# Үмүт нуру

Боорукерликтин өкүлдүгү «ҮМҮТ НУРУ»

## Үмүт нуру


Copyrighted

© 2004 Боорукерликтин өкүлдүгү «ҮМҮТ НУРУ».


Боорукерликтин өкүлдүгү «ҮМҮТ НУРУ»


## Эски осуят


Башталыш

Чыгуу

Лебилер

Каттоо

Мыйзамды кайталоо

Жашыя

Бийлер

Рут

1 Шамил

2 Шамил

1 Падышалар

2 Падышалар

1 Жылнаама

2 Жылнаама

Эзра

Некемия

Эстер

Аюп

Забур

Накыл сөздөр

Насаатчы

Ырдын ыры

Ышая

Жеремия

Кошок

Жезекил

Данияр

Ошуя

Жоел

Амос

Обадия

Жунус

Мукай

Ноом

Хабакук

Сепания

Хагай

Закир

Малак


### Башталыш


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]


#### 1

1


Дүйнөнүн жаралышы

Эң башында Кудай асман менен жерди жаратты[+].


2Жер болсо көрксүз, ээн болчу, түпсүз туңгуюкту караңгылык каптап турчу. Кудайдын Руху суу үстүндө калкып учуп жүрчү.


3Ошондо Кудай: «Жарык болсун!» – деди. Жарык пайда болду.


4Кудай жарыктын жакшы экенин көрүп, жарыкты караңгыдан ажыратты.


5Кудай жарыкты «күн», караңгыны «түн» деп атады. Кеч кирип, таң атты: биринчи күн өттү.


6Анан Кудай: «Суулардын ортосунда аба мейкиндиги болсун, ал сууну суудан бөлүп турсун», – деди.


7Ошентип, Кудай аба мейкиндигин жаратып, аба мейкиндигинин астындагы сууну аба мейкиндигинин үстүндөгү суудан бөлүп койду. Так ошондой болду.


8Кудай аба мейкиндигин «асман» деп атады. Кеч кирип, таң атты: экинчи күн өттү.


9Анан Кудай: «Асман астындагы суулар бир жерге чогулсун, кургактык пайда болсун», – деди. Так ошондой болду.


10Кудай кургактыкты «жер» деп атады, ал эми чогулган сууларды «деңиз» деп атады. Кудай мунун жакшы экенин көрдү.


11Анан Кудай: «Жер өсүмдүктөрдү, урук чачкан түрдүү чөптөрдү, уругу жер үстүндө өз түрү боюнча жемиш берген мөмөлүү дарактарды өстүрүп чыгарсын», – деди. Так ошондой болду.


12Ошондо жер өсүмдүктөрдү, уруко чакан түрдүү чөптөрдү, өз түрү боюнча жемиш берген мөмөлүү дарактарды өстүрүп чыгарды. Кудай мунун жакшы экенин көрдү.


13Кеч кирип, таң атты: үчүнчү күн өттү.


14Анан Кудай: «Күндү түндөн ажыратуу үчүн, мезгилдерди, күндөрдү, жылдарды белгилөө үчүн, асман мейкиндигинде чырактар болсун.


15Алар жерге жарык берип турушу үчүн, асман мейкиндигинде чырак болушсун», – деди. Так ошондой болду.


16Ошентип, Кудай эки чоң чыракты: күндү башкаруу үчүн чоңураак чыракты, түндү башкаруу үчүн кичирээк чыракты жана жылдыздарды жаратты.


17Кудай аларды жерге жарык бериши үчүн,


18күн менен түндү башкарышы үчүн, жарыкты караңгыдан ажыратышы үчүн, асман мейкиндигине жайгаштырды. Кудай мунун жакшы экенин көрдү.


19Кеч кирип, таң атты: төртүнчү күн өттү.


20Анан Кудай: «Суу тирүү жандыктарга толсун. Жер үстүндө, асман мейкиндигинде канаттуулар учсун», – деди.


21Ошентип, Кудай суудагы көп сандаган чоң балыктарды жана сойлоп жүрүүчү ар түрдүү жандыктарды, ар кандай канаттууларды түр-түрү менен жаратты. Кудай мунун жакшы экенин көрдү.


22Анан Кудай аларга мындай деп батасын берди: «Тукумдап көбөйгүлө, деңиз сууларын толтургула, канаттуулар да жерде көбөйүшсүн».


23Кеч кирип, таң атты: бешинчи күн өттү.


24Анан Кудай: «Жер тирүү жандыктарды: малдарды, сойлоп жүрүүчү жаныбарларды, жер жаныбарларын түр-түрү менен чыгарсын», – деди. Так ошондой болду.


25Ошентип, Кудай жер жаныбарларын түр-түрү менен, малдарды түр-түрү менен, сойлоп жүрүүчү жаныбарларды түр-түрү менен жаратты. Кудай мунун жакшы экенин көрдү.


26Анан Кудай мындай деди: «Биздин бейнебиз боюнча Өзүбүзгө окшоштуруп адам жараталы. Алар деңиздеги балыктарга, асмандагы канаттууларга, малдарга, жер үстүндө сойлоп жүрүүчү жаныбарларга, бүт жер үстүнө бийлик кылышсын».


27Ошентип, Кудай Өз бейнеси боюнча адам жаратты, аны Кудайдын бейнеси боюнча жаратты. Аларды эркек-аял кылып жаратты[+].


28Анан Кудай аларга мындай деп батасын берди: «Укумдап-тукумдагыла, жер жүзүн толтургула, жерди ээлегиле жана деңиздеги балыктарга, асмандагы канаттууларга, жер үстүндө сойлоп жүрүүчү бардык жаныбарларга бийлик кылгыла».


29Анан Кудай дагы мындай деди: «Мен силерге бүт жер үстүндөгү түр-түрү менен жемиш берген ар кандай уруктуу өсүмдүктөрдү, мөмөсүндө уругу бар ар кандай мөмөлүү дарактарды бердим, булар силерге азык болсун.


30Ал эми бардык жер жаныбарларына, бардык асман канаттууларына, жер үстүндө сойлоп жүрүүчү ар кандай тирүү жаныбарларга бардык өсүмдүктөрдү азык кылып бердим». Так ошондой болду.


31

#### 2

1Асман менен жер жана алардын бардык кошуундары ушундайча жаратылып бүткөн.


2Ошентип, жетинчи күнгө оогондо, Кудай Өзүнүн иштерин бүтүрдү; Өзүнүн бардык иштерин бүтүрүп, жетинчи күнү эс алды.


3Анан Кудай жетинчи күнгө батасын берип, аны ыйыктады, анткени Кудай Өзү жараткан жана жасаган бардык иштерин бүтүрүп, ошол күнү эс алды.

4


Эйден багында

Асман менен жердин жаратылуусу мындай болгон: Кудай-Теңир асман менен жерди жаратып жатканда,


5жерде эч кандай бадал жок эле, эч кандай чөп өсө элек болчу, анткени Кудай-Теңир жер бетине жамгыр жаадырган эмес, жерди иштете турган адам да жок эле.


6Бирок жерден буу көтөрүлүп, бүт жер бетин сугарып турган.


7Анан Кудай-Теңир топурактан адам жаратып, анын жүзүнө өмүр демин үйлөдү, ошондо ал тирүү жан болуп калды[+].


8Кудай-Теңир чыгыштагы Эйденге бак отургузуп, ал жерге Өзү жараткан адамды жайгаштырды.


9Андан кийин Кудай-Теңир топурактан көрүнүшү жакшы, жегенге жарактуу ар кандай мөмөлүү дарактарды өстүрүп чыгарды. Бактын ортосуна өмүр дарагын жана жакшылык менен жамандыкты таанытып билдире турган дарак өстүрүп чыгарды[+].


10Эйденден бакты сугара турган дарыя агып чыкты. Ал ошол жерден төрт дарыяга бөлүндү.


11Биринин аты – Пишон, ал алтын чыккан бүт Хабила жергесин айланып агат[+].


12Ал жердин алтыны да жакшы. Ал жерде жыпар жыттуу чайыр жана агат ташы бар.


13Экинчи дарыянын аты – Гихон, ал бүткүл Куш жергесин айланып агат.


14Үчүнчү дарыянын аты – Хидекел (Тигир), ал Ашурдун алдынан агып өтөт. Төртүнчү дарыя – Эфрат[+].


15Эйден багын иштетсин жана сактасын деп, Кудай-Теңир адамды ошол бакка жайгаштырды.


16Анан Кудай-Теңир адамга мындай деп осуят кылды: «Бактагы ар кандай дарактын жемишинен жесең болот,


17бирок жакшылык менен жамандыкты таанытып билдире турган дарактын жемишинен жебе, анткени андан даам таткан күнү өлүп каласың».


18Анан Кудай-Теңир мындай деди: «Адамга жалгыз болуу жакшы эмес, ага ылайык жардамчыны жараталы».


19Кудай-Теңир топурактан талаа жаныбарларын, асман канаттууларын жаратып, аларды кандай атай тургандыгын көрүү үчүн, адамга алып келди. Ар кандай тирүү жанга ал кандай ат койсо, анын аты ошондой болду.


20Адам бардык малдарга: асман канаттууларына, талаа жаныбарларына ат койду, бирок ага ылайык жардамчы табылбады.


21Ошондо Кудай-Теңир адамды катуу уктатып салды. Ал уктап жатканда, анын бир кабыргасын алып, ордун эт менен жаап койду[+].


22Ошентип, Кудай-Теңир адамдан алынган кабыргадан аял жаратып, аны адамга алып келди.


23Ошондо адам мындай деди: «Бул – менин сөөгүмдөн чыккан сөөк, этимден чыккан эт. Ал “аял” деп аталат, анткени эркектен алынды».


24Ошондуктан адам ата-энесин таштап, аялы менен биригет. Ошентип, экөө бир дене болот[+].


25

#### 3

1


Адамдын күнөөгө батышы

Кудай-Теңир жараткан бардык талаа айбанаттарынын ичинен жылан эң куу эле. Ал аялдан: «Кудай чын эле: “Бейиштеги эч бир дарактын жемишинен жебегиле”, – деп айтты беле?» – деп сурады[+].


2Аял жыланга мындай деп жооп берди: «Дарактардын жемиштеринен жесек болот.


3Кудай: “Өлүп калбашыңар үчүн, бейиштин ортосундагы бир гана дарактын жемишинен жебегиле, ага тийбегиле”, – деген»[+].


4Ошондо жылан аялга: «Жок, өлбөйсүңөр,


5бирок Кудай силердин анын жемишинен жеген күнү көзүңөр ачылып, жакшылык менен жамандыкты билген Кудайдай болуп каларыңарды билет», – деди.


6Аял дарактын жемишинин жегенге жакшы экенин, көзгө сүйкүм экенин көрдү. Ал билим бергендиктен, аялды өзүнө тартып турду. Аял анын жемишинен алып жеди. Анан күйөөсүнө да берди, ал да жеди[+].


7Ошондо экөөнүн тең көздөрү ачылып, өздөрүнүн жылаңач экенин билишти да, анжыр жалбырактарын бириктирип тигип, өздөрүнө алжапкыч жасап алышты.


8Күн салкын болуп турганда, бактын ичинде жүргөн Кудай-Теңирдин үнүн угуп, Адам менен аялы Кудай-Теңирдин жүзүнөн качып, бактагы дарактардын арасына жашынып калышты.


9Ошондо Кудай-Теңир Адамды: «Сен кайдасың?» – деп чакырды.


10Адам: «Бактан Сенин үнүңдү угуп, коркуп кеттим, анткени мен жылаңачмын, ошондуктан жашынып калдым», – деди.


11Кудай андан: «Жылаңач экениңди сага ким айтты? Мен сага жегенге тыюу салган дарактын жемишинен жедиңби?» – деп сурады.


12Ошондо Адам: «Сен берген аял мага дарактын жемишинен берди, мен жедим», – деп жооп берди.


13Анан Кудай-Теңир аялдан: «Бул эмне кылганың?» – деп сурады. «Мени жылан азгырды, ошондуктан мен жедим», – деп жооп берди аял.

14


Кудайдын жазасы

Ошондо Кудай-Теңир жыланга мындай деди: «Ушуну кылганың үчүн бардык малдардын, бардык талаа жаныбарларынын ичинен сага каргыш тийсин. Сен эми бооруң менен жылып, өмүрүң өткөнчө топурак жейсиң.


15Аял экөөңөрдүн ортоңорго, экөөңөрдүн тукумуңардын ортосуна кастык коём. Аялдын тукуму сенин башыңды жанчыйт, сен болсо анын согончогун чагасың»[+].


16Аялга болсо мындай деди: «Кош бойлуу кезиңде кайгыңды көбөйткөндөн көбөйтөм. Балдарыңды ооруп төрөйсүң. Күйөөңө тартылып турасың, ал сага үстөмдүк кылат»[+].


17Адамга болсо мындай деди: «Аялыңдын тилин алып, “андан жебе” деп, Мен сага осуят кылган дарактын жемишинен жегениң үчүн, сенин айыңан жер каргышка калды. Сен эми өмүрүң өткөнчө жерден азап менен азыктанасың.


18Жер сага тикенек, отоо чөп өстүрүп чыгарат. Талаа өсүмдүктөрү менен азыктанасың.


19Өзүң алынган жерге кайра барганыңча, маңдай териң менен нан таап жейсиң, анткени сен топураксың, топуракка кайра барасың»[+].


20Адам аялынын атын Обо[*] койду, анткени ал жер үстүндө жашагандардын баарынын энеси болуп калды.


21Кудай-Теңир Адамга жана анын аялына териден кийим жасап кийгизди.

22


Адам ата менен Обо эненин Эйден багынан куулуп чыгышы

Анан Кудай-Теңир мындай деди: «Мына, Адам Биздей болуп жакшылык менен жамандыкты билип калды. Эми ал колун сунуп, өмүр дарагынын жемишинен да жеп алып, түбөлүккө жашап калбасын»[+].


23Ошентип, Кудай-Теңир аны өзү жаратылган топуракты иштетсин деп, Эйден багынан кууп чыкты.


24

#### 4

1


Кабыл менен Абыл

Адам аялы Обого жакындады. Обонун боюна бүтүп, Кабылды төрөп: «Теңирдин жардамы менен уулдуу болдум», – деди.


2Андан кийин анын бир тууганы Абылды төрөдү. Абыл койчу болду. Кабыл болсо дыйкан болду.


3Арадан убакыт өттү, Кабыл жер жемиштеринен Теңирге тартуу алып келди.


4Абыл да койлорунун төл башыларынан жана алардын майларынан алып келди. Теңир Абылга жана анын тартуусуна назарын салды.


5Ал эми Кабылга жана анын тартуусуна назарын салган жок. Ошондо Кабылдын аябай ачуусу келип, өңү кумсарып кетти.


6Теңир Кабылга: «Эмнеге ачууландың? Эмнеге өңүң кумсарып кетти?


7Эгерде жакшы иш кылсаң, анда башыңды жерге салбайт элең да. Эгерде жакшы иш кылбасаң, анда босогоңдо күнөө жатат. Ал сени өзүнө тартып жатат, бирок сен ага үстөмдүк кыл», – деди[+].


8Кабыл бир тууганы Абылга жамандык ойлоду. Талаада жүрүшкөндө, Кабыл өз бир тууганы Абылга кол көтөрүп, аны өлтүрүп салды.


9Ошондо Теңир Кабылдан: «Бир тууганың Абыл кайда?» – деп сурады. Ал: «Билбейм, мен эмне, бир тууганыма кароолчу белем?» – деп жооп берди.


10Теңир ага мындай деди: «Сен эмне кылдың? Жерден бир тууганыңдын каны Мага боздоп жатат.


11Ошондуктан эми сага бир тууганыңдын канын сенин колуңдан кабыл алууга оозун ачкан жердин каргышы тиет.


12Мындан ары жер иштеткениңде, ал сага өз күчүн бербейт. Жер бетинде куулуп, тентип жүргөн адам болосуң».


13Ошондо Кабыл Теңирге: «Менин жазам чоң, көтөрө алгыс.


14Сен азыр мени жер бетинен кууп жатасың. Мен эми Сенин жүзүңдөн жашынып, жер бетинде куулуп, тентип жүргөн адам болом, мага ким жолукса да, ал мени өлтүрөт», – деди.


15Теңир ага: «Кабылды ким өлтүрсө, андан жети эселеп өч алынат», – деди. Кабылга жолуккан адам аны өлтүрүп койбошу үчүн, Теңир ага белги салып койду[+].


16Ошентип, Кабыл Теңирден кетип, Эйдендин чыгыш жагындагы Нот деген жерге жайланышты.


17Анан Кабыл аялына жакындады. Аялынын боюна бүтүп, Энохту төрөдү. Кабыл шаар куруп, ага өз уулу Энохтун атын берди.


18Энохтон Ират төрөлдү. Ираттан Мыхайел төрөлдү. Мыхайелден Матушал төрөлдү. Матушалдан Лемек төрөлдү.


19Лемек эки аял алды. Биринин аты – Ада, экинчисиники Зила эле.


20Ада Жабалды төрөдү, ал чатырда жашап, мал баккандардын атасы болду.


21Анын бир тууганынын аты – Жубал, ал кыякчылар менен чоорчулардын атасы болду.


22Зила Тубал-Кабылды төрөдү, ал жез менен темирден курал жасаган уста болду. Тубал-Кабылдын Наама деген карындашы бар эле.


23Лемек аялдарына мындай деди: «Ада менен Зила! Мага кулак салгыла, Лемектин аялдары! Менин сөзүмө көңүл бургула! Мага жамандык кылган эркекти, мага кайгы алып келген баланы өлтүрүп салдым.


24Эгерде Кабыл үчүн жети эсе өч алынса, анда Лемек үчүн жетимиш жолу жети эсе өч алынат».

25


Шеттин төрөлүшү

Адам аялына дагы жакындады. Ал уул төрөп: «Кудай мага Кабыл өлтүргөн Абылдын ордуна башка уул берди», – деп, анын атын Шет койду.


26

#### 5

1


Адамдын тукуму

Адамдын санжырасы мындай: Кудай адамды жаратканда, аны Кудайга окшоштуруп жаратты.


2Аларды эркек-аял кылып жаратып, аларга батасын берди. Жараткан күнү аларды «адам» деп атады[+].


3Адам жүз отуз жашка чыкканда, анын бейнеси боюнча ага окшош уул төрөлдү. Ал ага Шет деген ат койду[+].


4Шет төрөлгөндөн кийин, Адам сегиз жүз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдү.


5Адам бардыгы болуп тогуз жүз отуз жыл жашап көз жумду.


6Шет жүз беш жашка чыкканда, андан Энош төрөлдү.


7Энош төрөлгөндөн кийин, Шет сегиз жүз жети жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдү.


8Шет бардыгы болуп тогуз жүз он эки жыл жашап көз жумду.


9Энош токсон жашка чыкканда, андан Кейнан төрөлдү.


10Кейнан төрөлгөндөн кийин, Энош сегиз жүз он беш жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдү.


11Энош бардыгы болуп тогуз жүз беш жыл жашап көз жумду.


12Кейнан жетимиш жашка чыкканда, андан Маалалел төрөлдү.


13Маалалел төрөлгөндөн кийин, Кейнан сегиз жүз кырк жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдү.


14Кейнан бардыгы болуп тогуз жүз он жыл жашап көз жумду.


15Маалалел алтымыш беш жашка чыкканда, андан Жарет төрөлдү.


16Жарет төрөлгөндөн кийин, Маалалел сегиз жүз отуз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдү.


17Маалалел бардыгы болуп сегиз жүз токсон беш жыл жашап көз жумду.


18Жарет жүз алтымыш эки жашка чыкканда, андан Энох төрөлдү.


19Энох төрөлгөндөн кийин, Жарет сегиз жүз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдү.


20Жарет бардыгы болуп тогуз жүз алтымыш эки жыл жашап көз жумду.


21Энох алтымыш беш жашка чыкканда, андан Матушал төрөлдү.


22Матушал төрөлгөндөн кийин, Энох Кудай алдында үч жүз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдү.


23Энох бардыгы болуп үч жүз алтымыш беш жыл жашады.


24Энох Кудай алдында түз жүрдү. Анан жок болуп кетти, анткени аны Кудай алып кетти[+].


25Матушал жүз сексен жети жашка чыкканда, андан Лемек төрөлдү.


26Лемек төрөлгөндөн кийин, Матушал жети жүз сексен эки жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдү.


27Матушал бардыгы болуп тогуз жүз алтымыш тогуз жыл жашап көз жумду.


28Лемек жүз сексен эки жашка чыкканда, андан уул төрөлдү.


29Ал ага Нух деген ат коюп: «Теңир каргаган жерди иштетип, эмгектенип жатканыбызда, ал бизге сооронуч болсун», – деди[+].


30Нух төрөлгөндөн кийин, Лемек беш жүз токсон беш жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдү.


31Лемек бардыгы болуп жети жүз жетимиш жети жыл жашап көз жумду.


32

#### 6

1


Адамзаттын бузулушу

Жер бетинде адамдар көбөйө баштаганда, алардан кыздар төрөлдү.


2Кудайдын уулдары адамдардын кыздары чырайлуу экенин көрүп, ар бири өзүнүн тандаганын аялдыкка ала баштады[+].


3Ошондо Теңир: «Менин Рухум адамдын ичинде түбөлүккө болбойт, анткени алар – дене. Алардын жашы жүз жыйырма жыл болсун», – деди[+].


4Ошол кезде жер бетинде алп адамдар болгон. Кудайдын уулдары адамдардын кыздарына жакындашканда, алар төрөп, алп адамдар көбөйгөн. Алар байыртадан эле күчтүү, атактуу адамдар болушкан[+].


5Теңир жер бетиндеги адамдардын абдан бузулганын, алардын бардык ойлору, жүрөгүндөгү каалоолору ар убакта жамандык экенин көрдү[+].


6Ошондо Теңир жер бетине адамды жаратканына өкүнүп, Өз ичинен өтө кайгырды[+].


7Анан Теңир мындай деди: «Мен Өзүм жараткан адамдарды жер бетинен жок кылам, адамдан тартып, малга чейин: жер үстүндө сойлоп жүрүүчү жаныбарларды, асман канаттууларын жок кылам, анткени Мен аларды жаратканыма өкүнүп жатам».


8Нух болсо Теңирдин алдында ырайым тапты.

9


Нух

Нухтун жашоосу мындай эле: Нух өз замандаштарынын ичинен адил, кемчиликсиз адам болгон. Нух Кудайдын алдында түз жүргөн[+].


10Нухтун Шем, Хам, Жепет деген үч уулу болгон.


11Жер бети Кудайдын алдында бузулуп, жаман иштерге толуп кетти.


12Кудай жерге көз жиберип, жердин абдан бузулганын, жердеги ар бир жандын терс жолго түшкөнүн көрдү.


13Ошондо Кудай Нухка мындай деди: «Менин алдымда ар бир жандын күнү бүттү, анткени жер бети алардын жаман иштерине толуп кетти. Эми Мен аларды жер бетинен жок кылам.


14Сен өзүңө гофер жыгачынан туюк кеме жаса. Кеменин ичин бөлүктөргө бөлүп, ичи-тышын чайыр менен капта.


15Сен аны мындай жаса: кеменин узундугу үч жүз чыканак, туурасы элүү чыканак, ал эми бийиктиги отуз чыканак болсун.


16Кеменин жогору жагын оюп, бир чыканак терезе чыгар, капталына эшик жаса. Ичин үч кабат кылып кур.


17Эми Мен асман астындагы өмүр деми бар тирүү жандын баарын жер бетинен жок кылыш үчүн, топон суу каптатам. Жер бетиндегинин бардыгы өмүрүнөн ажырайт.


18Бирок Мен сени менен келишим түзөм. Кемеге сени менен кошо уулдарың, аялың жана уулдарыңдын аялдары кирсин.


19Ошондой эле сени менен бирге тирүү калыш үчүн, кемеге бардык жаныбарлардан эркек-ургаачы кылып, түгөйлөп киргиз.


20Тирүү калышы үчүн, канаттуулардын түр-түрүнөн, малдардын түр-түрүнөн, жер үстүндө сойлоп жүрүүчү жаныбарлардын түр-түрүнөн түгөйү менен киргиз.


21Анан жегенге жарактуу ар кандай азыктан жыйып ал. Ал сага да, аларга да азык болот».


22

#### 7

1


Топон суу

Ошондо Теңир Нухка мындай деди: «Бүт үй-бүлөң менен кемеге кир, анткени замандаштарыңдын ичинен сени Өзүмдүн алдымда адил деп таптым.


2Жер үстүндө тукумун сактап калыш үчүн, ар бир адал малдын эркек-ургаачысынан жетини, адал эмес малды менен, эркек-ургаачысынан экини,


3асман канаттууларынын эркек-ургаачысынан жетини ал.


4Анткени жети күндөн кийин Мен жер бетине кырк күн, кырк түн жамгыр төгүп, Өзүм жараткан тирүү жандардын баарын жер бетинен жок кылам».


5Теңир эмнени буйруса, Нух ошонун бардыгын жасады.


6Жер бетин топон суу каптаганда, Нух алты жүз жашта эле.


7Топон суу каптардын алдында Нух уулдары, аялы, келиндери менен кемеге кирди.


8Адал жана адал эмес малдар, жер үстүндө сойлоп жүрүүчү жаныбарлар,


9Кудай Нухка буйрук кылгандай, түгөй-түгөйү менен, эркек-ургаачы болуп, Нухтун кемесине киришти.


10Жети күн өткөндөн кийин жер бетин топон суу каптады.


11Нухтун өмүр сүргөнүнө алты жүз жыл болгондо, экинчи айдын он жетинчи күнү зор туңгуюктун бардык булактары атырылып ачылды, асман терезелери да ачылды.


12Жер бетине кырк күн, кырк түн жамгыр төгүп турду.


13Так ошол күнү Нух уулдары Шем, Хам, Жепет менен, аялы жана келиндери менен кемеге кирди.


14Алар менен кошо бардык жаныбарлар, түр-түрү менен малдар, жер үстүндө сойлоп жүрүүчү жаныбарлар, түр-түрү менен бардык учуп жүрүүчүлөр, бардык канаттуулар, бардык куштар,


15өмүр деми бар тирүү жандыктардын баары түгөйү менен Нухтун кемесине киришти.


16Кудай Нухка буйругандай, бардык жаныбарлар эркек-ургаачы болуп кемеге киришти. Ошондо алардын артынан Теңир эшикти жапты.


17Жер бетинде топон суу кырк күнгө созулду. Суу көбөйүп, кемени көтөрдү. Кеме жерден жогору көтөрүлдү.


18Суу болсо күчөп, көбөйгөндөн көбөйө берди. Кеме суунун үстүндө калкып калды.


19Суу жер бетинде күчөгөндүктөн, асман астындагы бардык бийик тоолор суу астында калды.


20Суу тоолордон он беш чыканактай жогору көтөрүлүп, аларды басып калды.


21Жер бетиндеги кыбыр эткен бардык тирүү жандар: канаттуулар, малдар, жаныбарлар, жер үстүндө сойлоп жүрүүчү бардык жаныбарлар жана бардык адамдар өмүрүнөн ажырады.


22Кургактыкта жашаган, таноосунда өмүр рухунун деми бар тирүү жандардын бардыгы кырылды.


23Жер үстүндөгү тирүү жандын бардыгы кырылды: адамдан тартып, малга чейин, сойлоп жүрүүчү жаныбарлар, асман канаттуулары – бардыгы кырылып, жер бетинен жок болду. Нух менен кемеге киргендер гана тирүү калышты.


24

#### 8

1


Суунун тартылышы

Кудай Нухту жана кемедеги бардык жаныбарлар менен малдарды эстеп, жер бетине шамал жиберди, ошондо суу тартыла баштады.


2Түпсүздүктөгү булактар менен асман терезелери жабылып, асмандан куйган жамгыр басылды.


3Суу болсо акырындап жер бетинен кайта баштады. Жүз элүү күндөн кийин суу тартыла баштады.


4Кеме жетинчи айдын он жетинчи күнү Арарат тоолорунун үстүнө токтоду[+].


5Суу онунчу айга чейин тынымсыз тартылып, онунчу айдын биринчи күнү тоо чокулары көрүндү.


6Кырк күндөн кийин Нух кемедеги өзү жасаган терезени ачып,


7бир карганы коё берди. Карга кемеден учуп чыгып, жер кургагыча учуп кетип, кайра учуп келип турду.


8Андан кийин суунун жер бетинен тартылганын билиш үчүн, көгүчкөндү коё берди.


9Бирок көгүчкөн бутун коёрго жер таппай, кемеге кайрылып келди, анткени бүт жер бетин дагы эле суу каптап турган эле. Нух колун сунуп, көгүчкөндү кармап, кемеге киргизип алды.


10Анан дагы жети күн коё туруп, көгүчкөндү кайрадан коё берди.


11Көгүчкөн ага кечке маал кайрылып келди. Анын тумшугунда зайтун дарагынын жаңы үзүлгөн жалбырагы бар эле. Ошондо Нух жер бетиндеги суунун тартылганын билди.


12Ал дагы жети күн коё туруп, көгүчкөндү коё берди, бирок ал ага кайрылып келген жок.


13Нух алты жүз бир жашка чыкканда, биринчи айдын биринчи күнүнө караганда жер бетиндеги суу тартылды. Нух кеменин үстүн ачып караса, жердин үстү кургап калыптыр.


14Экинчи айдын жыйырма жетинчи күнүнө караганда жер кургады.


15Ошондо Кудай Нухка мындай деди:


16«Кемеден сени менен кошо аялың, уулдарың жана келиндериң чыксын.


17Жаныңдагы бардык тирүү жандыктарды: жаныбарларды, канаттууларды, малдарды, жер үстүндө сойлоп жүрүүчү жаныбарларды кошо алып чык. Алар жер бетине тарап, тукумдап көбөйүшсүн»[+].


18Ошентип, Нух менен бирге уулдары, аялы жана уулдарынын аялдары кемеден чыгышты.


19Бардык жаныбарлар, жер үстүндө сойлоп жүрүүчү бардык жаныбарлар, бардык канаттуулар, жер бетинде кыбыр эткен бардык тирүү жандыктар түр-түрү менен кемеден чыгышты.

20


Нухтун курмандык чалышы

Ошондо Нух Теңирге курмандык чалынуучу жай куруп, ар кандай адал малдан, ар кандай адал канаттуудан алып келип, курмандык чалынуучу жайдын үстүнө бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык чалды[+].


21Теңир жагымдуу жытты искеди да, жүрөгүндө мындай деди: «Мындан ары адам үчүн жерди каргабайм, анткени адамдын ойлору жаш чагынан эле жаман. Мындан ары бардык тирүү жандарды топон суу менен кырбайм[+].


22

#### 9

1


Кудайдын Нух жана анын тукуму менен түзгөн келишими

Ошондо Кудай Нухка жана анын уулдарына мындай деп батасын берди: «Укумдап-тукумдап көбөйгүлө, жерге толгула[+].


2Жер бетиндеги айбанаттар, асмандагы канаттуулар, деңиздеги балыктар, жер бетинде кыбыр эткендин баары силерден коркуп, титиреп турушсун. Аларды силерге бердим.


3Кыбыр эткен тирүү жандын бардыгы силерге азык болсун. Өсүмдүктү бергенимдей эле, силерге булардын бардыгын берип жатам[+].


4Бирок тирүү жанды мууздабай туруп жебегиле, анткени кан – анын жаны[+].


5Мен силердин жаныңар үчүн жазалайм: адамдын канын төккөн мал болсо да, адам болсо да, бир тууганы болсо да, анын жазасын берем.


6Ким адамдын канын төксө, анын каны да адамдын колу менен төгүлөт, анткени адам Кудайдын бейнеси боюнча жаратылган[+].


7Силер болсо укумдап-тукумдагыла, жер бетине тарагыла, көбөйгүлө».


8Кудай Нухка жана анын уулдарына мындай деди:


9«Эми Мен силер менен жана силерден кийинки укум-тукумуңар менен,


10силердин жаныңардагы бардык тирүү жандыктар: канаттуулар, малдар, бардык жер жаныбарлары, силер менен кошо кемеден чыккандар, бардык жаныбарлар менен келишим түзөм.


11Мындан ары эч бир тирүү жан топон суу менен кырылбайт деп, Мен силер менен келишим түзөм. Мындан ары жер бетиндегинин баарын жок кыла турган топон суу болбойт».


12Кудай дагы мындай деди: «Менин силер менен, бардык тирүү жандыктар менен укумдан-тукумга, түбөлүккө түзүп жаткан келишимимдин белгиси мындай:


13Мен булут бетине көк желе тартам, ал Мени менен жердин ортосундагы келишимдин белгиси болот.


14Мен жер бетине булут каптатканда, булут бетинде көк желе пайда болот.


15Ошондо силер менен, бардык тирүү жандыктар менен түзгөн Өзүмдүн келишимимди эстейм. Мындан ары бардык тирүү жандыктарды кырган топон суу болбойт.


16Булут бетинде көк желе пайда болгондо, Мен аны көрүп, жер бетиндеги бардык тирүү жандыктар менен түзгөн Өзүмдүн түбөлүк келишимимди эстейм».


17Ошентип, Кудай Нухка: «Жер бетиндеги бардык тирүү жандыктар менен түзгөн келишимимдин белгиси мына ушул», – деди.

18


Нух жана анын уулдары

Кемеден чыккан Нухтун уулдары булар: Шем, Хам жана Жепет. Хам болсо Канаандын атасы болгон.


19Бул үчөө Нухтун уулдары, алардан бүт жер жүзүндөгү адамдар тараган.


20Нух жер иштетип, жүзүмзар отургузду.


21Ал шарап жасап, андан ичип мас болуп, өз чатырында жылаңач жатты[+].


22Атасынын жылаңач жатканын Канаандын атасы Хам көрүп калып, сыртка чыгып, эки бир тууганына айтты[+].


23Шем менен Жепет болсо кийим-кечек алып, ийиндерине салып, арты менен барып, атасынын жылаңач денесин жабышты. Алар тескери карап тургандыктан, атасынын жылаңач этин көрүшкөн жок.


24Нух ичкен шарабынан соолугуп тургандан кийин, кенже уулунун эмне кылганын билип калып, мындай деди:


25«Канаанга каргыш тийсин! Ал өз бир туугандарынын алдында эң төмөнкү кул болсун»


26Анан дагы мындай деди: «Шемдин Кудай-Теңирине алкыш! Канаан анын (Шемдин) кулу болсун.


27Кудай Жепетти жайылтсын, ал Шемдин чатырларында жашасын. Канаан болсо анын кулу болсун».


28Нух топон суудан кийин үч жүз элүү жыл жашады.


29

#### 10

1


Нухтун санжырасы

Нухтун уулдары Шем, Хам жана Жепеттен тараган уруунун санжырасы мындай: Топон суудан кийин алардан балдар төрөлдү.


2Жепет уулдары: Гомер, Магок, Мадай, Жабан, Тубал, Мешех жана Тирас.


3Гомер уулдары: Ашкыназ, Рипат жана Тогарма.


4Жабан уулдары: Элиша, Таршыш, Китим жана Доданим[+].


5Булардан аралдын элдери тарап, ар бири өз тили, өз уруусу, өз эли менен өз-өз жерлерине отурукташты.


6Хам уулдары: Куш, Мисрайим, Пут жана Канаан.


7Куш уулдары: Себа, Хабила, Сапта, Раама жана Саптеха. Рааманын уулдары: Шеба жана Дыдан[+].


8Куштан дагы Нимрот төрөлдү, ал жер жүзүндөгү адамдардын эң күчтүүсү болду.


9Ал Теңирдин алдында мыкты аңчы эле, ошондон улам «Теңирдин алдында Нимроттой мыкты аңчы» деп айтылып калган.


10Башында анын падышалыгын Шинар жериндеги Бабыл, Эрех, Акат жана Калней түзгөн.


11Ал жерден чыгып, Ашурга келип, Нинебини, Рехобот-Ирди, Келахты,[+]


12Нинеби менен Келахтын ортосуна чоң шаар – Ресен шаарын курду.


13Мисрайимден луттуктар, Анамим, Лейабим, Наптухим,


14патрустуктар, каслухимдер келип чыккан, алардан пелиштиликтер жана капторлуктар келип чыккан.


15Канаандан төрөлгөндөр: тун уулу Сидон, Хет,


16жебустуктар, аморлуктар, гиргештиктер,


17хибиликтер, арктыктар, синиликтер,


18арбалыктар, семариликтер жана хаматиликтер. Кийинчерээк Канаан уруулары туш-тушка чачырап кеткен.


19Ошондо Канаан урууларынын чеги Сидондон тартып Герарга, Азага чейин, бул жерден Содом, Амор, Адма жана Себоимден тартып Лашага чейин болгон.


20Уруулары, тилдери, жерлери боюнча Хам уулдарынан тараган элдер ушулар.


21Жепеттин улуу агасы, бардык Эйбер уулдарынын атасы Шемдин да балдары болгон[+].


22Шем уулдары: Эйлам, Ашур, Арпакшат, Лут, Рам.


23Рам уулдары: Ус, Хул, Гетер жана Маш.


24Арпакшаттан Шелах төрөлдү, Шелахтан Эйбер төрөлдү.


25Эйберден эки уул төрөлдү. Биринин аты Пелек, себеби анын тушунда жер бөлүндү. Анын бир тууганынын аты Жоктан.


26Жоктандан Алмадат, Шелеп, Хатсар-Мабет, Жерах.


27Адорам, Узал, Дикла,


28Обал, Абымайыл, Шеба,


29Опир, Хабила жана Жобап төрөлдү. Булардын баары – Жоктандын уулдары[+].


30Булар отурукташкан жерлер Мейшадан тартып, чыгыш тоосу Сыпарга чейин болгон.


31Уруулары, тилдери, жерлери боюнча Шем уулдарынан тараган элдер ушулар.


32

#### 11

1


Бабыл мунарасы

Жер жүзүндө бир эле тил болгон, адамдар бир эле тилде сүйлөшкөн.


2Алар чыгыштан көчүп чыгып, Шинар жеринен түздүк таап, ошол жерге отурукташышты[+].


3Анан алар бири-бирине: «Келгиле, кыш куюп, отко бышыралы», – дешти. Алар таш ордуна кыш, акиташ ордуна жер чайырын колдонушту.


4Алар дагы: «Бүт жер жүзүнө тарап кетпешибиз үчүн, өзүбүзгө шаар жана асман тиреген мунара куралы, атыбызды чыгаралы.


5Ошондо Теңир адам уулдары куруп жаткан шаар менен мунараны көргөнү төмөн түштү.


6Теңир мындай деди: «Мына, бир эл, бардыгынын тили бир. Булардын баштаган иши ушул. Булар кылам дегенинен кайтышпайт.


7Төмөн түшүп баралы да, бири-биринин тилин түшүнбөгүдөй кылып, ошол жерде булардын тилдерин аралаштырып салалы».


8Ошентип, Теңир аларды ал жерден бүт жер жүзүнө таратып жиберди. Ошондо алар шаар курууну токтотушту[+].


9Ошондон улам ага Бабыл деген ат берилди, анткени Теңир жер жүзүндөгү бардык тилдерди ошол жерде аралаштырды, Теңир аларды бүт жер бетине ошол жерден таратып жиберди.

10


Шемдин тукуму

Шемдин санжырасы мындай: топон суу каптагандан эки жыл өткөн соң, Шем жүзгө чыкканда, андан Арпакшат төрөлдү.


11Арпакшат төрөлгөндөн кийин, Шем беш жүз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдү.


12Арпакшат отуз беш жашка чыкканда, андан Шелах төрөлдү.


13Шелах төрөлгөндөн кийин, Арпакшат төрт жүз үч жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдү.


14Шелах отуз жашка чыкканда, андан Эйбер төрөлдү.


15Эйбер төрөлгөндөн кийин, Шелах төрт жүз үч жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдү.


16Эйбер отуз төрт жашка чыкканда, андан Пелек төрөлдү.


17Пелек төрөлгөндөн кийин, Эйбер төрт жүз отуз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдү.


18Пелек отуз жашка чыкканда, андан Рейу төрөлдү.


19Рейу төрөлгөндөн кийин, Пелек эки жүз тогуз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдү.


20Рейу отуз эки жашка чыкканда, андан Серук төрөлдү.


21Серук төрөлгөндөн кийин, Рейу эки жүз жети жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдү.


22Серук отуз жашка чыкканда, андан Нахор төрөлдү.


23Нахор төрөлгөндөн кийин, Серук эки жүз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдү.


24Нахор жыйырма тогуз жашка чыкканда, андан Терах төрөлдү.


25Терах төрөлгөндөн кийин, Нахор жүз он тогуз жыл жашады. Андан дагы уул-кыздар төрөлдү.


26Терах жетимиш жашка чыкканда, андан Ыбрам, Нахор жана Аран төрөлдү.

27


Терахтын санжырасы

Терахтын санжырасы мындай: Терахтан Ыбрам, Нахор жана Аран төрөлдү. Арандан Лот төрөлдү


28Аран өз атасы Терах тирүү кезинде, өзү туулган жерде, каздимдердин Ур шаарында көз жумган.


29Ыбрам менен Нахор аял алышты. Ыбрамдын аялынын аты Сара, Нахордун аялынын аты Милка эле. Милка Арандын кызы болчу. Аран – Милка менен Исканын атасы.


30Саранын боюна бүтпөгөндүктөн, балдары жок эле.


31Канаан жерине баруу үчүн, Терах өз уулу Ыбрамды, Арандын уулу, небереси Лотту, өз уулу Ыбрамдын аялы, келини Сараны алып, каздимдердин Ур шаарынан чыкты. Харанга барып, ошол жерде туруп калышты.


32

#### 12

1


Кудайдын Ыбрамды чакырышы

Теңир Ыбрамга мындай деди: «Өз жериңен, өз туугандарыңан, атаңдын үйүнөн бөлүнүп чыгып, Мен көрсөткөн жерге бар[+].


2Ошондо Мен сенден улуу эл чыгарам, сага батамды берип, атыңды даңазалайм, сен аркылуу башкалар бата алышат.


3Сага бата бергенге Мен батамды берем, сени каргаганды Мен каргайм. Жер жүзүндөгү бүт элдер сен аркылуу бата алышат»[+].


4Ыбрам Теңирдин айтканы боюнча жолго чыкты. Аны менен Лот да жолго чыкты. Ыбрам Харандан чыкканда, жетимиш беш жашта эле.


5Ыбрам өзү менен кошо аялы Сараны, бир тууганынын уулу Лотту, Харанда тапкан бардык мал-мүлкүн, өздөрүнүн бардык кишилерин алып, Канаанды көздөй жол тартып, Канаан жерине келди.


6Ыбрам Канаан жерин аралап өтүп, Шекем деген жерге чейин, Море деген эмен токоюна чейин келди. Ошол убакта ал жерде канаандыктар жашашчу.


7Ошондо Теңир Ыбрамга келип, мындай деди: «Бул жерди Мен сенин укум-тукумуңа берем». Анан Ыбрам Теңир келген жерге Ага арнап курмандык чалынуучу жай курду.


8Ал жерден ал Бейтелдин чыгыш жагындагы тоого барып, ошол жерге өз чатырын тикти. Бейтел батыш тарапта, ал эми Ай чыгыш тарапта калды. Ал Теңирге курмандык чалынуучу жай куруп, Теңирдин атын чакырды.


9Анан Ыбрам жыйналып, түштүктү көздөй жолун улантты.

10


Ыбрам Мисирде

[*]


Ошол өлкөдө ачарчылык болду. Ачарчылык күчөгөндүктөн, Ыбрам Мисирге жашап туруу үчүн жөнөдү[+].


11Ал Мисирге жакындаганда, аялы Сарага мындай деди: «Сен келбетиң келишкен сулуу аялсың.


12Мисирликтер сени көргөндө: “Бул – анын аялы”, – деп, мени өлтүрүп, сени тирүү калтырышат.


13Сен карындашымын дегин, сенин аркаң менен мага жакшы болсун, сенин аркаң менен тирүү калайын»[+].


14Ыбрам Мисирге келгенде, мисирликтер Саранын абдан сулуу аял экенин көрүштү.


15Сараны фараондун төрөлөрү да көрүп, фараонго мактап барышты. Анан Сараны фараондун үйүнө алдырып келишти.


16Ошондо Саранын аркасы менен Ыбрамга жакшы болду. Ага майда жана бодо малдар, эшектер, кулдар, күңдөр, качырлар жана төөлөр берилди.


17Бирок Теңир Ыбрамдын аялы Сара үчүн фараонго жана анын үй ичине катуу ооруларды жиберди.


18Ошондо фараон Ыбрамды чакырып, мындай деди: «Бул эмне кылганың? Эмне үчүн Саранын аялың экенин айткан жоксуң?


19Эмне үчүн: “Ал менин карындашым”, – дедиң? Мен аны аялдыкка алып коё жаздадым. Мына, аялың, аны алгын да, кеткин».


20

#### 13

1


Ыбрамдын Лоттон бөлүнүшү

Ыбрам аялы жана өзүнүн кишилери менен Мисирден чыгып, түштүктү карай жөнөдү. Аны менен Лот да жөнөдү.


2Ыбрам малга да, күмүшкө да, алтынга да аябай бай эле.


3Ал түштүктөн Бейтелди көздөй жүрүп отуруп, Бейтел менен Айдын ортосундагы мурда чатыры турган жерге келди.


4Курмандык чалынуучу жай курган мурдагы жерине келип, Ыбрам Теңирдин атын чакырды.


5Ыбрам менен жүргөн Лоттун да майда жана бодо малы, чатырлары болгон.


6Аларга бирге жашаганга жер тардык кылды, анткени алардын мал-мүлкү өтө көп болгондуктан, бирге жашоого мүмкүн болбой калган эле.


7Бир күнү Ыбрам менен Лоттун койчуларынын ортосунда талаш болду. Ал жерде ошол кезде канаандыктар менен периздиктер жашап турушкан эле.


8Ошондо Ыбрам Лотко мындай деди: «Сен экөөбүздүн, малчыларыбыздын ортосунда чыр-чатак болбосун, анткени биз тууганбыз[+].


9Мына, бардык жер сенин алдыңда. Менден бөлүн. Эгерде сен сол тарапка кетсең, мен оң тарапка кетейин. Эгерде сен оң тарапка кетсең, мен сол тарапка кетейин».


10Лот көз чаптырып, Иордандын бүт тегерек-четин көрдү. Теңир Содом менен Аморду жок кыла электе, Соарга чейинки бардык жерлер Теңирдин багындай, Мисир жериндей сугарылып турчу[+].


11Ошондо Лот өзүнө Иордандын бүт тегерек-четин тандады да, чыгышты көздөй жөнөдү. Ошентип, алар бири-биринен бөлүнүштү.


12Ыбрам Канаан жеринде жашап калды, ал эми Лот тегерек-четтеги шаарларда жашап, өз чатырларын Содомго чейин тикти.


13Содомдун тургундары болсо Теңирдин алдында күнөөгө баткан жаман адамдар эле[+].

14


Ыбрамдын Хебронго көчүп келиши

Лот Ыбрамдан бөлүнүп кеткенден кийин, Теңир Ыбрамга мындай деди: «Азыркы турган ордуңдан түндүккө, түштүккө, чыгышка жана батышка көз чаптырып кара.


15Анткени сен көрүп турган жердин бардыгын Мен сага жана сенин укум-тукумуңа түбөлүккө берем[+].


16Сенин укум-тукумуңду кумдай көп кылам. Ким кумду санай алат? Эгерде ал саналса, анда сенин укум-тукумуң да саналат[+].


17Тургун да, мына бул жерди узун-туурасынан аралап чык, анткени Мен аны сага берем».


18

#### 14

1


Ыбрамдын Лотту куткарышы

Шинар падышасы Амрапелдин, Эласар падышасы Ариохтун, Эйлам падышасы Кедорламердин жана Гоим падышасы Тидалдын убагында мындай болду:


2Алар Содом падышасы Берага, Амор падышасы Биршага, Адма падышасы Шинапка, Себоим падышасы Шемейберге жана Бела падышасына (бул Соар) каршы согуш ачышты.


3Алардын бардыгы азыркы Туздуу деңиз турган Соар өрөөнүнө чогулушту[+].


4Алар он эки жыл бою Кедорламердин алдында кулчулукта болуп, он үчүнчү жылы козголоң чыгарышты.


5Он төртүнчү жылы Кедорламер менен бирге падышалар келишти да, Аштарот-Карнайымдагы репалыктарды, Гамдагы зуздуктарды, Шабей-Кирийатайимдеги эймимдерди,[+]


6ошондой эле өздөрүнүн Сеир тоосунда жашаган хориликтерди чөлдүн жанындагы Эл-Паранга чейин талкалашты.


7Алар ал жактан кайтып келишкенден кийин, Эйин-Мишпат булагына (Кадеш) келишип, амалыктыктардын бүт өлкөсүн жана ошондой эле Хасатсон-Тамарда жашаган аморлуктарды кыйратышты[+].


8Анан Содом, Амор, Адма, Себоим жана Бела падышалары Соар өрөөнүндө аларга каршы согуш ачышты,[+]


9Эйлам падышасы Кедорламер, Гоим падышасы Тидал, Шинар падышасы Амрапел, Эласар падышасы Ариох болуп, төрт падыша бешөөнө каршы чыкты.


10Соар өрөөнүндө чайыр чуңкурлары көп эле. Содом менен Амордун падышалары качып баратып, ошол чуңкурларга түшүп кетишти. Ал эми калгандары тоолорго качып кетишти.


11Жеңгендер Содом менен Амордун бардык мал-мүлкүн жана болгон азыгын талап-тоноп алып кетишти.


12Содомдо жашаган Ыбрамдын иниси Лотту да мал-мүлкү менен кошо алып кетишти.


13Тирүү калгандардан бирөө келип, эврей Ыбрамга кабар берди. Ал ошол кезде Ыбрамдын шериктештери болгон Эшкол менен Анейирдин бир тууганы аморлуктардын Мамрей деген эмен токоюнун жанында жашачу.


14Ыбрам тууганынын туткунга алынганын укканда, үйүндө төрөлүп өскөн үч жүз он сегиз кулун куралдандырып, душмандарын Данга чейин кууп барды[+].


15Ал кулдары менен топ-топко бөлүнүп алып, аларды түн ичинде кол салып талкалады. Аларды Дамасктын түндүк жагындагы Хобага чейин кууп барды.


16Ошентип, ал өзүнүн тууганы Лотту, анын бүт мал-мүлкүн, ошондой эле аялдарды жана элди кайра алып келди.

17


Ыбрам жана Малки-Седек

Ал Кедорламерди жана аны менен жүргөн падышаларды жеңип келе жатканда, «падыша өрөөнү» деп аталган Шабей өрөөнүндө Содом падышасы анын алдынан тосуп чыкты[+].


18Ошондо Шалем падышасы Малки-Седек нан менен шарап көтөрүп чыкты. Ал бардыгынан жогору турган Кудайдын ыйык кызмат кылуучусу эле[+].


19Ал Ыбрамга мындай деп батасын берди: «Бардыгынан жогору турган Кудай, асман менен жердин Эгедери Ыбрамга батасын берсин,


20душмандарыңды колуңа салып берген бардыгынан жогору турган Кудайга алкыш!» Ошондо Ыбрам ага бардык мал-мүлкүнүн ондон бир бөлүгүн берди[+].


21Содом падышасы Ыбрамга мындай деди: «Адамдарымды бер, мал-мүлктү алып кал».


22Бирок Ыбрам Содом падышасына минтип айтты: «Сен: “Мен Ыбрамды байыттым”, – деп айтпашың үчүн, жигиттердин жегендеринен жана мени менен бирге барган кишилердин үлүшүнөн башка сенин эч нерсеңди, жибиң турмак, бут кийимиңдин боосун да албайм деп,


23бардыгынан жогору турган Кудай-Теңирге, асман менен жердин Эгедерине колумду көтөрөм.


24

#### 15

1


Кудайдын Ыбрам менен келишим түзүшү

Бул окуялардан кийин, Теңир Ыбрамга көрүнүш аркылуу мындай деди: «Коркпогун, Ыбрам, Мен сенин калканыңмын, сенин сыйлыгың абдан чоң»[+].


2Ошондо Ыбрам мындай деди: «О, Эгедер Теңирим! Мага Сен эмне бересиң? Мен баласыз өтүп бара жатам, үй ишин башкаруучум – дамасктык ушул Элиезер.


3Сен мага тукум берген жоксуң, ошондуктан үйүмдөгү адам менин мураскорум».


4Ошондо Теңирден ага мындай сөз айтылды: «Ал сенин мураскоруң болбойт, сенин мураскоруң өзүңдөн чыккан балаң болот».


5Анан аны сыртка чыгарып, мындай деди: «Асманды карачы, эгерде жылдыздарды санай алсаң, санап чык. Сенин тукумуң ошончо болот»[+].


6Ыбрам Теңирге ишенди. Теңир анын ишенимин ага адилдик катары эсептеди[+].


7Теңир Ыбрамга минтип айтты: «Бул жерди сенин ээлигиңе берүү үчүн, сени каздимдердин Ур шаарынан алып чыккан Теңир Менмин».


8Ыбрам Андан: «Эгедер Теңирим! Мен бул жерге ээ болорумду эмнеден билем?» – деп сурады[+].


9Теңир ага мындай деди: «Мага үч жылдык кунажын, үч жылдык эчки, үч жылдык кочкор, бактек жана жаш көгүчкөн алып кел».


10Ал алардын бардыгын алып келди да, канаттуулардан башкасын экиге бөлүп, бөлүктөрдү бири-биринин тушуна койду[+].


11Ошондо этке жырткыч куштар жабалактап учуп келишти, бирок Ыбрам аларды кубалап турду.


12Күн батарда Ыбрамды катуу уйку басты. Ошондо аны үрөй учурган коркунуч менен коюу караңгылык каптады[+].


13Ошондо Теңир Ыбрамга мындай деди: «Билип ал, сенин укум-тукумуң бөтөн жерде келгин эл болот. Аларды кул кылып, төрт жүз жыл эзишет[+].


14Бирок Мен аларды кул кылган элди жазалайм, ошондо алар ал жерден көп мал-мүлк менен чыгышат[+].


15Ал эми сен ата-бабаларың жаткан жайга тынчтык менен кетесиң, бакыбат өмүр сүрүп, көргө коюласың.


16Бул жерге алардын төртүнчү тукуму кайтып келет, анткени аморлуктардын мыйзамсыздыгы чегине жете элек»[+].


17Күн батары менен караңгылык каптап, мештен чыккандай түтүн менен от жалыны бири-биринин тушуна коюлган бөлүктөрдүн ортосунан өттү.


18Бул күнү Теңир Ыбрам менен мындай келишим түздү: «Мен сенин укум-тукумуңа бул жерди, Мисир дарыясынан тартып, улуу Эфрат дарыясына чейинки:[+]


19кейнилердин, кеназдыктардын, кадмонитсалыктардын,


20хеттиктердин, периздиктердин, репалыктардын,


21

#### 16

1


Ысмайылдын төрөлүшү

Ыбрамдын аялы Сара төрөгөн жок. Анын Ажар деген мисирлик күңү бар болчу.


2Сара Ыбрамга мындай деди: «Теңир мени төрөбөс кылып койду. Менин күңүмдүн үстүнө кир, балким, мен андан балалуу болормун». Ыбрам Саранын тилин алды.


3Ошентип, Ыбрамдын Канаан жеринде турганына он жыл болгондо, Ыбрамдын аялы Сара Ажар деген мисирлик күңүн күйөөсү Ыбрамга аялдыкка алып берди.


4Ал Ажарга жакындады. Анын боюна бүттү. Боюна бүткөнүн билип, ал мырзайымы Сараны жек көрө баштады.


5Ошондо Сара Ыбрамга мындай деди: «Менин таарынычыма сен күнөөлүүсүң. Күңүмдү сага бердим эле. Ал болсо өзүнүн боюна бүткөнүн билип, мени жек көрө баштады. Экөөбүздүн ортобузга Теңир Өзү сот болсун»[+].


6Ыбрам Сарага мындай деди: «Мына, күңүң өз колуңда. Эмне кылам десең, өзүң бил». Ошондо Сара Ажарды кысымга ала баштады. Ажар андан качып кетти.


7Теңирдин периштеси аны чөлдөгү булак суусунун жанынан, Шурга кеткен жолдогу булактын жанынан тапты[+].


8Анан ага мындай деди: «Ажар, Саранын күңү! Сен кайдан келдиң, кайда бара жатасың?» Ал: «Мен өзүмдүн мырзайымым Сарадан качып бара жатам», – деп жооп берди.


9Теңирдин периштеси ага мындай деди: «Мырзайымыңа кайра бар да, ага баш ий.


10Укум-тукумуңду көбөйткөндөн көбөйтөм, көптүгүнөн санап чыккыс болот».


11Теңирдин периштеси ага дагы мындай деди: «Азыр сенин боюңда бар, уул төрөйсүң, атын Ысмайыл деп коёсуң, анткени сенин кайгы-муңуңду Теңир укту.


12Ал эл арасында жапайы эшектей болот. Ал баарына каршы, баары ага каршы болот. Ал өз бир туугандарынын жанында жашайт».


13Ошондо Ажар: «Мен бул жерден мени көргөндү чын эле көрдүм», – деп, өзүнө сүйлөгөн Теңирге мындай деп ат койду: «Сен мени көрүп турган Кудайсың».


14Ошон үчүн ал булак Бейир-Лакай-Ройи[*] деп аталат. Ал Кадеш менен Береттин ортосунда жайгашкан.


15Ажар Ыбрамга уул төрөп берди. Ыбрам Ажардан төрөлгөн уулунун атын Ысмайыл койду.


16

#### 17

1


Сүннөт – келишимдин белгиси

Ыбрам токсон тогуз жашка чыкканда, Теңир ага келип, мындай деди: «Мен кудуреттүү Кудаймын. Менин алдымда түз жүр, кемчиликсиз бол.


2Мен сени менен келишим түзөм, сени абдан көбөйтөм».


3Ошондо Ыбрам жүзтөмөндөп жыгылды. Кудай аны менен сүйлөшүүсүн улантып, мындай деди:


4«Сени менен түзгөн Менин келишимим – бул Мен. Сен көптөгөн элдердин атасы болосуң.


5Сенин атың мындан ары Ыбрам эмес, Ыбрайым болот, анткени Мен сени көптөгөн элдердин атасы кылам[+].


6Мен сенин тукумуңду абдан көбөйтүп, сенден элдерди чыгарам, сенден падышаларды чыгарам.


7Сенин, сенин тукумуңдун Кудайы Мен болом деп, Мен сени менен, сенин тукумуң менен түбөлүк келишим түзөм.


8Ошентип, сага жана сенин тукумуңа сен келгин болуп жашап жаткан Канаан жерин түбөлүккө берем, алардын Кудайы болом».

9


Сүннөткө отургузуу – Кудайдын Ыбрайым менен түзгөн келишиминин белгиси

Кудай Ыбрайымга дагы мындай деди: «Сен Менин келишимимди сакта, сенин тукумуң да муундан муунга Менин келишимимди сактасын.


10Мени менен силердин, сенин тукумуңдун, ортосунда түзүлгөн, силер сактай турган Менин келишимим бул: бардык эркектериңер сүннөткө отургузулсун.


11Сүннөткө отургузулгула, бул силер менен Менин ортомдогу келишимдин белгиси болот.


12Сенин уругуңдан чыкпаган, күмүшкө сатылып алынган, бөтөн элдик жана сенин үйүңдө туулган ар бир эркек бала төрөлгөнүнө сегиз күн болгондон кийин сүннөткө отургузулсун. Бул муундан муунга сакталсын[+].


13Сенин үйүңдө төрөлгөн жана күмүшкө сатылып алынган эркек аттуулар, сөзсүз, сүннөткө отургузулууга тийиш. Ошентип, Менин келишимим силердин денеңерде түбөлүк келишим болот.


14Сүннөткө отургузулбаган эркек өз элинин арасынан жок кылынат, анткени ал Менин келишимимди бузду».


15Кудай Ыбрайымга дагы мындай деди: «Аялың Сараны Сара дебе, анын аты Саара болот.

16


Кудайдын Ыскакты убада кылышы

Мен ага батамды берем. Андан сага уул берем. Саарага батамды берем, андан элдер, элдердин падышалары чыгат».


17Ошондо Ыбрайым жүзтөмөндөп жыгылып: «Кантип эле жүзгө чыккан адамдан уул төрөлсүн? Токсон жаштагы Саара кантип эле төрөсүн?» – деп, ичинен күлдү.


18Ыбрайым Кудайга минтип айтты: «О, Сенин алдыңда Ысмайыл эле тирүү жүрсө экен!»


19Кудай мындай деди: «Сага аялың Саара өзү уул төрөп берет. Сен ага Ыскак деген ат коёсуң. Мен аны менен жана анын кийинки укум-тукуму менен түбөлүктүү келишим түзөм.


20Мен сенин Ысмайыл жөнүндө айтканыңды да уктум. Эми Мен ага батамды берип, аны кайрып келем да, абдан көп кылып көбөйтөм. Андан он эки уруу башчысы төрөлөт. Мен андан улуу эл чыгарам.


21Бирок Мен келишимимди келерки жылы ушул маалда Саара сага төрөп бере турган Ыскак менен түзөм».


22Ошондон кийин Кудай Ыбрайым менен сүйлөшүүсүн токтотуп, анын жанынан жогору көтөрүлүп кетти.


23Ыбрайым өз уулу Ысмайылды, өз үйүндө төрөлгөндөрдү, күмүшүнө сатып алгандарды, өзүнүн үйүндөгү эркек аттуулардын баарын дал ошол күнү Кудай айткандай кылып, сүннөткө отургузду.


24Сүннөткө отургузулганда, Ыбрайым токсон тогуз жашта эле.


25Ал эми анын уулу Ысмайыл сүннөткө отургузулганда он үч жашта эле.


26Так ошол күнү Ыбрайым да, анын уулу Ысмайыл да сүннөткө отургузулду.


27

#### 18

1Теңир Мамрей деген эмен токоюнун жанында Ыбрайымга келди. Ал күн ысык болуп турганда чатырдын кире беришинде отурган.


2Ал башын көтөрүп караса, тушунда үч эркек киши турган экен. Аларды көрүп, чатырдын кире беришинен утурлай чуркап барып, аларга жерге чейин башын ийип таазим этти.


3Анан мындай деди: «Эгедерим! Эгерде мен Сенин көз алдыңда ырайым тапкан болсом, кулуңдун жанынан кыя өтпө.


4Азыр бир аз суу алып келип, бутуңарды жууп беришет. Ушул дарактын түбүндө эс алгыла.


5Мен тамак-аш алып келейин, кубаттанып алып, жолго чыккыла, анткени кулуңардын жанынан өтүп баратасыңар». Алар ага: «Айтканыңдай кыл», – дешти[+].


6Ошондо Ыбрайым чатырга шашып кирип, Саарага мындай деди: «Бол тезирээк, эң жакшы ундан үч сата камыр жууруй салып, ачыткысыз нан жаса».


7Анан Ыбрайым бадага чуркап барып, бир жакшы жаш музоону алып келип, уланга карматты. Улан аны даярдаганга шашты.


8Анан май, сүт, бышырылган музоо этин алып келип, алардын алдына койду. Алар тамак жеп жатышканда, өзү алардын жанында, дарактын түбүндө турду.


9Алар андан: «Аялың Саара кайда?» – деп сурашты. Ал: «Ушул жерде, чатырда», – деп жооп берди.


10Алардын бири мындай деди: «Мен келерки жылы ушул эле убакта сеникинде болом, ошондо аялың Саара уулдуу болот». Саара болсо анын артындагы чатырдын оозунда угуп турган эле[+].


11Ыбрайым менен Саара картайып, улгайып калышкан эле. Сааранын аялдарга мүнөздүү нерсеси токтоп калган болчу.


12Саара ичинен күлүп: «Картайып калганда, мага ушундай сооронуч болмок беле? Мырзам да кары», – деди[+].


13Ошондо Теңир Ыбрайымга мындай деди: «“Картайып калганымда кантип эле төрөйүн?” – деп, Саара эмне үчүн күлдү?


14Теңир үчүн кыйын нерсе барбы? Келерки жылы айтылган мөөнөттө Мен сеникинде болом, ошондо Саара уулдуу болот»[+].


15Саара болсо: «Мен күлгөн жокмун», – деп, мойнуна албай койду. Анткени ал коркуп кеткен эле. Бирок Ал: «Жок, сен күлдүң», – деди.


16Анан алар орундарынан турушту да, ал жерден Содомго жөнөштү. Ыбрайым аларды узатып коюу үчүн, алар менен кошо жөнөдү.


17Ошондо Теңир мындай деди: «Мен кыла турган ишимди Ыбрайымдан жашырмак белем![+]


18Ыбрайымдан улуу жана күчтүү эл чыгары анык. Жер жүзүндөгү бардык элдер ал аркылуу бата алышат[+].


19Анткени Мен аны өз уулдарына жана өзүнөн кийинки укум-тукумуна чындык жана адилеттүүлүк менен жашоону, Теңирдин жолунда жүрүүнү осуяттасын деп тандап алдым. Теңир Ыбрайымга айтканын орундатат».


20Анан Теңир мындай деди: «Содом менен Амордун күнөөсү абдан оор, алардан кордук көргөндөрдүн ыйы катуу[+].


21Түшүп көрөйүн, алардын кылып жаткан иштери Мага жеткен ыйчалык бекен же жокпу, билейин».


22Ошентип, алар ал жерден бурулуп, Содомго кетишти. Ыбрайым болсо дагы эле Теңирдин алдында турду.


23Анан Ыбрайым Теңирге жакын келип, мындай деди: «Кантип эле Сен адил адамды мыйзамсыз менен бирге жок кыласың?


24Балким, бул шаарда элүү адил адам бардыр? Кантип эле Сен ал жердеги элүү адил адам үчүн аларга ырайым кылбай жок кыласың?


25Мыйзамсызга эмне болсо, адилге да ошол болбошу үчүн, Сен адилди мыйзамсыз менен бирге жок кылбайсың, Сен эч качан андай кылбайсың! Бүт жер жүзүнүн Соту адилетсиз сот жүргүзмөк беле?»[+]


26Ошондо Теңир мындай деди: «Эгерде Мен Содом шаарынан элүү адил адам тапсам, анда Мен алар үчүн бул жерге ырайым кылам»[+].


27Ыбрайым: «Мен топурак жана күл болсом да, Эгедериме сүйлөгөнгө батындым.


28Эгерде элүү адилге бешөө жетпей калса, жетпеген беш адам үчүн Сен бүтүндөй шаарды кыйратасыңбы?» – деп сурады. Теңир ага: «Эгерде андан кырк бешти тапсам, кыйратпайм», – деп жооп берди.


29Ыбрайым Теңир менен сүйлөшүүсүн улантып: «Мүмкүн, ал жерден кырк адил адам табылар», – деди. Теңир ага: «Кырк адам үчүн да андай кылбайм», – деди.


30Ыбрайым дагы: «Менин айта турган сөзүмө Эгедерим каарданбаса экен. Мүмкүн, ал жерден отузу табылар?» – деди. Теңир ага: «Эгер отузу табылса да, андай кылбайм», – деди.


31Ыбрайым дагы: «Мен Эгедериме сүйлөгөнгө батындым. Мүмкүн, ал жерден жыйырмасы табылар?» – деди. Теңир ага: «Жыйырмасы үчүн да андай кылбайм», – деди.


32Ошондо Ыбрайым Теңирге: «Мен дагы бир жолу айтсам, Эгедерим каарданбаса экен. Мүмкүн, ал жерден ону табылар?» – деди. Теңир ага: «Ону үчүн да жок кылбайм», – деди.


33

#### 19

1


Содомдун күнөөсү

Лот Содомдун дарбазасынын жанында отурганда, жанагы эки периште кечинде Содомго келди. Лот аларды көрө коюп, тосуп алуу үчүн, ордунан туруп, жерге чейин башын ийип таазим этип, мындай деди:


2«Мырзаларым! Кулуңардын үйүнө кирип, түнөп кеткиле, бутуңарды жууп алгыла, эртең менен туруп, жолуңарды улантасыңар». Бирок алар: «Жок, биз көчөгө түнөйбүз», – дешти[+].


3Ал аябай өтүнүп сурангандыктан, алар аныкына бет алып, анын үйүнө келишти. Ал аларга сый көрсөттү, ачыткысыз нан жасады. Алар жешти.


4Алар жата электе, содомдуктардын жаш-карысы дебей, шаардын бардык тегерек-четинен келген эл үйдү тегеректеп алышты.


5Лотту чакырып, ага мындай дешти: «Сага түнөккө келген кишилер кайда? Аларды бизге чыгарып бер. Биз аларга жакындайбыз»[+].


6Лот кире беришке чыгып, өзүнүн аркасынан эшикти бекитти.


7Анан мындай деди: «Агайын-туугандар, жамандык кылбагыла.


8Менин эркек көрө элек эки кызым бар, мен аларды чыгарып берейин, аларга каалаганыңарды кылгыла, бирок бул кишилерге тийбегиле, анткени булар менин үйүмө келишти».


9Бирок алар: «Бери кел. Карасаң муну, келгин болуп туруп соттошкусу бар! Эми биз сага аларга кылгандан да жаман кылабыз», – деп, Лотту жөөлөп, эшикти сындырмакчы болушту.


10Ошондо жанагы кишилер колдорун сунуп, Лотту үйгө тартып киргизип, эшикти бекитип салышты.


11Ал эми үйдүн кире беришиндеги адамдарды жашынан карысына чейин сокур кылып салышкандыктан, алар эшикти таба албай кыйналышты[+].


12Жанагы кишилер Лотко мындай дешти: «Бул жерде дагы кимиң бар? Күйөө балаң болобу, уулдарың болобу, кыздарың болобу, шаарда кимиң болбосун, бардыгын бул жерден алып чык.


13Анткени биз бул жерди жок кылабыз. Анын тургундарынан кордук көргөндөрдүн зар-муңу Теңирге жетти, Теңир аны жок кылыш үчүн бизди жиберди».


14Ошондо Лот чыгып, болочок күйөө балдарына мындай деди: «Тургула, бул жерден чыгып кеткиле, анткени Теңир бул шаарды жок кылат». Бирок күйөө балдарына ал тамашалап жаткандай көрүндү.

15


Лоттун Содомдон чыгышы

Таң атары менен периштелер: «Шаардын мыйзамсыздыктары үчүн өлүп калбашың үчүн, ордуңан туруп, аялыңды жана колуңдагы эки кызыңды алып чык», – деп, Лотту шаштыра башташты.


16Лот шашпагандыктан, жанагы кишилер Теңирдин ага болгон ырайымынан улам аны, аялын, эки кызын колдорунан алып, шаардын сыртына алып чыгышты.


17Аларды сыртка чыгаргандан кийин, алардын бири мындай деди: «Өз жаныңды сакта, артыңа кылчайып караба, бул тегеректин эч жерине токтобо, өлүп калбашың үчүн, тоого кач».


18Бирок аларга Лот мындай деди: «Жок, Эгедерим!


19Мына, Сенин кулуң Сенин алдыңда ырайым тапты, мага чоң ырайым көрсөтүп, менин өмүрүмдү сактап калдың, бирок тоого качып кете албайм, анткени кырсыкка кабылып өлүп калышым мүмкүн.


20Качып барууга мына бул шаар жакын, ал чакан шаар эмеспи. Ошол жакка качайын, чакан шаар эмеспи. Аман калам».


21Ошондо Ал ага: «Макул, сенин каалооң боюнча Мен сен айткан шаарды кыйратпайын.


22Тезирээк ошол жакка кач, анткени сен ал жакка жетмейинче, Мен эч нерсе кыла албайм», – деди. Ошондон улам бул шаар Соар деп аталып калган.


23Жер бетине күн чыкканда, Лот Соарга келди.


24Ошондо Теңир Содом менен Аморго асмандан Теңирден болгон күкүрт менен отту жамгыр кылып төктү[+].


25Ошентип, Теңир бул шаарларды, алардын тегерек-четин, адамдарынан тартып, өсүмдүктөрүнө чейин кыйратып салды.


26Аялы болсо Лоттун артынан келе жатып, кылчайып артын карады эле, туз мамыча болуп калды.


27Ыбрайым эртең менен эрте туруп, мурун Теңирдин алдында турган жерине жөнөдү.


28Ал Содом менен Аморго жана алардын тегерек-четине көз чаптырып караса, жерден мештин түтүнүндөй болгон түтүн көтөрүлүп жатыптыр.


29Кудай бул тегеректеги шаарларды кыйратып жатып, Ыбрайымды эстеди да, Лот жашаган шаарларды кыйратып жатканда, ал жерден Лотту алып чыкты.

30


Мааптыктар менен амондуктардын пайда болушу

Лот Соардан чыгып, эки кызы менен бирге тоодо жашап калды, анткени ал Соарда жашагандан коркту. Ал эки кызы менен бирге үңкүрдө жашап турду.


31Ошондо эжеси сиңдисине: «Атабыз картайды. Бүт жер жүзүнүн салты боюнча жер үстүндө бизге жакындай турган адам жок.


32Ошондуктан атабызды шарапка тойгузуп, аны менен жатып, атабыздан тукум улайлы», – деди.


33Алар ошол түнү өз атасын шарапка тойгузушту. Анан эжеси кирип, өз атасы менен жатты. Атасы болсо анын качан жатып, качан туруп кеткенин билген жок.


34Эртеси күнү эжеси сиңдисине: «Мен кечээ атам менен жаттым. Бүгүн түндө да аны шарапка тойгузалы. Анан сен кирип, аны менен жат, атабыздан тукум улайлы», – деди.


35Алар бул түнү да атасын шарапка тойгузушту. Анан сиңдиси кирип, өз атасы менен жатты. Атасы болсо анын качан жатып, качан туруп кеткенин билген жок.


36Ошентип, Лоттун эки кызы тең өз атасынан кош бойлуу болуп калышты.


37Эжеси уул төрөп, атын Маап койду. Ал – ушул күнгө чейин Маап элинин атасы.


38

#### 20

1


Ыбрайым жана Абы-Мелек

Ыбрайым ал жерден чыгып, түштүккө келип, Кадеш менен Шурдун ортосуна жайгашып, Герар жеринде убактылуу жашап турду.


2Ыбрайым өз аялы Саараны: «Бул менин карындашым», – деди. Ошондо Герар падышасы Абы-Мелек киши жиберип, Саараны алдыртты[+].


3Кудай Абы-Мелекке түн ичинде түшүндө келип, ага мындай деди: «Эми сен алган бул аял үчүн өлөсүң, анткени анын күйөөсү бар».


4Абы-Мелек болсо Саарага тийген жок. Анан мындай деди: «Эгедерим! Кантип эле Сен айыпсыз элди жок кыласың?


5Ал мага: “Бул менин карындашым”, – деп, өзү айтпады беле? Саара да: “Ал менин агам”, – деген. Мен муну таза жүрөк, таза кол менен кылгам».


6Ошондо Кудай түшүндө ага мындай деди: «Сен муну таза жүрөк менен кылганыңды Мен билемин, ошондуктан сени ага тийгизбей, Мага каршы күнөө кылуудан сактап калдым.


7Аялды күйөөсүнө азыр эле кайтарып бер, анткени ал – пайгамбар, ал сен үчүн сыйынсын, ошондо сен тирүү каласың. Эгерде кайтарып бербесең, анда билип кой, сен бардык адамдарың менен кошо, сөзсүз, өлөсүң»[+].


8Ошондо Абы-Мелек эртең менен эрте туруп, өзүнүн бардык кулдарын чакырып алып, бул сөздөрдүн бардыгын аларга угуза айтып берди. Алар абдан коркуп кетишти.


9Анан Абы-Мелек Ыбрайымды чакырып алып, ага: «Эмне үчүн сен бизге мындай кылдың? Мага жана менин падышачылыгыма чоң күнөө келтиргендей, сага эмне күнөө кылдым эле? Сен туура эмес иш кылдың.


10Сен бул ишти кандай ой менен кылдың эле?» – деди.


11Ыбрайым мындай жооп берди: «Бул жерде Кудайдан коркуу жок болгондуктан, мени аялымдын айынан өлтүрүп коюшат деп ойлодум.


12Ал, чын эле, менин карындашым. Экөөбүз аталаш бир тууганбыз, энебиз башка. Азыр болсо ал менин аялым.


13Кудай мени атамдын үйүнөн жер кезүүгө алып чыкканда, мен ага: “Мага ырайым кылып, сен мени, кайсы жерге келсек да, бардык жерде: "Бул менин агам" де”, – деп айткан элем».


14Ошондо Абы-Мелек Ыбрайымга майда жана бодо мал, кулдарды жана күңдөрдү берди. Аялы Саараны да ага кайра берди.


15Анан Абы-Мелек мындай деди: «Мына, менин жерим сенин алдыңда. Каалаган жериңде жаша».


16Саарага да мындай деди: «Мына, мен бир тууган агаңа миң күмүш шекел бердим. Бул сенин бүт элдин алдында ак экениңди билдирет, сен бардыгынын алдында акталдың».


17Анан Ыбрайым Кудайга сыйынды. Ошондо Кудай Абы-Мелекти, анын аялын, күңдөрүн сакайтты, ошондо алар төрөй башташты[+].


18

#### 21

1


Ыскактын төрөлүшү

Теңир Өзү айтканындай, Саарага назарын салып, ага айткан сөзүн аткарды.


2Сааранын боюна бүтүп, Кудай айткан мезгилде, Ыбрайым картайган кезде, ага уул төрөп берди.


3Ыбрайым өзүнүн Саарадан төрөлгөн уулуна Ыскак деген ат койду[+].


4Кудай ага осуяттагандай, сегизинчи күнү Ыбрайым өз уулу Ыскакты сүннөткө отургузду[+].


5Уулу Ыскак төрөлгөндө, Ыбрайым жүз жашта эле.


6Ошондо Саара: «Кудай мени күлкү кылды. Мен жөнүндө ким укса да, күлөт го.


7“Саара бала эмизет”, – деп, Ыбрайымга ким айта алар эле? Бирок ал карыган кезде мен ага уул төрөп бердим», – деди.


8Бала чоңоюп, эмчектен чыгарылды. Ыскак эмчектен чыгарылган күнү Ыбрайым чоң той берди.

9


Ажардын баласы менен куулуп чыгышы

Саара мисирлик Ажардын Ыбрайымга төрөп берген уулунун Ыскакты шылдыңдап жатканын көрүп калып,[+]


10Ыбрайымга мындай деди: «Бул күңдү уулу менен кошо кууп чык, анткени анын уулу менин уулум Ыскак менен бирге мураскор болбойт»[+].


11Ысмайыл жөнүндө айтылган бул сөз Ыбрайымга катуу тийди.


12Бирок Кудай Ыбрайымга: «Уулуң менен күңүң үчүн кайгырба. Сааранын айтканынын баарын кыл, анын тилин ал, анткени сенин тукумуң Ыскактан тарайт[+].


13Күңүңдүн уулунан да Мен эл жаратам, анткени ал сенин уулуң», – деди.


14Ыбрайым эртең менен эрте туруп, тамак-аш жана бир чанач суу алып, Ажардын ийнине артып, баласын колуна берип, аны коё берди. Ажар кетип бара жатып, Бейер-Шеба чөлүндө адашып калды.


15Чаначта суу калбай калгандыктан, баласын бадалдын түбүнө калтырып,


16жаа жебеси жеткидей, алыс барып отурду да: «Баланын өлгөнүн көргүм келбейт», – деп, анын каршысында отуруп алып, боздоп ыйлады.


17Кудай баланын үнүн укту. Ошондо асмандан Кудайдын периштеси Ажарды чакырып: «Ажар, сага эмне болду? Коркпо, Кудай баланын үнүн жаткан жеринен укту.


18Ордуңан туруп, баланы тургузуп, колунан ал, анткени Мен андан улуу эл чыгарам», – деди.


19Кудай Ажардын көзүн ачты, ошондо ал суусу бар кудукту көрдү. Анан ал барып, чаначка толтура суу алып келип, балага ичирди.


20Кудай бала менен болду. Ал чоңоюп, чөлдө жашап калды. Жаа тарткан мергенчи болду.


21Ал Паран чөлүндө жашады. Энеси ага Мисир жеринен аял алып берди[+].

22


Ыбрайымдын Абы-Мелек менен келишим түзүшү

Ошол убакта мындай окуя болду: Абы-Мелек өзүнүн аскер башчысы Пихол менен келип, Ыбрайымга: «Эмне кылсаң да, бардык иште Кудай сени менен экен.


23Сен азыр ушул жерде мага: “Сени да, уулуңду да, небереңди да таарынтпайм”, – деп, Кудай менен ант бер. Мен сага кандай жакшылык кылсам, сен да мага жана өзүң жашап турган жерге ошондой жакшылык кыл», – деди.


24Ошондо Ыбрайым: «Ант берем», – деди.


25Анан Ыбрайым Абы-Мелектин кулдары суусу бар кудукту тартып алганы үчүн, Абы-Мелекти жемеледи.


26Абы-Мелек болсо: «Муну ким кылганын билбеймин, сен да мага айткан эмессиң. Мен ал жөнүндө ушуга чейин уккан эмесмин», – деди.


27Ошондо Ыбрайым майда жана бодо малдан алып, Абы-Мелекке берди. Ошентип, экөө тынчтык келишимин түзүштү.


28Ыбрайым майда малдан жети козуну өзгөчө бөлүп койду.


29Абы-Мелек болсо Ыбрайымдан: «Жети козуну бул жерге өзүнчө бөлүп койгонуң эмнең?» – деп сурады.


30Ал ага: «Бул жети козуну менин колумдан ал, кудукту мен казганыма булар күбө болсун», – деп жооп берди.


31Ошондуктан ал бул жерди Бейер-Шеба деп атады, анткени бул жерде экөө антташты[+].


32Ошентип, Бейер-Шебада тынчтык келишими түзүлдү. Анан Абы-Мелек менен аскер башчысы Пихол Пелишти жерине кайтышты.


33Ыбрайым Бейер-Шебанын жанына токойчо отургузуп, ал жерде түбөлүктүү Кудай-Теңирдин атын чакырды.


34

#### 22

1


Ыбрайымдын сыналышы

Ушул окуялардан кийин, Кудай Ыбрайымды сынады. Ал ага: «Ыбрайым!» – деди. Ыбрайым болсо: «Мен угуп жатам», – деди[+].


2Ошондо Кудай мындай деди: «Жакшы көргөн жалгыз уулуң Ыскакты алып, Мориа жергесине бар. Мен сага ал жердеги тоолордун бирин айтам, ошол жерде аны бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чал»[+].


3Ыбрайым эртең менен эрте туруп, эшегин токуп, өзү менен кошо малай балдарынан экөөнү жана уулу Ыскакты алып, жолго чыкты. Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык үчүн отун жарып алып, Кудай айткан жерге барды.


4Үчүнчү күнү Ыбрайым көз чаптырып, алыстан ал жерди көрдү.


5Анан Ыбрайым малай балдарына: «Силер бул жерде эшек менен калгыла. Ал эми уулум экөөбүз тигил жакка барып, сыйынып, анан силерге кайтып келебиз», – деди.


6Ыбрайым бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка дайындалган отунду уулу Ыскактын жонуна артып, колуна от менен бычак алды. Анан экөө бирге жөнөдү.


7Ошондо Ыскак атасы Ыбрайымга: «Ата!» – деди. Ал: «Мен угуп жатам, уулум», – деди. Ыскак: «От менен отун мына, ал эми бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чалынуучу козу кана?» – деп сурады.


8Ыбрайым ага: «Уулум, Кудай Өзүнө чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка козуну Өзү караштырат», – деп жооп берди. Анан алар андан ары жөнөштү.


9Ошентип, алар Кудай айткан жерге келишти. Ыбрайым ал жерге курмандык чалынуучу жай куруп, отундарды коюп, өз уулу Ыскакты байлап, аны курмандык чалынуучу жайга, отундардын үстүнө жаткырды.


10Ошентип, Ыбрайым өз уулун мууздаш үчүн колун сунуп, бычагын алды.


11Бирок асмандан Теңирдин периштеси: «Ыбрайым! Ыбрайым!» – деп чакырды. Ал: «Мен угуп жатам», – деди.


12Периште ага: «Балаңа кол көтөрбө, ага эч нерсе кылба, анткени Мен эми сенин Кудайдан коркоруңду, Мен үчүн жалгыз уулуңду да аябаганыңды билдим», – деди.


13Ыбрайым көз чаптырып караса, артында мүйүзү калың бадалга илинип калган бир кочкор турган экен. Ыбрайым басып барып, ал кочкорду алып, уулунун ордуна бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чалды.


14Анан Ыбрайым ошол жердин атын Жахаба-ире[*] деп атады. Ошондон улам «Жахаба тоосунда караштырылат» деген сөз айтылып калган.


15Теңирдин периштеси асмандан Ыбрайымды экинчи ирет чакырып, мындай деди:


16«Өзүңдүн жалгыз уулуңду аябастан, ушул ишти кылганың үчүн Өзүм менен ант берем, – дейт Теңир.


17Эми Мен сени алкагандан алкайм, сенин тукумуңду асмандагы жылдыздардай, деңиз жээгиндеги кумдай көбөйткөндөн көбөйтөм. Сенин тукумуң өз душмандарынын шаарларын ээлеп алат[+].


18Менин тилимди алганың үчүн, сенин тукумуң аркылуу бүт жер жүзүнүн элдери бата алышат»[+].


19Анан Ыбрайым малай балдарына кайтып келип, алар менен бирге Бейер-Шебага жөнөдү. Ыбрайым Бейер-Шебада жашап турду.

20


Нахордун тукуму

Бул окуялардан кийин, Ыбрайымга мындай кабар айтылды: «Милка да сенин бир тууганың Нахорго бул уулдарды төрөп берди:


21Тун баласы Усту, анын бир тууганы Бузду, Арамдын атасы Кемуелди,


22Кесетти, Хазону, Пилдашты, Жидлапты жана Бетуелди.


23Бетуелден Ребека төрөлдү. Ушул сегизин тең Ыбрайымдын бир тууганы Нахорго Милка төрөп берди[+].


24

#### 23

1


Сааранын көз жумушу жана көргө коюлушу

Саара жүз жыйырма жети жыл жашады.


2Ал Кирийат-Арбада, Канаан жериндеги азыркы Хеброндо көз жумду. Ыбрайым Саараны жоктоп ыйлап, аза күтүү үчүн келди[+].


3Анан Ыбрайым маркумдун жанынан кетип, Хет уулдарына мындай деп айтты:


4«Мен силердин араңарда келгинмин, жер которуп келген кишимин. Маркумумду көмүү үчүн, араңардан менчикке жер бергиле».


5Хет уулдары Ыбрайымга мындай деп жооп айтышты:


6«Мырзабыз, бизди укчу. Сен биздин арабызда Кудайдын төрөсүсүң. Маркумуңду биздин көрүстөнүбүздүн эң жакшы жерине кой. Маркумуңду көрүстөнүбүзгө коюуга эч кимибиз каршы болбойбуз».


7Ошондо Ыбрайым ордунан туруп, ал жердин элине – Хет уулдарына таазим кылды.


8Анан аларга мындай деп айтты: «Эгерде силер менин маркумумду коюуга макул болсоңор, анда менин сөзүмдү угуп, мен үчүн Сохар уулу Эпрондон сурап бергиле.


9Ал мага талаасынын четиндеги Махпел үңкүрүн берсин. Аны силердин көзүңөрчө өз баасына көрүстөндүккө менчикке сатсын».


10Эпрон болсо Хет уулдарынын арасында отурган. Ошондо хеттик Эпрон өзүнүн шаарынын дарбазасынан кирген Хет уулдарынын баарына угуза Ыбрайымга мындай жооп айтты:


11«Жок, мырзам, уксаң мени. Мен сага талаамды да берем, андагы үңкүрдү да берем, сага аны өз элимдин уулдарынын көзүнчө бекер эле берем, маркумуңду кой».


12Ыбрайым ал жердин адамдарына таазим этип,


13ал жердин элине угуза Эпронго мындай деп айтты: «Эгерде тил алсаң, сага талаа үчүн күмүш берейин. Аны ал, мен ал жерге маркумумду коёюн».


14Эпрон Ыбрайымга мындай деп жооп айтты:


15«Мырзам! Уксаң мени. Жер төрт жүз шекел күмүш турат. Мен үчүн да, сен үчүн да бул эмне болуп калыптыр? Маркумуңду көмө бер».


16Ыбрайым Эпрондун айтканын угуп, Хет уулдарына угуза канча деп айтса, көпөстөр колдонгон төрт жүз шекел күмүштү Эпронго таразага тартып берди.


17Ошентип, Мамрейдин каршысындагы Махпелдеги Эпрон талаасы, ал жердеги үңкүр, ошондой эле талаадагы жана анын бардык тегерек-четиндеги бак-дарактардын баары


18анын шаарынын дарбазасы менен кирген бардык Хет уулдарынын көз алдында Ыбрайымдын ээлигине өттү.


19Ошондон кийин Ыбрайым аялы Саараны Канаан жергесиндеги Мамрейдин (азыркы Хеброн) каршысындагы Махпел талаасындагы үңкүргө койду.


20

#### 24

1


Ыскактын үйлөнүшү

Ыбрайымдын жашы өтүп, карып калган. Теңир Ыбрайымга бардык жагынан батасын берди.


2Ыбрайым үй ишин башкарган кулуна мындай деди: «Колуңду менин саныма коюп туруп,


3уулума мен жашап жаткан Канаан жеринин кыздарынан аял алып бербейм деп, асман менен жердин Кудайы болгон Теңир менен ант бер.


4Бирок менин жериме, менин мекениме барып, уулум Ыскакка аял алып келесиң».


5Ошондо кулу ага мындай деди: «Эгерде ал аял бул жерге мени менен келгиси келбесечи? Анда уулуңду туулган жериңе кайра жиберишим керекпи?»


6Ыбрайым ага: «Байкагын, уулумду ал жакка кайра жибербе.


7Мени атамдын үйүнөн, туулган жеримден алып, мага: “Бул жерди сенин тукумуңа берем”, – деп убада кылган асман Кудай-Теңири сенин алдыңа Өз периштесин жиберет, ошондо сен ал жерден уулума аял алып келесиң


8Эгерде аял сени менен келүүнү каалабаса, анда мага берген антыңдан кутуласың, бирок уулумду ал жакка кайра жибербе», – деди.


9Ошондо кулу колун мырзасы Ыбрайымдын санына коюп, ошентип ант берди.


10Анан кулу өз мырзасынын төөлөрүнөн он төө алып, жөнөп кетти. Анын колунда мырзасынын ар кандай асыл буюмдары да бар эле. Ал туруп, Месопотамиядагы Нахордун шаарына жөнөдү.


11Ал шаардын сыртындагы кудуктун жанына кечке маал, аялдар суу алууга чыга турган мезгилде төөлөрүн чөктүрдү.


12Анан ал: «Теңирим, Ыбрайым мырзамдын Кудайы! Ал кызды мага бүгүн жолуктура көр, менин мырзам Ыбрайымга ырайым кыла көр.


13Мына, мен кудуктун жанында турам, шаар кыздары суу сузуп алганы келе жатышат.


14Мен кайсы кызга: “Кумураңды эңкейтчи, суу ичип алайын”, – десем, ал: “Ич, төөлөрүңдү да сугарып берем”, – десе, анда ошол кыз Сен Өз кулуң Ыскакка дайындаган кыз экенин жана Сен менин мырзама ырайым кылганыңды билем», – деди.


15Ал айтып бүтө электе эле, Ыбрайымдын бир тууганы Нахордун аялы Милка төрөгөн Бетуелдин кызы Ребека ийнине кумурасын көтөрүп, кудуктун жанына келди.


16Кыз чырайлуу, эркек көрө элек кыз эле. Ал кудукка келип, кумурасын толтуруп алып, өйдө көздөй жөнөдү.


17Ошондо кул кыздын астынан чуркап чыгып: «Кумураңдан кичине суу ичирчи», – деди.


18Кыз: «Ичиңиз, мырзам», – деди да, ошол замат кумурасын ийнинен түшүрүп, колуна алып, ага суу ичирди.


19Кыз ага суу ичиргенден кийин: «Төөлөрүңүздүн да суусуну кангыча сузуп келип берейин», – деди.


20Анан ал ошол замат кумурасындагы сууну аштоого куя салып, кудукка кайра чуркап барып, анын бүт төөлөрүнө суу сузуп берди.


21Жолуна Теңир батасын берген-бербегенин билгиси келгендиктен, ал киши унчукпай, кызды таң кала карап турду.


22Төөлөр суу ичип бүткөндөн кийин, ал киши салмагы жарым шекел алтын болгон шакекти жана салмагы он шекел алтын болгон эки билерикти алып чыгып, мындай деп сурады:


23«Кимдин кызысың? Айтчы мага, атаңдын үйүндө биз түнөгөнгө орун барбы?»


24Кыз ага: «Нахор менен Милканын уулу Бетуелдин кызымын», – деп жооп берди.


25Анан дагы мындай деди: «Бизде жем-чөп көп. Түнөөгө да орун бар».


26Ошондо ал киши башын ийип таазим кылып, Теңирге табынып, мындай деди:


27«Мырзам Ыбрайымдын Кудай-Теңирине алкыш! Ал менин мырзамды Өзүнүн ырайымы менен акыйкатынан куру калтырбаптыр! Теңир мени түз эле мырзамдын бир тууганынын үйүнө алып келди».


28Кыз чуркап барып, муну энесинин үйүндөгүлөрүнө айтып берди.


29Ребеканын Лабан деген бир тууган агасы бар эле. Лабан кудукту көздөй жанагы кишиге чуркап чыкты.


30Ал карындашынын салынган шакеги менен билериктерин көрүп жана карындашы Ребеканын «Бул киши мени менен ушинтип сүйлөштү» дегенин угуп, ал кишиге келсе, ал кудуктун жанында төөлөрү менен турган экен.


31Ошондо Лабан ага: «Теңир батасын берген адам, үйгө кир. Эмнеге сыртта турасың? Мен сага үй, төөлөрүңө жай камдап койдум», – деди.


32Ал киши үйгө кирди. Лабан төөлөрдү жайдактап, алардын алдына жем-чөп салып, ага жана аны менен бирге келгендерге буттарын жууганга суу берди.


33Анын алдына тамак коюшту, бирок ал: «Өз ишимдин жөнүн айтмайын жебеймин», – деди. Алар: «Айт», – дешти.


34Ошондо ал: «Мен Ыбрайымдын кулумун.


35Теңир менин мырзама батасын мол бергендиктен, ал бай адам болду. Ал ага кой да, өгүз да, күмүш да, алтын да, кул да, күң да, төө да, эшек да берди.


36Мырзамдын аялы Саара картайып калганда, ага уул төрөп берди. Мырзам уулуна өзүндө болгондун баарын берди.


37Анан мырзам менден: “Уулума мен жашап жаткан жердеги Канаан кыздарынан аял алып бербе,


38атамдын элине, менин туугандарыма барып, уулума аял алып келесиң”, – деп, ант алды.


39Мен мырзама: “Эгерде ал кыз мени менен келбесечи?” – десем,


40ал мага: “Мен табынган Теңир сени менен Өз периштесин жиберип, жолуңду ачат, анан сен менин уулума туугандарымдан, атамдын элинен аял алып келесиң.


41Сен менин туугандарымдыкына барып келгенден кийин, менин антымдан кутуласың. Эгерде алар беришпесе, анда да антымдан кутуласың”, – деген.


42Мен бүгүн кудукка келип: “Теңирим, мырзам Ыбрайымдын Кудайы! Эгерде Сен менин жолумду ачкан болсоң,


43анда мына, мен кудуктун жанында турам. Суу алганы келген кызга: “Кумураңдан кичине суу ичирчи”, – дейм.


44Ошондо ал мага: “Сен да ич, төөлөрүңө да сузуп берейин”, – десе, анда мырзамдын уулуна Теңир белгилеп койгон кыз ошол”, – дедим.


45Ичимден Кудайга ушинтип айтып бүтө электе эле, Ребека келди. Анын ийнинде кумурасы бар экен. Ал кудукка келип, суу сузуп алды. Ошондо мен ага: “Мага сууңдан берчи”, – дедим.


46Ал ошол замат кумурасын ийнинен түшүрүп: “Ич, төөлөрүңө да сузуп берейин”, – деди. Мага да берди, төөлөрүмдү да сугарды.


47Мен андан: “Кимдин кызысың?” – деп сурадым. Ал: “Нахор менен Милка Бетуелдин кызымын”, – деп жооп берди. Ошондо мен ага шакек менен билериктерди бердим.


48Анан мен Теңирге башымды ийип таазим этип, мырзам Ыбрайымдын Кудай-Теңирине алкыш айттым. Ал менин мырзамдын уулуна бир тууганынын кызын алып берүү үчүн, мени түз алып келди.


49Мага азыр эле айткыла, менин мырзама ырайым жана акыйкаттык кылайын деген оюңар барбы же жокпу? Айткыла, анан мен оңго же солго бурулуп кетейин».


50Ошондо Лабан менен Бетуел: «Бул иш Теңирден. Биз сага жакшы да, жаман да айта албайбыз.


51Мына, Ребека алдыңда турат. Аны алып, жолго чык. Теңир айткандай, ал мырзаңдын уулунун аялы болсун», – деп жооп беришти.


52Ыбрайымдын кулу алардын сөзүн укканда, Теңирге жерге чейин башын ийип таазим этти.


53Анан ал кул алтын-күмүш буюмдарды, кийимдерди алып чыгып, Ребекага берди. Агасы менен энесине да кымбат баалуу белектерди берди.


54Ошентип, ал жанындагы кишилери менен конок болуп, түнөп калды. Алар эртең менен турушканда, кул аларга: «Эми мени мырзама коё бергиле», – деди.


55Бирок кыздын бир тууганы менен энеси: «Кызыбыз биз менен, жок дегенде, он чакты күн болсун. Андан кийин жөнөйсүң», – дешти.


56Бирок ал: «Мени кармабагыла, анткени Теңир менин жолумду ачкан. Мени коё бергиле, мырзама барайын», – деди.


57Алар: «Кызды чакырып сурайлы, ал эмне дээр экен», – дешти.


58Ребеканы чакырып, андан: «Бул киши менен барасыңбы?» – деп сурашты. Кыз: «Барам», – деп жооп берди.


59Ошондо алар өздөрүнүн карындашы Ребеканы, анын эмчек энесин, Ыбрайымдын кулун, анын жанындагы кишилерди коё беришти.


60Алар Ребекага: «Биздин карындашыбыз! Сенден миң-миңдеген тукум төрөлүп, укум-тукумуң душмандарыңдын турак жайларын ээлесин!» – деп батасын беришти.


61Анан Ребека жана анын кызматчысы ордуларынан туруп, төөлөргө минип, ал кишинин артынан жөнөштү. Ошентип, Ыбрайымдын кулу Ребеканы алып, жөнөп кетти.


62Ыскак болсо Бейир-Лакай-Ройиге келди, анткени ал түштүк жергесинде жашап жаткан.


63Кеч киргенде Ыскак сыйынганы талаага чыгып, көз чаптырып караса, төөлөр келе жатыптыр.


64Ребека Ыскакты көрө коюп, төөдөн түшүп, кулдан:


65«Бизди талаада тосуп келе жаткан ким?» – деп сурады. «Ал менин мырзам», – деп жооп берди кул. Ошондо Ребека чүмбөттү алып, жамына калды.


66Кул Ыскакка эмне кылганынын баарын айтып берди.


67

#### 25

1


Ыбрайымдын Кетурадан төрөлгөн уулдары

Ыбрайым Кетура деген аялды да алды.


2Ал аялы ага Зимранды, Жокшанды, Мыданды, Мидианды, Ишпакты жана Шубахты төрөп берди.


3Жокшандан Шеба менен Дедан төрөлдү. Дедандан ашурлар, летуштар, лумдар төрөлдү.


4Мидиандын уулдары: Эйпа, Эйпер, Ханох, Абида жана Элдаа. Булардын баары Кетуранын уулдары[+].


5Ыбрайым өзүндө болгондун бардыгын Ыскакка берди.


6Ал эми күң аялдарынан төрөлгөн уулдарына белек берип, уулу Ыскактан бөлүп, көзүнүн тирүүсүндө эле чыгышка, чыгыш жергесине жөнөтүп жиберди.

7


Ыбрайымдын көз жумушу жана көргө коюлушу

Ыбрайым жүз жетимиш беш жыл жашады.


8Анан ал көз жумду. Ал бакыбат өмүр сүрүп, абдан карып, өмүргө тоюп, өз элине кошулду.


9Уулдары Ыскак менен Ысмайыл аны Мамрейдин каршысындагы хеттик Сохар уулу Эпрондун талаасындагы Махпел үңкүрүнө коюшту.


10Ал талааны Ыбрайым Хеттин уулдарынан сатып алган. Ошентип, ал жерге Ыбрайым менен аялы Саара коюлду[+].


11Ыбрайым көз жумгандан кийин, Кудай анын уулу Ыскакка батасын берди. Ыскак Бейир-Лакай-Ройинин жанында жашап турду.

12


Ысмайылдын укум-тукуму

Сааранын күңү мисирлик Ажардан төрөлгөн, Ыбрайымдын уулу Ысмайылдын санжырасы мындай:


13Ысмайылдын уулдарынан тараган уруулардын аттары мына булар: Ысмайылдын туну – Ныбайот, андан кийин  Кейдар, Адбаел, Мипсам,


14Мишма, Дума, Маса,


15Хадат, Тейма, Жетур, Напиш жана Кедма[+].


16Булар – Ысмайылдын уулдары, булар – алардын отурукташкан айыл-кыштактарынын, конуштарынын аттары. Булар – алардын он эки уруусунун башчылары.


17Ысмайыл жүз отуз жети жыл өмүр сүрүп, көз жумуп, өз элине кошулду.


18Алар Ашурга бараткан жолдогу, Мисирдин алдындагы Хабиладан тартып Шурга чейинки жерлерде жашашкан. Алар бардык бир туугандарынын жанына отурукташышкан[+].

19


Эйсап менен Жакыптын төрөлүшү

Ыбрайымдын уулу Ыскактын санжырасы мындай: Ыбрайымдан Ыскак төрөлгөн.


20Ыскак Месопотамиядагы арамейлик Лабандын карындашы, арамейлик Бетуелдин кызы Ребеканы алганда кырк жашта эле.


21Ыскак Теңирге өз аялы жөнүндө сыйынды, анткени ал согончогу канабаган аял эле. Теңир аны угуп, аялы Ребеканын боюна бүттү.


22Курсагында жаткан балдары тепкилеше баштаганда, ал мындай деди: «Эгер мындай боло турган болсо, анда мага жашоонун эмне кереги бар?» Анан Теңирден сураганы кетти.


23Теңир ага мындай деди: «Курсагыңда эки уруу эл жатат, курсагыңдан эки башка эл чыгат. Бири экинчисинен күчтүү болот, улуусу кичүүсүнө кызмат кылат»[+].


24Анын төрөр маалы келип төрөгөндө, курсагындагысы эгиз болуп чыкты.


25Биринчиси теридей түктүү, кызыл болуп төрөлдү. Анын атын Эйсап коюшту.


26Андан кийин анын бир тууганы чыкты. Ал Эйсаптын согончогун кармай чыкты. Анын атын Жакып коюшту. Алар төрөлгөндө, Ыскак алтымыш жашта эле.

27


Эйсаптын өз тунгучтугун сатышы

Балдар чоңоюшту. Эйсап мыкты аңчылык кылган талаа адамы болду. Ал эми Жакып чатырда жашаган, момун адам болду.


28Ыскак Эйсапты жакшы көрчү, анткени илбээсиндин эти анын табити тарткан тамагы эле. Ребека болсо Жакыпты жакшы көрчү.


29Жакып тамак бышырды, Эйсап болсо талаадан чарчап келди.


30Анан Эйсап Жакыпка мындай деди: «Мага кызылынан, мына бул кызылынан жегенге берчи, анткени мен чарчадым». Ушундан улам ал Эдом деген атка конду.


31Бирок Жакып: «Анда мага азыр тунгучтугуңду сат», – деди[+].


32«Ачкадан өлүп баратам, мага тунгучтуктун эмне кереги бар?» – деди Эйсап.


33Жакып ага: «Азыр эле мага ант бер», – деди. Ошондо Эйсап Жакыпка ант берип, ага өзүнүн тунгучтугун сатты.


34

#### 26

1


Ыскактын Герар жериндеги жашоосу

Ыбрайымдын убагында болгондой эле, жер бетинде дагы ачарчылык болду. Ыскак Пелишти падышасы Абы-Мелекке бармак болуп, Герар жерине жөнөдү[+].


2Теңир ага келип, мындай деди: «Мисирге барба, Мен сага айткан жерде жаша.


3Ошол жерде келгин катары жаша. Мен сени менен болом, сага батамды берем, анткени сага жана сенин тукумуңа ошол жердин баарын берем, Мен сенин атаң Ыбрайымга берген антымды орундатам[+].


4Сенин укум-тукумуңду асмандагы жылдыздардай көбөйтөм. Сенин укум-тукумуңа бул жердин баарын берем. Жер жүзүндөгү бардык элдер сенин уругуң аркылуу бата алышат[+].


5Анткени Ыбрайым Менин айтканымды угуп, Мен аткар деп осуят кылганды, Менин буйруктарымды, көрсөтмөлөрүмдү, мыйзамдарымды аткарды».


6Ошентип, Ыскак Герарга отурукташты.


7Ал жердин тургундары анын аялы жөнүндө сурашканда, ал: «Бул менин карындашым», – деп жооп берди. Ребека үчүн бул жердин тургундары мени өлтүрүп коюшат деп ойлоп, ал аны «менин аялым» деп айткандан коркту, анткени ал сулуу аял эле[+].


8Бирок ал жерде көп убакыт жашагандан кийин, Пелишти падышасы Абы-Мелек терезеден Ыскактын өз аялы Ребека менен ойноп жатканын көрдү.


9Ошондо Абы-Мелек Ыскакты чакырып: «Бул сенин аялың турбайбы, аны “карындашым” деп кантип айттың?» – деди. «Аялым үчүн мени өлтүрүп коюшат деп ойлодум», – деп жооп берди Ыскак.


10Бирок Абы-Мелек: «Бул эмне кылганың? Эл арасынан бирөө сенин аялыңа жакындап коё жаздады, аз жерден бизди күнөөгө түртмөк экенсиң», – деди.


11Анан Абы-Мелек бүт элге буйрук берип, мындай деди: «Ким бул адамга жана анын аялына тийсе, ал өлүм жазасына тартылат».


12Ыскак ошол жерге арпа сээп, ошол жылы жүз эселеп түшүм алды, анткени Теңир ага ушинтип батасын берди.


13Ошентип, Ыскак бай адам болду. Анын байлыгы көбөйгөндөн көбөйүп, абдан бай болду.


14Анын көп сандаган майда жана бодо малы, айдоо жерлери көп болгондуктан, пелиштиликтер көз арта башташты.


15Атасы Ыбрайымдын көзү тирүүсүндө, атасынын кулдары казган кудуктардын баарын пелиштиликтер уратып, топуракка толтуруп салышты[+].


16Абы-Мелек да Ыскакка: «Бизден алыс кет, анткени бизден алда канча күчтүү болуп алдың», – деди.


17Ошондо Ыскак ал жерден кетип, чатырларын Герар өрөөнүнө тигип, ошол жерде отурукташып калды.


18Атасы Ыбрайымдын убагында казылып, ал өлгөндөн кийин пелиштиликтер топурак толтуруп салган кудуктарды Ыскак кайрадан казып, аларды атасы атаган аттар менен атады.


19Ыскактын кулдары өрөөндү казып жатып, ал жерден суусу бар кудук табышты.


20Ошондо Герардын койчулары менен Ыскактын койчулары: «Бул биздин суу», – деп талашышкандыктан, ал анын атын Эйсек деп атады.


21Дагы бир кудук казышты. Ал тууралуу да талашышкандыктан, ал анын атын Ситна деп атады.


22Ошондо ал бул жерден кетип, башка кудук казды. Ал тууралуу талаш болгон жок. Ошондо ал: «Эми Теңир бизге кенен жер берди, биз эми жер бетинде көбөйө баштайбыз», – деп, ал кудукка Рехобот деген ат койду.


23Ал жерден ал Бейер-Шебага көчтү.


24Ошол түнү Теңир ага келип, мындай деди: «Мен сенин атаң Ыбрайымдын Кудайымын. Коркпогун, анткени Мен сени мененмин. Кулум Ыбрайым үчүн сага батамды берип, сенин тукумуңду көбөйтөм».


25Ошондо Ыскак ошол жерге курмандык чалынуучу жай куруп, Теңирдин атын чакырды. Ошол жерге чатырын тикти. Кулдары ошол жерге кудук казышты.

26


Ыскактын Абы-Мелек менен келишим түзүшү

Ага Герардан Абы-Мелек өзүнүн досу Акузат жана аскер башчысы Пихол менен келди.


27Ыскак аларга: «Силер мени жек көрүп, өзүңөрдүн араңардан кууп жибергенден кийин, мага эмнеге келдиңер?» – деди.


28«Теңир сени менен экенин ачык көрдүк, ошон үчүн биз сени менен биздин ортобузга ант коюп, сени менен келишим түзөлү.


29Анткени биз сага тийбей, жакшылык гана кылып, сени тынчтык менен коё бергендей эле, сен да бизге жамандык кылба. Сен азыр Теңирдин батасына ээсиң», – дешти алар[+].


30Ыскак алар үчүн той өткөрдү. Алар ичип-жешти.


31Эртеси эртең менен эрте туруп, алар бири-бирине ант беришти. Ыскак аларды коё берди, алар аныкынан тынчтык менен жөнөп кетишти.


32Ошол эле күнү Ыскактын кулдары келип, өздөрү казган кудук тууралуу: «Биз суу таптык», – деп кабарлашты.


33Ыскак ал кудукту Шеба деп атады. Ошондуктан ушул күнгө чейин ал шаардын аты Бейер-Шеба деп аталат.

34


Эйсаптын аялдары

Эйсап кырк жашка чыкканда, хеттик Бейердин кызы Жейудитти жана хеттик Эйлондун кызы Басыматты аялдыкка алды[+].


35

#### 27

1


Ыскактын Жакыпка бата бериши

Ыскак картайып, көзү начарлап калганда, тун уулу Эйсапты чакырып: «Уулум!» – деди. Ал ага: «Мен угуп жатам», – деди.


2Ыскак уулуна мындай деди: «Мен эми картайып калдым, качан өлөрүмдү билбейм.


3Сен азыр куралдарыңды, саадагыңды, жааңды алып, талаага барып, мага илбээсин атып кел[+].


4Мен жакшы көргөн тамакты бышырып, алдыма алып кел. Өлөрдөн мурун сага батамды берейин».


5Ыскак уулу Эйсапка ушул сөздөрдү айтып жатканда, Ребека угуп турган эле. Эйсап талаага илбээсин атып келгени жөнөп кетти.


6Ребека болсо уулу Жакыпка: «Мен азыр бир тууганың Эйсапка атаңдын:


7“Илбээсин атып келип, мага тамак бышырып бер. Мен аны жеп, өлөр алдымда Теңир алдында сага батамды берейин”, – дегенин уктум.


8Эми, уулум, сага айта турган сөзүмө кулак салып, айтканымды аткар.


9Жайытка барып, эки жакшы улак алып кел. Мен алардын этинен атаңа жакшы көргөн тамагын жасап берейин.


10Аны атаңа алып бар, ал жеп, өлөр алдында сага батасын берсин», – деди.


11Жакып апасы Ребекага: «Бир тууганым Эйсап түктүү. Мен болсо түксүзмүн.


12Атам мени сыйпалап көрсө, мен анын алдында алдамчы болуп, бата ордуна каргыш алып калбайын», – деди.


13Апасы уулуна: «Уулум, сага тие турган каргыш мага тийсин. Менин сөзүмдү гана угуп, айтканымды алып кел», – деди.


14Ал барып, апасына айтканын алып келди. Апасы анын атасына жакшы көргөн тамагын жасап берди.


15Анан Ребека үйүнөн тун баласы Эйсаптын жакшы кийимдерин алып, кенже уулу Жакыпка кийгизди.


16Ал эми колдору менен мойнун улактардын териси менен ороп койду.


17Анан өзү жасаган тамак менен нанды уулу Жакыптын колуна берди.


18Ал атасына кирип: «Ата!» – деди. Атасы: «Мен угуп жатам, сен кимсиң, уулум?» – деди.


19Жакып атасына: «Мен тун уулуң Эйсапмын. Айтканыңды аткардым. Өйдө болуп отуруп, мен алып келген илбээсиндин этинен же, анан мага батаңды бер», – деди.


20Ошондо Ыскак уулунан: «Кантип бат эле таап келе койдуң, уулум?» – деп сурады. Ал ага: «Сенин Кудай-Теңириң Өзү алдыман чыгарды», – деп жооп берди.


21Анан Ыскак Жакыпка: «Жакын келчи, уулум, мен сени сыйпалап көрөйүн, сен уулум Эйсапсыңбы же ал эмессиңби?» – деди.


22Жакып атасы Ыскакка жакын келди. Ал аны сыйпалап көрүп: «Үнү – Жакыптын үнү. Колу – Эйсаптын колу», – деди.


23Ошентип, ал аны тааныган жок, анткени анын колдору бир тууганы Эйсаптыкындай түктүү эле. Анан ага батасын берди.


24Ал дагы бир жолу: «Эйсап, бул сенсиңби?» – деп сурады. Жакып болсо: «Ооба, менмин», – деп жооп берди.


25Ошондо Ыскак ага: «Алып бер, мен уулум алып келген илбээсиндин этинен жеп, ага батамды берейин», – деди. Жакып ага тамакты алып берди, ал жеди. Ал шарап да алып келди, ал аны да ичти.


26Анан атасы Ыскак ага: «Уулум, жакын келип, мени өпчү», – деди.


27Ал ага жакын барып, аны өптү. Ошондо Ыскак анын кийиминин жытын сезип, ага мындай деп батасын берди: «Бул – Теңир батасын берген талаанын жытындай болгон уулумдун жыты.


28Кудай сага асман шүүдүрүмүн, жердин семизин берсин, нан менен шарапты мол берсин[+].


29Элдер сага кызмат кылышсын, уруулар сага баш ийип таазим этишсин. Бир туугандарыңдын төрөсү бол, энеңдин уулдары сага баш ийип таазим этишсин. Сени каргагандар каргышка калышсын, алкагандар алкыш алышсын».

30


Эйсаптын бата сурашы

Ыскак Жакыпка батасын берип бүткөндөн кийин, Жакып атасы Ыскактын алдынан чыгып кетери менен, бир тууганы Эйсап аңчылыктан келди.


31Ал да атасына тамак бышырып алып келип: «Тур, ата, уулуң алып келген илбээсиндин этинен же, анан мага батаңды бересиң», – деди.


32Атасы Ыскак андан: «Сен кимсиң?» – деп сурады. Ал: «Мен тун уулуң Эйсапмын», – деп жооп берди.


33Ошондо Ыскак аябай коркуп, калтырап кетип, мындай деди: «Сен келерден мурда мага илбээсиндин этин алып келген ким эле? Сен келгиче, мен анын бардык тамагынан жеп, ага батамды бердим, эми ал баталуу болот».


34Эйсап атасынын сөздөрүн угуп, боздоп ыйлап жиберди. Анан: «Ата! Мага да батаңды бер», – деди.


35Бирок ал: «Бир тууганың куулук менен келип, сенин батаңды алып кетти», – деди.


36Ошондо Эйсап: «Ага Жакып деген ат бекеринен коюлган эмес тура, анткени ал мени эки жолу алдап кетти. Ал менин тунгучтугумду алды, эми менин батамды да алды», – деди. Анан ал атасынан: «Кантип эле сен мага батаңдан калтырган жоксуң?» – деп, дагы сурады[+].


37Ыскак Эйсапка: «Мен аны сенин мырзаң кылдым, бардык бир туугандарыңды да ага кулчулукка бердим. Нан менен шарапты мол бердим. Эми сага эмне кыла алам, уулум?» – деп жооп берди.


38Бирок Эйсап атасына: «Ата, кантип эле сенин бир эле батаң болсун? Мага да батаңды бер, ата!» – деп, озондоп ыйлады.


39Ошондо атасы Ыскак ага мындай деп жооп берди: «Сен семиз жерде, асман шүүдүрүмү менен сугарылган жерде жашайсың.


40Кылычың менен жашап, бир тууганыңа кызмат кыласың, бирок ага каршы чыгып, мойнуңдан анын моюнтуругун алып таштай турган мезгил да келет»[+].


41Ошондо Эйсап атасы берген бата үчүн Жакыпты жек көрүп калды. Анан Эйсап ичинен: «Атамды жоктоп ыйлай турган күндөр жакындап калды. Ошондон кийин бир тууганым Жакыпты өлтүрөм», – деди.


42Ребекага тун уулу Эйсаптын сөздөрүн айтып келишти. Ошондо ал киши жиберип, кичүү уулу Жакыпты чакыртып: «Сени бир тууганың Эйсап өлтүргөнү жатат.


43Эми, уулум, менин сөзүмдү угуп, ордуңан тургун да, Харандагы менин бир тууганым Лабандыкына кач.


44Бир тууганыңдын ачуусу тараганча, аныкында бир аз жашай тур.


45Бир тууганыңдын сага болгон ачуусу тарап, ага кылгандарыңды унутсун. Анан мен киши жиберип, ал жактан сени алдырып алам. Бир күндүн ичинде экөөңөн тең ажырап калгым келбейт», – деди.

46


Жакыптын Месопотамияга кетиши

Анан Ребека Ыскакка: «Хет кыздарынан улам мен жашоого ыраазы эмесмин. Эгерде Жакып да бул жердин кыздарынан, Хеттин ушундай кыздарынан аял алса, анда мен жашап эмне кылам?» – деди

#### 28

1Ошондо Ыскак Жакыпты чакырып, ага батасын берип, мындай деп осуят кылды: «Канаан кыздарынан аял алба.


2Ордуңан туруп, Месопотамияга, апаңдын атасы Бетуелдин үйүнө бар, ал жерден апаңдын бир тууганы Лабандын кыздарынан аял ал[+].


3Кудуреттүү Кудай сага батасын берсин, сени укум-тукумдуу кылсын, сенден көптөгөн элдер тарасын.


4Кудай Ыбрайымга берген батасын сага да, сенин укум-тукумуңа да берсин. Кудай Ыбрайымга берген, азыр сен жашап жаткан жерди мураска ал»[+].


5Ошентип, Ыскак Жакыпты коё берди. Ал Месопотамияга, Жакып менен Эйсаптын энеси Ребеканын бир тууганы арамейлик Бетуелдин уулу Лабанга жөнөп кетти.

6


Эйсаптын аялы – Махалат

Эйсап Ыскактын Жакыпка бата бергенин, аны Месопотамияга жөнөтүп жатып: «Ошол жерден аял ал, Канаан кыздарынан алба», – деп осуяттаганын,


7Жакып атасы менен апасынын тилин алып, Месопотамияга жөнөп кеткенин көрдү.


8Эйсап ошондой эле Канаан кыздары атасы Ыскакка жакпаганын көрүп,


9Ысмайылга барып, Ыбрайымдын уулу Ысмайылдын кызы Махалатты, Ныбайоттун карындашын эки аялынын үстүнө аялдыкка алды[+].

10


Жакыптын түшү

Жакып болсо Бейер-Шебадан чыгып, Харанга жөнөдү.


11Анан ал бир жерге келип, ошол жерге түнөмөкчү болду, анткени күн батып калган эле. Ошол жердин таштарынан бирди алып, башына жаздап, ошол жерге жатты.


12Анан ал уктап жатып, түшүндө жерде тепкич турганын көрдү. Тепкичтин башы асманга тийип туруптур. Кудайдын периштелери тепкич менен түшүп-чыгып жаткан экен.


13Теңир тепкичтин үстүндө туруп: «Мен Теңирмин, атаң Ыбрайым менен Ыскактын Кудайымын. Сен жаткан жерди Мен сага жана сенин укум-тукумуңа берем,[+]


14сенин укум-тукумуң жер кумундай болот. Деңиз тарапка, чыгышка, түндүккө, түштүккө тарайсың. Сен аркылуу, сенин уругуң аркылуу жер бетиндеги бардык уруулар бата алат[+].


15Эми Мен сени мененмин. Сен кайда барбагын, бардык жерде сени сактаймын жана сени бул жерге кайра алып келемин. Мен айткандарымды орундатмайынча, сени таштабаймын», – деди.


16Жакып ойгонуп: «Чын эле, Теңир бул жерде экен, мен болсо муну билген эмесмин!» – деди.


17Анан коркуп кетип: «Бул жер өтө коркунучтуу экен. Бул жер жөнөкөй жер эмес, Кудайдын үйү, асман дарбазасы турбайбы!» – деди.


18Ошентип, Жакып эртең менен эрте туруп, башына жазданган ташты алып, аны эстелик кылып коюп, үстүнө зайтун майын куйду[+].


19Анан ал жерди Бейтел[*] деп атады. Ал эми шаардын мурунку аты Луз эле[+].


20Ошондо Жакып мындай деп убада берди: «Эгерде Кудай мени менен болсо, бара жаткан ушул жолдо мени сактай турган болсо, мага жей турган нан, кие турган кийим берсе,[+]


21атамдын үйүнө тынчтык менен кайтсам жана Теңир менин Кудайым болсо,


22

#### 29

1


Жакыптын Рахел менен кездешүүсү

Анан Жакып ордунан туруп, чыгыш уулдарынын жерине кетти.


2Ал талаадан кудук көрдү, анын жанында үч короо кой жаткан эле, анткени малды ошол кудуктан сугарышчу. Кудуктун оозунда чоң таш бар эле.


3Малдын баары ошол жерге чогулганда, кудуктун оозундагы ташты жылдырып, койлорду сугарышчу. Анан ташты кайрадан өз ордуна, кудуктун оозуна жылдырып коюшчу.


4Жакып алардан: «Бир туугандарым! Силер кайдансыңар?» – деп сурады. Алар: «Биз Харанданбыз», – деп жооп беришти.


5Ошондо Жакып алардан: «Силер Нахордун уулу Лабанды тааныйсыңарбы?» – деп сурады. Алар: «Тааныйбыз», – дешти.


6Ал алардан дагы: «Ал аман-эсен жүрөбү?» – деп сурады. Алар: «Аман-эсен жүрөт. Тигине, кызы Рахел койлорун айдап келе жатат», – деп жооп беришти.


7Жакып аларга: «Күн батканча көп бар. Малды айдап келер маал боло элек. Койлорду сугарып алып, жайганы кеткиле», – деди.


8«Бардык малды чогултмайынча, кудуктун оозундагы ташты жылдырышмайынча, койлорду сугара албайбыз», – дешти алар.


9Жакып алар менен сүйлөшүп турганда, Рахел атасынын майда малын айдап келип калды, анткени ал кой кайтарып жүргөн эле.


10Жакып таякеси Лабандын кызы Рахелди жана анын койлорун көргөндө, жакын келип, кудуктун оозунан ташты жылдырып, таякесинин койлорун сугарды.


11Анан Жакып Рахелди өөп, өксөп ыйлап жиберди.


12Ошондо Жакып Рахелге анын атасынын тууганы экенин, Ребеканын уулу экенин айтты. Рахел болсо чуркап барып, атасына айтты.


13Лабан карындашынын баласы Жакып жөнүндө угуп, анын алдынан чуркап чыгып, кучактап өөп, өз үйүнө киргизди. Анан ал Лабанга болгон окуяны айтып берди.


14Лабан болсо ага: «Чынында эле, сен менин өз сөөгүм, өз канымсың», – деди. Жакып аныкында толук бир ай турду.

15


Жакыптын Рахел жана Лея үчүн кызмат өтөшү

Анан Лабан Жакыпка мындай деди: «Сен тууган болгонуң үчүн эле мага бекер кызмат кылышың керекпи? Айтчы, акыңа эмне берейин?»


16Лабандын эки кызы бар эле. Улуусунун аты – Лея. Кичүүсүнүн аты – Рахел.


17Леянын көзү начар көрчү, ал эми Рахелдин мүчөсү келишимдүү, өңү татынакай эле.


18Жакып Рахелди сүйүп калып: «Мен кенже кызың Рахел үчүн сага жети жыл кызмат кылам», – деди.


19Лабан ага: «Аны бөлөк бирөөгө бергенден көрө сага бергеним жакшы. Меникинде жашай бер», – деди.


20Ошентип, Жакып Рахел үчүн жети жыл кызмат кылды. Ал аны сүйгөндүктөн, бул жылдар ага бир нече күндөй эле көрүндү.


21Анан Жакып Лабанга: «Эми аялымды бер, анткени ага жакындаганга менин убактым келди», – деди.


22Лабан ал жерде жашаган адамдардын бардыгын чакырып, той өткөрдү.


23Кечинде ал кызы Леяны Жакыпка алып келди. Жакып ага жакындады.


24Лабан өз күңү Зилпаны кызы Леяга кызматчы кылып берди.


25Эртең менен ал Лея болуп чыкты. Ошондо Жакып Лабанга: «Бул эмне кылганың? Мен сага Рахел үчүн кызмат кылбадым беле? Мени эмнеге алдадың?» – деди.


26Лабан ага: «Биздин жерде улуусунан мурда кичүүсүн күйөөгө бербейт.


27Бул жуманы аякта. Андан кийин сага тигинисин да беребиз, сен ал үчүн дагы жети жыл меникинде кызмат кыласың», – деди[+].


28Жакып ошондой кылды. Бул жуманы аяктады. Анан Лабан кызы Рахелди да ага аялдыкка берди.


29Лабан өз күңү Биланы кызы Рахелге кызматчы кылып берди.


30Жакып Рахелге да жакындады. Ал Леяга караганда, Рахелди көбүрөөк сүйчү. Лабандыкында ал дагы жети жыл кызмат кылды[+].

31


Жакыптын балдары

Анын Леяны сүйбөгөнүн көрүп, Теңир Леяны балалуу кылды. Ал эми Рахелдин согончогу канаган жок[+].


32Леянын боюна бүтүп, уул төрөп: «Теңир менин бактысыздыгыма назарын салды, эми күйөөм мени жакшы көрөт», – деп, анын атын Рубейин койду.


33Дагы боюна бүтүп, уул төрөп: «Мен анын сүйбөгөн аялы экенимди Теңир угуп, мага муну да берди», – деп, анын атын Шымон койду.


34Дагы боюна бүтүп, уул төрөп: «Мына эми күйөөм мага жабышат, анткени мен ага үч уул төрөп бердим», – деп, анын атын Леби койду.


35

#### 30

1Рахел өзүнүн Жакыпка бала төрөп бербей жатканын көрүп, эжесине көз артып, Жакыпка: «Мага бала бер, болбосо мен өлөм», – деди.


2Жакып Рахелге ачууланып: «Сага бала бербеген Кудай менминби?» – деди.


3Рахел ага: «Менин кызматчым Билага жакында, ал менин тиземе төрөп берсин, ал аркылуу мен да балалуу болоюн», – деди.


4Ошентип, ал өзүнүн кызматчысы Биланы ага аялдыкка берди. Жакып ага жакындады.


5Биланын боюна бүтүп, Жакыпка уул төрөп берди.


6Ошондо Рахел: «Кудай мага калыстык кылып, менин үнүмдү угуп, уул берди», – деп, анын атын Дан койду.


7Рахелдин кызматчысы Биланын дагы боюна бүтүп, Жакыпка экинчи уулун төрөп берди.


8Ошондо Рахел: «Эжем менен катуу кармашып, жеңип чыктым», – деп, анын атын Напталы койду.


9Лея өзүнүн төрөтү токтоп калганын көрүп, өз кызматчысы Зилпаны Жакыпка аялдыкка берди.


10Леянын кызматчысы Зилпа да Жакыпка уул төрөп берди.


11Ошондо Лея: «Баш кошулду», – деп, анын атын Гат койду.


12Леянын кызматчысы Зилпа Жакыпка экинчи уулун төрөп берди.


13Ошондо Лея: «Бул менин багыма. Эми аялдар мени бактылуу дешет», – деп, анын атын Ашыр койду.


14Рубейин буудайды оруп-жыюу маалында талаага чыгып, мандрагор таап алып, энеси Леяга берди. Ошондо Рахел Леяга: «Уулуң алып келген мандрагорлорду мага берчи», – деди.


15Бирок Лея ага: «Күйөөмдү тартып алганың аз келгенсип, уулум алып келген мандрагорлорду да тартып алгың келип жатабы?» – деди. Рахел ага: «Андай болсо уулуңдун мандрагорлору үчүн Жакып бүгүн түнү сени менен жатсын», – деди[+].


16Жакып кечинде талаадан келе жатканда, Лея алдынан тосуп чыгып: «Меникине кир, анткени мен сени уулумдун мандрагорлоруна сатып алдым», – деди. Бул түнү Жакып Лея менен жатты.


17Ошондо Кудай Леяны укту. Анын боюна бүтүп, Жакыпка бешинчи уулун төрөп берди.


18Анан Лея: «Кызматчымды күйөөмө бергеним үчүн Кудай мага тиешемди берди», – деп, анын атын Исахар койду.


19Леянын дагы боюна бүтүп, Жакыпка алтынчы уулун төрөп берди.


20Ошондо Лея: «Кудай мага эң сонун белек берди. Эми күйөөм меникинде жашайт, анткени мен ага алты уул төрөп бердим», – деп, анын атын Забулун койду.


21Андан кийин кыз төрөп, анын атын Дина койду.


22Кудай Рахелди эстеди. Кудай анын үнүн угуп, аны балалуу кылды.


23Рахелдин боюна бүтүп, уул төрөп: «Кудай мени шылдыңдан арылтты», – деди.


24Ал: «Теңир мага дагы башка уул берет», – деп, анын атын Жусуп койду.

25


Жакып менен Лабандын ортосундагы келишим

Рахел Жусупту төрөгөндөн кийин, Жакып Лабанга мындай деди: «Эми мени коё бер, мен өз ордума, өз жериме барайын.


26Мага аялдарым менен балдарымды бер, мен алар үчүн сага кызмат кылдым. Эми мен кетейин, анткени сен менин сага кылган кызматымды билесиң».


27Ошондо Лабан: «О, мен сенин алдыңда ырайым тапсам кана! Теңир мага сен үчүн бата бергенин билип турам», – деди.


28Анан дагы: «Кызмат акыңды айт, эмне сурасаң, ошону берейин», – деди.


29Жакып ага: «Мен сага кандай кызмат кылганымды, менин убагымда малың кандай көбөйгөнүн билесиң.


30Мага чейин сенин малың аз эле, азыр көп болуп калды. Мен келгенден тартып, Теңир сага батасын берди. Эми мен качан өз үйүм үчүн иштейм?» – деди.


31Ошондо Лабан: «Сага эмне берейин?» – деди. «Мага эч нерсе бербей эле кой. Менин айтканымды гана кылсаң, сенин койлоруңду кайрадан кайтарам.


32Мен бүгүн койлоруңдун баарын аралап чыгам. Сен андан темгили бар, тагы бар малдын баарын, кара койлорду, ошондой эле темгили бар, тагы бар эчкилерди бөлүп кой. Ушундай мал менин кызмат акым болсун.


33Кийин сен менин кызмат акымды көргөнү келгениңде, сага менин ордума адилеттигим айтып турсун. Мендеги темгили жок, тагы жок ар кандай эчкилер жана кара эмес койлор уурдалган болуп эсептелет», – деди Жакып.


34«Жакшы болот, сен айткандай болсун», – деди Лабан.


35Ошентип, Лабан ошол күнү бардык ала-була, тагы бар текелерди, темгили бар, тагы бар эчкилерди, бир аз агы бар эчки-текелердин баарын, кара койлорду бөлүп алып, өзүнүн уулдарынын колуна өткөрүп берди.


36Анан ал өзү менен Жакыптын ортосуна үч күн жол жүрчү аралыкты белгиледи. Жакып болсо Лабандын калган кой-эчкилерин кайтарып калды.


37Жакып жаш тал, бадам, чынар чырпыктарын алып, алардын кабыгын тилке-тилке кылып кесип, кесилген жерлерди агарта аарчыды.


38Анан тилке салынган чыбыктарды малдын алдына, суу куюлуучу аштоолорго таштап койду. Ал жерге мал суу ичкени келчү. Алар ал жерге суу ичкени келип, чыбыктардын бет маңдайында уруктанышчу.


39Ошентип, чыбыктардын бет маңдайында уруктанган малдан ала-була, темгили бар, тагы бар мал туулду.


40Ошондо Жакып козуларды бөлүп алып, алардын бет маңдайында Лабандын ала-була жана кара койлоруна каратып койду. Ал өз малын өзүнчө кармап, Лабандын малына кошчу эмес.


41Ар качан тыңыраак мал уруктанарда, чыбыктардын бет маңдайында уруктанышы үчүн, Жакып чыбыктарды малдын алдына, аштоолордун ичине таштап койчу.


42Ал эми чабыр мал уруктанарда, чыбыктарды таштачу эмес. Ошондуктан Лабанга чабыр мал, Жакыпка тың мал тийип турду.


43

#### 31

1


Жакыптын качышы

Ошондо Жакып Лабандын уулдарынын мындай деген сөздөрүн укту: «Жакып биздин атабыздын бардык нерсесин ээлеп алды, ал ушул байлыктын баарын атабыздын мал-мүлкүнөн жыйып алды».


2Жакып Лабандын жүзүн караса, ал аны мурдагыдай карабай калыптыр.


3Ошондо Теңир Жакыпка: «Ата-бабаларыңдын жерине, өзүңдүн мекениңе кайт. Мен сени менен боломун», – деди.


4Жакып киши жиберип, Рахел менен Леяны талаага, койлорунун жанына чакыртып алды.


5Жакып аларга: «Мен атаңардын мурдагыдай карабай калганын көрүп турам. Бирок атамдын Кудайы мени менен болду.


6Силер менин атаңарга бүт күчүм менен кызмат кылганымды билесиңер.


7Атаңар болсо мени алдап, кызмат акымды он жолу алмаштырды. Бирок анын мага жамандык кылуусуна Кудай жол берген жок.


8Ал мага “Темгилдүү мал сенин кызмат акың болот” дегенде, малдын баары темгил тууду. Ал эми “Сенин кызмат акың ала-була мал болот” дегенде, малдын баары ала-була тууду.


9Ошентип, Кудай малды атаңардан тартып алып, мага берди.


10Бир жолу куут маалында, түшүмдө кууган текелердин баары ала-була, темгилдүү, тактары бар текелер экенин көрдүм.


11Кудайдын периштеси түшүмдө мага: “Жакып!” – деди. Мен: “Угуп жатам”, – дедим.


12Ал мага: “Башыңды көтөрүп карачы, кууган текелердин баары ала-була, темгилдүү, тактары бар текелер, анткени Мен Лабандын сага эмне кылып жатканын көрүп турам.


13Мен сага Бейтелде келген Кудаймын, ал жерде сен эстеликтин үстүнө зайтун майын куюп, ошол жерде Мага убада бергенсиң. Эми ордуңан туруп, бул жерден чыгып, өз мекениңе кайт”, – деди»[+].


14Рахел менен Лея ага: «Атабыздын бизге бергидей, энчи, мурасы бар беле?


15Ал бизди бөтөн катары санайт. Анткени ал бизди сатты, атүгүл, күмүшүбүздү да жеп койду.


16Кудай атабыздан тартып алган байлыктын баары биздики жана балдарыбыздыкы. Ошондуктан Кудай сага айткандын бардыгын кыл», – дешти.


17Ошондо Жакып ордунан туруп, балдары менен аялдарын төөлөргө мингизди.


18Анан Месопотамиядан тапкан өзүнүн бардык мал-мүлкүн алып, Канаан жерине, атасы Ыскакка жөнөп кетти.


19Лабан малын кыркканы кетери менен, Рахел атасынын жасалма кудайларын уурдап алды.


20Жакып болсо арамейлик Лабанга өзүнүн кетерин айтпай, аны алдап кетти.


21Ошентип, ал өзүнүн бардык мал-мүлкүн алып, дарыядан өтүп, Гилат тоосун карай бет алды.

22


Лабандын Жакыптын артынан куушу

Жакыптын кеткендигин Лабанга үчүнчү күнү айтышты.


23Ошондо ал жанына туугандарын алып, жети күн бою кууп жүрүп отуруп, Гилат тоосуна келгенде жетти.


24Кудай арамейлик Лабанга түн ичинде түшүндө келип: «Байкагын, Жакыпка жаман да, жакшы да айтпа», – деди.


25Лабан Жакыпты кууп жетти. Жакып болсо чатырын тоого тигип алган эле. Лабан да туугандары менен чатырын Гилат тоосуна тикти.


26Ошондо Лабан Жакыпка: «Бул эмне кылганың? Эмне үчүн мени алдадың, кыздарымды туткунга түшкөндөрдөй кылып алып кеттиң?


27Эмне үчүн жашыруун качтың? Эмне үчүн менден жашындың? Эмне үчүн мага айткан жоксуң? Мен сени той-тамаша өткөрүп, ыр ырдап, дап кагып, гусли чертип узатпайт белем?


28Атүгүл, неберелерим менен кыздарымдын бетинен өптүргөн жоксуң. Сен ойлонбой иш кылдың.


29Силерге жамандык кылууга күчүм жетет, бирок атаңардын Кудайы кечээ мага: “Байкагын, Жакыпка жакшы да, жаман да айтпа”, – деди.


30Сен кете берсең мейли эле, анткени сен атаңдыкында болууну абдан каалаптырсың, бирок эмне үчүн менин кудайларымды уурдап кеттиң?» – деди[+].


31Жакып Лабанга мындай деп жооп берди: «Кыздарыңды менден тартып аласың го деп корктум.


32Кудайларыңды кимден тапсаң, ал тирүү калбасын! Туугандарыбыздын көзүнчө меникинен издеп таап ал». Аларды Рахел уурдап алганын Жакып билген эмес эле.


33Ошондо Лабан Жакыптын, Леянын, эки күңдүн чатырларына кирип, издеп таба албады. Анан Леянын чатырынан чыгып, Рахелдикине кирди.


34Рахел болсо жасалма кудайларды төөнүн чомунун астына катып, өзү үстүнө отуруп алган эле. Лабан чатырды бүт аңтарып, таба албады.


35Рахел атасына: «Мырзам менин тура албаганыма ачууланбаса экен, анткени менде аялдарга мүнөздүү нерсе болуп жатат», – деди. Ал издеп-издеп, жасалма кудайларын таба албады.


36Жакып ачууланып, Лабан менен айтыша кетти. Ал Лабанга мындай деди: «Менин артыман кууп келгидей, айыбым кайсы, күнөөм кайсы?


37Менин буюмдарымдын баарын карап чыктың, өзүңдүн кайсы буюмуңду таптың? Ушул жерде менин туугандарым менен өз туугандарыңдын алдында көрсөт. Алар экөөбүздүн ортобузда калыстык кылышсын.


38Жыйырма жыл сен үчүн иштедим, кой-эчкилериң бала салбады, корооңдогу койлоруңдан жебедим.


39Жырткыч жара тарткандарын алып келген эмесмин, алар менин чыгашам эле. Күндүз жоголсо да, түндө жоголсо да, сен менден төлөтүп алып турдуң.


40Күндүз ысыктан, түнкүсүн сууктан жапа чегип кыйналдым, түн уйкумдан калдым.


41Менин жыйырма жылым сенин үйүңдө ушинтип өттү. Мен сенин эки кызың үчүн сага он төрт жыл, малың үчүн алты жыл кызмат кылдым. Сен болсо менин кызмат акымды он жолу алмаштырдың.


42Эгерде атам Ыбрайымдын Кудайы жана Ыскактын Коркунучу[*] мени менен болбогондо, сен мени азыр да эч нерсе бербей, куру кол коё бермексиң. Кудай менин кайгымды жана маңдай тер, таман акымды көрүп, кечээ менин таламымды талашты».


43Ошондо Лабан Жакыпка мындай деп жооп берди: «Кыздар – менин кыздарым. Балдар – менин балдарым. Мал – менин малым. Сен көрүп тургандын баары меники. Мен кыздарыма жана алар төрөгөн балдарга эми бир нерсе кылмак белем?

44


Жакыптын Лабан менен келишим түзүшү

Азыр сен экөөбүз келишим түзөлү, ал сен экөөбүздүн ортобузга күбө болсун».


45Жакып таш алып, аны эстелик кылып койду[+].


46Анан Жакып өзүнүн туугандарына: «Таш жыйнагыла», – деди. Алар таш жыйнап, дөбө кылып үйүштү да, ошол дөбөгө отуруп алып тамактанышты.


47Лабан аны «Жыгар-Саадут» (Күбө-Дөбө) деп, Жакып болсо аны Гилат деп атады.


48Анан Лабан: «Бүгүндөн баштап бул таш дөбө экөөбүздүн ортобузда күбө болот», – деди. Ошондуктан ал жерди Гилат деп аташты.


49Ал дөбө Миспа деп да аталат, анткени Лабан: «Сен экөөбүз бири-бирибизден бөлүнүп кеткенден кийин, Теңир менин үстүмөн да, сенин үстүңөн да көз салып турсун.


50Эгерде кыздарыма жаман мамиле кыла турган болсоң же кыздарымдын үстүнө аял ала турган болсоң, байкагын, экөөбүздүн ортобузда күбө болчу адам жок, бирок ортобузда Кудай күбө», – деди.


51Ошентип, Лабан Жакыпка: «Мына бул дөбө менен мен койгон эстелик экөөбүзгө күбө болот.


52Бул дөбө менен бул эстелик күбө: жамандык кылыш үчүн, бул дөбө менен бул эстеликтен сен тарапка мен өтпөйм, мен тарапка сен өтпөйсүң.


53Ыбрайымдын Кудайы, Нахордун Кудайы, алардын ата-бабаларынын Кудайы ортобузга калыс болсун», – деди. Жакып атасы Ыскактын Коркунучу менен ант берди[+].


54Анан Жакып тоодо курмандык чалып, туугандарын тамакка чакырды. Алар тамактанып, тоодо түнөп калышты.


55

#### 32

1


Жакыптын Эйсап менен жолугушууга даярданышы

Жакып болсо өз жолу менен кетти. Жолдо ага Кудайдын периштелери жолукту.


2Жакып аларды көрүп: «Кудайдын аскерлери», – деди. Анан ал жердин атын Маханайим деп атады.


3Жакып өзүнөн мурун Эдом аймагына, Сеир жериндеги бир тууганы Эйсапка кабарчыларын жөнөттү.


4Анан аларга мындай буйрук берди: «Мырзам Эйсапка кулуң Жакып мындай дейт дегиле: Мен Лабандыкында бүгүнкү күнгө чейин жашап турдум.


5Менин өгүздөрүм, эшектерим, майда малым, кулдарым, күңдөрүм бар. Мен сенин алдыңда ырайым табуу үчүн, өзүм жөнүндө мырзама кабарлап коюуга киши жибердим».


6Кабарчылар Жакыпка кайра келип: «Биз бир тууганың Эйсапка бардык. Ал сени тосуп келе жатат, жанында төрт жүз адам бар», – деп айтышты.


7Жакып абдан коркуп, тынчы кетти. Анан өзүнүн адамдарын, майда жана бодо малын, төөлөрүн эки топко бөлдү.


8Ал: «Эгер Эйсап кол салып бир топту талкаласа, экинчи топ кутулуп кете алат», – деп ойлоду.


9Анан Жакып Кудайга мындай деп кайрылды: «О, атам Ыбрайымдын Кудайы жана атам Ыскактын Кудайы, Теңирим, Сен мага: “Өз жериңе, мекениңе кайт, Мен сени колдойм!” – дедиң эле[+].


10Сенин Өз кулуңа кылган бардык ырайымың менен жакшылыгыңа татыксызмын, анткени мен бул Иордандан жалгыз таягым менен өттүм эле, азыр болсо эки станым бар.


11Мени бир тууганым Эйсаптын колунан куткар, анткени мен андан корком, ал келип, мени жана балдарымды энелери менен кошо өлтүрүп койбосун.


12Сен мага: “Мен сени колдоп, укум-тукумуңду деңиз кумундай көбөйтүп, көптүгүнөн санап чыккыс кылам”, – деп айткансың»[+].


13Жакып ал түнү ошол жерде түнөдү. Анан ал өзүнүн мал-мүлкүнөн бир тууганы Эйсапка белек кылуу үчүн буларды алды:


14Эки жүз эчки, жыйырма теке, эки жүз кой, жыйырма кочкор,


15отуз иңген ботолору менен, кырк уй, он өгүз, жыйырма ургаачы, он эркек эшек.


16Кулдарына ар бир үйүрдү өзүнчө бөлүп берип, аларга: «Менин алдыма түшкүлө, үйүрлөрдүн ортосунда аралык болсун», – деди.


17Анан биринчи адамга минтип буйруду: «Бир тууганым Эйсап алдыңан чыгып: “Кимдин кулусуң? Кайда бара жатасың? Айдаган малың кимдики?” – деп сураса, сен:


18“Сенин кулуң Жакыптыкы. Булар – мырзам Эйсапка жиберилген белек. Ал өзү да биздин артыбызда келе жатат”, – де».


19Ошондой эле экинчисине да, үчүнчүсүнө да, үйүр-үйүр малдын артында бара жаткандардын бардыгына: «Эйсапка жолуксаңар ушундай дегиле», – деп буйрук берди.


20«Дагы мындай дегиле: “Кулуң Жакып да биздин артыбызда келе жатат”», – деди. Анткени ал өз ичинен: «Жөнөтүп жиберген белектерим менен анын жүрөгүн жумшартайын, андан соң жүз көрүшөйүн. Мүмкүн, мени кабыл алар», – деп ойлогон.


21Ошентип, белектерин жөнөтүп жиберди. Ал эми өзү ошол түнү станда түнөп калды.


22Ошол түнү ордунан туруп, эки аялын, эки кызматчы күңүн, он бир уулун алып, Жабок суусун кечип өттү.


23Аларды шар суудан алып өттү, өзүнүн бардык мал-мүлкүн өткөрдү.

24


Жакыптын Кудай менен күрөшүшү

Ошентип, Жакып жалгыз калды. Ошондо таң атканга чейин Бирөө аны менен күрөштү.


25Ал Жакыпты жеңе албастыгын көрүп, аны менен күрөшүп жатканда, жамбаш муунуна тийип, мертинтип койду.


26Анан Ал: «Коё бер Мени, таң атып кетти», – деди. Жакып Ага: «Мага батаңды бермейинче, коё бербеймин Сени», – деди.


27Ал Жакыптан: «Атың ким?» – деп сурады. Ал: «Жакып», – деп жооп берди.


28Ошондо Ал мындай деди: «Ушундан тартып сенин атың Жакып эмес, Ысрайыл болот, анткени сен Кудай менен, адамдар менен күрөшүп, жеңип чыктың»[+].


29Жакып да: «Атыңды айт», – деди. Ал: «Эмне үчүн Менин атымды сурап жатасың?» – деди да, ошол жерде ага батасын берди[+].


30Анан Жакып: «Мен Кудайды бетме-бет көрдүм, бирок тирүү калдым», – деп, ал жерге Пенуел деген ат койду[+].


31Ал Пенуелден өтүп бара жатканда, күн чыкты. Ал жамбашынан сылтып бара жатты.


32

#### 33

1


Жакыптын Эйсап менен жолугушуусу

Жакып алдын караса, Эйсап келе жатыптыр. Анын жанында төрт жүз адам бар экен. Ошондо ал Леянын, Рахелдин жана эки кызматчы күңдүн балдарын өз-өзүнчө бөлүп койду.


2Күңдөрүн жана алардын балдарын алдыга койду, Леяны жана анын балдарын алардын артына, ал эми Рахел менен Жусупту алардын артына койду.


3Ал эми өзү болсо алардын алдына өтүп, бир тууганына жакын келгенче, жети ирет жерге чейин башын ийип таазим этти.


4Ошондо Эйсап ага утурлай чуркап, аны мойнунан кучактап өпкүлөдү, анан экөө тең ыйлашты.


5Эйсап анын аялдары менен балдарын көрүп: «Буларың ким?» – деп сурады. «Кудайдын кулуңа берген балдары», – деп жооп берди Жакып.


6Ошондо кызматчы күңдөр менен алардын балдары жакын келип, ага таазим кылышты.


7Лея да балдары менен келип таазим этти. Акырында Жусуп менен Рахел да келип таазим этишти.


8Анан Эйсап андан: «Сен бул көп сандаган малды кандай максат менен жибердиң?» – деп сурады. Жакып ага: «Мырзамдын алдында ырайым табуу үчүн», – деп жооп берди.


9Ошондо Эйсап ага: «Бир тууганым, өзүмдүкү жетиштүү, өзүңдүкү өзүңдө калсын», – деди.


10«Жок, эгерде мен сенин алдыңда ырайым тапкан болсом, колумдагы белектеримди кабыл ал, анткени жүзүңдү көргөндө, Кудайдын жүзүн көргөндөй болдум, сен мага ырайым кылдың.


11Менин сага алып келген батамды кабыл ал, анткени Кудай мага берди, менде баары бар», – деп, Жакып аны көндүрдү, Эйсап кабыл алды.


12Анан Эйсап: «Ордубуздан туруп жөнөйлү. Мен сени менен жөнөйүн», – деди.


13Жакып ага: «Мырзам өзү көрүп турат, балдарым жаш, ал эми майда жана бодо малым саан. Эгерде малды күнү бою айдап жөнөсөк, анда бардык мал өлүп калат.


14Мырзам өз кулунун алдында кете берсин, ал эми мен алдымда бара жаткан малдын жүрүшүнө жараша, балдарымдын басыгына жараша жай жол жүрүп, мырзама, Сеирге келейин», – деди.


15«Жанымдагы кишилердин бир нечесин сени менен калтырайын», – деди Эйсап. «Алардын кереги эмне? Мен мырзамдын алдында ырайым тапсам эле болду», – деди Жакып.


16Ошентип, Эйсап ошол эле күнү өз жолу менен Сеирге кайтып кетти.


17Ал эми Жакып болсо Сукотко келип, ошол жерде өзүнө үй куруп, малына бастырма тургузду. Ошондуктан ал жерге Сукот деген ат койду.


18Жакып Месопотамиядан чыккандан кийин, Канаан жериндеги Шекем шаарына аман-эсен жетип, ошол шаарга жакын жайланышты[+].


19Анан ал Шекемдин атасы Хамордун балдарынан жүз дилдеге жер сатып алып, чатырын тикти[+].


20

#### 34

1


Динанын абийиринин булганышы. Өч алуу

Леянын Жакыптан төрөгөн кызы Дина ал жердин кыздарын көргөнү чыкты.


2Аны ал жердин төрөсү хибилик Хамордун уулу Шекем көрүп, кармап алып, зордуктап койду.


3Жакыптын кызы Динага анын көңүлү түшүп, сүйүп калгандыктан, кыздын жүрөгүнө жаккан сөздөрдү сүйлөдү.


4Анан Шекем атасы Хаморго: «Бул кызды мага аялдыкка алып бер», – деди.


5Жакып кызы Динанын абийирин Хамордун баласы булгап койгонун укту, бирок уулдары талаада мал менен болгондуктан, алар келгиче Жакып унчуккан жок.


6Анан Шекемдин атасы Хамор Жакып менен сүйлөшкөнү чыкты.


7Жакыптын уулдары болсо талаадан келип, бул ишти укканда, капа болуп, аябай ачууланышты, анткени Шекем Жакыптын кызы менен жатып, Ысрайылдын намысын тебеледи, ал мындай кылбашы керек эле[+].


8Хамор аларга мындай деди: «Уулум Шекемдин кызыңарга көңүлү түшүп калыптыр, аны уулума аялдыкка бергиле[+].


9Биз менен тууган болгула. Кыз алышып, кыз беришели.


10Биз менен чогуу жашагыла, бул жер силердин алдыңарда турат, ал жерлерге отурукташып, чарба жүргүзүп, ээлик кылгыла».


11Шекем Динанын атасы менен бир туугандарына: «Силердин алдыңарда ырайым тапсам эле болду, силер эмне десеңер, мен баарын берем.


12Кандай калың бычып, эмне талап кылсаңар да аткарам, мага кызыңарды гана берсеңер болду», – деди[+].


13Бирок Жакыптын уулдары Шекемге жана анын атасы Хаморго куулук менен жооп беришти, анткени ал алардын карындашы Динанын абийирин булгап койгон эле.


14Жакыптын уулдары аларга: «Анте албайбыз, биз карындашыбызды сүннөткө отургузулбаганга бере албайбыз, анткени бул – биз үчүн маскарачылык[+].


15Эгерде биздей болуп, силердин да бардык эркек аттууңар сүннөткө отургузулса гана макул болобуз.


16Ошондо биз кыз алышып, кыз беришип, силер менен чогуу жашап, бир эл болобуз.


17Эгерде сүннөткө отургузулганга макул болбосоңор, анда биз кызыбызды алып кетип калабыз», – дешти.


18Бул сөздөр Хаморго жана анын уулу Шекемге жагып калды.


19Улан муну аткарууга токтоосуз киришти, анткени Жакыптын кызын сүйүп калган эле. Шекем атасынын үйүндөгүлөрүнүн ичинен эң кадырлуусу эле.


20Хамор жана анын уулу Шекем шаар дарбазасынын жанына келип, өз шаарынын тургундарына кайрылып, мындай деди:


21«Бул адамдар биз менен тынчтыкта. Алар бул жерге отурукташып, чарба жүргүзө беришсин. Жер кенен. Алар менен кыз алышып, кыз беришели.


22Биздин да бардык эркек аттууларыбыз алардай болуп сүннөткө отургузулган шартта гана бул адамдар биз менен жашап, бир эл болууга макул.


23Алардын үйүр-үйүр малы да, мүлкү да биз үчүн эмеспи? Аларга макул гана болсок, биз менен жашап калышат».


24Ошентип, Хамор менен анын уулу Шекемдин айткандарын шаар дарбазасынан чыккандын бардыгы угуп, эркек аттуулардын бардыгы, шаар дарбазасынан чыккандардын бардыгы сүннөткө отургузулду.


25Үчүнчү күнү, алар ооруп жатканда, Жакыптын эки уулу, Динанын бир туугандары Шымон менен Леби кылычтарын алып, шаарга тартынбастан кол салып, эркек аттуулардын баарын кырып салышты.


26Хамордун өзүн да, уулу Шекемди да кылыч менен өлтүрүшүп, Шекемдин үйүнөн Динаны алып чыгып кетишти.


27Жакыптын уулдары өлтүрүлгөндөрдүн шаарына келишти да, карындашынын абийирин булгагандыгы үчүн, шаарды тоноп кетишти.


28Алар майда жана бодо малын, эшектерин, шаарда эмнеси болсо, талаада эмнеси болсо, бардыгын алып кетишти.


29Алардын байлыктарын, балдарын, аялдарын туткундап, үйлөрүндө болгон нерсесинин бардыгын талап-тоноп кетишти.


30Ошондо Жакып Шымон менен Лебиге мындай деди: «Силер мени кайгыга салдыңар, бул жердин тургундарына, канаандыктар менен периздиктерге мени жек көрүндү кылдыңар. Менин элим аз. Алар мага каршы чогулуп, мени өлтүрүп, үй-жайым менен жок кылышат».


31

#### 35

1


Кудайдын Жакыпка бата бериши

Кудай Жакыпка мындай деди: «Ордуңан туруп, Бейтелге жөнө, ошол жерде жаша. Ошол жерге бир тууганың Эйсаптан качып бара жатканыңда сага келген Кудайга курмандык чалынуучу жай кур»[+].


2Ошондо Жакып өз үй-бүлөсү менен өз кишилерине мындай деди: «Бөтөн кудайларыңарды таштагыла, тазаланып, кийимиңерди алмаштыргыла.


3Ордубуздан туруп, Бейтелге жөнөйлү. Менин башыма оор күн түшкөн күнү мени угуп, мен жүргөн жолдо мени менен бирге болгон Кудайга курмандык чалынуучу жай курайын».


4Алар Жакыпка өздөрүнүн бөтөн кудайларын, кулактарындагы сөйкөлөрүн беришти. Жакып аларды Шекемдин жанындагы эмен дарагынын түбүнө көөмп салды[+].


5Ошентип, алар жөнөп кетишти. Тегерек-четтеги шаарларга Кудайдын коркунучу туулуп, Жакыптын уулдарынын артынан куушкан жок.


6Жакып өзүнүн кишилери менен Канаан жериндеги Лузга, башкача айтканда, Бейтелге келди.


7Анан ал жерге курмандык чалынуучу жай куруп, ошол жерди Эл-Бейт-Эл деп атады, анткени ал өз бир тууганынан качып бара жатканда, ушул жерде ага Кудай келген[+].


8Ребеканын эмчек энеси Дебора каза болуп, Бейтелдин төмөн жагындагы эмен түбүнө коюлду. Жакып аны Алан-Бакут[*] деп атады[+].


9Жакып Месопотамиядан кайтып келгенден кийин, Кудай келип, ага батасын берди.


10Ошондо Кудай ага мындай деди: «Сенин атың Жакып. Мындан ары сенин атың Жакып эмес, Ысрайыл болот». Ошентип, ага Ысрайыл деген ат койду[+].


11Кудай ага дагы: «Мен Кудуреттүү Кудаймын. Укумдап-тукумдап көбөйө бер. Сенден көптөгөн элдер, падышалар чыгат[+].


12Мен Ыбрайым менен Ыскакка берген жерди сага жана сенин укум-тукумуңа берем», – деди.


13Анан Кудай андан, ага сүйлөгөн жерден көтөрүлүп кетти.


14Ошондо Жакып Кудай ага сүйлөгөн жерге таштан эстелик тургузуп, анын үстүнө куюлуучу курмандыгын куюп, анын үстүнө зайтун майын куйду[+].


15Ошентип, ал Кудай өзүнө сүйлөгөн жерди Бейтел деп атады[+].

16


Рахелдин көз жумушу

Анан алар Бейтелден жөнөп кетишти. Эфратага бир аз калганда, Рахел төрөдү. Анын төрөтү оор болду.


17Ал төрөттөн кыйналып жатканда, аначы кемпир мындай деди: «Коркпо, анткени мунуң да уул болот»[+].


18Жаны чыгып бара жаткан Рахел баланын атын Бен-Они койду. Бирок баланын атасы анын атын Бенжемин койду.


19Рахел өлүп, Эфратага бараткан жолдун боюна коюлду, башкача айтканда, Бейт-Лехемге коюлду[+].


20Жакып анын мүрзөсүнүн үстүнө эстелик койду. Ал мүрзөнүн үстүндөгү эстелик бүгүнкү күнгө чейин турат.


21Анан Ысрайыл жолго чыгып, Эйдер мунарасынын артына чатырын тикти.

22


Жакыптын уулдары

Ысрайыл бул өлкөдө жашап турганда, Рубейин барып, атасынын күңү Била менен жатып алды. Муну Ысрайыл укту. Жакыптын он эки уулу бар эле[+].


23Леянын уулдары: Жакыптын туну Рубейин, андан кийинкилери Шымон, Леби, Жүйүт, Исахар жана Забулун.


24Рахелдин уулдары: Жусуп менен Бенжемин.


25Рахелдин күңү Биланын уулдары: Дан менен Напталы.


26Леянын күңү Зилпанын уулдары: Гат менен Ашыр. Жакыптын бул уулдары Месопотамияда төрөлүшкөн.

27


Ыскактын көз жумушу

Ошентип, Жакып атасы Ыскакка, Ыбрайым менен Ыскак жашаган Мамрейге, Кирийат-Арбага, башкача айтканда, Хебронго келди[+].


28Ошондо Ыскак жүз сексен жашта эле.


29

#### 36

1


Эйсаптын санжырасы

[•]Эйсаптын, башкача айтканда, Эдомдун санжырасы мындай:[+]


2Эйсап Канаан кыздарынан аял алды. Ал хеттик Эйлон кызы Аданы, хибилик Сибон уулу Ананын кызы Олибаманы жана


3Ысмайыл кызы, Ныбайоттун карындашы Басыматты алды[+].


4Ада Эйсапка Элипазды төрөп берди. Басымат Ребуелди төрөдү.


5Олибама Жейушту, Жаломду жана Коракты төрөдү. Эйсаптын бул уулдары Канаан жеринде төрөлүштү.


6Эйсап аялдарын, уулдарын, кыздарын, үйүндөгү бардык адамдарын, үйүр-үйүр малын, Канаан жеринде тапкан бардык мал-мүлкүн алып, бир тууганы Жакыптан бөлүнүп, башка жерге кетти.


7Анткени алардын мал-мүлкү аябай көп болгондуктан, бирге жашай албай калышкан эле. Малынын көптүгүнөн аларга жашаган жери тардык кылды.


8Эйсап Сеир тоосуна жайланышты. Эйсап – бул Эдом.


9Сеир тоосундагы эдомдуктардын атасы Эйсаптын санжырасы мындай:


10Эйсаптын уулдарынын аттары: Эйсаптын аялы Аданын уулу Элипаз жана Эйсаптын аялы Басыматтын уулу Ребуел.


11Элипаздын уулдары: Тейман, Омар, Сепо, Гатам жана Кеназ.


12Тимна Эйсаптын уулу Элипаздын күңү болгон. Ал Элипазга Амалыкты төрөп берген. Эйсаптын аялы Аданын уулдары ушулар[+].


13Ребуелдин уулдары: Нахат менен Зерах, Шама менен Миза. Булар – Эйсаптын аялы Басыматтын уулдары.


14Эйсаптын аялы, Сибондун уулу Ананын кызы Олибама Эйсапка Жейушту, Жаломду жана Коракты төрөп берген.


15Мына булар Эйсаптын уулдарынын башчылары: Эйсаптын тун уулу Элипаздын уулдары: Тейман башчы, Омар башчы, Сепо башчы, Кеназ башчы.


16Корак башчы, Гатам башчы, Амалык башчы. Булар – Эдом жериндеги Элипаздын башчылары. Булар – Аданын уулдары.


17Эйсаптын уулу Рагайылдын уулдары булар: Нахат башчы, Зерах башчы, Шама башчы, Миза башчы. Булар – Эдом жериндеги Ребуелдин башчылары. Булар – Эйсаптын аялы Басыматтын уулдары.


18Эйсаптын аялы Олибаманын уулдары булар: Жейуш башчы, Жалом башчы, Корак башчы. Булар – Эйсаптын аялы, Ананын кызы Олибаманын башчылары.


19Булар – Эйсаптын уулдары жана алардын башчылары. Бул – Эдом өзү.

20


Сеирдин тукуму

[•]Бул жерде жашаган хорилик Сеирдин уулдары булар: Лотан, Шобал, Сибон, Ана[+].


21Дишан, Эйсер жана Дишон. Булар – Эдом жериндеги Сеирдин уулдары хориликтердин башчылары.


22Лотандын уулдары Хори менен Эймам болгон. Ал эми Лотандын карындашы – Тимна.


23Шобалдын уулдары булар: Албан, Манахат, Эйбал, Шепо жана Онам.


24Сибондун уулдары булар: Айа менен Ана. Атасы Сибондун эшектерин кайтарып жүрүп, чөлдөгү жылуу сууну тапкан Ана ушул.


25Ананын балдары булар: Дишон жана Ананын кызы Олибама.


26Дишондун уулдары булар: Хемдан, Эшпан, Итран жана Керан.


27Эйсердин уулдары булар: Билан, Заабан жана Акан.


28Дишандын уулдары булар: Ус жана Аран.


29Хори башчылары булар: Лотан башчы, Шобал башчы, Сибон башчы, Ана башчы.


30Дишон башчы, Эйсер башчы, Дишан башчы. Ушулар – Сеир жериндеги Хори башчылары.

31


Эдомдун падышалары

[•]Ысрайыл уулдарынын падышачылык кылуусунан мурда Эдом жеринде падышачылык кылган падышалар булар:


32Эдомдо Бейордун уулу Бела падышачылык кылган. Анын шаарынын аты – Динаба.


33Бела өлгөндөн кийин, анын ордуна ботсралык Зерахтын уулу Жобап падыша болду[+].


34Жобап өлүп, анын ордуна теймандыктардын жеринен Хушам падыша болду[+].


35Хушам да өлүп, анын ордуна Маап талаасында мидиандыктарды жеңген Быдаттын уулу Адат падыша болду. Анын шаарынын аты – Абыт.


36Адат да өлүп, анын ордуна Масрейкадан чыккан Самла падыша болду.


37Самла да өлүп, анын ордуна дарыя жээгиндеги Рехоботтон чыккан Шабул падыша болду.


38Шабул да өлүп, анын ордуна Акбардын уулу Баал-Канан падыша болду.


39Акбардын уулу Баал-Канан да өлүп, анын ордуна Хадар падыша болду. Анын шаарынын аты – Пабу. Аялынын аты – Мейтабел, ал – Мей-Зааптын уулу Матрейданын кызы.


40Уруулары боюнча, жерлери боюнча, аттары боюнча Эйсап башчыларынын аттары булар: Тимна башчы, Алба башчы, Жетейт башчы,[+]


41Олибама башчы, Эйла башчы, Пинон башчы,


42Кеназ башчы, Тейман башчы, Мипсар башчы,


43

#### 37

1


Жусуп жана анын бир туугандары

Жакып атасы жашаган Канаан жеринде жашап турду.


2Жакыптын жашоосу мындай эле: Жусуп он жети жашында, өспүрүм чагында өзүнүн бир туугандары менен, атасынын аялдары Била жана Зилпанын уулдары менен мал кайтарчу. Жусуп атасына алардын жаман иштерин жеткирип турчу.


3Ысрайыл Жусупту башка уулдарынан өзгөчө жакшы көрчү, анткени ал анын карыганда көргөн уулу эле. Ошон үчүн ага кооз кийим тиктирип берди.


4Бир туугандары атасынын өздөрүнө караганда Жусупту көбүрөөк жакшы көрөрүн көрүшүп, Жусупту жек көрүп калышты. Аны менен бир тууганча сүйлөшө албай калышты.


5Бир күнү Жусуп түш көрүп, түшүн бир туугандарына айтып берди. Ошондон кийин алар аны ого бетер жек көрүп калышты.


6Жусуп аларга мындай деди: «Мен көргөн түшкө кулак салгылачы.


7Түшүмдө биз талаада боо байлап жүрүптүрбүз, бир маалда менин боом тикесинен туруп калды. Ошондо силердин боолоруңар тегерете туруп, менин боомо жүгүнүп, таазим этишти».


8Ошондо бир туугандары: «Кантип эле сен бизге падышалык кылып каласың? Кантип эле сен бизди бийлеп каласың?» – дешип, аны түшү үчүн, айткан сөздөрү үчүн ого бетер жек көрүп калышты.


9Ал дагы башка түш көрүп, түшүн бир туугандарына айтты: «Бүгүн мен дагы түш көрдүм. Түшүмдө күн менен ай жана он бир жылдыз мага жүгүнүп, таазим кылып жатыптыр».


10Ал түшүн атасы менен бир туугандарына да айтып берди эле, атасы урушуп, мындай деди: «Эмне деген түш көргөнсүң? Кантип эле мен да, апаң да, бир туугандарың да сага келип, таазим кылып калалы?»


11Бир туугандары ыза болушту, атасы болсо анын сөзүн жүрөгүнө түйүп алды.

12


Жусуптун кулдукка сатылышы

Бир туугандары атасынын малын Шекемге жайып кетишкенде,


13Ысрайыл Жусупка: «Бир туугандарың Шекемде мал жайып жүрүшөт. Барып келчи, мен сени аларга жиберейин», – деди. Ал ага: «Мен даярмын», – деп жооп берди[+].


14Атасы ага: «Барып, бир туугандарың аман-эсенби, малы түгөлбү, көрүп, мага жообун алып кел», – деди. Ошентип, аны Хеброн өрөөнүнөн Шекемге жөнөттү. Жусуп Шекемге келди[+].


15Ал талаада адашып жүргөндө, ага бирөө жолугуп, андан: «Эмне издеп жүрөсүң?» – деп сурады.


16«Мен бир туугандарымды издеп жүрөм. Алар кайсы жерде мал жайып жүргөнүн айтып коёсуңбу?» – деди ал.


17Ошондо жанагы киши: «Алар бул жерден кетишти, анткени мен алардын “Дотанга барабыз” дегенин уккам», – деди. Жусуп бир туугандарынын артынан жөнөп, аларды Дотандан тапты[+].


18Алар Жусупту алыстан көрүшүп, ал жакындай электе эле, аны өлтүрүүнү чечип коюшту.


19Анан алар бири-бирине: «Мына, түш көргүч келатат.


20Жүргүлө, азыр барып, аны өлтүрүп, чуңкурга таштап салалы, аны жырткыч айбан жеп кетти деп айтып коёбуз. Ошондо анын түштөрү эмне болорун көрөбүз», – дешти.


21Муну Рубейин угуп: «Жок, Жусупту өлтүрбөйбүз», – деп, аны алардын колунан куткарып калды.


22Рубейин аларга: «Кан төкпөгүлө. Аны чөлдөгү чуңкурга таштап салгыла, ага кол салбагыла», – деди. Ал бул сөздү Жусупту алардын колунан куткарып, атасына кайтарыш үчүн айтты.


23Жусуп өзүнүн бир туугандарына келгенде, алар Жусуптун үстүнөн кооз кийимин сыйрып алышты.


24Өзүн болсо чуңкурга таштап жиберишти. Ал чуңкур бош болчу, анда суу жок эле[+].


25Анан алар тамак жегени отурушканда, Гилат жактан келе жаткан Ысмайыл уулдарынын кербенин көрүштү. Алар төөлөрүнө жыпар жыттуу заттарды: стиракс, бальзам, ладан жүктөп алып, Мисирге алып бара жатышкан.


26Ошондо Жүйүт бир туугандарына: «Бир тууганыбыздын канын төгүп, өлүгүн жашырып салгандан эмне пайда?


27Жүргүлө, аны Ысмайыл уулдарына сатып жиберели, колубуз да булганбайт, анткени ал биздин бир тууганыбыз, каныбыз бир», – деди. Бир туугандары анын тилин алышты[+].


28Мидиандык соодагерлер өтүп бара жатышканда, Жусупту чуңкурдан тартып алышып, Ысмайыл уулдарына жыйырма күмүш дилдеге сатып жиберишти. Алар болсо Жусупту Мисирге алып кетишти.


29Рубейин чуңкурга кайра келип караса, чуңкурда Жусуп жок экен. Ошондо ал өз кийимдерин айрып жиберди.


30Анан бир туугандарына келип: «Бала жок экен, эми мен кайда барам?» – деди.


31Алар бир текени союп, Жусуптун кооз кийимин кан кылып,


32атасына берип жиберишти. Анан атасына келип, мындай дешти: «Биз муну таап алдык, карасаң, бул кийим уулуңдуку эмеспи?»


33Жакып анын кийимин таанып: «Бул – уулумдун кийими. Ал жырткычка жем болуптур, аны жырткыч жара тартып кеткен турбайбы», – деди.


34Анан Жакып өз кийимин айрып, үстүнө зумбал кийип, уулун көп күн жоктоп ыйлады[+].


35Ошондо атасын сооротууга бүт уул-кыздары чогулду, бирок ал сооронгусу келбей: «Мен эми өлгөндөр жаткан жайга, уулума барганча кайгырып өтөм», – деди. Жусуптун атасы уулун ушинтип жоктоду.


36

#### 38

1


Жүйүт жана Тамар

Ошол убакта Жүйүт өз бир туугандарынан бөлүнүп кетип, адуламдык Хира деген кишинин жанына отурукташты.


2Жүйүт ал жерден канаандык Шуа деген кишинин кызын көрдү. Аны аялдыкка алып, ага жакындады.


3Анын боюна бүтүп, уул төрөдү. Жүйүт анын атын Эйир койду.


4Дагы боюна бүтүп, уул төрөдү. Анын атын Онан койду.


5Анан дагы уул төрөп, анын атын Шейла койду. Аны төрөгөн учурда Жүйүт Хезипте болчу.


6Анан Жүйүт тун уулу Эйирге аял алып берди. Анын аты Тамар эле.


7Жүйүттүн тун уулу Эйир Теңирге жакпагандыктан, Теңир аны өлтүрүп салды.


8Ошондо Жүйүт Онанга мындай деди: «Бир тууганыңдын аялына жакында, кайын ини катары ага үйлөнүп, бир тууганыңдын тукумун ула»[+].


9Онан ал тукумдун өзүнүкү болбосун билгендиктен, бир тууганынын аялына жакындаганда, бир тууганынын тукумун улабаш үчүн, уругун жерге агызып салчу.


10Анын бул кылганы Теңирдин алдында жийиркеничтүү болгондуктан, Ал аны да өлтүрүп салды.


11Ошондо Жүйүт келини Тамарга: «Уулум Шейла эр жеткиче, өз атаңдыкында жесир катары жашап тур», – деди. «Ал да улуу агаларындай болуп өлүп калбасын», – деп ойлоду Жүйүт. Тамар кетип, өз атасыныкында жашап калды.


12Көп убакыт өткөндөн кийин Шуанын кызы – Жүйүттүн аялы өлдү. Жүйүт сооронгондон кийин, койлорун кыркып жаткандарга өзү менен кошо досу адуламдык Хираны алып, Тимнага кетти.


13Ошондо Тамарга: «Кайын атаң Тимнага койлорун кырктырганы келе жатат», – деп кабарлашты.


14Тамар үстүндөгү жесирдин кийимин чечип, чүмбөт жамынып, кымтыланып алып, Тимнага баруучу жолго, Эйнайим дарбазасынын жанына отуруп алды. Анткени Шейла эр жетсе да, өзүнүн ага аялдыкка алып берилбегенин көрдү.


15Жүйүт аны көргөндө, сойку деп ойлоду. Анткени аял жүзүн жаап алган эле.


16Жүйүт ага кайрылып келип: «Мен сени менен жатайын», – деди. Анткени келини экенин билген жок. Тамар андан: «Мени менен жатсаң, мага эмне бересиң?» – деп сурады.


17«Короомдон бир улак берип жиберейин», – деди Жүйүт. Тамар андан: «Улагыңды берип жибергенче, күрөөгө бирдеме калтырасыңбы?» – деп сурады.


18«Күрөөгө эмне берейин?» – деп сурады Жүйүт. «Мөөрүңдү, куруңду, колуңдагы таягыңды бер», – деди Тамар. Ошентип, ал анын сураганын берип, ага жакындады. Андан Тамардын боюна бүттү.


19Тамар турду да, чүмбөтүн алып таштап, жесирдин кийимин кийди.


20Жүйүт болсо адуламдык досунан улакты берип жиберип, аялдан күрөөнү алдырмакчы болду, бирок ал аялды таппады.


21Ал ошол жердин тургундарынан: «Эйнайимге бара жаткан жолдун боюндагы сойку кайда?» – деп сурады. Алар ага: «Бул жерде сойку болгон эмес», – деп жооп беришти.


22Ал досу Жүйүткө кайрылып келип: «Мен аны таппай койдум. Ал жердин тургундары да: “Бул жерде сойку болгон эмес”, – дешти», – деди.


23Ошондо Жүйүт: «Мейли, мен бергендерди ала берсин, элге күлкү болбосок эле болду. Мен улакты берип жибердим, бирок сен аны таппай келдиң», – деди.


24Арадан үч айга жакын убакыт өткөндөн кийин, Жүйүткө мындай дешти: «Келиниң Тамар бузулуп кетиптир, атүгүл, анын боюна да бүтүп калыптыр». Ошондо Жүйүт: «Аны элдин алдына алып чыгып, өрттөп жибергиле», – деди[+].


25Тамарды алып жөнөшкөндө, ал кайын атасына мындай деп айттырды: «Бул буюмдар кимдики болсо, ошондон боюма бүттү». Анан мындай деди: «Бул мөөр, кур, таяк кимдики экенин таанычы».


26Жүйүт таанып: «Ал мага караганда адилеттүүрөөк, анткени мен аны уулум Шейлага алып берген эмесмин», – деди. Андан кийин ал ага жакындаган жок[+].


27Төрөт учурунда аялдын боюнда эгиз бала бар экени билинди.


28Аял төрөп жатканда, кол көрүндү. Аначы кемпир: «Бул биринчи чыкты», – деп, анын колуна кызыл жип байлап койду.


29Бирок ал колун кайра тартып алды. Ошондо анын бир тууганы чыкты. Аначы кемпир ага: «Сен кантип биринчи чыктың?» – деди. Анын атын Перес коюшту.


30

#### 39

1


Жусуп жана Потипардын аялы

Жусуп болсо Мисирге жеткирилди. Аны алып келген Ысмайыл уулдарынын колунан фараондун сарай кызматчысы, сакчылардын башчысы, мисирлик Потипар сатып алды[+].


2Теңир Жусуп менен болду. Ал иштеринде ийгиликке жетти, мисирлик мырзанын үйүндө жашады.


3Теңир Жусуп менен экенин, кандай иш кылбасын, Теңир анын колуна ийгилик берип жатканын мырзасы көрдү.


4Ошентип, Жусуп мырзасынын алдында ырайым таап, ага кызмат кылып жүрдү. Ал Жусупту өз үйүнө башкаруучу кылып койду, өзүнүн колундагысынын баарын ага тапшырды.


5Ал Жусупту өзүнүн үйүнө, колундагысынын баарына башкаруучу кылып койгондон тартып, Теңир Жусуп үчүн мисирлик мырзанын үйүнө батасын берди. Теңирдин батасы анын үйүндөгү жана талаасындагы бардык мал-мүлкүнүн үстүндө болду.


6Ошентип, ал колундагысынын баарын Жусупка тапшырды. Анын барында ал жеген нанынан башка эч нерсе менен иши болбоду. Жусуп болсо келишимдүү, сулуу жигит эле.


7Мырзасынын аялынын Жусупка көзү түшүп, ага: «Мени менен жат», – деди.


8Бирок ал каршы болуп, мырзасынын аялына: «Мырзам менин барымда үйүндө эч нерсе менен иши жок, болгон нерсесинин бардыгын мага тапшырды.


9Бул үйдө менден чоң эч ким жок. Ал сенден башкасына тыюу салган жок, анткени сен анын аялысың. Кантип мен ушундай жаман ишти кылып, Кудай алдында күнөөгө батам?» – деди[+].


10Ал аял Жусупка күн сайын ушинтип айта берсе да, ал аны менен жатууга, аны менен бирге болууга макул болгон жок.


11Бир күнү Жусуп өз иштерин кылганы үйгө кирди. Ошол учурда үйдүн ичинде үйдөгүлөрдөн эч ким жок эле.


12Аял аны кийиминен кармап: «Мени менен жат», – деди. Бирок ал сырткы кийимин аялдын колуна калтырып, сыртка качып чыкты.


13Аял болсо Жусуптун сырткы кийимин калтырган бойдон сыртка качып чыкканын көрүп,


14үйүндөгүлөрүн чакырып алып: «Карагылачы, ал биздикине бул эврейди бизди шылдыңдатмакка алып келиптир. Ал мени менен жатканы келиптир, бирок мен катуу кыйкырып жибердим.


15Ал менин кыйкырганымды угуп, сырткы кийимин калтырып, сыртка качып чыкты», – деди[+].


16Ошентип, аял мырзасы үйүнө келгенге чейин, Жусуптун сырткы кийимин өзүнө калтырып койду.


17Анан күйөөсүнө ушул эле сөздөрдү кайталады: «Сен биздикине алып келген эврей кулуң мени шылдыңдаганы келди.


18Бирок мен чуу көтөрүп кыйкырып жибергенде, ал сырткы кийимин калтырган бойдон сыртка качып кетти».


19Мырза аялынын оозунан «Сенин кулуң мага ушундай кылды» деген сөздү укканда, абдан ачууланды.


20Ошондо мырзасы Жусупту падышанын туткундары жаткан зынданга салдырды. Ошентип, ал ошол зынданда жатты.


21Теңир Жусуп менен болду. Ага ырайымын төгүп, зындан башчысынан ырайым таптырды[+].


22Ошондо зындан башчысы зындандагы туткундардын бардыгын Жусуптун колуна берди. Жусуп ал жердеги бардык иштин үстүнөн башкаруучу болду.


23

#### 40

1


Жусуптун түрмөдө түш чечмелеши

Ошондон кийин Мисир падышасынын шарап сунуучусу менен нан сунуучусу өздөрүнүн мырзасынын алдында, Мисир падышасынын алдында айыптуу болуп калышты.


2Ошондо фараон сарайдагы өзүнүн эки кызматчысына: башкы шарап сунуучусу менен башкы нан сунуучусуна ачууланып,


3аларды сакчылардын башчысынын үйүндөгү Жусуп камалган зынданга каматып салды.


4Сакчылардын башчысы Жусупту аларга кызмат кылууга дайындады. Жусуп аларга кызмат кылды. Алар бир нече убакыт камакта жатышты.


5Бир күнү Мисир падышасынын зынданда камалып жаткан шарап сунуучусу менен нан сунуучусу түш көрүштү. Экөө тең бир түндө өз-өзүнчө түш көрдү. Ар бирине өзгөчө мааниси бар түш кирди[+].


6Жусуп эртең менен аларга кирип, алардын тынчы кетип турганын көрдү.


7Ошондо ал мырзасынын үйүндө өзү менен камакта жаткан фараон сарайынын кызматчыларынан: «Эмне үчүн бүгүн маанайыңар пас?» – деп сурады.


8Алар ага: «Биз түш көрдүк. Чечмелеп берер киши жок», – дешти. Жусуп аларга: «Түштү Кудай чечмелейт эмеспи? Мага айтып бергилечи», – деди[+].


9Ошондо Жусупка башкы шарап сунуучу өз түшүн мындай деп айтып берди: «Түшүмдө бет алдымда жүзүм сабагы туруптур.


10Жүзүм сабагынын үч бутагы бар экен. Ал бүрдөп, гүл ачып, мөмө байлады, анан анын мөмөлөрү бышты.


11Фараондун чөйчөгү да менин колумда экен. Мен жүзүмдөн алып, фараондун чөйчөгүнө сыгып, чөйчөктү фараонго сундум».


12Жусуп ага мындай деди: «Түштүн чечмелениши мындай: үч бутак – бул үч күн.


13Үч күндөн кийин фараон сени бошотуп, кайрадан ордуңа коёт. Ошондо сен мурункудай эле ага чөйчөк сунасың.


14Сага жакшы болгондо мени эсте. Мага жакшылык кылып, мен жөнүндө фараондун эсине салып, мени бул үйдөн чыгарып ал.


15Анткени мен эврейлердин жеринен уурдалып келгем. Зынданга салынгыдай, бул жакта да мен эч нерсе кылган эмесмин».


16Башкы нан сунуучу Жусуптун түштү жакшы чечмелегенин көрүп: «Мен да түш көрдүм. Түшүмдө тордолгон үч себетти башыма көтөрүп алыптырмын.


17Үстүнкү себетте фараондун наабайчы жасаган ар кандай тамагы бар экен. Башымдагы себеттеги тамакты канаттуулар чокулап жатышыптыр», – деди.


18Ошондо Жусуп ага мындай деп жооп берди: «Мунун чечмелениши мындай: үч себет – бул үч күн.


19Үч күндөн кийин фараон сенин башыңды алып, жыгачка асат. Канаттуулар денеңди чокулашат», – деди.


20Үч күндөн кийин фараондун туулган күнү болуп, ал өзүнүн бардык кызматчыларына той берди. Ошондо ал өзүнүн башкы шарап сунуучусу менен башкы нан сунуучусун эстеди[+].


21Шарап сунуучусун мурдагы ордуна койду, ошондо ал чөйчөккө шарап куюп, фараонго сунду.


22Ал эми башкы нан сунуучусун, Жусуп чечмелегендей, жыгачка астырып таштады[+].


23

#### 41

1


Жусуптун фараондун түшүн чечмелеши

Арадан эки жыл өткөндөн кийин фараон түш көрдү. Түшүндө ал дарыянын жээгинде туруптур.


2Дарыядан көрүнүшү жакшы, семиз жети уй чыгып, камыштын арасында оттоп жүрүптүр.


3Алардан кийин көрүнүшү начар, арык жети уй чыгып, дарыянын жээгинде оттоп жүргөн тиги уйларга кошулду.


4Анан көрүнүшү начар, арык уйлар көрүнүшү жакшы, семиз уйларды жеп салды. Ошондо фараон ойгонуп кетти.


5Анан ал кайра уктап, дагы түш көрдү. Түшүндө бир сабактан бадырайган жакшынакай жети баш буудай өсүп чыкты.


6Алардан кийин чүрүшкөн, чыгыш шамалы күйгүзүп кеткен жети баш буудай өсүп чыкты.


7Анан чүрүшкөн буудай баштары бадырайган, дандуу жети баш буудайды жеп салды. Ошондо фараон ойгонуп кетип, мунун түш экенин түшүндү.


8Эртең менен фараондун тынчы кетип, Мисирдин бардык сыйкырчылары менен акылмандарын киши жиберип чакыртып алып, аларга өзүнүн түшүн айтып берди, бирок эч ким анын түшүн чечмелей алган жок[+].


9Ошондо башкы шарап сунуучу тура калып, фараонго мындай деди: «Күнөөмдү азыр эстеп жатам.


10Фараон кулдарына ачууланып, мени жана башкы нан сунуучуну сакчылардын башчысынын үйүндөгү зынданга каматып салган эле.


11Ошондо биз бир түндө түш көргөнбүз, ага да, мага да өзгөчө мааниси бар түштөр кирген.


12Ал жерде биз менен сакчылардын башчысынын кулу, жаш эврей жигит бирге болгон. Биз ага көргөн түштөрүбүздү айтып бергенбиз, ошондо ал ар бирибизге түшүбүздү чечмелеп берген[+].


13Ал кандай чечмелесе, ошондой болуп чыкты: мен өз ордума кайтып келдим, тигини болсо асышты».


14Ошондо фараон киши жиберип, Жусупту алдыртты. Аны зындандан шашылыш түрдө чыгарышты. Ал чачын алдырып, кийимдерин которуп, фараонго келди.


15Фараон Жусупка мындай деди: «Мен түш көрдүм, бирок аны эч ким чечмелей алган жок. Сени түш чечмелей алат деп уктум».


16Жусуп фараонго мындай деп жооп берди: «Мен эмес, Кудай аны фараонго жакшылыкка чечмелеп берет»[+].


17Анан фараон Жусупка түшүн айтты: «Түшүмдө мен дарыя жээгинде туруптурмун.


18Дарыядан көрүнүшү жакшы, семиз жети уй чыгып, камыштын арасында оттоп жүрдү.


19Алардан кийин арык, көрүнүшү эң начар, кыржыйган жети уй чыкты. Мен бүтүндөй Мисир жеринен мындай арык уйларды көргөн эмесмин.


20Анан жети арык уй мурдагы жети семиз уйду жеп салды.


21Семиз уйлар алардын ичине кирип кетти, бирок алардын ичине кирип кеткени билинген жок. Алардын көрүнүшү баштагыдай эле арык бойдон калды. Анан мен ойгонуп кеттим.


22Анан дагы түш көрдүм. Түшүмдө бир сабактан бадырайган, жакшынакай жети баш буудай өсүп чыкты.


23Алардан кийин ичке, чүрүшкөн, чыгыш шамалы күйгүзүп кеткен жети баш буудай өсүп чыкты.


24Анан чүрүшкөн буудай баштары бадырайган дандуу жети баш буудайды жеп салды. Мен муну сыйкырчыларга айттым, бирок эч кимиси чечмелей алган жок».


25Ошондо Жусуп фараонго мындай деди: «Фараондун түштөрүнүн мааниси бир: Кудай эмне кыларын фараонго билдириптир.


26Жети семиз уй – бул жети жыл. Жети баш дандуу буудай – бул жети жыл. Экөө бир түш.


27Ал семиз уйлардын артынан чыккан кыржыйган, арык жети уй – бул да жети жыл. Ошондой эле чүрүшкөн, чыгыштын шамалы күйгүзүп кеткен жети баш буудай – бул ачарчылыктын жети жылы.


28Мына ошондуктан мен фараонго: “Кудай эмне кыларын фараонго көрсөттү”, – дедим.


29Азыр бүткүл Мисир жерине мол түшүмдүү жети жыл келе жатат.


30Андан кийин жети жылдык ачарчылык келет. Мисир жериндеги бул мол түшүмдүн баары унутулуп, жерди ачарчылык жабыркатат[+].


31Ошондо молчулуктан кийин келген ачарчылыктын кесепетинен жердеги мурунку молчулук билинбей калат, анткени ачарчылык аябай катуу болот.


32Ал эми фараондун түшүнүн эки ирет кайталанышы Кудай сөзүнүн чындык экенин жана жакын арада Кудай аны орундатарын билдирет.


33Эми фараон акылдуу, даанышман адам караштырып көрүп, аны Мисир жерине эл башчы кылып койсун.


34Фараон жер-жерлерге көзөмөлдөөчүлөрдү коюп, мол түшүмдүү жети жылда Мисир жериндеги түшүмдүн бештен бир бөлүгүн жыйноого буйрук берсин.


35Алар келе жаткан жакшы жылдардагы эгиндин баарын азык үчүн фараондун карамагына жыйнап, шаарларга чогултуп алышсын да, сактап турушсун.


36Бул азык Мисир жеринде боло турган жети жылдык ачарчылыкта жер жүзү ачарчылыктан кырылып калбаш үчүн камдалган азык болсун».

37


Жусуп – Мисирдин башкаруучусу

Бул сөз фараонго жана анын кызматчыларынын бардыгына жакты.


38Ошондо фараон кызматчыларына мындай деди: «Кудайдын Руху бар ушундай адамды таба алабызбы?»[+]


39Анан фараон Жусупка мындай деди: «Кудай сага ушунун бардыгын ачып бергендиктен, сендей акылдуу, сендей даанышман адам жок.


40Сен менин үйүмдү башкарасың, сенин сөзүңдү бүт элим угат, бирок мен сенден тактым менен жогору турам»[+].


41Ошентип, фараон Жусупка: «Мен сени бүткүл Мисир жерине эл башчы кылып коём», – деди.


42Анан фараон колунан шакек мөөрүн чыгарып, Жусуптун колуна салды. Үстүнө зыгыр буласынан кийим кийгизип, мойнуна алтын чынжыр такты[+].


43Анан аны өзүнүн арабаларынын экинчисине отургузууга, элге: «Таазим кылгыла!» деп жар салууга буйрук берди. Ошентип, фараон аны бүткүл Мисир жерине эл башчы кылып койду.


44Анан фараон Жусупка: «Мен фараонмун, бүткүл Мисир жеринде сенсиз эч ким эч нерсе кылбайт», – деди.


45Фараон Жусупка Сапенат-Панейах[*] деген ат койду. Ага аялдыкка Оондун дин кызматчысы Потипердин кызы Асынатты алып берди. Жусуп бүткүл Мисир жерин аралаганы чыкты[+].


46Жусуп Мисир падышасы фараондун алдына келгенде, отуз жашта эле. Жусуп фараондон чыгып, бүткүл Мисир жерин аралап чыкты.


47Жер мол түшүмдүү жети жылда ар бир баш буудайдан кочуш толтура дан берип жатты.


48Ошондо ал Мисир жеринде болгон түшүмдүү жети жылдын ичиндеги бардык эгинди жыйнап, шаарларга жыйып койду. Ар бир шаарга ошол шаардын тегерегиндеги талаанын эгинин жыйдырды.


49Ошентип, Жусуп абдан көп эгин жыйып алды. Эгин деңиз кумундай көп болгондуктан, санаганын да токтотту, анткени санак жетпей калды.


50Ачарчылык келгенге чейин, Жусуп эки уулдуу болду. Аларды ага Оондун дин кызматчысы Потипердин кызы Асынат төрөп берди.


51«Кудай менин бардык азабымды, атамдын үйүн унуттурду», – деп, Жусуп тун уулунун атын Менаше койду.


52«Кудай мени азап чеккен жеримде жемиштүү кылды», – деп, экинчисинин атын Эпрайым койду.


53Ошентип, Мисир жериндеги мол түшүмдүү жети жыл өтүп кетти.


54Анан Жусуп айткан жети жылдык ачарчылык келди. Бардык жерде ачарчылык болду, бирок Мисир жери нандан өксүгөн жок[+].


55Мисир жеринде да ачарчылык башталганда, эл фараондон эгин сурап боздой баштады. Ошондо фараон бүткүл мисирликтерге: «Жусупка баргыла, ал эмне десе, ошону кылгыла», – деди.


56Бүткүл жер жүзүндө ачарчылык болду. Жусуп бардык кампаларды ачып, Мисир элине эгин сата баштады. Ачарчылык Мисир жеринде күчөгөндөн күчөй берди.


57

#### 42

1


Жусуптун бир туугандары Мисирде

Жакып Мисирде эгин бар экенин угуп, уулдарына: «Эмне бири-бириңерди карап отурасыңар?


2Мен Мисирде эгин бар деп уктум. Өлбөй тирүү калышыбыз үчүн, ошол жакка барып, эгин сатып келгиле», – деди.


3Ошондо Жусуптун он бир тууганы Мисирге эгин сатып келгени жөнөп кетишти.


4Бирок Жусуптун бир тууганы Бенжеминди Жакып аларга кошуп жиберген жок. Анткени ал: «Бул да кырсыкка учурап калбасын», – деди.


5Ошентип, Ысрайылдын уулдары башкалар менен кошо эгин сатып алууга келишти, анткени Канаан жеринде ачарчылык болуп жаткан эле.


6Жусуп болсо ал жердин башкаруучусу болгондуктан, жер жүзүндөгү бардык элге эгин сатып жаткан. Жусуптун бир туугандары келип, жерге чейин ийилип, ага таазим этишти[+].


7Ошондо Жусуп бир туугандарын көрүп, аларды тааныды, бирок таанымаксан болуп: «Кайдан келдиңер?» – деп, зекий сурады. Алар: «Канаан жеринен, азык сатып алганы келдик», – дешти.


8Жусуп бир туугандарын тааныды, бирок алар аны таанышкан жок.


9Ошондо Жусуп алар жөнүндө көргөн түштөрүн эстеп, аларга: «Силер чалгынчысыңар, силер бул жердин начар жерлерин көргөнү келдиңер», – деди[+].


10Алар: «Андай эмес, таксыр, сенин кулдарың азык сатып алганы келишти.


11Биз бардыгыбыз бир атанын балдарыбыз. Биз чынчыл адамдарбыз. Кулдарың чалгынчы болгон эмес», – дешти.


12Жусуп аларга: «Жок, силер бул жердин начар жерлерин көргөнү келдиңер», – деди.


13Алар: «Биз, сенин кулдарың, он эки бир тууганбыз. Биз Канаан жеринде жашаган бир адамдын балдарыбыз, кенже бир тууганыбыз азыр атабыздын жанында, ал эми бирөө жок болду», – дешти.


14Жусуп аларга: «Силер чалгынчысыңар деп, мен ошон үчүн айткам.


15Эми силер минтип сыналасыңар: фараондун өмүрү менен ант берем, эгерде бул жерге кенже бир тууганыңар келбесе, силер бул жерден чыкпайсыңар.


16Араңардан бирөөнү жибергиле, ал барып, бир тууганыңарды алып келсин. Силер болсо камала турасыңар. Ошондо силердин айтканыңар чын же калп экени билинет. Чын болбосо, фараондун өмүрү менен ант берем, силер чалгынчысыңар», – деди.


17Ошентип, Жусуп аларды үч күнгө каматып койду.


18Үчүнчү күнү Жусуп мындай деди: «Эми мындай кылсаңар, тирүү каласыңар, анткени мен Кудайдан корком.


19Эгерде силер чынчыл адамдар болсоңор, анда бирөөңөр силер камалган үйдө камалып турсун. Калганыңар ачка отурган үй-бүлөңөргө эгинди жеткиргиле.


20Айтканыңар чын болсо, өлгүңөр келбесе, кенже бир тууганыңарды алып келгиле». Алар так ошондой кылышты.


21Ошондо алар бири-бирине: «Биз бир тууганыбызга кылган күнөөбүз үчүн жазаланып жатабыз. Биз анын жаны кыйналып турганын көргөнбүз, ал бизге жалынып-жалбарганда, аны укпай койгонбуз, ошон үчүн башыбызга ушул кайгы түштү», – дешти.


22Рубейин аларга мындай деди: «“Балага каршы күнөө кылбагыла”, – деп айтпадым беле? Бирок силер тил албай койгонсуңар. Мына эми анын каны үчүн жазаланып жатабыз»[+].


23Алар болсо Жусуптун түшүнүп турганын билишкен жок, анткени алардын ортосунда тилмеч бар эле.


24Жусуп бурулуп, нары басты да, ыйлап жиберди. Анан кайра келип, алар менен сүйлөшүп, алардын ичинен Шымонду алып, бир туугандарынын көзүнчө байлатып салды.

25


Жусуптун бир туугандарынын Канаанга кайтып келиши

Анан Жусуп: «Булардын каптарына эгин толтуруп, ар биринин каптарына күмүштөрүн кайра салып, жолго жетерлик азык бергиле», – деп буйрук берди. Аларга так ошондой кылышты.


26Алар эгиндерин эшектерине артып, ал жерден жөнөп кетишти.


27Жолдо түнөгөнү токтошкондо, алардын бири эшегине жем бермек болуп, каптын оозун чечип, оозунан өзүнүн күмүшүн көрдү.


28Анан ал бир туугандарына: «Менин күмүшүмдү кайра салып коюшуптур. Мына, ал менин кабымда экен», – деди. Ошондо алардын тынчы кетип, коркконунан калтырашып, бири-бирине: «Кудайдын бизге бул эмне кылганы?» – дешти.


29Ошентип, алар Канаан жерине, атасы Жакыпка келип, болгон окуялардын баарын мындай деп айтып беришти:


30«Ал жердин башкаруучусу зекий сүйлөп, бизди чалгынчы катары эсептеди.


31Ошондо биз ага: “Биз чынчыл адамдарбыз, биз чалгынчы болуп көргөн эмеспиз.


32Биз бир атадан он эки бир тууганбыз. Бир бир тууганыбыз жок болгон, кенже бир тууганыбыз азыр Канаан жеринде, атабыздын жанында”, – дедик.


33Анан ал жерди башкарган адам бизге: “Силердин чынчыл адам экениңерди мен мындан билейин: бир туугандарыңардын бирин мага калтырып, калганыңар эгинди алып, ачка отурган үй-бүлөңөргө жеткиргиле.


34Анан кенже бир тууганыңарды мага алып келгиле. Силердин чалгынчы эмес, чынчыл экениңерди ошондо билип, бир тууганыңарды колуңарга берем, анан силер бул жерде чарбаңарды жүргүзө берсеңер болот”, – деди».


35Алар каптарын бошотуп жатканда, ар биринин кабынан күмүш салынган түйүнчөктөрү чыкты. Күмүш салынган түйүнчөктөрүн көрүшкөндө, өздөрү да, атасы да коркуп кетти.


36Ошондо атасы Жакып аларга: «Силер мени балдарымдан айрыдыңар. Жусуптан айрылдым, Шымондон да айрылдым, эми Бенжеминди алып кеткиңер барбы?! Мунун баары менин башыма түшкөн мүшкүл!» – деди.


37Рубейин атасына мындай деди: «Эгерде мен сага Бенжеминди алып келбесем, эки уулумду өлтүрүп сал. Аны менин колума тапшыр, мен аны кайра алып келем».


38

#### 43

1


Бенжемин бир туугандары менен Мисирде

Жер жүзүндө ачарчылык күчөдү.


2Алар Мисирден алып келген эгинди жеп бүтүшкөндөн кийин, атасы уулдарына: «Дагы барып, бир аз азык сатып келгиле», – деди.


3Ошондо Жүйүт атасына мындай деди: «Ал киши бизге чечкиндүү түрдө: “Эгерде силер менен кошо бир тууганыңар келбесе, көзүмө көрүнбөгүлө”, – деген.


4Эгерде инибизди биз менен кошо жиберсең, барып, сага азык сатып келебиз.


5Эгерде жибербей турган болсоң, анда барбайбыз, анткени ал киши: “Эгерде силер менен кошо бир тууганыңар келбесе, көзүмө көрүнбөгүлө”, – деген».


6Ошондо Ысрайыл аларга: «Эмнеге мага ушундай жамандык кылдыңар? Ал кишиге дагы бир инибиз бар деп, эмнеге айттыңар?» – деди.


7Алар: «Ал киши биз жөнүндө, үй-бүлөбүз жөнүндө сураштырып: “Атаңар дагы эле тирүүбү? Бир тууганыңар барбы?” – деди. Ал бизге суроо бергенинен улам жооп бердик. Анын бизге иниңерди алып келгиле дээрин кайдан билдик?» – деп жооп беришти.


8Жүйүт атасы Ысрайылга: «Баланы мени менен жибер, биз ордубуздан туруп, жолго чыгалы, анан биз да, сен да балдарыбыз менен кошо өлбөй тирүү калабыз.


9Ал үчүн мен жооп берем, аны менден сурайсың. Эгерде мен аны алып келип, алдыңа койбосом, өмүр бою сенин алдыңда айыптуу бойдон калайын.


10Биз минтип кечиктирбегенде, эмгиче эки барып келмекпиз», – деди.


11Атасы Ысрайыл аларга мындай деди: «Андай болсо мындай кылгыла: өзүңөр менен кошо бул жердин мөмө-жемишинен алып, ал кишиге белек катары бир аз бальзам, бир аз бал, стиракс менен ладан жыгачтарынын чайырынан, мистеден, бадам жаңгагынан алып барып бергиле.


12Колуңарга мурункудан башка күмүш алгыла. Ал эми кабыңардын оозуна кайра салып койгон күмүштү өз колуңар менен кайра бергиле, мүмкүн, бул жаңылыштыктан болгондур.


13Бир тууганыңарды алгыла да, туруп, ошол кишиге кайра баргыла.


14Кудуреттүү Кудай силерди ал кишинин алдында ырайым таптырсын, ал силерге Шымон бир тууганыңарды да, Бенжеминди да коё берсин. Эгерде баласыз өтө турган болсом, баласыз эле өтөйүн».


15Ошентип, бул адамдар ушул белектерди, эки эсе күмүштү, Бенжеминди алып, Мисирге жөнөштү. Анан Жусуптун алдына келишти.


16Жусуп алардын арасынан Бенжеминди көрүп, өз үйүнүн башчысына мындай деди: «Бул адамдарды үйгө киргизип, мал союп, тамак бышыр, анткени бул адамдар мени менен түштөнүшөт».


17Ошондо ал адам Жусуп айткандай кылып, бул кишилерди Жусуптун үйүнө киргизди.


18Жусуптун үйүнө киргизишкенинен улам бул кишилер коркуп кетишип: «Бул кабыбызга кайра салынган мурунку күмүштөр үчүн болуп жатат. Кыйкым таап, бизди айыпка жыгып, кулга айландырып, эшектерибизди тартып алыш үчүн үйгө киргизишти», – дешти.


19Ошондо алар Жусуптун үй башкаруучусуна жакын келишип, ага эшиктин жанынан мындай деп сүйлөй башташты:


20«Кулак салчы, мырза, биз мурун да азык сатып алганы келгенбиз.


21Жолдо түнөгөн жерибизде каптарыбызды ачсак, ар бирибиздин күмүшүбүз каптарыбыздын оозунда экен, салмагы кемибептир. Азыр биз аларды өз колубуз менен кайра бергени келдик.


22Ал эми азык сатып алыш үчүн башка күмүш ала келдик. Каптарыбызга күмүшүбүздү ким салып койгонун билбейбиз».


23Ал: «Тынчсызданбай эле койгула, коркпогула. Силердин Кудайыңар, атаңардын Кудайы кабыңарга кенч салып берди. Мен силердин күмүшүңөрдү алгам», – деди да, аларга Шымонду алып келди.


24Анан ал киши буларды Жусуптун үйүнө киргизип, суу берди. Алар буттарын жуушту. Ал булардын эшектерине да жем берди.


25Алар белектерин түшкө маал, Жусуп келер убакытка жакын даярдап коюшту, анткени ошол жерде тамактанышарын угушкан эле.


26Жусуп үйүнө келгенде, алар колдорундагы белектерин үйгө алып кирип, ага беришти, анан жерге чейин ийилип таазим этишти.


27Жусуп алардын ден соолугун сурады. Анан мындай деди: «Силер айткан кары атаңар күүлүү-күчтүүбү, дагы эле тирүүбү?»


28Алар: «Сенин кулуң, биздин атабыз күүлүү-күчтүү, тирүү», – деп жооп беришти. Анан баш ийип таазим этишти.


29Жусуп өзүнүн энесинин уулу, бир тууганы Бенжеминди көрүп: «Бул силер айткан кенже бир тууганыңарбы?» – деди. Анан ага кайрылып: «Уулум, Кудайдын ырайымы сени менен болсун!» – деди да,


30шашылыш чыгып кетти, анткени бир тууганына болгон сүйүүсү артып, ыйлап жибере жаздаган эле. Ички бөлмөгө кирип, ошол жерде ыйлады.


31Анан бетин жууп, кайра чыкты.  Өзүн колго алды да: «Тамак тарткыла», – деди.


32Ага өзүнчө, аларга өзүнчө жана бирге түштөнгөн мисирликтерге өзүнчө тамак тартышты, анткени мисирликтер үчүн эврейлер менен бирге отуруп тамактануу жийиркеничтүү болчу[+].


33Аларды Жусуптун алдына улуулата отургузушту, ошондо бул адамдар таң калып, бири-бирин карашты.


34

#### 44

1


Чөйчөктүн жоголушу

Анан Жусуп үй башкаруучусуна мындай деп буйрук берди: «Бул адамдардын каптарына алып кете алышынча эгин толтуруп, ар биринин күмүшүн өз-өз кабына салып кой.


2Ал эми менин күмүш чөйчөгүмдү кенжесинин кабынын оозуна эгин сатып алган күмүшү менен кошо салып кой». Үй башчысы Жусуптун айтканындай кылды.


3Эртең менен жарык киргенде, бул кишилерди эшектерине мингизип жөнөтүп жиберишти.


4Алар шаардан узай электе, Жусуп үй башкаруучуга мындай деди: «Жөнө, бул адамдарды кууп жет. Кууп жеткениңде аларга: “Эмне үчүн жакшылыкка жамандык менен жооп бердиңер?


5Бул мырзамдын аш иче турган чөйчөгү эмеспи? Ал бул чөйчөк менен төлгө ачат. Силер жаман иш кылдыңар!” – де».


6Ал кууп жетип, аларга ушул сөздөрдү айтты.


7Алар ага: «Мырзабыз эмне үчүн мындай сөздөрдү айтып жатат? Жок, кулдарың мындай иштерди кылбайт.


8Каптарыбыздын ооздорунан тапкан күмүштөрдү биз Канаан жеринен сага кайра алып келбедик беле. Эми кантип мырзаңдын үйүнөн күмүш же алтын уурдамак элек?


9Сенин кулдарыңдын кимисинен табылса, ал өлүм жазасына тартылсын жана биз мырзабызга кул бололу», – дешти.


10Ал: «Жакшы болот, силер кандай айтсаңар, ошондой болсун: чөйчөк кимден табылса, ал мага кул болуп калат, ал эми силер айыптуу болбойсуңар», – деди.


11Алар каптарын шашылыш түрдө жерге түшүрүштү. Ар бири өз кабын ачты.


12Үй башчысы бир туугандардын каптарын улуусунукунан баштап кичүүсүнүкүнө чейин тинтип чыкты. Чөйчөк Бенжеминдин кабынан табылды.


13Ошондо алар өз кийимдерин айрып, ар бири өз жүгүн эшегине артып, шаарга кайтып келишти.


14Анан Жүйүт бир туугандары менен Жусуптун үйүнө келди. Ал үйүндө экен. Алар анын алдына келип, жерге жыгылышты.


15Жусуп аларга: «Бул эмне кылганыңар? Силердин эмне кылганыңарды мендей адам, сөзсүз, билип коёрун билген жок белеңер?» – деди.


16«Мырзабызга эмнени айтмак элек? Эмне демек элек? Эмне деп актанмак элек? Кудай кулдарыңдын айыбын ачты. Эми биз да, чөйчөктү алган адам да мырзабыздын кулу болобуз», – деди Жүйүт.


17Бирок Жусуп мындай деди: «Жок, мен мындай кылбайм. Кимдин колунан чөйчөк табылса, ошол мага кул болот, ал эми силер атаңарга тынчтык менен бара бергиле».

18


Жүйүттүн Бенжемин жөнүндөгү өтүнүчү

Анан Жүйүт ага басып келип, мындай деди: «Мырзам, кулуңдун сөзүнө кулак салсаң экен. Кулуңа каарданбасаң экен, анткени сен фараондай эле адамсың.


19Мырзам кулдарынан: “Атаңар же бир тууганыңар барбы?” – деп сурады эле.


20Биз мырзабызга: “Биздин карыган атабыз жана анын карыганда көргөн кенже уулу бар, бир тууганы өлүп, ал бир энеден жалгыз калды. Аны атасы жакшы көрөт”, – дегенбиз[+].


21Сен болсо кулдарыңа: “Аны мага алып келгиле, мен көрөйүн”, – дедиң.


22Биз мырзабызга: “Бала атасын таштай албайт. Эгерде ал атасын таштап кетсе, анда атасы өлүп калат”, – дедик.


23Бирок сен кулдарыңа: “Эгерде кенже иниңер силер менен кошо келбесе, мындан ары көзүмө көрүнбөгүлө”, – дедиң.


24Биз сенин кулуңа – атабызга келип, мырзабыздын сөздөрүн айттык.


25Анан атабыз: “Дагы барып, бир аз эгин сатып келгиле”, – деди.


26Биз ага: “Биз бара албайбыз. Эгерде кенже бир тууганыбыз биз менен барса, барабыз, анткени кенже бир тууганыбыз биз менен барбаса, тиги кишинин жүзүн көрүүгө болбойт”, – дедик.


27Ошондо сенин кулуң – биздин атабыз мындай деди: “Аялым мага эки уул төрөп бергенин силер билесиңер.


28Бирөөнөн ажырадым, ошондо: “Чын эле, ал жырткычка таланса керек”, – дедим эле. Анткени мен аны бүгүнкү күнгө чейин көрө элекмин.


29Эми муну да алсаңар, бул да бир кырсыкка учураса, карыган кезимде кайгыга салып, өлгөндөр жаткан жайга жибересиңер”.


30Эгерде мен сенин кулуңа – атама барганда, жанындай көргөн баласы жаныбызда болбосо,


31анда ал баласы жок экенин көрүп, өлүп калат, кулдарың сенин кулуңду – чачын ак баскан атабызды кайгыга малып, өлгөндөр жаткан жайга жиберет!


32Анын үстүнө, мен – кулуң бала үчүн жооп берүү милдетин алып: “Эгерде аны сага алып келбесем, анда мен сенин алдыңда өмүр бою айыптуу болоюн”, – деген элем.


33Ошондуктан мен, кулуң, бул баланын ордуна сага, мырзама, кул болуп калайын, бала болсо бир туугандары менен кете берсин.


34

#### 45

1


Жусуптун бир туугандарына өзү жөнүндө айтышы

Ошондо Жусуп жанында тургандардын алдында өзүн кармай албай: «Менин жанымда турган адамдардын бардыгы чыксын», – деп кыйкырып жиберди. Жусуп бир туугандарына өзүнүн ким экенин айтканда, жанында эч ким жок эле.


2Ал катуу ыйлап жибергендиктен, аны мисирликтер да, фараондун үй ичи да укту.


3Анан Жусуп бир туугандарына: «Мен Жусупмун, деги атам тирүүбү?» – деди. Бирок бир туугандары жооп бере албай калышты, анткени алар анын алдында коркуп турушту.


4Ошондо Жусуп бир туугандарына: «Мага жакын келгилечи», – деди. Алар жакын келишти. Ал: «Мен Жусупмун, силердин Мисирге сатып жиберген бир тууганыңармын.


5Бирок азыр кайгырбагыла, мени бул жакка сатып жибергениңерге өкүнбөгүлө, анткени Кудай силердин өмүрүңөрдү сактап калыш үчүн, мени бул жакка силерден мурун жиберди.


6Анткени жер үстүндө ачарчылык болгонуна эки эле жыл болду, дагы беш жыл жер да айдалбайт, эгин да орулбайт.


7Силерди жер үстүндө калтырыш үчүн жана улуу куткаруу иши менен өмүрүңөрдү сактап калуу үчүн, Кудай мени силерден мурун жиберди.


8Ошондуктан мени бул жакка силер эмес, Кудай жиберди. Ал мени фараондун атасы, анын бүт үйүнүн мырзасы, бүткүл Мисир жеринин эгедери кылып койду.


9Атама тезирээк баргыла да: Уулуң Жусуп мындай дейт дегиле: “Кудай мени бүткүл Мисир жерине мырза кылып койду. Мага тез кел.


10Сен Гошен деген жерде жашайсың. Сен уулдарың, уулдарыңдын уулдары, майда жана бодо малың менен, өзүңдүн бардык мүлкүң менен менин жанымда болосуң.


11Ошол жерде мен сени багам, анткени дагы беш жыл ачарчылык болот. Өзүң да, үйүң да, кишилериң да жакырданып кетпесин”.


12Силерге өз оозум менен айтып жатканымды өзүңөр да, бир тууганым Бенжемин да өз көзүңөр менен көрүп турасыңар.


13Атама Мисирдеги бүткүл атак-даңкымды, көргөнүңөрдүн бардыгын айтып баргыла да, атамды тезирээк бул жерге алып келгиле», – деди.


14Анан ал бир тууганы Бенжеминди мойнунан кучактап ыйлады. Бенжемин да аны мойнунан кучактап ыйлады.


15Анан бардык бир туугандарын өпкүлөп, аларды кучактап ыйлады. Андан кийин бир туугандары аны менен сүйлөшүштү.


16Жусуптун бир туугандары келгендиги тууралуу кабар фараондун үйүнө жетти. Бул кабар фараонго да, анын кулдарына да жакты.


17Ошондо фараон Жусупка мындай деди: «Бир туугандарыңа мындай деп айт: “Малыңарга жүк артып, Канаан жерине жөнөгүлө.


18Атаңарды да, үй-бүлөңөрдү да алып, мага келгиле. Мен силерге Мисирдин эң жакшы жерин берем, силер семиз жердин жемишинен жейсиңер”.


19Сага болсо аларга мындай деп айтууңду буйрук кылам: Мындай кылгыла де: Балдарыңар менен аялдарыңар үчүн Мисир жеринен араба алгыла да, атаңарды алып келгиле.


20Калган буюмдарыңарга өкүнбөгүлө, анткени бүткүл Мисир жериндеги эң жакшы нерселерди силерге берем».


21Ысрайыл уулдары ошондой кылышты. Жусуп аларга фараондун буйругу боюнча арабаларды, жол азыктарын берди.


22Ар бирине алмаштырып кийгидей кийим берди. Бенжеминге болсо үч жүз күмүш дилде жана беш сыйра кийим берди.


23Ал эми атасына Мисирдин эң жакшы жер-жемиштери жүктөлгөн он эшек, эгин жана атасынын жолуна камдалган тамак-аш жүктөлгөн он ургаачы эшек жөнөттү.


24Жусуп бир туугандарын ошентип коё берди. Алар жөнөп кетишти. Аларга: «Жолдо урушпай баргыла», – деди.


25Алар Мисирден чыгып, Канаан жерине, атасы Жакыпка келип, ага:


26«Жусуп тирүү экен, азыр ал бүткүл Мисир жерин башкарып турат», – дешти. Бирок Жакып кош көңүл мамиле кылып койду, анткени аларга ишенген жок.


27Алар ага Жусуптун айткан сөздөрүнүн бардыгын айтып беришти. Өзүн алып кетиш үчүн Жусуп жөнөткөн арабаларды көргөндөн кийин гана алардын атасы Жакыптын руху жандана түштү.


28

#### 46

1


Жакыптын Мисирге жол тартуусу

Ошентип, Ысрайыл өзүнүн бардык мал-мүлкү менен жолго чыгып, Бейер-Шебага келди да, атасы Ыскактын Кудайына курмандык чалды[+].


2Ошондо Кудай Ысрайылды түнкү көрүнүштө: «Жакып! Жакып!» – деп чакырды. Ал: «Мен угуп жатам», – деп жооп берди.


3Кудай ага мындай деди: «Мен Кудаймын, атаңдын Кудайымын. Мисирге баргандан коркпо, анткени ошол жерде Мен сенден улуу эл жаратам.


4Мен Мисирге сени менен барам. Мен сени ал жерден кайра алып чыгам. Жусуп сенин көзүңдү өз колу менен жабат»[+].


5Ошондо Жакып Бейер-Шебадан чыкты. Ысрайылдын уулдары атасы Жакыпты, балдарын, аялдарын арабаларга салып, алып жөнөштү. Жакыпты алып келүү үчүн, ал арабаларды фараон жиберген эле.


6Ошентип, алар Канаан жеринде тапкан мал-мүлкүн алып, Мисирге келишти. Ал жерге Жакып жана анын бүт тукуму келди.


7Ал өзү менен бирге Мисирге уулдары менен неберелерин, кыздары менен жээндерин, бардык тукумун алып келди.


8[•]Мисирге келген Ысрайыл уулдарынын аттары мындай: Жакып жана анын уулдары. Жакыптын туну Рубейин[+].


9Рубейиндин уулдары: Ханох жана Палу, Хесрон жана Карми[+].


10Шымондун уулдары: Жемуел, Жамин, Ойат, Жахин, Сохар жана канаандык аялдан төрөлгөн Шабул[+].


11Лебинин уулдары: Гейиршон, Каат жана Мерари[+].


12Жүйүттүн уулдары: Эйир, Онан, Шейла, Перес жана Зерак, бирок Эйир менен Онан Канаан жеринде өлгөн. Перестин уулдары Кесрон менен Хамул болгон[+].


13Исахардын уулдары: Тола жана Пуба, Аюб жана Шимрон[+].


14Забулундун уулдары: Серет, Эйлон жана Жахлиел[+].


15Булар – Месопотамияда Леянын Жакыптан төрөгөн уулдары жана анын кызы Дина. Анын бардык уул-кыздары – отуз үч жан.


16Гаттын уулдары: Сипон жана Хаги, Шуни жана Эспон, Эйри, Ароту жана Арейли[+].


17Ашырдын уулдары: Имна жана Ишпа, Ишпи жана Бирия, алардын карындашы Серак. Бириянын уулдары: Хебер жана Малкиел[+].


18Булар – Зилпанын уулдары. Зилпаны Лабан өз кызы Леяга берген. Ал Жакыпка он алты бала төрөп берген.


19Жакыптын аялы Рахелдин уулдары: Жусуп жана Бенжемин.


20Мисир жеринде Жусуптан Менаше менен Эпрайым төрөлдү. Аларды ага оондук диний кызматчы Потипердин кызы Асынат төрөп берди[+].


21Бенжеминдин уулдары: Бела, Бехер жана Ашбел. Гейра жана Нааман, Эйхи жана Рош, Мупим, Хупим жана Арт[+].


22Булар – Рахелдин Жакыптан төрөгөн уулдары, бардыгы болуп он төрт жан.


23Дандын уулу: Хушим[+].


24Напталынын уулдары: Жахсиел жана Гуни, Жетсер жана Шилем[+].


25Булар – Биланын уулдары. Биланы Лабан өз кызы Рахелге берген. Ал Жакыпка бардыгы болуп жети бала төрөп берген.


26Жакып менен бирге Мисирге келгендердин, Жакыптын уулдарынын аялдарынан башка, анын өз канынан чыккандардын саны бардыгы болуп алтымыш алты жан эле.


27Жусуптан Мисирде эки уул төрөлгөн. Жакыптын Мисирге келген кишилеринин саны бардыгы болуп – жетимиш[+].

28


Жакыптын фараонго бата бериши

Гошенге жол көрсөтсүн деп, Жакып Жүйүттү Жусупка өзүнөн мурун жиберди. Алар Гошенге келишти.


29Жусуп арабасын кошуп, атасы Ысрайылды тосуп алганы Гошенге жөнөп кетти. Ал атасын көргөндө, аны мойнунан кучактап, көпкө чейин ыйлады.


30Ошондо Ысрайыл Жусупка: «Эми өлсөм болот, сенин жүзүңдү көрдүм, сен али тирүү экенсиң», – деди.


31Жусуп бир туугандарына жана атасынын үй-бүлөсүнө: «Мен барып, фараонго кабарлап: “Канаан жериндеги бир туугандарым менен атамдын үй-бүлөсү мага келишти.


32Алар – койчулар, мал багышат. Алар майда жана бодо малын, бардык мал-мүлкүн ала келишти”, – деп айтайын.


33Эгерде фараон силерди чакырып: “Силердин кесибиңер эмне? – деп сураса,


34

#### 47

1Жусуп фараонго келип, мындай деп кабарлады: «Канаан жеринен атам менен бир туугандарым майда жана бодо малы менен, өздөрүнүн бардык мал-мүлкү менен келишти. Азыр алар Гошен жеринде».


2Анан ал бир туугандарынын арасынан бешөөнү алып барып, фараонго тааныштырды.


3Ошондо фараон анын бир туугандарынан: «Силердин кесибиңер эмне?» – деп сурады. Алар фараонго: «Сенин кулдарың биз да, аталарыбыз да койчубуз», – деп жооп беришти.


4Алар фараонго: «Биз бул жерге жашаганы келдик, анткени кулдарыңдын малына жайыт жок, Канаан жеринде чоң ачарчылык. Ошондуктан кулдарыңа Гошен жеринде жашоого уруксат бер», – дешти.


5Ошондо фараон Жусупка кайрылып, мындай деди: «Атаң менен бир туугандарың сага келди.


6Мисир жери кол астыңда. Атаң менен бир туугандарыңды эң жакшы жерге жайгаштыр. Алар Гошен жеринде жашашсын. Эгерде алардын арасында жөндөмдүү кишилер бар экенин билсең, аларды менин малымдын үстүнөн көз салуучу кылып дайында».


7Анан Жусуп атасы Жакыпты фараонго алып келип тааныштырды. Жакып фараонго батасын берди.


8Фараон Жакыптан: «Канча жашка келдиң?» – деп сурады.


9Жакып фараонго: «Жер бетинде келгин болуп жашаганыма жүз отуз жыл болду. Ата-бабаларымдын жер бетинде келгин болуп жашаган жашына жеткен жокмун, аз жашадым, азаптуу күндөрдү өткөрдүм», – деди[+].


10Жакып фараонго батасын берип, фараондукунан чыкты.


11Ошентип, Жусуп атасы менен бир туугандарын Мисир жерине жайгаштырып, фараон айткандай, жер соорусу Раамсес аймагын алардын энчисине берди[+].

12


Ачарчылык

Жусуп атасы менен бир туугандарын, атасынын бүт үй-бүлөсүн ар бир үй-бүлөдөгү кишинин санына жараша эгин менен камсыз кылып турду.


13Ачарчылык аябай күч алгандыктан, бүт жер жүзүндө эгин түгөнүп, Мисир жери да, Канаан жери да жабыркады.


14Жусуп Мисир жери менен Канаан жериндеги эгинден түшкөн күмүштүн баарын жыйнап, фараондун үйүнө киреше кылды.


15Ошентип, күмүш Мисир жери менен Канаан жеринде түгөндү. Мисирликтердин бардыгы Жусупка келип: «Бизге нан бер, сенин алдыңда өлгөнүбүздүн эмне кереги бар, анткени күмүшүбүз түгөндү», – дешти.


16Жусуп аларга: «Малыңарды айдап келгиле, эгерде күмүшүңөр түгөнүп бүтсө, малыңардын ордуна эгин берем», – деди.


17Ошондо алар Жусупка малдарын айдап келишти. Жусуп аларга жылкыларынын, майда жана бодо малдарынын, эшектеринин ордуна эгин берип турду. Ал жылы аларды берген малынын ордуна эгин менен камсыз кылып турду.


18Ошентип, ал жыл да өттү. Кийинки жылы да алар Жусупка келип: «Мырзабыздан жашырбайбыз, күмүшүбүз түгөндү, бүт малыбыз да мырзабыздын колунда. Мырзабыздын алдында өзүбүз менен жерибизден башка эч нерсебиз калган жок.


19Сенин көз алдыңда өзүбүз өлүп, жерибиздин ээн калганынын эмне кереги бар? Өзүбүздү да, жерибизди да эгинге сатып ал. Биз жерибиз менен фараонго кул бололу, өлбөй тирүү калышыбыз үчүн, жерибиз ээн калбашы үчүн, бизге үрөн бер», – дешти.


20Ошондо Жусуп бүткүл Мисир жерин фараон үчүн сатып алды. Ачарчылык кыйнагандыктан, мисирликтердин баары өз талааларын сатышты. Ошентип, жер фараондун карамагына өттү.


21Фараон Мисирдин бир четинен экинчи четине чейин жашаган элди кул кылып алды.


22Жусуп дин кызматчыларынын гана жерлерин сатып алган жок, анткени дин кызматчылары фараондон жер алууга тийиш эле. Алар фараон берген жер менен оокат кылышкан, ошондуктан жерлерин сатышкан жок.


23Ошондо Жусуп элге кайрылып: «Мына эми мен силерди да, жериңерди да фараонго сатып алдым. Мына бул үрөндү алып, жериңерге эккиле.


24Түшүмдү жыйнаганыңардан кийин, анын бештен бир бөлүгүн фараонго бергиле, ал эми төрт бөлүгү талаага сепкениңерге, өзүңөр жегениңерге, үйүңөрдө жашагандарыңарга, балдарыңардын жегенине калсын», – деди.


25Алар Жусупка: «Сен биздин өмүрүбүздү сактап калдың. Мырзабыздын алдында ырайым табалы, фараонго кул бололу», – дешти.


26Ошентип, Жусуп Мисир жеринде бүгүнкү күнгө чейин күчүндө болгон мындай мыйзам чыгарды: «Фараонго таандык болбогон дин кызматчыларынын жеринен башка жерлерден алынган түшүмдүн бештен бир бөлүгү фараонго берилсин».

27


Жусуптун ант бериши

Ысрайыл Мисирдеги Гошен жерине отурукташып калгандан кийин, укумдап-тукумдап, абдан көбөйдү.


28Жакып Мисир жеринде он жети жыл жашап, жүз кырк жети жашка чыкты.


29Ысрайылдын өлөр убагы жакындаганда, уулу Жусупту чакырып, мындай деди: «Эгерде мен сенин алдыңда ырайым тапкан болсом, мага ырайым жана акыйкаттык кылып, сени Мисирде көмбөйм деп, колуңду саныма коюп ант бер.


30Ата-бабаларым жаткан жерге жатайын, мени Мисирден алып чыгып, ошолордун көрүстөнүнө кой». Жусуп атасына: «Айтканыңдай кылам», – деди[+].


31

#### 48

1


Жакыптын Эпрайым менен Менашеге батасын бериши

Ошондон кийин Жусупка: «Атаң ооруп жатат», – дешти. Ошондо ал Менаше жана Эпрайым деген эки уулун алып, атасына жөнөдү.


2Жакыпка: «Сага уулуң Жусуп келе жатат», – деп кабарлашты. Ысрайыл бар күчүн жыйнап, төшөгүнө отурду.


3Анан Жакып Жусупка мындай деди: «Кудуреттүү Кудай Канаан жериндеги Лузда мага келип, батасын берген.


4Кудай мага: “Мен сени укум-тукумдуу кылам, сенден көптөгөн элдерди жаратам, бул жерди сенин тукумуңа түбөлүк ээлик кылууга берем”, – деген[+].


5Мисирге, сага келгениме чейин, сенин Мисир жеринде туулган эки уулуң – Эпрайым менен Менаше эми менин уулдарым болот, Рубейин менен Шымон сыяктуу эле булар меники болот[+].


6Сенден төрөлө турган, булардан кийинки балдар сеники болот. Ал балдар өз үлүштөрүндө өз бир туугандарынын аттары менен аталышат.


7Мен Месопотамиядан келе жатканда, Канаан жергесинде, жолдо, Эфратага бир аз жете бербей, өз колумда Рахелим көз жумду. Мен аны ошол жерге, Эфратага бара жаткан жолдо көмдүм, азыр ал жер Бейт-Лехем деп аталат»[+].


8Анан Ысрайыл Жусуптун балдарын көрүп: «Булар кимдер?» – деп сурады.


9Жусуп атасына: «Булар менин уулдарым, буларды Кудай мага ушул жерден берди», – деп жооп берди. Ошондо Жакып ага: «Аларды мага жакын алып келчи, мен аларга батамды берейин», – деди.


10Карылыктан Ысрайылдын көзүнүн курчу кетип, жакшы көрө албай калган эле. Жусуп балдарын ага жакын алып келди. Жакып аларды кучактап өптү.


11Ошондо Ысрайыл Жусупка: «Сенин жүзүңдү көрөм деп үмүттөнгөн эмес элем, бирок Кудай мага балдарыңды да көрсөттү», – деди.


12Жусуп балдарын атасынын алдынан алып, ага башын ийип таазим этти.


13Анан Жусуп Эпрайымды оң колуна алып, Ысрайылдын сол колуна алып келди, Менашени сол колуна алып, Ысрайылдын оң колуна алып келди.


14Эпрайым кичүү болсо да, Ысрайыл оң колун анын башына, ал эми сол колун Менашенин башына койду. Менаше тун уул экенин билип турса да, ал колдорун ошондой койду.


15Анан Жусупка батасын берип, мындай деди: «Аталарым Ыбрайым менен Ыскак табынган Кудай, мени жаралганымдан бери бүгүнкүгө чейин сактап келген Кудай,


16мени ар кандай жамандыктан куткарган Периште бул балдарга батасын берсин. Булар менин атым менен, аталарым Ыбрайым менен Ыскактын аты менен аталышсын, жер бетинде укумдап-тукумдап көбөйүшсүн».


17Жусуп атасынын оң колун Эпрайымдын башына койгонун көрүп, капа болду. Ал Эпрайымдын башынан атасынын колун алып, Менашенин башына коймокчу болуп, атасынын колун кармады да:


18«Ата, андай эмес! Туну – бул. Оң колуңду мунун башына кой», – деди.


19Бирок атасы ага макул болбой: «Билем, уулум, билем, андан да эл чыгат, ал да улуу эл болот, бирок кичүүсү андан чоң болот, андан чоң уруу тарайт», – деди[+].


20Ысрайыл ошол күнү аларга батасын берип: «Ысрайыл сенин атыңдан минтип батасын берет: Кудай сага Эпрайым менен Менашеге кылганындай кылсын», – деди. Ошентип, ал Эпрайымды Менашеден жогору койду.


21Анан Ысрайыл Жусупка мындай деди: «Менин көзүм өтүп баратат. Бирок Кудай силер менен болот, силерди атаңардын жерине кайра алып барат.


22

#### 49

1


Жакыптын Ысрайыл урууларына пайгамбарчылык кылып бата бериши жана көз жумушу

[•]Анан Жакып уулдарын чакырып: «Чогулуп келгиле, силерге алдыда эмне болорун айтып берейин.


2Жакыптын уулдары, чогулуп келгиле, кулак салгыла, атаңар Ысрайылды уккула», – деди.


3«Рубейин, менин тунум! Сен менин күч-кубатымсың, күчүмдүн башатысың, кадыр-баркың артып, кудуретке жеттиң.


4Бирок сен суудай ташкындадың, ошондуктан тунгучтугуңдан айрыласың. Анткени атаңдын жаткан жерине кирип, төшөгүн булгадың[+].


5Шымон менен Леби экөө бир тууган, алардын кылычтары – катаалдыктын куралдары[+].


6Мен алардын кеңешине катышпайм, алардын жыйынына атак-даңкым кошулбайт. Анткени алар ачууга алдырып, эркектерди өлтүрүштү, өз каалоолору боюнча букалардын тарамыштарын кесишти.


7Алардын каарына наалат, анткени ал катаал. Алардын ачуусуна каргыш тийсин, анткени ал жаалдуу. Аларды Жакыптын арасына таратам, Ысрайылдын арасына чачам[+].


8Жүйүт! Сени бир туугандарың көкөлөтө макташат. Колуң душмандарыңдын мойнунда болот. Атаңдын уулдары сага таазим кылышат[+].


9Жаш арстан Жүйүт уулум олжого тоюп, туруп келе жатат. Ал керилип, арстан сымал, ургаачы арстан сымал жатты. Аны ким тургуза алат[+]?


10Элдештирүүчү келмейинче, Жүйүттүн колунан бийлик таягы түшпөйт, тукумунан мыйзам чыгаруучу кетпейт. Ага элдер баш ийишет[+].


11Ал жүзүм сабагына кодигин байлайт, эң мыкты жүзүм сабагына ургаачы эшегинин баласын байлайт. Шарапка кийимин, жүзүм ширесине жамынчысын жууйт.


12Шараптан көздөрү жылтырап, сүттөн тиштери агарат.


13Забулун деңиз жээгинде, кемелер токтоочу жайдын жанында жашайт, анын чеги Сидонго чейин жетет[+].


14Исахар – эки суунун ортосунда жаткан күчтүү эшек.


15Ал бейпилдик жакшы экенин, жер жагымдуу экенин көрдү: жүк көтөрүү үчүн ийинин тосуп, салык төлөө үчүн эмгек кыла баштады.


16Дан Ысрайылдын бир уруусу катары өз элине калыстык кылат[+].


17Дан жолдо жаткан жылан, жолуңдан чыккан уулуу жылан болот, атынын бутун чакса, чабендес чалкасынан кетет[+].


18Теңирим, Сенин жардамыңдан үмүттөнөм![+]


19Гатты калың эл кысымга алат, бирок ал аны артынан калбай кууп чыгарат.


20Ашырдын тамак-ашы кенен болот, ал падышаныкындай тамак таап келип турат.


21Напталы – келишимдүү жейрен, оозунан ширин сөз чыгат.


22Жусуп – жемиштүү дарактын бутагы, булактын жанындагы жемиштүү дарактын бутагы. Анын шак-бутактары дубалдан ашып жайылат.


23Жаа тарткычтар аны капа кылышты, ага кастык кылып, жаа тартышты,


24бирок анын жаасы катуу бойдон калды. Жакыптын кудуреттүү Кудайы, Ысрайылдын Кайтаруучусу жана тиреги колдогондуктан, анын колунун булчуңдары бекем[+].


25Атаңдын Кудайы сага да жардам берсин. Кудуреттүү Кудай сени жогорудан асман баталары менен, төмөндө туңгуюк башаттары менен алкасын, азыркы жана келечектеги укум-тукумуңа батасын берсин.


26Байыркы тоолордун, түбөлүктүү дөбөлөрдүн баталарынан көп эсе артык турган атаңдын баталары менен батасын берсин. Ушул баталар Жусуптун башында жана бир туугандарынын арасынан тандалгандын башында болсун[+].


27Бенжемин – жырткыч карышкыр, эртең менен карактаганын жейт, кечинде олжосун бөлүштүрөт»[+].


28Ысрайылдын он эки уруусу мына ушулар жана аларга атасынын айткандары да ушулар. Аларды алкап, ар бирине өз батасын берди.


29Анан аларга мындай осуят кылды: «Мен эми өз элиме кошулганы бара жатам. Мени хеттиктердин Эпрон талаасындагы үңкүргө, ата-бабаларымдын жанына койгула.


30Канаан жериндеги Мамрейдин алдындагы Махпел талаасындагы үңкүрдү талаа менен кошо Ыбрайым көрүстөн үчүн хеттик Эпрондон сатып алган.


31Ал жерге Ыбрайымды жана аялы Саараны коюшкан. Ал жерге Ыскак менен Ребеканы коюшкан. Ал жерге мен Леяны койгом[+].


32Ал талаа жана талаадагы үңкүр Хет уулдарынан сатылып алынган».


33

#### 50

1


Жакыптын көргө коюлушу

Жусуп атасын басып жыгылып, ыйлап, аны өпкүлөдү.


2Анан Жусуп дарыгер кызматчыларына атасын бальзамдоого буйрук берди. Дарыгерлер Ысрайылды бальзамдашты.


3Ошентип, арадан кырк күн өттү, анткени бальзамдап катырууга кырк күн керек эле. Мисирликтер жетимиш күн аза күтүп ыйлашты.


4Аны жоктоп ыйлаган күндөр аяктагандан кийин, Жусуп фараон сарайындагыларга мындай деп кайрылды: «Эгерде мен силердин алдыңарда ырайым тапкан болсом, анда фараонго мындай дегиле:


5Атам менден мындай деп ант алган эле: “Менин көзүм өтүп бара жатат. Мени Канаан жеринде өзүм үчүн казган көргө койгула”. Мен эми ошол жерге барып, атамды коюп келүүнү каалар элем».


6Ошондо фараон: «Атаңа берген антың боюнча барып, атаңды коюп кел», – деди.


7Жусуп атасын койгону жөнөдү. Аны менен фараондун кызматчылары, үйүндөгү аксакалдар жана Мисир жериндеги аксакалдар,


8өзүнүн бүт үй-бүлөсү, бир туугандары жана атасынын үйүндөгүлөр кетишти. Гошен жеринде балдары менен майда жана бодо малдарын гана калтырышты.


9Аны менен бирге арабалар менен атчандар кошо жөнөшкөндүктөн, эл абдан көп болду.


10Алар Иордандын жанындагы Горен-Аататка жеткенде, ал жерде да чоң ый, чоң өкүрүк болду. Жусуп атасын жоктоп жети күн ыйлады.


11Ошондо ал жерде жашаган канаандыктар Горен-Аататтагы ыйды угуп: «Мисирликтер аябай жоктоп ыйлашты», – дешти. Ошондуктан ал жер Иордандагы «мисирликтердин ыйы» деп аталып калды.


12Жакыптын уулдары атасы кандай айтса, ошондой кылышты.


13Уулдары аны Канаан жерине алып барып, Махпел талаасындагы үңкүргө коюшту. Ыбрайым аны талаа менен бирге Мамрейдин алдындагы хеттик Эпрондон менчик көрүстөн үчүн сатып алган[+].


14Атасын койгондон кийин, Жусуп бир туугандары менен, өзү менен бирге атасын койгону баргандар менен Мисирге кайтып келди.

15


Жусуптун бир туугандарына ырайым кылышы

Жусуптун бир туугандары атасы өлгөндөн кийин: «Жусуп бизди жек көрүп калса эмне болот? Ага кылган жамандыгыбыз үчүн өч алгысы келсечи?» – дешип,


16Жусупка мындай деп айттырып жиберишти: «Атаң өлөр алдында:


17Жусупка минтип айткыла: “Бир туугандарың сага жамандык кылышты, алардын айыбы менен күнөөсүн кечир”, – деген. Эми атаңдын Кудайынын кулдарынын айыбын кечир». Бул сөздөрдү айтып жатканда, Жусуп ыйлады.


18Бир туугандары өздөрү да келип, анын алдына жыгылып: «Эми биз сенин кулуңбуз», – дешти.


19Жусуп аларга: «Коркпогула, анткени мен Кудайдан корком.


20Силер мага жамандык ойлодуңар эле, Кудай аны жакшылыкка айлантты. Көп сандаган адамдардын өмүрүн сактап калыш үчүн, ушуну ишке ашырды.


21Ошондуктан коркпогула. Мен силерди бала-бакыраңар менен кошо багам», – деди. Ошентип, Жусуп алардын көңүлүн тынчтандырып, жүрөк жылыткан сөздөрдү айтты.

22


Жусуптун көз жумушу

Жусуп Мисирде атасынын үй-бүлөсү менен жашады. Ал жүз он жыл жашады.


23Ал Эпрайымдын үчүнчү тукумуна чейин көрдү, ошондой эле Менашенин уулу Махирдин уулдары да анын көзү тирүүсүндө төрөлүштү[+].


24Жусуп бир туугандарына мындай деди: «Менин ичер суум, көрөр күнүм аз калды, бирок Кудай силерге келип, силерди бул жерден алып чыгып, Ыбрайым, Ыскак жана Жакыпка убада кылган жерге жеткирет»[+].


25Анан Жусуп Ысрайыл уулдарынан мындай деп ант алды: «Кудай силерге келет, ошондо силер менин сөөгүмдү бул жерден алып кеткиле»[+].


26Ошентип, Жусуп жүз он жашында көз жумду. Аны Мисирде бальзамдап, табытка салып коюшту.

### Чыгуу


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]


#### 1

1


Мисирликтердин ысрайылдыктарга таш боордук менен мамиле кылышы

Жакып менен бирге өз-өз үй-бүлөсү менен Мисирге келген Ысрайыл уулдары булар:


2Рубейин, Шымон, Леби, Жүйүт,


3Исахар, Забулун, Бенжемин,


4Дан, Напталы, Гат жана Ашыр[+].


5Жакыпт ын тукуму жетимиш адам эле, Жусуп Мисирде болчу[+].


6Кийин Жусуп да, анын бир туугандары да, ошол муундун адамдары да көз жумушту.


7Бирок Ысрайыл уулдары укумдап-тукумдап көбөйүп, күч алып, Мисир жерине толушту.


8Мисирде Жусупту билбеген жаңы падыша такка отурду[+].


9Ал өз элине мындай деди: «Ысрайыл эли бизден алда канча көп жана күчтүү болуп кетти.


10Көбөйүп кетпеши үчүн, аларды алдайлы, антпесек согуш болсо, алар душмандарыбызга кошулуп, бизге каршы чыгып, жерибизден чыгып кетишет».


11Ошентип, фараон оор жумушка салып эзиш үчүн, алардын үстүнөн башчыларды койду. Азык-түлүк сактоо үчүн, алар фараонго Питом жана Раамсес деген шаарларды курушту[+].


12Аларды канчалык эзген сайын, алар ошончолук көбөйүштү. Алар канчалык көбөйгөн сайын, мисирликтер алардан ошончолук кооптоно башташты.


13Ошондуктан мисирликтер Ысрайыл уулдарын ырайымсыздык менен зордоп жумушка салышты.


14Аларды ылай менен кышка салып, ар кандай талаа жумуштарына ырайымсыздык менен зордоп иштетип, алардын жашоосун азаптуу кылып жиберишти.


15Мисир падышасы Шипра жана Пуя деген аначы эврей кемпирлерге мындай деп буйрук кылды:


16«Силер эврей аялдарды төрөтүп жатканда, карагыла. Эгерде эркек төрөлсө, аны өлтүрүп салгыла. Эгерде кыз төрөлсө, жашай берсин».


17Бирок аначы кемпирлер Кудайдан коркушчу. Ошондуктан Мисир падышасынын айтканын кылбай, балдарды тирүү калтырып жатышты.


18Мисир падышасы аначы кемпирлерди чакырып алып: «Эмне үчүн мындай кылып жатасыңар, эмнеге балдарды тирүү калтырып жатасыңар?» – деп сурады.


19Аначы кемпирлер фараонго: «Эврей аялдар мисирлик аялдардай эмес экен. Алардын ден соолугу чың экен, ошондуктан алар аначы кемпирлер келгиче эле төрөп коюп жатышат», – деп жооп беришти.


20Бул үчүн Кудай аначы кемпирлерге жакшылык кылды. Эл болсо көбөйгөндөн көбөйүп, абдан күч алды.


21Аначы кемпирлер Кудайдан корккондуктан, Кудай алардын үй-бүлөсүнө батасын берди.


22

#### 2

1


Мусанын төрөлүшү

Леби уруусунан бир адам ошол эле уруудан аял алды[+].


2Аялынын боюна бүтүп, эркек бала төрөдү. Баласынын абдан жакшынакай экенин көрүп, ал аны үч ай жашырып жүрдү.


3Бирок ал андан ары жашыра албай калгандыктан, камыштан жасалган кол себет алып, аны илээшме ылай жана чайыр менен каптады да, баланы себетке салып, дарыянын жээгиндеги камыштын арасына коюп койду.


4Баланын эжеси эмне болор экен деп алыстан карап турду.


5Ошол убакта фараондун кызы сууга түшкөнү дарыяга келд и. Анын нөкөр кыздары дарыя жээктеп жүрүшкөн эле. Фараондун кызы камыштын арасындагы себетти көрүп, аны алып келүүгө күңүн жиберди.


6Ал себетти ачып, баланы көрүп: «Бул эврей балдарынан экен», – деди. Бала ыйлап жаткандыктан, ага боору ооруду.


7Балан ын эжеси фараондун кызына: «Мен барып, эврей аялдарынан баланы эмизип багып бере турган аялды чакырып келейинби?» – деди.


8Фараондун кызы ага: «Барып кел», – деди. Кыз барып, баланын энесин чакырып келди.


9Фараондун кызы ага: «Бул баланы алып, мага багып бер. Акысын төлөп берем», – деди. Аял баланы алып, бага баштады.


10Бала чоңойгондо, аял аны фараондун кызына алып келди. Ал аны бала кылып алды. «Мен аны суудан чыгарып алгам», – деп, баланын атын Муса койду.

11


Мусанын Мидиан жерине качып кетиши

Арадан көп убакыт өтүп, Муса чоңоюп эр жеткенден кийин, өз бир туугандарына (Ысрайыл уулдарына) барып, алардын жумушу оор экенин көрдү. Бир эврей бир тууганын мисирлик бир адам сабап жатканын көрүп калды.


12Эки жагын карап, эч ким жок экенин байкады да, мисирликти өлтүрүп, кум менен көөмп койду.


13Эртеси күнү эки эврейдин чатакташып жатканын көрүп, кордоп жатканына: «Эмне үчүн бир тууганыңды уруп жатасың?» – деди.


14Ал болсо: «Ким сени бизге башкаруучу же соттоочу кылып койду? Мисирликти өлтүргөн д өй, мени да өлтүргүң келип турабы?» – деди. Ошондо Муса: «Чын эле, бул жөнүндө билип калышкан турбайбы», – деп, коркуп кетти.


15Фараон бул жөнүндө укканда, Мусаны өлтүргүсү келди. Бирок Муса фараондон Мидиан жерине качып барып, кудуктун жанына отурду.


16Мидиандык буткана кызматчысынын жети кызы бар эле. Алар атасынын койлорун сугарыш үчүн, кудукка келип, суу сузуп алып, аштоолорго суу толтуруп жатышкан.


17Аңгыча койчулар келип, аларды кууп жиберишти. Ошондо Муса тура калып, кыздарды коргоп, койлорун сугарып берди.


18Кыздары атасы Ребуелге келишкенде, атасы алардан: «Бүгүн эмне эрте келдиңер?» – деп сурады[+].


19Алар ага: «Мисирлик бир киши бизди койчулардан коргоп калды. Атүгүл, кудуктан суу сузуп, койлорубузду сугарып берди», – дешти.


20Ошон до ал кыздарына: «Ал кайда? Эмне үчүн аны таштап келдиңер? Барып, чакырып келгиле, тамак ичсин», – деди.


21Мусага ал кишинин үйүндө жашоо жагып калды. Ал киши Мусага Сипор деген кызын берди.


22Сипор уул төрөдү. «Мен бөтөн жерде келгин болуп калдым», – деп, Муса ага Гейиршом деген ат койду.


23Арадан көп убакыт өткөндөн кийин, Мисир падышасы өлдү. Ысрайыл уулдары оор жумуштан кыйналып, боздоп ыйлап жатышты, алардын боздогон үнү Кудайга жетти.


24Кудай алардын ыйын угуп, Өзүнүн Ыбрайым, Ыскак жана Жакып менен түзгөн келишимин эстеди[+].


25

#### 3

1


Мусанын чакырылышы

Муса мидиандык буткана кызматчысы, кайнатасы Итронун койлорун кайтарып жүрдү. Бир күнү ал койлорду алыс жактагы чөлгө айдап барып, К удайдын тоосу Хорепке келди[+].


2Ошондо ага күйүп жаткан тикенектүү бадалдын арасынан, оттун жалынынан Теңирдин периштеси көрүндү. Муса тикенектүү бадалдын жалындап күйүп жатканын, бирок күйүп кетпегенин көрдү.


3«Эмне үчүн бадал күйүп кетпейт? Барып, бу л укмуштуу кубулушту к өрүп келейинчи», – деди ал.


4Теңир анын көргөнү келе жатканын көрүп, бадал ичинен аны: «Муса! Муса!» – деп чакырды. Ал: «Мен мындамын!» – деп жооп берди.


5Кудай ага: «Бул жерге жакындаба. Бут кийимиңди чеч, анткени сен турган же р – ыйык жер[+].


6Мен сенин ата-бабаңдын Кудайымын, Ыбрайымдын, Ыскактын, Жакыптын Кудайымын», – деди. Муса бетин жаап алды, анткени Кудайды карагандан коркту[+].


7Теңир мындай деди: «Мен Өз элимдин Мисирде тарткан азабын көрдүм, башкаруучулардан кордук көрүп, боздогон үнүн уктум. Мен анын кайгысын билем.


8Ошондуктан Мен аны мисирликтердин колунан куткаруу үчүн, аны бул жерден алып чыгып, сүт менен бал аккан жакшы, кенен жерге, канаандыктардын, хеттиктердин, аморлуктардын, периздиктердин, хибиликтердин ж ана жебустуктардын жерине алып баруу үчүн келдим[+].


9Ысрайыл уулдарынын боздогон үнү Мага жетти, аларды мисирликтер кантип эзип жатканын көрүп турам[+].


10Ошондуктан баргын, Мен сени фараонго жиберем. Мисирден Менин элимди, Ысрайыл уулдарын алып чык».


11Муса Кудайга: «Фараонго барып, Мисирден Ысрайыл уулдарын алып чыккыдай, мен киммин?» – деди.


12Ошондо Кудай ага: «Мен сени менен болом, сени Мен жибергендигимдин белгиси мындай: сен элди Мисирден алып чыккандан кийин, ушул тоонун үстүндө Кудайга ийбадат кыласы ңар», – деди[+].


13Муса Кудайга: «Мен азыр Ысрайыл уулдарына барып, “Силердин ата-бабаңардын Кудайы мени силерге жиберди” десем, алар менден “Анын аты ким?” деп сурашса, эмне деп жооп беришим керек?» – деди.


14Кудай Мусага: «Мен Бар Болуп Туруучумун (Жахабамын). Ысрайыл уулдарына: Мени силерге Бар Болуп Туруучу Өзү жиберди деп айт», – деди[+].


15Кудай Мусага дагы мындай деди: «Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: Теңир, силердин ата-бабаңардын Кудайы, Ыбрайымдын, Ыскактын, Жакыптын Кудайы мени силерге жиберди. Бул Менин кылымдан кылымга, укумдан-тукумга белгилүү болгон ысымым.


16Барып, Ысрайыл аксакалдарын чогултуп, аларга мындай деп айт: Теңир, силердин ата-бабаңардын Кудайы, Ыбрайымдын, Ыскактын, Жакыптын Кудайы мага келип, мындай деди: “Мен силерге келип, Мисирде силерди эмне кылып жатышканын к өрдүм.


17Мен силерди мисирликтердин эзүүсүнөн куткарып, канаандыктардын, хеттиктердин, аморлуктардын, периздиктердин, хибиликтердин жана жебустуктардын жерине, сүт менен бал аккан жерге алып барам”.


18Ошондо алар сени угушат. Сен болсо Ысрайыл аксакалдары менен бирге Мисир падышасына барып, ага мындай деп айтасың: “Теңир, эврейлердин Кудайы бизди чакырып жатат, ошондуктан бизди чөлгө, үч күндүк жолго коё бер, Кудай-Теңирибизге курмандык чалалы”.


19Мен билем, Мисир падышасын зор күч менен мажбур кылбасаң, силерге уруксат бербейт.


20Мен Өзүмдүн күчүмдү колдонуп, Мисирди кереметтерим менен кыйратам. Ал силерди ошондон кийин гана коё берет[+].


21Мен бул элге мисирликтердин көз алдында ырайым кылам. Силер кетип бара жатканда куру кол кетпейсиңер[+].


22

#### 4

1


Кудайдын Мусага керемет көрсөтүү жөндөмдүүлүгүн бериши

Муса мындай деп жооп берди: «Эгерде алар мага ишенбей, менин үнүмдү укпай, “Теңир сага келген жок” дешсечи?»


2Теңир андан: «Колуңдагы эмне?» – деп сурады. Ал: «Таяк», – деп жооп берди.


3Т е ңир ага: «Аны жерге ташта», – деди. Ал аны жерге таштаганда, таяк жыланга айланды. Муса андан качты.


4Теңир Мусага: «Колуңду сунуп, аны куйругунан карма», – деди. Ал колун сунуп, жыланды кармады. Ошондо ал анын колунда кайрадан таяк болуп калды.


5Ош ондо Те ңир ага: «Бул жышаан аларга өздөрүнүн ата-бабаларынын Кудайы – Ыбрайымдын, Ыскактын жана Жакыптын Кудайы сага келгендигине ишениши үчүн көрсөтүлсүн», – деди.


6Теңир ага дагы мындай деди: «Колуңду койнуңа сал». Ал колун койнуна салып, кайра чыгарганда, колу пес оорусунан кардай агарып калды.


7Теңир дагы: «Колуңду кайрадан койнуңа сал», – деди. Ал колун койнуна салып, кайра чыгарганда, мурунку калыбына келди.


8Ошондо Теңир ага дагы мындай деди: «Эгерде алар сага, биринчи жышаанга ишенбей коюшса, анда экинчи жышаанга ишенишет.


9Эгерде алар бул эки жышаанга да ишенбей, сени укпай коюшса, анда дарыядан суу сузуп алып, жерге төк. Жерге төгүлгөн суу канга айланат».


10Ошондо Муса Теңирге: «О, Теңир! Мен мурун эле сөзгө чечен эмес болчумун. Сен Өзүңдүн кулуң – мени менен сүйлөшүп жаткан учурда да, мен ошондой элемин. Мен кыйналып сүйлөйм, мен кекечмин», – деди[+].


11Теңир ага: «Адамга ооз берген ким? Аны дудук же дүлөй, көздүү же сокур кылган ким? Ошенткен Теңир Мен эмесминби[+]?


12Демек, баргын. Мен сага айтып турам, эмнени айтууну үйрөтүп турам», – деди.


13Муса мындай деди: «Теңир, менден башканы жибер».


14Ошондо Теңир Мусага каарданып, мындай деди: «Леби уруусундагы Арун деген бир тууганыңчы? Мен анын сүйлөй аларын билем. Азыр ал сенин алд ы ңдан чыгат, сени көргөндө, сүйүнүп кетет.


15Сен ага айтып турасың, эмнени айтууну үйрөтүп турасың. Мен болсо сага да, ага да эмне деш керек экениңерди айтып турам, эмне кылууну үйрөтүп турам.


16Ал сенин ордуңа элге чыгып сүйлөйт. Ошондуктан ал сенин оозу ң болот, сен болсо ал үчүн Кудай ордуна болосуң.


17Бул таякты да колуңа ал, муну менен керемет көрсөтөсүң».

18


Мусанын Мисирге кайра келиши

Муса ал жерден кетти. Анан ал кайнатасы Итрого келип, мындай деди: «Мен кетейин, Мисирдеги бир туугандарым а кайра барайын, алар тир үү бекен, көрүп келейин». Итро Мусага: «Тынчтык менен бара бер», – деди.


19Мидиан жеринде Теңир Мусага: «Жөнө, Мисирге кайра бар, анткени сени өлтүрүүнү каалагандардын баары өлүшкөн», – деди[+].


20Ошондо Муса аялы менен уулдарын эшекке мингизип, Мисир жерине ж өнөп кетти. Муса Кудайдын таягын да колуна алды.


21Теңир Мусага мындай деди: «Мисир жерине кайра барганыңда, байкагын, Мен сага айткан кереметтердин баарын фараондун алдында көрсөт. Мен болсо анын жүрөгүн катуулантып коём, ошондо ал элди коё бербейт[+].


22Ошондо фараонго мындай деп айт: Теңир мындай дейт: “Ысрайыл Менин уулум, тун уулум[+].


23Мен сага айтып жатам: Менин уулумду коё бер, ал Мага ийбадат кылсын. Эгерде коё бербесең, анда Мен сенин уулуңду, тун уулуңду өлтүрөм”».


24Жолдо түнөгөн жерде Теңир Мусага жолугуп, аны өлтүргүсү келди.


25Ошондо Сипор таш бычакты алып, уулунун сүннөтүн кесип, Мусанын бут алдына таштады да: «Эми сен менин кан күйөөмсүң», – деди.


26Ошондо Теңир андан кетти. Сипор ага: «Сүннөткө о тургузуу аркылуу сен менин кан к үйөөмсүң», – деди.


27Теңир Арунга: «Чөлгө барып, Мусаны тосуп ал», – деди. Ал жолго чыгып, Кудайдын тоосунун жанынан Мусага жолугуп, аны бетинен өптү.


28Муса Арунга өзүн жиберген Теңирдин бардык сөздөрүн, Ал осуят кылган бардык кереметтер ж өнүндө айтып берди.


29Анан Муса Арун менен барып, Ысрайыл уулдарынын бардык аксакалдарын чогултту.


30Арун аларга Теңирдин Мусага айткан сөздөрүнүн баарын айтып берди. Муса болсо элдин көз алдында кереметтерди көрсөттү.


31

#### 5

1


Муса менен Арун фараондун алдында

Ошондон кийин Муса менен Арун фараонго келип, мындай дешти: «Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: Менин элимди коё бер, алар ч өлдө Мага арнап майрам өткөрүшсүн».


2Бирок фараон: «Мен Аны угуп, Ысрайылды коё бергидей, Теңир ким экен? Мен Теңирди билбейм, Ысрайылды да коё бербейм», – деди[+].


3Алар ага: «Эврейлердин Кудайы бизди чакырып жатат. Бизди чөлгө, үч күндүк жолго коё бер, Кудай-Теңирибизге курмандык чалалы, болбосо Ал бизге жугуштуу оору жиберет же кылыч менен жок кылат», – дешти.


4Ошондо Мисир падышасы аларга: «Муса менен Арун, силер эмне үчүн элди жумушунан алагды кылып жатасыңар? Өз жумушуңарга жөнөгүлө.


5Бул жерде эл көп, силер аларды иштеринен алагды кылып жатасыңар», – деди.


6Фараон ошол эле күнү башкаруучуларга жана көзөмөлдөөчүлөргө мындай деп буйрук берди:


7«Мындан ары бул элге кыш куюу үчүн мурункудай саман берб егиле. Алар саманды өздөрү барып чогултуп алышсын.


8Бирок кышты буга чейин куюп келгендегидей эле санда куюшсун, санын азайтпагыла. Алар жалкоо, ошондуктан: “Барып, Кудайыбызга курмандык чалабыз”, – деп кыйкырып жатышат.


9Аларга жумушту көп бергиле, иштешсин, куру с өз менен алек болушпасын».


10Ошондо башкаруучулар менен көзөмөлдөөчүлөр элге кайрылып: «Фараон: “Силерге саман бербейм.


11Саманды өзүңөр таап алгыла. Бирок жумушуңарды азайтпайм”, – деп айтып жатат», – дешти.


12Ошондо эл саман ордуна пая издеп, Мисир жерине тарап кетти.


13Башкаруучулар болсо: «Кышты саман бар кездегидей эле, күн сайын мурунку белгиленген санда куйгула», – деп мажбурлап жатышты.


14Ал эми фараондун башкаруучулары Ысрайыл уулдарынын ичинен өздөрү дайындаган көзөмөлдөөчүлөрдү: «Эмне үчүн кышты мурунку белгиленген санда куйбай жатасыңар?» – деп уруп-сабашты.


15Ошондо Ысрайыл уулдарынын көзөмөлдөөчүлөрү фараонго ыйлап келип: «Эмнеге кулдарыңа ушундай мамиле кылып жатасың?


16Кулдарыңа саман бербей жатышат, бирок кыш куйгула деп, кулдары ңды сабап жатышат. Элиң күнөө кылып жатат», – дешти.


17Бирок фараон аларга: «Жалкоосуңар силер, жалкоосуңар, ошондуктан “Теңирге курмандык чалабыз” деп жатасыңар.


18Баргыла, иштегиле. Силерге саман берилбейт, бирок тиешелүү са ндагы кышты толук бергиле», – деди.


19Ысрайыл уулдарынан коюлган көзөмөлдөөчүлөр «Ар бир күнгө белгиленген кыштын санын кемитпегиле» дегенден улам баштарына мүшкүл түшкөнүн түшүнүштү.


20Алар фараондон чыкканда, өздөрүн күтүп турган Муса менен Арунга жолугушту.


21Аларга: «Теңир силерди көрсө экен, бизди фараонго жана анын кулдарына жек көрүндү кылганыңар үчүн, бизди өлтүртүү үчүн алардын колуна кылыч карматканыңар үчүн, жазаласа экен», – дешти.

22


Мусанын Теңирге арыздануусу

Ошондо Муса Теңирге ка йрылып: «Те ңир! Эмне үчүн бул элди ушундай азапка салдың, эмне үчүн мени жибердиң[+]?


23

#### 6

1


Теңирдин жообу

Ошондо Теңир Мусага: «Эми сен Менин фараонго эмне кыларымды көрөсүң. Фараон аларды күчтүү колдун кийлигишүүсү менен коё берет. Атүгүл, күчтүү колдун кийлигишүүсү менен аларды өз жеринен кууп чыгат», – деди.


2Ошондо Кудай Мусага мындай деди: «Мен Те ңирмин.


3Мен Ыбрайымга, Ыскакка жана Жакыпка: “Кудуреттүү Кудай” деген ысым менен келгенмин, бирок аларга “Теңир (Жахаба)” деген ысымым менен ачылган эмесмин[+].


4Өздөрү келгин болуп жашашкан Канаан жерин берем деп, Мен алар менен келиши м т үзгөм.


5Мен мисирликтердин эзүүсү астында кыйналган Ысрайыл уулдарынын онтогонун угуп, Өзүмдүн келишимимди эстедим.


6Ошондуктан Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: «Мен Теңирмин, силерди мисирликтердин эзүүсүнөн куткарам, силерди кулчулуктан бошотом, силерди кудуретт үү күчүм менен, чоң жазалар менен куткарам.


7Силерди Өзүмө эл кылып алам да, силердин Кудайыңар болом, ошондо силерди мисирликтердин эзүүсүнөн куткарган Кудай-Теңириңер Мен экенимди билесиңер[+].


8Мен колумду көтөрүп, Ыбрайымга, Ыскакка жана Жакыпка берем деген жерге силерди алып барам да, аны силерге мураска берем. Мен Теңирмин»[+].


9Муса муну Ысрайыл уулдарына айтып берди, бирок алар жүрөкзаада болуп калышкандыктан, жумуштун оордугунан Мусага кулак салышкан жок.


10Ошондо Теңир Мусага мындай деди:


11«Мисир падышасы фараонго кирип айт, ал Ысрайыл уулдарын өз жеринен коё берсин».


12Муса Теңирдин алдында мындай деди: «Мени Ысрайыл уулдары укпай жатышса, фараон кантип уксун? Мен болсо сөзгө жокмун».


13Бирок Теңир Муса менен Арунга с үйлөдү. Ысрайыл уулдарын Мисирден алып чыгууга буйрук берип, аларды Ысрайыл уулдарына жана Мисир падышасы фараонго жиберди.

14


Муса менен Арундун санжырасы

Алардын уруу башчылары булар: Ысрайылдын туну Рубейиндин уулдары: Ханох жана Палу, Хесрон жана Карми. Бул – Рубейин уруусу[+].


15Шымондун уулдары: Жемуел жана Жамин, Ойат жана Жахин, Сохар жана канаандык аялдын уулу Шабул. Бул – Шымон уруусу[+].


16Лебинин уулдары, уруу башчылары булар: Гейиршон, Каат жана Мерари. Леби болсо жүз отуз жети жыл жашаган[+].


17Гейиршондун уулдары, уруу башчылары: Либни жана Шимей.


18Кааттын уулдары: Амрам жана Итсар, Хеброн жана Узиел. Каат болсо жүз отуз үч жыл жашаган.


19Мераринин уулдары: Махли жана Муши. Булар – Лебинин уруу башчылары[+].


20Амрам атасынын карындашы Жохебетти аялдыкка алган. Ал ага Арун менен Мусаны төрөп берген. Амрам болсо жүз отуз жети жыл жашаган[+].


21Итсардын уулдары: Корак, Непек жана Зихри[+].


22Узиелдин уулдары: Мишаел, Элсапан жана Ситри[+].


23Арун Нахшондун карындашы, Аминадаптын кызы Элишебаны аялдыкка алган. Ал ага Надап менен Абыйутту, Элазар менен Итамарды төрөп берген[+].


24Корактын уулдары: Асир, Элкана жана Абыйасап. Булар – Корак уруусу[+].


25Арундун уулу Элазар Путиелдин кыздарынын бирин аялдыкка алган. Ал ага Пинехасты төрөп берген. Булар – Лебинин уруу башчылары[+].


26Арун менен Муса – Теңирден «Мисир жеринен Ысрайыл уулдарын кошуундары менен алып чыккыла» деген буйрук алган кишилер.


27Ысрайыл уулдарын Мисирден алып чыгуу үчүн Мисир падышасы фараон менен сүйлөшкөн кишилер – ушул Арун менен Муса.

28


Теңирдин Муса менен Арунга берген буйругу

Теңир Мисир жеринде Мусага сүйлөгөндө:


29«Мен Теңирмин! Мен сага айткандын баарын Мисир падышасы фараонго айт», – деди.


30

#### 7

1Бирок Теңир Мусага мындай деди: «Билип кой, Мен сени фараонго Кудай кылып койдум, ал эми бир тууганың Арун сенин пайгамбарың болот.


2Сен ага Мен буйругандын баарын айтасың. Бир тууганың Арун болсо фараонго “Ысрайыл уулдарын өз жериңен коё бер” деп айтат.


3Бирок Мен фараондун жүрөгүн катуулантып коём да, Мисир жеринде Өзүмдүн көптөгөн жышаандарымды, кереметтеримди көрсөтөм.


4Фараон силерди укпайт, ошондо Мен Мисирге күч колдонуп, аны катуу жазалап, Өзүмдүн кошуунумду – Өз элим Ысрайыл уулдарын Мисир жеринен алып чыгам.


5Мен Мисирди катуу жазалап, алардын арасынан Ысрайыл уулдарын алып чыкканда мисирликтер Менин Теңир экенимди билишет».


6Муса менен Арун Теңир буйругандай кылышты.


7Фараон менен сүйлөшкөн убакта Муса сексен жашта, ал эми Арун сексен үч жашта эле.

8


Арундун таягы

Теңир Муса менен Арунга мындай деди:


9«Эгерде фараон силерге: “Керемет көрсөткүлө” десе, сен Арунга: “Таягыңды алып, фараондун алдына ташта” деп айт. Ал жыланга айланат».


10Му са менен Арун фараонго келип, Те ңир буйругандай кылышты. Арун таягын фараондун жана анын кулдарынын алдына таштаганда, ал жыланга айланды.


11Ошондо фараон даанышмандар менен сыйкырчыларды чакырды. Мисирдин сыйкырчылары да өздөрүнүн сыйкырлары менен ошондой кылышты.


12Ар бири өз таягын таштаганда, алар да жыланга айланды, бирок Арундун таягы алардын таяктарын жутуп алды.


13Теңир айткандай, фараондун жүрөгү катууланып, аларды укпай койду.

14


Мисирди кыйраткан жазалар Биринчи жаза: суунун канга айланышы

Ошондо Теңир Мусага: «Фараондун жүрөгү таштай катыды, ал элди коё бергиси келбей жатат.


15Эртең менен фараонго бар, ал сууга чыгат, сен аны дарыянын жээгинен тосуп тур. Жыланга айланган таягыңды колуңа алып ал.


16Анан ага мындай де: Эврейлердин Кудай-Те ңири мени сага мындай деп айттыруу үчүн жиберди: Менин элимди коё бер, алар чөлгө барып, Мага ийбадат кылышсын. Бирок сен ушул күнгө чейин укпай келдиң.


17Теңир мындай дейт: Менин Теңир экенимди сен мындан билесиң. Мен азыр колумдагы мына бул таяк менен дарыядагы сууну чабам, ал канга айланат.


18Дарыядагы балыктар кырылат, дарыя сасыйт, мисирликтер жийиркенип, андан суу иче албай калышат».


19Теңир Мусага мындай деди: «Арунга мындай деп айт: Таягыңды алып, колуңду Мисирдин сууларына: дарыяларына, агын сууларына, к өлдөрүнө, суу сактагычтарына сун, ошондо алар канга айланат. Бүткүл Мисир жери кан болот, жыгач, таш идиштеринин ичиндеги суулар да канга айланат».


20Муса менен Арун Теңир буйругандай кылышты. Арун таягын көтөрүп, фараондун жана анын кулдарынын к өз алдында дарыядагы сууну чапты, дарыядагы суу канга айланды.


21Ошондо дарыядагы балыктар кырылып, дарыя сасып кеткендиктен, мисирликтер дарыядан суу иче албай калышты. Ошентип, бүткүл Мисир жери кан болду.


22Мисирдин сыйкырчылары да өздөрүнүн сыйкырлары менен ошондой кылышты. Теңир айткандай, фараондун жүрөгү катууланып, аларды укпай койду.


23Фараон бурулуп, үйүнө кетип калды. Ага бул да таасир эткен жок.


24Ичкенге суу табыш үчүн, бүт мисирликтер дарыянын тегерегин каза башташты, анткени алар дарыядагы суудан иче албай калышкан эле.


25

#### 8

1


Экинчи жаза: курбака

Теңир Мусага мындай деди: «Фараонго барып айт: Теңир мындай дейт: Менин элимди коё бер, ал Мага ийбадат кылсын.


2Эгерде сен аларды коё бергенге макул болбосоң, анда Мен сенин бардык жериңе курбака каптатам.


3Ошондо дарыяда курбакалар быкылдап, андан чыгып, үйүңө да, уктоочу бөлмөңө да, төшөгүңө да, кулдарың менен элиңдин үйлөрүнө да, мешиңдин ичине да, камыр ачыткан челеги ңе да кирет.


4Курбакалар сенин, элиңдин жана кулдарыңдын үстүнө чыгат».


5Теңир Мусага мындай деди: «Арунга мындай деп айт: Колуңдагы таягыңды дарыяларга, агын сууларга жана көлдөргө сунуп, Мисир жерине курбака каптат».


6Арун колун Мисир жериндеги сууларга сунганда, курбакалар чыгып, Мисир жерин каптады.


7Сыйкырчылар да өз сыйкырлары менен ушундай кылып, Мисир жерине курбака каптатышты.


8Фараон Муса менен Арунду чакырып алып: «Теңирге сыйынгыла, Ал курбакаларды менден, менин элимден жоготсун. Ошондо мен Ысрайыл элин Теңирге курмандык чалууга коё берем», – деди[+].


9Муса фараонго мындай деди: «Сенин жериңдеги, үйлөрүңдөгү курбакалар жок болуп, дарыяларда гана калсын деп, сен үчүн, кулдарың үчүн, элиң үчүн сыйынар убакытты мага өзүң белгиле».


10Ал: «Эртең», – деди. Муса ага: «Сен айткандай болсун, ошондо биздин Кудай-Теңирибиздей эч ким жок экенин билесиң.


11Курбакалар сенден, үйлөрүңдөн, кулдарыңдан жана элиңден жок болуп, дарыяларда гана калат».


12Муса менен Арун фараондон чыгышты. Фараондун жерине каптаткан курбакалардан арылтуусун сурап, Муса Теңирге сыйынды.


13Ошондо Теңир Мусанын айтканындай кылды. Үйлөрдөгү, короолордогу жана талаадагы курбакалар кырылып калды.


14Аларды үймөк-үймөк кылып жыйып коюшту. Ошондо жер сасып кетти.


15Фараон жеңилдик болгонун көргөндө, жүрөгүн катуулантып, Теңир айткандай, аларды укпай койду.

16


Үчүнчү жаза: майда чиркей

Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Арунга мындай деп айт: Таягыңды көтөрүп, жердеги топуракты чап, ошондо топурак майда чиркейге айланып, б үткүл Мисир жерине толуп кетет».


17Алар ошондой кылышты. Арун колундагы таягын көтөрүп, топуракты чапканда, адамдарга да, малга да майда чиркейлер жабышты. Бүткүл Мисир жериндеги топурактын баары майда чиркейге айланды.


18Сыйкырчылар да өз сыйкырлары менен майда чиркей чыгарууга аракет кылышты, бирок чыгара алышкан жок. Ошентип, майда чиркейлер адамдарга да, малга да жабышты.


19Ошондо сыйкырчылар фараонго: «Бул – Кудайдын колу», – дешти. Бирок фараондун жүрөгү катууланып, Те ңир айткандай, аларды укпай койду.

20


Төртүнчү жаза: көгөөн

Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Эртең менен эрте туруп, фараондун алдына бар. Ал сууга чыгат, ошондо сен ага мындай де: Теңир мындай дейт: Менин элимди коё бер, ал Мага ийбадат кылсын.


21Эгерде элимди коё бербесең, анда Мен сага, сенин кулдарыңа, элиңе, үйлөрүңө көгөөн каптатам, ошондо мисирликтердин үйлөрү, алар жашаган жер көгөөнгө толот.


22Бирок ошол күнү Менин элим жашаган Гошен жерин бөлүп коём, ал жерде көгөөн болбойт, ошондо жер үстүндөгү Теңир Мен экенимди билесиң.


23Менин элим менен сенин элиңдин ортосун бөлүп коём. Эртең ушул жышаан болот».


24Теңир так ошондой кылды: фараондун үйүн, анын кулдарынын үйлөрүн жана бүт Мисир жерин көгөөн каптады. Жер көгөөндөн кыйрап жатты.


25Ошондо фараон Муса менен Арунду чакырып алып: «Баргыла, Кудайыңарга ушул жерде курмандык чалгыла», – деди.


26Бирок Муса ага: «Андай кылууга болбойт, анткени Кудай-Теңирибизге арнап чалган курмандыгыбыз мисирликтер үчүн жийиркеничтүү. Эгерде мисирликтер үчүн жийиркеничтүү болгон курмандыкты алардын көз алдында чалсак, алар бизди таш бараңга алышпайбы[+]?


27Биз үч күн жол жүрүп, чөлгө барып, Кудай-Теңирибизге Өзү айткандай кылып курмандык чалабыз», – деди.


28Ошондо фараон: «Мен силерге өзүңөрдүн К удай-Те ңириңерге курмандык чалыш үчүн, чөлгө барууңарга уруксат берем, бирок алыс кетпегиле. Мен үчүн да сыйынып койгула», – деди.


29Муса ага мындай деди: «Мен азыр сенден чыгып, Теңирге сыйынам, ошондо көгөөндөр сенден, сенин кулдарыңдан, сенин элиңден эрте ң эле жок болот, бирок сен элди Теңирге курмандык чалууга коё бербей алдаганыңды койгун».


30Анан Муса фараондон чыгып, Теңирге сыйынды.


31Ошондо Теңир Мусанын айтканындай кылып, фараондон, анын кулдарынан, анын элинен көгөөндөрдү жок кылды. Бир да к өгөөн калган жок.


32

#### 9

1


Бешинчи жаза: жугуштуу жара

Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Фараонго барып, эврейлердин Кудай-Теңири мындай деп айтып жатат де: Менин элимди коё бер, ал Мага ийбадат кылсын.


2Эгерде сен аны коё бергиң келбей, дагы кармай турган болсоң,


3анда Теңир Өз колун талаадагы бардык малыңа, жылкыларыңа, эшектериңе, төөлөрүңө, өгүздөрүңө жана койлоруңа каршы сунат. Теңир аларга өтө оор жугуштуу оору таратат.


4Бирок Теңир Ысрайылдын малын Мисирдин малынан бөлүп коёт. Ысрайыл уулдарынын малынан бирөө да өлбөйт».


5Теңир убакытты белгилеп: «Муну Теңир эртең ушул жерде жасайт», – деди.


6Теңир муну эртеси күнү жасады, ошондо Мисирдин бардык малы кырылып калды, бирок Ысрайыл уулдарынын малынан бир өө да өлгөн жок.


7Фараон билип келгенге киши жиберсе, ысрайылдыктардын малынан бирөө да өлбөптүр. Бирок фараондун жүрөгү катууланып, элди коё бербей койду.

8


Алтынчы жаза: күл

Ошондо Теңир Муса менен Арунга мындай деди: «Мештен бир уучтан к үл алгыла. Муса аны фараондун көз алдында асманга чачсын.


9Ошондо бүткүл Мисир жерин чаң каптап, бүткүл Мисир жериндеги адамдар менен малга ириңдүү жара чыгат».


10Алар мештен күл уучтап алып, фараондун алдына келишти. Муса аны асманга чачты, ошондо адамдар менен малга ириңдүү жара чыкты.


11Сыйкырчылар жарадан улам Мусанын алдында туруштук бере алышпады, анткени жара сыйкырчыларга жана бүт мисирликтерге чыккан эле.


12Бирок Теңир фараондун жүрөгүн катуулантып койго ндуктан, Те ңир Мусага айткандай эле, фараон аларды уккан жок[+].

13


Жетинчи жаза: мөндүр

Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Эртең эрте туруп, фараондун алдына барып, ага мындай де: Эврейлердин Кудай-Теңири мындай дейт: Менин элимди коё бер, ал Мага ийбадат кылсын.


14Анткени бул жолу Мен сени, кулдарыңды жана элиңди катуу жазалайм, ошондо сен бүт жер үстүндө Мага теңдеш эч ким жок экенин билесиң.


15Эгерде Мен колумду сунсам, анда сен элиң менен кошо жугуштуу оорудан кырылмаксың, жер бетинен жок болмоксуң.


16Бирок сага Өзүмдүн күчүмдү көрсөтүш үчүн, Менин ысымым бүт жер жүзүндө белгилүү болуш үчүн, Мен сага тийген жокмун[+].


17Сен Менин элимди коё бергиң келбей, дагы эле каршы болуп жатасың.


18Мен эртең так ушул убакта Мисир негизделген күндөн тартып азыркыга чейин болуп к өрбөгөн өтө катуу мөндүр жаадырам.


19Ошондуктан малыңды жана талаада эмнең болсо, ошонун баарын чогултканы киши жибер, ал эми үйгө келбей, талаада калган адамдарың да, малың да мөндүрдөн кырылат».


20Фараондун кулдарынын ичинен Те ңирдин сөзүнөн корккондору шашылыш барып, талаадагы кулдары менен малын үйлөрүнө алып келишти.


21Ал эми Теңирдин сөзүнө көңүл бурбагандары кулдары менен малын талаага калтырышты.


22Ошондо Теңир Мусага: «Колуңду асманга көтөр, бүткүл Мисир жерине, элине, малына жана Мисир жериндеги бардык өсүмдүктөргө мөндүр түшөт», – деди.


23Муса таягын асманга көтөрдү. Ошондо Теңир күн күркүрөтүп, мөндүр жаадырды, жер бетин от каптады. Ошентип, Теңир Мисир жерине мөндүр жаадырды[+].


24Мөндүр менен кошо от да жаады, м өндүр абдан катуу болду. Мисирде эл отурукташкандан бери мындай болгон эмес.


25Ошентип, мөндүр бүткүл Мисир жерин талкалады, талаада эмне болсо, ошонун баарын: адамдарды, малдарды кырып, өсүмдүктөрдү, бак-дарактарды талкалап кетти.


26Ысрайыл уулдары жашаган Гошен жерине гана м өндүр жааган жок.


27Ошондо фараон Муса менен Арунду киши жиберип чакыртып алып: «Бул жолу мен күнөө кылдым, Теңир адилеттүү, мен жана менин элим болсо айыптуу[+].


28Теңирге сыйынгылачы, Кудайдын күн күркүрөөсү менен мөндүрү басылсын. Ошондо мен силерди коё берем, мындан ары кармабайм», – деди[+].


29Муса ага: «Мен шаардан чыгарым менен Теңирге колумду сунам. Күндүн күркүрөгөнү да, мөндүр да басылат, ошондо сен жер Теңирдики экенин билесиң[+].


30Бирок мен билем, сен да, кулдары ң да дагы эле Кудай-Теңирден коркпойсуңар», – деди.


31Зыгыр менен арпаны да мөндүр талкалап кетти, анткени арпа баш алып, зыгыр гүлдөп калган эле.


32Ал эми буудай менен кайрак буудайды мөндүр талкалаган жок, анткени алар кеч себилген эле.


33Мус а фараондон чыгып, шаардан узагандан кийин Те ңирге колун сунду. Ошондо күндүн күркүрөгөнү да, мөндүр да, жерге куйган жамгыр да басылды.


34Фараон жамгырдын да, күн күркүрөөнүн да, мөндүрдүн да басылганын көргөндө, күнөө кылганын улантты, ал өзү да, анын кулдары да ж үрөктөрүн катуулантышты.


35

#### 10

1


Сегизинчи жаза: чегиртке

Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Фараонго кир, аларга Өзүмдүн ушул кереметтеримди к өрсөтүш үчүн,


2Мисирде эмне кылганымды, ал жерде көрсөткөн кереметтерим жөнүндө уулуңа, уулуңдун уулуна айтып беришиң үчүн, Менин Теңир экенимди билишиңер үчүн, Мен фараондун жана анын кулдарынын жүрөгүн катуулантып койдум».


3Муса менен Арун фараонго келип, мындай деп айтышты: «Эврейлердин Кудай-Те ңири мындай дейт: Качанкыга чейин сен Мага моюн сунбайсың? Менин элимди коё бер, ал Мага ийбадат кылсын.


4Эгерде сен Менин элимди коё бербесең, анда эртең Мен сенин жериңе чегиртке каптатам[+].


5Алар жер бетин к өрүнгүс кылып каптайт да, мөндүрдөн калгандын баарын жеп, талаадагы бак-дарактардын баарын курутат.


6Сенин үйүңө, кулдарыңдын үйлөрүнө жана бардык мисирликтердин үйлөрүнө толот, мындайды сенин ата-бабаларың да, ата-бабаларыңдын ата-бабалары да жер бетинде жашагандан ушул к үнгө чейин көргөн эмес». Муса бурулуп, фараондон чыгып кетти.


7Ошондо фараондун кулдары: «Бул бизди качанкыга чейин кыйнайт? Бул элди коё бер, алар өздөрүнүн Кудай-Теңирине ийбадат кылышсын. Мисирдин кыйрап бара жатканын даг ы эле к өрбөй турасыңбы?» – дешти.


8Анан Муса менен Арунду фараонго кайра алып келишти. Ошондо фараон аларга: «Баргыла, өзүңөрдүн Кудай-Теңириңерге ийбадат кыла бергиле. Бирок кимиңер барасыңар?» – деди.


9Муса мындай деди: «Биз жаш балдарыбыз, кары-карта ңдарыбыз, уул-кыздарыбыз менен, майда жана бодо малыбыз менен барабыз, анткени Теңирге арнап майрам өткөрөбүз».


10Фараон аларга: «Мейли, ушундай болсун, Теңир силер менен! Мен силерди коё берүүгө даярмын, бирок эмнеге балдарыңарды кошо алып барганы ж атасы ңар? Көрдүңөрбү, силердин ниетиңер жаман.


11Болбойт, Теңириңерге эркектериңер гана ийбадат кылышсын, анткени силер ошону сурагансыңар», – деди. Анан аларды фараондон кууп чыгышты.


12Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Колуңду Мисир жерине сун, Мис ир жерин чегиртке каптап, жердеги өсүмдүк-чөптүн баарын, мөндүрдөн аман калгандын баарын жесин».


13Муса таягын Мисир жерине сунду. Ошондо Теңир бул жерге чыгыштан шамал жиберди. Ал шамал бир күн, бир түн болду. Чыгыштан соккон шамал эртең менен чегиртке каптатты.


14Чегиртке бүт Мисир жерин каптады, алар өтө көп болгондуктан, бүт Мисир аймагын басып калды. Буга чейин мынчалык көп чегиртке болгон эмес, мындан кийин да болбойт.


15Чегиртке бүт жер бетин каптап калгандыктан, жер көрүнбөй калды. Чегиртке лер жердеги бардык өсүмдүктөрдү, мөндүрдөн аман калган дарактардын мөмөлөрүн бүт жеп коюшту. Мисир жериндеги бак-дарактардан, талаадагы өсүмдүктөрдөн эч нерсе калган жок.


16Ошондо фараон Муса менен Арунду шашылыш чакыртып, мындай деди: «Мен силердин Куд ай-Те ңириңердин алдында, силердин алдыңарда күнөө кылдым[+].


17Эми менин күнөөмдү дагы бир жолу кечиргиле да, өзүңөрдүн Кудай-Теңириңерге сыйынгыла, Ал менден бул өлүмдү кайт кылсын»[+].


18Муса фараондон чыгып, Теңирге сыйынды.


19Ошондо Теңир батыштан чыгышка карай катуу шамал соктурду, ал шамал чегирткелерди Кызыл де ңизге сүрүп таштады. Мисир жеринде бир да чегиртке калган жок.


20Бирок Теңир фараондун жүрөгүн катуулантып койгондуктан, ал Ысрайыл уулдарын коё бербей койду.

21


Тогузунчу жаза: караңгылык

Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Колуңду асманга сун, ошондо Мисир жерине көзгө сайса көрүнгүс караңгылык түшөт».


22Муса колун асманга сунду, ошондо бүткүл Мисир жерин үч күн бою көзгө сайса көрүнгүс караңгылык каптап турду.


23Бири-бирин көрбөй, үч күн бою эч ким ордунан жылган жок. Ысрайыл уулдарынын үйлөрүндө болсо жарык болуп турду.


24Ошондо фараон Мусаны чакыртып, мындай деди: «Баргыла, Теңириңерге ийбадат кыла бергиле, бирок майда жана бодо малыңарды калтыргыла, балдарыңар болсо силер менен бара беришсин».


25Бирок Муса мындай деди: «Кудай-Теңирибизге курмандык чалышыбыз үчүн, бизге курмандыктарды да, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды да беришиң керек.


26Малыбызды да ала барабыз, бир да туяк калбайт, анткени биз Кудай-Теңирибизге чал а турган курмандыкты алардын арасынан алабыз. Бирок биз ал жерге жетмейинче, курмандыкка эмнени чаларыбызды билбейбиз».


27Теңир фараондун жүрөгүн катуулантып койгондуктан, ал элди коё бергиси келген жок.


28Фараон Мусага: «Жогол бул жерден! Менин алдыма кайра келем деп ойлобо. Анткени менин жүзүмдү көргөн күнү өлөсүң», – деди.


29

#### 11

1


Акыркы жаза

Теңир Мусага мындай деди: «Мен фараонду жана мисирликтерди дагы бир жолу жазала йм. Ошондон кийин гана ал силерди бул жерден коё берет. Коё бергенде да, силерди бул жерден шашылыш кууп чыгат.


2Элиңе айтып кой, ар бир эркек, ар бир аял өз кошунасынан алтын-күмүш буюм сурап алсын».


3Теңир Өз элине мисирликтердин көз алдында ырайым кылды. Муса да Мисир жеринде, фараон кулдарынын алдында, элдин алдында эң улуу адам болду.


4Муса мындай деди: «Теңир мындай дейт: Түн ортосунда Мен Мисир жерин аралап өтөм.


5Ошондо Мисир жериндеги тун балдардын баары, тактыда отурган фараондун тун б аласынан баштап, жаргылчак тартып отурган к үңдүн тун баласына чейин өлөт, малдын биринчи төлүнүн баары кырылат.


6Ошондо бүткүл Мисир жери боздоп ыйлайт. Мындай ый мурун да болгон эмес, кийин да болбойт.


7Ал эми Ысрайыл уулдары жана алардын малы эч кандай зыян тартпайт. Ошондо Теңир мисирликтер менен ысрайылдыктардын ортосуна кандай айырма койгонун көрөсүңөр[+].


8Сенин кулдарыңдын баары менин алдыма келип тизе бүгүп: “Жетектеп жүргөн элиң менен кошо чыгып кет”, – дешет. Мен ошондон кийин гана чыгып кет ем», – деди. Анан Муса фараондон каарданып чыгып кетти.


9Теңир Мусага мындай деди: «Мисир жеринде кереметтеримди көрсөтө беришим үчүн, фараон силерди укпай койду».


10

#### 12

1


Пасах

[*][•]


Теңир Мисир жеринде Муса менен Арунга мындай деди:


2«Ушул ай силер үчүн айлардын башталышы болсун. Ушул ай жыл ичиндеги айлардын биринчиси болсун.


3Ысрайыл жамаатына мындай дегиле: Ушул айдын онунчу күнү ар ким өз үй-бүлөсүнө бирден козу камдасын, ар бир түтүн бирден козу даярдасын.


4Эгерде үй-бүлөдөгү кишинин саны аз болуп, бир козуну жеп түгөтө албай турган болсо, анда ал үй-бүлө өзүнө жакын жашаган ко ңшусунун үй-бүлөсү менен бирге, кишинин санына жараша камдасын. Бир козуну канча киши жеп түгөтө алса, ошончо киши чогулсун.


5Ал кемчилиги жок бир жылдык эркек мал болушу керек. Аны койдун же эчкинин арасынан тандап алгыла.


6Силер аны ошол айдын он т өртүнө чейин сактап тургула. Аны Ысрайыл жамааты кеч кирери менен сойсун[+].


7Эт жей турган үйдүн эшигинин эки кашегине, эшиктин маңдайчасына анын канынан сыйпап коюшсун.


8Этин отко кактап бышырып, ачыткысыз нан жана ачуу чөптөр менен ошол т үнү жеп бүтүрүшсүн.


9Этти чала бышырып же сууга бышырып жебегиле, баш-шыйрагын, ичеги-карынын кошуп, отко кактап бышырып жегиле.


10Андан эртең мененкиге калтырбагыла. Эртең мененкиге калганын өрттөп жибергиле.


11Аны белиңерди курчап, бут кийимиңерди кийип, таягыңарды колуңарга алып, шашылыш түрдө жегиле. Бул – Теңирдин Пасахы.


12Мен дал ошол түнү Мисир жерин аралап, Мисир жеринде жашаган адамдардын тунун, малдарынын биринчи төлүн жок кылам. Мисирдин бардык кудайларына сот жүргүзөм. Мен Теңирми н![+]


13Силер отурган үйлөрдөгү ошол кан силердин белгиңер болот, канды көрүп, силерден кыя өтүп кетем. Мисир жерин кыйратып жатканымда, силердин башыңарга алаамат түшпөйт.


14Ошол күн силердин эсиңерде калсын, ошол күндү түбөлүккө белгиленген майрам катары Те ңирге арнап, укумдан-тукумга майрамдагыла.

15


Ачыткысыз нан майрамы

Жети күн ачыткысыз нан жегиле. Биринчи күндөн тартып үйүңөрдөгү ачыткы кошулган тамактарды жок кылгыла. Ким биринчи күндөн жетинчи күнгө чейин ачыткы кошулган тамак ичсе, ал Ысрайыл элинин арасынан жок кылынат.


16Биринчи күнү да, жетинчи күнү да ыйык чогулуш өткөргүлө. Бул күндөрү эч кандай жумуш кылынбасын, ичип-жей турган гана тамагыңарды жасасаңар болот.


17Ачыткысыз нан майрамын өткөрүп тургула, анткени дал ошол күнү Мен силердин кошуундары ңарды Мисир жеринен алып чыккам. Ушул күндү түбөлүккө белгиленген күн катары укумдан-тукумга белгилеп тургула.


18Биринчи айдын он төртүнчү күнүнүн кечинен баштап, ошол эле айдын жыйырма биринчи күнүнүн кечине чейин ачыткысыз нан жегиле.


19Жети күн бою силердин үйүңөрдө ачыткы кошулган тамак болбошу керек, себеби ким ачыткы кошулган тамак жесе, ал келгин болобу, ошол жердин жергиликтүү тургуну болобу, Ысрайыл жамаатынан жок кылынат.


20Ачыткы кошулган эч нерсе жебегиле, кайсы жерде болсо ңор да, ачыткысыз нан жегиле».


21Муса Ысрайыл аксакалдарын чакырып алып, аларга мындай деди: «Үй-бүлөңөрдөгү кишинин санына жараша мал тандап, Пасахка арнап сойгула.


22Бир тутам иссоп[*] алып, идиштеги канга малып, эшиктин маңдайчасы менен эки каптал кашегине сыйпагыла. Өзүңөр болсо таңга чейин үйүңөрдөн чыкпагыла[+].


23Теңир Мисирди кыйратуу үчүн бара жатканда, эшигиңердин маңдайчасы менен эки кашегиндеги канды көрүп, кыя өтүп кетет, кыйратуу үчүн келе жаткан кыйратуучуну силердин үйүңөргө киргизбейт.


24Муну силер өзүңөр үчүн да, балдарыңар үчүн да түбөлүк мыйзам катары сактагыла.


25Теңир берген жерге киргениңерде, Ал Өзү айткандай, ушул ийбадатты сактагыла.


26Балдарыңар силерден: “Бул эмне деген ийбадат?” – деп сурашса,[+]


27“Бул – Теңирге арналган Пасах курмандыгы. Ал мисирликтерди кыйратып жатканда, Мисирдеги Ысрайыл уулдарынын үйлөрүнөн кыя өтүп кеткен, биздин үйлөрүбүздү куткарып калган” дегиле». Ошондо калың эл тизе бүгүп, таазим кылды.


28Анан Ысрайыл уулдары жөнөп кетишти. Теңир Муса менен Арунга кандай буйруса, алар так ошондой кылышты.


29Түн ортосунда Теңир Мисир жериндеги бардык тун балдарды: тактыда отурган фараондун тун баласынан баштап, зынданда жаткан туткундун тун баласына чейин өлтүрдү. Ошондой эле малдын биринчи төлүнүн баарын кырып салды.


30Ошондо фараон өзү, бүт кулдары, бүткүл Мисир эли түн ичинде орундарынан турушту. Мисир жеринен катуу өкүрүк чыкты, анткени өлүк чыкпаган үй болгон жок.


31Фараон түн ичинде Муса менен Арунду чакыртып алып: «Тургула, Ысрайыл уулдар ы, менин элимдин арасынан кеткиле, өзүңөр айткандай, Теңириңерге ийбадат кылганы кеткиле.


32Өзүңөр айткандай, майда жана бодо малыңарды ала кеткиле. Мага да батаңарды бергиле», – деди.


33Ошентип, мисирликтер: «Кетпесеңер, баарыбыз өлүп калабыз», – де шип, аларды ал жерден тезирээк чыгып кет үүгө мажбурлашты.


34Ошондо Ысрайыл уулдары ачыткы кошулбаган камырын челеги менен кошо кийимдерине байлап, ийиндерине көтөрүп алып жөнөштү.


35Ысрайыл уулдары Мусанын айтканындай кылып, мисирликтердин алтын-күмүш буюмдарын, кийимдерин сурап алышты[+].


36Теңир болсо мисирликтердин көз алдында Өз элине ырайым кылды. Мисирликтер алардын сураганын беришти. Ошентип, алар мисирликтерди тоноп алышты[+].

37


Мисирден чыгуу

Ысрайыл уулдары Раамсестен чыгып, Сукотко жөнөштү. Балдарды эсептебегенде, алардын саны алты жүз миң жөө эркек эле[+].


38Алар менен бирге ар кайсы уруудан көп сандаган адамдар да чыгышты. Алар көп сандаган майда жана бодо малы менен чыгышты.


39Мисирден ала чыгышкан ачыткысыз камырдан токоч жасашты, Мисирден шашылыш т үрдө куулуп чыккандыктан, жолго тамак-аш да камдай албай калышкан эле.


40Ысрайыл уулдары Мисирде төрт жүз отуз жыл жашашты[+].


41Туура төрт жүз отуз жыл болгон күнү түн ичинде Теңирдин бүткүл кошууну Мисир жеринен чыкты.


42Бул түн – аларды Мисирден алып чыгышы үчүн уктабай өткөрө турган, Теңирге арналган түн. Бул түндү Ысрайыл уулдары укумдан-тукумга сакташы керек.

43


Пасах курмандыгы жөнүндө мыйзам

Теңир Муса менен Арунга мындай деди: «Пасах курмандыгынын мыйзамы мындай: Аны башка ур уунун бир да кишиси жебесин.


44Аны күмүшкө сатылып алынган ар бир кул сүннөткө отургузулгандан кийин жесе болот.


45Аны келгин киши менен жалданма киши жебесин.


46Аны бир үйдө отуруп жегиле, этин сыртка алып чыкпагыла, сөөктөрүн сындырбагыла[+].


47Муну Ысрайылдын б үткүл жамааты аткарсын.


48Эгерде сенин жаныңа көчүп келген келгин Теңирдин Пасахын өткөргүсү келсе, анда анын бардык эркек аттуулары сүннөткө отургузулсун. Ошондон кийин өткөрө берсин. Ошондо ал ошол жердин жергиликтүү тургуну болуп калат. Сүннөткө отургузулбаган адам аны жебесин.


49Жергиликтүү тургунга да, силердин араңарга көчүп келген келгинге да бир мыйзам болсун»[+].


50Теңир Муса менен Арунга кандай буйруса, Ысрайыл уулдары так ошондой кылышты.


51

#### 13

1


Тун балдардын Кудайга арналышы. Ачыткысыз нан майрамы жөнүндө

Теңир Мусага мындай деди:


2«Мага ысрайылдыктардын тундарын арна, адамдын туну болобу, малдын биринчи төлү болобу, алар Мага тиешелүү»[+].


3Муса элге кайрылып, мындай деди: «Силер Мисирден чыккан, кулчулуктан бошонгон ушул күндү эсиңерден чыгарбагыла, анткени Теңир силерди ал жерден күчтүү колу менен алып чыккан. Ачыткы кошулган тамак-аш жебегиле.


4Силер бүгүн, Абыт айында чыгып жатасы ңар.


5Теңир сени ата-бабаларыңа берем деп убада кылган сүт менен бал аккан жерге, канаандыктардын, хеттиктердин, аморлуктардын, хибиликтердин жана жебустуктардын жерине алып барганда, ушул айда Теңирге ушул ийбадатты кыл.


6Жети күн ачыткысыз нан же, ал эми жетинчи к үн – Теңирге арналган майрам.


7Ачыткысыз нанды жети күн же. Сенде ачыткы кошулган нан болбосун, сенин жериңде ачыткы кошулган тамак-аш болбосун[+].


8Ошол күнү өз уулуңа мындай деп айт: Мен бул майрамды Теңир мени Мисирден алып чыккандыгы үчүн майрамдап жатам.


9Теңирдин мыйзамы оозуңдан түшпөшү үчүн, бул майрам сенин колуңдагы белги жана маңдайыңа байлаган эскертүү болсун, анткени Теңир сени Мисирден күчтүү колу менен алып чыккан[+].


10Ушул мыйзамды жыл сайын өз убагында аткар.

11


Тун балдар ж өнүндө мыйзам

Теңир сага жана сенин ата-бабаларыңа берем деп убада кылган Канаан жерине сени алып барганда, ал жерди сага бергенде,


12тундарыңды Теңирге бөлүп кой. Малыңдын биринчи төлүнүн эркегин Теңирге арна.


13Эшегиңдин биринчи төлүн козуга айырбашта. Эгерде айырбаштабасаң, кунун төлө. Тун эркек балдарыңардын да кунун төлөгүлө.


14Кийин уулуң сенден: “Эмнеге мындай кылып жатасың?” – деп сураса: “Теңир бизди күчтүү колу менен Мисирден алып чыккан, кулчулуктан бошоткон[+].


15Фараон бизди коё бербей жатканда, Те ңир Мисир жериндеги бардык тунгучтарды: тун балдарды, малдын биринчи төлүн жок кылган. Ошондуктан мен малымдын биринчи төлүнүн эркектеринин бардыгын Теңирге арнап курмандыкка чалып жатам, ал эми тун уулдарымдын кунун төлөп жатам” – деп жооп бер.


16Бул майрам сенин колуңдагы белги жана маңдайыңа байлаган эскертүү болсун, анткени Теңир бизди Өзүнүн күчтүү колу менен Мисирден алып чыккан».

17


Булут мамы жана от мамы

Фараон элди коё бергенден кийин, кыска жол болгонуна карабастан, Кудай аларды Пелишти жерине барчу жол менен алып өткөн жок. Анткени Кудай: «Эл согушту көргөндө өкүнүп, Мисирге кайтып кетпесин», – деди[+].


18Ошондуктан Кудай элди Кызыл деңизге чөл аркылуу алып барды. Ысрайыл уулдары Мисир жеринен куралданып чыгышты.


19Муса өзү менен кошо Жусуптун сөөгүн ала чыкты, анткени Жусуп Ысрайыл уулдарынан: «Кудай силерге сөзсүз келет, ошондо сөөгүмдү бул жерден ала чыккыла», – деп убада алган[+].


20Ошентип, Ысрайыл уулдары Сукоттон чыгып, чөлдүн четиндеги Эйтамга келип, станы менен жайланышты[+].


21Теңир болсо аларды күнү-түнү жол жүрсүн деп, күндүз аларга булут мамынын ичинде жол көрсөтүп, ал эми түн ичинде от мамынын ичинде жарык болуп, алардын алдында бара жатты[+].


22

#### 14

1


Кызыл деңизден өтүү

Теңир Мусага мындай деди:


2«Ысрайыл уулдарына айт, алар артка кайрылып, Баал-Сыпондун маңдайына, Мигдол менен деңиздин ортосуна, Пи-Ахиротко барып станы менен болуп жайланышсын. Анын каршысына, деңиз жээгине жайланышкыла[+].


3Фараон Ысрайыл уулдары жөнүндө: “Алар бул жерде адашып, чөлгө камалып калышты”, – деп ойлойт.


4Мен болсо фараондун жүрөгүн катуулантып коём, ошондо ал силердин артыңардан кууп жөнөйт. Мен Өз даңкымды фараон аркылуу, анын аскери аркылуу көрсөтөм. Ошондо мисирликтер Менин Теңир экенимди билишет». Ысрайыл уулдары ошондой кылышты.


5Мисир падышасына «Ысрайыл эли качып кетти» деген кабар берилди. Ошондо фараондун жана анын кулдарынын ойлору өзгөрүп: «Бул эмне кылганыбыз, эмне үчүн ысрайылдыктарды өзүбүзгө иштетпей коё бердик?» – деп өкүнүштү.


6Ошондо фараон майдан арабасын чегип, эли менен,


7тандалган алты жүз майдан арабасы менен, Мисирдин бардык майдан арабалары менен, майдан араба башчылары менен чыкты.


8Теңир Мисир падышасы фараондун жүрөгүн катуулантып койгондуктан, ал Ысрайыл уулдарынын артынан кууп жөнөдү. Ысрайыл уулдары болсо күчтүү колдун астында бара жатышты[+].


9Ошентип, мисирликтер алардын артынан кууп жөнөштү. Фараондун майдан арабаларын тарткан аттар, атчан аскерлер, бүт аскерле р аларды де ңиздин жанындагы Баал-Сыпондун маңдайындагы Пи-Ахироттун жанына жайланышкан жеринде кууп жетишти.


10Фараон жакындап калганда, Ысрайыл уулдары артын карашса, мисирликтер кууп келе жатышыптыр. Ошондо алар аябай коркуп кетип, Теңирге боздоп кайр ылышты.


11Анан Мусага: «Сен бизди чөлдө өлтүргөнү алып келдиң беле? Мисирде бизге көрүстөн жокпу? Бизди Мисирден алып чыгып, кыларың ушул беле?


12Биз сага Мисирде жүргөндө эле: “Бизди жайыбызга кой, мисирликтерге иштей берели”, – деп айткан жок белек? Ч өлдө өлгөнчө, мисирликтерге кул болгонубуз жакшы эмес беле?» – дешти.


13Ошондо Муса элге кайрылып: «Коркпогула, чыдап турсаңар, Теңир бүгүн силерди кандай куткарып аларын өз көзүңөр менен көрөсүңөр. Бүгүн силер көрүп турган мисирликтерди мындан кийин т үбөлүккө көрбөйсүңөр.


14Силер үчүн Теңир күрөшөт, силер болсо тынчсызданбагыла», – деди[+].


15Теңир Мусага: «Эмне үчүн Мага боздоп жатасың? Ысрайыл уулдарына айт, жолун уланта беришсин.


16Сен болсо таягыңды көтөрүп, колуңду деңизге сунуп, деңизди экиге б өл. Ошондо Ысрайыл уулдары деңиздин ортосундагы кургак жер менен өтүшөт.


17Мен болсо мисирликтердин жүрөгүн катуулантып коём, алар элдин артынан кууп жөнөшөт. Ошондо Мен Өз даңкымды фараон аркылуу, анын аскерлери, майдан арабалары менен атчан аскер лери аркылуу к өрсөтөм.


18Мен Өз даңкымды фараон аркылуу, анын майдан арабалары, атчан аскерлери аркылуу көрсөткөндө, мисирликтер Менин Теңир экенимди билишет», – деди.


19Ошондо Ысрайыл кошуунунун алдында жүргөн Кудайдын периштеси ордунан жылып, алардын артына келип турду. Алардын алдындагы булут мамы да ордунан жылып, алардын артына келип,


20Мисир кошууну менен Ысрайыл кошуунунун ортосуна туруп калды. Булут мамы түнкүсүн бирине караңгылык каптатып, экинчисине жарык берип турду, ошондуктан мисирликтер т үнү бою ысрайылдыктарга жакын келе алышкан жок.


21Муса колун деңизге сунганда, Теңир түнү бою чыгыштан катуу шамал соктурду. Ошондо суулар эки жакка тартылып, деңиздин ортосу кургап калды[+].


22Ысрайыл уулдары деңиздин ортосундагы кургак жер менен жөнөштү. Суу болсо алардын оң жагы менен сол жагында дубалдай болуп көтөрүлүп турду.


23Мисирликтер кууп жөнөштү. Фараондун аттары, майдан арабалары жана атчан аскерлери алардын артынан деңиздин ортосуна киришти.


24Таңга маал Теңир булут мамы менен от мамыдан мисирликтердин кошуунун карап, аларга д үрбөлөң салды.


25Алардын майдан арабаларынын дөңгөлөктөрүн чыгарып салды, алар майдан арабаларын араңдан зорго сүйрөп бара жатышты. Ошондо алар мындай дешти: «Ысрайылдыктардан качпасак болбойт, анткени Теңир алар үчүн мисирликтер менен күрөшүп жатат».


26Теңир Мусага: «Колуңду деңизге сун, ошондо суу мисирликтерди майдан арабалары, атчан аскерлери менен кошо басып калат», – деди.


27Муса колун деңизге сунду, таңга маал суу өз ордуна келди. Мисирликтер суудан качышты. Ошентип, Теңир мисирликтерди деңиздин ортосуна чөктүрдү.


28Ордуна келген суу ысрайылдыктардын артынан деңизге кирген фараондун аскерлеринин майдан арабаларын жана атчан аскерлерин басып калды. Алардан бирөө да тирүү калган жок.


29Ысрайыл уулдары болсо де ңиздин ортосундагы кургак жер менен өтүп кетишти. Суу алардын оң жагы менен сол жагында дубалдай болуп көтөрүлүп турду[+].


30Ошентип, ошол күнү Теңир ысрайылдыктарды мисирликтердин колунан куткарып алды. Ошондо ысрайылдыктар мисирликтердин де ңиз жээгинде өлүп жатканын көрүштү.


31

#### 15

1


Мусанын ыры

Ошондо Муса менен Ысрайыл уулдары Теңирди мактап, мына бул ырды ырдашты: «Те ңирге ырдаймын, анткени Ал даңазаланды, атчан аскерди аты менен кошо деңизге чөктүрдү[+].


2Теңир менин сепилим, мактоо ырым, Ал мени куткарды. Ал менин Кудайым, Аны даңктаймын. Ал – атамдын Кудайы, Аны даңазалаймын[+].


3Теңи р – майдан жоокери, Жахаба – Анын ысымы[+].


4Фараондун майдан арабаларын, аскерин деңизге чөктүрдү, тандалган аскер башчылары Кызыл деңизге чөгүп өлүштү.


5Аларды суу басып калды, алар суунун түбүнө таш чөккөндөй чөгүштү.


6Теңир, Сенин оң колуң даңкталды. Сенин оң колуң душманды талкалады[+].


7Өзүңө каршы чыккандарды Өзүңдүн даңкыңдын улуулугу менен кыйраттың. Сенин каарың аларды саман сыяктуу өрттөп жиберди.


8Теңир, Сенин демиңен деңиз эки жакка тартылды, суу көтөрүлүп, дубалдай болуп калды, айлампалар де ңиздин ортосунда токтоп калды[+].


9Душман: “Сая кууп жетем, олжону бөлүп алам, олжого тунам, кылычымды кынынан сууруп алып, аларды өз колум менен кырам”, – деди.


10Сен үйлөгөндө, аларды деңиз басып калды, коргошун сууга чөккөндөй, алар чоң сууга ч өгүп өлүштү.


11Теңир, кудайлардын ичинде Сендей ким бар? Ыйыктыгы менен улуу, мактоого татыктуу, кереметтерди жаратуучу Сендей ким бар[+]?


12Сен Өзүңдүн оң колуңду сунганда, аларды жер жутуп кетти.


13Сен Өзүң куткарган ушул элди ырайымың менен жетеле п баратасы ң. Ыйык жайыңа Өзүңдүн күчүң менен коштоп баратасың.


14Элдер угуп, титиреп жатышат: Пелиштинин тургундарын коркунуч басты.


15Эдом төрөлөрү дүрбөлөңгө түшүштү, Мааптын жол башчылары калтырап коркушту, Канаандын бүт тургундарынын көңүлү чөктү[+].


16Аларды чоң коркунуч бассын. Теңир, Өз элиң, Өзүң жараткан элиң өтүп кеткенче, алар Сенин улуу күчүңдөн таштай катып калышсын.


17Теңирим, Сен Өз элиңди Өзүңдүн улуу тооңо, Сен Өзүң турак жай кылып алган жерге, Эгедерим, Өзүң жасаган ыйык жерге алып барып жайгаштыр![+]


18Теңир кылымдан кылымга, түбөлүккө падышачылык кылат![+]


19Фараондун аттары менен майдан арабалары жана атчан аскерлери деңизге киргенде, Теңир аларды карай деңиз суусун бурду, ал эми Ысрайыл уулдары деңиздин ортосундагы кургак жер менен өтүп кетишти».

20


Мириямдын ыры

Арундун карындашы, пайгамбар аял Мириям колуна дап алды. Бүт аялдар дап кагып, шаттанып, анын артынан чыгышты[+].


21Ошондо Мириям алардын алдында: «Теңирге ырдагыла. Анткени Ал даңазаланды, атчан аскерди аты менен кошо де ңизге чөктүрдү», – деп ырдады[+].

22


Ачуу суу

Муса ысрайылдыктарды Кызыл деңизден алып чыкты. Алар Шур чөлүнө келишти. Чөлдө үч күн жол жүрүштү, ичкенге суу таппай коюшту[+].


23Анан Марага келишти, бирок ал жердин суусун иче албай коюшту, анткени ал суу а чуу болчу. Ошондуктан ал жер Мара[*] деп аталып калган.


24Ошондо эл Мусага: «Эмне ичебиз?» – деп наалыды.


25Муса Теңирге боздоп кайрылды, ошондо Теңир ага бир жыгачты көрсөттү. Муса аны сууга ыргытканда, суу таттуу болуп калды. Ошол жерде Кудай элге мы йзамдары менен к өрсөтмөлөрүн берип, ошол жерде элдин ишенимин сынады.


26Теңир аларга мындай деди: «Эгерде Кудай-Теңириңди уксаң, Анын алдында Ага жаккан иштерди жасасаң, Анын осуяттары менен мыйзамдарын аткарсаң, анда Мен Мисирдин башына салган илдеттердин бирин да сага жолотпойм, анткени Мен сени айыктыруучу Те ңирмин»[+].


27

#### 16

1


Манна жана бөдөнө

Ысрай ыл уулдарынын б үт жамааты Эйлим жеринен чыгышты. Алар Мисир жеринен чыккандан кийин, экинчи айдын он бешинчи күнү Эйлим менен Синайдын ортосундагы Син чөлүнө келишти[+].


2Ысрайыл уулдарынын жамааты чөлдө Муса менен Арунга кайрадан наалый баштады.


3Ысрай ыл уулдары аларга: «Биз Мисир жеринде нанды тоё жеп, этке толгон казандын жанында отурганда эле, Те ңирдин колунан өлүп калсак эмне! Силер бизди чөлгө ачкадан өлтүргөнү алып келген турбайсыңарбы», – деп наалышты[+].


4Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Азыр Мен силерге асмандан нан жаадырам. Эл күн сайын сыртка чыгып, бир күнгө жеткидей нан жыйнап алсын. Ушул аркылуу Мен элди Менин мыйзамымды аткарабы, жокпу, сынап көрөм.


5Алтынчы күнү болсо алып келгендерин даярдашсын, ошондо ал күн сайын жыйнагандарынан эки эсе к өп болот».


6Муса менен Арун Ысрайыл элине мындай деди: «Силерди Мисир жеринен Теңир алып чыкканын кечинде билесиңер.


7Эртең менен Теңирдин даңкын көрөсүңөр, анткени Ал силердин Теңирге наалыганыңарды укту. Бизге наалыганыңардай, биз ким элек?»[+]


8Муса мындай деди: «Теңир силерге кечинде эт, эртең менен тоё жегидей нан берет, анткени Теңир силердин Ага нааразы болуп, наалыганыңарды укту. Биз ким элек? Силер бизге эмес, Теңирге наалып жатасыңар».


9Анан Муса Арунга мындай деди: «Ысрайыл уулдарынын б үт жамаатына мындай деп айт: Теңирдин алдына баргыла, себеби Ал силердин наалыганыңарды укту».


10Арун Ысрайыл уулдарынын бүт жамаатына кайрылганда, алар чөлгө бурулушту. Ошондо Теңирдин даңкы булуттан көрүндү.


11Теңир Мусага мындай деди:


12«М ен Ысрайыл уулдарынын наалыганын уктум. Аларга мындай деп айт: Кечинде эт жейсиңер, эртең менен нанга тоёсуңар, Менин силердин Кудай-Теңириңер экенимди ошондо билесиңер».


13Кечинде бөдөнөлөр учуп келип, станды каптады, ал эми эртең менен стандын тегерегине ш үүдүрүм түштү[+].


14Шүүдүрүм бууланып кетери менен, жердин бетин кыроо каптагансып, чөлдө данга окшогон майда нерселер калды.


15Ысрайыл уулдары аны көргөндө, бири-биринен: «Бул эмне?» – деп сурашты. Анткени алар анын эмне экенин билишчү эмес. Ошондо Муса аларга мындай деди: «Бул – Те ңирдин силерге жегенге берген наны.


16Теңир силерге мындай буйрук берди: Ар кимиңер жешиңерче жыйнагыла. Ар ким өз чатырында жашаган кишинин санына жараша, киши башына бир гомордон жыйнасын»[+].


17Ысрайыл уулдары ошондой кылышты: бири к өп, бири аз жыйнады.


18Жыйнагандарын гомор менен ченешти. Көп жыйнагандыкы ашып калган жок, аз жыйнагандыкы жетпей калган жок. Ар ким жешине жараша жыйнады[+].


19Муса аларга: «Эртең мененкиге калтырбагыла», – деди.


20Бирок алар Мусанын айтканын угушкан жок. Кээ бирөөлөрү жыйнагандарынан эртең мененкиге калтырып коюшту, бирок анысы курттап, сасып кетти. Ошондо аларга Мусанын ачуусу келди.


21Алар күндө эртең менен өздөрүнө жеткидей жыйнашчу. Күн ысыганда, ал эрип кетчү.


22Алтынч ы к үнү алар нанды эки эсе көп, киши башына эки гомордон жыйнашты. Муну жамаат башчылары Мусага айтып келишти.


23Муса аларга мындай деди: «Теңир мындай деди: Эртең – дем алыш, Теңирдин ыйык ишембиси. Отко бышыра турганыңарды бүгүн бышырып, кайната турганы ңарды бүгүн кайнатып алгыла, артып калганын алып коюп, эртең мененкиге чейин сактагыла»[+].


24Алар Муса айткандай кылып, артып калгандарын эртең мененкиге калтырып коюшту, ал сасыган да жок, курттаган да жок.


25Муса аларга: «Муну бүгүн жегиле, анткени б үгүн Кудайдын ишембиси. Бүгүн муну талаадан таппайсыңар.


26Аны алты күн жыйнагыла. Ал эми жетинчи күн – ишемби. Бул күнү манна болбойт», – деди.


27Кээ бирөөлөр жетинчи күнү жыйнаганы чыгышты, бирок эч нерсе таба алышкан жок.


28Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Качанкыга чейин Менин осуяттарым менен мыйзамдарымды аткаруудан баш тартасы ңар?


29Эсиңерден чыкпасын, ишембини силерге Теңир берди, ошон үчүн Ал силерге алтынчы күнү эки күндүк нан берип жатат. Ишемби күнү ар ким өз үйүндө болсун, эч ким өз үйүнөн чыкпасын».


30Ошентип, эл жетинчи күнү эс алды.


31Ысрайыл эли бул нанды «манна» деп атады. Ал нандын өңү кориандр [*] уругундай аппак, даамы бал кошулган нандай эле.


32Муса аларга мындай деди: «Теңир мындай деп буйруду: Укум-тукумуңарга сактап коюу үчүн, бир идишке бир гомор манна толтургула, силерди Мисирден алып чыккандан кийин, Мен силерди чөлдө кандай нан менен азыктандырганымды алар көрүшсүн».


33Анан Муса Арунга мындай деди: «Бир идиш алып, ага бир гомор манна толтур да, укум-тукумуңарга сактап коюу үчүн, аны Теңирдин алдына кой».


34Теңир Мусага буйругандай, Арун аны сактап коюу үчүн, келишим сандыгынын алдына алып барып койду.


35Ысрайыл уулдары өздөрү жашай турган жерге жеткиче маннаны кырк жыл жешти. Алар Канаан жеринин чек арасына келгенге чейин манна жешти[+].


36

#### 17

1


Аскадан чыккан суу

Ошентип, Теңирдин буйругу боюнча Ысрайыл уулдарынын бүт жамааты Син чөлүнөн чыгып, Репидимге келип станы менен жайланышты. Ал жерде ичерге суу жок эл е[+].


2Ошондо эл Мусаны: «Бизге ичкенге суу бергиле», – деп жемеледи. Муса аларга: «Силер эмне мени жемелеп жатасыңар? Эмнеге Теңирди сынап жатасыңар?» – деди[+].


3Ошол жерде эл сууга зар болуп, Мусага мындай деп наалыды: «Сен бизди Мисирден эмнеге алып чыкты ң? Бизди балдарыбыз, малыбыз менен кошо сууга чаңкатып өлтүрөйүн дедиңби?»


4Ошондо Муса Теңирге мындай деп боздоп жиберди: «Бул элди мен эмне кылам? Алар мени таш бараңга алып өлтүрүүгө даяр»[+].


5Теңир Мусага мындай деди: «Элдин алдына өтүп, Ысрайыл аксакалдарынын бир нечесин ал. Сууну чапкан таягыңды да колуңа ал, анан жөнө.


6Мен сенин алдыңда, Хорептеги асканын үстүндө турам. Сен асканы чапканда, андан суу чыгып, эл суу ичет». Муса Ысрайыл аксакалдарынын көз алдында ошондой кылды[+].


7Ысрайыл уулдарынын жемелегенине байланыштуу ал жерге Маса[*] жана Мериба[*] деген ат койду, анткени алар Теңирди: «Биздин арабызда Теңир барбы же жокпу?» – деп сынашты.

8


Амалыктыктардын жеңилиши

Ошондо амалыктыктар Репидимге келип, ысрайылдыктар менен согушушту[+].


9М уса Жашыяга: «Эркектерди тандап алып, амалыктыктар менен согуш. Эртең мен дөбөнүн башында турам, Кудайдын таягы менин колумда болот», – деди.


10Жашыя Мусанын айтканындай кылып, амалыктыктар менен согушканы жөнөдү. Ал эми Муса, Арун жана Хур дөбөнүн башына чыгышты.


11Муса колдорун көтөргөндө, Ысрайыл жеңип, колдорун түшүргөндө, амалыктыктар жеңип жатты.


12Бирок Мусанын колдору талыды, ошондо Мусанын астына таш коюп беришти, ал таштын үстүнө отурду. Арун менен Хур болсо, бири бир жагынан, экинчиси эк инчи жагынан Мусанын колдорун с үйөп турушту. Ошентип, анын колдору күн батканча көтөрүлүп турду.


13Жашыя амалыктыктарды кылыч мизине алып кыйратты.


14Ошондо Теңир Мусага: «Ушуну эстелик үчүн китепке жазып кой. Амалыктыктарды жер үстүнөн таптакыр жок кыларымды Жашыянын кулагына куй», – деди[+].


15Муса Кудайга курмандык чалынуучу жай куруп, аны Жахаба-Ниси[*] деп атады.


16

#### 18

1


Муса менен Итро

Мидиандык буткана кызматчысы, Мусанын кайнатасы Итро Теңир Ысрайылды Мисирден алып чыкканда, Кудайдын Мусага жана Өз элине эмне кылганынын баарын укту[+].


2Мусанын кайнатасы Итро ошондон мурунураак келген Мусанын аялы Сипорду,


3анын эки уулун алып, Мусага келди. «Мен бөтөн жерде келгин болуп калдым», – деп, Муса биринчи уулуна Гейиршом деген ат койгон эле.


4«Атамдын Кудайы мага жардамчы болуп, мени фараондун кылычынан куткарды», – деп, экинчи уулуна Элиезер деген ат койгон эле.


5Мусанын кайнатасы Итро анын уулдары менен аялын алып, ч өлгө, Мусага келди. Муса Кудайдын тоосунун жанына станы менен жайланышкан эле.


6Ал Мусага: «Мен, кайнатаң Итро, аялың менен эки уулуңду алып, сага бара жатам», – деп кабар жиберди.


7Муса кайнатасын тосуп чыгып, ж үгүнүп, аны өптү. Экөө учурашкандан кийин чатырга киришти.


8Ошондо Муса кайнатасына Теңирдин Ысрайыл үчүн фараон менен мисирликтерге эмне кылганын, жолдо кандай кыйынчылыктарга туш болгонун, Теңир аларды кантип куткарганын бүт айтып берди.


9Итро Те ңирдин Ысрайылды мисирликтердин колунан куткарганда көрсөткөн бардык жакшылыгын угуп кубанды.


10Ошондо Итро: «Силерди мисирликтердин жана фараондун колунан куткарган, бул элди Мисирдин бийлигинен бошоткон Теңирге даңк!


11Теңирдин бардык кудайлардан улуу экенин эми билдим, анткени алар ысрайылдыктарга кыйынсынышканда, Ал Өзүнүн кудуреттүүлүгүн көрсөттү», – деди[+].


12Анан Мусанын кайнатасы Итро Кудайга арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты жана башка курмандыктарды алып келди. Ошондо Арун Ысрайылдын бүт аксакалдарын ээрчитип, Мусанын кайнатасы менен бирге Кудайдын алдында тамак жегени келди.

13


Итронун кеңештери

Эртеси күнү Муса элге сот жүргүзүү үчүн отурду. Эл болсо эртеден кечке Мусанын алдында турду.


14Ошондо Мусанын кайнатасы анын элге сот жүргүзүп жатканын көрүп, мындай деди: «Элди эмне кылып жатасың? Эмне үчүн сен жалгыз отурасың? Эмне үчүн бүт эл эртеден кечке алдыңда турат?»


15Муса кайнатасына мындай деп жооп берди: «Эл мага Кудайдын эркин суроо үчүн келип жатат.


16Алардын кандайдыр бир талашы болсо, мага келишет, мен аларга сот ж үргүзөм, Кудайдын көрсөтмөлөрү менен мыйзамдарын айтам».


17Ошондо Мусанын кайнатасы ага мындай деди: «Сенин мындай кылганың жакшы эмес.


18Сен өзүңдү да, алдыңдагы элди да кыйнап жатасың, анткени бул иш сага оордук кылат. Сен муну жалгыз аткара албайсың[+].


19Ошондуктан менин айтканымды ук. Мен сага акыл айтайын, Кудай сени менен болот. Сен болсо эл үчүн Кудайдын алдында арачы болуп, элдин иштерин Кудайга жеткирип тур.


20Аларга Кудайдын көрсөтмөлөрү менен мыйзамдарын үйрөтүп, алар жүрө турган Кудайдын жолун жана алар кыла турган иштерди көрсөт.


21Эл ичинен жөндөмдүү, Кудайдан корккон, ачкөздүктү жек көргөн, адилет адамдарды тандап алып, аларды элге миң башы, жүз башы, элүү башы жана он башы кылып дайы нда[+].


22Ошолор элге ар убак сот жүргүзүшсүн, маанилүү иштерди сага билдирип турушсун, ал эми майда иштерди өздөрү чечишсин, ошондо сага жеңилирээк болот, алар оор жүктү сени менен бирге көтөрүшсүн.


23Эгерде сен ушундай кылсаң, Кудай сага эмне кылыш керек экенин айтып турат. Ошондо сен бекем тура аласың, эл да өз ордуна тынчтык менен тарап кетет».


24Муса кайнатасынын сөзүнө макул болуп, ал айткандын баарын жасады.


25Муса ысрайылдыктардын ичинен жөндөмдүү адамдарды тандап алып, аларды миң башы, жүз башы, эл үү башы жана он башы кылып, элди башкарууга дайындады[+].


26Алар ар убак элге сот жүргүзүштү. Оор иштерди Мусага айтып, ал эми майда иштерди өздөрү чечип турушту[+].


27

#### 19

1


Ысрайыл Сина й тоосунун этегинде

Мисир жеринен чыгышкандан кийин, үчүнчү айдын биринчи күнү, ай жаңырган күнү Ысрайыл уулдары Синай чөлүнө келишти.


2Алар Репидимден чыгып, Синай чөлүнө келип станы менен жайланышышты. Ысрайыл эли ошол жердеги тоонун бет маңдайына станы менен жайланышты[+].


3Муса Кудай менен сүйлөшүү үчүн, тоого чыкты. Тоодон Теңир ага мындай деп кайрылды: «Жакыптын элине, Ысрайыл уулдарына мындай дегин:


4Менин мисирликтерге эмне кылганымды көрдүңөр, Мен силерди бүркүт балапанын канатына көтөргөндөй көтөрүп жүрүп, Өзүмө алып келдим[+].


5Ошондуктан силер Мени угуп, Менин келишимимди сактасаңар, анда бүт элдердин ичинен силер Менин энчим болосуңар, анткени бүт жер Меники[+].


6Силер Мен үчүн ыйык кызмат кылуучулардын падышачылыгы жана ыйык эл болосуңа р. Сенин Ысрайыл уулдарына айта турган сөзүң ушул»[+].


7Муса келип, эл аксакалдарын чакырды да, Теңир осуяттаган ушул сөздөрдү айтты.


8Ошондо бүт эл бир добуштан: «Теңир эмнени айтса, ошонун баарын аткарабыз», – деп жооп берди. Муса элдин айткан сөзүн Т е ңирге жеткирди[+].


9Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Сени менен сүйлөшкөнүмдү эл угушу үчүн жана сага дайыма ишениши үчүн, Мен сага калың булуттун ичинде келем». Муса элдин айткан сөздөрүн Теңирге айтып берди.


10Ошондо Теңир Мусага: «Элге барып, аларды б үгүн да, эртең да ыйыкта. Алар кийимдерин жууп тазалашсын[+].


11Үчүнчү күнгө даяр болушсун, анткени үчүнчү күнү Теңир бүт элдин көз алдында Синай тоосуна түшүп келет.


12Эл турган жерди тегерете сызып кой. Анан аларга мындай де: Сак болгула, тоого чык пагыла, тоонун этегине да жакындабагыла. Ким тоого жакындаса, ал өлүүгө тийиш.


13Ал адамга эч ким колун тийгизбесин, аны таш бараңга алышсын же жаа менен атышсын, мал болобу, адам болобу, тирүү калбасын. Сурнай үнү чыкканда гана тоого чыкса болот», – деди[+].


14Муса тоодон түшүп келип, элди ыйыктады. Алар өз кийимдерин жууп тазалашты.


15Ошондо Муса элге: «Үчүнчү күнгө даяр болгула. Аялыңарга жакындабагыла», – деди.


16Үчүнчү күнү таң атары менен күн күркүрөдү, чагылган чартылдады, калың булут тоонун башына келди, анан сурнай үнү катуу жаңырды. Ошондо стандагы эл абдан коркуп кетти.


17Анан Муса элди стандан Кудай менен жолугушууга алып келди. Алар тоонун этегинде турушту.


18Теңир от ичинде түшкөндүктөн, Синай тоосу түтөп жатты. Түтүн тоодон мештен чыккан т үтүндөй болуп чыгып жатты, тоо катуу солкулдап турду.


19Сурнай үнү барган сайын катуулай берди. Муса сүйлөп жатты, Кудай болсо катуу үн менен жооп берип жатты.


20Анан Теңир Синай тоосуна түшүп келип, тоонун башынан Мусаны чакырды, Муса тоонун башына чыкты.


21Ошондо Теңир Мусага: «Ылдый түшүп, элге эскерт, алар Теңирди көрөм деп жулунбасын, ошентем деп, көпчүлүгү өлүп калбасын[+].


22Теңирге жакындай турган ыйык кызмат кылуучулар болсо, Теңир аларды өлтүрүп салбашы үчүн, өздөрүн ыйыкташсын », – деди[+].


23Ошондо Муса Теңирге: «Эл Синай тоосуна чыга албайт, анткени Сен бизге: Тоону тегерете сызып, аны “ыйык” деп жарыяла деп эскерткенсиң», – деди.


24Теңир ага: «Ылдый түшүп кел. Кайра өйдө чыгып келе жатканыңда Арунду ала кел, бирок ыйык кызмат кылуучулар менен эл тоого чыгып, Те ңирге барам деп ээликпесин, Теңир аларды кырып салат», – деди.


25

#### 20

1


Он осуят

[•]Ошондо Теңир мына бул сөздөрдү айтты:


2«Сени Мисир жеринен алып чыккан, кулчулуктан бошоткон Кудай-Те ңириң Менмин[+].


3Менден башка кудайларың болбосун[+].


4Өзүңө буркан жана жогорку асмандагы, төмөнкү жердеги, жерден төмөн суудагы нерселердин түспөлүн жасаба[+].


5Аларга табынба, кызмат кылба, анткени Кудай-Теңириң Менмин. Мени жек көргөндөрдүн балдарын ата-бабаларынын күнөөсү үчүн үчүнчү, төртүнчү тукумуна чейин жазалаган кызганчаак Кудаймын[+].


6Мени сүйгөндөрдүн, Менин осуяттарымды сактагандардын миңинчи тукумуна чейин ырайым кылган Кудаймын[+].


7Кудай-Теңириңдин атын курулай эле айта бербе, анткени Анын атын курулай эле айта бергендерди Те ңир жазасыз калтырбайт[+].


8Ишемби күндү ыйык тутууну эсиңден чыгарба[+].


9Алты күн иштеп, ар кандай ишиңди кыл.


10Ал эми жетинчи күн – Кудай-Теңириңдин ишемби күнү. Ал күнү өзүң да, бала ң да, кызың да, кулуң да, күңүң да, малың да, үйүңдө жүргөн келгин да эч кандай жумуш кылбасын.


11Анткени алты күндө Теңир асманды, жерди, деңизди жана аларда жашагандын бардыгын жаратып бүткөн, ал эми жетинчи күнү эс алган. Ошондуктан Теңир ишемби к үнгө батасын берип, аны ыйыктап койгон.


12Кудай-Теңириң берип жаткан жерде өмүрүң узун болсун десең, ата-энеңди сыйла[+].


13Киши өлтүрбө[+].


14Ойноштук кылба[+].


15Уурдаба[+].


16Жакыныңа жалаа жаппа[+].


17Жакыныңдын үйүнө көз артпа. Жакыныңдын аялына, кулуна, к үңүнө, өгүзүнө, эшегине, эч нерсесине көз артпа»[+].

18


Ысрайылдыктардын коркушу

Бүт эл күндүн күркүрөгөнүн, сурнай үнүн угуп, жалынды, түтөгөн тоону көрүп турду. Муну көргөн эл артка кетенчиктеп, алыс барып турду.


19Анан алар Мусага: «Биз менен сен с үйлөш, сени угалы, биз менен Кудай сүйлөшпөсүн, болбосо өлүп калабыз», – дешти[+].


20Муса элге кайрылып: «Коркпогула, Кудай силерди сыноо үчүн, Андан коркушуңар үчүн, күнөөгө батпашыңар үчүн келди», – деди.


21Эл алыста турду. Муса болсо Кудай турган кара ңгы булутка кирди.

22


Курмандык чалынуучу жай жөнүндө мыйзам

Ошондо Теңир Мусага: «Ысрайыл уулдарына айт: Менин силерге асмандан кантип сүйлөгөнүмдү көрдүңөр.


23Менин алдымда өзүңөргө күмүштөн же алтындан кудай жасабагыла.


24Мага курмандык чалынуучу жайды топурактан жаса. Анын үстүнө бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарыңды, тынчтык курмандыктарыңды, койлоруңду, өгүздөрүңдү курмандыкка чал. Ошондо Мен Менин ысымымды эстетип турган жерге келип, сага батамды берем.


25Эгерде Мага курмандык чалынуучу жайды таштан жасай турган болсо ң, анда аны жылмаланган таштан жасаба. Анткени сүргүч тийгизер замат, аны булгап койгон болосуң[+].


26

#### 21

1


Кулдар жөнүндө мыйзамдар

Сен аларга бере турган мыйзамдар мындай:


2«Эгерде эврей кул сатып алсаң, ал алты жыл иштесин. Ал эми жетинчи жылы эркиндикке бекер чыксын[+].


3Эгерде ал жалгыз келсе, жалгыз чыксын. Эгерде анын аялы болсо, аялы менен чыксын.


4Эгерде кулдун кожоюну ага аял алып берсе, аялы ага уул же кыз т өрөп берсе, анда аялы менен балдары кожоюнунда калып, ал өзү жалгыз чыксын.


5Эгерде кулу: “Мен кожоюнумду да, аялымды да, балдарымды да жакшы көрөм, эркиндикке чыкпайм”, – десе,


6анда кожоюну аны башкаруучулардын алдына алып келип, эшиктин же кашектин жанына тургузуп, кулагын шибеге менен тешсин, ошондо ал ага өмүр бою кул болуп калат[+].


7Эгерде кимдир бирөө кызын күңдүккө сатса, анда анын кызы башка кулдардай болуп эркиндикке чыга албайт.


8Эг ерде к үң өз кожоюнуна жакпаса, кожоюну аны албаса, анда күңдүн кунун төлөп алууга башкага уруксат берсин. Бирок ал өзү андан баш тарткандыктан, аны бөтөн элге сатууга акысы жок.


9Эгерде аны өз уулуна никелеп койсо, анда өз кызындай көрсүн.


10Эгерде уулуна башка аял алып берсе, анда ал к үң тамактан, кийимден жана жубайлык укугунан ажырабашы керек[+].


11Эгерде кожоюн ал күң үчүн ушул үч шартты аткарбаса, анда ал эркиндикке кунсуз, бекер чыксын.

12


Кордук көрсөткөндөр жөнүндө мыйзам

Кимдир бирөө бирөөнү уруп жибергенде, ал өлүп калса, анда ал өлүм жазасына тартылсын[+].


13Бирок ал атайылап өлтүрбөсө, анын өлүмүнө Кудай жол берген болсо, анда өлтүргөн киши качып кете турган жерди сага Өзүм көрсөтөм[+].


14Ал эми кимдир бирөө жакынын атайылап өлтүрсө, анда аны Менин курмандык чалынуучу жайымдан алып кетип, өлүм жазасына тарт[+].


15Ким атасын же энесин урса, ал өлүм жазасына тартылсын.


16Ким киши уурдап сатса же ал анын колунан табылса, анда ал өлүм жазасына тартылсын[+].


17Ким атасына же энесине жаман айтса, ал өлүм жазасына тартылсын[+].

18


Денеге зыян келтиргендер жөнүндө мыйзам

Эки адам чатакташа кетип, бири экинчисин таш менен же муштум менен урса, ал тирүү калып, бирок төшөккө жатып калса,


19ордунан туруп, таяк таянып үйдөн чыгууга жараса, урган киш и өлүм жазасына тартылбайт, бирок анын токтоп калган жумушу үчүн жана дарылануусу үчүн төлөп берсин.


20Ким өз кулун же күңүн таяк менен уруп, ал анын колунан өлүп калса, анда ал жазалансын.


21Эгерде алар бир-эки күндөн кийин туруп кетсе, ал жазаланба сын, анткени алар анын к үмүшүнө келген.


22Эки адам мушташа кетип, бири кош бойлуу аялды уруп жиберип, аялдын боюнан түшүп калса, бирок башка зыян тартпаса, анда ал аялдын күйөөсү салган салыкты төлөп берсин, ал салыкты соттордун көзөмөлү астында төлөп берсин.


23Эгерде аялдын денеси зыян тарткан болсо, анда жанга жан,


24көзгө көз, тишке тиш, колго кол, бутка бут,


25күйүккө күйүк, жараатка жараат, көгөргөн жер үчүн көгөргөн жер[+].


26Ким кулун же күңүн көзгө уруп, көзүнө зыян келтирсе, анда көзү үчүн аларды эркиндикке чыгарсын.


27Ким кулунун же күңүнүн тишин ыргыта урса, анда тиши үчүн да аларды эркиндикке чыгарсын.


28Эгерде эркек кишини же аял кишини бука сүзүп өлтүрсө, анда ал буканы таш бараңга алып өлтүргүлө, бирок этин жебегиле, ал эми буканын ээси к үнөөлүү эмес[+].


29Эгерде букасынын мурда эле сүзөнөөк экенин ээси билип туруп карабаса, ал эркекти же аялды сүзүп өлтүрсө, анда ал буканы таш бараңга алып өлтүргүлө, ээси да өлүм жазасына тартылсын.


30Эгерде андан кун талап кылышса, өз жаны үчүн ошол кунду төлөп берсин[+].


31Бирөөнүн баласын сүзсө да, кызын сүзсө да, ага ушул эле мыйзам колдонулсун.


32Эгерде бука кулду же күңдү сүзсө, анда алардын кожоюнуна буканын ээси отуз күмүш шекел төлөсүн, ал эми бука таш бараңга алынсын.


33Эгерде кимдир бир өө жабык чуңкурду ачып же чуңкур казып, үстүн жаппай койсо, ага бука же эшек түшүп кетсе,


34анда чуңкурдун ээси мал ээсине күмүш төлөп берсин, ал эми өлгөн мал аныкы болот[+].


35Эгерде кимдир бирөөнүн букасы коңшусунун букасын сүзүп өлтүрсө, анда өлтүргөн буканы сатып, акчасын тең бөлүп алышсын. Ошондой эле өлгөн буканы да тең бөлүп алышсын.


36

#### 22

1


Чыгаша келтиргендер жөнүндө мыйзам

«Эгерде кимдир бирөө өгүз же кой уурдап союп алса же сатса, анда бир өгүз үчүн беш өгүз, бир кой үчүн төрт кой төлөйт[+].


2Эгерде кимдир бирөө түнкүсүн уурунун үстүнөн чыгып, аны уруп өлтүрүп салса, анын каны үчүн жооп бербейт.


3Эгерде күндүз уурунун үстүнөн чыгып өлтүрүп салса, анда анын каны үчүн жооп берет. Уурдаган киши төлөш керек. Эгерде төлөй албаса, анда уурдалгандын ордуна өзү сатылсын.


4Эгерде уурдалган мал: өгүз болобу, эшек болобу, кой болобу, уурунун колунан тир үү табылса, анда эки эселеп төлөсүн[+].


5Эгерде кимдир бирөө малын коё берип, бирөөнүн талаасын же жүзүмзарын тепсетип талкаласа, анда ал ага өзүнүн талаасынын же жүзүмзарынын түшүмүнүн эң жакшысын берсин.


6Эгерде өрт чыгып, тикендүү жыгачты каптап, бирөөнүн чөмөлөсү, же эгини, же талаасы күйүп кетсе, анда өрт чыгарган адам аны төлөп берсин.


7Эгерде кимдир бирөө жакынына күмүшүн же буюмдарын сактап турууга берсе, алар анын үйүнөн уурдалып кетсе, бирок ууру табылса, ал эки эселеп төлөп берсин.


8Эгерде ууру табылбаса, анда үйдүн ээси соттордун алдына келип, жакынынын менчигине тийбегендигин айтып каргансын.


9Эгерде кимдир бирөө талаш-тартыштуу бир нерсесин: өгүзүн, же эшегин, же коюн, же кийимин, же жоготкон нерсесин жакын адамы нан таап алып, “меники” десе, анда эк өө тең сотко келсин. Сот кимди күнөөлүү деп тапса, ал ээсине эки эселеп төлөп берсин.


10Ким өз жакынына эшегин, же өгүзүн, же коюн, же башка бир малын багып берүүгө берсе, анан ал өлүп калса, же майып болсо, же уурдалып кетсе, бирок эч ким к өрбөсө,


11анда ал жакынынын менчигине тийбегендигин айтып, Кудайдын алдында каргансын. Мал ээси анын карганганына ишенсин, ошондо жакыны эч нерсе төлөбөйт[+].


12Эгерде уурдалып кетсе, анда ал мал ээсине төлөп берсин.


13Эгерде жырткыч жара тартып кетсе, анда далил үчүн жара тартылган өлүктү көрсөтсүн. Жырткыч жара тартып кеткен малды ал төлөбөйт.


14Эгерде кимдир бирөө өз жакынынын малын пайдаланганга алса, ал мал ээси жокто майып болсо же өлүп калса, анда ал төлөп бер син.


15Эгерде малдын ээси жанында болсо, анда ал төлөбөйт. Эгерде малды акысын берип жалдап алса, анда ошол акы жалданган малдын ордуна эсептелсин.

16


Жүрүм-турум жана адеп-ахлак жөнүндө мыйзамдар

Эгерде кимдир бирөө эч ким менен убадалаша элек кызды азгырып, аны менен жатса, анда калы ңын төлөп, кызды аялдыкка алсын[+].


17Эгерде атасы ага кызын бербей койсо, анда кыздар үчүн канча калың берилсе, ошончо күмүш төлөсүн.


18Балчы-сыйкырчыларды тирүү калтырба[+].


19Мал менен жанашкан адам өлүм жазасына тартылсын[+].


20Теңирден башка кудайларга курмандык чалгандар жок кылынсын.


21Келгинди кысымга алба, кордобо, анткени силер өзүңөр да Мисир жеринде келгин болгонсуңар[+].


22Жесирди да, жетимди да кысымга алба[+].


23Эгерде аларды кысымга алып кордосоң, алар Мага боздоп кайрылышат. Ошондо Мен алардын ыйын угам.


24Мен каарданып, силерди кылычтап кырам, аялыңар жесир, балдарыңар жетим калат[+].


25Эгерде сен Менин элимдин жардыларына карызга акча берсең, анда аны кысымга алып, үстөк кошуп алба[+].


26Эгерде жакыны ңдын кийимин күрөөгө алсаң, күн батканча кайрып бер[+].


27Анткени ал кийим – анын жалгыз жамынчысы, ал – анын денесин жаба турган кийими. Ал эмнени кийип жатат? Ал Мага ыйлап кайрылганда, Мен угам, анткени Мен боорукермин.


28Кудайга акарат келтирбе, өз элиңдин башчыларына тил тийгизбе[+].


29Эгиниңдин биринчи түшүмүн, жүзүмүңдүн биринчи ширесин Мага кечиктирбей алып кел, уулдарыңдын ичинен тунун Мага бер[+].


30Бодо малыңдын да, коюңдун да биринчи төлүн Мага бер. Жети күн алар өз энелеринин жанында болсун, сегизинчи к үнү аларды Мага бер[+].


31

#### 23

1


Акыйкаттык жөнүндө

Ушак таратпа, жалган күбө болбош үчүн, кудайсызга к ол сунба[+].


2Көпчүлүктү ээрчип жамандыкка барба, талаш-тартышты көпчүлүккө карап чечпе, чындыктан четтебе.


3Жардынын ишин жардылыгына карап коргобо[+].


4Эгерде душманыңдын адашкан өгүзүн же эшегин тапсаң, аны ээсине алып барып бер[+].


5Эгерде душманыңдын эшеги жыгылып, к өтөргөн жүгүнүн астында калганын көрсөң, талаага таштабай, анын жүгүн чечиш.


6Жакырдын ишин туура эмес соттобо[+].


7Калптан кач, айыпсызды, адилеттүүнү өлтүрбө, анткени Мен мыйзамсыздык кылган адамды актабайм[+].


8Пара алба, анткени пара к өздүүнү сокур кылып, актын ишин бурмалайт[+].


9Келгинди таарынтпа, анткени силер келгин болгон кандай экенин билесиңер, анткени өзүңөр да Мисир жеринде келгин болгонсуңар»[+].

10


Жетинчи күн жана жетинчи жыл жөнүндө мыйзам

«Жериңди алты жыл иштетип, түшүмүн ал.


11Ал эми жетинчи жылы жериң эс алсын, элиңдин жакырлары жанын баксын, алардан калганын талаадагы жаныбарлар жесин. Жүзүмзарың менен зайтун дарагыңды да ошондой кыл[+].


12Алты күн иштеп, жетинчи күнү эс ал. Ошондо өгүзүң да, эшегиң да, күңүңдүн баласы да, келгин да эс алат[+].


13Силерге айтканымдын баарын аткаргыла. Башка кудайлардын аттарын атабагыла, алардын аттарын оозуңарга албагыла»[+].

14


Үч чоң майрам жөнүндө мыйзам

«Мага арнап, бир жылда үч жолу майрам өткөр[+].


15Ачыткысыз нан майрамын өткөрүп тур. Мен сага буйругандай, Абыт айынын белгиленген убагында жети күн ачыткысыз нан же, анткени ошол убакта Мисирден чыккансың. Эч ким Менин алдыма куру кол келбесин[+].


16Талаага эккен эгиниңдин биринчи түшүмүн жыйнаганыңда, Эгин жыйноо майрамын өтк өр; жыл аягында түшүм жыйнаганыңда, Түшүм майрамын өткөр[+].


17Бардык эркек аттууларың Эгедер Теңирдин алдына жылына үч жолу келишсин[+].


18Мага арнап чалган курмандыгыңдын канын ачыткы кошулган нан менен бирге алып келбе. Мага арнап чалган майрамдык курмандыктын майы эрте ң мененкиге калбасын.


19Жериңден алган биринчи түшүмүңдү Кудай-Теңириңдин үйүнө алып кел. Улакты өз энесинин сүтүнө бышырба»[+].

20


Убадалар жана акыл-насааттар

«Мен даярдап койгон жерге сени жолдо сактап жеткириш үчүн, алдыңа бир периштени жиберип жатам[+].


21Анын алдында абайлап жүр, анын үнүнө кулак сал, ага каршы чыкпа. Эгерде каршы чыксаңар, ал силердин күнөөңөрдү кечирбейт, анткени Менин ысымым анда.


22Эгерде анын үнүнө кулак салып, Мен айткандын баарын аткарсаң, анда сенин душмандары ңа душман, кастарыңа кас болом[+].


23Менин периштем алдыңа түшүп, сени аморлуктардын, хеттиктердин, периздиктердин, канаандыктардын, хибиликтердин жана жебустуктардын жерине алып барганда, Мен аларды жок кылганда,[+]


24алардын кудайларына табынба, аларга кызмат кылба, алардын иштерин туураба, тескерисинче, аларды талкала, мамыларын кыйрат[+].


25Өз Кудай-Теңириңе кызмат кыл, ошондо Ал жеген наныңа, ичкен сууңа батасын берет. Мен сага оору-сыркоо жолотпойм[+].


26Сенин жериңде ара төрөгөндөр жана төрөбөгөндөр болбойт. Өмүрүңдү узун кылам[+].


27Сенин алдыңан Өзүмдүн коркунучумду жиберем, сен арасына барган элдердин баарын дүрбөлөңгө түшүрөм, бардык душмандарыңды сенден качырам[+].


28Сенин алдыңан чоң аарыларды жиберем, алар сенден хибиликтерди, канаандыктарды жана хеттиктерди кууп чыгат[+].


29Жер ээн калып, жырткыч айбандар көбөйүп, сага кол салбашы үчүн, Мен аларды сенден бир эле жылдын ичинде кууп чыгарбайм[+].


30Сен тукумдап көбөйүп, ал жерди ээлемейинче, ал элдерди сенден аз-аздан кууп чыгып турам.


31Сенин чек ара ңды Кызыл деңизден Пелишти деңизине чейин жана чөлдөн дарыяга чейин жеткирем. Ал жердин тургундарын сенин колуңа берем, сен аларды кууп чыгасың[+].


32Алар менен да, алардын кудайлары менен да байланыш түзбө.


33

#### 24

1


Элдин курмандык чалынуучу жайдын алдында берген убадасы

Анан Теңир Мусага мындай деди: «Арунду, Надапты, Абыйутту жа на Ысрайылдын жетимиш аксакалын алып, тоого чыгып, Мага алыс туруп таазим кылгыла[+].


2Теңирге Муса гана жакындасын. Ал эми тигилер жакындабасын, эл аларга кошулуп келбесин».


3Муса келип, Теңирдин сөздөрү менен мыйзамдарынын баарын элге айтып берди. Ошондо б үт эл бир ооздон: «Теңир эмнени айтса, ошону аткарабыз», – деди[+].


4Муса Теңирдин бардык сөздөрүн жазып алды. Эртеси эртең менен эрте туруп, тоонун түбүнө курмандык чалынуучу жай куруп, Ысрайылдын он эки уруусу үчүн он эки таш тизди.


5Анан ал Ысрайыл уулдарынан уландарды ж өнөттү. Алар Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды чалышты жана тынчтык курмандыгына букачарларды союшту.


6Муса кандын жарымын чараларга куюп, жарымын курмандык чалынуучу жайга чачты.


7Анан келишим жазылган китепти алып, элге угуза окуп берди. Ошондо эл: «Теңир эмнени айтса, ошонун бардыгын аткарабыз, тил алабыз», – деди.


8Муса, элге кан чачып, мындай деди: «Бул кан – ушул сөздөрдүн негизинде Теңирдин силер менен түзгөн келишимин беките турган кан»[+].


9Андан кийин Муса менен Арун, Надап менен Абыйут жана Ысрайылдын жетимиш аксакалы тоонун башына чыгышты.


10Ошондо алар Ысрайылдын Кудайын көрүштү. Анын бутунун астында таза сапфирден жасалгандай болгон, ачык асман түстүү нерсе жаткан эле[+].


11Ал Ысрайылдын тандалган уулдарын өлтүргөн жок. Алар Кудайды көрүштү, ичип-жешти.

12


Муса Синай тоосунда

Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Тоого чыгып, Мага кел да, ошол жерде бол. Мен сага аларды үйрөтүш үчүн, таш лоокторду жана Өзүм жазган мыйзам менен осуяттарды берем»[+].


13Муса жана анын кызматчысы Жашыя ордунан турушту. Муса Кудайдын тоосуна жөнөдү[+].


14Аксакалдарга: «Биз кайрылып келгиче, ушул жерде болгула. Арун менен Хур силер менен болот. Кимдин жумушу болсо, ошолорго келсин», – деди.


15Муса тоого чыгары менен тоону булут каптады.


16Теңирдин даңкы Синай тоосун чулгады. Булут тоону алты күн каптап турду, ал эми жетинчи күнү Теңир булуттун арасынан Мусаны чакырды.


17Тоонун башындагы Теңирдин даңкы Ысрайыл уулдарынын көзүнө бардыгын жалмап салуучу оттой болуп к өрүндү[+].


18

#### 25

1


Жыйын чатыры үчүн алынып келине турган тартуулар жөнүндө

[•]Теңир Мусага мындай деди:


2«Ысрайыл уулдарына айт, алар Мага курмандыктарын алып келишсин. Ар бир адамдын чын жүрөктөн берген курмандыгын Мага алып келгиле.


3Силер алардан ала турган тартуулар булар: алтын, күмүш жана жез,


4ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл түстөгү жүндөр, зыгыр буласы, эчкинин тыбыты,


5кызылга боёлгон кой терилери, де ңиз жаныбарынын терилери, акация жыгачы,


6чырактан үчүн зайтун майы, майлоочу май үчүн жана түтөтүү үчүн жыпар жыттуу заттар,


7ыйык кызмат кылуучунун эфодуна[*], төш чөнтөгүнө салынуучу оникс ташы жана башка асыл таштар.


8Мага арнап ыйык жай курушсун, Мен алардын арасында жашайм[+].


9Жыйын чатырын, анын бардык идиштерин Мен сага көрсөтүп жаткан үлгү боюнча жасагыла.

10


Келишим сандыгы жөнүндө

[•]Акация жыгачынан таш лооктор салынуучу келишим сандыгын жасагыла. Анын узундугу эки жарым чыканак, туурасы бир жарым чыканак, бийиктиги бир жарым чыканак болсун[+].


11Анын ичи-тышын таза алтын менен капта, үстүнө таажыныкындай кылып, алтын ачакейди айландыра жасап чык.


12Ал сандык үчүн алтындан төрт шакекче куюп, аларды ылдыйкы төрт бурчуна бекит: эки шакекти бир жагына, эки шакекти экинчи жагына бекит.


13Акация жыгачынан эки шыргый жасап, аларды алтын менен капта.


14Ал шыргыйларды сандыктын эки жагындагы шакекчелерге киргизип кой, сандыкты ошол шыргыйлар менен көтөрүп жүрүшсүн.


15Сандыктын шакекчелеринде шыргыйлар киргизилип турсун жана андан чыгарылбасын.


16Мен сага бере турган келишим жазуусун келишим сандыгына салып кой.


17Капкагын да таза алтындан жаса. Анын узундугу эки жарым чыканак, туурасы бир жарым чыканак болсун.


18Алтындан эки керуп чегип жасап, аларды сандыктын капкагынын эки четине орнот.


19Бир керупту бир четине, экинчи керупту экинчи четине орнот, алар капкактын эки четинен чыгып турсун.


20Ал керуптардын канаттары капкакты жаап тургудай болуп, жогору жайылып турсун. Алар маңдай-тескей туруп, жүздөрү капкакты карап турсун.


21Капкакты келишим сандыгынын үстүнө кой. Мен сага бере турган келишим жазуусун келишим сандыгына салып кой[+].


22Ошол жерде Мен сага ачылып берип турам, мыйзам салынган сандыктын капкагынын үстүндө турган эки керуптун ортосунан Мен Ысрайыл уулдарына сен аркылуу эмнени осуяттай турган болсом, ошолордун баарын сага айтып, сени менен сүйлөшүп турам[+].

23


Нан тартуусу коюла турган үстөл жөнүндө

[•]Анан акация жыгачынан үстөл жаса, анын узундугу эки чыканак, туурасы бир чыканак, ал эми бийиктиги бир жарым чыканак болсун.


24Аны таза алтын менен капта, үстүнө таажыныкындай кылып, алтын ачакейди айландыра жасап чык.


25Анын капталдарына алакандын эниндей жээк чыгарып, таажыныкындай кылып, алтын ачакейд и айландыра жасап чык.


26Ал үстөл үчүн алтындан төрт шакекче жасап, аларды үстөлдүн төрт бурчундагы төрт бутуна бекит.


27Үстөлдү көтөрүп жүрүү үчүн, анын капталдарында шыргый кийгизиле турган шакекчелер болсун.


28Ал шыргыйларды акация жыгачынан жасап, аларды алтын менен капта, үстөлдү ошол шыргыйлар менен көтөрүп жүрүшсүн.


29Ал үстөл үчүн табактарды, жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү идиштерди, кумгандарды жана чөйчөктөрдү жаса. Булардын баарын таза алтындан жаса.


30Дайыма Менин алдымда болушу үчүн ал үстөлгө нан тартууларын коюп тур[+].

31


Чырактан жөнүндө

[•]Анан таза алтындан чырактан жаса. Ал чырактан чегилип жасалсын. Анын өзөгү, бутактары, чөйчөкчөлөрү – мөмөчөлөрү менен гүлдөрү өзүнөн чыксын.


32Анын эки капталынан алты бутак чыгып турсун: бир капталынан үч бутак, экинчи капталынан үч бутак.


33Бир бутакта бадам гүлүнө окшош үч чөйчөкчө мөмөчөсү жана гүлдөрү менен, экинчи бутакта бадам гүлүнө окшош үч чөйчөкчө мөмөчөсү жана гүлдөрү менен болсун. Чырактандан чыгып турган алты бутактын баары ошондой болсун.


34Ал эми чырактандын өзөгүндө бадам гүлүнө окшогон төрт чөйчөкчө мөмөчөлөрү жана гүлдөрү менен болсун.


35Өзөктөн чыгып турган алты бутактын экөөнүн астында да, экинчи экөөнүн астында да, үчүнчү эки бутактын астында да мөмөчө болсун.


36Мөмөчөлөрү менен бутактары анын өзүнөн чыгып турсун. Ал бүт бойдон таза алтындан чегилип жасалсын.


37Ага жети чырак жаса, алды жагына жарык бере тургандай кылып, аларды чырактандын үстүнө орнот.


38Анын кычкачтары менен чырак өчүргүчтөрүн таза алтын дан жаса.


39Чырактанды жана ага тиешелүү нерселердин баарын бир талант таза алтындан жаса.


40

#### 26

1


Жыйын чатыры жөнүндө

[•]Жыйын чатырын болсо чыйратылган зыгыр буласынан, ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл т үстөгү жүндөрдөн токулган он жабуу менен жап. Жабууларга чеберчилик менен керуптарды түшүр.


2Ар бир жабуунун узундугу жыйырма сегиз чыканак, туурасы төрт чыканак болсун. Бардык жабуулардын өлчөмү бирдей болсун.


3Беш жабуу бири-бирине, калган беш жабуу бири-бирине бириктирилсин.


4Биринчи беш жабуунун экинчи беш жабуу менен бириге турган четине ачык көк жиптен илмек жаса. Ошондой эле экинчи беш жабуунун биринчи беш жабуу менен бириге турган четине ачык көк жиптен илмек жаса.


5Биринчи беш жабуунун акыркы жабуусунун четине элүү илмек жана экинчи беш жабуунун биринчи беш жабуу менен бириге турган жабуусунун четине элүү илмек жаса. Илмектер бири-бирине дал келиши керек.


6Алтындан элүү илгич жасап, жабууларды илгичтер менен бири -бирине бириктир, ошондо бир б үтүн чатыр болуп калат.


7Эчкинин тыбытынан жыйын чатырынын үстүн жаба турган жабууларды токут. Ошондой жабуудан он бирди жаса.


8Бир жабуунун узундугу отуз чыканак, туурасы төрт чыканак болсун. Он бир жабуунун өлчөмү бирдей болсун.


9Беш жабууну өзүнчө, алты жабууну өзүнчө бириктир. Алтынчы жабууну жыйын чатырынын алды жагынан каттап бүктөп кой.


10Беш жабуунун акыркы жабуусунун четине жана алты жабуунун акыркы жабуусунун четине бири-бирине бириктирүү үчүн элүү илмек ж аса.


11Анан жезден элүү илгич жасап, аларды илмектерге киргизип, бир жабуу болгудай кылып, бардык жабууларды бириктир.


12Ал эми жыйын чатырынын акыркы жабуусунун жартысы жыйын чатырынын арт жагынан ашып турсун.


13Ал эми жабуулар жыйын чатырынын эки капталын жаап, астынкы жабуулардын бир жагынан бир чыканак, экинчи жагынан бир чыканак ашып турсун.


14Жыйын чатырынын үстүн жабуу үчүн кызылга боёлгон кой терисинен жабуу жаса, анын үстүнөн жабуу үчүн деңиз жаныбарынын терисинен жабуу жаса[+].


15[•]Жыйын чатырын тургузуу үчүн акация жыгачынан төрт кырдуу устун жаса.


16Устундардын узундугу он чыканак, туурасы бир жарым чыканак болсун.


17Ар бир устундун бири-бирине тушташ экиден шакекчеси болсун. Жыйын чатырынын бүт устундарында ошондой болсун.


18Ж ыйын чатырынын устундарын ушундай жаса: т үштүк жагына жыйырма устун жаса.


19Ал жыйырма устундун астына күмүштөн кырк таканыч жаса. Ар бир устундун астындагы ашталуучу эки тээкке экиден таканыч болсун.


20Жыйын чатырынын түндүк жагына да жыйырма устун жаса.


21Алар үчүн да кырк күмүш таканыч жаса. Ар бир устундун астындагы ашталуучу эки тээкке экиден таканыч болсун.


22Жыйын чатырынын арт жагына, батыш жакка алты устун орнот.


23Жыйын чатырынын арт жагындагы эки бурчуна эки устун тургуз.


24Алар ылдый жагынан бекитилип, өйдө жагынан бир шакекке бекитилсин: экөө тең ушундай болсун. Алар жыйын чатырынын эки бурчу үчүн бекитилсин.


25Ошондо сегиз устун болот, алар үчүн он алты күмүш таканыч болот. Ар бир устундун астында экиден таканыч болот.


26Акация жыгачынан шыргый сомдо, жыйын чатырынын бир жагындагы устундар үчүн беш шыргый,


27жыйын чатырынын экинчи жагындагы устундар үчүн беш шыргый, арт жагындагы, батыш жагындагы устундар үчүн беш шыргый.


28Ички шыргый болсо бир башынан экинчи башына чейин устундардын ортосунан өтөт.


29Устундарды алтын менен капта, шыргый кийгизиле турган шакектерин да алтындан жаса, шыргыйларды да алтын менен капта.


30Ошентип, жыйын чатырын Мен сага тоодо көрсөткөн үлгү боюнча тургуз.


31[•]Ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл т үстөгү жүндөрдөн, чыйратылган зыгыр буласынан көшөгө жаса. Ага чеберчилик менен керуптар түшүрүлсүн[+].


32Ал көшөгөнү күмүштөн жасалган төрт таканычтын үстүндө турган, акация жыгачынан жасалган, алтын менен капталган, алтын илгичтүү төрт мамыга илип кой.


33Көшөгөнү илгичтерге илип, ичине келишим сандыгын алып кир. Ал көшөгө ыйык жайды ыйыктын ыйыгынан бөлүп турат[+].


34Ыйыктын ыйыгындагы келишим сандыгына капкак жап.


35Көшөгөнүн сыртына үстөл кой, чырактанды үстөлдүн каршысына, жыйын чатырынын т үштүк жагына кой. Үстөлдү болсо түндүк жагына кой.


36Анан жыйын чатырынын эшигине ачык көк, кочкул кызыл жана ачык кызыл түстөгү жүндөн, чыйратылган зыгыр буласынан саймалуу көшөгө жаса.


37

#### 27

1


Курмандык чалынуучу жай жөнүндө

[•]Акация жыгачынан узундугу беш чыканак, туурасы беш чыканак, бийиктиги үч чыканак болгон төрт бурчтуу курмандык чалынуучу жай жаса.


2Анын төрт бурчундагы төрт мүйүздү да өзүнөн чыгар, аны жез менен капта[+].


3Күл сала турган идиштерди, калактарды, чараларды, айрыларды жана чок салгычтарды жаса. Ага тиешелүү нерселердин бардыгын жезден жаса[+].


4Жезден арчындап тор жаса, анын т өрт бурчуна жезден төрт шакек жаса.


5Ал тор курмандык чалынуучу жайдын ичиндеги тегерете чыгып турган кырдын астына коюлуп, курмандык чалынуучу жайдын жарымын түзүп турсун.


6Курмандык чалынуучу жайга акация жыгачынан шыргыйларды жаса. Аларды да жез менен капта.


7Шыргыйларды шакектерге киргизип кой, курмандык чалынуучу жайды көтөрүп жүрүү үчүн, алар анын эки жагында болсун.


8Курмандык чалынуучу жайды тактайдан ичин бош кылып жаса. Аны Мен сага тоодо көрсөткөндөй кылып жасашсын.

9


Жыйы н чатырынын короосу

[•]Жыйын чатырынын короосун мындай жаса: короонун түштүк тарабына чыйратылган зыгыр буласынан жабууларды жаса, узундугу жүз чыканак болсун.


10Ал жабуулар үчүн жыйырма мамы, алардын астына жезден жыйырма таканыч жаса. Мамылардын илгичтери жана мамыларды бириктирген шырыктар к үмүштөн жасалсын.


11Короонун түндүк тарабындагы жабуулардын узундугу жүз чыканак болсун. Алар үчүн да жыйырма мамы, алардын астына жезден жыйырма таканыч жаса. Мамылардын илгичтери жана мамыларды бириктирген шырыктар к үмүштөн жасалсын.


12Короонун батыш тарабындагы, туурасындагы жабуулары элүү чыканак болсун. Алар үчүн он мамы, алардын астына он таканыч жаса.


13Короонун чыгыш тарабындагы, туурасындагы алдыңкы жабуулары элүү чыканак болсун.


14Короонун бир тарабындагы жабуулар он беш чыканак болсун. Алар үчүн үч мамы, алардын астына үч таканыч жаса.


15Короонун экинчи тарабындагы жабуулар он беш чыканак болсун. Алар үчүн үч мамы, алардын астына үч таканыч жаса.


16Ал эми короонун эшиги үчүн жасала турган к өшөгө жыйырма чыканак болсун. Ал ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл түстөгү ийрилген жүндөн, чыйратылган зыгыр буласынан саймаланып жасалсын. Ал үчүн төрт мамы, анын астына төрт таканыч жаса.


17Короону айланта курчаган бардык мамылар күмүш шырыктар ме нен бириктирилсин. Алардын илгичтери күмүштөн, ал эми таканычтары жезден жасалсын.


18Короонун узундугу жүз чыканак, туурасы элүү чыканак, бийиктиги беш чыканак болсун. Жабуулары чыйратылган зыгыр буласынан, ал эми мамылардын таканычтары жезден болсун.


19Жыйын чатырынын ар кандай жумуштарында колдонула турган нерселердин баары жана жыйын чатырынын, короонун бардык казыктары жезден жасалсын.

20


Чырактан жөнүндө мыйзам

[•]Анан Ысрайыл уулдарына буйрук бер, чырактан дайыма күйүп турушу үчүн, алар сага таза зайтун майынан алып келип турушсун.


21

#### 28

1


Башкы ыйык кызмат кылуучу Арундун кийими жөнүндө

Ысрайыл уулдарынын ичинен Мага ыйык кызмат кылышы үчүн, бир тууганың Арунду жаныңа ал. Арунду жана анын уулдары: Надапты, Абыйутту, Элазарды жана Итамарды ал.


2Бир тууганың Арунга ызат көрсөтүлүшү үчүн жана ага жарашыктуу болушу үчүн ыйык кийим даярда.


3Мен акылмандык рухуна толтурган даанышман адамдардын бардыгына айт. Арун Мага ыйык кызмат кылганда кие турган кийимди алар даярдап беришсин.


4Алар даярдай турган кийимдер булар: төш чөнтөк, эфод, сырткы чапан, узун көйнөк, кидар[*] жана бел курчоо. Алар бир тууганың Арунга жана анын уулдарына Мага ыйык кызмат кылганда кие турган ыйык кийим даярдап беришсин.


5Алар алтындан, ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл т үстөгү жүндөн жана зыгыр буласынан алып,


6[•]алтындан, ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл түстөгү жүндөн, чыйратылган зыгыр буласынан чеберчилик менен эфод токушсун.


7Ийининде эфоддун эки учун бириктире турган чени болсун.


8Эфоддун сыртынан байлана турган бел курчоо эфод токулгандай эле, алтындан, ачык к өк, ачык кызыл, кочкул кызыл түстөгү жүндөн жана чыйратылган зыгыр буласынан токулсун.


9Оникс ташынан экини алып, алардын бетине Ысрайыл уулдарынын аттарын чегип жаз.


10Алардын жашына жараша, алтоонун атын бир ташка, калган алтоонун атын экинчи ташка чегип жаз.


11Таш чеккичтер ташты чеккендей, мөөрдү чегип жасагандай, Ысрайыл уулдарынын аттарын эки ташка чегип жаз, аларды алтын оюктарга сал.


12Ошол эки ташты эфоддун чендерине сал, ал таштар Ысрайыл уулдарын Те ңир эсине алышы үчүн салынсын. Алардын аттарын Теңир эсине алышы үчүн, Арун эки ийининде алып жүрсүн.


13Алтындан оюк жаса.


14Таза алтындан эки чынжырча жаса, аларды өрүп жаса, өрүлгөн чынжырчаларды оюктарга бекит.

15


Төш чөнтөк жөнүндө

[•]Кудайдын өкүмүн билдирип турган төш чөнтөктү чеберчилик менен току. Эфодду токугандай эле, аны алтындан, ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл түстөгү жүндөн жана чыйратылган зыгыр буласынан току.


16Ал төрт бурчтуу, эки кат, узуну бир карыш, туурасы бир карыш болсун.


17Ага оюкка жаткырылган асыл таштарды төрт катар кылып сал, алар катары менен жатсын. Биринчи катарында лаал, топаз, зымырыт,[+]


18экинчи катарында карбункул, сапфир, алмаз,


19үчүнчү катарында жакут, агат жана аметист,


20төртүнчү катарында хризолит, оникс, яспис жатсын. Алар алтын оюктарга салынсын.


21Ал таштардын саны Ысрайыл уулдарынын санына жараша, аттарына жараша он эки болсун. Мөөрдүн бетине чеккендей, ар бир таштын бетине он эки уруунун аты бирден чегилип жазылсын.


22Төш чөнтөк үчүн таза алтындан өрүлгөн чынжырчаларды жаса.


23Алтындан эки шакекче жасап, аларды төш чөнтөктүн эки учуна бекит.


24Өрүлгөн алтын чынжырчаларды төш чөнтөктүн эки учундагы шакекчелерге өткөз.


25Ал эми эки чынжырчанын экинчи учтарын эки оюкка, эфоддун ченинин сырткы бетине байла.


26Дагы эки алтын шакекче жасап, аларды төш чөнтөктүн башка эки учуна, төш чөнтөктүн ички бетине бекит.


27Алтындан дагы эки шакекче жасап, эфоддун сыртына, эки чендин ылдый жагындагы эфоддун алды-арты бириккен жерине, бел курчоонун үстүнө бекит.


28Төш чөнтөктүн шакекчелери менен эфоддун шакекчелерин ачык көк жүндөн чыйратылган боо менен байла, төш чөнтөктү эфоддон түшпөгүдөй кылып, бел курчоонун үстүнө байла.


29Ысрайыл уулдарынын аттарын Теңир дайыма эсине алышы үчүн, Арун ыйык жайга киргенде, Ысрайыл уулдарынын аттары жазылган төш чөнтөктү өз жүрөгүнүн тушунда алып жүрсүн.


30Кудайдын өкүмүн билдирип турган төш чөнтөккө урим[*] менен тумимди[*] салып кой. Арун Теңирдин алдына барганда, алар анын жүрөк тушунда болот. Ысрайыл уулдарына чыгарылган өкүмдү Арун ар дайым өз жүрөгүнүн тушунда Теңирдин алдында алып жүрөт[+].

31


Ыйык кызмат кылууда кийилүүчү кийим жөнүндө

[•]Эфоддун ичинен кие турган сырткы чапан ачык көк жүндөн токулсун.


32Чапанга туюк жака чыгарылсын, ал айрылбашы үчүн, сооттуку сыяктуу кездеме менен кыюулансын.


33Ачык көк, жакут, ачык кызыл, кочкул кызыл түстөгү жиптерден анын этегине тегерете чок жасап, чоктордун араларына алтын жылаажындарды тагып кой.


34Алтын жылаажындар менен чоктор чапандын этегине алмак-салмак, кыдырата тагылсын.


35Арун ал чапанды Теңирге ийбадат кылып жатканда кийсин. Ал Теңирдин алдына, ыйык жайга кирип-чыкканда өлүп калбаш үчүн, жылаажындардын шыңгыраганы угулуп турсун.


36Таза алтынды жылмалап, тактайча жасап, м өөрдүн бетине чеккендей, анын бетине “Теңирге арналган” деп чегип жаз[+].


37Аны ачык көк жип менен кидарга байла, ал кидардын алды жагында болсун.


38Ал Арундун чекесинде дайыма байланып турсун. Ысрайыл уулдарынын Теңирге арнап алып келген курмандыктарынын жана тартууларынын кемчиликтерин ал өз мойнуна көтөрөт. Теңир алардын курмандыктарын кабыл алышы үчүн, ал ар дайым анын чекесинде болсун[+].


39Зыгыр буласынан узун көйнөк току, ошондой эле зыгыр буласынан кидар жана саймалуу бел курчоо жаса[+].


40Ызат к өрсөтүлүшү үчүн жана аларга жарашыктуу болушу үчүн, Арундун уулдарына да узун көйнөк, бел курчоо, ыйык баш кийим даярда.


41Аларды бир тууганың Арунга жана анын уулдарына кийгизип, аларды майлап, аларга укук берип, ыйык кызмат кылуучулукка арна, ошондо алар Мага ыйык кызмат кылышат.


42Аларга зыгыр буласынан белинен тизесине чейин жеткен, жылаңач этин жаба турган ич кийим току.


43

#### 29

1


Ыйык кызмат кылуучулардын кызматка дайындалышы

[•]Менин ыйык кызмат кылуучуларым болушу үчүн, аларды ыйыктоодо мындай кылышы ң керек: бир букачар, кемчилиги жок эки кочкор,


2ошондой эле буудай унунан жасалган ачыткысыз нан, зайтун майы кошулган ачыткысыз нан, үстүнө зайтун майы сыйпалган ачыткысыз токоч алып,[+]


3аларды бир себетке салып, себети менен алып кел, алар менен кошо букачарды, эки кочкорду ала кел.


4Арунду уулдары менен жыйын чатырынын эшигинин алдына алып келип, сууга жуунт.


5Кийимдерди алып, анан Арунга узун көйнөктү, сырткы чапанды, эфодду кийгизип, төш чөнтөктү тагып, эфоддун сыртынан бел курчоо менен курча.


6Башына кидарды кийгизип, ага ыйык таажыны так.


7Майлоочу майды алып, башына куюп, аны майла[+].


8Анын уулдарын да алып келип, аларга узун көйнөк кийгиз.


9Арунга, анын уулдарына бел курчоо курчап, баштарына баш кийим кийгиз, ошондо ыйык кыз мат мыйзам боюнча т үбөлүккө аларга таандык болот. Арунга жана анын уулдарына ыйык кызмат кылуучунун укугун бер.


10Анан жыйын чатырынын алдына букачарды алып кел. Арун менен анын уулдары букачардын башына колдорун коюшсун.


11Букачарды Теңирдин алдында, жыйын чатырынын эшигинин алдында сой.


12Букачардын канынан алып, сөөмөйүң менен курмандык чалынуучу жайдын мүйүздөрүнө сыйпа, калган канды курмандык чалынуучу жайдын түбүнө төк[+].


13Букачардын бүт ич майын, боор майын, эки бөйрөгүн жана бөйрөк майын алып, курмандык чалынуучу жайда өрттө[+].


14Ал эми этин, терисин жана кан-жинин стандын сыртында өрттө. Бул – күнөө үчүн чалынган курмандык[+].


15Анан бир кочкорду жетелеп кел. Арун менен анын уулдары анын башына колдорун коюшсун.


16Ал кочкорду мууздап, канынан алып, курмандык чалынуучу жайга тегерете чач.


17Кочкордун этин жиликтеп бөлүп, ичеги-карыны менен шыйрактарын жууп, аларды жиликтердин жана баштын үстүнө кой.


18Анан кочкорду бүт бойдон курмандык чалынуучу жайда өрттө. Бул – Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык, жыты Теңирге жаккан курмандык[+].


19Экинчи кочкорду да жетелеп кел, анын башына да Арун менен уулдары колдорун коюшсун.


20Анан кочкорду союп, канынан алып, Арундун оң кулагынын көнчөгүнө жана уулдарынын оң кулактарынын көнчөгүнө, алардын оң колдорунун бармагына жана оң буттарынын бармагына сыйпа, кандан алып, курмандык чалынуучу жайга тегерете чач.


21Курмандык чалынуучу жайдагы кандан жана майлоочу майдан алып, Арунга, анын кийимдерине, уулдарына, алардын кийимдерине чач. Ошондо анын өзү да, кийимдери да, анын уулдары да, алардын кийимдери да ыйыкталат.


22Кочкордун майы менен куйрук майын, ич майын, боор майын, эки бөйрөгүн, бөйрөк майын, оң санын ал.


23Теңирдин алдындагы себеттен бир тоголок нан, зайтун майы кошулган бир токоч, ачыткысыз бир нан ал.


24Алардын баарын Арун менен уулдарынын колуна бер, алар аны Теңирдин алдында силкилдетишсин.


25Анан муну алардын колдорунан алып, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык менен кошо курмандык чалынуучу жайда өрттө. Бул – жыты Т е ңирге жаккан курмандык[+].


26Арунду ыйык кызматка дайындоо расмисине арналган кочкордун төш этин Теңирдин алдында силкилдет. Бул сенин энчиң болот.


27Ошол кочкордун Арунга жана анын уулдарына тиешелүү бөлүгүн: силкилдетилген төшү менен өйдө көтөрүлгөн сан этин ыйыкта.


28Булар – Арун менен анын уулдарына ар дайым Ысрайыл уулдары алып келген курмандыктардан бериле турган бөлүк, анткени бул – алардын Теңирдин алдында өйдө көтөргөн курмандыгы. Ысрайыл уулдарынын тынчтык курмандыктары Теңирге арналуучу ку рмандыктар болуп эсептелет.


29Ал эми Арундун ыйык кийимдери анын көзү өткөндөн кийин уулдарына өтөт. Ошондо алар ыйык кызмат кылуучулукка майланып, кызматка дайындала алат[+].


30Анын ордун баса турган, ыйык жайда кызмат кылуу үчүн жыйын чатырына кире турган, анын уулдарынан чыккан ыйык кызмат кылуучу ал кийимдерди жети к үн кийип жүрүшү керек.


31Арналган кочкорду алып, этин ыйык жерде бышыр.


32Ошол кочкордун этин Арун жана анын уулдары себеттеги нандар менен кошо жыйын чатырынын эшигинин алдында жешсин.


33Анткени бул курмандыктар – ыйык кызматка дайындап жатканда аларды ыйыктоого арналган курмандыктар. Аларды башка адам жебеши керек, анткени алар ыйык[+].


34Эгерде ыйык кызматка дайындоого арналган эт менен нандан эртең мененкиге калып калса, анда аларды өрттөп жибер. Аларды жегенге болбойт, анткени алар ыйык.


35Арунга жана анын уулдарына Мен сага буйругандай кыл. Аларды ыйык кызматка дайындоо расмисин жети күн өткөр.


36Күнөөдөн тазалоо үчүн, күн сайын бирден букачар алып келип, курмандык чалынуучу жайда чал, аны ыйыктоо үчүн майлоочу май менен майла[+].


37Жети күн курмандык чалынуучу жайды тазала, аны ыйыкта, ошондо курмандык чалынуучу жай эң ыйык жай болот. Ага тийгендин баары ыйык болуп калат[+].

38


Күн сайын чалынуучу курмандыктар жөнүндө

[•]Курмандык чалынуучу жайда сен к үн сайын бир жылдык эки козуну курмандыкка чаласың.


39Бир козуну эртең менен, бир козуну кечинде чал.


40Бир козу менен кошо гиндин төрттөн бир бөлүгүнчөлүк сыгылган зайтун майы кошулган эйфанын ондон бир бөлүгүнчөлүк буудай унун, ал эми үстүнө куюу үчүн гиндин төрттөн бир бөлүгүнчөлүк шарап алып кел.


41Экинчи козуну Теңирге курмандыкка кечинде алып кел. Эртең мененкидей эле уну менен болсун, жагымдуу жыттануу үчүн, куюлуучу курмандыгы менен болсун[+].


42Бул – Теңирдин алдында, жыйын чатырынын эшигинин алдында силердин укум-тукуму ңар дайыма өрттөй турган бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык. Сени менен сүйлөшүү үчүн, Мен силерге ошол жерде ачылам.


43Ошол жерде Мен Ысрайыл уулдарына ачылам, ошол жер Менин даңкым менен ыйыктала т.


44Жыйын чатырын жана курмандык чалынуучу жайды ыйыктайм. Мага ыйык кызмат кылышы үчүн, Арунду жана анын уулдарын ыйыктайм.


45Ысрайыл уулдарынын арасында жашап, алардын Кудайы болом[+].


46

#### 30

1


Жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жай жөнүндө

[•]Жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жай жаса, ал акация жыгачынан жасалсын.


2Ал төрт бурчтуу болсун: узундугу бир чыканак, туурасы бир чыканак, бийиктиги эки чыканак. Анын төрт бурчунан мүйүздөр чыгарылсын[+].


3Анын үстүн, капталдарын, мүйүздөрүн таза алтын менен каптап, таажыныкындай кылып, алтын ачакейди айландыра жаса.


4Алтын ачакейдин астына, эки бурчуна алтындан эки шакек жаса. Алар анын эки тарабында болсун. Көтөрүп жүрүү үчүн алар шыргыйлар киргизиле турган шакектер болот.


5Шыргыйларды акация жыгачынан жасап, алтын менен капта.


6Аны Мен сага ачылып бере турган келишим сандыгынын алдындагы көшөгөнүн жанына, сандыктын үстүндөгү капкактын тушуна кой[+].


7Арун анын үстүндө жыпар жыттуу заттарды түтөтөт. Күн сайын эртең менен чырактандарды даярдаганда, ал жыпар жыттуу заттарды түтөтөт.


8Арун кечинде чырактарды күйгүзгөндө да, анын үстүндө жыпар жыттуу заттарды т үтөтөт. Теңирдин алдындагы бул жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жай силердин укум-тукумуңарга түбөлүк калсын.


9Анын үстүндө башка нерсе түтөтпөгүлө. Анын үстүндө бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты да, нан курмандыгын да өрттөбөгүлө, ага куюлуучу курмандыкты куйбагыла[+].


10Арун жылына бир жолу анын мүйүздөрүнүн үстүндө тазалоо расмисин кылат. Ал аны күнөөдөн тазалоочу курмандыктын каны менен жылына бир жолу тазалап турат. Бул – Теңир үчүн ыйык нерсе. Тазалоо расмиси силердин укум-тукумуңарга түбөлүккө калсын»[+].

11


Жыйын чатырына арналган тартуулар жөнүндө

Теңир Мусага мындай деди:


12«Ысрайыл уулдарынын санын билиш үчүн санап жатканыңда, алардын ар бири өз жанын куткарып алуу үчүн Теңирге кун төлөсүн, ошондо алар кыргынга учурашпайт[+].


13Эсепке кирген ар бир адам ыйык делип эсептелген шекелдин жарымын берсин, бир шекел жыйырма герге барабар. Жарым шекел – Теңирге арналган курмандык[+].


14Эсепке кире турган жыйырма жаштан жогорку ар бир адам Теңирге курмандык берүүгө милдеттүү.


15Өз жанын куткарып калуу үчүн Теңирге берген курмандык жарым шекел болуш керек. Байдыкы ашып кетпесин, жардыныкы андан кемибесин.


16Ысрайыл уулдарынан өздөрүнүн жаны үчүн берген күмүшүн алып, аны жыйын чатырынын керегине жумша. Бул Ысрайыл уулдары үчүн, Теңир эсине алышы үчүн, силердин жаныңарды куткарып калуу үчүн болсун»[+].

17


Жуунуу жөнүндө

[•]Теңир Мусага дагы мындай деди:


18«Жуунуу үчүн жезден жуунгуч жаса, анын түбү да жез болсун. Аны жыйын чатыры менен курмандык чалынуучу жайдын ортосуна коюп, ичине суу куюп кой[+].


19Арун жана анын уулдары ал жуунгучтан суу алып, колу-бутун жуушсун.


20Алар жыйын чатырына кирер алдында, же болбосо кызмат кылыш үчүн курмандык чалынуучу жайга жакын келерде, Теңирге курмандык чаларда, өлүп калбаш үчүн сууга жуунушсун.


21Өлүп калбаш үчүн, алар колдорун, буттарын жуушсун. Бул мыйзам Арунга жана анын укум-тукумуна түбөлүккө калсын».

22


Майлоочу майлар жөнүндө

Теңир Мусага дагы мындай деди:


23«Өзүңө эң жакшы жыттуу заттардан ал: суюк миррадан[*] беш жүз, жыпар жыттуу жыгачтын кабыгынан эки ж үз элүү, жыпар жыттуу камыштан эки жүз элүү,


24касийден[*] ыйык делип эсептелген шекелден беш жүз шекел, зайтун майынан бир гин.


25Ыйыктап майлоо үчүн, ушулардан чеберчилик менен аралаштырып, майлоочу май жаса. Бул – ыйыктап майлаш үчүн колдонулуучу май[+].


26Анан аны менен жыйын чатырын, келишим сандыгын,


27үстөлдү жана ага тиешелүү бардык нерселерди, чырактанды жана ага тиешелүү бардык нерселерди, жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жайды,


28курмандык бүтүндөй өрттөлүүчү жайды жана ага тиешелүү бардык нерселерди, жуунгучту жана анын т үбүн майлап чык[+].


29Аларды ыйыкта, ошондо алар эң ыйык болуп калат. Аларга тийгендердин баары ыйык болуп калышат[+].


30Ал май менен Арунду да, анын уулдарын да майлап, Мага ыйык кызмат кылуучу кылып дайында[+].


31Ал эми Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: “Бул ыйык майлоо үчүн колдонулган май Мага таандык. Бул силердин укум-тукумуңарга калсын.


32Аны менен башка адамдардын денесин майлабагыла, ага окшош май жасабагыла. Ал – ыйык май. Ал силер үчүн ыйык болсун.


33Ким ошондой май жасаса же аны менен башка бир өөнү майласа, ал өз элинин арасынан жок кылынат”».

34


Фимиам жөнүндө

Анан Теңир Мусага дагы мындай деди: «Төмөндөгү жыпар жыттуу заттардан: стиракс, оних, халван жана таза ладандан бирдей өлчөмдө ал.


35Чеберчи лик менен алардан т үтөтүлө турган ыйык аралашма жаса. Ал туз менен аралаштырылган, таза жана ыйык болсун[+].


36Аны жанчып майдалап, Мен сага ачылып бере турган жыйын чатырындагы келишим сандыгынын алдына кой. Ал силер үчүн эң ыйык нерсе болот.


37Өзүңөргө ушундай нерселерден турган түтөтүлүүчү аралашма жасабагыла, ал сенин Теңирге арнаган ыйык нерсең болсун.


38

#### 31

1


Усталар жөнүндө

[•]Теңир Мусага дагы мындай деди:


2«Би лип ал, Мен Ж үйүт уруусундагы Хурдун уулу болгон, Уринин уулу Бетселелдин так өзүн дайындадым.


3Мен аны Кудайдын Рухуна толтурдум, ага даанышмандык, түшүнүк, билгичтик жана ар кандай өнөр бердим[+].


4Мен ага алтындан, күмүштөн, жезден буюм жасаганды,


5оюкка салынуучу таштарды кескенди, жыгач сомдогонду, бардык ишти жасай билгүүнү үйрөттүм.


6Мен ага Дан уруусундагы Акисамак уулу Алыйапты жардамчы кылып дайындадым. Ар бир акылдуу адамдын жүрөгүнө акылмандык салам, ошондо алар Мен сага буйругандын бардыгын жасашат.


7Алар жыйын чатырын, келишим сандыгын жана анын капкагын, жыйын чатырына тиешелүү болгон бардык нерселерди,


8үстөлдү жана ага тиешелүү болгон бардык нерселерди, таза алтындан чырактан жана ага тиешелүү болгон бардык нерселерди, ошондой э ле жыпар жыттуу зат т үтөтүлүүчү жайды,


9курмандык бүтүндөй өрттөлүүчү жайды, ага тиешелүү болгон бардык нерселерди, жуунгучту жана анын түбүн,


10кызматчылардын ыйык кызмат кыларда кие турган кийимдерин, ыйык кызмат кылуучу Арундун ыйык кийимдерин, анын уулдарынын ыйык кийимдерин даярдап,


11ыйык жай үчүн майлоочу май жана түтөтүү үчүн жыпар жыттуу аралашма жасашсын. Алар мына ушулардын бардыгын Мен сага буйругандай жасашсын».

12


Ишембини ыйык тутуу жөнүндө

[•]Теңир Мусага дагы мындай деди:


13«Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: Менин ишемби к үнүмдү ыйык туткула, анткени ал күн – силерди ыйык эл кылган Теңириңер Мен экенимди билип жүрүүңөр үчүн, Мени менен силердин жана укум-тукумуңардын ортосунда белги болгон күн.


14Ишемби күндү ыйык туткула, анткени ал силер үчүн ыйык. Ким аны ыйык тутпаса, ал өлүм жазасына тартылсын. Ким ошол күнү жумуш кылса, ал өз элинин арасынан жок кылынсын[+].


15Алты күн иш кылышсын, ал эми жетинчи күн – Теңирге арналган эс алуучу ишемби күн. Ким ишемби күнү иш кылса, ал өлүм жазасына тартылсын.


16Ысрайыл уулдары ишемби күндү ыйык тутсун, түбөлүк келишим катары алардын укум-тукуму ишемби күндү майрамдасын.


17Бул – Мени менен Ысрайыл уулдарынын ортосундагы түбөлүк белги, анткени Теңир алты күндө асман менен жерди жараткан, а л эми жетинчи к үнү тынч алып, эс алган»[+].


18

#### 32

1


Алтын музоо

[•]Ысрайыл эли Мусанын көптөн бери тоодон түшпөй жатканы н к өрүп, чогулуп келип, Арунга мындай дешти: «Бизди Мисир жеринен алып чыккан Мусага эмне болгонун билбейбиз, ошондуктан сен бизге бизди баштап жүрө турган кудай жасап бер»[+].


2Ошондо Арун аларга: «Аялыңардын, уул-кыздарыңардын кулактарындагы алтын сыргаларды чыгарып, мага алып келгиле», – деди[+].


3Бүт эл кулактарынан алтын сыргаларын чыгарып, Арунга алып келди.


4Арун алардын колунан сыргаларды алып, алтындан музоо куюп, аны кескич менен иштеп чыкты. Ошондо алар: «Мына сенин кудайың, Ысрайыл! Сени Миси р жеринен алып чыккан кудайы ң ушул!» – дешти[+].


5Арун муну көрүп, алтындан куюлган музоонун алдына курмандык чалынуучу жай жасап: «Эртең теңирге арналган майрам болот», – деп жарыялады.


6Алар эртеси эртең менен эрте туруп, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык менен тынчтык курмандыгын чалышты. Анан эл ичип-жегени отурду, көңүл ачканы турду[+].


7Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Тезирээк тоодон түш, анткени Мисир жеринен алып чыккан элиң бузулду.


8Алар тез эле Мен осуят кылган жолдон чыгып кетишти. Өздөрүнө алтындан музоо куюп алып, ага сыйынып, курмандык чалып, “Ысрайыл эли, силерди Мисир жеринен алып чыккан кудайы ң мына ушул!” деп жатышат».


9Анан Теңир Мусага: «Мен бул элди көрүп турам, бул эл – тоң моюн эл[+].


10Ошондуктан Мени Өз жайыма кой, алар Менин каарыма калышсын. Аларды жок кылып, сенден көп сандаган эл чыгарам», – деди[+].

11


Мусанын арачылык кылышы

Бирок Муса өз Кудай-Теңирине мындай деп жалына баштады: «О, Теңирим, Мисир жеринен кудуреттүү күчүң, кубаттуу колуң менен Өзүң алып чыккан Өз элиңдин үстүнө каарың от болуп жаабаса экен[+].


12Мисирликтер: “Кудай аларды өлтүрүү үчүн тоого алып кеткен тура, аларды жер үстүнөн жок кылгысы келген тура”, – деп айтышпасын. Теңир, жалындаган каарыңды баса көр! Чечимиңди өзгөрт, Өз элиңди өлтүрө көрбө!


13Өз кулдары ң Ыбрайымга, Ыскакка жана Ысрайылга Өз ысымың менен берген антыңды эстей көр. Сен аларга: “Силердин тукумуңарды көктөгү жылдыздардай көбөйтөм, Өзүм убада кылган жерди силердин укум-тукумуңарга берем, алар аны түбөлүккө ээлешет”, – деп айтпадың беле»[+].


14Ошондо Теңир Өз элине төгө турган каарын кайт кылды[+].


15Муса артка кайрылып, тоодон түшүп келди. Анын колунда эки бетинде тең мыйзам жазылган эки таш лоок бар эле.


16Бул таш лоокторду Кудай Өзү жасаган эле, таш лоокторго жазылган жазууларды Кудай Өзү жазган эле.


17Жашыя чуулдаган элдин үнүн угуп, Мусага: «Эмне, станда согуш болуп жатабы?» – деди.


18Муса болсо: «Бул жеңгендердин кыйкырыгы эмес, жеңилгендердин боздогону да эмес. Мен ырдагандардын үнүн угуп жатам», – деди.


19Муса станга жакындаганда, музоону жана бийлеп жаткандарды к өрүп, каары кайнап, колундагы таш лоокторду ыргытып жиберди. Таш лоокторду ал тоонун этегинде талкалады.


20Анан Муса алар жасаган музоону алып, отко өрттөп, күлдөй кылып майдалап, сууга чачып жиберди да, ал суудан Ысрайыл уулдарына ичирди[+].


21Муса Арунга: «Бул элди ушундай чоң күнөөгө батыргыдай, бул эл сага эмне кылды?» – деди.


22Арун мындай деп жооп берди: «Мырзамдын ачуусу келбесе экен, бул элдин моюн сунбас эл экенин өзүң билесиң.


23Булар мага: “Бизди Мисир жеринен алып чыккан Мусага эмне болгонун билбейбиз, ошондуктан сен бизге бизди баштап ж үрө турган кудай жасап бер”, – дешти.


24Ошондо мен аларга: “Кимдин алтыны бар болсо, чыгарып бергиле”, – дедим. Алар чыгарып беришти. Мен аны отко салсам, ушул алтын музоо чыкты».


25Муса бул элдин баш бербес эл экенин, Арундун алардын бузулушуна, душмандарына шылдың болушуна жол бергенин көрдү[+].


26Муса стандын дарбазасынын жанына туруп: «Ким Теңирди ээрчигиси келсе, мага келсин!» – деди. Ошондо анын алдына Лебинин б үт уулдары чогулушту.


27Муса аларга мындай деди: «Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: Ар бириңер кылычыңарды белиңерге байлап, станды аралап, чатырдан чатырга өтүп, бир туугандарыңарды, досторуңарды, жакындарыңарды өлтүргүлө»[+].


28Леби уулдары Мусанын айтканындай кылышты. Ошол күнү элдин ичинен үч миңге жакын адам кырылды.


29Анткени Муса Леби уулдарына: «Бүгүн Теңирге колуңарды арнагыла, анткени ар бириңер өз уулдарыңарга, бир туугандарыңарга кол көтөрдүңөр. Ал бүгүн силерге батасын берсин», – деген.


30Эртеси күнү Муса элге кайрылып: «Силер өтө чоң күнөө кылдыңар, ошондуктан мен тоого чыгып, Теңирге барам, балким, силердин күнөөңөр үчүн кечирим алып келермин», – деди.


31Муса Теңирге кайра барып, мындай деди: «Бул эл өзүнө алтын кудай жасап, өтө чоң күнөө кылды.


32Булардын күнөөсүн кечир. Эгерде кечирбей турган болсоң, анда мени да Өзүң жазган китебиңден чийип сал».


33Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Менин алдымда ким күнөө кылса, ошону Өзүмдүн китебимден чийип салам[+].


34Эми бара бер, бул элди Мен айткан жерге алып ж өнө. Менин периштем сенин алдыңда барат. Күнөө үчүн жазалай турган күнүм келгенде, Мен аларды жазалайм».


35

#### 33

1


Синайдан кетүү жөнүндө буйрук

Теңир Мусага мындай деди: «Сен бул жерден Мисир жеринен алып чыккан элиң менен кошо Мен Ыбрайымга, Ыскакка жана Жакыпка “Сенин тукумуңа берем” деп убада кылган жерге жөнө.


2Алдыңа периштемди жиберип, ал жерден канаандыктарды, аморлуктарды, хеттиктерди, периздиктерди, хибиликтерди, жебустуктарды кууп чыгам[+].


3Ал силерди сүт менен бал аккан жерге алып барат. Силерди жолдо кырып салбашым үчүн, Өзүм силер менен барбайм, анткени силер тоң моюн элсиңер»[+].


4Эл бул каардуу сөздү укканда, боздоп ыйлады, эч ким жасалгасын тагынган жок.


5Анткени Теңир Мусага мындай деген эле: «Ысрайыл уулдарына айт: Силер тоң моюн элсиңер. Эгерде Мен силер менен барсам, анда силерди бир заматта жок кылам, ошондуктан жасалгаларыңарды чечкиле. Силерге эмне кылышты байкап көрөм»[+].


6Ошентип, Ысрайыл уулдары Хореп тоосунун жанында жасалгаларын чечишти.

7


Стандын сыртындагы жыйын чатыры

Муса болсо стандын сыртына, стандан обочо жерге жыйын чатырын тигип, аны «жыйын чатыры» деп атады. Теңирди издеген адамдардын баары стандын сы ртындагы жыйын чатырына келишч ү[+].


8Муса жыйын чатырына бара жатканда, элдин баары ордунан туруп, өз-өз чатырынын кире беришинде Муса жыйын чатырына киргенче карап турушчу.


9Муса жыйын чатырына киргенде, асмандан булут мамы түшүп, жыйын чатырынын кире беришине келип турчу, ошондо Те ңир Муса менен сүйлөшчү.


10Эл жыйын чатырынын кире беришинде турган булут мамыны көрүп, ордуларынан туруп, өз чатырларынын кире беришинде таазим кылып жүгүнүшчү.


11Ошондо Теңир Муса менен досу менен сүйлөшкөндөй, бетме- бет с үйлөшчү. Ошондон кийин Муса станга кайрылып келчү, ал эми анын кызматчысы Нундун уулу Жашыя жыйын чатырынан карыш жылчу эмес.

12


Мусанын сыйынуусу

Муса Теңирге мындай деди: «Сен мага: “Бул элди баштап бар, Мен сени атыңдан билем, сен Менин алдымда ырайым тапты ң”, – десең да, мени менен кимди жиберериңди ачып бербедиң.


13Эгерде мен Сенин алдыңда ырайым тапкан болсом, анда өтүнөм: Сени таанып билишим үчүн, Сенин алдыңда ырайым табышым үчүн, мага Өз жолуңду ач. Бул эл Өз элиң экенин унутпа».


14Ошо ндо Те ңир ага: «Мен Өзүм барам, сени бейпил жерге жеткирем», – деди.


15Муса Теңирге: «Эгерде биз менен Сен Өзүң барбасаң, анда бизди бул жерден чыгарба.


16Мен да, Сенин элиң да Сенин алдыңда ырайым тапканыбызды кантип билебиз? Сенин биз менен барганыңдан эмеспи? Ошондо мен да, Сенин элиң да жер жүзүндөгү бардык элдерден атактуу болобуз», – деди[+].


17Ошондо Теңир Мусага: «Сенин азыркы айтканыңды аткарам, анткени сен Менин алдымда ырайым таптың, Мен сени атыңдан билем», – деди.


18Муса Ага: «Мага Өз да ңкыңды көрсөтчү», – деди.


19Ошондо Теңир ага мындай деди: «Мен сенин алдыңдан бардык жакшылыктарымды өткөрүп, Теңирдин ысымын сенин алдыңда жарыя кылам. Мен кимге ырайым кылгым келсе, ага ырайым кылам, кимди аягым келсе, аны аяйм»[+].


20Анан Ал дагы мындай деди: «Сага Менин ж үзүмдү көрүүгө болбойт, анткени Менин жүзүмдү көргөн адам тирүү калбайт»[+].


21Теңир дагы мындай деди: «Менин жанымда аска бар, ошол асканын үстүндө тур.


22Менин даңкым өтүп бара жатканда, сени асканын жаракасына коём, өтүп кеткенге чейин, сени колум менен калкалап турам.


23

#### 34

1


Экинчи жолу берилген таш лооктор

[•]Теңир Мусага мындай деди: «Ташты жылмалап, мурункуга окшош эки лоок жаса. Мен ал лоокторго сен талкалаган мурунку таш лооктордогу с өздөрдү жазып берем.


2Эртең мененкиге чейин даяр бол. Синай тоосунун башына чыгып, Менин алдыма келип тур[+].


3Бирок сени менен тоого эч ким чыкпасын, бул тоодо эч ким көрүнбөсүн. Бул тоонун жанында майда мал да, бодо мал да жайылып ж үрбөсүн»[+].


4Муса таш жылмалап, мурунку таш лоокторго окшош эки таш лоок жасады. Эртең менен эрте туруп, Теңир буйругандай, Синай тоосуна чыкты. Колуна эки таш лоокту алып алды.


5Теңир булут ичинде төмөн түшүп, Мусанын жанына келип токтоп, Өзүнүн ысымын «Жахаба» деп жарыялады.


6Анан Теңир Мусанын бет алдынан өтүп, мындай деп сүйлөдү: «Теңир – пендесин сүйгөн, ырайымдуу, чыдамдуу, абдан боорукер, адилеттүү,[+]


7миңинчи тукумга чейин ырайым кыла турган, айыбын, кылмышын жана к үнөөсүн кечире турган, бирок жазасыз калтырбай турган, ата-бабаларынын айыбы үчүн үчүнчү жана төртүнчү тукумуна чейинки балдарын жана балдарынын балдарын жазалай турган Кудай-Теңир»[+].


8Муса ошол замат жерге жыгылып, Кудайга таазим кылды.


9Анан мындай деди: «О, Эгедерим! Эгерде мен Сенин алды ңда ырайым тапкан болсом, анда Эгедерим биз менен барсын, анткени бул эл – тоң моюн эл. Биздин мыйзамсыз иштерибиз менен күнөөлөрүбүздү кечир. Бизди Өз элиң кылып ал!»

10


Келишимдин калыбына келтирилиши

Ошондо Те ңир мындай деди: «Мен мындай келишим түзөм: Сенин бүткүл элиңдин алдында бүт жер жүзүндө болбогон жана эч бир элде жок кереметтерди көрсөтөм. Сен арасында жүргөн бүт эл Теңирдин иштерин көрөт, анткени Мен сен үчүн өтө коркунучтуу иш көрсөтөм.


11Аз ыркы сага буйруганымды к өңүлүңө сакта. Мына, Мен аморлуктарды, канаандыктарды, хеттиктерди, периздиктерди, хибиликтерди, жебустуктарды сенин алдыңдан кууп жатам.


12Сак бол, өзүң ээлей турган жердин тургундары менен байланыш түзбө, алар силер түшө турган тор болуп калбасын[+].


13Алардын курмандык чалынуучу жайларын талкалагыла, мамыларын кыйраткыла, мазар теректерин кыйгыла[+].


14Анткени сен Теңирден башка кудайга сыйынбашың керек, Анын ысымы – “Кызганчаак”. Ал – кызганчаак Кудай[+].


15Өз кудайларына табынып жатканда жана кудайларына курмандык чалып жатканда, сени да чакырбашы үчүн, сен да алардын курмандыктарынан жебешиң үчүн, ал жердин тургундары менен келишим түзбө[+].


16Алардын кыздары өз кудайларына табынып, сенин уулдарыңды да өз кудайларына табынууга азгырбашы үчүн, уулдарыңа алардын кыздарынан аял алып бербе[+].


17Өзүңө куйма кудайларды жасаба[+].


18Ачыткысыз нан майрамын өткөрүп тур. Мен сага буйругандай, белгиленген Абыт айында жети күн ачыткысыз нан же, анткени сен Мисирден Абыт айында чыккансың[+].


19Тун балдарыңдын баары Меники, ошондой эле бодо малыңдан тартып койлоруңа чейин, биринчи туулган эркек малыңдын баары Меники[+].


20Эшектердин биринчи төлүн козуга алмаштыр. Эгерде алмаштырбасаң, анда кунун төлө. Бардык тун уулдарыңдын кунун төлө. Эч ким Менин алдыма куру кол келбесин[+].


21Алты күн иштеп, жетинчи күнү эс ал. Себүү, оруу-жыюу убагында да жетинчи күнү эс ал[+].


22Буудайыңдын биринчи түшүмүн жыйнаганыңда Жумалар майрамын, жыл аягында Түшүм жыйноо майрамын майрамда.


23Элиңдеги эркек аттуулардын баары жылына үч жолу Ысрайылдын Кудай-Теңиринин, Эгедердин алдына келишсин[+].


24Анткени Мен сенин алдыңдан бул жердеги элди кууп чыгып, сенин чек араңды кеңейтем. Эгерде сен жылына үч жолу Кудай-Теңириңдин алдына келсең, эч ким сенин жериңди тартып албайт.


25Мага чалган курмандыгыңдын канын ачыткы кошулган нан менен бирге алып келбе. Пасах майрамына карата чалынган курмандык эртең мененкиге калбасын[+].


26Жериңден алган эң биринчи түшүмүңдү Кудай-Теңириңдин үйүнө алып кел. Улакты энесинин сүтүнө бышырба»[+].


27Анан Теңир Мусага дагы мындай деди: «Бул сөздөрдү жазып ал, анткени бул сөздөрдүн негизинде Мен сени менен жана Ысрайыл эли менен келишим түзүп жатам».


28Ошентип, Муса Теңирдин жанында нан да жебей, суу да ичпей, кырк күн, кырк түн болду. Ошондо Кудай таш лоокторго келишим сөздөрүн – он осуятты жазды[+].

29


Мусанын Синай тоосунан түшүшү

Муса Синай тоосунан түшүп келе жатканда, анын колунда мыйзам жазылган эки таш лоок бар эле. Муса Кудай менен сүйлөшкөндүктөн, тоодон түшүп келе жатканда жүзүнөн нур чачырап турганын өзү билген жок[+].


30Арун менен Ысрайылдын бардык уулдары Мусанын жүзүнөн нур чачырап турганын көрүп, жакын баруудан коркушту.


31Муса аларды өзүнө чакырды. Ошондо Арун менен жамааттын бардык башчылары келишти. Анан Муса алар менен с үйлөштү.


32Андан кийин Ысрайылдын бүт уулдары келишти. Муса аларга Теңирдин Синай тоосунда айткан осуяттарынын баарын айтып берди.


33Муса алар менен сүйлөшүп бүткөндөн кийин, бетине жабуу жаап алды.


34Ал Теңир менен сүйлөшүү үчүн, Анын алды на келгенде, бетиндеги жабуусун алып салчу, кайра чыкканда жаап алчу. Чыккандан кийин Теңир берген осуяттын баарын Ысрайыл уулдарына айтып берчү[+].


35

#### 35

1


Ишемби күн жөнүндө берилген буйруктар

Муса Ысрайыл уулдарынын бүт жамаатын чогултуп, аларга мындай деди: «Теңир силерге мындай осуят берди:


2Алты күн иштегиле, ал эми жетинчи күн силер үчүн ыйык күн болсун. Ал күн – Теңирге арналган эс алуу к үнү. Ким ал күнү жумуш кылса, өлүм жазасына тартылат[+].


3Ишемби күнү эч кимиңер үйүңөргө от жакпагыла».

4


Жыйын чатырына арналган тартуулар

[•]Муса Ысрайыл уулдарынын бүт жамаатына дагы мындай деди: «Теңир силерге мындай осуят берди:


5Ар ким өз атынан, өз ыктыяры менен Теңирге алтын, күмүш, жез,


6ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл түстөгү жүн, зыгыр буласын, эчкинин тыбытын,


7кызылга боёлгон кой терилерин, деңиз жаныбарынын терилерин, акация жыгачтарын,[+]


8чырактан үчүн зайтун майын, майлоочу май үчүн, түтөтүү үчүн жыпар жыттуу заттарды,


9эфод менен төш чөнтөккө салынуучу оникс ташын жана башка асыл таштарды тартуу кылсын.

10


Жыйын чатырына тиешелүү нерселер

Араңардан акылмандарыңардын баары келип, Теңирдин мына бул буйруктарын аткарышсын:


11Жыйын чатырын, анын жабуусун, эң үстүңкү жабуусун, илгичтери менен устундарын, шыргыйлары менен мамыларын жана таканычтарын,


12келишим сандыгын, анын шыргыйларын, капкагын жана бөлүп турган көшөгөнү,


13үстөлдү, анын шыргыйларын, ага тиешел үү бардык нерселерди, нан тартууларын,


14жарык берүүчү чырактанды жана ага тиешелүү бардык нерселерди, анын чырактарын, күйгүзө турган зайтун майын,


15жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жайды, анын шыргыйларын, майлоочу майды, түтөтүү үчүн жыпар жыттуу заттарды, жыйын чатырынын кире беришиндеги к өшөгөнү,


16курмандык бүтүндөй өрттөлүүчү жайды, анын жез торун, шыргыйларын, ага тиешелүү бардык нерселерди, жуунгучту жана анын түбүн,


17короонун жабууларын, анын мамыларын жана таканычтарын, короонун эшигин деги к өшөгөнү,


18жыйын чатырынын казыктары менен короонун казыктарын жана алардын аркандарын,


19ыйык жайда кызмат кылганда кийиле турган кийимдерди, ыйык кызмат кылуучу Арундун жана анын уулдарынын ыйык кызмат кылганда кие турган кийимдерин даярдашсын».

20


Элдин тартуулары

Анан Ысрайыл уулдарынын бүт жамааты Мусанын жанынан кетишти.


21Бул ишке жүрөгү тарткандардын бардыгы, өз каалоосу менен бергиси келгендердин бардыгы Жыйын чатырын орнотуш үчүн, анын бардык керектөөлөрү үчүн жана ыйык кийимдер үчүн Теңирге арнаган тартууларын алып келишти.


22Күйөөлөрү аялдары менен келишти, бардыгы өз каалоолору менен шакектерин, сыргаларын, асыл таштуу шакектерин, чынжырларын жана ким алтын буюмдарын арнагысы келсе, аларды Теңирге арнап алып келишти.


23Кимди н ачык к өк, ачык кызыл, кочкул кызыл түстөгү жүнү, зыгыр буласы, эчкинин тыбыты, кызылга боёлгон кой териси, деңиз жаныбарынын териси бар болсо, ошолорду алып келип жатышты[+].


24Ким күмүш же жез бергиси келсе, аны Теңирге арнап алып келди. Кимдин акация жыгачы болсо, аны да жыйын чатырынын ар кандай керект өөсү үчүн берди.


25Акылман аялдар ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл түстөгү жүндөн жана зыгыр буласынан өз колдору менен ийирген түрмөк жиптерин алып келишти.


26Бул ишке жүрөгү тарткан, жип ийиргенди билген аялдар эчкинин тыбытынан жип ийиришти.


27Төрөлөр болсо эфод менен төш чөнтөккө салынуучу оникс ташын жана башка асыл таштарды,


28ошондой эле жыпар жыттуу заттарды, чырактанды күйгүзүүчү майды, майлоочу май үчүн, түтөтүү үчүн жыпар жыттуу заттарды алып келип жатышты.


29Ошентип, Ысрайыл уулдарынын эркектери менен аялдары Теңирдин Муса аркылуу жасоого тапшырган бардык иштеринин кайсынысына жүрөгү тартса, ошол иш үчүн, Теңирге өз ыктыярлары менен тартуу алып келип жатышты.

30


Бетселел менен Алый аптын иштери

[•]Муса Ысрайыл уулдарына мындай деди: «Билип алгыла, Теңир Жүйүт уруусунан Хурдун уулу болгон Уринин уулу Бетселелдин так өзүн дайындады.


31Аны Кудайдын Рухуна толтурду, ага даанышмандык, түшүнүк, билгичтик, ар кандай өнөр берди,


32алты ндан, к үмүштөн, жезден буюм жасаганды,


33оюка салынуучу таштарды кескенди, жыгач сомдогонду жана ар кандай көркөмдөө иштерин кылганды үйрөттү.


34Теңир Бетселелдин жана Дан уруусунан чыккан Акисамак уулу Алыйаптын жүрөгүнө башкаларды да үйрөтүү жөндөмдүүлүгүн салды.


35

#### 36

1Бетселел менен Алыйап жана Теңир акылмандык берген акылман адамдардын баары Теңир буйругандай иштей башташты. Теңир аларга ыйык жайда иштеш үчүн керек болгон акылмандыкты жана түшүнүктү берди.


2Анан Муса Теңир акылмандык берген Бетселел менен Алыйапты, бардык акылман адамдарды, жүрөгү бул жумушка тартылгандарды чакырды.


3Алар ыйык жайда иштеш үчүн керек болгон, Ысрайыл уулдары алып келген тартуулардын баарын Мусанын колунан алышты. Ошол эле учурда к үн сайын эртең менен тартуулар үзүлбөй келип жатты.


4Ошондо ыйык жайда иштеп жаткан акылман адамдардын бардыгы өз иштерин токтотуп,


5Мусага келип: «Теңир буйруган жумуштар үчүн керек болгон нерселерди эл ашыкча алып келип жатышат», – дешти.


6Ошондо Муса буйрук берди. Анын буйругу станда жарыяланды: «Эркектер да, аялдар да ыйык жайга эми эч кандай тартуу алып келишпесин». Ошондон кийин эл тартуу алып келүүнү токтотту.


7Жумушка керектүү нерселердин баары жетип, атүгүл, артып да калды.

8


Жый ын чатырын тургузуу

[•]Жыйын чатырында иштеген акылман адамдар чыйратылган зыгыр буласынан, ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл түстөгү жүндөн он жабуу жасап, аларга чеберчилик менен керуптарды түшүрүштү.


9Ар бир жабуунун узундугу жыйырма сегиз чыканак, туурасы т өрт чыканак. Бардык жабуулар бирдей өлчөмдө эле.


10Бетселел биринчи беш жабууну бири-бирине бириктирди, экинчи беш жабууну да бири-бирине бириктирди.


11Биринчи беш жабуунун экинчи беш жабуу менен бириге турган жерине ачык көк жиптен илмек, ошондой эле экинчи беш жабуунун биринчи беш жабуу менен бириге турган четине ачык к өк жиптен илмек жасады.


12Биринчи беш жабуунун акыркы жабуусунун четине элүү илмек жасады, экинчи беш жабуунун биринчи беш жабуу менен бириге турган жерине да элүү илмек жасады. Илмектер бири-бирине дал келди.


13Анан элүү алтын илгич жасап, илгичтер менен жабууларды бири-бирине бириктирди. Ошондо жыйын чатыры бир бүтүн чатыр болуп калды.


14Анан жыйын чатырынын үстүн жабуу үчүн эчкинин тыбытынан жабуу жасашты. Андай жабуудан он бирди жасашты.


15Ар бир жабуунун узундугу отуз чыканак, туурасы төрт чыканак болду. Бул он бир жабуунун өлчөмү бирдей болду.


16Беш жабууну өзүнчө, алты жабууну өзүнчө бириктирди.


17Беш жабуунун акыркы жабуусунун четине элүү илмек, алты ж абуунун акыркы жабуусунун четине эл үү илмек жасады.


18Бир бүтүн жабуу болушу үчүн, жабууларды бири-бирине бириктиргенге элүү жез илгич жасады.


19Жыйын чатырынын үстүн жабуу үчүн, кызылга боёлгон кой терисинен жабуу жасашты, анын үстүнөн жабуу үчүн, де ңиз жаныбарынын терисинен жабуу жасашты[+].


20Жыйын чатырын тургузуу үчүн акация жыгачынан тикесинен коюла турган төрт кырдуу устундарды жасашты.


21Ар бир устундун узундугу он чыканак, туурасы бир жарым чыканак болду.


22Ар бир устунга экиден, бири-бирине тушташ шакектерди жасады. Бардык устундарды ушундай жасашты.


23Жыйын чатырынын түштүк тарабына ушундай устундан жыйырманы жасашты.


24Жыйырма устундун астына күмүштөн кырк таканыч жасашты. Ар бир устундун астына экиден таканыч.


25Жыйын чатырынын т үндүк тарабына жыйырма устун жасашты.


26Бардыгы болуп кырк күмүш таканыч жасашты. Ар бир устундун астындагы ашталуучу эки тээкке экиден таканыч,


27ал эми жыйын чатырынын арт жагына, батыш жагына алты устун жасашты.


28Жыйын чатырынын арт жагындагы эки бурчу үчүн эки устун жасашты.


29Ал эки устунду ылдый жагынан бекитип, өйдө жагынан бир шакекке бекитишти. Эки бурчуна эки устунду ушундай кылып орнотушту.


30Ушул сегиз устун үчүн он алты күмүш таканыч жасашты, ар бир устундун астына экиден таканыч болду.


31Акация жыгачынан шыргый жасашты. Жыйын чатырынын бир жагындагы устундар үчүн беш шыргый,


32экинчи жагындагы устундар үчүн беш шыргый, арт жагындагы устундар үчүн беш шыргый жасашты.


33Устундардын дал ортосунан өтө турган шыргыйды бир башынан экинчи башына жете тургандай кылып жасашты.


34Устундарды алтын менен капташты, шыргыйлар киргизилүүчү шакектерди да алтындан жасашты, шыргыйларды да алтын менен капташты.


35Ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл түстөгү жүндөн, чыйратылган зыгыр буласынан к өшөгө жасап, ага чеберчилик менен керуптарды түшүрүштү.


36Ал көшөгө үчүн акация жыгачынан төрт мамы жасап, аларды алтын менен каптап, алтын илгичтерди тагышты. Мамылардын астына күмүштөн төрт таканыч куюшту.


37Ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл т үстөгү жүндөн, чыйратылган зыгыр буласынан жыйын чатырынын кире беришине саймалуу көшөгө жасашты.


38

#### 37

1


Келишим сандыгы

[•]Бетселел сандыкты акация жыгачынан жасады. Анын узундугу эки жарым чыканак, туурасы бир жарым чыканак, бийиктиги бир жарым чыканак болду[+].


2Анын ичин да, сыртын да таза алтын менен каптады, таажыныкындай кылып, алтын ачакейди айландыра курчады.


3Анын төмөн жагындагы төрт бурчуна төрт алтын шакек куйду. Бир жагына эки шакек, экинчи жагына эки шакек.


4Акация жыгачынан шыргыйларды жасап, аларды алтын менен каптады.


5Сандыкты көтөрүп жүрүү үчүн, шыргыйлард ы сандыктын эки жагындагы шакектерге киргизди.


6Анан таза алтындан капкак жасады. Анын узундугу эки жарым чыканак, туурасы бир жарым чыканак.


7Алтындан эки керуп жасап, аларды чегип чыкты, аларды капкактын эки четине орнотту.


8Капкактын бир четинен бир керупту, экинчи четинен экинчи керупту чыгарды, керуптар капкактын эки четинен чыгып турду.


9Керуптун канаттары асманга жайылып, капкакты жаап турду. Алар маңдай-тескей туруп, жүздөрү капкакты карап турду.

10


Нан тартуусу коюлуучу үстөл

[•]Анан акация жыгачынан узундугу эки чыканак, туурасы бир чыканак, бийиктиги бир жарым чыканак үстөл жасады.


11Аны таза алтын менен каптап, үстүнө таажыныкындай кылып айландыра алтын ачакей жасап чыкты.


12Анан алакандын эниндей жээк чыгарып, таажыныкындай кылып, айландыра алтын ачакей жасап чыкты.


13Ал үстөл үчүн төрт алтын шакек куюп, шакектерди анын төрт бурчундагы төрт бутуна орнотту.


14Үстөлдү көтөрүп жүрүү үчүн, жээктердин астына шыргыйларды сала турган шакектерди жасады.


15Үстөлдү көтөрүп жүрүү үчүн, акация жыгачынан шыргыйларды жасап, аларды алтын менен каптады.


16Андан кийин үстөлгө керектүү идиштерди: табактарды, жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү идиштерди, чөйчөктөрдү жана кумгандарды таза алтындан жасады.

17


Чырактан

[•]Таза алтындан чырактан жасап, чегип чыкты. Анын өзөгү, бутактары, чөйчөкчөлөрү – мөмөчөлөрү менен гүлдөрү өзүнөн чыгарылып жасалды.


18Анын эки капталынан алты бутак чыгарылды: үч бутагы бир капталынан, үч бутагы экинчи капталынан чыгарылды.


19Бир бутагынан бадам гүлүнө окшогон үч чөйчөкчө – мөмөчөлөр менен гүлдөр, экинчи бутактан да бадам гүлүнө окшогон үч чөйчөкчө – мөмөчөлөр менен гүлдөр чыгарылды. Чырактандан чыгып турган алты бутактын баары так ушундай эле.


20Ал эми чырактандын өзөгүнөн да бадам гүлүнө окшогон төрт чөйч өкчө – мөмөчөлөр менен гүлдөр чыгарылды.


21Өзүнөн чыгып турган алты бутактын астынан мөмөчөлөр чыгарылды. Биринчи эки бутактын астынан бир мөмөчө, экинчи эки бутактын астынан бир мөмөчө, үчүнчү эки бутактын астынан бир мөмөчө чыгарылды.


22Мөмөчөлөрү менен бутактары өзөктүн өзүнөн чыгарылып, бардыгы таза алтындан бир бүтүн болуп жасалып, чегилди.


23Чырактандын жети чырагын, кычкачын, чырак өчүргүчтөрүн таза алтындан жасады.


24Чырактанды жана ага тиешелүү бардык нерселерди бир талант таза алтында н жасады.

25


Жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жай

[•]Жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жайды акация жыгачынан төрт бурчтуу кылып жасады. Анын узундугу бир чыканак, туурасы бир чыканак, бийиктиги эки чыканак болду. Анын төрт бурчунан мүйүздөр чыгарылды.


26Анын өзүн, үстүн, капталдарын, мүйүздөрүн таза алтын менен каптап, таажыныкындай кылып, айландыра алтын ачакей жасады.


27Ачакейдин астындагы эки бурчуна эки алтын шакек жасады. Шыргый салып көтөрүп жүрүү үчүн, аларды эки жагына жасады.


28Шыргыйларды акация жыгачынан жасап, аларды алтын менен каптады.


29

#### 38

1


Курмандык бүтүндөй өрттөлүүчү жай

[•]Курмандык бүтүндөй өрттөлүүчү жайды акация жыгачынан т өрт бурчтуу кылып, узундугун беш чыканак, туурасын беш чыканак, бийиктигин үч чыканак кылып жасады.


2Анын төрт бурчунан мүйүз чыгарып, аны жез менен каптады.


3Курмандык чалынуучу жайга тиешелүү бардык нерселерди: күл сала турган идиштерди, калактарды, чараларды, айрыларды, чок салгычтарды, ага тиешел үү нерсенин баарын жезден жасады.


4Курмандык чалынуучу жай үчүн жезден арчындап тор жасады. Анан курмандык чалынуучу жайдын жарымын түзүп тургудай кылып, аны тегерете чыгып турган кырдын астына орнотту.


5Шыргыйларды киргизүү үчүн, тордун төрт бурчуна төрт шакек жасады.


6Шыргыйларды акация жыгачынан жасап, аларды жез менен каптады.


7Курмандык чалынуучу жайды көтөрүп жүрүү үчүн, шыргыйларды капталдарындагы шакектерге киргизди. Курмандык чалынуу чу жайды тактайдан ичин бош кылып жасады.

8


Жуунгуч

Жуунгучту жана анын түбүн жезден жасады, аларды жыйын чатырынын кире беришинде кызмат кылган аялдардын күзгүлөрү менен кооздоду[+].

9


Короо

[•]Короону мындай жасады: түштүк тарабына чыйратылган зыгыр буласы нан узундугу ж үз чыканак болгон жабуу жасады.


10Ал үчүн жыйырма мамы жана мамылардын астына жыйырма жез таканыч жасады. Мамылардын илгичтери менен мамыларды бириктирген шырыкты күмүштөн жасады.


11Түндүк жагына да узундугу жүз чыканак болгон жабуу жасады. Ал үчүн жыйырма мамы, мамылардын астына жыйырма жез таканыч жасалды. Мамылардын илгичтери менен мамыларды бириктирген шырыктарды күмүш менен каптады.


12Батыш жагына да узундугу элүү чыканак болгон жабуу жасады. Ал үчүн он мамы, мамылардын астына он таканыч жасады. Мамылардын илгичтери менен мамыларды бириктирген шырыктарды күмүш менен каптады.


13Короонун чыгыш жакты караган алдыңкы бетине узундугу элүү чыканак болгон жабуу жасады.


14Короонун эшигинин бир тарабына узундугу он беш чыканак болгон жабуу жасады. Ал үчүн үч мамы, алардын астына үч таканыч жасалды.


15Эшиктин экинчи тарабына узундугу он беш чыканак болгон жабуу жасады. Ал үчүн үч мамы, алардын астына үч таканыч жасалды.


16Короону айланта тартылган бардык жабуулар чыйратылган зыгыр буласынан жасалды.


17Ал эми мамылардын таканычтары жезден, илгичтери менен шырыктары күмүштөн жасалды. Алардын үстү күмүш менен капталды. Короонун бардык мамылары күмүш шырыктар менен бириктирилди.


18Короонун кире беришиндеги көшөгө ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл т үстөгү жүндөн жана чыйратылган зыгыр буласынан саймаланып жасалды. Анын узундугу жыйырма чыканак, бийиктиги беш чыканак болуп, короонун жабуулары сыяктуу эле узатасынан тартылды.


19Ал үчүн төрт мамы орнотулуп, мамылардын астына жезд ен т өрт таканыч куюлду. Мамылардын үстү күмүш менен капталды, алардын илгичтери жана аларды бириктирген шырыктар да күмүштөн жасалды.


20Жыйын чатырынын жана короонун тегерегиндеги казыктардын баары жезден куюлду.

21


Жыйын чатырына керектелген алтын, күмүш, жез

Мусанын буйругу боюнча, ыйык кызмат кылуучу Арундун уулу Итамардын жетекчилиги астында лебилер жыйын чатырына жумшалган нерселерди эсептешти[+].


22Теңир Мусага эмнени буйруса, ошонун баарын Жүйүт уруусундагы Хурдун уулу Уринин уулу Бетселел жасады.


23Аны менен бирге Дан уруусунан чыккан Акисамак уулу Алыйап иштеди. Ал таш чеккич, чебер токуучу, ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл жүндөрдөн жана зыгыр буласынан жасалган кездемелерге сайма сайган саймачы эле.


24Ыйык жайдын бардык керектөөлөрүнө жумшалган, тартууга алынып келинген алтын жыйырма тогуз талант болду. Ыйык шекелден жети жүз отуз шекел болду.


25Эсепке кирген элден жыйналган күмүш жүз талант жана бир миң жети жүз жетимиш беш ыйык шекел болду[+].


26Эсепке кирген, жыйырма жаштан жогорку алты ж үз үч миң беш жүз элүү кишинин ар бири ыйык шекелден жарым шекел берди[+].


27Жүз талант күмүш ыйык жайдын жана көшөгөлөрдүн таканычтарын куюуга жумшалды. Жүз таканычка жүз талант күмүш, бир таканычка бир талант күмүш жумшалды.


28Мамылардын илгичтерин, мамыларды бириктирген шырыктарды жасаганга жана мамылардын үстүн күмүш менен каптаганга бир миң жети жүз жетимиш беш шекел жумшалды.


29Тартууга алынып келинген жез жетимиш талант, эки миң төрт жүз шекел болду.


30Ал жезден жыйын чатырынын кире беришиндеги мамылардын таканычтарын, курмандык чалынуучу жайды, анын жез торун жана курмандык чалынуучу жайдын бардык буюмдарын,


31

#### 39

1


Башкы ыйык кызмат кылуучу Арундун кийими

[•]Алар ачык көк, ачык кызыл жана кочкул кызыл түстөгү жүндөн ыйык жайда кызмат кылганда кийиле турган ыйык кийимдерди да токушту. Теңир Мусага буйругандай, Арунга ыйык кийимдерди токушту.


2Эфодду алтындан, ачык көк, ачык кызыл жана кочкул кызыл түстөгү жүндөн, чыйратылган зыгыр буласынан токушту.


3Алар алтынды жука жайып, андан жип жасап, ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл жүндөрдүн, зыгыр буласынан чыйратылган жиптердин арасына кошуп, чеберчилик менен кездеме токушту.


4Эфоддун эки ийинине алды-артын бириктире турган чен жасашты, чендин эки учу эфоддун алды-артына бириктирилди.


5Эфоддун бел курчоосун эфоддукундай кылып алтындан, ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл жүндөн жана чыйратылган зыгыр буласынан Те ңир Мусага буйругандай кылып токушту.


6Оникс таштарына, мөөрдүн бетине чеккендей, Ысрайыл уулдарынын аттарын чегип жазып, аларды алтын оюктарга салышты.


7Аны Теңир Мусага буйругандай, Теңир Ысрайыл уулдарын эсине а лышы үчүн, эфоддун чендерине бекитишти.

8


Төш чөнтөктүн токулушу

Эфодду токугандай эле, төш чөнтөктү да алтындан, ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл жүндөн, чыйратылган зыгыр буласынан чеберчилик менен токушту.


9Ал төрт чарчы эле. Төш чөнтөктү алар эк и кат кылып токушту, анын узундугу бир карыш, туурасы бир карыш.


10Ага асыл таштарды төрт катар кылып салышты. Биринчи катарына лаал, топаз, зымырыт,


11экинчи катарына карбункул, сапфир, алмаз,


12үчүнчү катарына жакут, агат, аметист,


13төртүнчү катарына хризолит, оникс жана яспис салышты. Алар алтын оюктарга жаткырылды.


14Таштар Ысрайыл уулдарынын санына жараша болду. Алардын аттарынын саны он эки эле. Мөөрдүн бетине чеккендей, ар бир таштын бетине он эки уруунун аты бирден чегилип жазылды.


15Төш чөнтөк үчүн таза алтындан өрүлгөн чынжырчаларды жасашты.


16Алтындан эки оюк, эки шакекче жасап, эки шакекчени төш чөнтөктүн эки учуна бекитишти.


17Алтындан өрүлгөн чынжырчаларды төш чөнтөктүн эки учундагы шакекчелерге өткөрүштү.


18Ал эми эки чынжырчанын эки учун эфоддун ченинин сырткы бетине бекитишти.


19Дагы эки алтын шакекче жасап, аларды төш чөнтөктүн экинчи эки учуна, төш чөнтөктүн ички бетине бекитишти.


20Алтындан дагы эки шакекче жасап, эфоддун сыртына, эки чендин ылдый жагындагы э фоддун алды-арты бириккен жерине, бел курчоонун үстүнө бекитишти.


21Теңир Мусага буйругандай, төш чөнтөктүн шакекчелери менен эфоддун шакекчелерин ачык көк жүндөн чыйратылган боо менен байлашты, төш чөнтөктү эфоддон түшпөгүдөй кылып, бел курчоонун үстүнөн байлашты.


22Анан эфоддун ичинен кие турган чапанды ачык көк жүндөн токушту.


23Чапанга сооттукундай туюк жака чыгарып, айрылбашы үчүн жээгин кыюулап коюшту.


24Ачык көк, ачык кызыл, кочкул кызыл жүндөн чапандын этегине тегерете чокторду жасашты.


25Таза алтындан жылаажындарды жасап, аларды чоктордун ортосуна, чапандын этегине кыдырата тагышты.


26Теңир Мусага буйругандай, жылаажындар менен чокторду ыйык кызмат кылганда кийиле турган чапандын этегине алмак-салмак, кыдырата тагышты.

27


Калган кийи мдердин токулушу

Арунга жана анын уулдарына зыгыр буласынан узун көйнөктөрдү токушту.


28Зыгыр буласынан кидарларды, баш кийимдерди, ич кийимдерди токушту.


29Теңир Мусага буйругандай, чыйратылган зыгыр буласынан, ачык көк, ачык кызыл жана кочкул кызыл т үстөгү жүндөн саймалап бел курчоо токушту.


30Таза алтынды жылмалап, ыйык таажы жасап, мөөрдүн бетине чеккендей, анын бетине «Бул Теңирге арналган» деп чегип жазышты.


31Теңир Мусага буйругандай, аны кидарга байлаш үчүн, ага ачык көк жүндөн боо бекитишти.

32


Жумуштун аякташы

Ошентип, жыйын чатырынын бардык жумуштары бүттү. Теңир Мусага кандай буйруса, Ысрайыл уулдары баарын так ошондой аткарышты.


33Анан алар Мусага жыйын чатырын, анын жабууларын, ага тиешелүү бардык нерселерди, анын илгичтерин, устундарын, шыргыйларын, мамыларын жана таканычтарын алып келишти.


34Кызылга боёлгон кой терисинен жасалган жабууну, деңиз жаныбарынын терисинен жасалган жабууну жана далдалай турган көшөгөнү,[+]


35мыйзам салынган сандыкты, анын шыргыйларын, капкагын,


36үстөлдү жана ага тиешелүү бардык нерселерди, нан тартууларын,


37таза алтындан жасалган чырактанды, анын үстүнө коюлуучу чырактарды жана ага тиешелүү нерселердин баарын, чырактанды күйгүзүүчү зайтун майын,


38алтындан жасалган жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жайды, майлоочу майды, түтөтүлүүчү жыпар жыттуу заттарды жана жыйын чатырынын кире беришиндеги көшөгөнү,


39жезден жасалган курмандык чалынуучу жайды, анын жез торун, шыргыйларын, ага тиешелүү бардык нерселерди, жуунгучту жана анын түбүн,


40короо нун жабууларын, мамыларын, алардын таканычтарын, короонун кире беришиндеги к өшөгөнү, аркандарын, казыктарын жана жыйын чатырында кызмат кылганда керектелүүчү буюмдарды,


41ыйык жайда кызмат кылганда кийиле турган кийимдерди, ыйык кызмат кылуучу Арундун ый ык кийимдерин, Арундун уулдарынын ыйык кызмат кылганда кие турган кийимдерин алып келишти.


42Теңир Мусага кандай буйруса, Ысрайыл уулдары бардык жумушту так ошондой аткарышты.


43

#### 40

1


Жыйын чатырынын ыйыкталышы

Теңир Мусага мындай деди:


2«Биринчи айдын биринчи күнү жыйын чатырын тик.


3Анын ичине келишим сандыгын алып кирип, сандыктын алдына көшөгөнү ил.


4Үстөлдү алып кирип, анын үстүнө идиштерин кой, анан чырактанды алып кирип, анын үстүнө чырактарын кой.


5Алтындан жасалган жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жайды алып кирип, келишим сандыгынын тушуна кой, жыйын чатырынын кире беришине көшөгөнү ил.


6Курмандык чалынуучу жайды жыйын чатырынын алдына кой.


7Жуунгучту жыйын чатыры менен курмандык чалынуучу жайдын ортосуна коюп, ичине суу куюп кой.


8Короону жабуу менен курча, короонун кире беришинин көшөгөсүн ил.


9Майлоочу майды алып, жыйын чатырын жана ага тиешел үү бардык нерсени ыйыкташ үчүн майлап чык, ошондо алар ыйык болот.


10Курмандык чалынуучу жайды жана ага тиешелүү бардык нерселерди майлап чык. Курмандык чалынуучу жайды ыйыкта, ошондо ал эң ыйык жай болот.


11Жуунгучту жана анын түбүн майлап ыйыкта.


12Арунду жана анын уулдарын жыйын чатырынын алдына алып келип, сууга жуунт.


13Анан Мага ыйык кызмат кылышы үчүн Арунга ыйык кийимдерди кийгизип, аны майлап, ыйык кызматка дайында.


14Анын уулдарын алып келип, аларга узун көйнөктөрдү кийгиз.


15Алар Мага ыйык кызмат кылышы үчүн аларды да атасын майлагандай майла. Бул майлоо аларды түбөлүккө, укумдан-тукумга ыйык кызматка дайындаган майлоо болот».


16Муса бардыгын Теңир буйругандай аткарды.


17Жыйын чатыры экинчи жылдын биринчи айынын биринчи к үнү тургузулду.


18Муса жыйын чатырын тикти: анын таканычтарын орнотту, устундарын бекитти, шыргыйларын койду, мамыларын тургузду,


19анан жыйын чатырынын үстүнө жабуу жапты, Теңир буйругандай кылып, алардын үстүнө дагы бир жабуу жапты.


20Мыйзамд ы алып, сандыкка салды, шыргыйларды сандыктын шакектерине киргизди, сандыктын үстүнө капкакты жапты[+].


21Сандыкты жыйын чатырынын ичине алып кирип, көшөгөнү илип, Теңир буйругандай, келишим сандыгын далдалап койду.


22Жыйын чатырынын ичине, анын түндүк жагына, к өшөгөнүн сыртына үстөлдү койду.


23Теңир буйругандай, анын үстүнө Теңирдин алдына эки катар нан тизип койду.


24Жыйын чатырынын ичине, үстөлдүн маңдайына, жыйын чатырынын түштүк жагына чырактанды койду.


25Теңир буйругандай кылып, Теңирдин алдына чырактанды, анын үстүнө чырактарды койду.


26Жыйын чатырынын ичине, көшөгөнүн жанына алтындан жасалган жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жайды койду.


27Теңир буйругандай, анын үстүндө жыпар жыттуу заттарды түтөттү.


28Анан жыйын чатырынын кире беришине к өшөгө илди.


29Жыйын чатырынын алдына курмандык бүтүндөй өрттөлүүчү жайды койду, Теңир буйругандай, анын үстүнө бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык чалып, нан курмандыктарын алып келди.


30Анан жуунгучту жыйын чатыры менен курмандык бүтүндөй өрттөлүүчү жайдын ортосуна коюп, суу куюп койду.


31Андан суу алып, Муса, Арун жана Арундун уулдары колдорун, буттарын жуушту.


32Теңир Мусага буйругандай, алар жыйын чатырына кирерде жана курмандык чалынуучу жайга жакындарда жуунушчу.


33Жыйын чатыры менен курмандык чалынуучу жайдын тегерегин жабуу менен курчап, короонун кире беришине к өшөгө илди. Ошентип, Муса бардык ишти бүттү.

34


Жыйын чатырынын үстүндөгү булут

Ошондо жыйын чатырын булут каптап, жыйын чатыры Теңирдин даңкына толду[+].


35Муса жыйын чатырына кире алган жок, анткени чатырды булут каптап, Те ңирдин даңкына толуп турган эле.


36Булут жыйын чатырынан көтөрүлгөндө, Ысрайыл уулдары жолун улантышчу[+].


37Эгерде булут көтөрүлбөсө, анда алар да, ал көтөрүлмөйүнчө, жолго чыгышчу эмес.


38Анткени Теңирдин булуту Ысрайыл уулдарынын көз алдында жыйын чатырынын үстүндө күндүз булут болуп, түн ичинде от болуп, аларды жер кезип жүргөн учурунда коштоп жүрчү.

### Лебилер


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]


#### 1

1


Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык

Теңир Мусаны чакырып, жыйын чатырынын ичинен ага мындай деп айтты:


2«Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: Силердин араңардан кимдир бирөө Теңирге арнап малдан курмандык чалгысы келсе, анда бодо малдан же майда малдан чалсын[+].


3Эгерде ал бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бодо малдан чала турган болсо, кемчилиги жок эркек мал чалсын. Ал аны Теңирден ырайым табыш үчүн жыйын чатырынын кире беришине жетелеп келсин.


4Анан колун бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктын башына койсун, ошондо ал ырайым таап, күнөөлөрүнөн тазаланат.


5Анан букачарды Теңирдин алдында сойсун. Арундун уулдары, ыйык кызмат кылуучулар анын канын алып келип, жыйын чатырынын кире беришиндеги курмандык чалынуучу жайдын ар тарабына чачып чыгышсын.


6Анан ал бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктын терисин сыйрып алып, этин жиликтеп бөлсүн.


7Арундун уулдары, ыйык кызмат кылуучулар болсо курмандык чалынуучу жайга от алып келип, үстүнө отун салышсын.


8Арундун уулдары, ыйык кызмат кылуучулар курмандыктын жиликтенген этин, башын, майын курмандык чалынуучу жайда күйүп жаткан отундардын үстүнө орду-орду менен коюшсун.


9Ал эми ичеги-карындары менен шыйрактарын сууга жуушсун. Анан ыйык кызмат кылуучу анын бардыгын курмандык чалынуучу жайда өрттөсүн. Бул – жыты Теңирге жаккан бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык[+].


10Эгерде анын курмандыгы майда мал: кой же эчки болсо, анда кемчилиги жок, эркек болсун.


11Аны Теңирдин алдында курмандык чалынуучу жайдын түндүк тарабына сойсун. Арундун уулдары, ыйык кызмат кылуучулар анын канын курмандык чалынуучу жайдын ар тарабына чачып чыгышсын.


12Анан аны жиликтеп бөлүп, башын кесип, майын ажыратышсын. Ыйык кызмат кылуучу аларды курмандык чалынуучу жайда күйүп жаткан отундардын үстүнө орду-орду менен койсун.


13Ал эми ичеги-карындары менен шыйрактарын сууга жуушсун. Анан ыйык кызмат кылуучу баарын алып келип, курмандык чалынуучу жайда өрттөсүн. Бул – жыты Теңирге жаккан бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык[+].


14Эгерде ал бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка Теңирге арнап канаттуулардан алып келгиси келсе, бактек же жаш көгүчкөн алып келсин[+].


15Ыйык кызмат кылуучу аны курмандык чалынуучу жайга алып келип, башын бурап, курмандык чалынуучу жайда өрттөсүн, канын болсо курмандык чалынуучу жайдын капталына сыксын.


16Анын жемсөөсү менен жүндөрүн курмандык чалынуучу жайдын чыгыш тарабындагы күл жаткан жерге таштасын.


17

#### 2

1


Нан курмандыгы жөнүндө

Ким Теңирге арнап нан курмандыгын алып келе турган болсо, буудай унун алып келсин. Ага зайтун майын куюп, үстүнө ладан[*]салсын[+].


2Анан аны Арундун уулдарына, ыйык кызмат кылуучуларга алып келсин. Ыйык кызмат кылуучу зайтун майы менен ладан кошулган ундан бир ууч алып, аны курмандык чалынуучу жайда Теңир эсине алышы үчүн өрттөсүн. Бул – жыты Теңирге жаккан курмандык[+].


3Ал эми нан курмандыгынын калганы Арунга жана анын уулдарына тиешелүү. Бул Теңирге арналган курмандыктардын эң ыйыгы болот[+].


4Эгерде нан курмандыгына тандырга жабылган нан алып келсең, анда ачыткы кошулбаган, зайтун майы кошулган буудай унунан жуурулган нан болсун жана зайтун майы сыйпалган, ачыткы кошулбаган токоч болсун[+].


5Эгерде нан курмандыгына көмөч казанга бышырылган нан алып келсең, анда ал ачыткы кошулбаган, зайтун майы кошулган буудай унунан болсун[+].


6Аны сындырып-сындырып, үстүнө зайтун майын куй. Бул нан курмандыгы болот.


7Эгерде нан курмандыгына карапага бышырылган нан алып келсең, анда ал зайтун майы кошулган буудай унунан жасалсын.


8Теңирге ушундай жасалган нан курмандыктарын алып кел. Аларды ыйык кызмат кылуучуга бер, ал болсо аны курмандык чалынуучу жайга алып келип коёт.


9Ыйык кызмат кылуучу ал курмандыктардын бир бөлүгүн алып, Теңир эсине алышы үчүн курмандык чалынуучу жайда өрттөп жиберсин. Бул – жыты Теңирге жаккан курмандык[+].


10Ал эми нан курмандыгынын калганы Арунга жана анын уулдарына тиешелүү. Бул Теңирге арнап өрттөлүүчү курмандыктардын эң ыйыгы.


11Теңирге арнап алып келген нан курмандыгыңардын эч бирине ачыткы кошпогула, анткени ачыткы кошулган курмандыкты, балды Теңирге арнап өрттөгөнгө болбойт[+].


12Аларды биринчи түшүм курмандыгы катары Теңирге алып келсеңер болот, бирок аларды жагымдуу жыт чыгаруу үчүн курмандык чалынуучу жайда өрттөгөнгө болбойт[+].


13Нан курмандыктарыңдын ар бирине туз сал. Курмандыктарыңа Кудайыңдын келишим тузун кошпой койбо. Ар бир курмандыгыңды алып келгенде, туз ала кел[+].


14Эгерде биринчи түшүмүңдөн Теңирге арнап нан курмандыгын алып келсең, анда алгачкы буудай баштарынан отко кууруп, жанчып майдалап алып кел[+].


15Аларга зайтун майынан куюп, үстүнө ладан салып кой. Бул нан курмандыгы болот.


16

#### 3

1


Тынчтык курмандыгы жөнүндө

Ким Теңирге арнап тынчтык курмандыгына эркек же ургаачы бодо малдан алып келсе, анда кемчилиги жогунан алып келсин[+].


2Анан колун өз курмандыгынын башына коюп, жыйын чатырынын эшигинин алдында сойсун. Арундун уулдары, ыйык кызмат кылуучулар болсо анын канын курмандык чалынуучу жайдын ар тарабына чачып чыгышсын.


3Анан ал тынчтык курмандыгынан Теңирге арнап карын майын жана ичиндеги бүт майын,


4карчыганын астындагы эки бөйрөгү менен бөйрөк майын, эки бөйрөк менен кошо боор майын бөлүп алып келсин.


5Арундун уулдары буларды курмандык чалынуучу жайда күйүп жаткан отундардын үстүндөгү бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык менен кошо өрттөп жиберишсин. Бул – жыты Теңирге жаккан курмандык[+].


6Ким Теңирге арнап тынчтык курмандыгына эркек же ургаачы майда малдан алып келе турган болсо, кемчилиги жогунан алып келсин.


7Эгерде ал курмандыкка кой алып келсе, аны Теңирдин алдына жетелеп келсин.


8Анан колун өз курмандыгынын башына коюп, жыйын чатырынын эшигинин алдында сойсун. Арундун уулдары болсо анын канын курмандык чалынуучу жайдын ар тарабына чачып чыгышсын.


9Анан ал Теңирге арнап өрттөө үчүн тынчтык курмандыгынын майын, кыр арканын учунан кесилген куйрук майын, карын майын, ичиндеги бүт майын,


10карчыганын астындагы эки бөйрөгү менен бөйрөк майын, эки бөйрөгү менен кошо боор майын бөлүп алып келсин.


11Ыйык кызмат кылуучу аларды курмандык чалынуучу жайда өрттөсүн. Бул отко өрттөлгөн курмандык Теңирге арналган курмандык болот[+].


12Эгерде ал курмандыкка эчки алып келсе, аны Теңирдин алдына жетелеп келсин.


13Анан колун анын башына коюп, жыйын чатырынын алдына сойсун. Арундун уулдары анын канын курмандык чалынуучу жайдын ар тарабына чачып чыгышсын.


14Анан андан Теңирге арнап, анын карын майын жана ичиндеги бүт майын,


15карчыганын астындагы эки бөйрөгү менен бөйрөк майын, эки бөйрөгү менен кошо боор майын бөлүп алып келсин.


16Анан ыйык кызмат кылуучу аларды курмандык чалынуучу жайда өрттөсүн. Бул отко өрттөлгөн курмандык – жыты Теңирге жаккан курмандык, анын бардык майы Теңирге арналсын[+].


17

#### 4

1


Күнөө үчүн чалынуучу курмандык жөнүндө

Теңир Мусага мындай деп айтты:


2«Ысрайыл уулдарына айт: Ким Теңирдин осуяттарынын бирин жаңылыштык менен бузуп күнөө кылса жана кылууга болбой турган иштерди кылса,[+]


3же майланган ыйык кызмат кылуучу күнөө кылып, элди күнөөкөр кылса, анда кылган күнөөсү үчүн бодо малдан кемчилиги жок букачарды Теңирдин алдына күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка алып келсин.


4Анан ал букачарды жыйын чатырынын эшигинин алдына, Теңирдин алдына алып келип, колдорун букачардын башына коюп, Теңирдин алдында сойсун.


5Майланган ыйык кызмат кылуучу букачардын канынан алып, жыйын чатырына алып кирсин.


6Анан ыйык кызмат кылуучу сөөмөйүн канга малып, Теңирдин алдында, ыйык жайдын көшөгөсүнүн алдында жети жолу чачсын.


7Ыйык кызмат кылуучу букачардын канын жыйын чатырында, Теңирдин алдында турган жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жайдын мүйүздөрүнө сыйпасын. Ал эми букачардын калган канын жыйын чатырынын кире беришиндеги курмандык чалынуучу жайдын түбүнө төгүп салсын[+].


8Анан күнөө үчүн чалынган букачардын майынын баарын: карын майын, ичиндеги бүт майын,


9карчыганын астындагы эки бөйрөгүн, бөйрөк майын, эки бөйрөгү менен кошо боор майын бөлүп алсын.


10Буларды тынчтык курмандыгына чалынган букачардыкындай кылып бөлүп алсын. Буларды ыйык кызмат кылуучу курмандык чалынуучу жайда өрттөсүн.


11Ал эми букачардын терисин, бүт этин, башын, шыйрактарын, ичеги-кардын кан-жини менен,[+]


12букачарды бүт бойдон стандын сыртындагы күл төгүлүүчү таза жерге алып чыгып, отундардын үстүнө коюп өрттөп жиберсин. Ал күл төгүлүүчү жерде өрттөлсүн.


13Эгерде Ысрайыл жамааты жаңылыштык менен күнөө кылса, ал жамааттын алдында ачыкка чыкпаса же Теңирдин осуяттарынын бирин бузуп, кылууга болбой турган бир иш кылып, күнөөлүү болсо,[+]


14анда алар күнөө кылганын билишкенден кийин, бүткүл жамааттын күнөөсү үчүн курмандыкка бодо малдан бир букачар чыгарып, аны жыйын чатырынын алдына алып келишсин.


15Анан жамааттын аксакалдары Теңирдин алдында колдорун букачардын башына коюп, аны Теңирдин алдында союшсун.


16Анан майланган ыйык кызмат кылуучу букачардын канын жыйын чатырынын ичине алып кирсин.


17Ыйык кызмат кылуучу сөөмөйүн канга малып, Теңирдин алдына, ыйык жайдын көшөгөсүнүн алдына жети жолу чачсын[+].


18Анан канды жыйын чатырынын ичинде Теңирдин алдында турган курмандык чалынуучу жайдын мүйүздөрүнө сыйпасын, ал эми калган канды жыйын чатырынын кире беришинде турган курмандык бүтүндөй өрттөлүүчү жайдын түбүнө төгүп салсын.


19Анан анын майынын баарын чыгарып алып, курмандык чалынуучу жайда өрттөп жиберсин.


20Кылган күнөө үчүн алып келген букачарды кандай кылса, бул букачарды да дал ошондой кылсын. Ыйык кызмат кылуучу аларды ушинтип тазалайт, ошондо алардын кылган күнөөсү кечирилет


21Мурунку букачарды өрттөгөндөй эле, бул букачарды да стандын сыртына алып чыгып өрттөп жиберсин. Бул жамааттын күнөөсү үчүн чалынган курмандык болот.


22Ал эми башчы күнөө кылса жана Кудай-Теңиринин осуяттарынын бирин жаңылыштык менен бузуп, кылууга болбой турган бир иш кылып, күнөөлүү болсо,


23анда ал күнөө кылганын билгенден кийин, кемчилиги жок текени курмандыкка алып келсин.


24Анан колун текенин башына коюп, Теңирдин алдында турган бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктар союлуучу жерде сойсун. Бул курмандык күнөө үчүн чалынган курмандык болот.


25Анан ыйык кызмат кылуучу күнөө үчүн чалынган курмандыктын канына сөөмөйүн малып, курмандык бүтүндөй өрттөлүүчү жайдын мүйүздөрүнө сыйпасын. Ал эми анын калган канын курмандык чалынуучу жайдын түбүнө төгүп салсын.


26Анын бүт майын тынчтык курмандыгынын майын өрттөгөндөй кылып өрттөсүн. Ыйык кызмат кылуучу аны кылган күнөөсүнөн ушинтип тазалайт, ошондо анын күнөөсү кечирилет.


27Элдин ичинен бир адам жаңылыштык менен күнөө кылса жана Теңирдин осуяттарынын бирин бузуп, кылууга болбой турган бир иш кылып, күнөөлүү болсо,[+]


28анда ал күнөө кылганын билгенден кийин, күнөөсү үчүн кемчилиги жок эчкини курмандыкка алып келсин.


29Анан күнөөсү үчүн алып келген курмандыктын башына колун коюп, күнөөсү үчүн чалынуучу эчкини бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктар союлуучу жерде сойсун.


30Анан ыйык кызмат кылуучу анын канына сөөмөйүн малып, курмандык бүтүндөй өрттөлүүчү жайдын мүйүздөрүнө сыйпасын, ал эми анын калган канын курмандык чалынуучу жайдын түбүнө төгүп салсын.


31Анын майынын баарын тынчтык курмандыгынын майын бөлүп алгандай кылып бөлүп алсын. Анан ыйык кызмат кылуучу аны курмандык чалынуучу жайда өрттөп жиберсин. Бул – жыты Теңирге жаккан курмандык. Ыйык кызмат кылуучу аны ушинтип тазалайт, ошондо анын күнөөсү кечирилет[+].


32Эгерде ал кылган күнөөсү үчүн кой алып келгиси келсе, анда кемчилиги жок ургаачы кой алып келсин.


33Анан ал колун күнөөсү үчүн чалынуучу курмандыктын башына коюп, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктар союлуучу жерде сойсун.


34Анан ыйык кызмат кылуучу күнөө үчүн чалынган бул курмандыктын канына сөөмөйүн малып алып, курмандык бүтүндөй өрттөлүүчү жайдын мүйүздөрүнө сыйпасын. Ал эми анын калган канын курмандык чалынуучу жайдын түбүнө төгүп салсын.


35

#### 5

1


Айып үчүн чалынуучу курмандык жөнүндө

Ким бирөөнүн каргыш айтканын угуп, ошого күбө болуп же көрүп-билип туруп айтпай койсо, анда ал күнөөлүү болот.


2Ким таза эмес бир нерсеге, адал эмес жаныбардын, же адал эмес малдын, же адал эмес сойлоочу жаныбардын өлүгүнө билбей тийип алса, ал билбегенине карабастан таза эмес жана айыптуу болуп калат[+].


3Ким адамдын булгай турган кандайдыр бир таза эмес нерсесине билбей тийип алса, бирок аны кийин билсе, ал кийин билгенине карабастан айыптуу болуп калат[+].


4Адамдар ойлонбостон ант берип алгандай, ким жаманбы-жакшыбы, кандайдыр бир ишти кылам деп, ойлонбой туруп ант берип, анысын унутуп калса, бирок кийин эстесе, ал эстегенине карабастан айыптуу болуп калат[+].


5Ким ушулардын кийин бирин кылып айыптуу болсо, анда ал кылган күнөөсүн мойнуна алып ачык айтсын.


6Ал кылган күнөөсү үчүн Теңирге арнап курмандыкка майда жандыктан кой же эчки алып келсин, ошондо ыйык кызмат кылуучу аны кылган күнөөсүнөн тазалайт.


7Эгерде кой алып келе албаса, анда күнөөсүнүн айыбы үчүн Теңирге арнап курмандыкка эки бактек же эки жаш көгүчкөн алып келсин. Бирин күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка, экинчисин бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка алып келсин[+].


8Аларды ыйык кызмат кылуучуга алып келсин. Ыйык кызмат кылуучу күнөө үчүн алынып келинген биринчи канаттуунун мойнун сындырып койсун, бирок жулуп албасын.


9Күнөө үчүн чалынган бул курмандыктын канын курмандык чалынуучу жайдын капталына чачсын, ал эми калган канды курмандык чалынуучу жайдын түбүнө сыгып салсын. Бул күнөө үчүн чалынган курмандык болот.


10Ал эми экинчисин эрежеси боюнча бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чалсын. Ыйык кызмат кылуучу аны кылган күнөөсүнөн ушинтип тазалайт, ошондо анын күнөөсү кечирилет.


11Эгерде ал эки бактек же эки жаш көгүчкөн алып келе албаса, анда күнөөсү үчүн курмандыкка эйфанын ондон бир бөлүгүнчөлүк буудай унун алып келсин. Ага зайтун майын куйбасын, ладан да салбасын, анткени бул күнөө үчүн чалынган курмандык болот[+].


12Ал аны ыйык кызмат кылуучуга алып келсин. Теңир эсине алышы үчүн, ыйык кызмат кылуучу андан бир ууч толтура алып, курмандык чалынуучу жайда Теңирге арнап өрттөсүн. Бул күнөө үчүн чалынган курмандык болот.


13Жогоруда айтылгандардын бирин кылып күнөөгө баткан адамды ыйык кызмат кылуучу күнөөсүнөн ушинтип тазалайт, ошондо анын күнөөсү кечирилет. Ал эми артып калганы нан курмандыгы сыяктуу эле ыйык кызмат кылуучуга тиешелүү»[+].


14Теңир Мусага дагы мындай деп айтты:


15«Ким кылмыш кылса жана Теңирге арналган нерселерге каршы жаңылыштык менен күнөө кылса, анда ал айыбы үчүн Теңирге арнап майда малдан кемчилиги жок кочкор алып келсин. Сен ал кочкорду ыйык шекел болгон күмүш шекел менен баала. Бул айып үчүн чалынган курмандык болот[+].


16Ал Теңирдин кайсы ыйык нерсесине каршы күнөө кылса, ошону төлөп берсин. Анын баасына баасынын бештен бир бөлүгүн кошуп, ыйык кызмат кылуучуга берсин. Аны ыйык кызмат кылуучу кылган күнөөсүнөн айып үчүн чалынуучу курмандыкка кочкорду чалуу менен тазалайт, ошондо анын күнөөсү кечирилет[+].


17Ким күнөө кылса жана Теңирдин осуяттарынын бирин бузуп, кылууга болбой турган бир иш кылса, билбестиктен күнөөлүү болуп, мойнунда күнөөсү болсо,


18анда ал айып үчүн курмандыкка ыйык кызмат кылуучу баалаган кемчилиги жок кочкорду алып келсин. Ыйык кызмат кылуучу аны билбей кылган күнөөсүнөн ушинтип тазалайт, ошондо анын күнөөсү кечирилет.


19

#### 6

1Теңир Мусага дагы мындай деп айтты:


2«Ким Теңирдин алдында күнөө кетирсе, кылмышка барса, өз жакынынын сактап турууга берген нерсесин бербей танып кетсе, же бирөөнүн буюмун менчиктеп алса, же уурдап алса, же жакынын алдап кетсе,[+]


3же бирөөнүн жоголгон буюмун таап алып унчукпай койсо, адамдар калп айтып карганып күнөөгө баткандай, калп айтып карганса,


4анда ал күнөө кылып айыптуу болгондуктан, уурдап алганын, же менчиктеп алганын, же сактап турууга берилгенди, же таап алган нерсесин кайтарып берсин.


5Эгерде ал бирөөнүн бир нерсеси жөнүндө калп айтып карганса, аны толугу менен кайтарып берсин. Айып үчүн чалынуучу курмандыгын алып келген күнү анын баасына баасынын бештен бир бөлүгүн кошуп, ээсине кайтарып берсин[+].


6Ал сенин баалаганың боюнча, айып үчүн чалынуучу курмандыкка койлордун ичинен кемчилиги жок кочкорду Теңирге арнап ыйык кызмат кылуучуга алып келсин.


7Ыйык кызмат кылуучу аны Теңирдин алдында күнөөдөн тазалайт, ошондо ал кандай гана күнөө кылып айыптуу болбосун, бардыгы кечирилет».

8


Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык жөнүндө мыйзам

Анан Теңир Мусага дагы мындай деп айтты:


9«Арун менен анын уулдарына бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык жөнүндө төмөнкүдөй мыйзамды бер: бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык курмандык өрттөлүүчү жайда түнү бою калсын, курмандык чалынуучу жайдагы от түнү бою күйүп турсун[+].


10Ыйык кызмат кылуучу зыгыр буласынан токулган сырт кийими менен зыгыр буласынан жасалган ич кийимин кийип, курмандык чалынуучу жайда бүтүндөй өрттөлгөн курмандыктан калган күлдү чыгарып алып, курмандык чалынуучу жайдын жанына койсун[+].


11Анан үстүндөгү кийимдерин чечип, башка кийимдерди кийип, күлдү стандын сыртындагы таза жерге алып чыксын[+].


12Курмандык чалынуучу жайдагы от болсо өчпөстөн күйүп турсун. Ыйык кызмат кылуучу ага ар күнү эртең менен отун жагып, анын үстүнө бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты коюп, анын үстүнө тынчтык курмандыгынын майын өрттөп турсун[+].


13Курмандык чалынуучу жайда от дайыма күйүп турсун, өчпөсүн.

14


Нан курмандыгы жөнүндө мыйзам

Нан курмандыгы жөнүндөгү мыйзам мындай: Арундун уулдары аларды Теңирдин алдында курмандык чалынуучу жайга алып келишсин[+].


15Анан ыйык кызмат кылуучу нан курмандыктарынын ичинен зайтун майы кошулган, үстүнө ладан салынган буудай унунан бир ууч алып, жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жайда өрттөсүн. Бул курмандык – Теңир эсине алышы үчүн өрттөлгөн, жыты Теңирге жаккан курмандык.


16Нан курмандыгынын калганын Арун менен анын уулдары жесин. Алар ачыткысыз нанды ыйык жайда, жыйын чатырынын короосунда жешсин.


17Ал ачыткы кошулбай бышырылсын. Мен муну Мага арналган курмандыктардын ичинен аларга үлүш кылып бердим. Бул – күнөө үчүн жана айып үчүн чалынган курмандык сыяктуу эле эң ыйык курмандык[+].


18Аны Арун тукумунун эркек аттууларынын баары жесе болот. Теңирдин курмандыктарынын ичинен бул силердин тукумуңардын түбөлүк үлүшү болсун. Ага тийгендин баары ыйык болуп калат»[+].


19Анан Теңир Мусага дагы мындай деп айтты:


20«Арундун жана анын уулдарынын ыйык кызматка майланган күнү Теңирге алып келе турган курмандыгы бул: дайыма алып келинүүчү эйфанын ондон бир бөлүгүнчөлүк буудай уну. Анын жарымын эртең менен, жарымын кечинде алып келсин.


21Ал зайтун майы кошулуп көмөч казанга бышырылсын. Сындырып-сындырып алып келген нан курмандыгындай кылып, аны да сындырып-сындырып, үстүнө зайтун майын куюп алып кел. Аны Теңирге жагымдуу жыт чыгаруу үчүн алып кел[+].


22Аны Арундун уулдарынын ичинен атасынын ордуна дайындалган ыйык кызмат кылуучу аткарсын. Бул – Теңирдин түбөлүк мыйзамы. Ал бүт бойдон өрттөлсүн[+].


23Ыйык кызмат кылуучу алып келген бардык нан курмандыктары желбестен, бүт бойдон өрттөлсүн».

24


Күнөө үчүн чалынуучу курмандык жөнүндө мыйзам

Теңир Мусага дагы мындай деп айтты:


25«Арун менен анын уулдарына күнөө үчүн чалынуучу курмандык жөнүндөгү мыйзам мындай деп айт: Күнөө үчүн чалынуучу курмандык Теңирдин алдында, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктар союла турган жерде союлсун. Бул – эң ыйык нерсе[+].


26Аны күнөө үчүн чалынуучу курмандыкты чалып жаткан ыйык кызмат кылуучу жесин. Ал ыйык жерде, жыйын чатырынын короосунда желсин.


27Анын этине тийгендин баары ыйык болуп калат. Эгерде анын каны кийимге чачыраса, анда кан чачыраган кийимди ыйык жерде жуу.


28Ал бышырылган чопо идишти талкалап сал. Эгерде ал жез идиште бышырылса, анда аны тазалап, суу менен жуу[+].


29Аны ыйык кызмат кылуучулар тукумунун эркек аттууларынын баары жесе болот. Бул – эң ыйык нерсе.


30

#### 7

1


Айып үчүн чалынуучу курмандык жөнүндө мыйзам

Айып үчүн чалынуучу курмандык жөнүндө мыйзам мындай: бул – эң ыйык нерсе[+].


2Айып үчүн чалынуучу курмандык бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык союлуучу жерде союлсун, анын канын курмандык чалынуучу жайдын ар тарабына чачып чыгыш керек.


3Курмандыкты алып келген адам анын майынын баарын: куйрук майын, карын майын,


4карчыганын астындагы эки бөйрөгү менен бөйрөк майын, бөйрөгү менен кошо боор майын бөлүп алып келсин.


5Мунун баарын ыйык кызмат кылуучу Теңирге арнап курмандык чалынуучу жайда өрттөсүн. Бул айып үчүн чалынган курмандык болот.


6Аны ыйык кызмат кылуучулар уруусунун эркек аттууларынын баары жесе болот. Ал ыйык жерде желсин. Бул – эң ыйык нерсе.


7Күнөө үчүн чалынуучу курмандык менен айып үчүн чалынуучу курмандыктын мыйзамы бир. Бул курмандык күнөөдөн тазалаган ыйык кызмат кылуучуга тиешелүү[+].


8Ыйык кызмат кылуучу бирөөнүн бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгын өрттөсө, ал өрттөгөн бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктын териси ага тиешелүү.


9Тандырга, карапага же көмөч казанга бышырылган нан курмандыктарынын баары аларды Теңирдин алдына алып келген ыйык кызмат кылуучуга тиешелүү[+].


10Нан курмандыктарынын зайтун майы кошулганы да, кошулбаганы да Арундун уулдарынын баарына тиешелүү[+].

11


Тынчтык курмандыгы жөнүндө мыйзам

Теңирге арнап алып келген тынчтык курмандыгы жөнүндө мыйзам мындай:[+]


12Ким курмандыкты ыраазычылык билдирүү үчүн алып келсе, анда ал ыраазычылык билдирүү курмандыгына зайтун майы кошулган, ачыткысыз нандарды, ачыткы кошулбай бышырылган, үстүнө зайтун майы сыйпалган токочторду, зайтун майы сиңирилген буудай унун, зайтун майы кошулган нандарды алып келсин[+].


13Ал ыраазычылык билдирүү үчүн алып келген тынчтык курмандыгын алып келгенде, токочтордон сырткары ачыткы кошулган нан алып келсин.


14Бардык курмандыктардын ичинен бирөөнү ал Теңирдин алдында өйдө көтөрсүн. Бул курмандык тынчтык курмандыгынын канын чачкан ыйык кызмат кылуучуга тиешелүү.


15Ыраазычылык билдирип алып келген тынчтык курмандыгынын эти ошол эле күнү желсин. Андан эртең мененкиге калбасын[+].


16Ким Теңирге арнап убада боюнча же өз каалоосу боюнча курмандык алып келсе, анда ал курмандык алып келген күнү желсин, артып калганын эртеси күнү жесе болот[+].


17Ал эми курмандыктын үчүнчү күнгө калган эти өрттөлсүн.


18Эгерде тынчтык курмандыгынын этин үчүнчү күнү жей турган болсо, ал Кудай үчүн жагымсыз. Анын алып келгени эсепке алынбайт. Ал таза эмес болуп эсептелет, ким аны жесе, ал күнөөлүү болот.


19Эгерде бул эт таза эмес бир нерсеге тийип кетсе, анда ал желбестен, өрттөлсүн. Ал эми таза этти ар бир таза адам жесе болот.


20Ким таза эмес болуп турганда Теңирге арналган тынчтык курмандыгынын этин жесе, анда ал адам өз элинин арасынан жок кылынсын[+].


21Ким таза эмес нерселерге: адамдын таза эмес нерсесине, же таза эмес малга, же таза эмес сойлоочу жаныбарга тийип, анан Теңирге арналган тынчтык курмандыгынын этинен жесе, анда ал адам өз элинин арасынан жок кылынсын».


22Теңир Мусага дагы мындай деп айтты:


23«Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: Өгүздүн да, койдун да, эчкинин да майын жебегиле[+].


24Өлгөн малдын же жырткыч жара тарткан малдын майын ар кандай нерсеге пайдаланса болот, бирок жегенге болбойт[+].


25Ким Теңирге курмандыкка алынып келинген малдын майын жесе, ал өз элинин арасынан жок кылынсын.


26Кайсы жерде жашасаңар да эч кандай канаттуунун, эч кандай малдын канын жебегиле[+].


27Ким кайсы бир жандыктын канын жесе, анда ал адам өз элинин арасынан жок кылынсын».


28Теңир Мусага дагы мындай деп айтты:


29«Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: Ким Теңирге тынчтык курмандыгын алып келсе, анда ал тынчтык курмандыгынын тиешелүү бөлүгүн Теңирге өзү алып келсин.


30Ал курмандыкты Теңирге өз колу менен алып келүүгө тийиш. Ал курмандыктын майы менен төшүн Теңирдин алдында силкилдетсин.


31Майын ыйык кызмат кылуучу курмандык чалынуучу жайда өрттөсүн, ал эми төшү Арун менен анын уулдарына тиешелүү[+].


32Тынчтык курмандыгыңардын ичинен курмандыктын оң санын өйдө көтөрүлө турган курмандык кылып, ыйык кызмат кылуучуга бергиле.


33Арундун уулдарынын ичинен тынчтык курмандыгынын канын курмандык чалынуучу жайга чачкан, майын өрттөгөн уулуна оң саны тиешелүү.


34Анткени Мен Ысрайыл уулдарынын тынчтык курмандыктарынын ичинен силкилдетиле турган төш менен өйдө көтөрүлө турган оң санды Ысрайыл уулдарынан түбөлүк үлүш катары ыйык кызмат кылуучу Арунга жана анын уулдарына бердим».


35Арун менен анын уулдарынын Теңирдин алдында ыйык кызматка чакырылган күндөн баштап, Теңирге арналган курмандыктардын ичинен алган үлүшү ушул.


36Теңир аларды ыйык кызматка майлаган күндөн баштап, аларга Ысрайыл уулдары алып келген курмандыктардан ушул үлүштү берип турууга буйрук кылган. Бул – алардын укум-тукумуна түбөлүккө калган көрсөтмө.


37Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык жөнүндө, нан курмандыгы жөнүндө, күнөө үчүн чалынган курмандык жөнүндө, айып үчүн чалынган курмандык жөнүндө, ыйык кызматка арноо курмандыгы жөнүндө жана тынчтык курмандыгы жөнүндө берилген мыйзамдар ушулар.


38

#### 8

1


Арунду жана анын уулдарын ыйык кызматка дайындоо

[•]Теңир Мусага мындай деп айтты:


2«Арунду, аны менен бирге анын уулдарын, алардын кийимдерин, майлоочу майды, күнөө үчүн курмандыкка чалына турган букачарды, эки кочкорду, бир себет ачыткысыз нанды алып кел.


3Бүт жамаатты да жыйын чатырынын эшигинин алдына чогулт».


4Теңир Мусага кандай буйруса, ал ошондой кылды. Бүт жамаат жыйын чатырынын эшигинин алдына чогулду.


5Ошондо Муса жамаатка кайрылып, мындай деди: «Теңир мындай кылууну буйруду».


6Муса Арунду жана анын уулдарын чакырып, аларды сууга жуунтту.


7Арунга узун көйнөк кийгизип, белине бел курчоо курчап, анын үстүнөн чапан кийгизди. Анан эфод кийгизип, бел курчоо курчап, эфоддун үстүнөн байлады.


8Анын үстүнөн төш чөнтөктү тагып, анын ичине урим менен тумимди салды[+].


9Теңир Мусага буйругандай, анын башына кидар кийгизип, кидардын алды жагына жылмаланган алтын тактайчаны, ыйык таажыны такты[+].


10Анан Муса майлоочу майды алып, жыйын чатырын, анын ичинде болгон нерсенин баарын ыйыктады[+].


11Анан майлоочу майдан алып, курмандык чалынуучу жайга жети жолу чачып, курмандык чалынуучу жайды жана ага тиешелүү бардык нерселерди, жуунгучту, анын түбүн ыйыкташ үчүн майлады.


12Анан майлоочу майдан Арундун башына куйду, аны ыйыкташ үчүн майлады[+].


13Муса Теңир буйругандай, Арундун уулдарын да чакырып, аларга да узун көйнөк кийгизип, белдерине бел курчоо курчап, баштарына кидар кийгизди.


14Анан ал күнөө үчүн курмандыкка чалынуучу букачарды алып келди. Арун менен анын уулдары букачардын башына колдорун коюшту.


15Муса аны союп, канына сөөмөйүн малып, курмандык чалынуучу жайдын төрт тарабындагы мүйүздөргө сыйпап, курмандык чалынуучу жайды ыйыктады. Ал эми калган канды курмандык чалынуучу жайдын түбүнө төктү. Аны таза кылыш үчүн ошентип ыйыктады[+].


16Анан Муса курмандыктын ичиндеги майынын баарын: боор майын, эки бөйрөгүн, алардын майын алып, курмандык чалынуучу жайда өрттөп жиберди[+].


17Букачардын өзүн, терисин, этин жана кан-жинин, Теңир Мусага буйругандай, стандын сыртына алып чыгып, отко өрттөп жиберди[+].


18Анан бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чалынуучу кочкорду жетелеп келди. Арун менен анын уулдары колдорун кочкордун башына коюшту.


19Анан Муса аны союп, анын канынан алып, курмандык чалынуучу жайдын ар тарабына чачып чыкты.


20Анан кочкорду жиликтеп бөлүп, башын, майын, жиликтенген эттерин өрттөп жиберди.


21Ал эми ичеги-карындары менен шыйрактарын жууп, кочкорду бүт бойдон курмандык чалынуучу жайда өрттөп жиберди. Жыты Теңирге жаккан бүтүндөй өрттөлүүчү бул курмандык – Теңир Мусага буйругандай, Теңирге арналган курмандык[+].


22Анан ал ыйык кызматка дайындоодо чалынуучу экинчи кочкорду алып келди. Арун жана анын уулдары колдорун кочкордун башына коюшту.


23Муса аны союп, канынан алып, Арундун оң кулагынын көнчөгүнө, оң колунун бармагына жана оң бутунун бармагына сыйпады[+].


24Ал Арундун уулдарын да чакырып алып, алардын оң кулактарынын көнчөгүнө, оң колдорунун бармактарына, оң буттарынын бармактарына сыйпады. Анан канды курмандык чалынуучу жайдын ар тарабына чачып чыкты.


25Анан анын майын, куйрук майын, бүт ич майын, боор майын, эки бөйрөгүн, алардын майын, оң санын алды.


26Анан Теңирдин алдында турган себеттеги ачыткысыз нандан бирди, зайтун майы кошулган нандан бирди жана токочтон бирди алып, аларды май менен оң сандын үстүнө койду.


27Муса мунун баарын Арундун жана анын уулдарынын колдоруна берди. Алар аны Теңирдин алдында силкилдетишти.


28Анан Муса буларды алардын колдорунан алып, курмандык бүтүндөй өрттөлүүчү жайда өрттөп жиберди. Бул курмандык – ыйык кызматка дайындоого арналган, жыты Теңирге жаккан курмандык.


29Муса төштү алып, Теңирдин алдында силкилдетти. Теңир Мусага буйругандай, ыйык кызматка дайындоодо чалынган кочкордон Мусага тийген үлүш ушул.


30Анан Муса майлоочу майдан жана курмандык чалынуучу жайдагы кандан алып, Арунга жана анын кийимдерине, анын уулдарына жана уулдарынын кийимдерине чачты. Арун менен анын кийимдерин, уулдары менен алардын кийимдерин ушинтип ыйыктады.


31Анан Муса Арунга жана анын уулдарына мындай деди: «Этин жыйын чатырынын эшигинин алдына бышыргыла, аны ошол жерде ыйык кызматка дайындоого арналган себеттеги нан менен кошо жегиле. Мага “Аны Арун жана анын уулдары жесин” деген буйрук берилген.


32Ал эми эт менен нандын артып калганын өрттөп жибергиле.


33Силерди ыйык кызматка дайындоо күндөрү бүткөнгө чейин, жети күн жыйын чатырынын эшигинин алдынан кетпегиле, анткени силерди ыйык кызматка дайындоо мөөнөтү жети күнгө созулат.


34Силердин тазаланууңар бүгүнкүдөй болушу керек, Теңир ошондой буйруган.


35Жыйын чатырынын эшигинин алдында жети күн бою күнү-түнү тургула, өлүп калбашыңар үчүн, Теңирдин алдында сак тургула, анткени мага Кудай-Теңирден ушундай буйрук болгон».


36

#### 9

1


Арундун курмандыктарды чалуусу

Сегизинчи күнү Муса Арунду, анын уулдарын жана Ысрайыл аксакалдарын чакырып алып,


2Арунга мындай деди: «Күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бодо малдын ичинен бир букачар, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бир кочкор алып келип, Теңирдин алдына кой, экөө тең кемчилиги жок болсун.


3Анан Ысрайыл уулдарына мындай де: Күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка кемчилиги жок букачар жана бир жылдык козу алып келгиле.


4Теңирдин алдында курмандык чалуу үчүн тынчтык курмандыгына бир өгүз, бир кочкор, нан курмандыгына зайтун майы кошулган нандарды алып келгиле, анткени бүгүн силерге Теңир келет».


5Ошондо алар Муса эмне буйруса, ошонун баарын жыйын чатырынын алдына алып келишти. Бүт жамаат келип, Теңирдин алдында турду.


6Ошондо Муса аларга: «Теңир буйругандай кылсаңар, силерге Теңирдин даңкы келет», – деди.


7Анан Муса Арунга мындай деди: «Теңир буйругандай, курмандык чалынуучу жайга чыгып, күнөө үчүн чалынуучу жана бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгыңды чалып, өзүңдү да, элиңди да күнөөдөн тазала, элдин алып келген курмандыктарын да чалып, бардыгын күнөөдөн тазала».


8Ошондо Арун курмандык чалынуучу жайга келип, күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка өзү үчүн букачар сойду.


9Арундун уулдары ага анын канын алып келишти. Анан ал сөөмөйүн канга малып, курмандык чалынуучу жайдын мүйүздөрүнө сыйпады, ал эми калган канды курмандык чалынуучу жайдын түбүнө төктү.


10Ал эми күнөө үчүн чалынган курмандыктын майын, бөйрөктөрүн жана боор майын, Теңир Мусага буйругандай кылып, курмандык чалынуучу жайда өрттөп жиберди.


11Эти менен терисин стандын сыртына алып чыгып өрттөп жиберди[+].


12Анан бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты мууздады. Арундун уулдары ага курмандыктын канын алып келишти. Ал канды курмандык чалынуучу жайдын ар тарабына чачып чыкты.


13Анан ага бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктын жиликтеп бөлүнгөн эттерин, башын алып келишти. Ал аларды курмандык чалынуучу жайда өрттөп жиберди.


14Ал эми ичеги-карыны менен шыйрактарын сууга жууп, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык менен кошо курмандык чалынуучу жайда өрттөп жиберди.


15Анан эл алып келген курмандыкты, күнөө үчүн алып келген текесин сойду. Аны мурунку курмандыктай кылып, күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка чалды.


16Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты да өзүнүн эрежеси боюнча курмандыкка чалды.


17Анан нан курмандыктарынан колдоруна толтуруп алып келип, эртең менен өрттөлүүчү бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктын үстүнө кошуп өрттөп жиберди.


18Анан тынчтык курмандыгына эл алып келген өгүз менен кочкорду чалды. Арундун уулдары алардын канын алып келишти. Арун канды курмандык чалынуучу жайдын ар тарабына чачып чыкты.


19Өгүздүн майын да, кочкордун куйрук майын да, карын майын да, бөйрөктөрүн да, боор майын да алып келип,


20төштүн үстүнө коюшту. Анан Арун ал майларды курмандык чалынуучу жайда өрттөп жиберди.


21Теңир Мусага буйругандай кылып, Арун төш менен оң санды Теңирдин алдында силкилдетти.


22Анан Арун колун жайып, элге кайрылып, аларга батасын берди. Күнөө үчүн чалынуучу курмандыкты, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты жана тынчтык курмандыгын чалып, курмандык чалынуучу жайдан түштү.


23Муса менен Арун жыйын чатырына киришти. Анан сыртка чыгып, элге бата беришти. Ошондо бүт элге Теңирдин даңкы көрүндү[+].


24

#### 10

1


Надап менен Абыйуттун күнөөсү

Арундун уулдары Надап менен Абыйут жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү идиштерин алып, аларга от салып, түтөтүлүүчү зат салып, Теңирдин алдына Ал буйрубаган башка от алып келишти[+].


2Ошондо Теңирден от түшүп, аларды өрттөп жиберди. Алар Теңирдин алдында өлүштү[+].


3Анан Муса Арунга: «Теңир: “Мен Өзүмө жакындагандардын арасында Өзүмдүн ыйыктыгымды көрсөтөм, бардык элдин алдында даңкталам”, – деп айткан», – деди. Арун унчуккан жок[+].


4Анан Муса Арундун агасы Узиелдин уулдары Мишаел менен Элсапанды чакырып, аларга: «Барып, бир туугандарыңарды ыйык жайдан стандын сыртына алып чыккыла», – деди[+].


5Алар барып, Мусанын буйругу боюнча, узун көйнөк кийген Надап менен Абыйутту стандын сыртына алып чыгышты.


6Муса Арунга жана анын уулдары Элазар менен Итамарга мындай деди: «Өлүп калбайын десеңер, Теңирдин каары жамаатка төгүлбөсүн десеңер, баш кийимиңерди чечпегиле, кийимиңерди айрыбагыла, бирок бир туугандарыңар, бүткүл Ысрайыл эли Теңир өрттөп жибергендерди жоктоп ыйласа болот[+].


7Өлүп калбайын десеңер, жыйын чатырынын эшигинин алдынан кетпегиле, анткени силер Теңирдин майлоочу майы менен майлангансыңар». Алар Мусанын айтканын кылышты[+].

8


Ыйык кызмат кылуучуларга берилген көрсөтмөлөр

Теңир Арунга дагы мындай деп айтты:


9«Өлүп калбайын десеңер, жыйын чатырына киргенде, өзүң да, уулдарың да шарап менен күчтүү ичимдикти ичпегиле. Бул силердин укум-тукумуңарга түбөлүккө калган көрсөтмө болсун[+].


10Силер ыйыкты ыйык эместен, тазаны таза эместен айырмалай билишиңер керек[+].


11Теңир Муса аркылуу айткан мыйзамдардын баарын Ысрайыл уулдарына үйрөтүшүңөр керек».


12Анан Муса Арунга жана анын тирүү калган уулдары Элазар менен Итамарга мындай деди: «Теңирге алып келген нан курмандыктардын калганын алып, ачыткысыз нанды курмандык чалынуучу жайдын жанында жегиле, анткени бул – эң ыйык курмандык.


13Аларды ыйык жайда жегиле, анткени ал – Теңирге арналган курмандыктардын ичинен сага жана уулдарыңа тийген үлүш. Теңир мага ушундай буйруган[+].


14Силкилдетилген төш менен өйдө көтөрүлгөн санды таза жерде уулдарың, кыздарың болуп чогуу жегиле, анткени бул – Ысрайыл уулдарынын тынчтык курмандыктарынын ичинен сага жана уулдарыңа тийген үлүш.


15Өйдө көтөрүлө турган сан менен силкилдетиле турган төштү курмандыктардын майы менен кошо Теңирдин алдында силкилдеткиле. Бул Теңир буйругандай, сенин жана сенин уулдарыңдын түбөлүк үлүшү болсун».


16Анан Муса күнөө үчүн чалынуучу текени издесе, ал өрттөлүп кетиптир. Ошондо ал Арундун тирүү калган уулдары Элазар менен Итамарга ачууланып, мындай деди:[+]


17«Эмне үчүн силер күнөө үчүн чалынган курмандыкты ыйык жерде жеген жоксуңар? Ал эң ыйык курмандык болчу, Теңир аны силерге жамаатты күнөөдөн арылтуу үчүн жана аларды Теңирдин алдында тазалоо үчүн берген.


18Курмандыктын каны да ыйык жайга киргизилбептир. Силер курмандыкты мен буйругандай, ыйык жайда жешиңер керек эле»[+].


19Арун Мусага: «Алар бүгүн күнөө үчүн чалынуучу курмандык менен бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты Теңирдин алдына алып келишти, менин башыма болсо ушундай кайгы түштү. Анан күнөө үчүн чалынуучу курмандыкты бүгүн жегеним Теңирге жакмак беле?» – деп жооп берди.


20

#### 11

1


Арам жана адал жаныбарлар жөнүндө

[•]Теңир Муса менен Арунга мындай деп айтты:


2«Ысрайыл уулдарына мындай деп айткыла: Жер үстүндөгү жаныбарлардын ичинен силер мына бул жаныбарларды жесеңер болот:[+]


3Ача туяктуу, ачасы терең, кепшеген жаныбарды жесеңер болот.


4Бирок ача туяктуу, кепшеген жаныбарлардын ичинен мына бул жаныбарларды жебегиле: төө, анткени ал кепшейт, бирок ача туяктуу эмес. Ал силер үчүн арам.


5Кош аяк, анткени ал кепшегени менен ача туяктуу эмес. Ал силер үчүн арам.


6Коён, анткени ал кепшейт, бирок ача туяктуу эмес. Ал силер үчүн арам.


7Чочко, анткени ал ача туяктуу, туягынын ачасы терең, бирок кепшебейт. Ал силер үчүн арам.


8Алардын этин жебегиле, алардын өлүгүнө тийбегиле. Алар силер үчүн арам.


9Суудагы жаныбарлардын ичинен мына бул жаныбарларды жесеңер болот: деңиздерде жана дарыяларда жашаган жаныбарлардын ичинен сүзө турган канаты бар, кабырчыгы бар жаныбарларды жесеңер болот.


10Ал эми деңиздерде жана дарыяларда жашаган жаныбарлардын ичинен, сууда сүзгөн жана сууда жашаган сойлоочу жаныбарлардын ичинен, жерде-сууда жашаган жаныбарлардын ичинен сүзө турган канаты, кабырчыгы жоктору силер үчүн арам.


11Алар силер үчүн арам болуп эсептелсин. Алардын этин жебегиле, алардын өлгүнөн жийиркенгиле.


12Сууда жашаган жаныбарлардын ичинен сүзө турган канаты, кабырчыгы жокторунун баары силер үчүн арам.


13Канаттуулардын ичинен мына бул канаттууларды жебегиле: бүркүт, жору, суу бүркүт,


14кулаалы, шумкар жана анын түрлөрү,


15карга жана анын түрлөрү,


16төө куш, жапалак үкү, чардак, туйгун жана анын түрлөрү,


17үкү, балыкчы куш жана ибис,


18ак куу, биргазан жана ак кажыр,


19ак кытан, илегилек жана анын түрлөрү, сасык үпүп жана жарганат.


20Учуучу, төрт аяктуу курт-кумурскалар силер үчүн арам.


21Учуучу, төрт аяктуу курт-кумурскалардын ичинен жерде секирип жүрө турган узун шыйрактууларды гана жесеңер болот.


22Алардын ичинен: келгин чегирткесинин, талаа чегирткесинин, дарак чегирткесинин жана кармооч чегирткесинин бардык түрлөрүн жесеңер болот[+].


23Булардан башка төрт аяктуу, учуучу курт-кумурскалар силер үчүн арам.


24Алардан силер таза эмес болуп каласыңар, ким алардын өлүгүнө тийип алса, кечке чейин таза эмес болот.


25Ким алардын өлүгүн көтөрсө, кийимдерин жуусун, ал кечке чейин таза эмес болот[+].


26Ача туяктуу, бирок ачасы терең болбогон жана кепшебеген мал силер үчүн арам. Ким ага тийсе, ал таза эмес болот.


27Төрт аяктуу айбанаттардын ичинен таманы менен баскандары силер үчүн арам. Ким алардын өлүгүнө итйип алса, ал кечке чейин таза эмес болот.


28Ким алардын өлүгүн көтөрсө, кийимдерин жуусун, ал кечке чейин таза эмес болот. Алар силер үчүн арам.


29Жерде жашаган майда жаныбарлардын ичинен силер үчүн арам болуп эсептелгендери мына булар: момолой чычкан, чычкан, кескелдирик жана анын түрлөрү,


30кирпи, чүткөр, таш бака, үлүл жана хамелеон.


31Жерде жашаган майда жаныбарлардын ичинен мына ушулар силер үчүн арам. Ким алардын өлүгүнө тийип алса, ал кечке чейин таза эмес болот.


32Алардын кайсы биринин өлүгү бир нерсеге: жыгач идишке болобу, кийимге болобу, териге, же капка, же ишке колдонулуучу ар кандай буюмга болобу, түшүп кетсе, ал таза эмес болот. Аларды сууга салып коюш керек, кечке чейин таза эмес болот, андан кийин таза болот[+].


33Эгерде алардын кайсы биринин өлүгү чопо идишке түшүп кетсе, анда ал идиштин ичиндеги нерсе таза эмес болуп калат, идиштин өзүн талкалап салгыла[+].


34Андай идиштеги суу силер жей турган тамакка кошулуп кетсе, ал тамак таза эмес болот, ал идишке куюлган суусундуктун баары таза эмес болот.


35Алардын өлүгүнөн бир нерсенин үстүнө түшүп калса, алардын баары таза эмес болот. Меш болобу, очок болобу, аларды бузуп салыш керек, алар таза эмес. Алар силер үчүн да таза эмес болуп эсептелсин.


36Бирок суусу бар булак менен кудук гана таза бойдон калат. Ал эми ким алардын өлүгүнө тийсе, ал таза эмес болот.


37Эгерде алардын өлүгүнөн бир нерсе себиле турган үрөнгө түшүп калса, ал таза бойдон калат.


38Эгерде себиле турган үрөнгө суу куюлуп калгандан кийин, алардын өлүгүнөн бир нерсе түшүп калса, анда ал силер үчүн таза эмес болот.


39Эгерде силер жей турган кайсы бир мал өлүп калып, ким анын өлүгүнө тийсе, ал кечке чейин таза эмес болот[+].


40Ким анын өлүгүн жесе, кийимдерин жуусун, ал кечке чейин таза эмес болот. Ким анын өлүгүн көтөрсө, кийимдерин жуусун, ал кечке чейин таза эмес болот.


41Сойлоочу жаныбарлардын баары силер үчүн арам, аларды жебегиле.


42Жер бетинде сойлоп жүрүүчү жаныбарлардын ичинен боору менен жылуучу, төрт аяктуу, көп аяктуу жаныбарларды жебегиле, анткени алар арам.


43Өзүңөрдү жер бетинде сойлоп жүрүүчү эч бир арам жаныбар менен булгабагыла. Алар аркылуу таза эмес болуп калбашыңар үчүн, өзүңөрдү алар менен булгабагыла.


44Анткени силердин Кудай-Теңириңер Менмин, ыйыкталып, ыйык болгула, анткени Мен ыйыкмын. Өзүңөрдү кандайдыр бир сойлоочу жаныбар менен булгабагыла[+].


45Анткени силердин Кудайыңар болуш үчүн, силерди Мисир жеринен алып чыккан Теңириңер Менмин. Ошондуктан ыйык болгула, анткени Мен ыйыкмын».


46Малдар, жаныбарлар, канаттуулар, сууда жашоочулар, жерде сойлоочулар жөнүндөгү мыйзам ушул.


47

#### 12

1


Бала төрөгөн аял жөнүндө мыйзам

Теңир Мусага мындай деп айтты:


2«Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: Эгерде аялдын боюна бүтүп, эркек бала төрөсө, анда ал жети күн таза эмес болот. Ал айызы келип жаткан убагындагыдай эле таза эмес болуп эсептелет[+].


3Сегизинчи күнү бала сүннөткө отургузулсун[+].


4Ал аял канынан тазаланыш үчүн отуз үч күн үйүндө отурсун. Эч бир ыйык нерсеге колун тийгизбесин, тазалануу күндөрү бүтмөйүнчө, аял ыйык жайга келбесин[+].


5Эгерде аял кыз төрөсө, анда ал эки жума таза эмес болот, канынан тазаланып бүтмөйүнчө, алтымыш алты күн үйүндө отурсун.


6Эркек же кыз төрөгөн аял тазаланып бүткөндөн кийин, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бир жылдык козуну, күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка жаш көгүчкөндү же бир бактекти жыйын чатырынын эшигинин алдына, ыйык кызмат кылуучуга алып келсин.


7Ыйык кызмат кылуучу аны Теңирдин алдына алып келип, аялды күнөөдөн тазалайт, ошондо аял аккан канынан тазаланат. Эркек же кыз төрөгөн аял жөнүндөгү мыйзам ушул.


8

#### 13

1


Пес оорулуулар жөнүндө мыйзам

Теңир Муса менен Арунга мындай деп айтты:


2«Эгерде кимдир бирөөнүн денесине шишик, же темирөткү, же так пайда болуп, ал пес оорусунун жарасына окшошо баштаса, анда аны ыйык кызмат кылуучу Арунга же анын ыйык кызмат кылуучу уулдарынын бирине алып келишсин.


3Ыйык кызмат кылуучу денесиндеги жараны карап көрөт. Эгерде жаранын түгү агарып кетсе, жара денеге тереңдеп баратса, анда ал – пес оорусунун жарасы. Ыйык кызмат кылуучу аны карап көрүп, таза эмес деп жарыялайт[+].


4Ал эми анын денесине ак так түшүп, бирок тагы денеге тереңдеп кетпеген болсо, тактын түгү агарып кетпеген болсо, анда ыйык кызмат кылуучу тагы бар адамды жети күн обочо камайт.


5Жетинчи күнү ыйык кызмат кылуучу аны карап көрөт. Эгерде жара эч өзгөрүлбөсө, денеге тарап кетпеген болсо, анда ыйык кызмат кылуучу аны дагы жети күн обочо камайт.


6Жетинчи күнү ыйык кызмат кылуучу аны дагы карап көрөт. Эгерде жара анча билинбесе, денеге жайылып кетпеген болсо, анда ыйык кызмат кылуучу аны таза деп жарыялайт. Бул темирөткү, ал өз кийимин жууп алсын, ошондо таза болуп калат[+].


7Эгерде ал ыйык кызмат кылуучуга көрүнүп, таза деп эсептелсе, бирок темирөткү денеге жайыла баштаса, анда ал экинчи жолу ыйык кызмат кылуучуга келсин.


8Ыйык кызмат кылуучу темирөткү денеге жайылып баратканын көрүп, аны таза эмес деп жарыялайт. Бул – пес оорусу.


9Кимде пес оорусунун жарасы болсо, ал ыйык кызмат кылуучуга келсин.


10Ыйык кызмат кылуучу аны карап көрөт. Эгерде денедеги шишик ак болсо, түгү агарып кетсе, шишик кызыл эт болуп турса,


11анда бул анын денесиндеги эски пес оору экенин билдирет. Ошондо ыйык кызмат кылуучу аны таза эмес деп жарыялап, каматып коёт, анткени ал таза эмес.


12Эгерде пес оору бүт денеге жайылып, оорулууну башынан бутуна чейин каптап кетсе, ыйык кызмат кылуучу караган жердин баары агарып турса,


13ыйык кызмат кылуучу пес оорусу анын бүт денесин каптап калганын көрсө, анда ал оорулууну таза деп жарыялайт, анткени баары агарып кеткен, ал таза.


14Ал эми анын денеси кызыл эт болуп турса, анда ал таза эмес.


15Ыйык кызмат кылуучу кызыл этти көрүп, аны таза эмес деп жарыялайт. Кызыл эт таза эмес болуп эсептелет. Бул – пес оорусу.


16Эгерде кызыл эт өзгөрүп, агарып кетсе, анда ал ыйык кызмат кылуучуга келсин.


17Ыйык кызмат кылуучу аны карап көрөт. Эгерде жара агарып кетсе, ыйык кызмат кылуучу аны таза деп жарыялайт, ал таза.


18Кимдин денесине жара чыгып, анан айыгып калса,


19анан жаранын ордуна ак шишик, же ак, же кызыл так пайда болсо, анда ал ыйык кызмат кылуучуга келсин.


20Ыйык кызмат кылуучу аны карап көрөт. Эгерде так денеге тереңдеп кетсе, тактын түгү агарып кетсе, анда ыйык кызмат кылуучу аны таза эмес деп жарыялайт. Ал – жарадан ырбап кеткен пес оорусунун жарасы.


21Эгерде ыйык кызмат кылуучу тактын түгү ак эмес экенин жана жара тереңдеп кетпегенин көрсө, жара анча билинбесе, анда ал аны жети күн камап коёт.


22Эгерде жара бүт денеге жайылып кетсе, анда ыйык кызмат кылуучу аны таза эмес деп жарыялайт. Бул – жара.


23Эгерде жара жайылбай, өз ордунда турса, анда бул ириңдеп кеткен жара, ыйык кызмат кылуучу аны таза деп жарыялайт.


24Эгерде бирөө денесин күйгүзүп алса, күйүктөн айыккан жеринде кызыл же ак так пайда болсо,


25ыйык кызмат кылуучу тактын түгү агарып калганын, тактын тереңдеп кеткенин көрсө, анда бул – пес оорусу, ал күйүктөн ырбап кеткен. Ыйык кызмат кылуучу аны таза эмес деп жарыялайт, бул – пес оорусунун жарасы.


26Эгерде ыйык кызмат кылуучу тактын түгү ак эмес экенин, так денеге тереңдеп кетпегенин көрсө, анча билинбесе, анда ыйык кызмат кылуучу аны жети күн камап коёт.


27Жетинчи күнү ыйык кызмат кылуучу аны карап көрөт. Эгерде ал денеге аябай жайылып кеткен болсо, анда ыйык кызмат кылуучу аны таза эмес деп жарыялайт. Бул – пес оорусунун жарасы.


28Эгерде так денеге жайылбай, өз ордунда турса жана анча билинбесе, анда бул – күйүктөн болгон шишик. Ыйык кызмат кылуучу аны таза деп жарыялайт, анткени бул – күйүктөн болгон жара.


29Эгерде эркектин же аялдын башына же ээгине жара чыкса,


30ыйык кызмат кылуучу жараны карап көрөт. Эгерде жара денеге тереңдеп кетсе, жаранын түгү саргарып, ичкерип кетсе, анда ыйык кызмат кылуучу аларды таза эмес деп жарыялайт. Бул – таз, бул – башка же ээкке чыккан пес оорусу.


31Ыйык кызмат кылуучу таздын жарасын карап көрөт. Эгерде жара денеге тереңдеп кетпесе, анын кара түгү калбай калса, анда ыйык кызмат кылуучу таз болгон адамды жети күн камап коёт.


32Жетинчи күнү ыйык кызмат кылуучу жараны карап көрөт. Эгерде таз жайылып кетпесе, түгү саргарып кетпесе, таз денеге тереңдеп кетпесе,


33анда оорулуунун түгүн кырыш керек, бирок таз болгон жеринин түгүнө тийбеш керек, ыйык кызмат кылуучу таз болгон адамды кайрадан жети күн камап коюшу керек.


34Жетинчи күнү ыйык кызмат кылуучу таз болгон жерди карайт, тазы жайылып кетпесе жана денесине тереңдеп кетпесе, анда ыйык кызмат кылуучу аны таза деп жарыялайт. Ал кийимдерин жуусун, ошондо таза болот[+].


35Эгерде тазалангандан кийин тазы денесине тарай баштаса,


36ыйык кызмат кылуучу таздын денеге тарап бара жатканын көрсө, анда ыйык кызмат кылуучу саргарган түктү издебесин, ал таза эмес.


37Эгерде таз өзгөрүлбөй кала берсе, анын үстүнөн кара түктөр көрүнсө, анда тазы айыккан, ал таза. Ыйык кызмат кылуучу аны таза деп жарыялайт.


38Эгерде эркектин же аялдын денесинде ак тактар пайда болсо,


39ыйык кызмат кылуучу алардын денесиндеги тактардын ак экенин көрсө, анда бул – теридеги эле темирөткү, ал таза.


40Эгерде кимдир бирөөнүн башынан чачтары түшүп калса, анда ал такыр баш, ал таза.


41Эгерде маңдайындагы чачтары түшсө, анда ал кашка баш, ал таза.


42Эгерде адамдын башынын такыр же кашка жеринде агарган же кызарган тактар пайда болсо, анда анын башынын ушул жерлеринде пес жарасы бар.


43Ыйык кызмат кылуучу аны карап көрөт. Эгерде анын такыр башындагы же кашка башындагы тактар агарып же кызарып турганын көрсө, ал теринин пес оорусуна окшош болсо,


44анда ал пес оорулуу, ал таза эмес. Ыйык кызмат кылуучу аны таза эмес деп жарыяласын, анткени анын башында жара бар.


45Мындай жарасы бар пес оорулуу кийимдерин айрып, башына эч нерсе жаппай, оозун калкалап: “Таза эмесмин! Таза эмесмин!” – деп кыйкырсын.


46Жара чыгып ооруп жаткан күндөрүндө ал таза эмес болуп эсептелсин, ал таза эмес, ал стандын сыртында өзүнчө жашасын[+].


47Эгерде пес оорусунун жарасы кийимде, жүндөн же зыгыр буласынан токулган кийимде,


48же болбосо зыгыр буласынан же жүндөн токулган кездеменин эришинде же аркагында, же булгаарыда, же булгаарыдан жасалган кандайдыр бир буюмда пайда болсо,


49кийимдеги же булгаарыдагы, кездеменин эришиндеги же аркагындагы, же булгаарыдан жасалган нерселердеги тактар жашыл же кызгылтым болсо, анда бул – пес оорусунун жарасы. Ал ыйык кызмат кылуучуга көрсөтүлсүн.


50Ыйык кызмат кылуучу жараны карап көрүп, жара жуккан нерсени жети күнгө өзүнчө бөлүп коёт.


51Жетинчи күнү ыйык кызмат кылуучу жара жуккан нерсени карап көрөт. Эгерде кийимдеги, же кездеменин эришиндеги же аркагындагы, же булгаарыдагы, же булгаарыдан жасалган буюмдагы жара жайылып кетсе, анда бул – оюп кете турган пес оорусу, ал – таза эмес жара.


52Ал жара жуккан кийимди, жүндөн же зыгыр буласынан токулган кездеменин эришин же аркагын, же булгаарыдан жасалган кандай нерсе болбосун өрттөп жибериши керек, анткени бул – оюп кете турган пес оорусу. Аны отко өрттөп жибериши керек.


53Эгерде ыйык кызмат кылуучу кийимдеги, кездеменин эришиндеги же аркагындагы, же булгаарыдан жасалган буюмдагы жаранын жайылбаганын көрсө,


54анда ыйык кызмат кылуучу жара жуккан нерсени жууганга буйрук берет да, экинчи жолу жети күнгө өзүнчө бөлүп коёт.


55Эгерде жара жуккан буюмду жуугандан кийин, ыйык кызмат кылуучу жаранын өзгөрүлбөгөнүн жана жайылбаганын көрсө, анда ал нерсе таза эмес, аны өрттөп жибер. Ал – буюмдун аркагын же эришин оюп кеткен жара.


56Эгерде жуулгандан кийин, ыйык кызмат кылуучу жаранын азайып калганын көрсө, анда ал кийимдин, же булгаарынын, же кездеменин эришинин же аркагынын ошол жерин жулуп салсын.


57Эгерде кийимдеги, же кездеменин эришиндеги же аркагындагы, же булгаарыдан жасалган буюмдагы жара кайрадан пайда болсо, анда бул – ырбап бара жаткан пес оорусу. Жара жуккан нерсени өрттөп жибер.


58Эгерде кийимдеги, же кездеменин эришиндеги же аркагындагы, же булгаарыдан жасалган буюмдагы жара жуугандан кийин жоголуп кетсе, анда аларды экинчи жолу жууш керек, ошондо алар таза болот.


59

#### 14

1


Пес оорусунан тазалануу жөнүндө

Теңир Мусага мындай деп айтты:


2«Пес оорулуу жөнүндөгү, аны тазалоо убактысы жөнүндөгү мыйзам мындай: Аны ыйык кызмат кылуучуга алып келиш керек[+].


3Ыйык кызмат кылуучу стандын сыртына чыгат. Эгерде ыйык кызмат кылуучу пес оорулуунун пес оорусунан айыкканын көрсө,


4анда ыйык кызмат кылуучу тазалана турган адамга эки тирүү адал канаттууну, кедр жыгачын, кочкул кызыл жипти, иссопту алып келүүнү буйруйт[+].


5Анан ыйык кызмат кылуучу бир канаттууну алып, чопо идиштеги агын суунун үстүнө мууздоого буйрук кылат.


6Ал эми өзү тирүү канаттууну, кедр жыгачын, кочкул кызыл жипти, иссопту алып, аларды жана тирүү канаттууну агын суунун үстүнө мууздалган канаттуунун канына малат.


7Анан пес оорусунан тазалана турган адамга жети жолу кан чачып, аны таза деп жарыялайт да, тирүү канаттууну талаага коё берет[+].


8Тазалана турган адам өз кийимдерин жууп, бүт түгүн кырдырып, сууга жуунат, ошондо таза болот. Андан кийин станга келип, жети күн өз чатырынын сыртында турсун[+].


9Жетинчи күнү денесиндеги бүт түгүн, чачын, сакал-мурутун, кашын, денесинде болгон бүт түгүн кырдырат, анан кийимдерин жууйт, денесин сууга жууйт, ошондо ал таза болот.


10Сегизинчи күнү ал кемчилиги жок эки кочкор, кемчилиги жок бир жылдык ургаачы козу, нан курмандыгына зайтун майы кошулган эйфанын ондон үч бөлүгүнчөлүк буудай унун, бир лог зайтун майын алып келсин.


11Тазалай турган ыйык кызмат кылуучу тазалана турган адамды курмандыктары менен бирге Теңирдин алдына, жыйын чатырынын эшигинин алдына коёт.


12Анан ыйык кызмат кылуучу бир эркек козу алып, айып үчүн чалынуучу курмандыкка чалат. Ошондой эле бир лог зайтун майын алып, аларды Теңирдин алдында силкилдетет.


13Ал козуну күнөө үчүн чалынуучу курмандык менен бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык союла турган жерде, ыйык жерде соёт, анткени бул айып үчүн чалынуучу курмандык күнөө үчүн чалынуучу курмандык сыяктуу эле ыйык кызмат кылуучуга тиешелүү. Бул – эң ыйык курмандык[+].


14Анан ыйык кызмат кылуучу айып үчүн чалынган курмандыктын канынан алып, тазалана турган адамдын оң кулагынын көнчөгүнө, оң колунун бармагына жана оң бутунун бармагына сыйпайт[+].


15Анан ыйык кызмат кылуучу зайтун майынан бир лог алып, өзүнүн сол алаканына куят.


16Анан ыйык кызмат кылуучу оң колунун сөөмөйүн сол алаканындагы зайтун майына малып, Теңирдин алдында жети жолу чачат.


17Ал эми алаканында калган зайтун майын ыйык кызмат кылуучу тазалана турган адамдын оң кулагынын көнчөгүнө, оң колунун бармагына, оң бутунун бармагына, айып үчүн чалынган курмандыктын каны сыйпалган жерлерге сыйпайт.


18Ыйык кызмат кылуучу алаканында калган зайтун майын тазалана турган адамдын башына сыйпап, аны Теңирдин алдында тазалайт.


19Андан кийин ыйык кызмат кылуучу күнөө үчүн чалынуучу курмандыкты чалып, тазалана турган адамды таза эместигинен тазалайт. Ошондон кийин бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты соёт.


20Анан ыйык кызмат кылуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык менен нан курмандыгын курмандык чалынуучу жайга коёт. Ыйык кызмат кылуучу аны ошентип тазалайт, ошондо ал таза болот.


21Эгерде ал жарды болуп, колунда жок болсо, анда өзүн тазалаш үчүн, Теңирге арнап айып үчүн чалынуучу курмандыкка силкилдетип алып келүү үчүн, бир эркек козу, нан курмандыгына зайтун майы кошулган эйфанын ондон бир бөлүгүнчөлүк буудай унун, бир лог зайтун майын алып келсин.


22Колунан келген эки бактекти же эки жаш көгүчкөндү алып келсин. Канаттуулардын бирин күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка, экинчисин бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка алып келсин.


23Буларды тазалануунун сегизинчи күнү Теңирдин алдына, жыйын чатырынын эшигинин алдына, ыйык кызмат кылуучуга алып келсин.


24Ыйык кызмат кылуучу айып үчүн чалынуучу курмандык козуну жана бир лог зайтун майын Теңирдин алдында силкилдетсин.


25Анан эркек козуну айып үчүн чалынуучу курмандыкка соёт. Ыйык кызмат кылуучу айып үчүн чалынган курмандыктын канынан алып, тазалана турган адамдын оң кулагынын көнчөгүнө, оң колунун бармагына, оң бутунун бармагына сыйпайт[+].


26Анан ыйык кызмат кылуучу зайтун майын өзүнүн сол алаканына куят.


27Анан сол колундагы зайтун майына оң колунун сөөмөйүн малып, Теңир алдында жети жолу чачат.


28Ыйык кызмат кылуучу алаканындагы зайтун майын тазалана турган адамдын оң кулагынын көнчөгүнө, оң колунун бармагына, оң бутунун бармагына, айып үчүн чалынган курмандыктын каны сыйпалган жерлерге сыйпайт.


29Ал эми алаканында калган зайтун майын Теңирдин алдында тазалоо үчүн тазалана турган адамдын башына сыйпайт.


30Анан тазалана турган адам алып келген бактектердин бирин же жаш көгүчкөндөрдүн бирин алып келет.


31Анын алып келген канаттууларынын бирин күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка, экинчисин нан курмандыгы менен бирге бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чалат. Ыйык кызмат кылуучу тазалана турган адамды Теңирдин алдында ошентип тазалайт».


32Тазаланып жаткан колунда жок кедей пес оорулуу жөнүндөгү мыйзам ушул.


33Теңир Муса менен Арунга дагы мындай деп айтты:

34


Үйлөрдөгү пес оорусу жөнүндө

«Мен силерге берген Канаан жерине киргениңерде, силер ээлеген жердеги үйлөргө пес оорусун каптатам.


35Ошондо кимдин үйүн пес оорусу каптаса, ал ыйык кызмат кылуучуга барып: “Менин үйүмдө жара сыяктуу бир нерсе пайда болуп жатат”, – деп айтсын.


36Ыйык кызмат кылуучу үйгө кирип жараны карап көрөрдөн мурун, үйдөгү нерселердин баары таза эмес болуп калбас үчүн, үйдү бошотууну буйруйт, ошондон кийин гана ыйык кызмат кылуучу үйдү көрүүгө келет.


37Ал жараны карап көрөт. Эгерде жара үйдүн дубалдарына жашыл же кызыл оюкчаларды пайда кылып, дубалга тереңдеп баратса,


38анда ал үйдөн чыгып, үйдү жети күнгө бекитет.


39Жетинчи күнү ыйык кызмат кылуучу кайра келип карап көрөт. Эгерде жара үйдүн дубалдарына жайылып баратса,


40анда ыйык кызмат кылуучу жарасы бар таштарды чыгарып алып, шаардын сыртындагы таза эмес жерге алып барып таштоого буйрук кылат.


41Ал эми үйдүн ички шыбагын бүт кырып чыгып, кырындыларды шаардын сыртындагы таза эмес жерге ташташат.


42Анан алынган таштардын ордуна башка таштарды коюп, башка ылай жасап, үйдү кайрадан шыбап чыгышат.


43Эгерде таштарды чыгарып алып, үйдүн шыбагын кырып, таза эмес жерге таштагандан кийин да, жара үйдө кайрадан пайда болуп, жайыла баштаса,


44анда ыйык кызмат кылуучу келип карап көрөт. Эгерде жара жайылып кетсе, анда бул – үйдү оюп кете турган пес оорусу, ал үй таза эмес.


45Ал үйдү бузуп, таштарын, жыгачтарын, шыбактарын шаардын сыртындагы таза эмес жерге алып барып ташташ керек.


46Ким үй жабык турганда кирсе, ал кечке чейин таза эмес болот.


47Ким ал үйдө түнөсө, кийимдерин жуусун. Ким ал үйдө тамак жесе, кийимдерин жуусун[+].


48Анан ыйык кызмат кылуучу келип карап көрөт. Эгерде ыйык кызмат кылуучу келип үй шыбалгандан кийин, үйгө жара жайылбаганын көрсө, анда үйдү таза деп жарыялайт, анткени жара өтүп кеткен.


49Ал үйдү жарадан тазалаш үчүн, эки канаттуу, кедр жыгачын, кочкул кызыл жип жана иссоп алып,[+]


50бир канаттууну агын суу куюлган чопо идиштин үстүнө мууздайт.


51Анан ал кедр жыгачын, иссопту, кочкул кызыл жипти, тирүү канаттууну алып, агын суунун үстүнө мууздалган канаттуунун канына малып, үйгө жети жолу чачып чыгат.


52Ал үйдү канаттуунун каны менен, агын суу менен, тирүү канаттуу менен, кедр жыгачы менен, иссоп менен, кочкул кызыл жип менен тазалайт.


53Анан тирүү канаттууну шаардын сыртындагы талаага коё берет. Үйдү ал ошентип тазалайт, ошондо үй таза болот».


54Пес оорусунун жарасы жөнүндөгү, таз жөнүндөгү,


55кийимдин, үйдүн пес оорусу жөнүндөгү, шишик, темирөткү жана тактар жөнүндөгү,


56

#### 15

1


Дененин тазалыгы жөнүндөгү мыйзам

Теңир Муса менен Арунга мындай деп айтты:


2«Ысрайыл уулдарына мындай деп айткыла: Кимдин жыныстык мүчөсүнөн ириң агып турса, ал таза эмес болуп эсептелет.


3Жыныстык мүчөсүнөн ириң агып таза эмес болуп калган адам жөнүндөгү мыйзам мындай: жыныстык мүчөсүнөн ириң агып турса да, акпай кармалса да, ал таза эмес болуп эсептелет.


4Жыныстык мүчөсүнөн ириң агып турган киши жаткан төшөк таза эмес, ал отурган нерсенин баары таза эмес.


5Ким анын төшөгүнө тийсе, ал кийимдерин жуусун, өзү да сууга жуунсун, ал кечке чейин таза эмес болот[+].


6Жыныстык мүчөсүнөн ириң агып турган киши отурган жерге ким отурса, ал кийимдерин жуусун, өзү да сууга жуунсун, ал кечке чейин таза эмес болот.


7Ким жыныстык мүчөсүнөн ириң агып турган кишиге колун тийгизсе, ал кийимдерин жуусун, өзү да сууга жуунсун, ал кечке чейин таза эмес болот.


8Эгерде жыныстык мүчөсүнөн ириң агып турган киши таза кишиге түкүрсө, анда ал кийимдерин жуусун, өзү да сууга жуунсун, ал кечке чейин таза эмес болот.


9Жыныстык мүчөсүнөн ириң агып турган киши отурган майдан арабадагы орундук кечке чейин таза эмес болот.


10Ким анын астына салынган кандайдыр бир нерсеге тийсе, ал кечке чейин таза эмес болот. Ал нерсени ким көтөрсө, кийимдерин жуусун, өзү да сууга жуунсун, ал кечке чейин таза эмес болот.


11Жыныстык мүчөсүнөн ириң агып турган киши колун жуубай туруп бирөөгө тийгизсе, ал кийимдерин жуусун, өзү да сууга жуунсун, ал кечке чейин таза эмес болот.


12Жыныстык мүчөсүнөн ириң агып турган киши колун тийгизген чопо идишти талкалап салыш керек, жыгач идиш болсо, сууга жууш керек[+].


13Жыныстык мүчөсүнөн ириң агып турган киши ириңинен арылгандан кийин, тазаланыш үчүн, өзүнө жети күн эсептеп алып, кийимдерин жууп, денесин агын сууга жуусун, ошондо ал таза болот.


14Ал эми сегизинчи күнү ал эки бактекти же эки жаш көгүчкөндү алып, Теңирдин алдына, жыйын чатырынын эшигинин алдына келип, аларды ыйык кызмат кылуучуга берет[+].


15Ыйык кызмат кылуучу ал канаттуулардын бирин күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка, экинчисин бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чалат. Теңирдин алдында ыйык кызмат кылуучу аны жыныстык мүчөсүнөн агып турган ириңинен ошентип тазалайт.


16Кимдин эрендиги агып кетсе, анда ал бүт денесин сууга жуусун, ал кечке чейин таза эмес болот[+].


17Эрендик түшүп калган кийимди да, булгаарыны да сууга жуусун, ал кечке чейин таза эмес болот.


18Эгерде эркек аял менен жатып, эрендиги куюлса, анда экөө тең суу менен жуунсун, алар кечке чейин таза эмес болушат.


19Эгерде аялдын айызы келсе, анда ал тазаланыш үчүн жети күн үйдө отурсун. Ким ал аялга тийсе, ал кечке чейин таза эмес болот[+].


20Ал тазаланып жаткан убакта жаткан нерсенин баары таза эмес болуп эсептелет. Ал отурган нерсенин баары таза эмес болуп эсептелет.


21Ким анын төшөгүнө тийсе, ал кийимдерин жуусун, өзү да сууга жуунсун, ал кечке чейин таза эмес болот.


22Ким ал аял отурган кандайдыр бир буюмга тийсе, ал кийимдерин жуусун, өзү да сууга жуунсун, ал кечке чейин таза эмес болот.


23Ким ал аялдын төшөгүндөгү бир нерсеге же ал отурган нерсеге тийсе, ал кечке чейин таза эмес болот.


24Эгерде күйөөсү ал аял менен жатса, анда анын таза эместиги күйөөсүнө өтөт. Күйөөсү жети күн таза эмес болот, ал жаткан төшөк да таза эмес[+].


25Эгерде аялдан айызы келип жатканда эмес, башка убакта көп күнгө чейин кан акса, же ал кан демейдеги айызынан да көп акса, анда ал аял каны агып жатканда, айызы келген убагындагыдай эле, таза эмес болот[+].


26Айызы келип жаткан убагындагы төшөк сыяктуу эле, кан агып жаткан убагында аял жаткан төшөк да таза эмес. Айызы келип жаткан убагындагы нерсе сыяктуу эле, кан агып жаткан убагында аял отурган нерсе да таза эмес.


27Ким аларга тийсе, ал таза эмес, ал кийимдерин жуусун, өзү да сууга жуунсун, ал кечке чейин таза эмес болот.


28Аял канынан арылгандан кийин, өзүнө жети күн эсептеп алсын, ошондон кийин ал таза болот.


29Сегизинчи күнү аял жыйын чатырынын кире беришине, ыйык кызмат кылуучуга эки бактек же эки жаш көгүчкөн алып келет[+].


30Ыйык кызмат кылуучу канаттуулардын бирин күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка, экинчисин бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чалат. Теңирдин алдында ыйык кызмат кылуучу аны денесинен аккан канынан ошентип тазалайт.


31Алардын арасындагы Менин турагымды булгап, өздөрүнүн таза эместигинен өлүшү үчүн, Ысрайыл уулдарын таза эместигинен ушинтип арылткыла»[+].


32Денесинен ириң агып турган, эрендиги агып кетип таза эмес болуп калгандар жөнүндөгү,


33

#### 16

1


Күнөөдөн арылуу күнү жөнүндө

Арундун эки уулу башка от алып келип Теңирдин алдында өлгөндөн кийин, Теңир Муса менен сүйлөштү[+].


2Теңир Мусага мындай деди: «Бир тууганың Арунга мындай де: Ал өлүп калбашы үчүн, ыйык жайдын көшөгөсүнүн ары жагында турган келишим сандыгынын капкагынын алдына каалаган убагында эле келе бербесин, анткени Мен капкактын үстүнө булут ичинде келип турам[+].


3Арун ыйык жайга мына булар менен кирсин: күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир букачар, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бир кочкор.


4Ал зыгыр буласынан токулган узун көйнөк, зыгыр буласынан токулган ич кийим кийип, зыгыр буласынан токулган бел курчоо менен курчансын, башына зыгыр буласынан токулган кидар кийсин. Булар – ыйык кийимдер. Аларды денесин сууга жууп туруп кийсин[+].


5Ысрайыл уулдарынын жамаатынан күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка эки теке, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бир кочкор алсын.


6Арун күнөө үчүн курмандыкка бир букачар чалып, өзүн да, үйүн да күнөөдөн тазаласын.


7Анан эки текени алып, аларды жыйын чатырынын эшигинин алдына, Теңирдин алдына койсун.


8Анан Арун эки теке үчүн өкчөмө таш ыргытсын: бирин Теңир үчүн, экинчисин чөлгө коё берүү үчүн.


9Теңир үчүн түшкөн текени Арун жетелеп келип, күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка чалат.


10Ал эми чөлгө коё берүү үчүн түшкөн текени элди күнөөлөрүнөн тазалаш үчүн, чөлгө коё берүү үчүн Теңирдин алдына тирүү алып келет.


11Анан Арун күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка букачар алып келип, өзүн да, үйүн да күнөөдөн тазалайт, букачарды күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка өзү үчүн соёт.


12Теңирдин алдындагы курмандык чалынуучу жайдагы чоктон жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү идишке толтура салып, майда жанчылган түтөтүлүүчү жыпар жыттуу заттан бир кочуш алып, көшөгөнүн ары жагына кирет.


13Түтөтүлүүчү жыпар жыттуу затты Теңирдин алдында отко салат, түтөтүлгөн заттардын түтүнү келишим сандыгынын капкагын каптайт. Ал өлүп калбашы үчүн ошондой болот[+].


14Анан ал букачардын канына сөөмөйүн малып, капкактын үстүнө чачат, алды жагына жети жолу чачат.


15Анан элдин күнөөсү үчүн чалынуучу текени союп, анын канын көшөгөнүн ары жагына алып кирип, букачардын канын кандай кылса, бул канды да ошондой кылып, капкактын үстүнө да, алды жагына да чачат.


16Ал ыйык жайды Ысрайыл уулдарынын таза эмес нерселеринен, кылмыштарынан, бүт күнөөлөрүнөн ошентип тазалайт. Алардын таза эмес нерселеринин арасында турган жыйын чатырын да ошентип тазаласын.


17Ал ыйык жайды ыйыктоо үчүн кирип, кайра чыкканга чейин жыйын чатырында эч ким болбосун. Ал өзүн да, үйүн да, бүт Ысрайыл жамаатын да күнөөдөн ошентип тазалайт.


18Анан ал Теңирдин алдында турган курмандык чалынуучу жайга чыгып, аны да ошентип тазалайт. Букачардын каны менен текенин канынан алып, курмандык чалынуучу жайды тегерете мүйүздөргө сыйпайт[+].


19Анан анын канына сөөмөйүн малып, ага жети жолу чачып, аны Ысрайыл уулдарынын таза эмес нерселеринен тазалап ыйыктайт.


20Ыйык жайды, жыйын чатырын, курмандык чалынуучу жайды тазалап бүткөндөн кийин тирүү текени алып келет.


21Арун эки колун тирүү текенин башына коюп, Ысрайыл уулдарынын бардык мыйзамсыздыктарын, кылмыштарын, күнөөлөрүн ачык айтып, аларды текенин башына жүктөп, дайындалган бир адам менен, чөлгө кетирет.


22Теке алардын бардык мыйзамсыздыктарын өзүнө жүктөп, адам бара алгыс жерге алып кетет. Ал текени ошентип чөлгө коё берет[+].


23Анан Арун жыйын чатырына кирип, ыйык жайга кирерде кийген зыгыр буласынан токулган кийимдерин чечип, ошол жерде калтырат[+].


24Анан денесин ыйык жерде сууга жууп, өз кийимдерин кийип, сыртка чыгып, өзү үчүн да, эл үчүн да бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты чалып, өзүн да, элин да күнөөдөн тазалайт.


25Ал эми күнөө үчүн чалынуучу курмандыктын майын курмандык чалынуучу жайда өрттөп жиберет.


26Текени чөлгө коё берген адам кийимдерин жуусун, денесин да сууга жуусун. Станга ошондон кийин гана кирсе болот[+].


27Ал эми каны ыйык жайды тазалаш үчүн ыйык жайга киргизилген күнөө үчүн чалынган букачар менен текенин терисин, этин, кан-жинин стандын сыртына алып чыгып өрттөп жиберишсин[+].


28Аларды өрттөгөн адам кийимдерин жуусун, денесин да сууга жуусун. Станга ошондон кийин гана кирсе болот.


29Бул силерге түбөлүккө калган көрсөтмө болсун: жетинчи айдын онунчу күнү өзүңөрдү орозо кармап жоошуткула, эч кандай жумуш кылбагыла, жергиликтүү тургун да, араңардагы келгин да ошентсин[+].


30Анткени ушул күнү ыйык кызмат кылуучу силерди бардык күнөөлөрдөн тазалаш үчүн, Теңир алдында таза болушуңар үчүн бүт күнөөңөрдөн тазалайт.


31Бул – силер үчүн эс алуучу ишемби күн, орозо кармап, өзүңөрдү жоошуткула, бул – түбөлүк көрсөтмө.


32Күнөөдөн тазартуу ишин өз атасынын ордуна ыйык кызматты аткаруу үчүн майланып дайындалган ыйык кызмат кылуучу гана аткарууга тийиш. Ал ыйык кызмат кылуучу зыгыр буласынан токулган ыйык кийимдерди кийип,[+]


33ыйыктардын ыйыгын, жыйын чатырын, курмандык чалынуучу жайды ыйыктайт, ошондой эле ыйык кызмат кылуучуларды, бүткүл жамаатты да күнөөдөн тазалайт.


34

#### 17

1


Кан жөнүндө мыйзам

Теңир Мусага мындай деп айтты:


2«Арун менен анын уулдарына жана Ысрайыл уулдарына мындай деп жарыяла: Теңир мындай буйрук кылат:


3Ысрайыл элинин ичинен ким стандын ичинде же сыртында букачар, кой же эчки союп,


4Теңирге арнап курмандыкка чалуу үчүн Теңирдин турагынын алдына, жыйын чатырынын эшигинин алдына алып келбесе, анда ал кишинин мойнунда кан калат. Ал кан төктү, ал киши өз элинин ичинен жок кылынсын.


5Ошон үчүн Ысрайыл уулдары талаада соё турган өздөрүнүн курмандыктарын Теңирдин алдына, жыйын чатырынын эшигинин алдына, ыйык кызмат кылуучуга алып келишсин жана аларды Теңирге арнап тынчтык курмандыгына чалышсын[+].


6Ыйык кызмат кылуучу анын канын жыйын чатырынын эшигинин алдында турган Теңирдин курмандык чалынуучу жайына чачсын, майын жыты Теңирге жаккан курмандык катары өрттөсүн[+].


7Өздөрү адашып ээрчип жүргөн жасалма кудайларына мындан ары курмандык чалбашы үчүн, бул алардын укум-тукумуна түбөлүккө калган көрсөтмө болсун[+].


8Аларга дагы мындай де: Ысрайыл элинин ичинен же араңарда жашаган келгиндердин ичинен ким бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык, же дегеле курмандык чалып,


9аларды жыйын чатырынын алдына Теңирге арнап алып келбесе, анда ал киши өз элинин ичинен жок кылынсын[+].


10Ысрайыл элинин арасынан же араңарда жашаган келгиндердин ичинен ким кандайдыр бир кан жесе, анда Мен кан жеген кишиге каарымды төгүп, аны элинин ичинен жок кылам[+].


11Анткени дененин жаны – каны. Мен ал канды силердин жаныңарды күнөөдөн тазартуу үчүн курмандык чалынуучу жайга дайындагам, анткени ал кан жанды тазартат[+].


12Ошон үчүн Мен Ысрайыл уулдарына мындай деп айткам: Силердин ичиңерден эч ким кан жебесин, араңарда жашаган келгин да кан жебесин.


13Эгерде Ысрайыл уулдарынын ичинен же араңарда жашаган келгиндердин ичинен ким тузак тартып, жегенге жараган жаныбарды же канаттууну кармап алса, анда ал анын канын агызып, жерге көмүп салсын[+].


14Анткени бардык тирүү жандын жаны – каны. Ошон үчүн Мен Ысрайыл уулдарына мындай деп айткам: Эч бир тирүү жандын канын жебегиле, анткени кан – бардык тирүү жандын жаны. Ким кан жесе, ал жок кылынсын.


15Жергиликтүү тургун болобу, же келгин болобу, ким болбосун, өлүктү же жырткыч жара тартып кеткен жаныбарды жесе, ал кийимдерин жуусун, өзү да сууга жуунсун, ал кечке чейин таза эмес болуп, андан кийин гана таза болот[+].


16

#### 18

1


Кандаш тууганы менен никелешүүгө тыюу салуу

[•]Теңир Мусага мындай деп айтты:


2«Ысрайыл уулдарына мындай деп жарыяла: Мен силердин Кудай-Теңириңермин.


3Силер жашап келген Мисир жериндегилердин кылган иштерин кылбагыла, Мен силерди алып бараткан Канаан жериндегилердин кылган иштерин кылбагыла, алардын мыйзамдары боюнча жашабагыла[+].


4Менин мыйзамдарым менен көрсөтмөлөрүмдү аткаргыла, ошолордун негизинде жашагыла. Мен силердин Кудай-Теңириңермин.


5Менин көрсөтмөлөрүм менен мыйзамдарымды аткаргыла, аларды аткарган адам тирүү болот. Мен Теңирмин[+].


6Эч ким жакын тууганы болгон аялдын жылаңач этин ачып жакындабасын. Мен Теңирмин.


7Атаң менен энеңдин жылаңач этин ачпа. Ал сенин энең, энеңдин жылаңач этин ачпа.


8Атаңдын аялынын жылаңач этин ачпа, ал өз атаңдын жылаңач эти болот[+].


9Эже-карындашыңдын, үйдө же сыртта туулган атаңдын кызынын же энеңдин кызынын жылаңач этин ачпа[+].


10Уулуңдун кызынын же кызыңдын кызынын жылаңач этин ачпа, анткени ал өзүңдүн жылаңач этиң.


11Атаңдан төрөлгөн атаңдын аялынын кызынын жылаңач этин ачпа, ал сенин аталаш эжең же карындашың, ошондуктан анын жылаңач этин ачпа.


12Атаңдын эжесинин же карындашынын жылаңач этин ачпа, анткени сенин атаң менен анын каны бир.


13Энеңдин эжесинин же сиңдисинин жылаңач этин ачпа, анткени сенин энең менен анын каны бир.


14Атаңдын бир тууганынын жылаңач этин ачпа, анын аялына жакындаба, анткени ал сенин жеңең.


15Келиниңдин жылаңач этин ачпа, анткени ал сенин уулуңдун аялы, анын жылаңач этин ачпа[+].


16Бир тууганыңдын аялынын жылаңач этин ачпа, анткени ал бир тууганыңдын жылаңач эти болот[+].


17Энеси менен кошо кызынын жылаңач этин ачпа. Ал аялдын уулунун кызынын же кызынын кызынын жылаңач этин ачып, аялдыкка алба, анткени алардын каны бир. Бул мыйзамсыздык болот[+].


18Эжеси менен сиңдисин күндөш кылып, аялдыкка алба, аялыңдын көзү тирүүсүндө, аялыңдын көз алдында анын жылаңач этин ачпа[+].


19Аялыңдын айызы келип жатканда жылаңач этин ачпа[+].


20Жакыныңдын аялы менен жатпа, эрендигиңди агызып булганба[+].


21Балдарыңды Молохко курмандыкка чалып, Кудайыңдын атын булгаба. Мен Теңирмин.


22Аял менен жаткандай, эркек менен жатпа, бул жийиркеничтүү[+].


23Мал менен жанашып, эрендигиңди агызып булганба. Аял да мал менен жанашпасын. Бул жийиркеничтүү[+].


24Мындай нерселер менен булганбагыла, анткени Мен силерден кууп чыгарып жаткан элдер ушунун баары менен булганган.


25Жер да булгангандыктан, Мен анын мыйзамсыздыктарына жүзүмдү бурдум, ошондо жер өзүнүн үстүндө жашагандарды силкип салды[+].


26Силер болсо Менин көрсөтмөлөрүм менен мыйзамдарымды аткаргыла. Жергиликтүү тургун да, араңарда жашаган келгин да мындай жийиркеничтүү иштерди кылбасын.


27Анткени силерге чейин эл бул жерди ушундай жийиркеничтүү иштерди кылып булгашкан.


28Эгерде силер да бул жерди булгасаңар, анда мурда жашаган элди силкип салгандай, силерди да силкип салат.


29Анткени ушундай жийиркеничтүү ишти кылгандардын баары өз элинин ичинен жок кылынат.


30

#### 19

1


Он осуят

Теңир Мусага мындай деп айтты:


2«Ысрайыл уулдарынын жамаатына мындай деп жарыяла: Ыйык болгула, анткени Мен, Кудай-Теңириңер ыйыкмын[+].


3Ар бир адам өз ата-энесинен ыйбаа кылсын. Менин ишембилеримди сактагыла. Мен силердин Кудай-Теңириңермин[+].


4Жасалма кудайларга кайрылбагыла, өзүңөргө кудайларды куюп албагыла. Анткени Мен силердин Кудай-Теңириңермин[+].


5Теңирге тынчтык курмандыгын чалганыңарда, аны өзүңөргө ырайым табыш үчүн чалгыла[+].


6Ал курмандыкты чалган күнү жана кийинки күнү жегиле, ал эми үчүнчү күнгө калганын өрттөп жибергиле.


7Эгерде ким аны үчүнчү күнү жесе, бул жийиркеничтүү, бул Кудайга жакпайт.


8Аны жеген адам күнөөлүү болот, анткени ал Теңирдин ыйык нерсесин булгады. Ал адам өз элинин ичинен жок кылынат.


9Жериңерден түшүмүңөрдү жыйнап жатканыңарда, талааңардын четин жыйнабай калтырып койгула, түшүм жыйнаганда түшүп калганын терип албагыла[+].


10Жүзүмүңөрдү жыйнаганда түшүмүнөн калтырып койгула, жүзүмүңөрдүн түшүп калганын терип албагыла. Аларды жарды менен келгинге калтыргыла. Мен силердин Кудай-Теңириңермин[+].


11Уурдабагыла, калп айтпагыла, бири-бириңерди алдабагыла[+].


12Менин атым менен жалган убада бербегиле, Кудайыңардын атын ушинтип булгабагыла. Мен Теңирмин[+].


13Өз жакыныңды таарынтпа, тонобо. Жалданган адамдын кызмат акысы таң атканга чейин берилбей калбасын[+].


14Кулагы кереңге жаман сөз айтпа, чалынып жыгылсын деп, сокурдун алдына эч нерсе таштаба. Кудайыңдан корк, Мен Теңириңмин.


15Сотто жалган сүйлөбө. Жакырды кемсинтпе. Улуу адамга жагынба. Жакыныңа калыс бол[+].


16Өз элиңдин арасында сөз ташыба, жакыныңдын өмүрүнө балта чаппа. Мен Теңирмин[+].


17Бир тууганыңды ичиңден жек көрө бербе; жакыныңдын жаңылыштыгын көрсөт, ошондо ал үчүн күнөөкөр болбойсуң[+].


18Өз элиңдин уулдарына жамандык ойлобо, кек сактаба, тескерисинче, өзүңдү кандай сүйсөң, жакыныңды да ошондой сүй. Мен Теңирмин[+].


19Менин мыйзамдарымды аткаргыла. Эки түрдөгү жаныбарды бири-бири менен аргындаштырба. Талааңа аралаштырып эки түрдүү урук сеппе. Жүн менен зыгыр буласынан аралаш токулган кийим кийбе[+].


20Ким никелешкен эри бар күң аял менен жатса, бирок анын куну төлөнө элек болсо же эркиндик бериле элек болсо, анда алар жазаланышсын. Бирок аларды өлүм жазасына тартпасын, анткени аял эркин эмес.


21Ошол эркек киши жыйын чатырынын эшигинин алдына айып үчүн чалынуучу курмандыкка Теңирге арнап бир кочкор алып келсин.


22Ыйык кызмат кылуучу айып үчүн чалынган кочкор менен Теңирдин алдында аны кылган күнөөсүнөн арылтат, ошондо анын кылган күнөөсү кечирилет.


23Кудай-Теңириңер силерге берген жерге келгениңерде, мөмө бере турган кандайдыр бир дарак тиккениңерде, анын мөмөлөрүн сүннөтсүз деп эсептегиле. Аларды үч жылга чейин сүннөтсүз деп эсептегиле, аларды жебегиле.


24Ал эми төртүнчү жылы анын бардык жемиштери Теңирди даңктоо майрамдарына арналсын.


25Бешинчи жылы анын мөмөлөрүн жесеңер болот, анын мөмөлөрүн жыйнап алсаңар болот. Мен силердин Кудай-Теңириңермин.


26Эч нерсени каны менен жебегиле. Сыйкырчылык кылбагыла, төлгө салбагыла[+].


27Чачыңарды тегерете алдырбагыла, сакалыңардын учун кыркпагыла[+].


28Өлгөндү эстеп жүрүш үчүн, өз денеңерге так салбагыла, денеңерге ийне менен чегип жазбагыла. Мен Теңирмин[+].


29Жер бузулуп, бузуктукка толуп кетпеши үчүн, өз кызыңдын бузулуп кетүүсүнө жол бербе[+].


30Менин ишемби күндөрүмдү сактагыла, Менин ыйык жайымды сыйлагыла. Мен Теңирмин[+].


31Өлгөндөрдү чакыргандарга кайрылбагыла, сыйкырчыларга барбагыла, өзүңөрдү алар менен булгабагыла. Мен силердин Кудай-Теңириңермин[+].


32Аксакал алдында ордуңдан тур, карыя кишини сыйла, Кудайыңдан корк. Мен Теңирмин[+].


33Жериңерге көчүп келген келгинди кысымга албагыла[+].


34Көчүп келген келгин адам силер үчүн жергиликтүү адамдай болсун. Аны өзүңдү сүйгөндөй сүй, анткени силер да Мисир жеринде келгин болгонсуңар. Мен силердин Кудай-Теңириңермин[+].


35Сот ишинде, бир нерсенин узун-туурасын, салмагын, суюктуктун көлөмүн өлчөөдө адилет болгула.


36Силердин таразаңар, тараза таштарыңар, эйфаңар жана гиниңер туура болсун. Силерди Мисир жеринен алып чыккан Кудай-Теңириңер Менмин[+].


37

#### 20

1


Күнөөлөр үчүн тарта турган жазалар

Теңир Мусага мындай деп айтты:


2«Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: Ысрайыл уулдарынын ичинен жана Ысрайыл уулдарынын арасында жашаган келгиндердин ичинен ким өз баласын Молохко курмандыкка берсе, ал өлүм жазасына тартылсын. Ал жердин эли аны таш бараңга алып өлтүрсүн[+].


3Мен ал адамга жүзүмдү буруп, аны өз элинин арасынан жок кылам, анткени ал өз баласын Молохко курмандыкка берип, Менин ыйык жайымды булгап, Менин ыйык атымды жаманатты кылды[+].


4Эгерде ал өз баласын Молохко берип жатканда, ал жердин эли ошол адамга көңүл буруп, аны өлтүрбөй койсо,[+]


5анда Мен жүзүмдү ал адамга жана анын тукумуна буруп, аны өз элинин арасынан жок кыламын, аны менен кошо Молохтун артынан ээрчип адашып жүргөндөрдү да жок кыламын.


6Ким өлгөндөрдү чакыргандарга жана сыйкырчыларга кайрылып, аларды ээрчип адашып жүрсө, анда Мен ал адамга жүзүмдү буруп, аны өз элинин арасынан жок кыламын[+].


7Өзүңөрдү ыйыктагыла, ыйык болгула, анткени Мен, силердин Кудай-Теңириңер, ыйыкмын[+].


8Менин көрсөтмөлөрүмдү аткаргыла, анткени силерди ыйык кыла турган Теңириңер Менмин.


9Ким өз атасына же өз энесине жаман айтса, ал өлүм жазасына тартылсын. Ал өз атасына же өз энесине жаман айткандыктан, өз каны өз мойнунда[+].


10Ким күйөөсү бар аял менен ойноштук кылса, ким өз жакынынын аялы менен ойноштук кылса, анда ойноштук кылган эркек да, аял да өлүм жазасына тартылсын[+].


11Ким өз атасынын аялы менен жатса, ал өз атасынын жылаңач этин ачкан болот. Экөө тең өлүм жазасына тартылсын, өздөрүнүн каны өздөрүнүн мойнунда[+].


12Ким өз келини менен жатса, анда экөө тең өлүм жазасына тартылсын. Алар жийиркеничтүү иш кылышты, ошондуктан өздөрүнүн каны өздөрүнүн мойнунда[+].


13Ким эркек менен аял менен жаткандай жатса, анда экөө тең жийиркеничтүү иш кылышты. Алар өлүм жазасына тартылышсын, өздөрүнүн каны өздөрүнүн мойнунда[+].


14Ким аялынын үстүнө анын энесин кошо аялдыкка алса, бул – мыйзамсыздык. Араңарда мыйзамсыздык болбошу үчүн, ал эркек менен эки аялды өрттөп салгыла[+].


15Ким жаныбар менен жанашса, ал өлүм жазасына тартылсын, ал жаныбарды да өлтүргүлө[+].


16Эгерде аял жаныбар менен жанашуу үчүн бара жатса, анда аялды да, жаныбарды да өлтүргүлө, алар өлүм жазасына тартылышсын, өздөрүнүн каны өздөрүнүн мойнунда.


17Ким өзүнүн эжесин же карындашын, өз атасынын кызын же өз энесинин кызын алса, анын жылаңач этин көрсө, кыз да анын жылаңач этин көрсө, бул маскарачылык. Алар өз элинин көз алдында өлтүрүлсүн. Ал өз карындашынын жылаңач этин ачты, өз күнөөсүн өзү көтөрөт[+].


18Ким аялынын айызы келип жатканда жылаңач этин ачса, анда ал каны агып жатканын көрдү, аял өзүнүн аккан канын көргөздү. Экөө тең өз элинин арасынан жок кылынсын[+].


19Ким энесинин эже-сиңдисинин же атасынын эже-карындашынын жылаңач этин ачса, өзүнүн жылаңач этин ачкан болот. Анын өз күнөөсү өз мойнунда[+].


20Ким өз жеңеси менен жатса, ал агасынын жылаңач этин ачкан болот. Алардын күнөөлөрү өздөрүнүн мойнунда, алар бала көрбөй өтүшөт[+].


21Ким өз бир тууганынын аялын алса, бул жийиркеничтүү. Ал өз бир тууганынын жылаңач этин ачкан болот, алар бала көрбөй өтүшөт[+].


22Менин көрсөтмөлөрүм менен мыйзамдарымды аткаргыла, ошондо Мен силерди жашасын деп берип жаткан жер силерди силкип салбайт.


23Мен силердин алдыңардан кууп чыгарып жаткан элдин кылганын кылбагыла, анткени алар ушулардын баарын кылышкан, ошондуктан Мен аларга каарымды төктүм.


24Мен силерге мындай деп айтпадым беле: Алардын жерин ээлейсиңер, анткени сүт менен бал аккан ошол жерди силерге мураска Мен берип жатам. Силерди башка элдерден бөлүп алган Кудай-Теңириңер Менмин[+].


25Адал малды арам малдан, таза канаттууну таза эмес канаттуудан ажырата билгиле. Мен арам деп бөлүп койгон жаныбар менен, канаттуу менен, боору менен сойлоп жүрүүчү жаныбарлар менен булганбагыла[+].


26Менин алдымда ыйык болгула, анткени Мен, Теңириңер ыйыкмын, силерди Меники болсун деп, башка элдерден бөлүп алдым[+].


27

#### 21

1


Ыйык кызмат кылуучуларга берилген буйруктар

Теңир Мусага мындай деп айтты: «Арундун уулдарына, ыйык кызмат кылуучуларга мындай деп айт: Алардын эч кимиси өз элинин ичинен өлгөндөргө тийип булганышпасын[+].


2Бирок алардын каны бир болгон жакыны: энеси, же атасы, же уулу, же кызы, же бир тууганы,


3же жакыны болгон күйөөгө чыга элек карындашы өлүп, аларга колун тийгизсе, булганбайт.


4Таза эмес болуп калбашы үчүн, өз элинин ичинен кимге болбосун, колун тийгизип булганбашы керек.


5Алар чачтарын алдырышпасын, сакалдарынын учтарын кырктырышпасын, денелерине так салдырышпасын[+].


6Алар өз Кудайынын алдында ыйык болушсун жана өз Кудайынын ысымын булгашпасын. Алар Теңирге курмандык чалышат, өз Кудайына нан тартуулашат, ошондуктан алар ыйык болушсун[+].


7Алар бузулган аялды, жаманатты болгон аялды, күйөөсү таштап кеткен аялды алышпасын, анткени алар – Кудайга арналган ыйык адамдар[+].


8Аларды ыйык тут, анткени алар Кудайыңа нан тартуулайт. Алар сен үчүн ыйык болушсун, анткени силерди ыйык кылган Теңириңер Мен ыйыкмын[+].


9Эгерде ыйык кызмат кылуучунун кызы ойноштук кылып өзүн булгаса, ал атасынын атын булгаган болот. Аны отко өрттөп жибергиле[+].


10Бир туугандарынын ичинен башына майлоочу май куюлуп майланган, ыйык кийим кийген башкы ыйык кызмат кылуучу баш кийимин чечпесин жана кийимдерин айрыбасын[+].


11Өлгөн адамга жакындабасын. Ал турсун, өлгөн атасы менен энесине колун тийгизип өзүн булгабасын[+].


12Ыйык жайдан алыстабасын, Кудайынын ыйык жайын булгабасын, анткени анын башы майлоочу май менен майланып, Кудайга арналган адам. Мен Теңирмин[+].


13Ал кызга үйлөнсүн.


14Ал жесир аялды, же күйөөсү таштап кеткен аялды, же жаманатты болгон аялды, же бузулган аялды албасын. Ал өз элинен чыккан кызды гана аялдыкка алсын[+].


15Ал өз тукумун өз элинин арасында булгабасын, анткени аны ыйык кылган Теңири Менмин».


16Теңир Мусага дагы мындай деп айтты:


17«Арунга мындай деп айт: Сенин укум-тукумуңдун ичинен денесинде кемчилиги бар адам Кудайына нан тартуулабасын.


18Денесинде кемчилиги бар адам ыйык кызмат кылуучу болбосун. Сокур, төкөр, кебетеси бузук,[+]


19буту сынган, колу сынган,


20бүкүр, кургак учук менен ооруган, көзүн чел баскан, котур, таз, энеги майып адам курмандык чалбасын.


21Ыйык кызмат кылуучу Арундун тукумунан денесинде кемчилиги бар адам Теңирге курмандык чалбасын. Анын денесинде кемчилиги болгондуктан, Кудайына нан тартуулабасын.


22Ал адам Кудайынын эң ыйык курмандыктарынан жана ыйык курмандыктарынан жесе болот.


23Бирок ал ыйык жайдын көшөгөсүнө келбесин, курмандык чалынуучу жайга жакындабасын, анткени анын денесинде кемчилиги бар. Ал Менин ыйык жайымды булгабасын, анткени аларды ыйык кыла турган Теңири Менмин».


24

#### 22

1


Курмандык чалуу тартиби

Теңир Мусага дагы мындай деп айтты:


2«Арунга жана анын уулдарына мындай де: Менин атымды булгабаш үчүн, алар Ысрайыл уулдарынын Мага тартуулаган ыйык нерселерине этият мамиле кылышсын. Мен Теңирмин.


3Аларга мындай де: Силердин укум-тукумуңардан ким таза эмес болуп туруп, Ысрайыл уулдарынын Теңирге арнаган ыйык нерселерине жакындаса, анда ал Менин алдымдан жок кылынат. Мен Теңирмин[+].


4Арундун тукумунан ким пес оорусу менен ооруса же жыныстык мүчөсүнөн ириң агып турса, анда ал тазаланмайынча, ыйык тамактан жебесин. Ким өлүккө тийип таза эмес болуп калган нерсеге тийсе, же кимдин эрендиги агып кетсе,[+]


5же адамды таза эмес кыла турган кандайдыр бир сойлоочу жаныбарга же кандай гана таза эместиги менен болбосун таза эмес кыла турган адамга тийсе,


6ушулардын бирине тийген адам кечке чейин таза эмес болуп калат, ал денесин жуумайынча, ыйык тамактан жебесин.


7Ал күн баткандан кийин гана таза болот, ошондо ыйык тамактан жесе болот, анткени бул – анын азыгы.


8Ал булганбаш үчүн өлүктү, жырткыч жара тарткан жаныбарды жебесин. Мен Теңирмин[+].


9Алар Менин ушул буйруктарымды бузуп күнөөгө батып, ошол күнөө менен өлүп калбашы үчүн, Менин буйруктарымды сакташсын. Аларды ыйык кылган Теңир Менмин.


10Ыйык тамакты бөлөк бирөө жебесин. Ыйык кызмат кылуучунун үйүндө жашаган адам да, жалданма адам да аны жебесин[+].


11Ыйык тамакты ыйык кызмат кылуучу күмүшкө сатып алган адам жесе болот. Ошондой эле анын үйүндө төрөлгөн кулдар да жесе болот[+].


12Эгерде ыйык кызмат кылуучунун кызы жат кишиге күйөөгө чыкса, анда тартууга келген ыйык тамактарды ал жебесин.


13Эгерде ыйык кызмат кылуучунун кызы жесир калса, же күйөөсү менен ажырашып кетсе, бирок балдары жок болсо, кыз кезинде жашаган атасынын үйүнө кайтып келген болсо, анда ал атасынын тамагынан жесе болот. Анын үй-бүлөсүнөн башка эч ким аны жебесин.


14Ким ыйык тамактан жаңылышып жеп алса, ал тамактын баасына анын баасынын бештен бир бөлүгүн кошуп, ыйык кызмат кылуучуга төлөп берсин[+].


15Ыйык кызмат кылуучулар өздөрү Ысрайыл уулдарынын Теңирге алып келген ыйык тамактарын булгашпасын.


16Ыйык кызмат кылуучулар ыйык тамакты жеп жатканда кылмыш кылып айыпка жыгылышпасын, анткени аларды ыйык кылган Теңир Менмин».


17Теңир Мусага дагы мындай деп айтты:


18«Арунга, анын уулдарына жана Ысрайылдын бардык уулдарына жарыяла, мындай деп айт: Ысрайыл уулдарынын ичинен же Ысрайыл уулдарынын арасында жашап жаткан келгиндердин ичинен ким убада боюнча же өз каалоосу боюнча Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык алып келсе,


19анда ал Кудайдын алдында ырайым табыш үчүн, алып келген курмандыгы эч кандай кемчилиги жок эркек бодо, же кой, же эчки болсун


20Кемчилиги бар эч бир малды курмандыкка чалбагыла, анткени мындай курмандык менен силер ырайым таппайсыңар[+].


21Ким убада боюнча же өз каалоосу боюнча Теңирге арнап бодо же майда малдан тынчтык курмандыгын алып келсе, анда ал Кудайдан ырайым табышы үчүн, алып келген курмандыгы эч кандай кемчилиги жок болсун. Курмандыктын эч кандай кемчилиги болбосун.


22Малдын сокурун, майыбын, чабырын, оорулуусун, котурун, түлөгөнүн Теңирге курмандыкка чалбагыла. Андай малды Теңирдин курмандык чалынуучу жайына алып келбегиле.


23Мүчөсү өтө узун же өтө кыска букачарды же козуну өз каалоосу боюнча чалынуучу курмандыкка чалса болот, бирок убада боюнча чалынуучу курмандыкка чалганга болбойт.


24Энеги майып болгон, жанчылган, үзүлгөн же кесип алынган малды Теңирге курмандыкка чалбагыла, өз жериңерде андай кылбагыла.


25Ушундай малдарды башка жердик адамдардын колунан алып, Кудайыңарга тартуу кылбагыла, анткени алар майып, алардын кемчилиги бар, ошондуктан ырайым таппайсыңар».


26Теңир Мусага дагы мындай деп айтты:


27«Музоо, же козу, же улак туулгандан кийин энесинин жанында жети күн болсун, ал эми сегизинчи күндөн баштап, Теңирге курмандыкка чалса болот[+].


28Бирок уйду да, койду да баласы менен сойбогула[+].


29Эгерде Теңирге ыраазычылык курмандыгын чалгыңар келсе, анда ырайым таба тургандай кылып чалгыла[+].


30Ал курмандык ошол эле күнү желсин. Андан эртең мененкиге калтырбагыла. Мен Теңирмин[+].


31Менин осуяттарымды сактагыла жана аларды аткаргыла. Мен Теңирмин.


32Мени Ысрайыл уулдары ыйык тутуш үчүн, Менин ыйык атымды булгабагыла. Силерди ыйык кылган Теңириңер Менмин.


33

#### 23

1


Теңирдин майрамдары

Теңир Мусага дагы мындай деп айтты:


2«Теңирдин мына бул майрамдарын “ыйык жыйын” деп атоо керек экенин Ысрайыл уулдарына жарыяла, аларга мындай деп айт: Менин майрамдарым булар:


3Алты күн иштегиле, ал эми жетинчи күн – ишемби, дем алуу күнү, ыйык жыйын күнү. Ал күнү эч кандай иш кылбагыла. Кайсы жерде жашасаңар да, бул күн – Теңирдин ишемби күнү[+].


4Белгиленген убагында майрамдала турган Теңирдин ыйык жыйындары булар:

5


Пасах жана ачыткысыз нан майрамдары

Биринчи айдын он төртүнчү күнү кечинде Теңирдин Пасах майрамы[+].


6Ошол эле айдын он бешинчи күнү Теңирдин ачыткысыз нан майрамы. Жети күн Ачыткысыз нан жегиле.


7Бул майрамдын биринчи күнү силерде ыйык жыйын болсун. Эч кандай жумуш кылбагыла.


8Жети күн катары менен Теңирге курмандык чалгыла. Жетинчи күнү дагы ыйык жыйын болсун. Эч кандай жумуш кылбагыла»[+].


9Теңир Мусага дагы мындай деп айтты:


10«Ысрайыл уулдарына жарыяла, аларга мындай деп айт: Мен силерге берген жерге келип, эгин оро баштаганыңарда, эгиниңердин биринчи боосун ыйык кызмат кылуучуга алып келгиле[+].


11Ыйык кызмат кылуучу боону силер ырайым табышыңар үчүн, Теңирдин алдына алып барат. Ал аны майрамдын экинчи күнү көтөрүп барат.


12Боону көтөрүп барган күнү Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка кемчилиги жок бир жылдык козу чалгыла.


13Аны менен кошо нан курмандыгына зайтун майы кошулган эйфанын ондон эки бөлүгүнчөлүк буудай унун, анын үстүнө куюла турган гиндин төрттөн бир бөлүгүнчөлүк шарапты жыты Теңирге жаккан курмандык катары алып келгиле.


14Кудайыңарга ушул курмандыктарды алып келмейинче, эч кандай нан, куурулган буудай жана жаңы бышкан буудай жебегиле. Бул силердин укум-тукумуңарга, алар кайсы жерде жашашса да, түбөлүккө калган көрсөтмө болсун.

15


Түшүм майрамы

Боону силкилдетип алып келген майрамдын биринчи күнүнөн баштап, толук жети жума эсептегиле[+].


16Жети жума, бир күн болгондо (эсептегенде элүү күн болот) Теңирге арнап биринчи түшүмдөн нан курмандыгын алып келгиле.


17Үйүңөрдөн Теңирге биринчи түшүм катары нан курмандыгына эйфанын ондон эки бөлүгүнчөлүк буудай унунан ачыткы кошулуп бышырылган эки нан алып келгиле.


18Нан менен кошо эч кемчилиги жок бир жылдык жети козу, бодо малдан бир букачар жана эки кочкор алып келгиле. Булар Теңирге арналган бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык болсун. Нан курмандыгын жана үстүнө куюлуучу шарапты жыты Теңирге жаккан курмандык катары алып келгиле.


19Ошондой эле күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир текени, тынчтык курмандыгына бир жаштагы эки козуну даярдап койгула.


20Буларды ыйык кызмат кылуучу силкилдетиле турган биринчи түшүмдүн наны жана эки козу менен бирге Теңирдин алдында силкилдетсин. Теңирге арналган ушул ыйык нерселер ыйык кызмат кылуучуга таандык.


21Ошол күнү элди чакырып, ыйык жыйын өткөргүлө, эч кандай жумуш кылбагыла. Бул силердин укум-тукумуңарга, алар кайсы жерде жашашса да, түбөлүккө калган көрсөтмө болсун.


22Эгиниңерди оруп жатканыңарда, талааңардын четин орбой калтырып койгула, жерге түшүп калганын албагыла. Аны жарды менен келгиндерге калтыргыла. Мен силердин Кудай-Теңириңермин»[+].

23


Сурнай тартуу майрамы

Теңир Мусага дагы мындай деп айтты:


24«Ысрайыл уулдарына айт: Жетинчи айдын биринчи күнү силер эс ала турган күн – сурнай майрамы. Ушул күнү ыйык жыйын өткөргүлө[+].


25Эч кандай жумуш кылбагыла, Теңирге курмандык чалгыла».

26


Күнөөдөн тазалануу күнү

Теңир Мусага дагы мындай деп айтты:


27«Ошондой эле ошол жетинчи айдын онунчу күнү, күнөөдөн арылуу күнү силерде ыйык жыйын болсун. Өзүңөрдү орозо кармап жоошутуп Теңирге курмандык чалгыла[+].


28Бул күнү эч кандай жумуш кылбагыла. Бул – тазалануу күнү, силердин Кудайыңар болгон Теңириңердин алдында тазалана турган күн.


29Бул күнү орозо кармап, өзүн жоошутпаган адам өз элинин арасынан жок кылынат.


30Ким бул күнү жумуш кылса, Мен ал адамды өз элинин арасынан жок кылам.


31Эч кандай жумуш кылбагыла. Бул силердин укум-тукумуңарга алар, кайсы жерде жашашса да, түбөлүккө калган көрсөтмө болсун.


32Бул күн – силер эс алуучу ишемби күн, ушул күнү орозо кармап, өзүңөрдү жоошуткула. Айдын тогузунчу күнүнүн кечинен баштап, кийинки күндүн кечине чейин ишемби күндү майрамдагыла».

33


Алачыктар майрамы

Теңир Мусага дагы мындай деп айтты:


34«Ысрайыл уулдарына мындай де: Ошол эле жетинчи айдын он бешинчи күнү – Алачыктар майрамы. Бул майрам жети күнгө созулат[+].


35Ал майрамдын биринчи күнү ыйык жыйын өткөргүлө. Эч кандай жумуш кылбагыла.


36Жети күн бою Теңирге курмандык чалгыла. Сегизинчи күнү ыйык жыйын өткөргүлө, Теңирге курмандык чалгыла. Бул майрамдын акыркы күнү эч кандай жумуш кылбагыла.


37Мына ушулар – Теңирдин майрамдары. Бул күндөрү ыйык жыйындар өткөрүлсүн. Бул күндөрү Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты, нан курмандыктарын, союлуучу курмандыктарды, куюлуучу курмандыктарын өздөрүнүн белгиленген убагында чалгыла.


38Бул курмандыктар силердин Теңирге арнап Теңирдин ишемби күндөрүндө алып келген курмандыктарыңардан, тартууларыңардан, убада боюнча же өзүңөр каалап алып келген курмандыктарыңардан башка болсун.


39Ал эми жетинчи айдын он бешинчи күнү, түшүмүңөрдү жыйнап жатканыңарда Теңирдин майрамын жети күн майрамдагыла. Майрамдын биринчи жана сегизинчи күнү – эс алуу күнү[+].


40Майрамдын биринчи күнү кооз дарактардын бутактарын, курма пальмасынын бутактарын, жазы жалбырактуу жыгачтын бутактарын жана дарыя жээгиндеги кызыл тал бутактарын алып, Кудай-Теңириңердин алдында жети күн көңүл ачкыла[+].


41Теңирдин бул майрамын бир жылда жети күн майрамдагыла. Бул – силердин укум-тукумуңарга түбөлүккө калган көрсөтмө. Аны жетинчи айда майрамдагыла.


42Алачыктарда жети күн жашагыла. Ысрайылдын ар бир жергиликтүү тургуну алачыкта жашасын


43Мен Ысрайыл уулдарын Мисирден алып чыкканда, аларды алачыктарда жашатканымды силердин урпактарыңар биле жүрүшсүн. Мен силердин Кудай-Теңириңермин».


44

#### 24

1


Чырактан жөнүндө мыйзам

Теңир Мусага дагы мындай деп айтты:


2«Ысрайыл уулдарына мындай деп буйрук кыл: Чырактан үзгүлтүксүз күйүп, жарык берип турушу үчүн, алар сага чырактанды күйгүзүү үчүн тазаланган, жанчылган зайтун майын алып келишсин[+].


3Арун аны жыйын чатырындагы келишим сандыгынын алдында тартылып турган көшөгөнүн сыртында дайыма кеч киргенден таң атканга чейин Теңир алдында күйүп турушу үчүн даярдасын. Бул – силердин укум-тукумуңарга түбөлүккө калган көрсөтмө.


4Ал таза алтындан жасалган чырактандын үстүндөгү чырактарды Теңирдин алдында дайыма күйүп турушу үчүн даярдасын.

5


Нан тартуусу жөнүндө мыйзам

Буудай унунан он эки нан бышыр. Ар бир нанга эйфанын ондон эки бөлүгүнчөлүк ун кетсин.


6Аларды Теңирдин алдында турган таза алтындан жасалган үстөлдүн үстүнө алты-алтыдан эки катар кылып кой[+].


7Ар бир катар нандын үстүнө ладан кой, бул Теңир эсине алышы үчүн коюлган курмандык болсун.


8Ишемби сайын аларды Ысрайыл уулдарынан алып, Теңирдин алдына дайыма коюп турсун. Бул – түбөлүккө калган мыйзам.


9Алар Арун менен анын уулдарына таандык, аларды ыйык жайда жешсин, анткени алар Теңирге арналган курмандыктардын ичинен эң ыйыгы. Бул – түбөлүккө калган көрсөтмө»[+].

10


Жазалар жөнүндө мыйзам

Ысрайылдык бир аялдын мисирлик адамдан төрөлгөн уулу Ысрайыл уулдарына келип, ысрайылдык бир адам менен стандын ичинде чатакташа кетти.


11Ысрайылдык аялдын уулу Теңирдин ысымына тил тийгизип, жаман сөздөрдү айтты. Ошондо аны Мусага алып келишти.


12Теңирдин буйругу жарыялангыча, аны камап коюшту[+].


13Ошондо Теңир Мусага мындай деп айтты:


14«Жаман сүйлөгөн адамды стандын сыртына алып чык, анын жаман сөздөрүн уккандардын бардыгы колдорун анын башына коюшсун, анан бүт жамаат аны таш бараңга алып өлтүрсүн[+].


15Ысрайыл уулдарына болсо мындай де: Ким Кудайга жаман сөз айтса, ал өз күнөөсүн өзү көтөрөт[+].


16Теңирдин ысымына тил тийгизген адам өлүшү керек, бүткүл жамаат аны таш бараңга алсын. Теңирдин ысымына тил тийгизген келгин да, жергиликтүү тургун да өлүм жазасына тартылсын[+].


17Ким адам өлтүрсө, ал өлүм жазасына тартылсын[+].


18Ким мал өлтүрсө, ал малдын ордуна мал төлөп берсин[+].


19Ким өз жакынын жарадар кылса, аны да жарадар кылышсын[+].


20Сыныкка сынык, көзгө көз, тишке тиш. Ким бир адамды кандай жарадар кылса, аны да так ошондой жарадар кылышсын.


21Ким мал өлтүрсө, ал аны төлөп берсин. Ким адам өлтүрсө, ал өлүм жазасына тартылсын.


22Келгин үчүн да, жергиликтүү тургун үчүн да бир мыйзам болсун, анткени Мен силердин Кудай-Теңириңермин»[+].


23

#### 25

1


Жер жөнүндө мыйзам. Жерди эс алдыруу

[•]Синай тоосунда Теңир Мусага мындай деп айтты:


2«Ысрайыл уулдарына мындай деп жарыяла: Мен силерге берген жерге келгениңерде, ал жер Кудай белгилеген жетинчи жылы эс алсын.


3Алты жыл катары менен талааңа эгин эк, алты жыл катары менен жүзүм бутактарын кый, алардын түшүмдөрүн жыйна[+].


4Ал эми жетинчи жыл жердин эс алуу жылы болсун, ал жыл – Теңирдин ишемби жылы. Бул жылы талааңа эгин экпе, жүзүм бутактарын кыйба.


5Өзү өсүп чыккан эгинди орбо, кыйылбаган жүзүмдүн түшүмүн жыйнаба. Бул жыл жердин эс алуу жылы болсун.


6Жердин эс алуу жылында өзү өсүп чыккан түшүм өзүңө да, кулуңа да, күңүңө да, жалданган жумушчуңа да, араңарда жашаган келгинге да,


7малыңа да, жаныбарларга да тамак болсун.

8


Юбилей жылы

Өзүң үчүн эс алуу жылынан жети жолу жети жылды эсептеп ал, ошондо кырк тогуз жыл болот.


9Жетинчи айдын онунчу күнү сурнай тарт, ошол күнөөдөн арылуучу күнү бүткүл жериңерде сурнай тарткыла[+].


10Элүүнчү жылды ыйык туткула, ушул жылы жериңердеги бардык элдерге эркиндик жарыялагыла. Бул жыл силер үчүн юбилей жылы болсун. Ар ким өз менчигине кайтып келсин, ар ким өз үй-бүлөсүнө келсин.


11Элүүнчү жыл юбилей жылыңар болсун. Үрөн сеппегиле, өзү өсүп чыккандарды орбогула, кыйылбаган жүзүмдүн мөмөсүн үзбөгүлө.


12Анткени бул жыл – юбилей жылы. Бул жыл силер үчүн ыйык жыл болсун. Ушул жылы талаада эмне өссө, ошону жегиле.


13Ушул юбилей жылы ар бириңер өз менчигиңерге кайтып келгиле.


14Жакыныңарга бир нерсе сатканда же жакыныңардан бир нерсе алганда, бири-бириңерди таарынтпагыла.


15Жерди жакыныңдан юбилей жылынан кийинки жылдары сатып алсаң болот, анткени ал сага жерди киреше бере турган маалында сатат[+].


16Эгерде юбилей жылына чейин көп жыл бар болсо, баасы кымбат болот. Эгерде юбилей жылына аз жыл калса, баасы арзан болот, анткени ал жерди түшүм бере турган жылдардын санына жараша сатат.


17Бири-бириңерди таарынтпагыла. Кудайыңардан корккула, анткени Мен силердин Кудай-Теңириңермин.


18Менин көрсөтмөлөрүм менен мыйзамдарымды аткаргыла, ошондо жер бетинде тынч жашайсыңар.


19Жер да өз түшүмүн берет, тойгончо жеп, жер үстүндө тынч жашайсыңар.


20Эгерде жетинчи жылы: “Же үрөн сеппесек, же түшүм жыйнабасак, эмне жейбиз?” дей турган болсоңор,


21Мен алтынчы жылы силерге батамды беремин, ошондо жер үч жылдын түшүмүн берет[+].


22Сегизинчи жылы үрөн себесиңер, бирок тогузунчу жылга чейин, анын түшүмүн жыйнаганга чейин, мурунку жылдын түшүмүнөн жейсиңер.

23


Жеке менчик жөнүндө мыйзам

Жер биротоло сатылбасын, анткени жер Меники. Силер Мен үчүн келгинсиңер жана убактылуу тургундарсыңар[+].


24Өзүңөрдүн ээлеп турган жериңерди кунун төлөп кайрып алсаңар болот.


25Эгерде бир тууганың жакырланып кетип, ээлеген жерин сатып жиберсе, анда анын жакын тууганы кун төлөп ал жерди кайра кайрып алсын[+].


26Эгерде анын кун төлөп кайрып ала турган жакын тууганы жок болсо, бирок кийин өзү кунун төлөгөнгө каражат тапса,


27анда ал саткан жылдарын эсептеп, саткан кишисине калганын төлөп берсин, ошентип өз жерине кайрадан ээ болот.


28Эгерде кайра алууга каражат таппаса, анда сатылган жер алган кишинин колунда юбилей жылына чейин калат, ал эми юбилей жылы жер кайрадан ээсине тиет[+].


29Ким дубал менен курчалган шаардагы тамын сатса, анда аны саткан күндөн баштап бир жыл өткөнчө кун төлөп кайрып алса болот. Бир жылдын ичинде кун төлөп кайра кайрып алса болот.


30Эгерде дубал менен курчалган шаардагы там бир жылдын ичинде кун төлөнүп кайрылып алынбаса, анда ал там сатып алган адамга жана анын тукумуна түбөлүккө калат, ээсине юбилей жылы да кайтарылбайт.


31Ал эми дубал менен курчалбаган айылдагы үйлөрдү, жерди кун төлөп кайтарып алгандай кайтарып алыш керек. Ал үйлөрдү кун төлөп кайра кайтарып алууга болот, ээсине юбилей жылы кайра берилет.


32Ал эми лебилер шаардагы үйлөрүн каалаган убагында кун төлөп кайра кайтарып алышса болот[+].


33Лебилердин ичинен ким үйүн кун төлөп кайтарып албаса, анда ал үй юбилей жылы лебиге кайрадан өтөт, анткени шаарлардагы лебилердин үйлөрү Ысрайыл уулдарынын ичинен лебилерге гана таандык.


34Шаарларынын тегерегиндеги жерлери да сатылбайт, анткени бул – алардын түбөлүк ээлиги.

35


Жакырлар жана кулдар жөнүндө

Эгерде сенин жаныңда жашаган элиңдин ичинен келгин болобу, көчкүн болобу, жакырланып, турмушу начарлап баратса, ага жардам бер, ал сенин жаныңда жашасын[+].


36Ага бергениңдин үстүнө үстөк кошуп алба, бергениңден түшкөн кирешени да алба, Кудайыңдан корк. Жакының сенин жаныңда жашасын[+].


37Күмүшүңдү үстөк алыш үчүн бербе, тамагыңды пайда табыш үчүн бербе.


38Силердин Кудайыңар болуш үчүн, силерге Канаан жерин бериш үчүн, Мисир жеринен алып чыккан Кудай-Теңириңер Менмин.


39Сенин жаныңда жашаган бир тууганың жакырланып кетип, сага кулчулукка сатылса, сен ага кулдун жумушун иштетпе[+].


40Ал сен үчүн жалданган кызматчы, келгин катары болсун. Юбилей жылына чейин сеникинде иштеп турсун[+].


41Ошондон кийин гана ал сенден бөлүнүп кетсин, өзү да, балдары да өз үй-бүлөсүнө кайтып келсин, кайрадан өз ата-бабаларынын ээлигин ээлесин.


42Анткени алар – Менин кулдарым, аларды Мен Мисир жеринен алып чыккам. Аларды кулдарды саткандай сатпагыла[+].


43Аларга катаал бийлик кылба, Кудайыңдан корк[+].


44Өз кулуң, өз күңүң болсун десең, тегеректеги элдерден сатып ал.


45Араңарда жашаган келгиндердин балдарынан да сатып алсаңар болот, алардын силердин жериңерде төрөлгөн балдарынан да сатып алсаңар болот, ошондо алар силердин менчигиңер болуп калат.


46Аларды өзүңөрдөн кийин балдарыңарга мураска калтырсаңар болот. Аларды кул катары түбөлүк ээлегиле. Бирок өз бир тууганыңарга, Ысрайыл уулдарына, бири-бириңерге катаал бийлик кылбагыла.


47Эгерде сенин жаныңда жашаган келгин же көчкүн жетиштүү жашап калса, ал эми бир тууганың анын алдында жакырланып кетип, келгинге же келгиндин уругунан бирөөнө өзүн кулчулукка сатса,[+]


48анда ал сатылгандан кийин, анын кунун төлөп кайра кайтарып алса болот. Бир туугандарынын ичинен бирөө анын кунун төлөп кайрып алсын[+].


49Же анын атасынын бир тууганы же анын баласы, же анын жакын туугандарынан бирөө, же уруусунан бирөө анын кунун төлөсүн. Эгерде каражат тапса, өзүн өзү бошотуп алат.


50Ал өзүн саткан жылдан баштап, юбилей жылына чейинки жылдарды эсептеп, ошол жылдардын санына жараша күмүш төлөсүн. Ал тигинин колунда убактылуу жалданган адамдай болуп эсептелсин.


51Эгерде юбилей жылына чейин дагы көп жыл бар болсо, анда өзүнүн куну үчүн төлөнгөн күмүштү калган жылдардын ичинде төлөп берсин.


52Эгерде юбилей жылына аз эле жыл калса, анда өзүнүн куну үчүн төлөнгөн күмүштү калган жылдардын ичинде төлөп берсин.


53Кулчулукка сатылган жылдарда ал тигинин колунда жалданган адамдай болсун. Ал сенин көзүңчө ага катаал бийлик кылбасын.


54Эгерде ага ушундай жол менен кун төлөнбөсө, анда юбилей жылы өзү да, балдары да бошотулат[+].


55

#### 26

1


Теңирдин бата убада кылуусу

[•]«Табыныш үчүн жасалма кудайларды, балбалдарды, мамыларды, сүрөт чегилген таштарды жашаган жериңерге орнотпогула, анткени силердин Кудай-Теңириңер Менмин[+].


2Менин ишембилеримди сактагыла, Менин ыйык жайымды ыйык туткула. Мен Теңирмин[+].


3Эгерде силер Менин көрсөтмөлөрүм боюнча жашасаңар, Менин осуяттарымды сактасаңар жана аткарсаңар,


4анда Мен жамгырды өз убагында жаадырам, жер да өз түшүмүн берет, талаадагы дарактар да мөмөлөрүн берет[+].


5Бастырган даныңар жүзүм үзгөнгө чейин жетет, жыйнаган жүзүмүңөр үрөн сепкенге чейин жетет, наныңарды тойгончо жеп, өз жериңерде бейкут жашай бересиңер.


6Жериңерге бейпилдик берем. Уктап жатканыңарда эч ким тынчыңарды албайт. Силер жашаган жерден жырткыч айбандарды кууп чыгарам, кылыч көтөргөндөрдү жолотпойм[+].


7Кастарыңарды качырасыңар, алар силердин кылычыңардан өлүшөт.


8Бешөөң жүздү качырасың, жүзүң түмөндү качырасың, душманыңар силердин кылычыңардан кыйрайт[+].


9Мен Өзүм силерге назарымды салып, укум-тукумуңарды көбөйтөм, силер менен түзгөн келишимиме бек турам.


10Өткөн жылдыкын жейсиңер, жаңы түшүмдүн молдугунан эскини таштап коёсуңар.


11Өзүмдүн турагымды силердин араңарга тургузам, Мен силерден баш тартпайм[+].


12Силердин араңарда жүрүп, силердин Кудайыңар болом, силер Менин элим болосуңар[+].


13Силер Мисир жеринде кул болбошуңар үчүн, кулчулуктун кишендерин талкалап, башыңарды бийик көтөртүп, Мисир жеринен алып чыккан Кудай-Теңириңер Менмин[+].

14


Тил албастык үчүн жаза

[•]Эгерде Мага тил албасаңар, ушул осуяттардын баарын аткарбасаңар,


15Менин көрсөтмөлөрүмдү жек көрсөңөр, Менин мыйзамдарымдан баш тартсаңар, Менин осуяттарымды аткарбасаңар, Менин келишимимди бузсаңар,


16анда Мен да мындай кылам: үрөй учурган коркунуч, кургак учук, безгек каптатам, ошондо айлаңар кетип, жаныңар кыйналат. Сепкен үрөнүңөр текке кетет, аны кас душманыңар жейт[+].


17Мен силерге каршы чыгам, ошондо душманыңардын алдында кыйрайсыңар, душмандарыңар силерге үстөмдүк кылат, аркаңардан эч ким куубаса деле качып жөнөйсүңөр[+].


18Ошондон кийин да Менин тилимди албасаңар, анда күнөөңөр үчүн жазаны жети эсе көбөйтөм.


19Кекирейген текебердигиңерди сындырып, асманыңарды темирдей, жериңерди жездей кылам.


20Силердин күчүңөр текке кетет, жериңер түшүм бербейт, дарактарыңар жемиш бербейт.


21Эгерде ушундан кийин да Мага каршы чыксаңар жана Мени уккуңар келбесе, анда күнөөңөр үчүн соккуну дагы жети эсе көбөйтөм[+].


22Силерге жырткыч айбандарды каптатам, алар балдарыңарды жейт, малдарыңарды кырат, өзүңөрдү да кырат, ошондо көчөлөрүңөр ээн калат[+].


23Эгерде ушундан кийин да оңолбой, Мага каршы чыга турган болсоңор,


24анда Мен да силерге каршы чыгам, күнөөңөр үчүн силерди жети эсе талкалайм.


25Менин келишимимди бузганыңар үчүн, кылыч менен өч алам. Эгерде шаарыңарга жашырынып алсаңар, анда жугуштуу оору каптатып, душманыңардын колуна салып берем.


26Адамга кубат берүүчү нандан өксүтөм. Он аял биригип, бир очокко нан бышырып, нанды өлчөп беришет. Жейсиңер, бирок тойбойсуңар[+].


27Эгерде ушундан кийин да Менин тилимди албай, Мага каршы чыксаңар,


28анда Мен да каарымды төгүп, силерге каршы чыгам, күнөөңөр үчүн силерди жети эселеп жазалайм.


29Балдарыңар менен кыздарыңардын этин жейсиңер[+].


30Бутканаларыңарды кыйратам, мамыларыңарды талкалайм, өлүгүңөр кыйраган жасалма кудайларыңардын астында калат. Мен силерден жийиркенем[+].


31Шаарларыңарды чөлгө айлантам, ыйык жайыңарды ээн калтырам, курмандыгыңардын жагымдуу жытын жыттабайм[+].


32Жериңерге отурукташкан душманыңар айран-таң калгандай кылып, жериңерди кыйратам[+].


33Ал эми өзүңөрдү болсо ар кыл элдин арасына таратам, аркаңардан кылычымды сунам, жериңер ээн калат, шаарларыңарды талкалайм[+].


34Ошондо ээн калган жер ишемби жылдары үчүн эс алат. Силер душман жеринде жашап жатканыңарда гана жер эс алып, ишемби жылдары үчүн эс алат[+].


35Силер жашап жатканда, ишемби жылдары эс албаган жер ээн калган күндөрдө эс алат.


36Душман жеринде тирүү калгандарыңарды суу жүрөк кылам, алар жалбырактын дирилдегенинен качып жөнөй турган болушат, артынан эч ким куубаса да, кылычтан качкансып качышат.


37Эч ким куубаса да, кылычтан жыгылгансып, бири-бирине чалынып жыгылышат, душманыңарга каршы турганга алыңар келбей калат[+].


38Ар кыл элдин арасында кырыласыңар, душманыңардын жеринде жок болосуңар.


39Ал эми тирүү калгандарыңар өзүңөрдүн мыйзамсыздыгыңар үчүн, ата-бабаларыңардын мыйзамсыздыгы үчүн душмандарыңардын жеринде чирийсиңер.


40Ошондо гана алар өздөрүнүн күнөөсүн, ата-бабаларынын күнөөсүн, Мага каршы чыгышканын, Мага каршы кылган кылмыштарын мойнуна алышат[+].


41Мына ошол үчүн Мен да аларга каршы чыгып, аларды өздөрүнүн душмандарынын жерине алып келгенде, алардын сүннөтсүз жүрөктөрү моюн сунуп, өздөрүнүн мыйзамсыз иштеринин азабын тартышат.


42Ошондо Мен Жакып менен, Ыскак менен, Ыбрайым менен түзгөн келишимимди жана ал жерди эстейм.


43Ошондо алар калтырып кеткен жер, ишемби жылдары үчүн эс алат. Алар Менин мыйзамдарымды жек көргөндүгү үчүн, Менин мыйзамдарымдан баш тарткандыгы үчүн, өздөрүнүн мыйзамсыз иштери үчүн жазасын алышат.


44Бирок алар душмандарынын жеринде жашап жатканда да, Мен аларды четке какпайм, алардан жийиркенбейм, алар менен түзгөн келишимимди бузбайм, аларды таптакыр жок кылбайм, анткени Мен алардын Кудай-Теңиримин.


45Мен алар үчүн алардын ата-бабалары менен түзгөн келишимимди эстейм. Мен алардын ата-бабаларынын Кудайы болуш үчүн, аларды башка элдердин көз алдында, Мисир жеринен алып чыккам. Мен Теңирмин».


46

#### 27

1


Кудайга адамдарды жана буюмдарды арноо жөнүндө

Теңир Мусага мындай деп айтты:


2«Ысрайыл уулдарына мындай деп жарыяла: Ким Теңирге кайсы бир нерсесин арноого убада берсе, сенин баалаганың боюнча,[+]


3ал адам ыйык шекел менен баалансын. Эгерде ал жыйырма жаштан алтымыш жашка чейинки эркек болсо, ал элүү ыйык күмүш шекелге баалансын.


4Эгерде аял болсо, анда отуз күмүш шекелге баалансын.


5Беш жаштан жыйырма жашка чейинки эркек жыйырма күмүш шекелге, ал эми аял он күмүш шекелге баалансын.


6Бир айдан беш жашка чейинки эркек бала беш күмүш шекелге, ал эми кыз үч күмүш шекелге баалансын.


7Алтымыш жаштан жогорку эркек он беш күмүш шекелге, ал эми аял он күмүш шекелге баалансын.


8Эгерде ал адам өтө эле жарды болсо, айтылган бааны бере албаса, анда аны ыйык кызмат кылуучуга алып келишсин, ыйык кызмат кылуучу аны жашоо шартына жараша бааласын.


9Ким Теңирге арнап мал алып келсе, анда ал мал курмандыкка чалынсын. Теңирге арнала тургандын баары ыйык болсун.


10Ал мал башка нерсеге айырбашталбасын, жакшысы жаманга же жаманы жакшыга алмаштырылбасын. Ким малды малга алмаштырса, анда экөө тең ыйык болуп эсептелсин.


11Эгерде Теңирге арнап курмандыкка чалганга жарабаган таза эмес мал алып келсе, анда ал малды ыйык кызмат кылуучуга алып келсин.


12Ыйык кызмат кылуучу анын жакшы же жаман экенин баалайт. Ал кандай бааласа, ошондой болсун.


13Ким ал малдын кунун төлөп кайрып алгысы келсе, анда ал малдын баасына баасынын бештен бир бөлүгүн кошуп сатып алсын[+].


14Ким Теңирдин ыйык жайы үчүн үйүн арнаса, анын жакшы же жаман экенин ыйык кызмат кылуучу бааласын. Ал кандай бааласа, ошондой болсун.


15Эгерде арнаган киши үйүнүн кунун төлөп кайрып алгысы келсе, анда сен койгон баа боюнча үйдүн баасына күмүштүн бештен бир бөлүгүн кошсун, ошондо үй аныкы болот.


16Ким өз үлүшүнөн Теңирге жер арнаса, анда анын баасы себилген үрөнгө жараша болсун. Бир хомер себилген арпа үчүн элүү күмүш шекел.


17Ким өзүнүн жерин юбилей жылы арнаса, анда ал ыйык кызмат кылуучу койгон баада болсун[+].


18Ким өзүнүн жерин юбилей жылынан кийин арнаса, анда ыйык кызмат кылуучу аны кийинки юбилей жылына чейин канча жыл калса, ошончо жылдын санына жараша бааласын, ошондо баасы азаят.


19Эгерде жерин арнаган киши аны кунун төлөп кайрып алгысы келсе, анда анын баасына күмүштүн бештен бир бөлүгүн кошсун, ошондо жер өзүндө калат.


20Эгерде ал жеринин кунун төлөп кайрып албаса, жер башка кишиге сатылып кетсе, анда анын кунун төлөп кайтарып алууга болбойт[+].


21Ал жерди эч ким сатып албаса, юбилей жылы Теңирге арналган ыйык жер болуп калат. Ал жер түбөлүккө ыйык кызмат кылуучунуку болот[+].


22Ким Теңирге өзүнүн жерин эмес, сатып алган жерин арнаса,


23анда ыйык кызмат кылуучу аны юбилей жылына чейинки жылдардын санына жараша баалап, ошол эле күнү Теңирге арнасын.


24Ал жер юбилей жылы жердин биринчи ээсине өтөт.


25Ар бир нерсенин баасы ыйык шекел менен баалансын, бир шекелде жыйырма гер[+].


26Малдын биринчи төлүн эч ким Теңирге арнабасын, анткени биринчи төл Теңирге тиешелүү. Өгүз болобу, майда жандык болобу, алар Теңирдики[+].


27Эгерде мал таза эмес болсо, анда аны сен койгон баанын үстүнө баасынын бештен бир бөлүгүн кошуп кайра кайрып алсын. Эгерде ал кунун төлөбөсө, анда сен койгон баада сатып жиберсин[+].


28Өз менчигинен Теңирге арнаан адамы, малы, жери да сатылбайт жана кун төлөнүп кайра кайтарылбайт. Теңирге арналгандын баары Теңир алдында ыйык.


29Өлүм жазасына өкүм кылынган адам Кун төлөнүп кайра кайгарылбайт. Ал өлтүрүлсүн[+].


30Бардык түшүмдүн: жердин түшүмүнүн, дарактардын жемишинин ондон бир бөлүгү Теңирге таандык. Бул Теңирдин алдында ыйык[+].


31Ким өзү берген түшүмдүн ондон бир бөлүгүнүн кунун төлөп кайра алгысы келсе, анда анын баасына баасынын бештен бир бөлүгүн кошсун[+].


32Бодо мал менен майда малдын ондон бир бөлүгү, таяк астынан өткөн малдын онунчусу Теңирге арналсын.


33Ал жакшы же жаман деп тандалбасын, ал алмаштырылбасын. Эгерде аны алмаштырса, анда экөө тең Теңирге таандык болуп калат да, куну төлөнүп кайра кайтарылбайт».


34Мына ушул осуяттарды Теңир Синай тоосунда Ысрайыл уулдарына Муса аркылуу берген.

### Каттоо


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]


#### 1

1


Ысрайылды биринчи жолу санап чыгуу

Ысрайыл эли Мисир жеринен чыккандан кийин, экинчи жылдын экинчи айынын биринчи күнүндө Синай чөлүндө, жыйын чатырында Теңир Мусага мындай деди:[+]


2«Арун экөөңөр Ысрайылдын бүткүл жамаатындагы ар бир урууну, ар бир үй-бүлөнү санап чыккыла. Эркек аттууларынын бирин да калтырбай, аттарын атап санап чыккыла[+].


3Ысрайыл элинин жыйырма жаштагы жана андан жогорку, согушка жарактууларынын баарын кошуундары боюнча санап чыккыла.


4Ар бир уруунун уруу башчысы силерге жардам берсин.


5Силерге жардамдаша турган эркектердин аттары мындай: Рубейин уруусунан Шедейурдун уулу Элитсур,[+]


6Шымон уруусунан Суришадайдын уулу Шелумиел,[+]


7Жүйүт уруусунан Аминадаптын уулу Нахшон,[+]


8Исахар уруусунан Суардын уулу Натанаел,[+]


9Забулун уруусунан Хейлондун уулу Элийап,[+]


10Жусуптун уулдарынан: Эпрайым уруусунан Амийуттун уулу Элишама, Менаше уруусунан Пыдатсурдун уулу Гамлиел,[+]


11Бенжемин уруусунан Гидонинин уулу Абидан,[+]


12Дан уруусунан Амишадайдын уулу Ахиезер,[+]


13Ашыр уруусунан Охрандын уулу Пагиел,[+]


14Гат уруусунан Ребуелдин уулу Элийасап,[+]


15Напталы уруусунан Эйнандын уулу Акира[+].


16Булар – жамааттын тандалган уулдары, өз-өз урууларынын уруу башчылары, Ысрайыл миң башылары».


17Муса менен Арун аттары аталган ушул эркектерди алып жөнөштү.


18Алар экинчи айдын биринчи күнү бүткүл жамаатты жыйнашты. Ошондо алар жыйырма жаштагы жана андан жогорку эркек аттуулардын бирин калтырбай, уруусу, үй-бүлөсү боюнча аттарын атап санап чыгышты.


19Муса Теңирдин айтканындай кылып, аларды Синай чөлүндө санап чыкты.


20Ошондо Ысрайылдын тун уулу Рубейинден тараган, жыйырма жаштагы жана андан жогорку, согушка жарактуу эркек аттууларынын бири калбай, уруусу, тукуму, үй-бүлөсү боюнча аттары аталды.


21Рубейин уруусундагы эркектердин саны кырк алты миң беш жүз болду[+].


22Шымондун уулдарынан тараган урууларды өз-өз уруусу боюнча, үй-бүлөсү боюнча жыйырма жаштагы жана андан жогорку, согушка жарактуу эркек аттууларынын баарын бирин калтырбай санап чыгышты.


23Шымон уруусундагы эркектердин саны элүү тогуз миң үч жүз болду[+].


24Гаттын уулдарынан тараган урууларды өз-өз уруусу боюнча, үй-бүлөсү боюнча жыйырма жаштагы жана андан жогорку, согушка жарактуу эркек аттууларынын баарын бирин калтырбай санап чыгышты.


25Гат уруусундагы эркектердин саны кырк беш миң алты жүз элүү болду[+].


26Жүйүттүн уулдарынан тараган урууларды өз-өз уруусу боюнча, үй-бүлөсү боюнча жыйырма жаштагы жана андан жогорку, согушка жарактуу эркек аттууларынын баарын бирин калтырбай санап чыгышты.


27Жүйүт уруусундагы эркектердин саны жетимиш төрт миң алты жүз болду[+].


28Исахардын уулдарынан тараган урууларды өз-өз уруусу боюнча, үй-бүлөсү боюнча жыйырма жаштагы жана андан жогорку, согушка жарактуу эркек аттууларынын баарын бирин калтырбай санап чыгышты.


29Исахар уруусундагы эркектердин саны элүү төрт миң төрт жүз болду[+].


30Забулундун уулдарынан тараган урууларды өз-өз уруусу боюнча, үй-бүлөсү боюнча жыйырма жаштагы жана андан жогорку, согушка жарактуу эркек аттууларынын баарын бирин калтырбай санап чыгышты.


31Забулун уруусундагы эркектердин саны элүү жети миң төрт жүз болду[+].


32Жусуптун уулу Эпрайымдын уулдарынан тараган урууларды өз-өз уруусу, үй-бүлөсү боюнча жыйырма жаштагы жана андан жогорку, согушка жарактуу эркек аттууларынын баарын бирин калтырбай санап чыгышты.


33Эпрайым уруусундагы эркектердин саны кырк миң беш жүз болду[+].


34Жусуптун уулу Менашенин уулдарынан тараган урууларды өз-өз уруусу, үй-бүлөсү боюнча жыйырма жаштагы жана андан жогорку, согушка жарактуу эркек аттууларынын баарын бирин калтырбай санап чыгышты.


35Менаше уруусундагы эркектердин саны отуз эки миң эки жүз болду[+].


36Бенжеминдин уулдарынан тараган урууларды өз-өз уруусу, үй-бүлөсү боюнча жыйырма жаштагы жана андан жогорку, согушка жарактуу эркек аттууларынын баарын бирин калтырбай санап чыгышты.


37Бенжемин уруусундагы эркектердин саны отуз беш миң төрт жүз болду[+].


38Дандын уулдарынан тараган урууларды өз-өз уруусу, үй-бүлөсү боюнча жыйырма жаштагы жана андан жогорку, согушка жарактуу эркек аттууларынын баарын бирин калтырбай санап чыгышты.


39Дан уруусундагы эркектердин саны алтымыш эки миң жети жүз болду[+].


40Ашырдын уулдарынан тараган урууларды өз-өз уруусу, үй-бүлөсү боюнча жыйырма жаштагы жана андан жогорку, согушка жарактуу эркек аттууларынын баарын бирин калтырбай санап чыгышты.


41Ашыр уруусундагы эркектердин саны кырк бир миң беш жүз болду[+].


42Напталынын уулдарынан тараган урууларды өз-өз уруусу, үй-бүлөсү боюнча жыйырма жаштагы жана андан жогорку, согушка жарактуу эркек аттууларынын баарын бирин калтырбай санап чыгышты.


43Напталы уруусундагы эркектердин саны элүү үч миң төрт жүз болду[+].


44Санакка киргендер мына ушулар. Аларды Муса менен Арун жана Ысрайылдын уруу башчылары – он эки уруу башчы санап чыгышты.


45Алар Ысрайыл уулдарынын согушка жарактуу жыйырма жаштагы жана андан жогорку эркек аттууларынын баарын үй-бүлөсү боюнча санап чыгышты.


46Алардын жалпы саны алты жүз үч миң беш жүз элүү болду[+].


47Леби уруусу булар менен кошо санакка кирген жок.


48Анткени Теңир Мусага мындай деп айткан:


49«Леби уруусун гана тизмеге киргизбе, Ысрайыл уулдарындай кылып, аларды санаба.


50Лебилерге жыйын чатырын жана ага тиешелүү бардык нерселерди тапшырып бер. Алар жыйын чатырын жана ага тиешелүү нерселердин баарын көтөрүп жүрүшсүн, ошол жерде кызмат кылышсын жана анын тегерегине өздөрүнүн станын жайгаштырышсын.


51Жыйын чатырын көчүргөндө, лебилер жыйнаштырсын, жыйын чатырын орноткондо, лебилер орнотсун. Эгерде бул ишке лебилерден бөлөк бирөө жакындаса, ал өлүм жазасына тартылсын.


52Ысрайыл уулдары өз станынын, өз туусунун жанында турушсун.


53Теңирдин каары Ысрайыл уулдарына төгүлбөш үчүн, лебилер өз стандарын жыйын чатырынын тегерегине жайгаштырышсын. Лебилер жыйын чатырынын жанында күзөттө турушсун»[+].


54

#### 2

1


Уруулардын кошуун-кошуун болуп бөлүнүшү

Теңир Муса менен Арунга мындай деди:


2«Ысрайыл уулдары өз станын өз туусунун жанына, уруу белгилеринин жанына жайгаштырышсын. Стандарын жыйын чатырынын тегерегине жайгаштырышсын.


3Жыйын чатырынын күн чыгыш тарабында Жүйүт станы туусун көтөрүп, кошуундары менен алдыңкы катарда турсун. Жүйүт уруусунун башчысы – Аминадаптын уулу Нахшон,[+]


4анын санакка кирген жоокерлери – жетимиш төрт миң алты жүз.


5Анын жанына Исахар уруусунун станы жайгашсын. Исахар уруусунун башчысы – Суардын уулу Натанаел,


6анын санакка кирген жоокерлери – элүү төрт миң төрт жүз.


7Анын жанына Забулун уруусунун станы жайгашсын. Забулун уруусунун башчысы – Хейлондун уулу Элийап,


8анын санакка кирген жоокерлери – элүү жети миң төрт жүз.


9Жүйүт станынын кошуундары боюнча санакка киргендери – жүз сексен алты миң төрт жүз. Алар биринчи жөнөшсүн[+].


10Жыйын чатырынын түштүк тарабында Рубейин станы туусун көтөрүп, кошуундары менен турсун. Рубейин уруусунун башчысы – Шедейурдун уулу Элитсур,


11анын санакка кирген жоокерлери – кырк алты миң беш жүз.


12Анын жанына Шымон уруусунун станы жайгашсын. Шымон уруусунун башчысы – Суришадай уулу Шелумиел,


13анын санакка кирген жоокерлери – элүү тогуз миң үч жүз.


14Андан кийин кошуунун Гат уруусу жайгаштырсын. Гат уруусунун башчысы – Ребуелдин уулу Элийасап,


15анын санакка кирген жоокерлери – кырк беш миң алты жүз элүү.


16Рубейин станынын кошуундары боюнча санакка киргендери – жүз элүү бир миң төрт жүз элүү. Алар экинчи жөнөшү керек[+].


17Жыйын чатырын алып жөнөгөндө, лебилердин станы стандардын ортосунда болсун. Ар бир стан туусун көтөрүп, өз-өз катары менен, кандай жайгашса, ошол бойдон жөнөшү керек[+].


18Жыйын чатырынын батыш тарабында Эпрайым станы туусун көтөрүп, кошуундары менен турсун. Эпрайым уруусунун башчысы – Амийуттун уулу Элишама,


19анын санакка кирген жоокерлери – кырк миң беш жүз.


20Анын жанына Менаше уруусу жайгашсын. Менаше уруусунун башчысы – Пыдатсур уулу Гамлиел,


21анын санакка кирген жоокерлери – отуз эки миң эки жүз.


22Андан кийин Бенжемин уруусу жайгашсын. Бенжемин уруусунун башчысы – Гидонинин уулу Абидан,


23анын санакка кирген жоокерлери – отуз беш миң төрт жүз.


24Эпрайым станынын кошуундары боюнча санакка киргендери – жүз сегиз миң бир жүз. Алар үчүнчү жөнөшү керек[+].


25Жыйын чатырынын түндүк тарабында Дан станы туусун көтөрүп, кошуундары менен турсун. Дан уруусунун башчысы – Амишадайдын уулу Ахиезер,


26анын санакка кирген жоокерлери – алтымыш эки миң жети жүз.


27Анын жанына Ашыр уруусунун станы жайгашсын. Ашыр уруусунун башчысы – Охран уулу Пагиел,


28анын санакка кирген жоокерлери – кырк бир миң беш жүз.


29Андан кийин Напталы уруусу жайгашсын. Напталы уруусунун башчысы – Эйнандын уулу Акира,


30анын санакка кирген жоокерлери – элүү үч миң төрт жүз.


31Дан станынын кошуундары боюнча санакка киргендери – жүз элүү жети миң алты жүз. Алар тууларын көтөрүп, акыркы болуп жөнөшү керек[+].


32Ысрайыл уулдарынын үй-бүлөлөрү боюнча санакка киргендери ушулар. Стандардагы кошуун-кошуун боюнча санакка киргендердин жалпы саны – алты жүз үч миң беш жүз элүү»[+].


33Ошентип, Теңир Мусага буйругандай, лебилер Ысрайыл уулдары менен кошо санакка кирген жок[+].


34

#### 3

1


Леби уулдары

Теңир Муса менен Синай тоосунда сүйлөшкөн убактагы Арун менен Мусанын санжырасы.


2Арундун уулдарынын аттары: туну Надап, Абыйут, Элазар жана Итамар[+].


3Арундун ыйык кызматка майланган, Муса дайындаган ыйык кызмат кылуучу уулдары ушулар.


4Бирок Надап менен Абыйут Синай чөлүндө Теңирдин алдына башка от алып келип, Теңирдин алдында өлүшкөн, алардан бала калган эмес. Элазар менен Итамар атасы Арундун жанында ыйык кызмат кылуучу болуп калды[+].

5


Леби уруулары

Теңир Мусага мындай деди:


6«Ыйык кызмат кылуучу Арундун алдына Леби уруусун алып кел. Алар Арунга кызмат кылышсын[+].


7Алардын жыйын чатырында кыла турган кызматы – Арунга жана жыйын чатырынын алдындагы бүт жамаатка кызмат кылуу.


8Алардын жыйын чатырында кыла турган кызматы – жыйын чатырынын бардык буюмдарын сактоо, Ысрайыл уулдарына кызмат кылуу.


9Лебилерди Арундун жана анын уулдарынын карамагына бер. Алар Ысрайыл уулдарынын ичинен Арунга жана анын уулдарына кызматка берилсин[+].


10Арунду жана анын уулдарын өздөрүнүн ыйык кызмат кылуучулук милдетин аткарууга дайында. Эгерде ыйык кызматка булардан бөлөк бирөө жакындаса, өлүм жазасына тартылсын»[+].


11Теңир Мусага дагы мындай деди:


12«Мен Ысрайыл уулдарынын жатынды жарып чыккан тундарынын ордуна лебилерди алдым. Лебилер Меники.


13Анткени бардык тунгучтар Меники. Мен Мисир жеринде тунгучтардын баарын өлтүргөн күнү Ысрайылдын бардык тун уулдарын, малдарынын биринчи төлүн Өзүмө арнап алгам, алар Меники болсун, Мен Теңирмин»[+].

14


Лебилерди уруулары боюнча санап чыгуу

Теңир Синай чөлүндө Мусага мындай деди:


15«Леби уулдарын уруусу, үй-бүлөсү боюнча санап чык. Жашы бир айлык жана андан жогору болгон эркектеринин баарын санап чык».


16Теңир кандай буйруса, Муса ошондой кылып санап чыкты.


17«Леби уулдарынын аттары мындай: Гейиршон, Каат жана Мерари[+].


18Гейиршон уулдарынан тараган уруулардын аттары: Либни жана Шимей[+].


19Каат уулдарынан тараган уруулардын аттары: Амрам жана Итсар, Хеброн жана Узиел[+].


20Мерари уулдарынан тараган уруулардын аттары: Махли жана Муши. Булар – Леби тукумунан тараган уруулар[+].


21Гейиршондон Либни жана Шимей уруулары тараган. Булар – Гейиршон уруулары.


22Гейиршон урууларындагы жашы бир айлык жана андан жогору болгон эркектердин саны жети миң беш жүз болду.


23Гейиршон урууларынын станы жыйын чатырынын артына, батыш тарабына жайгашсын[+].


24Гейиршон урууларынын башчысы – Лаелдин уулу Элийасап.


25Гейиршон уулдарына жыйын чатырын, анын жабууларын, анын кире беришиндеги көшөгөсүн,[+]


26короонун жабууларын, жыйын чатырынын жана курмандык чалынуучу жайдын тегерегиндеги, короонун кире беришиндеги көшөгөнү, анын жиптерин, аларга тиешелүү бардык нерселерди сактоо тапшырылсын.


27Кааттан Амрам, Итсар, Хеброн, Узиел уруулары тараган. Булар – Каат уруулары[+].


28Жашы бир айлык жана андан жогору болгон, жыйын чатырын кайтарган Каат урууларындагы бардык эркектердин саны – сегиз миң алты жүз.


29Каат уулдарынын станы жыйын чатырынын түштүк тарабына жайгашсын.


30Каат урууларынын башчысы – Узиелдин уулу Элсапан.


31Алар келишим сандыгын, үстөлдү, чырактанды, курмандык чалынуучу жайларды, кызматка колдоно турган ыйык идиштерди, ыйык жайдын жабуусун жана ага тиешелүү бардык нерселерди сакташсын[+].


32Лебилердин башчыларынын башчысы – ыйык кызмат кылуучу Арундун уулу Элазар. Ал ыйык жайды кайтаргандарды көзөмөлдөсүн[+].


33Мерари уруусунан Махли жана Муши уруулары тараган. Булар – Мерари уруулары.


34Мерари урууларындагы жашы бир айлык жана андан жогору болгон эркектердин саны – алты миң эки жүз.


35Мерари урууларынын башчысы – Абыкайылдын уулу Суриел. Алардын станы жыйын чатырынын түндүк тарабына жайгашсын.


36Мерари уулдарына жыйын чатырынын устундарын, шыргыйларын, мамыларын, таканычтарын, аларга тиешелүү нерселерди,[+]


37короонун бардык тарабындагы мамыларын, таканычтарын, казыктарын, аркандарын сактоо тапшырылсын.


38Муса, Арун жана анын уулдарынын станы жыйын чатырынын чыгыш тарабына, жыйын чатырынын алдына жайгашсын. Ысрайыл уулдарын сактоо үчүн, аларга ыйык жайды кайтаруу тапшырылсын. Эгерде алардан бөлөк бирөө жакындаса, өлүм жазасына тартылсын».


39Муса менен Арун Теңирдин буйругу боюнча санап чыккан леби урууларынын жашы бир айлык жана андан жогору болгон эркектеринин саны – жыйырма эки миң[+].

40


Тун балдарды лебилерге алмаштыруу

Теңир Мусага дагы мындай деди: «Ысрайыл уулдарынын жашы бир айлык жана андан жогору болгон тун эркек балдарынын аттарын атап санап чык.


41Мен үчүн (Мен Теңирмин) Ысрайыл уулдарынын бардык тун балдарынын ордуна лебилерди ал, ал эми Ысрайыл уулдарынын бардык малынын биринчи төлүнүн ордуна лебилердин малын ал».


42Муса Теңир буйругандай, Ысрайыл уулдарынын бардык тун балдарын санап чыкты.


43Жашы бир айлык жана андан жогору болгон тун эркек балдарынын аттарын атап санап чыкканда, алардын саны жыйырма эки миң эки жүз жетимиш үч болду.


44Ошондо Теңир Мусага мындай деди:


45«Ысрайыл уулдарынын тун балдарынын ордуна лебилерди ал, ал эми алардын малынын ордуна лебилердин малын ал. Лебилер Меники болсун, Мен Теңирмин.


46Ысрайылдын тун эркек балдарынын лебилердин санынан ашып кеткен эки жүз жетимиш үч адамы үчүн кун төлөнсүн.


47Киши башына ыйык шекел болуп эсептелген шекелден беш шекел ал, бир шекелде жыйырма гер бар[+].


48Алардын санынан ашып кеткендердин куну үчүн төлөнүүчү күмүштү Арунга жана анын уулдарына бер».


49Муса лебилерге айырбашталган тун балдардын куну үчүн төлөнгөн күмүштү алды.


50Ал Ысрайылдын тун балдары үчүн ыйык шекел болуп эсептелген шекелден бир миң үч жүз алтымыш беш шекел күмүш алды.


51

#### 4

1


Каат уулдарынын кызматы

Теңир Муса менен Арунга мындай деди:


2«Лебиден тараган Каат уулдарын уруусу, үй-бүлөсү боюнча санап чык.


3Жыйын чатырындагы жумуштарды кылыш үчүн, кызмат кылууга жарактуу отуз жаштан элүү жашка чейинки эркектерин санап чык[+].


4Каат уулдарынын жыйын чатырында кылган кызматы – ыйыктын ыйыгын көтөрүп жүрүү.


5Стан жолго чыгарда Арун жана анын уулдары жыйын чатырына кирип, көшөгөнү чечип алып, аны менен келишим сандыгын жапсын.


6Анан анын үстүнө деңиз жаныбарынын терисинен жасалган жабууну жапсын, анын үстүнө ачык көк жүндөн токулган жабуу жапсын, анан шыргыйларын киргизсин[+].


7Нан тартуулары коюлуучу үстөлгө ачык көк жүндөн жасалган жабуу жапсын, анын үстүнө идиштерди, табактарды, кумгандарды жана куюлуучу курмандыкка арналган чөйчөктөрдү койсун, анын үстүндө дайыма турчу нан да болсун.


8Анан ушулардын үстүнө кочкул кызыл түстөгү жабуу жапсын, анын үстүнө деңиз жаныбарынын терисинен жасалган жабуу жапсын, анан шыргыйларын киргизсин.


9Ачык көк жүндөн жасалган жабуу менен чырактанды жана анын чырактарын, кычкачтарын, чырак өчүргүчтөрүн жана зайтун майы куюлган идиштерин жабышсын.


10Чырактанды жана ага тиешелүү бардык нерселерди деңиз жаныбарынын терисинен жасалган жабуу менен жаап, замбилдерге салсын.


11Алтындан жасалган жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жайдын үстүнө ачык көк жүндөн жасалган жабуу жаап, анын үстүнө деңиз жаныбарынын терисинен жасалган жабуу жаап, анан шыргыйларын киргизсин.


12Ыйык жайда кызмат кылганда колдонулуучу буюмдарды ачык көк жүндөн жасалган жабууга ороп, анын үстүнө деңиз жаныбарынын терисинен жасалган жабуу жаап, замбилдерге салсын.


13Анан курмандык чалынуучу жайдын күлүн чыгарып, анын үстүнө ачык кызыл түстөгү жабуу жапсын.


14Анын үстүнө кызмат кылганда колдонулуучу буюмдарды: чок салгычтарды, айрыларды, калактарды, чараларды, курмандык чалынуучу жайдын бардык идиштерин салып, деңиз жаныбарынын терисинен жасалган жабуу менен жаап, анан шыргыйларын киргизишсин.


15Стан жолго чыгарда, Арун менен анын уулдары ыйык жайды жана анын бардык буюмдарын жаап бүткөндөн кийин, Кааттын уулдары аларды алып жөнөш үчүн келишсин, бирок ыйык жайга колдорун тийгизишпесин, болбосо өлүп калышат. Жыйын чатырынын бул буюмдарын Кааттын уулдары көтөрүп жүрүшсүн[+].


16Ыйык кызмат кылуучу Арундун уулу Элазарга чырактанга куюлуучу зайтун майы, түтөтүлүүчү жыпар жыттуу зат, күндө коюлуучу нан курмандыктары, жыйын чатырына тиешелүү бардык нерселер тапшырылсын»[+].


17Теңир Муса менен Арунга мындай деди:


18«Лебилердин ичинен Каат уруусун тукум курут болуудан сактагыла.


19Алар ыйыктын ыйыгына жакын келгенде өлүп калбаш үчүн мындай кылгыла: Арун менен анын уулдары келип, алардын кимиси эмнени көтөрөрүн көрсөтүп беришсин.


20Бирок Арун жана анын уулдары ыйык жайды жаап жатышканда, алар өлүп калбаш үчүн, жакын келип карашпасын»[+].

21


Гейиршон уулдарынын кызматы

Теңир Мусага мындай деди:


22«Гейиршон уулдарын да уруусу, үй-бүлөсү боюнча санап чык.


23Жыйын чатырында кызмат кылганга жарактуу отуз жаштан элүү жашка чейинки эркектерин санап чык.


24Алардын кылар кызматы жана көтөрөр жүгү бул:[+]


25алар жыйын чатырынын жабууларын, жыйын чатырын, анын жабуусун, алардын үстүндөгү деңиз жаныбарынын терисинен жасалган жабууну жана жыйын чатырынын эшигиндеги көшөгөнү,


26жыйын чатыры менен курмандык чалынуучу жайдын тегерегиндеги жабууларды, короонун эшигиндеги көшөгөнү, алардын аркандарын, аларга тиешелүү бардык буюмдарын алып жүрүшсүн жана ушул буюмдарга тиешелүү жумуштарды аткарышсын.


27Гейиршон уулдарынын көтөрө турган жүгү, аткара турган жумушу Арундун жана анын уулдарынын буйругу боюнча болсун. Аларга алып жүргөн буюмдарын сактоону тапшыргыла.


28Ыйык кызмат кылуучу Арундун уулу Итамар көзөмөлдүк кылган Гейиршон уулдарынын жыйын чатырында кылар кызматы жана сактап жүрүүчү буюмдары мына ушулар.

29


Мерари уулдарынын кызматы

Мерари уулдарын уруусу, үй-бүлөсү боюнча санап чык.


30Жыйын чатырында кызмат кылганга жарактуу отуз жаштан элүү жашка чейинки эркектерин санап чык.


31Алардын жыйын чатырында кыла турган иштери мындай: жыйын чатырынын устундарын, мамыларын, шыргыйларын, таканычтарын,[+]


32короонун мамыларын, таканычтарын, казыктарын, аркандарын жана ага тиешелүү бардык нерселерин алып жүрүшсүн. Алар алып жүрүүгө милдеттүү болгон буюмдардын аттарын атап, санап чыккыла.


33Ыйык кызмат кылуучу Арундун уулу Итамар көзөмөлдүк кылган Мерари уулдарынын жыйын чатырындагы кылар кызматы ушул».

34


Лебилердин саны

Анан Муса менен Арун жана Ысрайыл уулдарынын башчылары Каат уулдарын уруусу, үй-бүлөсү боюнча санап чыгышты.


35Отуз жаштан элүү жашка чейинки жыйын чатырында кызмат кылганга жарактуу эркектерди санап чыгышты.


36Аларды уруусу боюнча санап чыкканда, эки миң жети жүз элүү болду.


37Теңирдин буйругу боюнча Муса менен Арун санап чыккан Каат урууларынын ичинен жыйын чатырында кызмат кылгандары ушулар.


38Анан Гейиршон уулдарын уруусу, үй-бүлөсү боюнча санап чыгышты.


39Отуз жаштан элүү жашка чейинки жыйын чатырында кызмат кылууга жарактуу эркектерди санап чыгышты.


40Аларды уруусу, үй-бүлөсү боюнча санап чыкканда, эки миң алты жүз отуз болду.


41Теңирдин буйругу боюнча Муса менен Арун санап чыккан Гейиршон урууларынын ичинен жыйын чатырында кызмат кылгандары ушулар.


42Анан Мерари уулдарын уруусу, үй-бүлөсү боюнча санап чыгышты.


43Отуз жаштан элүү жашка чейинки жыйын чатырында кызмат кылууга жарактуу эркектерди санап чыгышты.


44Аларды уруусу, үй-бүлөсү боюнча санап чыкканда, үч миң эки жүз болду.


45Теңирдин буйругу боюнча Муса менен Арун санап чыккан Мерари урууларынын ичинен жыйын чатырында кызмат кылгандары ушулар.


46Ошентип, Муса менен Арун жана Ысрайылдын уруу башчылары лебилерди уруусу, үй-бүлөсү боюнча санап чыгышты.


47Алар отуз жаштан элүү жашка чейинки жыйын чатырында кызмат кылууга жарактууларды, жүк көтөрө тургандарды санап чыгышты.


48Аларды санап чыкканда, сегиз миң беш жүз сексен болду.


49

#### 5

1


Кошуунду булгагандар жөнүндө

Теңир Мусага мындай деди:


2«Ысрайыл уулдарына мындай деп буйрук бер: Өздөрү жашап жаткан станды булгабашы үчүн, алар бардык пес оорулууларды, жыныстык мүчөсүнөн ириң аккандарды, өлүккө тийип булгангандарды,[+]


3эркек болобу, аял болобу, стандын сыртына чыгарып салышсын, алардын арасында Мен жашап жатам»[+].


4Ысрайыл уулдары ошондой кылышты, аларды стандын сыртына чыгарып салышты. Теңир Мусага кандай айтса, Ысрайыл уулдары ошондой кылышты.

5


Күнөө үчүн кун төлөө

Теңир Мусага мындай деди:


6«Ысрайыл уулдарына айт: Эркек болобу, аял болобу, адамга каршы кандайдыр бир күнөө кылса, анда ал Кудайга каршы кылмыш кылган болот, ал адам күнөөлүү[+].


7Ал кылган күнөөсүн мойнуна алып, кечирим сурасын, кандай зыян келтирсе, ошону толугу менен төлөп берсин. Кимге каршы күнөө кылса, ошол адамдын кунунун үстүнө кунунун бештен бир бөлүгүн кошуп төлөп берсин[+].


8Эгерде ал адамдын кунун ала турган мураскору жок болсо, анда анын кунун Теңирге берсин. Анын кунун күнөөсү үчүн чалынуучу кочкор менен кошо ыйык кызмат кылуучуга берсин.


9Ысрайыл уулдарынын алып келген ыйык курмандыктарынын ичинен өйдө көтөрүп алып келген тартууларынын баары ыйык кызмат кылуучуга таандык.


10Кимдир бирөө тарабынан арналган нерсе ыйык кызмат кылуучуга таандык. Ким ага эмне алып келсе, ошонун баары ага таандык».

11


Кызганыч жөнүндө мыйзам

Теңир Мусага дагы мындай деди:


12«Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: Кимдин аялы күйөөсүнүн көзүнө чөп салып, бейопалык кылса,


13ким ал аял менен жатып, эрендигин агызса, бирок муну күйөөсү билбесе, аялы муну жашыруун кылса, үстүнөн чыккан күбөлөр болбосо, бети ачылбаса,[+]


14бирок ал аялдын күйөөсү шектенип кызганса, же аялы бузулса да, бузулбаса да шектенип кызганса,


15анда ал аялын ыйык кызмат кылуучуга алып келсин. Эйфанын ондон бир бөлүгүнчөлүк арпа унунан аялы үчүн курмандыкка алып келсин, бирок ага зайтун майын куйбасын, ладан салбасын, анткени бул – кызганыч үчүн алып келинген курмандык, бул – мыйзамсыздыкты эске салып турган курмандык[+].


16Ыйык кызмат кылуучу ал аялды алып келип, Теңирдин алдына койсун да,


17чопо идишке ыйык суудан куюп, жыйын чатырынын жеринен топурак алып, сууга салсын.


18Анан ыйык кызмат кылуучу ал аялды Теңирдин алдына коюп, жылаңбаштап, мыйзамсыз ишти эскерткен курмандыкты – кызганыч үчүн алып келинген курмандыкты колуна берсин, ал эми ыйык кызмат кылуучунун колунда каргыш алып келе турган ачуу суу болсун.


19Ыйык кызмат кылуучу аялга: “Эгерде эч ким менен жатпасаң жана булганбасаң, күйөөңдүн көзүнө чөп салбасаң, анда каргыш алып келе турган мына бул ачуу суудан эч кандай зыян тартпайсың.


20Эгерде күйөөңдүн көзүнө чөп салсаң, булгансаң, күйөөңдөн бөлөк бирөө менен жатсаң,


21анда сага Теңирдин каргышы тийсин, элиңдин да каргышы тийсин, жатының куурап, ичиң шишип кетсин.


22Каргыш алып келе турган мына бул суу ичиңди аралап өтсүн, ичиң шишип, жатының куурап калсын”, – деп каргыш айтып, ант ичирсин. Аял болсо “Оомийин, оомийин” десин[+].


23Анан ыйык кызмат кылуучу кагазга ошол каргыш сөздөрдү жазып, аны ачуу сууга жууп салсын.


24Анан каргыш алып келе турган сууну аялга ичирсин, ошондо каргыш алып келе турган суу аялдын ичине кирип, ага зыян келтирет.


25Анан ыйык кызмат кылуучу аялдын колунан кызганыч үчүн алып келинген нан курмандыгын алып, Теңирдин алдында өйдө көтөрүп, курмандык чалынуучу жайга алып барсын.


26Анан ыйык кызмат кылуучу мыйзамсыздыкты эскертип тура турган нан курмандыгынан бир ууч алып, аны курмандык чалынуучу жайда өрттөсүн, андан кийин аялга жанагы сууну ичирсин.


27Сууну ичиргенден кийин, эгерде аял таза эмес болсо, күйөөсүнө каршы кылмыш кылса, каргыш алып келе турган ачуу суу ичине кирип, зыян келтирип, ичин шишитип, жатынын кургатат, ал аял эл ичинде жек көрүндү болот.


28Эгерде аял булганбаган болсо, таза болсо, анда ал эч кандай зыян тартпайт, бала төрөй алат.


29Кызганыч жөнүндөгү мыйзам ушул. Аялы күйөөсүнүн көзүнө чөп салып булганса


30же күйөөсү аялынан шектенип кызганса, анда ал аялын Теңирдин алдына алып келип койсун, ошондо ыйык кызмат кылуучу ушул мыйзамды аткарсын.


31

#### 6

1


Назир

[*]болууга убада берген


адам жөнүндө мыйзам


Теңир Мусага дагы мындай деди:


2«Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: Эгерде эркек же аял Теңирдин назири болууга өзүн арнаш үчүн, назир болуу убадасын берүүгө чечим чыгарса,[+]


3анда ал шараптан, ичимдиктен баш тартсын. Ал ачуу шараптын сиркесин, күчтүү ичимдиктин сиркесин, жүзүмдөн жасалган эч бир суусундукту ичпесин, жүзүмдүн өзүн да, кургатылганын да жебесин.


4Назир болуп турган убагында жүзүмдүн данегин да, кабыгын да, жүзүмдөн жасалган эч бир нерсени жебесин.


5Назир болууга убада берген күндөрүндө анын башына устара тийбесин, өзүн Теңирдин назири болууга арнаган күндөрү бүткөнгө чейин, ал ыйык болуп эсептелет. Чачын өстүрсүн[+].


6Өзүн Теңирдин назири болууга арнаган күндөрү өлүккө жакындабасын[+].


7Эгерде атасы же энеси, агасы же иниси, эжеси же карындашы өлсө, алардын өлүгүнө жакындап булганбасын, анткени анын өзүн Кудайга арнаган белгиси өзүнүн башында.


8Өзүн назирликке арнаган күндөрү ал Теңирдин ыйыгы болуп эсептелет.


9Эгерде анын жанында бирөө кокустан өлүп, назир экенин билдирген башын булгап алса, анда ал күнөөдөн тазалана турган жетинчи күнү чачын алдырсын.


10Сегизинчи күнү эки бактекти же эки жаш көгүчкөндү алып келип, жыйын чатырынын алдындагы ыйык кызмат кылуучуга берсин[+].


11Ыйык кызмат кылуучу эки канаттуунун бирин күнөөсү үчүн курмандыкка чалып, экинчисин бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чалсын. Аны өлүккө тийип булганган күнөөсүнөн ошентип тазалап, ошол күнү анын башын ыйыктасын.


12Анан өзүн Теңирдин назири болууга арнаган күндөрүн кайрадан улантыш үчүн, айып үчүн чалынуучу курмандыкка бир жылдык козу алып келсин, анткени анын назирлиги бузулуп, мурдагы күндөрү эсептелбей калды.


13Назир жөнүндөгү мыйзам мындай: анын назирлик күндөрү бүткөндөн кийин, аны жыйын чатырынын алдына алып келиш керек,


14ал Теңирге арналган бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка кемчилиги жок бир жылдык козуну, күнөөсү үчүн чалынуучу курмандыкка кемчилиги жок бир жылдык ургаачы козуну, тынчтык курмандыгына кемчилиги жок бир кочкорду,[+]


15нан курмандыгына буудай унунан жасалган ачыткысыз нан, зайтун майы кошулуп бышырылган нан жана зайтун майы сыйпалган ачыткысыз токоч, нан курмандыгы менен бирге куюлуучу курмандык алып келсин[+].


16Ыйык кызмат кылуучу ушулардын баарын Теңирдин алдына алып келсин. Анан күнөөсү үчүн алып келген курмандыгын, бүтүндөй өрттөө үчүн алып келген курмандыгын чалсын.


17Анан Теңирге арнап тынчтык курмандыгына кочкор, аны менен кошо бир себет ачыткысыз нан алып келсин, ыйык кызмат кылуучу анын нан курмандыгы менен куюлуучу курмандыгын да Теңирдин алдына алып келсин.


18Назир болгон адам жыйын чатырынын алдына келип, назирлигин билдирген чачын алып, өрттөлүп жаткан тынчтык курмандыгынын алдындагы отко салсын.


19Назир өзүнүн назирлигин билдирген чачын алгандан кийин, ыйык кызмат кылуучу кочкордун бышкан санын, себеттен ачыткысыз нандан бирди, ачыткысыз токочтон бирди алып, анын колуна берсин[+].


20Анан ыйык кызмат кылуучу буларды Теңирдин алдында силкилдетсин. Силкилдетиле турган төш менен өйдө көтөрүлө турган сандан тышкары бул ыйык курмандык да ыйык кызмат кылуучуга таандык. Назир болгон адам ушундан кийин гана шарап ичсе болот[+].


21Өзүн Теңирге арнап назир болууга сөз берген адам жөнүндөгү, назирлиги үчүн алып келе турган курмандыгы жөнүндөгү, андан башка дагы мүмкүнчүлүгүнө жараша алып келе турган курмандыгы жөнүндөгү мыйзам ушул. Ал назирлик жөнүндөгү мыйзамда жазылгандан сырткары кандай убада берсе, ошону аткарсын».

22


Ыйык кызмат кылуучулардын батасы

Теңир Мусага дагы мындай деди:


23«Арунга жана анын уулдарына айт, алар Ысрайыл уулдарына мындай деп бата беришсин:[+]


24Теңир сага батасын берсин, сени сактасын![+]


25Теңир сени мээримдүү жүзү менен карасын, сага ырайым кылсын![+]


26Теңир сага назарын салсын, сага тынчтык берсин!


27

#### 7

1


Уруу башчыларынын курмандыктары

Муса жыйын чатырын орноткондон кийин, жыйын чатырын жана ага тиешелүү бардык нерселерди майлоочу май менен ыйыктады. Анан курмандык чалынуучу жайды жана ага тиешелүү бардык нерселерди майлап, ыйыктады[+].


2Анан Ысрайыл урууларын санап чыккан уруу башчылары келишти. Алар – Ысрайылдын он эки уруусунун башчылары.


3Алар Теңирдин алдына курмандыкка он эки өгүзгө чегилген чүмкөмө алты майдан араба алып келип, жыйын чатырынын алдына коюшту. Алардын ар бири бирден өгүз чыгарды, ал эми эки башчы биригип бирден майдан араба чыгарды.


4Анан Теңир Мусага мындай деди:


5«Алардын курмандыктарын ал, алар жыйын чатырынын жумуштарына керек, аларды лебилерге кызматына жараша бөлүштүрүп бер».


6Муса майдан арабалар менен өгүздөрдү алып, лебилерге берди.


7Гейиршондун уулдарына, кызматына жараша, эки майдан араба менен төрт өгүздү берди[+].


8Ыйык кызмат кылуучу Арундун уулу Итамардын көзөмөлүндөгү Мераринин уулдарына кызматына жараша төрт майдан араба менен сегиз өгүздү берди[+].


9Ал эми Кааттын уулдарына берген жок, анткени алардын кызматы – ыйык жайды ийиндерине көтөрүп жүрүү, алар ыйык жайды ийиндерине көтөрүп жүрүшү керек[+].


10Курмандык чалынуучу жайды ыйыктап майлай турган күнү уруу башчылары курмандыктарын алып келип, курмандык чалынуучу жайдын алдына коюшту.


11Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Курмандык чалынуучу жайды ыйыкташ үчүн, күнүнө бирден уруу башчы өз курмандыктарын алып келсин».


12Биринчи күнү Жүйүт уруусунан Аминадаптын уулу Нахшон өз курмандыктарын алып келди[+].


13Анын алып келген курмандыктары булар: нан курмандыгы үчүн зайтун майы кошулган буудай унун ыйык шекел менен эсептегенде салмагы бир жүз отуз шекел болгон бир күмүш чара менен, салмагы жетимиш шекел болгон күмүш табак менен толтура алып келди.


14Түтөтүлүүчү заттар толтура салынган салмагы он шекел болгон алтын идиш алып келди[+].


15Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бир букачар, бир кочкор, бир жылдык бир козу,[+]


16күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке,[+]


17тынчтык курмандыгына эки өгүз, беш кочкор, беш теке, бир жылдык беш козу алып келди. Булар – Аминадаптын уулу Нахшондун курмандыктары[+].


18Экинчи күнү Исахар уруусунун башчысы Суардын уулу Натанаел өз курмандыктарын алып келди[+].


19Анын алып келген курмандыктары булар: нан курмандыгы үчүн зайтун майы кошулган буудай унун ыйык шекел менен эсептегенде салмагы бир жүз отуз шекел болгон бир күмүш чара менен, салмагы жетимиш шекел болгон күмүш табак менен толтура алып келди.


20Түтөтүлүүчү заттар толтура салынган салмагы он шекел болгон алтын идиш алып келди.


21Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бир букачар, бир кочкор, бир жылдык бир козу,


22күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке,


23тынчтык курмандыгына эки өгүз, беш кочкор, беш теке, бир жылдык беш козу алып келди. Булар – Суардын уулу Натанаелдин курмандыктары.


24Үчүнчү күнү Забулун уруусунун башчысы Хейлондун уулу Элийап өз курмандыктарын алып келди[+].


25Анын алып келген курмандыктары булар: нан курмандыгы үчүн зайтун майы кошулган буудай унун ыйык шекел менен эсептегенде салмагы бир жүз отуз шекел болгон бир күмүш чара менен, салмагы жетимиш шекел болгон күмүш табак менен толтура алып келди.


26Түтөтүлүүчү заттар толтура салынган салмагы он шекел болгон алтын идиш алып келди.


27Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бир букачар, бир кочкор, бир жылдык бир козу,


28күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке,


29тынчтык курмандыгына эки өгүз, беш кочкор, беш теке, бир жылдык беш козу алып келди. Булар – Хейлондун уулу Элийаптын курмандыктары.


30Төртүнчү күнү Рубейин уруусунун башчысы Шедейурдун уулу Элитсур өз курмандыктарын алып келди[+].


31Анын алып келген курмандыктары булар: нан курмандыгы үчүн зайтун майы кошулган буудай унун ыйык шекел менен эсептегенде салмагы бир жүз отуз шекел болгон бир күмүш чара менен, салмагы жетимиш шекел болгон күмүш табак менен толтура алып келди.


32Түтөтүлүүчү заттар толтура салынган салмагы он шекел болгон алтын идиш алып келди.


33Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бир букачар, бир кочкор, бир жылдык бир козу,


34күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке,


35тынчтык курмандыгына эки өгүз, беш кочкор, беш теке, бир жылдык беш козу алып келди. Булар – Шедейурдун уулу Элитсурдун курмандыктары.


36Бешинчи күнү Шымон уруусунун башчысы Суришадайдын уулу Шелумиел курмандыктарын алып келди[+].


37Анын алып келген курмандыктары булар: нан курмандыгы үчүн зайтун майы кошулган буудай унун ыйык шекел менен эсептегенде салмагы бир жүз отуз шекел болгон бир күмүш чара менен, салмагы жетимиш шекел болгон күмүш табак менен толтура алып келди.


38Түтөтүлүүчү заттар толтура салынган салмагы он шекел болгон алтын идиш алып келди.


39Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бир букачар, бир кочкор, бир жылдык бир козу,


40күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке,


41тынчтык курмандыгына эки өгүз, беш кочкор, беш теке, бир жылдык беш козу алып келди. Булар – Суришадайдын уулу Шелумиелдин курмандыктары.


42Алтынчы күнү Гат уруусунун башчысы Ребуелдин уулу Элийасап өз курмандыктарын алып келди[+].


43Анын алып келген курмандыктары булар: нан курмандыгы үчүн зайтун майы кошулган буудай унун ыйык шекел менен эсептегенде салмагы бир жүз отуз шекел болгон бир күмүш чара менен, салмагы жетимиш шекел болгон күмүш табак менен толтура алып келди.


44Түтөтүлүүчү заттар толтура салынган салмагы он шекел болгон алтын идиш алып келди.


45Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бир букачар, бир кочкор, бир жылдык бир козу,


46күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке,


47тынчтык курмандыгына эки өгүз, беш кочкор, беш теке, бир жылдык беш козу алып келди. Булар – Ребуелдин уулу Элийасаптын курмандыктары.


48Жетинчи күнү Эпрайым уруусунун башчысы Амийуттун уулу Элишама өз курмандыктарын алып келди[+].


49Анын алып келген курмандыктары булар: нан курмандыгы үчүн зайтун майы кошулган буудай унун ыйык шекел менен эсептегенде салмагы бир жүз отуз шекел болгон бир күмүш чара менен, салмагы жетимиш шекел болгон күмүш табак менен толтура алып келди.


50Түтөтүлүүчү заттар толтура салынган салмагы он шекел болгон алтын идиш алып келди.


51Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бир букачар, бир кочкор, бир жылдык бир козу,


52күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке,


53тынчтык курмандыгына эки өгүз, беш кочкор, беш теке, бир жылдык беш козу алып келди. Булар – Амийуттун уулу Элишаманын курмандыктары.


54Сегизинчи күнү Менаше уруусунун башчысы Пыдатсурдун уулу Гамлиел өз курмандыктарын алып келди[+].


55Анын алып келген курмандыктары булар: нан курмандыгы үчүн зайтун майы кошулган буудай унун ыйык шекел менен эсептегенде салмагы бир жүз отуз шекел болгон бир күмүш чара менен, салмагы жетимиш шекел болгон күмүш табак менен толтура алып келди.


56Түтөтүлүүчү заттар толтура салынган салмагы он шекел болгон алтын идиш алып келди.


57Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бир букачар, бир кочкор, бир жылдык бир козу,


58күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке,


59тынчтык курмандыгына эки өгүз, беш кочкор, беш теке, бир жылдык беш козу алып келди. Булар – Пыдатсурдун уулу Гамлиелдин курмандыктары.


60Тогузунчу күнү Бенжемин уруусунун башчысы Гидонинин уулу Абидан өз курмандыктарын алып келди[+].


61Анын алып келген курмандыктары булар: нан курмандыгы үчүн зайтун майы кошулган буудай унун ыйык шекел менен эсептегенде салмагы бир жүз отуз шекел болгон бир күмүш чара менен, салмагы жетимиш шекел болгон күмүш табак менен толтура алып келди.s


62Түтөтүлүүчү заттар толтура салынган салмагы он шекел болгон алтын идиш алып келди.


63Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бир букачар, бир кочкор, бир жылдык бир козу,


64күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке,


65тынчтык курмандыгына эки өгүз, беш кочкор, беш теке, бир жылдык беш козу алып келди. Булар – Гидонинин уулу Абидандын курмандыктары.


66Онунчу күнү Дан уруусунун башчысы Амишадайдын уулу Ахиезер өз курмандыктарын алып келди[+].


67Анын алып келген курмандыктары булар: нан курмандыгы үчүн зайтун майы кошулган буудай унун ыйык шекел менен эсептегенде салмагы бир жүз отуз шекел болгон бир күмүш чара менен, салмагы жетимиш шекел болгон күмүш табак менен толтура алып келди.


68Түтөтүлүүчү заттар толтура салынган салмагы он шекел болгон алтын идиш алып келди.


69Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бир букачар, бир кочкор, бир жылдык бир козу,


70күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке,


71тынчтык курмандыгына эки өгүз, беш кочкор, беш теке, бир жылдык беш козу алып келди. Булар – Амишадайдын уулу Ахиезердин курмандыктары.


72Он биринчи күнү Ашыр уруусунун башчысы Охрандын уулу Пагиел өз курмандыктарын алып келди[+].


73Анын алып келген курмандыктары булар: нан курмандыгы үчүн зайтун майы кошулган буудай унун ыйык шекел менен эсептегенде салмагы бир жүз отуз шекел болгон бир күмүш чара менен, салмагы жетимиш шекел болгон күмүш табак менен толтура алып келди.


74Түтөтүлүүчү заттар толтура салынган салмагы он шекел болгон алтын идиш алып келди.


75Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бир букачар, бир кочкор, бир жылдык бир козу,


76күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке,


77тынчтык курмандыгына эки өгүз, беш кочкор, беш теке, бир жылдык беш козу алып келди. Булар – Охрандын уулу Пагиелдин курмандыктары.


78Он экинчи күнү Напталы уруусунун башчысы Эйнандын уулу Акира өз курмандыктарын алып келди[+].


79Анын алып келген курмандыктары булар: нан курмандыгы үчүн зайтун майы кошулган буудай унун ыйык шекел менен эсептегенде салмагы бир жүз отуз шекел болгон бир күмүш чара менен, салмагы жетимиш шекел болгон күмүш табак менен толтура алып келди.


80Түтөтүлүүчү заттар толтура салынган салмагы он шекел болгон алтын идиш алып келди.


81Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бир букачар, бир кочкор, бир жылдык бир козу,


82күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке,


83тынчтык курмандыгына эки өгүз, беш кочкор, беш теке, бир жылдык беш козу алып келди. Булар – Эйнандын уулу Акиранын курмандыктары.


84Курмандык чалынуучу жайды ыйыктап майлаган күнү Ысрайыл уулдарынын уруу башчыларынын алып келген курмандыктары мына булар: он эки күмүш чара, он эки күмүш табак, он эки алтын идиш.


85Ар бир чаранын салмагы жүз отуз күмүш шекел, ар бир табактын салмагы жетимиш күмүш шекел. Ошентип, ыйык шекел менен эсептегенде, бул идиштердин жалпы салмагы эки миң төрт жүз күмүш шекел болду.


86Түтөтүлүүчү заттар салынган он эки алтын идиштин ар биринин салмагы ыйык шекел менен эсептегенде он шекел болду. Жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү идиштердин алтынынын жалпы салмагы жүз жыйырма шекел болду.


87Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бодо малдан он эки букачар, он эки кочкор, бир жылдык он эки козу, ошондой эле нан курмандыгына жана күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка он эки теке,


88тынчтык курмандыгына бодо малдан бардыгы болуп жыйырма төрт букачар, алтымыш кочкор, алтымыш теке, бир жылдык алтымыш козу алып келишти. Курмандык чалынуучу жайды ыйыктап майлагандан кийин алып келинген курмандыктар ушулар.


89

#### 8

1


Чырактар жөнүндө

Ошондо Теңир Мусага мындай деди:


2«Арунга мындай деп айт: Ал чырактандын үстүндөгү жети чыракты күйгүзгөндө, чырак чырактандын алды жагына жарык берип тургудай болсун».


3Теңир Мусага кандай буйруса, Арун ошондой кылды: чырактандын үстүндөгү жети чыракты чырактандын алды жагына жарык берип тургудай кылып күйгүздү.


4Чырактан өзөгүнөн баштап гүлдөрүнө чейин алтындан чегилип жасалган. Ал чырактанды Теңирдин Мусага көрсөткөн үлгүсү боюнча жасаган.

5


Лебилерди ыйык кызматка дайындоо

Теңир Мусага дагы мындай деди:


6«Ысрайыл уулдарынын арасынан лебилерди бөлүп алып, аларды ыйыктап чык.


7Аларды мындай кылып ыйыкта: аларга ыйыктоочу суудан чач. Алар денесиндеги түктөрүн устара менен кырып, кийимдерин жуушсун, ошондо таза болушат[+].


8Анан бир букачар, буудай унунан зайтун майы кошулуп жасалган нан курмандыгын, күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка дагы бир букачар алып келишсин[+].


9Анан лебилерди жыйын чатырынын алдына алып келип, Ысрайыл уулдарынын бүт жамаатын чогулт.


10Анан лебилерди Теңир алдына алып кел, Ысрайыл уулдары колдорун лебилердин башына коюшсун.


11Арун болсо Ысрайыл уулдарынын арасынан бөлүнүп алынган лебилерди Теңир алдында кызмат кылуу үчүн, Теңирге арнасын.


12Лебилер болсо колдорун букачарлардын башына коюшсун. Анан букачарлардын бирин күнөө үчүн курмандыкка чал, экинчисин лебилерди күнөөсүнөн тазалоо үчүн, Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чал.


13Анан лебилерди Арундун алдына, анын уулдарынын алдына коюп, аларды Теңирге арна.


14Ошентип, лебилер Меники болушу үчүн, лебилерди Ысрайылдан бөлүп ал[+].


15Сен аларды ыйыктап, Мага арнагандан кийин гана алар жыйын чатырына кызмат кылуу үчүн киришет. Анткени Ысрайыл уулдарынын ичинен алар Мага берилген.


16Мен аларды Ысрайыл уулдарынын бардык тун уулдарынын ордуна Өзүмө алдым[+].


17Анткени Ысрайыл уулдарынын тун уулдары, малдарынын биринчи төлү Меники. Мисир жеринде бардык тунгучтарды өлтүргөн күнү Мен аларды Өзүмө арнап алгам.


18Ошондо Ысрайыл уулдарынын бардык тун уулдарынын ордуна лебилерди алгам.


19Мен Ысрайыл уулдарынын ичинен лебилерди Арунга жана анын уулдарынын карамагына бердим. Аларды Ысрайыл уулдары үчүн жыйын чатырында кызмат кылууга жана Ысрайыл уулдары жыйын чатырына кирип өлүп калбашы үчүн, Ысрайыл уулдарын кайтарып турууга дайындадым»[+].


20Муса менен Арун жана Ысрайыл уулдарынын бүт жамааты лебилерди дал ошондой кылышты. Теңир Мусага лебилер тууралуу кандай буйруса, Ысрайыл уулдары лебилерди ошондой кылышты.


21Ошентип, лебилер тазаланышты, кийимдерин жуушту. Алар таза болушу үчүн, Арун аларды тазалады. Арун аларды Теңирге арнады.


22Ошондон кийин гана лебилер Арундун жана анын уулдарынын алдында жыйын чатырында кызмат кылуу үчүн киришти. Теңир лебилер тууралуу Мусага кандай буйруса, алар так ошондой кылышты.


23Теңир Мусага дагы мындай деди:


24«Лебилер тууралуу мыйзам мындай: жыйырма беш жаштагы жана андан жогору болгон леби жыйын чатырында кызмат кылсын[+].


25Ал эми элүү жашка чыкканда кызмат кылуусун токтотуп, андан ары иштебесин.


26

#### 9

1


Экинчи Пасах

Теңир Ысрайыл уулдарын Мисир жеринен алып чыккандан кийин экинчи жыл биринчи айда, Синай чөлүндө Теңир Мусага мындай деди:


2«Ысрайыл уулдары Пасах майрамын өзүнүн белгиленген убагында өткөрүшсүн[+].


3Пасах майрамын ушул айдын он төртүнчү күнү кечинде өзүнүн белгиленген убагында өткөргүлө. Аны бардык мыйзамы, тартиби боюнча өткөргүлө».


4Анан Муса Ысрайыл уулдарына: «Пасахты өткөргүлө», – деди.


5Ошондо алар биринчи айдын он төртүнчү күнү кечинде Синай чөлүндө Пасах өткөрүштү. Ысрайыл уулдары Теңир Мусага кандай буйруса, ошондой кылып өткөрүштү.


6Ошол күнү өлгөн адамдын денесине кол тийгизип, таза эмес болгон адамдар да болду, ошондуктан алар Пасахты өткөрө алышкан жок. Ошол күнү алар Муса менен Арунга келип, мындай дешти:[+]


7«Биз өлгөн адамдын денесине кол тийгизип, таза эмес болуп калдык. Белгиленген убакта Ысрайыл уулдары менен бирге Теңирге курмандык алып келүү укугунан эмне үчүн бизди ажыратып жатышат?»


8Ошондо Муса аларга: «Токтогула, силер тууралуу Теңир кандай буйрук берерин угайын», – деди.


9Анан Теңир Мусага мындай деди:


10«Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: Эгерде силердин араңардан же силердин тукумуңардын ичинен кимдир бирөө өлгөн адамдын денесине тийип, таза эмес болуп калса, же болбосо алыскы сапарда жүрсө, ошондо да ал Теңирдин Пасахын өткөрүүгө тийиш.


11Андай адамдар экинчи айдын он төртүнчү күнү кечинде Пасахты ачыткысыз нан, ачуу чөп жеп өткөрүшсүн[+].


12Пасахтын тамагынан эртең мененкиге калтырышпасын, сөөктөрүн сындырышпасын, аны Пасахтын бардык эрежеси менен өткөрүшсүн[+].


13Таза болгон же же сапарда жүрбөгөн адам Пасахты өткөрбөй койсо, ал эл арасынан жок кылынсын, анткени белгиленген убакта ал Теңирге курмандык алып келген жок, өз күнөөсүн өзү тартсын.


14Эгерде силердин араңарда келгин жашаса, ал да Теңирдин Пасахын өткөрүүгө тийиш. Ал аны бардык мыйзамы, тартиби менен өткөрүүгө тийиш. Келгин үчүн да, жергиликтүү тургун үчүн да бир мыйзам болсун»[+].

15


Багыт берүүчү булут

Жыйын чатырын орноткон күнү жыйын чатырын булут каптап, ал жыйын чатырынын үстүндө кеч киргенден таң атканга чейин от сыяктуу болуп турду[+].


16Дайыма ушундай болуп турду. Ал күндүз булут мамы, түнкүсүн от мамы болуп турду.


17Булут жыйын чатырынан көтөрүлгөндө, Ысрайыл уулдары да жолго чыгышчу, булут токтогон жерге Ысрайыл уулдарынын станы да токточу[+].


18Ысрайыл уулдары Теңирдин буйругу боюнча жолго чыгышчу, Теңирдин буйругу боюнча токтошчу. Булут жыйын чатырынын үстүндө канча турса, алар да ошончо турушчу.


19Эгерде булут жыйын чатырынын үстүндө узак убакытка туруп калса, анда Ысрайыл уулдары да Теңирдин ушул буйругу боюнча токтоп турушчу.


20Кээде булут жыйын чатырынын үстүндө аз эле убакыт турчу, ошондо алар да Теңирдин буйругу боюнча токтошчу, Теңирдин буйругу боюнча жолго чыгышчу.


21Кээде булут жыйын чатырынын үстүндө кеч киргенден таң атканга чейин туруп, таң атканда көтөрүлчү, ошондо алар да жолго чыгышчу же булут бир күн, бир түн туруп көтөрүлгөндө, алар да жолго чыгышчу.


22Булут жыйын чатырынын үстүндө эки күн, же бир ай, же бир нече күн турганда, Ысрайыл уулдары жолго чыгышчу эмес, ал көтөрүлгөн кезде гана алар жолго чыгышчу.


23

#### 10

1


Күмүш сурнайлар

Теңир Мусага дагы мындай деди:


2«Күмүштөн эки сурнай жаса, аларды чегип жаса. Сурнайларды сен жамаатты чакырыш үчүн, станды ордунан жылдырыш үчүн колдон.


3Сурнайлар тартылганда, бүткүл жамаат жыйын чатырынын алдына чогулат[+].


4Бир сурнай тартылганда, төрөлөр менен Ысрайылдын миң башылары чогулат.


5Сурнайды үзүп-үзүп тартканда, жыйын чатырынын чыгыш тарабында турган стандар козголот[+].


6Сурнайды экинчи ирет үзүп-үзүп тартканда, жыйын чатырынын түштүк тарабында турган стандар козголот. Стан жолго чыгарда сурнайларды үзүп-үзүп тартышсын[+].


7Элди жыйынга чакырарда, сурнайларды үзбөй тарткыла.


8Сурнайларды Арундун уулдары, ыйык кызмат кылуучулар гана тартышсын. Бул көрсөтмө силердин укум-тукумуңарга түбөлүк калсын[+].


9Жериңерге кол салган душмандарыңар менен согушарда, сурнайларыңарды үзүп-үзүп тарткыла, ошондо Кудай-Теңириңер силерди эстеп, душмандарыңардан куткарат[+].


10Көңүл ачкан күндөрүңөрдө, майрамдарыңарда, ай жаңырганда, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктар менен тынчтык курмандыктарын чалганыңарда, сурнайларыңарды тарткыла. Бул сурнай силерди Кудайыңар эсине алышы үчүн тартылат. Мен силердин Кудай-Теңириңермин»[+].

11


Ысрайылдыктардын жол жүрүү тартиби

Экинчи жылдын экинчи айынын жыйырманчы жыйын чатырынын үстүнөн булут көтөрүлдү.


12Ошондо Ысрайыл уулдары станы менен Синай чөлүнөн чыгышты. Булут болсо Паран чөлүнө келип токтоду[+].


13Ошентип, алар биринчи жолу Теңирдин Муса аркылуу берген буйругу боюнча жолго чыгышты.


14Биринчи болуп, Жүйүт станы туусун көтөрүп, кошуундары менен жолго чыкты. Алардын кошуун башында Аминадаптын уулу Нахшон турду[+].


15Исахар уруусунун кошуун башында Суардын уулу Натанаел турду.


16Забулун уулдарынын кошуун башында Хейлондун уулу Элийап турду.


17Жыйын чатыры чечилгенден кийин, аны Гейиршон уулдары менен Мерари уулдары көтөрүп жөнөштү[+].


18Анан Рубейин станы туусун көтөрүп, кошуундары менен жолго чыкты. Алардын кошуун башында Шедейурдун уулу Элитсур турду[+].


19Шымон уулдарынын кошуун башында Суришадайдын уулу Шелумиел турду.


20Гат уулдарынын кошуун башында Ребуелдин уулу Элийасап турду.


21Андан кийин ыйык жайды көтөргөн Кааттын уулдары жөнөштү. Жыйын чатырын болсо алар келгиче орнотуп коюшчу[+].


22Анан Эпрайым станы туусун көтөрүп, кошуундары менен жолго чыкты. Алардын кошуун башында Амийуттун уулу Элишама турду[+].


23Менаше уулдарынын кошуун башында Пыдатсурдун уулу Гамлиел турду.


24Бенжемин уулдарынын кошуун башында Гидонинин уулу Абидан турду.


25Акыркы болуп, Дан станы туусун көтөрүп, кошуундары менен жолго чыкты. Алардын кошуун башында Амишадайдын уулу Ахиезер турду[+].


26Ашыр уулдарынын кошуун башында Охрандын уулу Пагиел турду.


27Напталы уулдарынын кошуун башында Эйнандын уулу Акира турду.


28Ысрайыл уулдарынын кошуундары ушундай тартип менен жолго чыгышты. Алар жөнөп кетишти.


29Ошондо Муса мидиандык тууганы Ребуелдин уулу Хобапка мындай деди: «Биз азыр Теңир берем деп убада кылган жерге жөнөйбүз. Биз менен жүр, биз сага жакшылык кылабыз, анткени Теңир Ысрайылга жакшылык убада кылган»[+].


30Бирок ал: «Барбайм, мен өз жериме, өз мекениме барам», – деди.


31Ошондо Муса ага мындай деди: «Бизди таштаба, анткени сен станыбызды чөлдө кантип жайгаштырып жатканыбызды билесиң, бизге жол көрсөтүүчү бол.


32Эгерде биз менен барсаң, Теңир бизге кылган жакшылыкты биз сага да кылабыз»[+].


33Анан алар Теңирдин тоосунан жолго чыгып, үч күн жол жүрүштү. Алдыда Теңирдин келишим сандыгын көтөргөндөр кошуун токтой турган жерди табыш үчүн үч күн жол жүрүштү.


34Алар жолго чыкканда, күндүз Теңирдин булуту аларга жол көрсөтүп турду[+].


35Келишим сандыгын көтөргөндөр жолго чыкканда, Муса мындай дечү: «Теңир, ордуңан тур! Сен ордуңан турганда, Сенин душмандарың чачырап кетсин, Сени жек көргөндөр Сенин жүзүңдөн качсын!»[+]


36

#### 11

1


Табейрадагы Теңирдин оту

Эл Теңирге наалый баштады. Теңир алардын наалыганын угуп, каарданды. Теңирдин оту түшүп, станды четинен жок кыла баштады[+].


2Ошондо эл Мусаны жардамга чакырды. Муса Теңирге сыйынды, от өчтү[+].


3Ушул жерде аларга Теңирдин оту түшкөндүктөн, ал жердин атын Табейра[*]деп аташты.

4


Жетимиш аксакал

Алардын арасындагы келгиндер тамакты эңсей башташты. Аларга кошулуп Ысрайыл уулдары да отуруп алып, мындай деп ыйлай башташты: «Бизди ким этке тойгузат[+]?


5Мисирдеги бекер жеген балык, бадыраң, коон, пияз, көк пияз, сарымсак эсибизден кетпейт.


6Азыр болсо алыбыз кетип баратат, маннадан башка жегенге эч нерсе жок»[+].


7Маннанын сырткы көрүнүшү кориандр дарагынын уругуна, түсү жыпар жыттуу чайырга окшош эле.


8Эл аны терип алып, жаргылчакка тартып же сокуга жанчып, казанга салып, токоч жасашчу, анын даамы зайтун майы кошулган токочтун даамындай эле[+].


9Стан жайгашкан жерге түнкүсүн шүүдүрүм түшкөндө, манна да түшчү.


10Муса ар бир үй-бүлө өз чатырынын алдында ыйлап отурганын укту. Ошондо Теңир катуу каарданды, Муса да буга кайгырды.


11Анан Муса Теңирге мындай деди: «Эмне үчүн Өз кулуңду кыйнап жатасың? Эмне үчүн мен Сенин алдыңда ырайым таппадым? Эмне үчүн бүт элдин түйшүгүн мага жүктөп жатасың?


12Сен бул элдин ата-бабаларына берем деп ант менен убада кылган жерге мени бала багуучу аял сыяктуу бул элди колуңа көтөрүп алып бар дегидей, бул элди курсагыма мен көтөрүп, мен төрөдүм беле?


13Бул элдин баарына жеткидей этти кайдан табам? Анткени булар мага: “Бизге эт бер”, – деп ыйлап жатышат.


14Мен бүт элди жалгыз көтөрүп жүрө албайм, бул мен үчүн оор[+].


15Мага ушундай кылганыңдан көрө, менен өлүрүп салганың артык. Эгер мен Сенин алдыңда ырайым тапкан болсом, азап тартпайын»[+].


16Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Мага Ысрайыл аксакалдарынын ичинен жетимиш киши чогултуп кел. Алар сен билген уруу аксакалдары менен көзөмөлдөөчүлөрү болсун. Алар сени менен кошо жыйын чатырынын алдында турушсун[+].


17Ошондо Мен келип, сени менен сүйлөшөм. Элдин түйшүгүн сен жалгыз көтөрбөй, сени менен бирге алар да көтөрүшү үчүн, сенин үстүңдөгү Рухтан алып, аларга салам[+].


18Элге болсо мындай де: Эртеңки күнгө даярдангыла, эртең эт жейсиңер. Анткени силер Теңирге: “Бизди ким этке тойгузат? Бизге Мисирде жакшы болчу”, – деп ыйлагансыңар. Эми Теңир силерге эт берет, силер эми эт жейсиңер[+].


19Силер эми этти бир эле күн эмес, эки күн эмес, беш күн эмес, он күн эмес, жыйырма күн эмес,


20толук бир ай жейсиңер. Силердин араңарда турган Теңирди жек көрүп: “Мисирден эмнеге чыктык экен?” – деп, Анын алдында ыйлаганыңар үчүн, этти кекиртегиңерден чыккыча, көңүлүңөр калгыча жейсиңер».


21Ошондо Муса мындай деди: «Бул элдин саны алты жүз миң, алардын арасында мен да бармын. Сен болсо: “Мен буларга эт берем, бир ай бою эт жешет”, – дейсиң[+].


22Койлор менен өгүздөрдүн баарын сойсок да, буларга жетмек беле? Деңиздеги балыктардын баарын кармап келсек да, буларга жетмек беле?»


23Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Теңирдин колу кыска эмес. Менин сага айткан сөзүм аткарылабы, жокпу, азыр көрөсүң»[+].


24Муса чыгып, Теңирдин сөзүн элге айтып берди. Анан эл аксакалдарынын ичинен жетимиш кишини чогултуп алып, жыйын чатырынын жанына койду.


25Ошондо Теңир булут ичинде келип, Муса менен сүйлөшүп, анын үстүндөгү Рухтан алып, жетимиш аксакалга салды. Алардын үстүнө Рух түшөр замат пайгамбарчылык кыла башташты, анан кайра токтоп калышты.


26Элдат жана Мейдад деген эки аксакал станда калып калышкан. Бирок аларга да Рух түштү, алар да станда пайгамбарчылык кылып жатышты.


27Ошондо бир улан чуркап келип, Мусага: «Элдат менен Мейдад станда пайгамбарчылык кылып жатышат», – деди.


28Мусанын тандалган кызматчыларынын бири Нундун уулу Жашыя Мусага: «Муса мырзам! Аларды токтот», – деди.


29Бирок Муса ага мындай деди: «Мен үчүн кызганып жатасыңбы? О, Теңиримдин бардык эли пайгамбар болуп калса кана! Теңирим аларга Өз Рухун берсе экен!»


30Анан Муса Ысрайылдын бардык аксакалдары менен станга кайтты.

31


Бөдөнөлөр жана жара

Теңир шамал жиберип, деңиз тараптан бөдөнөлөрдү айдап, алардын стандарынын жанына таштады. Бөдөнөлөр стандын бир тарабынан бир күндүк жолго чейин, экинчи тарабынан да бир күндүк жолго чейин, эки чыканак бийиктикте каптап калды[+].


32Эл ошол күнү кечке, ошол түнү жана эртеси күнү кечке чейин бөдөнө жыйнады. Аз жыйнады дегени он хомерден жыйнады. Алар бөдөнөлөрдү кошуундун тегерегине жыйып алышты.


33Эл этти чайнап жута электе, Теңирдин каары кайнап, өтө катуу оору жиберип, элди кыйратты.


34Бул жерди Киброт-Атаап[*]деп аташты, анткени ал жерде кесирлүү элди көмүштү.


35

#### 12

1


Мириямдын жазаланышы

Муса эфиопиялыктардан аял алды. Эфиопиялыктардан аял алганы үчүн Мириям менен Арун аны жемеледи.


2Алар мындай деп айтышты: «Теңир Мусага эле сүйлөдү беле? Ал бизге деле сүйлөбөдү беле?» Ошондо бул сөздү Теңир укту.


3Муса жер үстүндөгү бардык адамдардын ичинен эң момун адам болгон.


4Теңир күтүлбөгөн жерден Мусага да, Арунга да, Мириямга да мындай деди: «Үчөөңөр тең жыйын чатырына келгиле». Үчөө тең жыйын чатырына келди.


5Теңир булут мамынын ичинде келип, жыйын чатырынын алдына туруп калды да, Арун менен Мириямды чакырды. Алар келишти.


6Ошондо Теңир мындай деди: «Менин сөзүмө кулак салгыла. Эгерде силердин араңарда Теңирдин пайгамбары болсо, анда Мен ага көрүнүштөрдө ачылып, түштөрүндө сүйлөшөм[+].


7Бирок Өзүмдүн кулум Мусага андай кылбайм, анткени ал – Менин бүт элимдин ичинен ишенимдүү киши[+].


8Мен аны менен табышмактатпай, оозмо-ооз, ачык сүйлөшөм, ал Теңирдин бейнесин да көрүп турат. Силер Менин кулум Мусаны жемелегенден кантип корккон жоксуңар?»[+]


9Теңир аларга каарданып, кетип калды.


10Булут мамысы жыйын чатырынан алыстап кетти. Ошондо Мириямды кардай ак пес оорусу каптап калды. Арун Мириямды караса, ал пес оорулуу болуп калыптыр[+].


11Ошондо Арун Мусага мындай деди: «Муса мырзам! Биздин күнөөбүздү кечир, биз акылсыздыктан күнөө кылдык.


12Аны энесинин ичинен чыга электе эле денесинин жарымы чирип, өлүү төрөлгөн баладай кылба».


13Ошондо Муса Теңирге: «О, Кудай, аны айыктыра көр!» – деп жалынып жиберди.


14Теңир Мусага мындай деди: «Эгерде атасы анын бетине түкүрсө, анда ал жети күн уялып жүрмөк. Ошондуктан ал стандын сыртында жети күн камакта болуп, анан кайтып келсин»[+].


15

#### 13

1


Чалгынчылар

[•]Ошондон кийин эл Хатсейроттон чыгып, Паран чөлүнө келип токтоду[+].

2Ошондо Теңир Мусага мындай деди:


3«Мен Ысрайыл уулдарына берип жаткан Канаан жерин көрүп келүүгө киши жибер. Ар бир уруудан бирден киши жибер, алар уруу башчыларынан болсун»[+].


4Анан Муса аларды Теңирдин буйругу боюнча Паран чөлүнөн жөнөттү, алардын баары Ысрайыл уулдарынын башчылары эле[+].


5Алардын аттары мындай: Рубейин уруусунан Закурдун уулу Шамуя,


6Шымон уруусунан Хоринин уулу Шапат,


7Жүйүт уруусунан Жепундун уулу Калеп,[+]


8Исахар уруусунан Жусуптун уулу Игал,


9Эпрайым уруусунан Нундун уулу Ошуя,


10Бенжемин уруусунан Рапанын уулу Палтий,


11Забулун уруусунан Содинин уулу Гадиел,


12Жусуптан тараган Менаше уруусунан Сусинин уулу Гади,


13Дан уруусунан Гемалинин уулу Амиел,


14Ашыр уруусунан Михаелдин уулу Сетур,


15Напталы уруусунан Бопсинин уулу Нахбий,


16Гат уруусунан Махинин уулу Гуел.


17Муса жерди көрүп келүүгө жиберген адамдардын аттары ушулар. Ошондо Муса Нундун уулу Ошуяга Жашыя деген ат койду[+].


18Муса аларды Канаан жерин көрүп келүүгө жөнөтүп жатып, мындай деди: «Түштүк тараптагы ошол өлкөгө барып, тоосуна чыгып,


19жерин карап көргүлө. Анда жашаган эл күчтүүбү же алсызбы, көппү же азбы, билип келгиле.


20Ал эл жашаган жер жакшыбы же жаманбы, жашаган шаарлары кандай, ал эл чатырларда жашайбы же чептүү жердеби, билип келгиле.


21Ал жердин топурагы семизби, арыкпы, бак-дарак өсөбү же жокпу, билип келгиле. Кайраттуу болгула, ал жердин мөмө-жемиштеринен ала келгиле». Бул убак жүзүм бышкан маал эле.


22Ошентип, алар жолго чыгып, Син чөлүнөн Хаматтын жанындагы Рехопко чейинки жерлерди карап чыгышты.


23Анан түштүктү карай бет алып, Анактын тукумдары Акиман, Шейшай, Талмай жашаган Хебронго чейин келишти. Хеброн болсо Мисирдеги Соан шаарынан жети жыл мурда курулган эле[+].


24Анан Эшкол өрөөнүнө келип, бир шиңгил жүзүмдү кыйып алып, шыргыйга илип, эки киши көтөрдү. Алар анар, анжыр мөмөлөрүн да алышты[+].


25Ысрайыл уулдары ошол жерден жүзүм шиңгилин кыйып алгандыктан бул өрөөндү Эшкол[*]деп аташты.


26Ошентип, алар жерди карап чыгып, кырк күндөн кийин кайтып келишти.


27Алар Паран чөлүнө, Кадешке Муса менен Арунга жана Ысрайыл уулдарынын жамаатына келип, аларга көргөндөрүн айтып беришти жана ал жердин жемиштерин көрсөтүштү.


28Алар Мусага мындай деп айтып беришти: «Сен бизди жиберген жерге барып келдик, чын эле, ал жер сүт менен бал аккан жер экен, ал жердин жемиштери мына.


29Бирок ал жерде жашаган эл күчтүү экен, шаарлары да өтө чоң, чеп менен курчалган экен. Биз ал жерден Анактын тукумун да көрдүк.


30Ал жердин түштүк жагында амалыктыктар, тоолорунда хеттиктер, жебустуктар жана аморлуктар, деңиз жээги менен Иордан боюнда канаандыктар жашашат экен[+].


31Бирок Калеп Мусанын алдында турган элди тынчтандырып: «Жүргүлө, ал жерди ээлеп алалы, анткени биз ал жерди оңой эле басып ала алабыз», – деди[+].


32Аны менен барып келгендер болсо: «Жок, биз ал жердин элдерине каршы бара албайбыз, анткени алар бизден алда канча күчтүү экен», – дешти[+].


33Ошентип, алар карап келген жерлери жөнүндө Ысрайыл уулдарынын арасына мындай деген жаман сөз таратышты: «Биз карап чыккан жерлер кызыл кыргын, кара сүргүн кетпеген жерлер экен, биз көргөн кишилердин бардыгы алп кишилер экен[+].


34

#### 14

1


Ысрайыл элинин наалышы

[•]Ошондо бүт жамаат боздоп жиберди, эл ошол түнү ыйлап чыкты.


2Ысрайыл уулдарынын бүт жамааты Муса менен Арунга мындай деп наалыды: «О, ушундан көрө Мисир жеринде же ушул чөлдө эле өлүп калсак эмне[+].


3Теңир бизди ал жерге кылычтан өлсүн деп алып бара жатабы? Эми аялдарыбыз менен балдарыбыз душманга олжо болот. Андан көрө Мисирге кайтканыбыз оң эмеспи?»


4Анан алар бири-бирине: «Өзүбүзгө башчы шайлап алып, Мисирге кайра кетели», – дешти[+].


5Ошондо Муса менен Арун Ысрайыл уулдарынын бүт жамаатынын алдында жүзтөмөндөп жыгылышты[+].


6Ал жерди карап келгендердин ичинен Нундун уулу Жашыя менен Жепундун уулу Калеп да кийимдерин айрып жиберишип,[+]


7Ысрайыл уулдарынын бүт жамаатына мындай дешти: «Биз карап чыккан жер – абдан сонун жер.


8Эгерде Теңир бизге ырайым кыла турган болсо, анда бизди ал жерге Өзү алып барат. Ошол сүт менен бал аккан жерди бизге берет.


9Болгону Теңирге каршы чыкпагыла, ал жердин элинен коркпогула, биз ал элди жеңип алабыз, анткени алардын коргоочусу жок. Ал эми биз менен Теңир бара жатат, ошондуктан алардан коркпогула»[+].


10Ошондо бүт жамаат: «Буларды таш бараңга алыш керек!» – деп кыйкырды. Бирок Теңирдин даңкы жыйын чатырынын үстүнө келип, бүт Ысрайыл уулдарына көрүндү[+].

11


Мусанын эл үчүн арачылык кылуусу

Ошондо Теңир Мусага: «Бул эл Мени качанкыга чейин каардантат? Мен аларга кереметтерди көрсөткөндөн кийин да Мага ишенбей жүрө беришеби?


12Мен аларды жугуштуу оору каптатып жок кылам да, сенден алардан көбүрөөк, күчтүүрөөк эл жаратам», – деди[+].


13Бирок Муса Теңирге мындай деди: «Бул элди Өз кубатың менен өздөрүнүн арасынан алып чыккан Сен экениңди билген мисирликтер бул жөнүндө угуп,


14бул жердин тургундарына айтышат. Алар Сенин Теңир экениңди, бул элдин арасында жүргөнүңдү, Өзүңдү аларга бетме-бет көрсөткөнүңдү, алардын үстүндө Сенин булутуң турганын жана Сен алардын алдында күндүз булут мамынын ичинде, түнкүсүн от мамынын ичинде баратканыңды угушкан ошол жердин элине айтышат[+].


15Эгерде Сен бул элди бир кишини жок кылгандай кырып салсаң, анда Сенин даңкыңды уккан ошол элдер:


16“Теңир бул элди Өзү ант менен убада кылган жерге алып бара албай, чөлдө кырып салды”, – деп айтышат[+].


17Ошондуктан Теңирдин күчүнүн даңкы чыксын, анткени Сен минтип айткансың:[+]


18“Теңир чыдамдуу, абдан боорукер, мыйзамсыздыкты да, кылмышты да кечирет, жазасыз да калтырбайт, ата-бабаларынын мыйзамсыздыгы үчүн балдарын үчүнчү, төртүнчү тукумуна чейин жазалайт”.


19Сен бул элдин күнөөсүн Мисирден чыккандан баштап ушул күнгө чейин улуу ырайымың менен кечирип келе жатканыңдай, эми да кечир».


20[•]Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Сенин сөзүң боюнча кечирейин.


21Мен тирүүмүн, ошондуктан бүт жер жүзү Теңирдин даңкына толуп турат[+].


22Менин Мисирде жана чөлдө көрсөткөн даңкым менен кереметтеримди көргөндөрдүн бардыгы Мени он жолу сынашты, Менин үнүмдү укпай коюшту.


23Алардын ата-бабаларына берем деп ант менен убада кылган жерди алар көрүшпөйт. Мени каарданткандардын бардыгы ал жерди көрбөйт[+].


24Бирок Менин кулум Калепте башка рух болгондуктан, ал Мага толук баш ийгендиктен, Мен аны өзү барып келген жерге алып барам, анын тукуму да ал жерди мурастайт[+].


25Амалыктыктар менен канаандыктар өрөөндө жашашат. Эртең артка кайтып, Кызыл деңизге барчу жол менен чөлгө кеткиле».

26


Наалыган элдин жазаланышы

Анан Теңир Муса менен Арунга мындай деди:


27«Бул ниети жаман эл Мага качанкыга чейин наалыйт? Ысрайыл уулдарынын Мага наалыганын угуп жатам.


28Аларга мындай деп айтып кой: “Мен тирүүмүн, – дейт Теңир, – Мага кандай айтсаңар, так ошондой кылам.


29Өлүгүңөр ушул чөлдө калат, Мага наалыганыңар үчүн эсепке кирген жыйырма жаштагы жана андан жогоркуларыңардын баары өлүп, ушул чөлдө каласыңар[+].


30Жепундун уулу Калеп менен Нундун уулу Жашыядан башкаңар Мен колумду көтөрүп, алып барам деп ант берген жерге кирбейсиңер[+].


31Душмандын колуна түшүп олжо болот деген балдарыңарды Мен ошол жерге алып барам, алар силер жек көргөн жерди көрүшөт.


32Ал эми силердин өлүгүңөр ушул чөлдө калат.


33Балдарыңар чөлдө кырк жыл көчүп-конуп жүрүшөт. Баарыңар чөлдө өлүп бүткөнгө чейин, алар силердин ишенимсиздигиңер үчүн азап тартышат жазасын тартышат[+].


34Силер жерди кырк күн карап чыктыңар. Өзүңөрдүн күнөөлөрүңөр үчүн ошол күндөрдүн санына жараша кырк жыл жазаланасыңар, бир күн үчүн бир жыл. Мен таштап койгондо кандай болорун ошондо билесиңер[+].


35Мен, Теңир, Мага каршы чыккан ушул ниети жаман элге айтканымды аткарам: алардын бардыгы мына ушул чөлдө кырылып жок болушат».


36Муса жерди карап келгени жиберген адамдар кайра кайтып келип, бүт жамаатты Мусага каршы тукуруп, жер жөнүндө жаман сөз таратышты.


37Жер жөнүндө жаман сөз тараткан бул адамдар Теңирдин алдында жазаланып өлүштү.


38Жерди карап келгендердин ичинен Нундун уулу Жашыя менен Жепундун уулу Калеп гана тирүү калды[+].

39


Убада кылынган жерди басып алууга аракет кылуу

[•]Анан Муса ушул сөздөрдү Ысрайыл уулдарына айтып берди. Ошондо эл кайгыга батты.


40Анан эртең менен эрте туруп, тоонун башына чыгып, мындай деп айтышты: «Эми биз Теңир айткан жерге барабыз, биз, чын эле, күнөөгө баттык».


41Ошондо Муса аларга мындай деди: «Эмне үчүн силер Кудайдын буйругун укпай жатасыңар? Мунуңар ийгилик алып келбейт.


42Барбагыла, анткени араңарда Теңир жок, душманыңардан жеңилип каласыңар.


43Ал жерден силерге амалыктыктар менен канаандыктар каршы чыгышат, алардын кылычынан өлөсүңөр, анткени силер Теңирди таштап койдуңар, ошондуктан Теңир силер менен болбойт»[+].


44Бирок алар болбой эле тоого чыга башташты. Ал эми Теңирдин келишим сандыгы менен Муса станда калды.


45

#### 15

1


Курмандыктар жөнүндө мыйзам

Теңир Мусага мындай деди:


2«Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: Силер Мен берип жаткан жерге киргениңерде,


3Теңирге жыты жаккан курмандык алып келүү үчүн бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка, же убада боюнча, же өз каалоосу боюнча чалынуучу курмандыкты, же майрамдарда чалынуучу курмандыкты чаласыңар[+].


4Ошондо Теңирге арнап курмандык чалуучу адам нан курмандыгына гиндин төрттөн бир бөлүгүнчөлүк зайтун майы кошулган эйфанын ондон бир бөлүгүнчөлүк буудай унун алып келиши керек.


5Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка же башка курмандыктарга чалынуучу козуларды алып келгенде, ар бир козу менен кошо куюлуучу курмандыкка гиндин төрттөн бир бөлүгүнчөлүк шарап алып кел.


6Курмандыкка чалынуучу кочкор менен кошо нан курмандыгына гиндин үчтөн бир бөлүгүнчөлүк зайтун майы кошулган эйфанын ондон эки бөлүгүнчөлүк буудай унун алып кел.


7Жыты Теңирге жаккан куюлуучу курмандыкка гиндин үчтөн бир бөлүгүнчөлүк шарап алып кел.


8Эгерде Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка, же убада боюнча чалынуучу курмандыкка, же тынчтык курмандыгына жаш өгүз алып келе турган болсоң,[+]


9анда өгүз менен бирге нан курмандыгына жарым гин зайтун майы кошулган эйфанын ондон үч бөлүгүнчөлүк буудай унун,


10ошондой эле жыты Теңирге жаккан куюлуучу курмандыкка жарым гин шарап алып кел[+].


11Өгүз, кочкор, козу, же улак алып келген сайын ушундай кыл.


12Алып келген ар бир курмандыгыңардын санына жараша ушундай өлчөмдөгү курмандыктарды кошуп алып келгиле.


13Жыты Теңирге жаккан курмандык алып келген Ысрайыл элинин ар бир тургуну мына ушундай кылсын.


14Эгерде силердин араңарда жашаган келгин же силердин урууңарда жашаган ким болбосун жыты Теңирге жаккан курмандык алып келе турган болсо, ал да силер кылганды кылсын.


15Теңирдин жамааты болгон силер үчүн да, силердин араңарда жашаган келгин үчүн да мыйзам бир, бул мыйзам силердин укум-тукумуңарга түбөлүк калсын. Силер Теңирдин алдында кандай болсоңор, келгиндер да ошондой[+].


16Силерге да, силердин араңарда жашаган келгинге да мыйзам менен укук бир».


17Теңир Мусага мындай деди:


18«Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: Мен силерди алып бара жаткан жерге барганыңарда,


19ал жердин нанын жегениңерде, Теңирге арнап курмандык алып келгиле[+].


20Биринчи камырыңардан жасалган токочту өйдө көтөрүлүүчү курмандыкка алып келгиле. Муну кырмандан алып келген курмандык сыяктуу өйдө көтөргүлө.


21Биринчи камырыңардан жасалган токочту Теңирге арнап, өйдө көтөрүп алып келгиле. Укум-тукумуңар да ушундай кылсын.


22Эгерде Теңир Мусага айткан осуяттардын баарын билбестиктен бузсаңар,[+]


23Теңирдин Муса аркылуу осуяттаган күнүнөн тартып, Теңирдин осуяттарынын баарын аткарбасаңар, кийинки тукумуңар аткарбаса,


24эгерде жамааттын байкабастыгынан жаңылыштык кеткен болсо, анда бүт жамаат жыты Теңирге жаккан бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бир жаш өгүз, аны менен кошо белгиленген санда нан курмандыгын жана куюлуучу курмандык алып келсин, ошондой эле күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке алып келсин[+].


25Анан ыйык кызмат кылуучу Ысрайыл уулдарынын бүт жамаатын күнөөдөн тазаласын, ошондо аларга кечирим болот, анткени алар муну жаңылыштыктан кылышкан, ошондуктан алар өздөрүнүн күнөөсү үчүн, жаңылыштыгы үчүн Теңирге арнап, Теңирдин алдына курмандык алып келишти.


26Ошондо Ысрайыл уулдарынын бүт жамаатына жана алардын арасында жашаган келгиндерге кечирим болот, анткени муну жалпы эл жаңылыштыктан кылган.


27Эгерде бир адам билбестиктен күнөө кылса, анда ал күнөөсү үчүн бир жылдык эчкини курмандыкка чалсын[+].


28Анан билбестиктен күнөө кылган адамды ыйык кызмат кылуучу Теңирдин алдында тазаласын, ошондо ал тазаланат жана ага кечирим болот.


29Билбестиктен күнөө кылган адам Ысрайыл уулдарынын жергиликтүү тургуну болобу, алардын арасында жашап жаткан келгини болобу, силерде бир мыйзам болсун[+].


30Эгерде жергиликтүү тургундан болобу же келгинден болобу, билип туруп күнөө кылса, анда ал Теңирге акарат келтирген болот. Ал адам өз элинин арасынан жок кылынсын[+].


31Анткени ал Теңирдин сөзүн жек көрүп, Анын осуятын бузду. Ал адам жок кылынсын, өз күнөөсү өз мойнунда».

32


Ишембини бузуучу

Ысрайыл уулдары чөлдө жүргөндө, ишемби күнү отун терип жүргөн кишини көрүп калышты[+].


33Көрүп калгандар отун терип жүргөн кишини Муса менен Арунга жана бүт жамаат алдына алып келип,


34аны каматып коюшту, анткени аны эмне кылуу керек экени али аныктала элек болчу[+].


35Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Бул адам өлүм жазасына тартылсын. Аны стандын сыртына алып чыгып, бүт жамаат таш бараңга алсын»[+].


36Теңир Мусага буйругандай, бүт жамаат аны стандын сыртына алып чыгып, таш бараңга алып өлтүрүштү.

37


Чачылар жөнүндөгү эрежелер

Теңир Мусага мындай деди:


38«Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: Алар укумдан-тукумга кийимдеринин этегине чачыларды жасашсын, кийимдеринин этегиндеги ошол чачыларга көк жүндөн жасалган жип кошушсун[+].


39Чачылардагы көк жип, силер аны көргөндө Теңирдин бардык осуяттарын эстеп, аткарышыңар үчүн, силерди бузуктукка түрткөн жүрөгүңөр менен көзүңөрдүн каалоосун аткарбашыңар үчүн,


40Менин бардык осуяттарымды аткарышыңар үчүн, Кудайыңардын алдында ыйык болушуңар үчүн кошулат[+].


41

#### 16

1


Корактын, Датандын жана Оондун жазаланышы

[•]Лебинин, Кааттын, Итсардын уулу Корак, Рубейин уулдарынан Элийаптын уулдары Датан менен Абырам, Пелеттин уулу Оон Мусага каршы чыгышты[+].


2Алар менен кошо Ысрайыл уулдарынын ичинен жыйынга чакырылган атактуу жамаат башчылары болгон эки жүз элүү адам каршы чыкты.


3Алар чогулуп келип, Муса менен Арунга каршы мындай дешти: «Силердики жетишет, бүт жамаат ыйык, бардыгы ыйык, Теңир алардын арасында! Эмне үчүн силер өзүңөрдү Теңирдин элинен жогору коёсуңар?»[+]


4Муса муну укканда, жүзтөмөндөп жыгылды[+].


5Анан ал Коракка жана анын таламдаштарына мындай деди: «Эртең Теңир ким Өзүнүкү экенин, ким ыйык экенин көрсөтөт, ошону Ал Өзүнө жакындатат. Өзү кимди тандаса, ошону Өзүнө жакындатат[+].


6Мындай кылгыла: Корак жана анын таламдаштары, жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү идишиңерди алгыла.


7Эртең ага от салып, анын үстүнө Теңир алдында түтөтүлүүчү заттарды салгыла. Ошондо Теңир кимди тандаса, ошол ыйык болот. Леби уулдары, силердики жетишет!»[+]


8Анан Муса Коракка мындай деди: «Леби уулдары, кулак салгыла.


9Кудай силерди Ысрайыл жамаатынан бөлүп алып, Теңирдин жыйын чатырында жамаатка кызмат кылып туруш үчүн Өзүнө жакындатканы силерге аздык кылып жатабы[+]?


10Ал сени жана сени менен кошо бардык бир туугандарыңды, Леби уулдарын Өзүнө жакындатты. Силер болсо ыйык кызмат кылуучулукка да умтулуп жатасыңар.


11Ошон үчүн сен жамаатың менен Теңирге каршы чыгып жатасың. Арунга наалыгыдай, ал ким эле?»[+]


12Анан Муса Элийаптын уулдары Датан менен Абырамды чакырганы киши жиберди. Бирок алар: «Барбайбыз!


13Бизди чөлдө өлтүрүш үчүн сүт менен бал аккан жерден алып чыкканың аздык кылабы? Эми сен бизге үстөмдүк кылгың барбы[+]?


14Сен бизди сүт менен бал аккан жерге жеткирген жоксуң. Жүзүмзар менен эгин талааларын энчибизге берген жоксуң. Сен бул элди алдагың барбы? Барбайбыз!» – дешти.


15Ошондо Муса абдан капаланып, Теңирге кайрылды: «Булардын алып келген курмандыктарына көңүл бурба, мен булардан бир да эшек алган эмесмин, булардын эч бирине жамандык кылган эмесмин»[+].


16Анан Муса Коракка мындай деди: «Эртең сен бүт таламдаштарың менен Теңирдин алдында бол, сени менен кошо таламдаштарың жана Арун болсун.


17Ар бириңер жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү идишиңерди алып, ага түтөтүлүүчү зат салып, ар бириңер өз идишиңерди Теңирдин алдына алып келгиле, бардыгы эки жүз элүү идиш болсун. Арун экөөңөр да өз идишиңерди алып келгиле».


18Ошондо ар бири өз идишин алып, чок салып, жыпар жыттуу зат салып, жыйын чатырынын алдында турушту. Муса менен Арун да турду.


19Анан Корак аларга каршы бүт жамаатты жыйын чатырынын алдына чогултту. Ошондо бүт жамаатка Кудайдын даңкы келди.


20Анан Теңир Муса менен Арунга мындай деди:


21«Бул жамааттан бөлүнгүлө, анткени Мен буларды көз ачып-жумгуча кыйратам»[+].


22Ошондо алар жүзтөмөндөп жыгылып: «Кудай, бардык адамдардын рухтарынын Кудайы! Бир киши күнөө кылса, бүткүл жамаатка каарданасыңбы?» – дешти[+].


23Ошондо Теңир Мусага мындай деди:


24«Жамаатка: Корактын, Датандын жана Абырамдын чатырларынан алыс тургула», – деп айт.


25Муса ордунан туруп, Датан менен Абырамга барды, анын артынан Ысрайыл аксакалдары да барышты.


26Анан Муса жамаатка мындай деди: «Бул кудайсыз адамдардын чатырларынан алыс тургула, буларга тийиштүү нерселердин эч бирине тийбегиле, болбосо булардын күнөөсү үчүн силер да өлүп каласыңар»[+].


27Ошондо алар Корактын, Датандын, Абырамдын чатырларынан алыс турушту. Датан менен Абырам аялдарын, уулдарын, кичинекей балдарын алып, чатырларынан чыгып, эшиктеринин алдында турушту.


28Анан Муса мындай деди: «Бул иштердин баарын мен өз эрким менен эмес, Теңир жибергендиктен жасап жатканымды мындан билесиңер:


29Эгерде булар бардык адамдар өлгөн сыяктуу эле өлүшсө, бардык адамдардай эле жазаланышса, анда мени Теңир жиберген эмес болот[+].


30Эгерде Теңир адаттан тыш нерсе кылып, жер араанын ачып, буларды жана булардын бардык нерселерин жутуп жиберсе, булар тирүүлөй өлгөндөр жаткан жайга кирсе, анда бул адамдардын Кудайга акарат келтиргенин билесиңер»[+].


31Ушул сөздөрдү айтар замат, алардын астындагы жер ачылды.


32Жер араанын ачып, аларды үй-жайы менен, Корактын бардык кишилерин мал-мүлкү менен кошо жутту.


33Ошентип, алар бардык мал-мүлкү менен тирүүлөй өлгөндөр жаткан жайга киришти, аларды жер басып калды. Ошентип, алар жамаат арасынан жок болушту[+].


34Аларды тегеректеп турган бүт ысрайылдыктар алардын боздогон үнүн угуп: «Бизди да жер жутпасын», – деп качып жөнөштү.


35Анан Кудайдан от түшүп, жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү чөйчөктөрдү алып келген эки жүз элүү эркекти жалмап кетти[+].

36


Жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү идиштер жөнүндө

Анан Теңир Мусага мындай деди:


37«Арундун уулуна, ыйык кызмат кылуучу Элазарга айт, ал өрттөнүп кеткендердин жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү идиштерин чогултуп алып, ичиндеги чогун сыртка төгүп салсын, анткени алар ыйык болуп калды.


38Бул күнөөкөрлөрдүн жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү идиштерин курмандык чалынуучу жайды капташ үчүн, каңылтыр кылып салгыла. Анткени алар жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү идиштерди Теңирдин алдына алып келишкендиктен, идиштер ыйыкталып калды. Бул Ысрайыл уулдарына эскертүү болсун».


39Теңир Муса аркылуу айткандай, ыйык кызмат кылуучу Элазар өрттөнүп кеткендердин жез идиштерин алды да, курмандык чалынуучу жайды капташ үчүн, аларды каңылтыр кылып салды.


40Теңирдин алдына Арундун тукумунан башка бирөө жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү идиш алып келбеш үчүн, Ысрайыл уулдары да Корак менен анын таламдаштарындай болбош үчүн, аларды Ысрайыл уулдарына эскертүү кылыш үчүн ошентти[+].

41


Арундун элди куткарып калышы

Эртеси Ысрайыл уулдарынын бүткүл жамааты Муса менен Арунга: «Силер Теңирдин элин өлтүрдүңөр», – деп нааразы болду.


42Муса менен Арунга каршы бүт жамаат чогулганда, алар жыйын чатырын карашса, жыйын чатырын булут каптап, Кудайдын даңкы келиптир.


43Ошондо Муса менен Арун жыйын чатырына келди.


44Теңир Мусага мындай деди:


45«Бул жамааттан алыс тургула, анткени Мен буларды көз ачып-жумгуча кыйратам». Бирок алар жүзтөмөндөп жыгылышты[+].


46Ошондо Муса Арунга мындай деди: «Жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү идишти алып, ичине курмандык чалынуучу жайдын чогунан алып, үстүнө түтөтүлүүчү зат салып, тезирээк жамаатка барып, аларды куткарып кал, анткени Теңирдин каары төгүлүп, алар кыйрай башташты»[+].


47Арун Муса айткандай, жамааттын ортосуна чуркап барса, эл кыйрай баштаган экен. Ошондо ал идишке түтөтүлүүчү зат салып, элди куткарып калды.


48Ал өлгөндөр менен тирүүлөрдүн ортосуна туруп калды, ошондо кыйроо токтоду[+].


49Ошентип, Корактын иши боюнча өлгөндөрдөн сырткары кыйроодон он төрт миң жети жүз киши өлдү.


50

#### 17

1


Арундун таягынын гүлдөшү

Теңир Мусага мындай деди:


2«Ысрайыл уулдары менен сүйлөшүп, ар бир уруунун уруу башчысынан бирден таяк ал. Ошол он эки таяктын ар бирине бирден уруунун атын жазып кой.


3Арундун атын Леби уруусунун таягына жаз, анткени ар бир уруу башчысы бирден таяк берүүгө тийиш.


4Аларды жыйын чатырынын ичиндеги Мен силер менен сүйлөшүп турган келишим сандыгынын алдына кой[+].


5Мен кимди тандап алсам, анын таягы гүлдөп калат. Ысрайыл уулдарынын силерге наалыганын Мен ошентип токтотом».


6Анан Муса Ысрайыл уулдары менен сүйлөштү. Ошондо алардын уруу башчылары бирден, жалпы он эки таяк беришти, алардын таягынын арасында Арундун таягы да бар эле.


7Муса таяктарды жыйын чатырынын ичине, Теңирдин алдына алып барып койду.


8Эртеси күнү Муса жыйын чатырына келип караса, Леби уруусундагы Арундун таягы бүчүр байлап, гүлдөп, бадам байлап калыптыр[+].


9Анан Муса Теңирдин алдынан бардык таяктарды Ысрайыл уулдарына алып келди. Алар таяктарды карап көрүп, ар кимиси өз таягын алды.


10Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Арундун таягын баш ийбегендерге эскертүү белгиси болушу үчүн, келишим сандыгынын алдына сактап кой, алардын Мага наалыганы токтосун, алар өлүп калышпасын».


11Муса ошондой кылды, Теңир ага кандай буйруса, так ошондой кылды.


12Ысрайыл уулдары Мусага мындай деп айтышты: «Мына, биз өлүп бара жатабыз, баарыбыз кыйрап бара жатабыз!


13

#### 18

1


Ыйык кызмат кылуучулар менен лебилердин милдеттери

Теңир Арунга мындай деди: «Сен жана уулдарың, укум-тукумуң ыйык жайга шалакы мамиле кылгандардын күнөөсү үчүн жооп бересиңер. Сен жана уулдарың ыйык кызматыңарды туура эмес аткаргандыгыңар үчүн жооп бересиңер[+].


2Ошондой эле Леби уруусундагы бир туугандарыңды, атаңдын уруусун өзүңө кошуп ал. Алар сенин кол алдыңда болуп, сага кызмат кылышсын, бирок сен уулдарың менен бирге жыйын чатырынын алдында бол[+].


3Алар сага жана жыйын чатырында кызмат кылышсын, бирок алар ыйык жайдын буюмдарына жана курмандык чалынуучу жайга жакындашпасын, болбосо алар да, силер да өлүп каласыңар.


4Алар сенин кол алдыңда болуп, жыйын чатырында кызмат кылышсын, жыйын чатырындагы бардык жумуштар алардын мойнунда, бирок башка бирөө силерге жакын жолобосун.


5Мындан ары Ысрайыл уулдарына Теңирдин каары төгүлбөшү үчүн, ыйык жайда жана курмандык чалынуучу жайда ушундай кызмат аткаргыла[+].


6Анткени силердин бир туугандарыңар болгон лебилерди Мен Ысрайыл уулдарынын арасынан бөлүп алгам жана аларды жыйын чатырында кызмат кылсын деп, Теңирге тартуу катары силерге бергем.


7Сен уулдарың менен кошо көшөгөнүн ички жагында жана курмандык чалынуучу жайда ыйык кызматыңарды аткаргыла. Мен силерге ыйык кызмат кылуучулук кызматты тартуу катарында бердим, бирок ал кызматты башка бирөө аткарса, ал өлүм жазасына тартылсын»[+].

8


Ыйык кызмат кылуучулардын үлүшү

Теңир Арунга дагы мындай деди: «Ысрайыл уулдарынын Мага арнап алып келген курмандыктарына көз салууну Мен сага тапшырдым. Аларды Мен сага жана сенин уулдарыңа ыйык кызматыңар үчүн үлүш кылып бердим. Бул мыйзам силердин укум-тукумуңарга түбөлүккө калсын[+].


9Өрттөлүүчү эң ыйык курмандыктардын ичинен сага тиешелүү курмандыктар булар: алардын Мага алып келген нан курмандыктары, күнөө үчүн чалынуучу курмандыктары, айып үчүн чалынуучу курмандыктары. Бул – сен үчүн жана сенин уулдарың үчүн эң ыйык курмандык.


10Аларды эң ыйык жерде жегиле, аларды бардык эркектер жесе болот. Бул сен үчүн ыйык нерсе болсун.


11Ысрайыл уулдарынын өйдө көтөрө турган курмандыктарынын баары сага тиешелүү. Аларды Мен сага, сенин уулдарыңа, сенин кыздарыңа бердим. Бул мыйзам сенин укум-тукумуңа түбөлүккө калсын. Аларды сенин үйүңдөгү таза адамдардын бардыгы жесе болот[+].


12Ысрайыл уулдарынын Теңирге алып келген зайтун майынын, жүзүмү менен нанынын эң жакшысын, биринчи түшүмдөрүн Мен сага бердим[+].


13Алардын Теңирге алып келген биринчи түшүмү сеники болсун. Сенин үйүңдөгү таза адамдардын бардыгы алардан жесе болот[+].


14Ысрайыл жериндеги Теңирге арналгандын бардыгы сеники болсун[+].


15Теңирге алып келинген тунгучтардын бардыгы: адамдыкы болобу, малдыкы болобу, сеники болсун. Бирок адамдын тун баласы менен арам малдын биринчи төлүнүн куну төлөнсүн[+].


16Алар үчүн төлөнө турган кунга: бир айдан жогоркулардан баштап өзүңдүн бааң боюнча беш күмүш шекел ал. Ыйык шекел менен алганда, бир шекел жыйырма герге барабар[+].


17Бирок өгүздүн, койдун, эчкинин биринчи төлү үчүн кун алба, анткени алар ыйык. Алардын канын курмандык чалынуучу жайга чач, майын жыты Теңирге жаккан курмандык катары өрттө[+].


18Төш менен оң сан сыяктуу эле өйдө көтөрүлө турган курмандыктын бардыгы сага тиешелүү[+].


19Ысрайыл уулдарынын Теңирге арнап өйдө көтөрүп алып келген курмандыктарынын бардыгын сага жана өзүң менен бирге болгон уулдарың менен кыздарыңа бердим. Бул мыйзам сенин укум-тукумуңа түбөлүккө калсын. Бул – сага жана сенин укум-тукумуңа Теңир алдында берилген түбөлүктүү туз келишими»[+].


20Теңир Арунга дагы мындай деди: «Алардын жеринде өз энчиң болбойт, алардын арасында өз үлүшүң да болбойт. Ысрайыл уулдарынын ичинде сенин үлүшүң да, энчиң да Менмин[+].

21


Лебилердин үлүшү

Бирок Мен Леби уулдарына алардын кызматы үчүн, жыйын чатырында кызмат кылганы үчүн Ысрайылдын бардык нерсесинин ондон бир бөлүгүн үлүш кылып бердим[+].


22Ысрайыл уулдары күнөөгө батып өлүп калбашы үчүн, мындан ары жыйын чатырына жакындашпасын.


23Лебилер жыйын чатырында кызмат кылышсын, алардын күнөөсүн көтөрүшсүн. Бул мыйзам силердин укум-тукумуңарга түбөлүк калсын. Ысрайыл уулдарынын ичинен алар үлүш алышпайт,


24себеби Ысрайыл уулдарынын Теңирге алып келген ондуктарынын баарын Мен лебилерге үлүш катары бердим. Ошондуктан Мен аларга: “Ысрайыл уулдарынын ичинен алар үлүш алышпайт”, – деп айткам».


25Анан Теңир Мусага мындай деди:

26


Лебилердин ондугу

«Лебилерге мындай деп айт: Мен Ысрайыл уулдарынан силерге үлүш кылып берген ондукту алардан алганыңарда, ошол ондуктардын ондугун өйдө көтөрүп Теңирге алып келгиле[+].


27Силердин мына ушул өйдө көтөрө турган курмандыгыңар жүзүмдүн ширеси катары же кырмандан алынган дан катары эсептелинет.


28Ысрайыл уулдарынан алган бардык ондугуңардан силер да өйдө көтөрүп Теңирге алып келгиле, алардан алган ондуктун ондон бир бөлүгүн ыйык кызмат кылуучу Арунга бергиле.


29Силерге тартуулаган бардык нерселердин ичинен эң жакшысын, ыйыгын Теңирге тартуулагыла.


30Анан аларга мындай де: Силер алып келген нерселердин эң жакшысы жүзүмдүн ширеси, кырмандан алынган дан сыяктуу эле лебилерге эсептелинет.


31Буларды силер үй-бүлөңөр менен каалаган жериңерде жесеңер болот, анткени бул – силердин жыйын чатырында кылган кызматыңардын акысы.


32

#### 19

1


Күрөң кунажын жөнүндө буйрук

Теңир Муса менен Арунга мындай деди:


2«Теңирдин осуят кылган мыйзамы бул: Ысрайыл уулдарына айт, алар сага кемчиликсиз, майып эмес, моюнтурук салынбаган күрөң кунажын алып келишсин[+].


3Анан аны стандын сыртына алып чыгып, аны Элазардын көз алдында союшсун.


4Анан ыйык кызмат кылуучу Элазар анын канына сөөмөйүн малып, жыйын чатырынын алдына жети жолу чачсын[+].


5Анан кунажынды анын көз алдында өрттөшсүн: терисин да, этин да, канын да, кан-жинин да өрттөшсүн[+].


6Анан ыйык кызмат кылуучу кедр жыгачын, иссоп жана кочкул кызыл жүндөн жасалган жип алып, күйүп жаткан кунажындын үстүнө таштасын[+].


7Анан ыйык кызмат кылуучу кийимин жана денесин сууга жууп, станга келсин. Ал кечке чейин таза эмес болот[+].


8Аны өрттөгөн адам кийимдерин, денесин сууга жуусун, ал кечке чейин таза эмес болот.


9Анан таза адам өрттөлгөн кунажындын күлүн чогултуп, стандын сыртындагы таза жерге койсун. Ал Ысрайыл уулдарынын жамаатына тазартуучу суу үчүн сакталсын. Бул – күнөө үчүн чалынган курмандык[+].


10Анан кунажындын күлүн чогулткан киши кийимдерин жуусун, ал кечке чейин таза эмес болот. Бул Ысрайыл уулдары үчүн жана алар менен жашаган келгиндер үчүн түбөлүк мыйзам болсун[+].

11


Өлгөн кишинин денесине тийген киши жөнүндө буйрук

Ким өлгөн кишинин денесине тийсе, ал жети күн таза эмес болот.


12Бул суу менен үчүнчү жана жетинчи күнү ал өзүн тазаласын, ошондо таза болот. Эгерде ал үчүнчү күнү жана жетинчи күнү тазаланбаса, таза болбойт[+].


13Өлгөн кишинин денесине колун тийгизип, бирок өзүн тазалабаган адам Теңирдин ыйык жайын булгаган болот, ал Ысрайыл элинин арасынан жок кылынсын, анткени ага тазартуучу суу чачылган эмес, ал таза эмес, анын таза эместиги өзүндө калды[+].


14Мыйзам мындай: Эгерде адам чатырда өлсө, анда чатырга киргендин баары жана чатырдагылардын баары жети күн бою таза эмес болот.


15Оозу байланбаган жана үстү жабылбаган ачык идиштердин баары таза эмес болот[+].


16Талаада кылычтан өлгөн адамга же өлгөн адамга, же өлгөн кишинин сөөгүнө, же мүрзөсүнө тийген адам жети күн таза эмес болот.


17Таза эмес адамды тазалаш үчүн, күнөө үчүн өрттөлгөн жанагы курмандыктын күлүн алып, идишке салып, үстүнө агын суудан куйсун.


18Анан таза адам иссоптон бир тутам алып, аны сууга малып, чатырга жана чатырдын ичиндеги идиштерге, кишилерге, өлгөн адамдын сөөгүнө, же өлтүрүлгөн адамга, же өлгөн адамга, же табытка тийген адамга чачсын[+].


19Таза адам таза эмес адамга үчүнчү жана жетинчи күнү ошентип чачсын, жетинчи күнү аны тазартсын. Анан ал кийимин, денесин суу менен жуусун, ал кечинде таза болот[+].


20Ким таза эмес болуп туруп өзүн тазартпаса, ал эл ичинен жок кылынсын, анткени ал Теңирдин ыйык жайын булгады, ага тазартуучу суу чачылган эмес, ал таза эмес[+].


21Бул алар үчүн түбөлүктүү мыйзам болсун. Тазартуучу суу чачкан адам да кийимин жуусун. Тазартуучу сууга тийген адам кечке чейин таза эмес болот.


22

#### 20

1


Кадеште болгон окуялар

Ысрайыл уулдары, бүт жамаат, биринчи айда Син чөлүнө келип, Кадешке токтоду. Ошол жерде Мириям каза болуп, ошол жерге коюлду[+].

2


Чөлдө суунун жоктугу

Жамаат үчүн ичерге суу жок болгондуктан, алар Муса менен Арунга каршы чогулушту[+].


3Эл Мусага мындай деп наалыды: «О, биз ошондо эле, Теңирдин алдында бир туугандарыбыз өлгөндө эле өлүп калсак кана[+]?


4Эмне үчүн силер Теңирдин элин бул чөлгө алып келдиңер? Бул жерде бизди малыбыз менен кошо кырылып калсын дедиңерби?


5Эмне үчүн силер бизди Мисирден бул эгин эккенге болбогон, анжыр, жүзүм, анар өспөгөн, атүгүл, иче турган суусу жок жаман жерге алып келдиңер?»


6Муса менен Арун элден бөлүнүп, жыйын чатырына келип, жүзтөмөндөп жыгылышты, ошондо аларга Кудайдын даңкы келди[+].


7Ошондо Теңир Мусага мындай деди:


8«Таякты колуңа алып, бүт жамаатты чогултуп, Арун бир тууганың менен алардын көз алдында аскага айт, ошондо ал өзүнөн суу чыгарып берет. Ошентип, сен аскадан суу чыгарып, жамаатка да, алардын малдарына да суу ичиресиң».


9Муса Теңирдин буйругу боюнча Теңирдин алдындагы таягын алды.


10Анан Муса менен Арун элди асканын жанына чогултушту. Ошондо Муса аларга мындай деди: «Кулак салгыла, баш ийбес эл, ушул аскадан силерге суу чыгарып берелиби?»[+]


11Анан Муса колун көтөрүп, таягы менен асканы эки чапты эле, шаркырап суу агып чыкты. Ошондо жамаат да, алардын малы да суу ичти.


12Ошондо Теңир Муса менен Арунга мындай деди: «Мага ишенбей, Ысрайыл уулдарынын көз алдында Менин ыйыктыгымды көрсөтпөгөндүгүңөр үчүн, силер бул элди Мен берип жаткан жерге алып кирбейсиңер»[+].


13Бул – Мериба суусу. Бул суунун жанында Ысрайыл уулдары Теңир менен араздашып кеткен. Ошондо Теңир аларга Өзүнүн ыйыктыгын көрсөткөн.

14


Эдомдун күнөөсү

Кадештен Эдом падышасына мындай деп айттырганы элчилерди жиберди: «Сенин бир тууганың Ысрайыл мындай дейт: Сен биздин башыбызга түшкөн кыйынчылыктардын баарын билесиң[+].


15Биздин ата-бабаларыбыз Мисир жергесине көчүп барышкан, ошондуктан биз ал жерде көп убакыт жашадык. Мисирликтер бизге жана биздин ата-бабаларыбызга жаман мамиле кылышты[+].


16Ошондо биз Теңирди чакырдык. Ал үнүбүздү угуп, периштесин жиберип, бизди Мисирден алып чыкты. Азыр биз сенин чек араңда жайгашкан Кадеш деген шаарда турабыз[+].


17Бизге сенин жериң аркылуу өтүүгө уруксат эт, биз айдоолор менен жүзүмзарларды аралап өтпөйбүз, сенин кудуктарыңан да суу ичпейбиз, падышанын жолу менен өтөбүз, сенин чек араңдан өтүп кеткенче оңго да, солго да кыйшайбайбыз»[+].


18Бирок Эдом ага мындай деди: «Менин жерим аркылуу өтпө, болбосо мен сага каршы кылыч менен чыгам».


19Ошондо Ысрайыл уулдары ага мындай дешти: «Биз чоң жол менен өтөбүз, эгерде сенин кудугуңдан суу ичсек же малыбыз ичсе, акысын төлөп беребиз, жериңди бутубуз менен гана басып өтөбүз, ал эч нерсеге турбайт»[+].


20Бирок ал: «Өтпөйсүңөр!» – деди. Анан Эдом Ысрайылга көп сандаган эли менен, күч-кубаттуу колу менен каршы чыкты.


21Ошентип, Эдом Ысрайыл элине өз жеринен өткөнгө макул болбой койду, Ысрайыл эли болсо андан четтеп кетти[+].


22Ысрайыл уулдары Кадештен чыгышты. Бүт жамаат Ор тоосуна келди[+].

23


Арундун көз жумушу

Ор тоосунда, Эдом жеринин чек арасында Теңир Муса менен Арунга мындай деди:


24«Арун өз элине барып кошулсун, анткени Мериба суусунун жанында Менин буйруктарыма баш ийбей койгонуңар үчүн, ал Мен Ысрайыл уулдарына берген жерге кирбейт[+].


25Арунду уулу Элазар менен кошо Ор тоосуна алып чык.


26Анан Арундун кийимин чечип, уулу Элазарга кийгиз. Анан Арун четке чыгып, ошол жерде көз жумсун»[+].


27Муса Теңир буйругандай кылды. Алар бүт жамааттын көз алдында Ор тоосуна чыгышты.


28Муса Арундун кийимин чечип, аларды уулу Элазарга кийгизди. Арун Ор тоосунун чокусунда көз жумду. Муса менен Элазар болсо тоодон түшүп келишти[+].


29

#### 21

1


Канаандыктарды жеңип алуу

Түштүк тарапта жашаган Канаан падышасы Аратта Ысрайыл элинин Атаримге барчу жол менен келатканын угуп, аларга каршы согуш ачып, алардын бир нече кишисин туткунга алды[+].


2Ошондо Ысрайыл эли Теңирге мындай деп убада берди: «Эгерде бул элди менин колума салып берсең, анда булардын шаарларын талкалап жок кылам»[+].


3Теңир Ысрайыл элинин үнүн угуп, канаандыктарды анын колуна салып берди. Ысрайылдыктар аларды шаарлары менен кошо талкалап жок кылышты. Ошондуктан ал жердин атын Хорма[*]деп аташты.

4


Жез жылан

Эдом жерин айланып өтүш үчүн, алар Ор тоосунан Кызыл деңизге карай кеткен жол менен жөнөштү. Жолдо элдин чыдамы кете баштады[+].


5Алар Кудайга каршы, Мусага каршы мындай деп наалышты: «Бизди Мисир жеринен чөлдө өлсүн деп алып чыктыңар беле? Анткени бул жерде нан да, суу да жок, бул жарыбаган тамак көңүлүбүзгө тийди»[+].


6Ошондо Теңир элге уулуу жыландарды жиберди. Алар Ысрайыл уулдарын чагышты, ошондо алардын бир тобу өлдү.


7Анан эл Мусага келип мындай деди: «Биз Теңирге жана сага каршы сүйлөп, күнөөгө баттык. Теңирге сыйынчы, Ал жыландарды жоготсун». Ошондо Муса эл үчүн сыйынды.


8Теңир Мусага мындай деди: «Жезден жылан жасап, шыргыйга кадап кой, жылан чаккан киши аны бир караса эле, тирүү калат».


9Муса жезден жылан жасап, шыргыйга кадап койду. Жылан чаккан киши жез жыланды карап, тирүү калып жатты[+].

10


Чөл кезүү

Ысрайыл уулдары жолго чыгып, Оботко келип токтошту[+].


11Оботтон чыгып, Жей-Абаримге келип токтошту, ал күн чыгышта Мааптын каршысындагы чөлдө жайгашкан[+].


12Ал жерден чыгып, Зерет өрөөнүнө келип токтошту[+].


13Ал жерден чыгып, Арнон суусунун аморлуктардын чек арасына кирбеген жагындагы чөлгө келип токтошту, анткени Арнон суусу Маап менен аморлуктардын ортосунда жаткан Мааптын чек арасы болчу[+].


14Ошондуктан Теңирдин согуш китебинде мындай деп айтылган: «Кызыл деңиздеги Байеп жана Арнон суулары,


15алардын Шебет-Арга түшкөн жогорку башаттары Маап менен чектешип турат»[+].


16Ал жерден Бейирге[*]бет алышты. Теңир Мусага: «Элиңди чогулт, Мен аларга суу берем» деп айткан кудук ушул.


17Ошондо Ысрайыл мындай деп ырдады: «Тол, тол кудук! Ал жөнүндө ырдагыла!


18Бул – төрөлөр жана эл башчылар өздөрүнүн мыйзам таяктары менен казган кудук». Бул чөлдөн чыгып, Матанга бет алышты.


19Матандан Нахалиелге, Нахалиелден Бамотко жөнөштү.


20Бамоттон чыгып, Маап жериндеги Пизги тоосунун чокусундагы чөлдү карап турган Айга жөнөштү.

21


Сихон менен Огду жеңип алуу

[•]Ысрайыл аморлуктардын падышасы Сихонго мындай деп айттырганы элчилерин жиберди:


22«Сенин жериң аркылуу өтүүгө мага уруксат эт. Эгин талааларың менен жүзүмзарларыңды аралап өтпөйбүз, кудуктарыңдан да суу ичпейбиз. Жериңден өтүп кеткенче, падышанын жолу менен өтөбүз»[+].


23Бирок Сихон Ысрайыл уулдарына өз жери аркылуу өтүүгө уруксат бербей койду. Ал өзүнүн элин чогултуп, чөлдө Ысрайыл элине каршы чыгып, Жааска чейин келип, Ысрайыл эли менен салгылашты.


24Ысрайыл аны кылычы менен кыйратып, Арнондон Жабокко чейинки, анын амондуктардын чек арасына чейинки жерлерин өзүнө каратып алды, анткени амондуктардын чек арасы бекем болчу[+].


25Ошентип, Ысрайыл ушул шаарлардын баарын ээлеп алды. Ысрайыл аморлуктардын бардык шаарларында, Кешпондо жана ага караштуу бардык шаарларда жашап турду.


26Анткени Кешпон аморлуктардын падышасы Сихондун шаары эле. Ал мааптыктардын мурунку падышасы менен согушуп, анын Арнонго чейинки жеринин баарын тартып алган.


27Ошондуктан ырчылар мындай деп ырдашат: «Кешпонго келгиле, Сихондун шаарын кайрадан кургула, тегерете бекемдегиле.


28Анткени Кешпондон чыккан от, Сихондун шаарынан чыккан жалын Ар-Маапты жана Арнондун бийиктиктерин ээлеп жаткандарды жалмады[+].


29Маап, сага кайгы! Кемош эли, кыйрадың! Уулдарың качып жөнөштү, кыздарың болсо Амор падышасы Сихондун туткуну болуп калышты[+].


30Биз аларды жебе менен кыйраттык. Кешпон Дибонго чейин кыйрады, биз аларды Мейдебанын жанындагы Нопахка чейин кыйраттык»[+].


31Ошентип, Ысрайыл аморлуктардын жеринде жашап турду.


32Муса Жазерди көрүп келүүгө киши жиберди. Анан алар ага караштуу айыл-кыштактарын басып алышты, ал жерлерде жашаган аморлуктарды кууп чыгышты[+].


33Анан артка кайрылып, Башанды көздөй жөнөштү. Ошондо Башан падышасы Ог бүт эли менен аларга каршы чыгып, Эдрейдин жанында салгылашты[+].


34Ошондо Теңир Мусага: «Сен андан коркпо, анткени Мен анын өзүн, бүт элин, бүт жерин сенин колуңа салып берем. Кешпондо жашаган Амор падышасы Сихонду кандай кылсаң, муну да так ошондой кыласың», – деди[+].


35

#### 22

1


Балактын Биламды чакыртышы

Ысрайыл уулдары жолго чыгышып, Иордан суусунун боюндагы Жерихонун каршысындагы Маап түздүгүнө келип токтошту.


2Сипордун уулу Балак Ысрайыл элинин аморлуктарга эмне кылганын көрдү[+].


3Маап эли бул элден абдан коркту, себеби элдин саны көп эле. Маап эли Ысрайыл уулдарынан абдан коркту.


4Ошондо мааптыктар Мидиан аксакалдарына мындай дешти: «Өгүз талаадагы чөптү кандай кайсаса, эми бул эл да биздин айланабызды ошондой кайсайт». Ошол убакта Сипордун уулу Балак Маап элинин падышасы болчу.


5Ал Эфрат дарыясынын боюндагы Пытордо, өзүнүн элинин жеринде жашаган Бейордун уулу Биламды чакыртып жана мындай деп айттырыш үчүн элчилерди жиберди: «Мисир жеринен бир эл келип, жердин бетин каптап, менин жанымда жашап калды[+].


6Ошондуктан келип, ушул элди каргап бер, анткени бул эл менден алда канча күчтүү. Балким, бул элди кыйратып, жеримден кууп чыкканга менин күчүм ошондо жетер. Сен кимге бата берсең, ал бата аларын, кимди каргасаң, ал каргышка каларын мен билем»[+].


7Анан Маап аксакалдары менен Мидиан аксакалдары сыйкырчылык кылдырыш үчүн, белектерин көтөрүп, Биламга келишип, Балактын айткан сөздөрүн ага айтып беришти.


8Ошондо Билам аларга мындай деди: «Ушул жерге түнөп калгыла. Теңир мага кандай десе, силерге ошондой жооп берем». Маап аксакалдары Биламдыкында түнөп калышты.


9Кудай Биламга келип, мындай деп сурады: «Сеникинде түнөп калган кайсы кишилер?»


10Билам Кудайга мындай деп жооп берди: «Буларды мааптыктардын падышасы Сипордун уулу Балак мындай деп айттырыш үчүн мага жибериптир:


11“Мисир жеринен бир эл келип, жер бетин каптап калды. Ошондуктан келип, бул элди каргап бер. Балким, мен ошондо булар менен согушууга жарап, жеримден кууп чыгармын”».


12Ошондо Кудай Биламга мындай деди: «Булар менен барба, бул элди каргаба, анткени бул эл – бата алган эл».


13Билам эртең менен туруп, Балактын төрөлөрүнө мындай деди: «Жериңерге кете бергиле, анткени Теңир менин силер менен баруумду каалаган жок».


14Маап төрөлөрү ордуларынан туруп, Балакка келип, мындай дешти: «Билам биз менен келүүгө макул болбой койду».


15Балак алардан да атактуу, кадыр-барктуу төрөлөрдү жиберди.


16Алар Биламга келип, мындай дешти: «Сипордун уулу Балак: “Мага келбей койбо.


17Сага чоң сый көрсөтөм, сен мага эмне айтсаң, ошонун бардыгын жасайм. Келип, бул элди каргап бер”, – деп жатат».


18Балактын кулдарына Билам мындай деп жооп берди: «Балак мага алтын-күмүшкө толгон үйүн берсе да, Кудай-Теңиримдин буйругун аттап, чоң да, кичине да иш кыла албайм[+].


19Ошентсе да, мында түнөп калгыла. Теңир мага дагы эмне дээр экен, ошону билейин».


20Кудай түн ичинде Биламга келип, мындай деди: «Бул кишилер сени чакырып келсе, ордуңан туруп, булар менен жөнө, бирок Мен айтканды гана кыл».


21Билам эртеси эртең менен туруп, эшегин токуп, Маап төрөлөрү менен жөнөдү.

22


Биламдын эшеги

Анын кеткенине Кудай каарданды. Ошондо ага тоскоолдук кылыш үчүн, Теңирдин периштеси алдынан чыкты. Билам өзүнүн ургаачы эшегин минип бараткан, жанында эки малайы бар эле.


23Ошондо эшеги Теңирдин колуна кылыч кармап жолунда турган периштесин көрүп, жолдон бурулуп, талаага салды. Билам болсо эшегин жолго кайрыш үчүн сабап кирди[+].


24Теңирдин периштеси жүзүмзарлардын ортосундагы кууш жолдо туруп калды. Жолдун эки тарабы тең дубал эле.


25Эшек Теңирдин периштесин көргөндө, дубал жакка ыктап, Биламдын бутун кысып салды. Билам дагы сабап кирди.


26Теңирдин периштеси болсо ал жерден жылып, оңго да, солго бурула алгыс тар жерге туруп алды.


27Билам минип турган эшек Теңирдин периштесин көрүп жата калды. Биламдын каары кайнап, эшекти таяк менен сабап кирди.


28Ошондо Теңир эшекке тил киргизди. Эшек Биламга мындай деди: «Мени үчүнчү ирет сабап жатасың, мен сага эмне кылдым?»


29Билам эшекке: «Мени келеке кылганың үчүн сабадым. Эгерде колумда кылыч болсо, башыңды азыр эле кыя чапмакмын», – деди.


30Эшек болсо Биламга: «Ушул күнгө чейин өзүң минип жүргөн алдыңдагы эшегиң мен эмес белем, сени ушинте турган өнөкөтүм бар беле?» – деди. Билам: «Жок!» – деди.


31Теңир Биламдын көзүн ачты. Ал колуна жалаңдаган кылыч кармап жолдо турган Теңирдин периштесин көрдү. Ошондо ал ага таазим кылып, жүзтөмөндөп жыгылды.


32Теңирдин периштеси ага мындай деди: «Эмне үчүн эшегиңди үч жолу сабадың? Бараткан жолуң Менин алдымда туура болбогондуктан, Мен сага тоскоолдук кылыш үчүн чыктым.


33Эшегиң Мени көрүп, үч ирет жолдон бурулду. Бурулуп кетпегенде, аны тирүү калтырып, Мен сени өлтүрүп коймокмун».


34Анан Билам Теңирдин периштесине мындай деди: «Мен күнөө кылдым, анткени мен Сенин мага каршы чыгып, жолумда турганыңды билген эмесмин. Ошондуктан бул Сага жакпаса, анда мен кайра тартайын».


35Ошондо Теңирдин периштеси Биламга мындай деди: «Бул кишилер менен бара бер, бирок Мен сага эмне десем, ошону гана сүйлөйсүң». Ошентип, Билам Балактын төрөлөрү менен жөнөп кетти.

36


Балак менен Билам

Балак Биламдын келе жатканын угуп, Арнондун жанындагы чек арада жайгашкан мааптыктардын шаарынан алдынан тосуп чыкты[+].


37Балак Биламга мындай деди: «Мен сени чакыртканы киши жибербедим беле. Эмне үчүн келбей койдуң? Мен сени кантип эле сыйлай албай калайын?»


38Билам Балакка мындай деди: «Мына мен сага келдим, бирок мен өзүм бирдеме айта алар бекем? Кудай оозума эмнени салса, мен ошону гана айтам»[+].


39Анан Билам Балак менен кетти. Алар Кирийат-Хутсотко келишти.


40Балак өгүздөрдү, койлорду союп, Биламга жана аны менен бирге келген төрөлөргө берип жиберди.

41


Биламдын биринчи пайгамбачылыгы

Балак эртеси эртең менен Биламды Баал бийиктиктерине чыгарып, ошол жерден Ысрайыл элинин бир бөлүгүн көрсөттү.

#### 23

1Ошондо Билам Балакка: «Мага бул жерге жети курмандык чалынуучу жай орнотуп, жети букачар, жети кочкор даярдап бер», – деди[+].


2Балак Билам айткандай кылды. Ар бир курмандык чалынуучу жайга Балак менен Билам бирден букачар, бирден кочкор чалышты.


3Анан Билам Балакка: «Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгыңдын жанында туруп тур, мен барып келейин. Балким, Теңир мага жолугар. Ал мага эмнени айтса, ошону сага айтам», – деп айтып, бийик жерге чыгып кетти.


4Ошондо Кудай Билам менен жолукту. Билам Кудайга: «Мен жети курмандык чалынуучу жай орнотуп, ар бир курмандык чалынуучу жайга бирден букачар, бирден кочкор чалдым», – деди.


5Ошондо Теңир Биламдын айтчу сөзүн оозуна салып: «Балакка кайра барып, ушул сөздөрдү айт», – деди.


6Ал Балакка кайтып келсе, ал өзүнүн бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгынын жанында Маап төрөлөрү менен туруптур.


7Ошондо Билам мындай деди: «Маап падышасы Балак мени Месопотамиядан, чыгыш тоолорунан алдырып алып: “Кел, Жакыпты каргап бер, кел, Ысрайыл элин каргап бер”, – деди.


8Кудай аны каргабаса, мен аны кантип каргайын? Теңир ага жамандык кылбаса, мен ага кантип жамандык кылайын[+]?


9Мен аны аскалардын чокусунан көрүп турам, адырлардын башынан аны карап турам: бул өзүнчө жашаган, эсепке кирбеген эл экен[+].


10Жакыптын кумдай санын ким санап чыгат да, Ысрайылдын төрттөн бир бөлүгүн ким эсептеп чыгат? Ошол адил адамдар өлгөн сыяктуу өлсөм экен, күнүм ошолор сыяктуу эле бүтсө экен!»[+]


11Ошондо Балак Биламга: «Бул эмне кылганың? Мен сени кас душмандарымды каргап берсин деп алдырбадым беле, сен болсо бата берип жатасың!» – деди.


12Билам болсо: «Теңир оозума эмнени салса, мен так ошону айтышым керек эмеспи», – деп жооп берди.

13


Биламдын экинчи пайгамбачылыгы

Балак ага: «Жүр мени менен башка жерге, сен ал элди ошол жерден көрөсүң, бирок бүт бойдон көрбөйсүң, бир бөлүгүн гана көрөсүң, ошол жерден каргап бер», – деди.


14Анан аны Пизги тоосунун чокусундагы сакчылар турган жерге алып келип, жети курмандык чалынуучу жай орнотуп, ар бир курмандык чалынуучу жайга бирден букачар, бирден кочкор чалды.


15Ошондо Билам Балакка: «Ушул жерде, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгыңдын жанында туруп тур, мен болсо тигил жакка Кудай менен жолукканы барып келейин», – деди.


16Теңир Биламга жолугуп, айтар сөзүн оозуна салып: «Балакка кайра барып, ушул сөздөрдү айт», – деди.


17Ал кайра келсе, Балак өзүнүн бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгынын жанында Маап төрөлөрү менен туруптур. Ошондо Балак андан: «Теңир эмне деп айтты?» – деп сурады.


18Ал мындай сөздөрдү айтты: «Тур, Балак, мени ук, Сипор уулу, сөзүмө кулак сал.


19Калп айткыдай, Кудай адам эмес, өзгөрүлүп кеткидей, Кудай адам баласы эмес. Ал айтканын аткарбай коймок беле? Ал дегенин кылбай коймок беле[+]?


20Мына, мен бата бере баштадым, анткени Ал Өзү бата берип жатат, ошондуктан мен муну өзгөртө албайм.


21Жакыптын башына мүшкүл түшөрү көрүнбөйт, Ысрайылдын башына бактысыздык келери билинбейт. Кудай, анын Теңири аны менен, Ысрайылдан падыша сурнайынын үнү чыгат.


22Аларды Мисирден Кудай алып чыккан, алардын күчү буйволдун күчүндөй[+].


23Жакыпка эч кандай көз байлоочулук таасир этпейт, Ысрайылга сыйкыр тийбейт. Өз учурунда Жакып тууралуу, Ысрайыл тууралуу: “Карагылачы, Кудай кандай укмуштарды жаратты!” деп айтышат[+].


24Бул эл ургаачы арстандай комдонуп, эркек арстандай турду. Эми ал олжосун басып жемейинче, жайлаганынын канына канмайынча жатпайт»[+].


25Балак Биламга мындай деди: «Аны каргабасаң каргабай эле кой, бата бербесең бербей эле кой».


26Билам Балакка мындай деп жооп берди: «Теңир мага эмнени айтса, ошону аткарам деп, мен сага айтпадым беле?»

27


Биламдын үчүнчү пайгамбарчылыгы

Ошондо Балак Биламга: «Жүр, мен сени башка жерге алып барайын, балким, бул Кудайга жагар, ошол жактан элди каргап берерсиң», – деди.


28Анан Балак Биламды чөлдү караган Пейор тоосунун чокусуна алып чыкты.


29Билам Балакка: «Мага ушу жерге жети курмандык чалынуучу жай орнотуп, жети букачар, жети кочкор даярдап бер», – деди.


30

#### 24

1Билам Ысрайыл элине бата берүү Теңирге жагарын көрүп, мурдагыдай сыйкырчылык кылбай, бурулуп, чөлдү карап туруп калды.


2Анан Билам көз чаптырып, өз-өз уруусу менен турган Ысрайыл элин көрдү. Ошондо анын үстүнө Кудайдын Руху түштү[+].


3Ошондо ал мындай сөздөрдү айтты: «Бейордун уулу Билам сүйлөп жатат, ачык көргөн адам айтып жатат,


4Кудайдын сөзүн угуп жаткан, Кудуреттүүнүн аянын көрүп жаткан адам айтып жатат. Ал жыгылып бара жатат, бирок ал ачык көрүп турат:


5Жакып, чатырларың, Ысрайыл, үйлөрүң кандай сонун!


6Алар дарыя боюндагы бактардай, Теңир отургузган алой дарактарындай, суу боюндагы кедр дарактарындай, өрөөндөй созулуп жатат.


7Анын чакаларынан суу ашып-ташып төгүлүп турат, анын укум-тукуму чоң суулардай жайылат. Анын падышасы Агактан да өтүп, падышачылыгынын зоболосу артат.


8Аны Мисирден Кудай алып чыккан. Анын күчү буйволдун күчүндөй, ал өзүнө каршы чыккан элди жеп салат, сөөктөрүн талкалап, жебеси менен жексен кылат[+].


9Ал тизе бүктү, эркек арстандай, ургаачы арстандай жатат, аны ким тургуза алат? Сага бата берген бата алат, сени каргаган каргышка калат!»[+]


10Ошондо Балактын Биламга каары кайнап, колун серпип, ага мындай деди: «Мен сени душманымды каргасын деп чакыргам, бирок сен аларга үч жолу бата бердиң[+].


11Ошондуктан өз жолуңа туш, мен сени сыйлайын дедим эле, бирок Теңир сени сыйдан ажыратып жатат».


12Ошондо Билам Балакка мындай деди: «Мен сенин мага жиберген элчилериңе:


13“Балак мага алтын-күмүшкө толгон үйүн берсе да, Теңирдин буйругун буза албайм, өз эрким менен жакшылык же жамандык кыла албайм. Теңир эмнени айтса, мен ошону айтам”, – деп айтпадым беле.

14


Биламдын акыркы пайгамбарчылыктары

Мен өз элиме кетип бара жатам. Жүр мени менен, келечекте бул эл сенин элиңди эмне кыларын мен сага айтып берем».


15Анан ал мындай сөздөрдү айтты: «Бейордун уулу Билам сүйлөп жатат, ачык көргөн адам айтып жатат.


16Кудайдын сөзүн угуп жаткан, Бардыгынан Жогору Тургандан акылмандуулук алган, Кудуреттүүнүн аянын көрүп жаткан адам айтып жатат. Ал жыгылып бара жатат, бирок ал ачык көрүп турат.


17Аны көрүп турам, бирок азырынча жок. Аны көрүп турам, бирок али жакын эмес. Жакыптан жылдыз чыгат, Ысрайылдын бийлик таягы көтөрүлөт, ал Мааптын төрөлөрүнө сокку урат, Шет уулдарынын бардыгын кыйратат[+].


18Эдом анын карамагында калат, Сеир өз душмандарынын кол астында болот, Ысрайыл болсо өз күчүн көрсөтөт[+].


19Жакыптын тукуму калган шаарларды басып алып талкалайт».


20Анан ал амалыктыктарды көрүп, мындай сөздөрдү айтты: «Амалык – байыркы элдердин бири, бирок ал акырында кыйрап жок болот»[+].


21Анан ал кейниликтерди көрүп, мындай сөздөрдү айтты: «Сенин турагың бекем, сенин уяң зоокага салыныптыр[+].


22Бирок Ашур сени колго түшүрүп, туткундап кетерге аз калганда, Кабыл бүлгүнгө учурайт».


23Анан ал дагы мындай сөздөрдү айтты: «О, кандай кайгы, Кудай муну кылганда ким тирүү калат!


24Китимден кемелер келип, Ашурду багынтып алат, Эйберди да багынтып алат, бирок алар да ойрон болушат!»[+]


25

#### 25

1


Ысрайыл элинин Шитимде жалган кудайларга табынышы

Ошентип, Ысрайыл Шитимде жашап турду. Ошондо Ысрайыл эли Маап кыздары менен ойноштук кылып бузула баштады[+].


2Алар Ысрайыл элин өз кудайларына чалган курмандыктарына чакырышты. Эл алардын курмандыгынан жеп, алардын кудайларына табына баштады[+].


3Ошентип, Ысрайыл Баал-Пейор деген жасалма кудайга табына баштады. Ошондо Теңир Ысрайылга каарданды[+].


4Теңир Мусага мындай деди: «Бардык эл башчыларды алып, күн астында, Теңирдин алдында асып сал, ошондо Теңирдин Ысрайылга болгон жалындаган каары кайтат»[+].


5Муса Ысрайыл башкаруучуларына: «Ар бириңер Баал-Пейорго жабышкан адамдарыңарды өлтүргүлө», – деди.


6Ысрайыл уулдарынын бүт жамааты жыйын чатырынын алдында ыйлап жатканда, Ысрайыл уулдарынан бирөө Мусанын жана жамааттын көз алдында бир мидиандык кызды өз бир туугандарына алып келди.


7Ыйык кызмат кылуучу Арундун уулу болгон Элазардын уулу Пинехас муну көрүп, жамааттын ортосунан тура калып, найзасын колуна алып,[+]


8жанагы ысрайылдыктын артынан кирди да, экөө жаткан жеринен ысрайылдыкты да, аялды да ичке сайды. Ошондон кийин Ысрайыл уулдарынын кырылганы токтоду[+].


9Кырылган ысрайылдыктардын саны жыйырма төрт миң эле.


10Теңир Мусага мындай деди:


11«Ыйык кызмат кылуучу Арундун уулу болгон Элазардын уулу Пинехас Ысрайыл уулдарынын арасында Мага болгон кызганычын көрсөтүп, Менин аларга болгон каарымды кайра тарттырды, ошондуктан Мен кызганычым менен аларды жок кылып салган жокмун.


12Ошондуктан айт: “Мына, Мен ага Өзүмдүн тынчтык келишимимди берип жатам[+].


13Ал келишим ага жана анын укум-тукумуна ыйык кызмат кылуучулукту түбөлүккө калтыруу келишими болот, анткени ал өз Кудайына болгон кызганычын көрсөтүп, Ысрайыл уулдарын куткарып калды”»[+].


14Мидиандык аял менен бирге өлтүрүлгөн ысрайылдыктын аты Шымон уруусунун башчысы Саланын уулу Зимри болчу.


15Ал эми өлтүрүлгөн мидиандык аялдын аты Козби эле. Ал Мидиандагы Омот уруусунун башчысы Сурдун кызы болчу[+].


16Теңир Мусага дагы мындай деди:


17«Мидиандыктарга каршы согуш ачып, аларды талкалагыла[+].


18

#### 26

1


Ысрайылды экинчи жолу санап чыгуу

Ошол кыйроодон кийин Теңир Мусага жана ыйык кызмат кылуучу Арундун уулу Элазарга мындай деди:


2«Ысрайыл уулдарынын бүт жамаатындагы жыйырма жаштагы жана андан жогорку согушка жарактууларын уруусу боюнча санап чыккыла»[+].


3Жерихонун маңдайындагы Иордан боюнда, Маап түздүгүндө Муса менен ыйык кызмат кылуучу Элазар аларга мындай дешти:


4«Теңир Мусага буйругандай, Мисир жеринен чыккан Ысрайыл уулдарынын жыйырма жаштагыларынын жана андан жогоркуларынын бардыгын санап чыккыла.


5Ысрайылдын туну – Рубейин. Рубейиндин уулдарынан тараган уруулар: Ханохтон тараган Ханох уруусу, Палудан тараган Палу уруусу,[+]


6Хесрондон тараган Хесрон уруусу, Кармиден тараган Карми уруусу[+].


7Мына ушулар – Рубейиндин уруулары. Булардын саны кырк үч миң жети жүз отуз болду[+].


8Палунун уулу – Элийап.


9Элийаптын уулдары: Немуел, Датан жана Абырам. Теңирге каршы чыккан Корактын таламдаштарына кошулуп, Муса менен Арунга каршы чыккан Датан менен Абырам ушул[+].


10Ошондо жер араанын ачып, аларды жана Коракты жутуп алган. От эки жүз элүү кишини өрттөп кеткенде, алар менен бирге таламдаштары да өлүшкөн. Бул аларга эскертүү болуп калган[+].


11Бирок Корактын уулдары өлгөн эмес[+].


12Шымондун уулдарынан тараган уруулар: Немуелден тараган Немуел уруусу, Жаминден тараган Жамин уруусу, Жахинден тараган Жахин уруусу[+].


13Зерактан тараган Зерак уруусу, Шабулдан тараган Шабул уруусу.


14Мына ушулар – Шымондун уруулары, алардын саны – жыйырма эки миң эки жүз[+].


15Гат уулдарынан тараган уруулар: Сепондон тараган Сепон уруусу, Хагиден тараган Хаги уруусу, Шуниден тараган Шуни уруусу,[+]


16Озниден тараган Озни уруусу, Эйриден тараган Эйри уруусу,


17Ароттон тараган Арот уруусу, Арейлиден тараган Арейли уруусу.


18Мына ушулар – Гат уруулары, алардын саны – кырк миң беш жүз[+].


19Жүйүттүн уулдары: Эйир жана Онан. Бирок Эйир менен Онан Канаан жеринде өлүшкөн[+].


20Жүйүттүн уулдарынан тараган уруулар: Шейладан тараган Шейла уруусу, Перестен тараган Перес уруусу, Зерактан тараган Зерак уруусу.


21Перестин уруулары: Кесрондон тараган Кесрон уруусу, Хамулдан тараган Хамул уруусу.


22Мына ушулар – Жүйүт уруулары, алардын саны – жетимиш алты миң беш жүз[+].


23Исахар уулдарынан тараган уруулар: Толадан тараган Тола уруусу, Пубадан тараган Пуба уруусу,[+]


24Жашуптан тараган Жашуп уруусу, Шимрондон тараган Шимрон уруусу.


25Мына ушулар – Исахар уруулары, алардын саны – алтымыш төрт миң үч жүз[+].


26Забулун уулдарынан тараган уруулар: Сереттен тараган Серет уруусу, Эйлондон тараган Эйлон уруусу, Жахлиелден тараган Жахлиел уруусу[+].


27Мына ушулар – Забулун уруулары, алардын саны – алтымыш миң беш жүз[+].


28Жусуптун уулдарынан тараган уруулар: Менаше менен Эпрайым[+].


29Менашенин уулдары: Махирден тараган Махир уруусу. Махирден Гилат туулган, Гилаттан Гилат уруусу тараган[+].


30Гилаттын уулдары булар: Жезерден тараган Жезер уруусу, Хейлектен тараган Хейлек уруусу,


31Асриелден тараган Асриел уруусу, Шехемден тараган Шехем уруусу,


32Шемиттен тараган Шемит уруусу, Хейперден тараган Хейпер уруусу.


33Хейпер уулу Салапаттын эркек балдары болгон эмес, кыздары гана болгон. Салапаттын кыздарынын аттары: Махла, Ноя, Хогла, Милка жана Тирса[+].


34Мына ушулар – Менаше уруулары, алардын саны – элүү эки миң жети жүз[+].


35Эпрайымдын уулдарынан тараган уруулар: Шутелахтан тараган Шутелах уруусу, Бехерден тараган Бехер уруусу, Тахандан тараган Тахан уруусу[+].


36Шутелахтын уулдары булар: Эйрондон тараган Эйрон уруусу.


37Мына ушулар Эпрайым уулдарынан тараган уруулар, алардын саны – отуз эки миң беш жүз. Өз-өз уруулары боюнча Жусуптун уулдары ушулар[+].


38Мына булар Бенжеминдин уулдарынан тараган уруулар: Беладан тараган Бела уруусу, Ашбелден тараган Ашбел уруусу, Акирамдан тараган Акирам уруусу[+].


39Шепупамдан тараган Шепупам уруусу, Хупамдан тараган Хупам уруусу.


40Беланын уулдары: Арт менен Нааман. Арттан Арт уруусу, Наамандан Нааман уруусу тараган.


41Бенжеминдин уулдарынан тараган уруулар ушулар, алардын саны – кырк беш миң алты жүз[+].


42Мына булар Дандын уулдарынан тараган уруулар: Шухамдан тараган Шухам уруусу. Дандын уулдарынан тараган уруулар ушулар[+].


43Шухамдын урууларын санап чыкканда, алтымыш төрт миң төрт жүз болду[+].


44Ашырдын уулдарынан тараган уруулар булар: Имнадан тараган Имна уруусу, Ишпадан тараган Ишпа уруусу, Бириядан тараган Бирия уруусу[+].


45Бириянын уулдары: Хеберден тараган Хебер уруусу, Малкиелден тараган Малкиел уруусу.


46Ашырдын кызынын аты Сара эле.


47Ашырдын уулдарынан тараган урууларды санап чыкканда, элүү үч миң төрт жүз болду[+].


48Напталынын уулдарынан тараган уруулар булар: Жахсиелден тараган Жахсиел уруусу, Гуниден тараган Гуни уруусу[+].


49Жетсерден тараган Жетсер уруусу, Шилемден тараган Шилем уруусу.


50Напталынын уулдарынан тараган урууларды санап чыкканда, кырк беш миң төрт жүз болду[+].


51Ысрайыл уулдарынын жалпы саны алты жүз бир миң жети жүз отуз болду[+].


52Анан Теңир Мусага мындай деди:


53«Жер адам санына жараша бөлүнсүн[+].


54Кайсы уруунун саны көп болсо, ага көбүрөөк жер бер. Кайсы уруунун саны азыраак болсо, аларга азыраак жер бер. Жерди ар бир уруунун санына жараша бөлүштүр[+].


55Жер өкчөмө таш менен бөлүштүрүлсүн, алар аталарынын уруусунун аттарына жараша үлүштөрүн алышсын.


56Жер саны көп урууга да, саны аз урууга да өкчөмө таш менен бөлүштүрүлсүн».


57[•]Өз-өз уруулары боюнча эсепке кирген леби уруулары булар: Гейиршондон тараган Гейиршон уруусу, Кааттан тараган Каат уруусу, Мерариден тараган Мерари уруусу.


58Лебиден тараган уруулар булар: Либни уруусу, Хеброн уруусу, Махли уруусу, Муши уруусу, Корак уруусу. Кааттан Амрам төрөлгөн.


59Амрамдын аялынын аты Жохебет, ал Лебинин кызы. Аны Лебинин аялы Мисирде төрөгөн. Ал Амрамга Арун менен Мусаны жана алардын карындашы Мириямды төрөп берген.


60Арундан Надап менен Абыйут, Элазар менен Итамар төрөлгөн[+].


61Бирок Надап менен Абыйут Теңирдин алдына башка от алып келгени үчүн өлүшкөн[+].


62Ошентип, бир айлык жана андан жогорку эркек аттуулардын саны жыйырма үч миң болду. Алар Ысрайыл уулдары менен чогуу эсептелген жок, анткени Ысрайыл уулдарынын арасынан аларга жер бөлүнгөн эмес[+].


63Жерихонун маңдайындагы Иордандын боюнда, Маап түздүгүндө Муса менен ыйык кызмат кылуучу Элазар санап чыккан Ысрайыл уулдарынын эсепке киргендери ушулар.


64Булардын эсебине Муса менен ыйык кызмат кылуучу Арун Синай чөлүндө санап чыккан Ысрайыл уулдарынан бир да киши кирген жок.


65

#### 27

1


Салапаттын кыздары

[•]Ошондо Салапаттын кыздары келишти. Салапат Хейпердин, Хейпер Гилаттын, Гилат Махирдин, Махир Менашенин, Менаше Жусуптун уулу. Салапаттын кыздарынын аттары Махла, Ноя, Хогла, Милка жана Тирса эле[+].


2Алар Муса менен ыйык кызмат кылуучу Элазардын, төрөлөр менен бардык жамааттын алдына келип, жыйын чатырынын оозунда туруп, мындай дешти:


3«Биздин атабыз чөлдө каза тапты, ал Теңирге каршы чыккан Корактын таламдаштарынын арасында болгон эмес, ал өз күнөөсү боюнча көз жумду, анын эркек балдары болгон эмес[+].


4Эркек баласы жок болсо эле, өз уруусунан атабыздын аты өчүп калышы керекпи? Атабыздын бир туугандарынын арасынан бизге да жер бергиле»[+].


5Муса бул ишти Теңирдин алдына койду.


6Ошондо Теңир Мусага мындай деди:


7«Салапаттын кыздары туура айтып жатат, буларга атасынын бир туугандарынын арасынан мураска жер бер, булардын атасынын үлүшүн бер.


8Анан Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: Ким эркек бала көрбөй өлсө, анда анын энчисин кыздарына өткөрүп бергиле.


9Эгерде кыздары жок болсо, анда анын энчисин бир туугандарына бергиле.


10Эгерде бир туугандары жок болсо, анда анын үлүшүн атасынын бир туугандарына бергиле.


11Эгерде атасынын бир туугандары жок болсо, анда анын үлүшүн мураска калтыруу үчүн өз уруусундагы жакын туугандарынын бирине бергиле. Бул мыйзам Теңир Мусага буйругандай, Ысрайыл уулдарына түбөлүккө калсын»[+].

12


Нундун уулу Жашыя – Мусанын орун басары

Теңир Мусага дагы мындай деди: «Мына бул Абарым тоосуна чыгып, Мен Ысрайыл уулдарына берип жаткан жерди кара[+].


13Ал жерди карап чыккандан кийин, бир тууганың Арун өз элине барып кошулгандай, сен да өз элиңе барып кошул[+].


14Анткени силер Син чөлүндө Менин буйругумду аткарбай койгонсуңар, бүт жамаат наалып жатканда, Мериба суусунун боюнда аларга Менин ыйыктыгымды көрсөткөн эмессиңер»[+].


15Муса Теңирге мындай деди:


16«Теңир, бардык адамдардын рухунун Кудайы ушул жамаатты башкара турган адамды дайындап койсо экен[+].


17Теңирдин жамааты кайтаруучусу жок койлордой болбошу үчүн, алардын алдында чыга турган, алардын алдында кире турган, аларды чыгара турган, аларды алып келе турган адам болсо экен»[+].


18Ошондо Теңир Мусага мындай деди: «Ичинде Рух бар Нундун уулу Жашыяны өзүңө чакырып, башына колуңду кой,[+]


19анан аны ыйык кызмат кылуучу Элазардын алдына, бүт жамааттын алдына тургузуп, алардын көз алдында ага акыл-насаат айт[+].


20Анан Ысрайыл уулдарынын бүт жамааты ага баш ийиши үчүн, өз даңкыңдан бер[+].


21Ал ыйык кызмат кылуучу Элазарга кайрылып турсун. Элазар болсо Теңирдин чечимин урим аркылуу сурасын. Ысрайылдын бардык уулдары менен бүткүл жамааты аны менен бирге болуп, анын айтканы боюнча чыгып, анын айтканы боюнча кирип турууга тийиш».


22Теңир буйругандай, Муса Жашыяны чакырып, ыйык кызмат кылуучу Элазардын жана бүт жаматтын алдына койду.


23

#### 28

1


Курмандыктарды алып келүү тартиби

[•]Теңир Мусага мындай деди:


2«Ысрайыл уулдарына мындай деп буйрук бер: Алар Мага курмандыктарын, нан курмандыктарын жыты Мага жаккан курмандыктар катары өз убагында алып келишсин[+].


3Аларга дагы мындай де: Теңирге мындай курмандыктарды алып келишсин: дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка эч кемчилиги жок бир жылдык эки козу алып келишсин.


4Бир козуну эртең менен, экинчи козуну кечинде алып келишсин.


5Нан курмандыгына сыгылган зайтун майынан гиндин төрттөн бир бөлүгүндөй өлчөмдө кошулган эйфанын ондон бир бөлүгүнчөлүк буудай унун алып келишсин.


6Бул – жыты Теңирге жаккан, Ага арналган дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык. Синай тоосунда ушундай курмандык чалынган.


7Ар бир козу менен кошо гиндин төрттөн бир бөлүгүнчөлүк куюлуучу курмандык алып келишсин. Куюлуучу курмандык үчүн алып келген шарапты Теңирге арнап, ыйык жайда куй.


8Жыты Теңирге жаккан курмандыкка экинчи козуну кечинде алып кел, аны эртең мененки козудай кылып, нан курмандыктары менен, куюлуучу курмандыктары менен алып кел.

9


Ишемби күнү алып келинүүчү курмандык

Ишемби күнү болсо эч кемчилиги жок бир жылдык эки козу алып келгиле, аны менен кошо зайтун майы кошулган эйфанын ондон эки бөлүгүнчөлүк буудай унун жана куюлуучу курмандыкты алып келгиле.


10Бул курмандык – дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык менен куюлуучу курмандыктан тышкары ар бир ишемби сайын чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык[+].

11


Ай жаңырганда алып келинүүчү курмандыктар

Ай жаңырганда да Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгыңарды алып келгиле. Бодо малдан эки букачар, кемчилиги жок бир кочкор жана бир жылдык жети козу,[+]


12ар бир букачар менен кошо нан курмандыгына зайтун майы кошулган эйфанын ондон үч бөлүгүнчөлүк буудай унун, кочкор менен кошо нан курмандыгына зайтун майы кошулган эйфанын ондон эки бөлүгүнчөлүк буудай унун,


13ар бир козу менен кошо нан курмандыгына зайтун майы кошулган эйфанын ондон бир бөлүгүнчөлүк буудай унун алып келгиле. Бул курмандык – жыты Теңирге жаккан бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык.


14Бир букачар менен кошо куюлуучу курмандыкка жарым гин шарап, бир кочкор менен кошо үчтөн бир гин шарап, ар бир козу менен кошо төрттөн бир гин шарап алып келсин. Бул курмандык – жылдын бардык айларында ай жаңырган сайын бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык.


15Дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктан тышкары күнөөңөр үчүн чалынуучу курмандыкка Теңирге арнап, бир текени куюлуучу курмандык менен кошо алып келгиле.

16


Пасах майрамында алып келинүүчү курмандыктар

[•]Биринчи айдын он төртүнчү күнү – Теңирдин Пасах майрамы[+].


17Ошол айдын он бешинчи күнү – майрам. Жети күн ачыткы кошулбай бышырылган нан жегиле[+].


18Биринчи күнү ыйык чогулуш өткөргүлө, эч кандай жумуш кылбагыла.


19Теңирге арнап, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бодо малдан эки букачар, бир кочкор, бир жылдык жети козу чалгыла. Алар эч кемчилиги жок болсун.


20Бир букачар менен кошо нан курмандыгына зайтун майы кошулган эйфанын ондон үч бөлүгүнчөлүк буудай унун, бир кочкор менен кошо эйфанын ондон эки бөлүгүнчөлүк буудай унун алып келгиле.


21Ал эми жети козунун ар бири менен кошо эйфанын ондон бир бөлүгүнчөлүк буудай унун алып келгиле.


22Тазаланышыңар үчүн, күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке жетелеп келгиле.


23Буларды эртең менен дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктан тышкары алып келгиле.


24Жети күн бою так ушундай кылып алып келгиле. Бул нан курмандыгы – жыты Теңирге жаккан курмандык. Бул курмандыкты дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык менен куюлуучу курмандыктан тышкары алып келиш керек.


25Жетинчи күнү да ыйык чогулуш өткөргүлө, эч кандай жумуш кылбагыла.

26


Биринчи түшүм жыйнаган күнү алып келинүүчү курмандыктар

[•]Биринчи түшүм жыйнаган күнү, Теңирге жаңы дандан нан курмандыгын алып келгениңерде, Жумалар майрамыңарда ыйык чогулуш өткөргүлө. Эч кандай жумуш кылбагыла.


27Жыты Теңирге жаккан бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка бодо малдан эки букачар, бир кочкор, бир жылдык жети козу,


28ар бир букачар менен кошо нан курмандыгына зайтун майы кошулган эйфанын ондон үч бөлүгүнчөлүк буудай унун, кочкор менен кошо эйфанын ондон эки бөлүгүнчөлүк буудай унун,


29жети козунун ар бири менен кошо эйфанын ондон бир бөлүгүнчөлүк буудай унун алып келгиле.


30Тазаланышыңар үчүн, күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке алып келгиле.


31

#### 29

1


Сурнай тартылчу күнү алып келинүүчү курмандыктар

Жетинчи айдын биринчи күнү ыйык чогулуш өткөргүлө. Эч кандай жумуш кылбагыла. Бул күн силерде сурнай тартчу күн болсун[+].


2Жыты Теңирге жаккан бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка эч кемчилиги жок бир букачар, бир кочкор, бир жылдык жети козу чалгыла.


3Алар менен кошо букачар менен кошо нан курмандыгына зайтун майы кошулган эйфанын ондон үч бөлүгүнчөлүк буудай унун, кочкор менен кошо эйфанын ондон эки бөлүгүнчөлүк буудай унун,


4жети козунун ар бири менен кошо эйфанын ондон бир бөлүгүнчөлүк буудай унун алып келгиле,


5тазаланышыңар үчүн, күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке алып келгиле.


6Бул курмандыктарды ай жаңырганда чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык менен нан курмандыгынан тышкары жана дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык менен нан курмандыгынан тышкары, алар үчүн белгиленген куюлуучу курмандыктарынан тышкары жыты Теңирге жаккан курмандык катары алып келгиле.

7


Тазалануу күнүндө алып келинүүчү курмандыктар

Ушул жетинчи айдын онунчу күнү ыйык чогулуш өткөргүлө. Ошол күнү өзүңөрдү орозо менен жоошуткула, эч кандай жумуш кылбагыла[+].


8Жыты Теңирге жаккан бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка эч кемчилиги жок бир букачар, бир кочкор, бир жылдык жети козу алып келгиле.


9Бир букачар менен кошо нан курмандыгына зайтун майы кошулган эйфанын ондон үч бөлүгүнчөлүк буудай унун, кочкор менен кошо эйфанын ондон эки бөлүгүнчөлүк буудай унун,


10жети козунун ар бири менен кошо эйфанын ондон бир бөлүгүнчөлүк буудай унун алып келгиле.


11Күнөөдөн тазаланчу күнү чалынган курмандыктан тышкары, дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктан жана нан курмандыгы менен куюлуучу курмандыктан тышкары күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке алып келгиле.

12


Алачыктар майрамында алып келинүүчү курмандыктар

[•]Жетинчи айдын он бешинчи күнү ыйык чогулуш өткөргүлө, эч кандай жумуш кылбагыла. Теңирдин майрамын жети күн майрамдагыла[+].


13Жыты Теңирге жаккан бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка он үч букачар, эки кочкор, бир жылдык он төрт козу алып келгиле. Алардын эч кемчилиги жок болсун.


14Он үч букачардын ар бири менен кошо нан курмандыгына зайтун майы кошулган эйфанын ондон үч бөлүгүнчөлүк буудай унун, эки кочкордун ар бири менен кошо эйфанын ондон эки бөлүгүнчөлүк буудай унун,


15он төрт козунун ар бири менен кошо эйфанын ондон бир бөлүгүнчөлүк буудай унун алып келгиле.


16Дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктан, нан курмандыгы менен куюлуучу курмандыктан тышкары күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке алып келгиле.


17Экинчи күнү эч кемчилиги жок он эки букачар, эки кочкор, бир жылдык он төрт козу,


18алар менен бирге букачарлардын, кочкорлордун, козулардын санына жараша белгиленген нан курмандыгын, куюлуучу курмандыгын алып келгиле.


19Дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктан, нан курмандыгы менен куюлуучу курмандыктан тышкары күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке алып келгиле.


20Үчүнчү күнү эч кемчилиги жок он бир букачар, эки кочкор, бир жылдык он төрт козу,


21алар менен кошо букачарлардын, кочкорлордун, козулардын санына жараша белгиленген нан курмандыгын, куюлуучу курмандыкты алып келгиле.


22Дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктан, нан курмандыгы менен куюлуучу курмандыктан тышкары күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке алып келгиле.


23Төртүнчү күнү эч кемчилиги жок он букачар, эки кочкор, бир жылдык он төрт козу,


24алар менен кошо букачарлардын, кочкорлордун, козулардын санына жараша белгиленген нан курмандыгын, куюлуучу курмандыгын алып келгиле.


25Дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктан, нан курмандыгы менен куюлуучу курмандыктан тышкары күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке алып келгиле.


26Бешинчи күнү эч кемчилиги жок тогуз букачар, эки кочкор, бир жылдык он төрт козу,


27алар менен кошо букачарлардын, кочкорлордун, козулардын санына жараша белгиленген нан курмандыгын, куюлуучу курмандыкты алып келгиле.


28Дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктан, нан курмандыгы менен куюлуучу курмандыктан тышкары күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке алып келгиле.


29Алтынчы күнү эч кемчилиги жок сегиз букачар, эки кочкор, бир жылдык он төрт козу,


30алар менен кошо букачарлардын, кочкорлордун, козулардын санына жараша белгиленген нан курмандыгын, куюлуучу курмандыкты алып келгиле.


31Дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктан, нан курмандыгы менен куюлуучу курмандыктан тышкары күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке алып келгиле.


32Жетинчи күнү эч кемчилиги жок жети букачар, эки кочкор, бир жылдык он төрт козу,


33алар менен кошо букачарлардын, кочкорлордун, козулардын санына жараша белгиленген нан курмандыгын, куюлуучу курмандыкты алып келгиле.


34Дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктан, нан курмандыгы менен куюлуучу курмандыктан тышкары күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке алып келгиле.


35Сегизинчи күн силер үчүн майрамдын акыркы күнү болсун. Эч кандай жумуш кылбагыла.


36Жыты Теңирге жаккан бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка эч кемчилиги жок бир букачар, бир кочкор, бир жылдык жети козу алып келгиле.


37Алар менен кошо букачарлардын, кочкорлордун, козулардын санына жараша белгиленген нан курмандыгын, куюлуучу курмандыкты алып келгиле.


38Дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктан, нан курмандыгы менен куюлуучу курмандыктан тышкары күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка бир теке алып келгиле.


39

#### 30

1


Убадалар жөнүндө мыйзам

Теңир Мусага эмнени буйруса, ошонун баарын Муса Ысрайыл уулдарына айтып берди.


2Ысрайыл уулдарынын уруу башчыларына Муса мындай деди: «Теңир мындай буйрук берди:


3Ким Теңирге убада берсе же өзүн өзү тыюуга сөз берип карганса, анда ал айткан сөздөрүн бузбасын, оозунан чыккандын бардыгын аткарсын[+].


4Эгерде Теңирге аял убада берсе же жаш чагында, атасынын төрүндө жүргөндө өзүн өзү тыюуга сөз берсе,


5атасы кызынын убадасын же өзүн өзү тыюуга сөз бергенин угуп, макул болсо, анда кызынын бардык убадасы орундалат, өзүн өзү тыюуга берген сөзү аткарылат.


6Эгерде атасы аны угуп, бирок тыйып койсо, анда кызынын убадасы, өзүн өзү тыюуга берген сөзү аткарылбайт, ошондо Теңир кызды кечирет, анткени аны атасы тыйып койгон.


7Эгерде ал кыз күйөөгө чыгып кетип, анын мойнунда өзүн байлаган убадасы же оозунан чыккан сөзү калса,


8аны күйөөсү билип, макул болсо, анда аялдын убадасы орундалат, өзүн өзү тыюуга берген сөзү аткарылат.


9Эгерде күйөөсү билип, ага тыюу салса, анда анын мойнундагы убадасын же өзүн байлаган оозунан чыккан сөзүн жокко чыгарган болот. Ошондо аялды Теңир кечирет.


10Жесир аял же күйөөсү менен ажырашып кеткен аял кандай гана убада бербесин, өзүн өзү тыюуга кандай гана сөз бербесин, бардыгы аткарылат.


11Эгерде аял күйөөсүнүн үйүндө убада берсе же өзүн өзү тыюуга сөз берсе,


12аны күйөөсү угуп, макул болуп, тыюу салбаса, анда аялынын бардык убадасы орундалат, өзүн өзү тыюуга берген сөздөрүнүн баары аткарылат.


13Эгерде күйөөсү угуп, аларды жокко чыгарса, анда аялдын оозунан чыккан бардык убадалар жана өзүн өзү тыюуга берген сөздөр аткарылбайт. Аны күйөөсү жокко чыгарган, андыктан Теңир аны кечирет.


14Бардык убаданы жана өзүн өзү тыюуга берген бардык сөздү аялдын күйөөсү беките алат жана жокко чыгара алат.


15Эгерде күйөөсү ал тууралуу уккандан кийин көп күн өтсө да унчукпай койсо, анда ошонусу менен аялынын убадасын жана анын мойнундагы өзүн өзү тыюуга берген сөзүн бекиткен болот, анткени ал тууралуу уккандан кийин да унчуккан эмес.


16Эгерде аларды уккандан кийин жокко чыгарса, анда ал аялынын күнөөсүн өз мойнуна алган болот».


17

#### 31

1


Мидиандыктарды жазалоо

Теңир Мусага мындай деди:


2«Ысрайыл уулдары үчүн мидиандыктардан өч ал, ошондон кийин өз элиңе кошуласың»[+].


3Ошондо Муса элге кайрылып, мындай деди: «Мидиандыктардан Теңирдин өчүн алыш үчүн, мидиандыктарга каршы чыгууга өзүңөрдүн араңардан адамдарды куралдандырып, согушка камдагыла.


4Ысрайыл урууларынын ар биринен миңден киши чыгарып, согушка жөнөткүлө».


5Ошондо миңдеген Ысрайыл элинин ар бир уруусунан миңден – он эки миң куралдуу жоокер согушка бөлүндү.


6Муса ар бир уруудан миңден алып, аларды согушка жөнөттү, алар менен кошо ыйык кызмат кылуучу Элазардын уулу Пинехасты да согушка жөнөттү. Анын колунда ыйык идиштер менен белги берүүчү сурнай болгон[+].


7Ошентип, алар Теңир Мусага буйругандай, мидиандыктарга каршы согуш ачып, алардын бардык эркек аттууларын кырып салышты.


8Өлтүрүлгөндөр менен кошо Мидиандын беш падышасын: Эби, Рекем, Сур, Хур, Ребаны кошо өлтүрүштү, Бейордун уулу Биламды да кылыч менен өлтүрүштү[+].


9Ал эми мидиандыктардын аялдары менен балдарын Ысрайыл уулдары туткунга алышты, алардын бодо малын, короо-короо койлорун, мүлкүн олжолоп алышты.


10Алардын карамагындагы шаарларды, айыл-кыштактарды өрттөп жиберишти.


11Тартып алгандарынын баарын: бүт олжону, малды, туткундап алган адамдарды алып кетишти.


12Алар туткундарын, олжолорун, тартып алгандарын Жерихонун маңдайындагы Иордан боюнда, Маап түздүгүндө жайгашкан Ысрайыл уулдарынын жамаатына жана Муса менен ыйык кызмат кылуучу Элазарга жеткиришти.

13


Туткундардын тагдыры жана тазалануу

Муса менен ыйык кызмат кылуучу Элазар, жамааттын бүт төрөлөрү алардын алдынан тосуп чыгышты.


14Ошондо согуштан кайткан аскер башчыларына, миң башыларына, жүз башыларына Мусанын ачуусу келип, мындай деди:


15«Аялдарын эмне үчүн тирүү калтырдыңар[+]?


16Биламдын кеңеши менен Пейорго жагынып, Ысрайыл уулдарынын Теңирден баш тартуусуна себепкер болушкан ушулар. Ошон үчүн Теңирдин жамааты кыйраган[+].


17Ошондуктан бардык эркек балдарын, эркек менен жаткан аялдарын өлтүргүлө[+].


18Ал эми эркек көрө элек кыздарын өзүңөр үчүн тирүү калтыргыла[+].


19Ошондон кийин жети күн стандын сыртында туруп тургула. Киши өлтүргөн же өлүккө тийген адамдарыңардын баары, туткундарыңар да үчүнчү жана жетинчи күнү тазалангыла[+].


20Бүт кийимиңерди, бүт булгаары буюмдарыңарды, эчкинин жүнүнөн жасалган бүт нерселериңерди, бүт жыгач идиштериңерди тазалап чыккыла».


21Ыйык кызмат кылуучу Элазар согушка барып келген жоокерлерге мындай деди: «Теңирдин Мусага осуяттаган мыйзамы мындай:


22алтынды, күмүштү, жезди, темирди, калайды жана коргошунду,


23отко салына тургандардын бардыгын тазалаш үчүн отко салгыла, андан кийин тазартуучу сууга салгыла, ошондо таза болот, ал эми отко салынбай тургандардын бардыгын сууга салгыла.


24Кийимиңерди болсо жетинчи күнү жуугула, ошондо таза болосуңар, ошондон кийин гана станга кирсеңер болот»[+].

25


Олжону бөлүштүрүү

Теңир Мусага мындай деди:


26«Ыйык кызмат кылуучу Элазар, жамааттын уруу башчылары болуп олжого түшкөн адамды жана малды санап чык.


27Анан олжону согушка барып келген жоокерлер менен бүт жамаатка тең бөлүп бер[+].


28Согушка барып келген ар бир жоокерден Теңир үчүн алым ал, адамдардан да, бодо малдан да, эшектерден да, майда малдан да, беш жүз баштан бир баш ал.


29Аларга тийген жарым олжодон алым ал. Муну өйдө көтөрүп Теңирге алып келген курмандык катары ыйык кызмат кылуучу Элазарга бер.


30Ысрайыл уулдарына тийген жарым олжодон Теңирдин жыйын чатырында кызмат кылган лебилерге бер. Адамдардан да, бодо малдан да, эшектерден да, майда малдан да, элүү баштан бир баш ал».


31Муса менен ыйык кызмат кылуучу Элазар Теңир Мусага айткандай кылышты.


32Согушка барып келген жоокерлер тартып алган олжонун саны: алты жүз жетимиш беш миң майда мал,


33жетимиш эки миң бодо мал,


34алтымыш бир миң эшек,


35отуз эки миң эркек көрө элек кыз.


36Согушка катышкандардын жарым үлүшүн эсептегенде, үч жүз отуз жети миң беш жүз майда мал болду.


37Теңир үчүн алынган алымдын саны алты жүз жетимиш беш майда мал болду.


38Бодо малдын саны – отуз алты миң, анын жетимиш экиси Теңир үчүн алынган алым.


39Эшектин саны – отуз миң беш жүз, анын алтымыш бири Теңир үчүн алынган алым.


40Адамдардын саны – он алты миң, анын отуз экиси Теңир үчүн алынган алым.


41Муса Теңир үчүн алынган алымды Теңир буйругандай, ыйык кызмат кылуучу Элазарга тапшырды.


42Муса согушка катышкандардан Ысрайыл уулдарына олжонун жарымын бөлүп берди.


43Жамааттын энчисине тийген олжонун жарымы мынча: үч жүз отуз жети миң беш жүз майда мал,


44отуз алты миң бодо мал,


45отуз миң беш жүз эшек,


46он алты миң адам.


47Ысрайыл уулдарына тийген жарым олжонун, адамдарынын, малынын элүүдөн бир бөлүгүн Муса алып, Теңир буйругандай кылып, Теңирдин жыйын чатырында кызмат кылган лебилерге берди.


48Мусага миңдеген жоокерлердин аскер башчылары, миң башылары, жүз башылары келип, мындай дешти:


49«Кулдарың бизге тапшырылган жоокерлерди эсептеп чыкты, алардын бири да кемибептир.


50Мына, Теңидин алдында тазаланышыбыз үчүн, ар кимибиз өзүбүз тапкан алтындан жасалган буюмдарды: моюнга тагылчу чынжырларды, билериктерди, шакектерди, сөйкөлөрдү, чачпактарды Теңирге арнап алып келдик»[+].


51Муса менен ыйык кызмат кылуучу Элазар алтындан жасалган ушул буюмдарды алардын колунан алышты.


52Миң башылар менен жүз башылардын Теңирге арнап алып келген алтын буюмдарынын салмагы он алты миң жети жүз элүү шекел болду.


53Жоокерлердин ар бири өзү үчүн талап-тоногон[+].


54

#### 32

1


Эки жарым урууну Иордандын аркы өйүзүнө жайгаштыруу

Рубейиндин уулдары менен Гаттын уулдарынын малы өтө көп эле. Алар Жазер жеринде да, Гилат жеринде да малга ылайыктуу жерлер бар экенин көрүштү[+].


2Анан Гаттын уулдары менен Рубейиндин уулдары Муса менен ыйык кызмат кылуучу Элазарга жана жамааттын төрөлөрүнө келип, мындай деп айтышты:


3«Атарот, Дибон, Жазер, Нимра, Кешпон, Элалей, Сыбам, Небо жана Быйон жерлерин


4Теңир Ысрайыл жамаатынын алдында кыйратып салган. Бул жерлер – малдын жайытына ылайыктуу жерлер. Кулдарыңдын болсо малы көп[+].


5Эгерде биз сенин алдыңда ырайым тапкан болсок, бул жерлерди өз кулдарыңдын карамагына бер. Бизди Иордан суусунан ары өткөрбө».


6Ошондо Муса Гаттын уулдары менен Рубейиндин уулдарына мындай деди: «Бир туугандарыңар согушка бара жатышса, силер бул жерде каласыңарбы?


7Эмне үчүн силер Ысрайыл уулдарын Теңир берип жаткан жерге өткөрбөй айнытып жатасыңар?


8Мен силердин ата-бабаларыңарды жерди көрүп келиш үчүн Кадеш-Барнейиден жөнөткөндө, алар да ушундай кылышкан[+].


9Алар Эшкол өрөөнүнө чейин барып, ошол жерди көрүп келишкенден кийин, Теңир берип жаткан жерге Ысрайыл уулдарын баргызбаш үчүн, аларды айнытышкан.


10Ошол күнү Теңирдин каары кайнап, мындай деп ант берген:[+]


11“Мисирден чыккан бул элдин жыйырма жаштагы жана андан жогоркулары Мен Ыбрайымга, Ыскакка, Жакыпка берем деп убада кылган жерди көрүшпөйт, себеби алар Мага баш ийбей коюшту[+].


12Кеназдык Жепундун уулу Калеп менен Нундун уулу Жашыя гана ал жерди көрөт, анткени булар Теңирге баш ийишкен”[+].


13Ысрайылга Теңирдин каары кайнап, аларды чөлдө кырк жыл алып жүрдү. Алар Теңирге кыянаттык кылган бүт уруусу өлүп жок болгуча тентишти[+].


14Мына азыр да, силер, күнөөкөрлөрдүн тукуму, атаңардын ордуна көтөрүлүп чыгып, Ысрайылга Теңирдин каарын дагы кайнаттыңар.


15Эгерде силер Теңирден баш тартсаңар, анда Ал элди дагы чөлгө калтырат, силер бул элди ушинтип курутасыңар».


16Ошондо алар Мусага келип, мындай дешти: «Биз бул жерге малыбызга короо-сарайлады салабыз, балдарыбызга шаар курабыз.


17Өзүбүз болсо биринчи болуп куралданып алып, Ысрайыл уулдарын өз жерине жеткирмейинче, алардын алдында барабыз. Ал жердин тургундары балдарыбызга коркунуч туудурбашы үчүн, аларды чептүү шаарларда калтырабыз[+].


18Ысрайыл уулдарынын ар бири өз үлүшүн алмайынча, биз үйүбүзгө кайтып келбейбиз[+].


19Эгерде бизге Иордандын берки бетинен, чыгыш тараптан үлүш тийсе, анда биз Иордандын аркы бетинен жана андан аркы жерлерден алар менен бирге үлүш албайбыз»[+].


20Ошондо Муса аларга мындай деди: «Эгерде силер мындай кылсаңар, эгерде Теңирдин алдында куралданып чыксаңар,


21силердин куралданган ар бир жоокериңер Теңир Өзүнүн алдындагы душмандарын жок кылып бүтмөйүнчө, Теңирдин алдында Иордандын аркы бетине өтсө,


22Теңирдин алдында жер багынып берсе, ошондон кийин кайрылып келсеңер, Теңирдин жана Ысрайыл элинин алдында күнөөлүү болбойсуңар, ошондо бул жер Теңирдин алдында силердин карамагыңарга калат.


23Эгерде мындай кылбасаңар, Теңирдин алдында күнөөгө баткан болосуңар, бул күнөөңөр үчүн жазаланасыңар.


24Балдарыңарга шаар, койлоруңарга короо-жай кургула, оозуңардан эмне чыкса, ошону жасагыла».


25Ошондо Гаттын уулдары менен Рубейиндин уулдары Мусага мындай дешти: «Мырзабыз кандай буйруса, кулдарың ошондой кылат.


26Балдарыбыз, аялдарыбыз, бардык малыбыз ушул жерде, Гилат шаарларында калат.


27Кулдарың болсо, мырзабыз айткандай, жоокерлердей куралданып, Теңирдин алдында согушка барат».


28Ошондо Муса булар тууралуу ыйык кызмат кылуучу Элазарга, Нундун уулу Жашыяга жана Ысрайыл уулдарынын уруу башчыларына мындай деп буйрук берди:


29«Гаттын уулдары менен Рубейиндин уулдарынын бардыгы согушка куралданып, Теңирдин алдында силер менен бирге Иордандын аркы бетине өтсө, силердин алдыңарда жер багынып берсе, Гилат жерин алардын карамагына бергиле.


30Эгерде алар силер менен куралданып барышпаса, анда алар силер менен бирге Канаан жеринен үлүш алышат».


31Ошондо Гаттын уулдары менен Рубейиндин уулдары мындай деп жооп беришти: «Теңир сенин кулдарыңа кандай айтса, так ошондой кылабыз.


32Биз Теңирдин алдында куралданып, Канаан жергесине барабыз, биздин үлүшүбүз Иордандын бул тарабы болсун».


33Муса Гаттын уулдары менен Рубейиндин уулдарына, Жусуптун уулу Менашенин жарым уруусуна Амор падышасы Сихон падышачылык кылып турган жерлерди, Башан падышасы Ог падышачылык кылып турган жерлерди шаарлары менен, чет жакаларындагы айыл-кыштактары менен берди.


34Гаттын уулдары Дибон, Атарот, Аройер,


35Атрот-Шопан, Жазер, Жокпеяга,


36Бейт-Нимра, Бейт-Аран деген бекем коргондуу шаарларды, койлорго короо-сарайларды курушту.


37Рубейиндин уулдары Кешпон, Элалей, Кирийатайим деген шаарларды курушту.


38Аттары өзгөртүлгөн Небо менен Баал-Мейонду, ошондой эле Сыбманы курушту. Алар өздөрү курган шаарларына ат коюшту.


39Менашенин уулу Махирдин уулдары Гилатка барып, аны каратып алып, ал жерде жашаган аморлуктарды кууп чыгышты[+].


40Муса Менашенин уулу Махирге Гилатты берди, ал ошол шаарга отурукташты[+].


41Менашенин уулу Жайыр барып, айыл-кыштактарын каратып алып, аларды Жайырдын айыл-кыштактары деп атады[+].


42

#### 33

1


Мисирден Иорданга чейин жол жүрүү жөнүндө кыскача кайталоо

Муса менен Арундун башчылыгы астында Мисир жеринен стандары менен чыккан Ысрайыл уулдары мындай жол жүрүштү:


2Муса Теңирдин буйругу боюнча алардын стандары менен жол жүргөнүн жазып чыкты. Алар басып өткөн жерлер булар:


3Алар биринчи айдын он бешинчи күнү Раамсестен чыгышкан. Ысрайыл уулдары Пасахтын эртеси бүткүл Мисир элинин көз алдында күчтүү колдун астында чыгышты[+].


4Ошол убакта мисирликтер Теңир өлтүргөн бардык тун балдарын көмүп жатышкан. Теңир алардын кудайларын жазалады[+].


5Ошентип, Ысрайыл уулдары Раамсестен чыгып, Сукотко жайланышты[+].


6Сукоттон чыгып, Эйтамга жайланышты, ал чөлдүн четиндеги жер эле[+].


7Эйтамдан чыгып, Баал-Сыпондун жанындагы Пи-Ахиротко жөнөп, Мигдолдун жанына жайланышты[+].


8Пи-Акироттон чыгып, деңиздин ортосу менен чөлгө өтүштү. Эйтам чөлүндө үч күн бою жол жүрүштү, анан Марага жайланышты[+].


9Марадан чыгып, Эйлимге келишти. Эйлимде болсо он эки булак, жетимиш курма дарагы бар эле, алар ошол жерге жайланышты[+].


10Эйлимден чыгып, Кызыл деңиздин жанына жайланышты.


11Кызыл деңизден чыгып, Син чөлүнө жайланышты[+].


12Син чөлүнөн чыгып, Допкага жайланышты.


13Допкадан чыгып, Алушка жайланышты.


14Алуштан чыгып, Репидимге жайланышты, бирок ал жерде эл ичкенге суу жок эле[+].


15Репидимден чыгып, Синай чөлүнө жайланышты[+].


16Синай чөлүнөн чыгып, Киброт-Атаапка жайланышты[+].


17Киброт-Атааптан чыгып, Хатсейротко жайланышты[+].


18Хатсейроттон чыгып, Ритмага жайланышты.


19Ритмадан чыгып, Римон-Переске жайланышты.


20Римон-Перестен чыгып, Либнага жайланышты.


21Либнадан чыгып, Рисага жайланышты.


22Рисадан чыгып, Кейлатка жайланышты.


23Кейлаттан чыгып, Шепер тоосуна жайланышты.


24Шепер тоосунан чыгып, Харатка жайланышты.


25Хараттан чыгып, Макейлотко жайланышты.


26Макейлоттон чыгып, Тахатка жайланышты.


27Тахаттан чыгып, Тарахка жайланышты.


28Тарахтан чыгып, Миткага жайланышты.


29Миткадан чыгып, Хашмонго жайланышты.


30Хашмондон чыгып, Мосейротко жайланышты.


31Мосейроттон чыгып, Беней-Жааканга жайланышты[+].


32Беней-Жаакандан чыгып, Хор-Агидгатка жайланышты.


33Хор-Агидгаттан чыгып, Жотпатка жайланышты[+].


34Жотпаттан чыгып, Абронго жайланышты.


35Аброндон чыгып, Этсион-Геберге жайланышты[+].


36Этсион-Геберден чыгып, Син чөлүнүн Кадеш деген жерине жайланышты[+].


37Кадештен чыгып, Эдом менен чектешкен Ор тоосуна жайланышты[+].


38Ошондо ыйык кызмат кылуучу Арун Теңирдин буйругу боюнча Ор тоосуна чыгып, Ысрайыл уулдарынын Мисир жеринен чыкканына кырк жыл болгондо, бешинчи айдын биринчи күнү көз жумду[+].


39Ор тоосунда көз жумганда, Арун жүз жыйырма үч жашта эле.


40Ошондо Канаан жеринин түштүгүндө жашаган Канаан падышасы Аратта Ысрайыл уулдарынын келе жатканын укту[+].


41Алар Ор тоосунан чыгып, Салмонго жайланышты.


42Салмондон чыгып, Пунонго жайланышты.


43Пунондон чыгып, Оботко жайланышты[+].


44Оботтон чыгып, Маап менен чектешкен жердеги Жей-Абаримге жайланышты[+].


45Ийимден (Жей-Абаримден) чыгып, Дибон-Гатка жайланышты.


46Дибон-Гаттан чыгып, Алман-Дыблатайымга жайланышты.


47Алман-Дыблатайымдан чыгып, Ныбонун жанындагы Абарым тоолоруна жайланышты[+].


48Абарым тоолорунан чыгып, Жерихонун маңдайындагы Иордандын боюна, Маап түздүгүнө жайланышты[+].


49Алар Иордандын жанындагы Бейт-Айешимоттон Абел-Шитимге чейин созулуп жаткан Маап түздүгүнө жайланышты[+].

50


Иордан суусунан өтөрдүн алдында берилген көрсөтмө

Теңир Мусага Жерихонун маңдайындагы Иордан боюнда Маап түздүгүндө мындай деди:


51«Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: Канаан жерине Иордан суусу аркылуу өткөнүңөрдө,


52ал жерде жашагандардын бардыгын кууп чыгып, жасалма кудайларынын сүрөттөрүнүн, куюлган жасалма кудайларынын, бутканаларынын баарын талкалагыла[+].


53Ошол жерди ээлеп, ошол жерге отурукташкыла, анткени ошол жерди Мен силерге мураска бердим.


54Жерди урууларыңарга өкчөмө таш ыргытып бөлүштүргүлө. Саны көп урууларга көбүрөөк үлүш, саны аз урууларга азыраак үлүш бергиле. Өкчөмө таш менен кимге кандай жер тийсе, ал ошол жерди алсын. Ар ким өз уруусу боюнча үлүш алсын[+].


55Эгерде силер ал жерде жашагандарды кууп чыкпасаңар, анда алардан калып калгандар көзүңөргө кирген, капталыңарга сайылган тикенек болот, силер жашай турган жерде силерди кыса башташат.


56

#### 34

1


Убадаланган жердин чек аралары

[•]Теңир Мусага мындай деди:


2«Ысрайыл уулдарына мындай деп буйрук бер: Канаан жерине киргениңерде, силердин энчиңерге тие турган Канаан жери жана анын чек аралары бул:


3Силердин түштүк чек араңар Эдомдун жанындагы Син чөлү болот, түштүк чек араңар чыгыш тараптагы Туздуу деңиздин аягынан башталат[+].


4Чек араңар түштүк тараптагы Акрабым дөңсөөсүнө бурулуп, Син чөлүнөн өтөт, анан Кадеш-Барнейинин түштүгүнө келип такалат, андан Гатсар-Адарга жетип, Асмон аркылуу өтөт.


5Чек ара Асмондон Мисир суусуна бурулуп, деңизге барып такалат.


6Ал эми батыштагы чек араңар улуу деңиз болот. Бул силердин батыш тарабыңардагы чек араңар.


7Түндүк тарабыңардагы чек араңар улуу деңизден Ор тоосуна чейин созулат[+].


8Ор тоосунан Хаматка жетет да, андан ары Седатка барып такалат[+].


9Андан ары Зиброндон Хатсар-Эйнанга чейин кетет. Бул силердин түндүк чек араңар.


10Чыгыш чек араңар Хатсар-Эйнандан Шепамга чейин болсун.


11Шепамдан чек ара Айындын чыгыш тарабы менен Риблага келет, анан Кинерет деңизинин чыгыш жээктерине тийип өтөт[+].


12Чек ара Иорданга келип, Туздуу деңизге такалат. Бул силердин бардык тарабынан чек ара менен чектелген жериңер болот»[+].


13Анан Муса Ысрайыл уулдарына мындай деп буйрук берди: «Мынакей, өкчөмө таш ыргытып бөлүп алчу жериңер ушул, ушул жерди Теңир тогуз урууңарга жана жарым урууңарга берүүгө буйруду.


14Анткени Рубейин уулдары өз уруулары менен, Гат уулдары өз уруулары менен жана Менаше уулдарынын жарым уруусу өз энчилерине тийген үлүштөрүн алышкан.


15Иордандын аркы өйүзүндөгү, чыгыш жактагы, Жерихонун маңдайындагы жерди ушул эки уруу менен жарым уруу бөлүп алышкан».

16


Жер бөлүп берүүгө жоопкерчиликтүү адамдарды дайындоо

Теңир Мусага мындай деди:


17«Силерге жер бөлүп бере турган кишилер булар: ыйык кызмат кылуучу Элазар жана Нундун уулу Жашыя[+].


18Жер бөлүштүргөнгө ар бир уруудан бирден төрө алгыла.


19Ал төрөлөр булар: Жүйүт уруусунан Жепундун уулу Калеп[+].


20Шымон уруусунан Амийуттун уулу Шемуел.


21Бенжемин уруусунан Кислондун уулу Элидат.


22Дан уруусунан мырза Жогланын уулу Буки төрө.


23Жусуптун уулдарынан Менашенин уруусунан Эйпоттун уулу Ханиел төрө.


24Эпрайым уруусунан Шиптандын уулу Кемуел төрө.


25Забулун уруусунан Парнактын уулу Элитсапан төрө.


26Исахар уруусунан Азандын уулу Палтиел төрө.


27Ашыр уруусунан Шеломинин уулу Акийут төрө.


28Напталы уруусунан Амийуттун уулу Педаел төрө.


29

#### 35

1


Лебилерге арналган шаарлар жөнүндө

[•]Теңир Мусага Жерихонун каршысындагы Иордандын боюндагы Маап түздүгүндө мындай деди:


2«Ысрайыл уулдарына буйрук бер, алар өздөрүнүн үлүштөрүнөн лебилерге жашай турган шаарларды берсин. Шаарлардын тегерегиндеги жерлерди да лебилерге бергиле.


3Шаарлар алар үчүн жашай турган жай болот, талаалар болсо алардын малы үчүн жайыт, мал-мүлкү үчүн короо-жай, күндөлүк керектөөлөрү үчүн жер болот.


4Лебилерге бере турган шаардын тегерегиндеги талаалар шаардын дубалдарынан эки миң чыканак ары болушу керек.


5Шаардын сыртынан чыгышты карай эки миң чыканак, түштүккө карай эки миң чыканак, батышка карай эки миң чыканак, түндүккө карай эки миң чыканак ченегиле, ортосунда шаар турат: алардын шаардын сыртындагы талаалары ушундай болот.


6Лебилерге бере турган шаарларыңардын ичинен алты шаарды баш калкалоо үчүн бергиле. Ал шаарларга киши өлтүргөн адам качып барат. Мындан тышкары кырк эки шаар бергиле[+].


7Лебилерге талаалары менен кырк сегиз шаар бергиле.


8Ысрайыл уулдарынын үлүштөрүнөн шаарларды бере баштаганыңарда, саны көп уруудан көбүрөөк үлүш, саны аз уруудан азыраак үлүш бергиле. Ар бир уруу алган үлүшүнө жараша өз шаарларынан лебилерге берүүгө тийиш».

9


Баш калкалай турган шаарлар

[•]Теңир Мусага дагы мындай деди:


10«Ысрайыл уулдарына мындай деп айт: Силер Иордан аркылуу Канаан жерине өткөнүңөрдө,


11өзүңөргө баш калкалоо үчүн шаарларды тандап алгыла. Ал шаарга кокусунан киши өлтүрүп алган адам качып кете ала турган болсун[+].


12Силердин ушул шаарларыңар киши өлтүргөн адам жамааттын алдына сотко келгенге чейин өч алуучунун колунан өлүп калбаш үчүн баш калкалай турган шаарлар болот.


13Баш калкалоо үчүн алты шаар бергиле.


14Үч шаарды Иордан суусунун берки өйүзүнөн, үч шаарды Канаан жеринен бергиле. Ал шаарлар баш калкалай турган шаарлар болсун.


15Ысрайыл уулдары үчүн да, келгиндер үчүн да, силердин араңарга жер которуп келгендер үчүн да ушул алты шаар баш калкалай турган шаар болот, кокусунан киши өлтүрүп алган адам ошол шаарларга качып кетсин.


16Ким кимдир бирөөнү темир курал менен уруп өлтүрсө, анда ал киши өлтүргөн адам болуп эсептелет. Киши өлтүргөн адам өлүм жазасына тартылсын.


17Ким кимдир бирөөнү таш менен уруп өлтүрсө, анда ал да киши өлтүргөн адам болуп эсептелет. Киши өлтүргөн адам өлүм жазасына тартылсын.


18Же жыгач курал менен уруп өлтүрсө, ал да киши өлтүргөн адам болуп эсептелет. Киши өлтүргөн адам өлүм жазасына тартылсын.


19Өч алуучу кан үчүн киши өлтүргөн адамды өзү өлтүрүп салса болот. Аны жолуктурары менен эле өлтүрүп салса болот.


20Ким кимдир бирөөнү жек көрүп түртүп жиберип же атайы эле ага бирдеме ыргытып өлтүрсө,


21же болбосо кастык менен коюп жиберип өлтүрсө, анда урган адам өлүм жазасына тартылсын, анткени ал – киши өлтүргөн адам. Өч алуучу адам киши өлтүргөн адамды жолуктурары менен эле өлтүрүп салса болот.


22Эгерде ал кастыгы жок эле аны кокустуктан түртүп алып, же эч бир арам ою жок эле ага бирдеме ыргытып жиберип,[+]


23же тийсе өлүп кала турган ташты аны көрбөй ыргытып жиберип өлтүрүп алса, бирок ал анын душманы болбосо, ага жамандык каалабаган болсо,


24анда жамаат киши өлтүргөн адам менен кан кууган адамдын ортосундагы ишти бул мыйзам боюнча карап чыксын:


25Жамаат кокустан киши өлтүрүп алган адамды кан кууган адамдан куткарып алып, аны баш калкалай турган шаарга кайра жөнөтүшү керек. Ал адам майлоочу май менен майланган башкы ыйык кызмат кылуучу өлгөнгө чейин ошол жерде жашап турсун[+].


26Эгерде киши өлтүргөн адам качып барып баш калкалап турган шаардын сыртына чыкса,


27аны баш калкалай турган шаардын сыртынан кан кууган адам кармап алып, кан үчүн өлтүрүп салса, анда ал кан төккөндүгү үчүн күнөөлүү болбойт.


28Анткени ал башкы ыйык кызмат кылуучу өлгөнгө чейин баш калкалаган шаарда жашап турушу керек эле. Киши өлтүргөн адам өзүнүн жерине башкы ыйык кызмат кылуучу өлгөндөн кийин кайтышы керек болчу.


29Бул силерге, силердин укум-тукумуңарга, силер жашаган бардык жерлерде түбөлүккө калган көрсөтмө болсун.


30Ким киши өлтүрсө, анда киши өлтүргөн адамды күбөлөрдүн сөздөрү боюнча өлтүрүш керек, бирок өлүмгө өкүм кылыш үчүн бир күбө жетишсиз[+].


31Киши өлтүрүп, өлүм жазасына өкүм кылынган киши үчүн кун албагыла, ал өлүм жазасына тартылсын[+].


32Баш калкалай турган шаарга качып кеткен кишиден өз жерине кайра кетиши үчүн кун төлөтүп албагыла. Ал башкы ыйык кызмат кылуучу өлгөнгө чейин ошол жерде жашап турсун.


33Өзүңөр жашаган жерди булгабагыла, анткени жерди кан булгайт, кан төккөн кишинин каны төгүлмөйүнчө, жер төгүлгөн кандан тазаланбайт[+].


34

#### 36

1


Салапаттын кыздарынын үлүшү жөнүндө

[•]Гилаттын уулдарынан тараган уруулардын башчылары (Гилат Махирдин, Махир Менашенин уулу. Бул уруу Жусуптун уулдарынан тараган уруулардын бири) Мусанын жана Ысрайыл уулдарынын уруу башчылары болгон төрөлөрдүн алдына келип, мындай дешти:


2«Теңир Ысрайыл уулдарына өкчөмө таш ыргытып жер бөлүштүрүп берүүнү биздин мырзабызга буйруган. Теңир биздин бир тууганыбыз Салапаттын үлүшүн анын кыздарына берүүнү да биздин мырзага буйрук кылган.


3Эгерде алар Ысрайыл уулдарынын башка уруусундагы уулдарынын аялдары болуп калса, анда алардын үлүшү биздин ата-бабалардын үлүшүнөн алынып, алар келин болуп барган урууга кошулуп берилет, өкчөмө таш боюнча алган үлүшүбүз да аларга берилет.


4Атүгүл, Ысрайыл уулдары юбилей жылын өткөргөндө да, алардын үлүшү алар келин болуп барган урууга кошулуп, ата-бабаларыбыздын урууларынын үлүшүнөн алардын үлүшү бөлүнүп алынат»[+].


5Ошондо Муса Ысрайыл уулдарына Теңирдин сөзү боюнча мындай деп буйрук берди: «Жусуптун уулдарынан тараган уруулар туура айтып жатышат.


6Теңир Салапаттын кыздары жөнүндө мындай осуят кылат: Алар өздөрүнө жаккан адамга күйөөгө чыгышсын. Бирок алар өз атасынын уруусундагыларга гана чыгышсын.


7Анткени Ысрайыл уулдарынын үлүшү уруудан урууга өтпөшү керек. Ысрайылдын ар бир уруусу өз ата-бабаларынын урууларынын үлүшүнө гана байлануу болушу керек[+].


8Ысрайыл уулдарынын урууларынын үлүштөрүн мурастай турган кыз өз атасынын уруусундагы адамга турмушка чыксын, анткени Ысрайыл уулдары өз ата-бабаларынын үлүштөрүн мурастап калышы керек[+].


9Үлүш бир уруудан экинчи урууга өтпөсүн, анткени Ысрайыл уулдарынын ар бир уруусу өз үлүштөрүнө байлануу болушу керек».


10Теңир Мусага кандай буйруган болсо, Салапаттын кыздары так ошондой кылышты.


11Салапаттын кыздары Махла, Тирса, Хогла, Милка жана Ноя атасынын бир туугандарынын уулдарына күйөөгө чыгышты.


12Алар Жусуптун уулу Менашеден тараган уруунун уулдарына турмушка чыгышты. Ошентип, алардын үлүшү аталарынын уруусунда калды.


13Теңир Муса аркылуу Ысрайыл уулдарына Жерихонун каршысындагы Иордан боюндагы Маап түздүгүндө берген осуяттары менен көрсөтмөлөрү ушулар.

### Мыйзамды кайталоо


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]


#### 1

1


Мусанын сөзү

Иордандын аркы өйүзүндөгү Паран менен Топелдин, Лабан менен Хатсейроттун жана Ди-Забамдын аралыгында жайгашкан Суфтун каршысындагы түзөң чөлдө Мусанын Ысрайыл элине айткан сөздөрү.


2Хорептен Сеир тоосу аркылуу Кадеш-Барнейиге чейин он бир күндүк жол[+].


3Ысрайыл элинин Мисирден чыкканына кырк жыл болгондо, он биринчи айдын биринчи күнү Теңир эмнени буйруса, ошонун бардыгын Муса Ысрайыл уулдарына айтты[+].


4Муса бул мыйзамды Кешпондо жашаган Амор падышасы Сихонду жана Эдрейдеги Аштаротто жашаган Башан падышасы Огду өлтүргөндөн кийин,[+]


5Иордандын аркы өйүзүндө, Маап жеринде мындай деп түшүндүрө баштады:


6«Кудай-Теңирибиз Хорепте бизге мындай деп айткан эле: “Бул тоодо жетишерлик жашадыңар[+].


7Жолго чыккыла, аморлуктар жашаган тоого, аларга коңшулаш жаткан түздүккө, тоолорго, ойдуң жерлерге, түштүк аймагына, деңиз жээгине, Канаан жерине, Лебанонго, атүгүл, улуу Эфрат дарыясына чейин баргыла[+].


8Мен силердин ата-бабаларыңар Ыбрайымга, Ыскакка, Жакыпка жана алардын укум-тукумуна берем деп убада кылган жерди силерге бердим. Барып, ал жерди мураска алгыла”[+].


9Мен силерге ошол учурда: “Мен силерди өзүм жалгыз алып бара албайм[+].


10Кудай-Теңириңер силерди көбөйттү. Силер азыр асмандагы жылдыздардай көбөйдүңөр[+].


11Ата-бабаларыңардын Кудай-Теңири силерди азыркыдан миң эсе көбөйтсүн. Ал Өзү айткандай, силерге батасын берсин[+].


12Силердин кыйынчылыктарыңарды, түйшүктөрүңөрдү, чыр-чатактарыңарды өзүм жалгыз кантип көтөрөм?


13Ар бир уруудан акылдуу, эстүү, сындан өткөн адамдарды тандап алгыла, мен аларды силерге эл башчы кылып коёюн”, – дегем.


14Ошондо силер мага: “Жакшы нерсени айтып жатасың”, – дегенсиңер.


15Мен силердин ар бир урууңардан акылдуу, сындан өткөн, белгилүү адамдарды алып, урууларыңарга миң башы, жүз башы, элүү башы, он башы, көзөмөлчү кылып койгом[+].


16Мен ошондо силердин башкаруучуларыңарга мындай буйрук бергем: “Бир туугандарыңардын талаш-тартыштарын угуп, бир тууганыңар менен бир тууганыңардын ортосунда, бир тууганыңар менен келгиндин ортосунда адилет сот жүргүзгүлө[+].


17Сот ишинде бет карамалык кылбагыла, чоң-кичине дебей, бирдей уга билгиле. Эч кимден коркпогула, анткени сот жүргүзүү – Кудайдын иши. Силер үчүн оор болгон ишти мага айткыла, аны мен угайын”[+].


18Мен ошондо силерге аткарышыңар керек болгон бардык ишиңер жөнүндө буйрук бергем.


19[•]Ошентип, биз Кудай-Теңирибиз буйругандай, Хорептен чыгып, аморлуктардын тоосун көздөй, силер көргөн ушул эбегейсиз чоң, коркунучтуу чөлдү басып, Кадеш-Барнейиге келдик.


20Ошондо мен силерге мындай дегем: “Силер Кудай-Теңирибиз берип жаткан аморлуктардын тоосуна келдиңер.


21Кудай-Теңириң бул жерди сага берди, ата-бабаларыңардын Кудай-Теңири айткандай, бар да, ал жерди ээлеп ал. Коркпо да үрөйүңдү учурба”[+].


22Бирок баарыңар мага келип: “Ал жерди байкап келе турган, биз жүрө турган жолдорду, биз бара турган шаарларды көрүп, алар тууралуу маалымат алып келе турган адамдарды өзүбүздөн мурда жөнөтөлү”, – дегенсиңер.


23Бул сөз мага жагып, ар бир уруудан бирден адам – он эки адам тандагам.


24Алар жөнөп кетишти. Тоого чыгып, Эшкол өрөөнүнө барып, ал жерди карап чыгышты.


25Ал жердин түшүмүнөн бизге алып келишти. Маалымат беришти да: “Кудай-Теңирибиз бизге берип жаткан жер жакшы жер экен”, – деп айтышты.


26Бирок силер баргыңар келбей, Кудай-Теңириңердин буйругуна каршы болдуңар.


27Чатырларыңарда отуруп алып, минтип наалыдыңар: “Теңир бизди жек көргөндүктөн, аморлуктардын колуна салып берип, кырып салуу үчүн, Мисир жеринен алып чыгыптыр.


28Эми биз кайда барабыз? Бир туугандарыбыз жүрөктү түшүрүп: "Ал эл бизден көп да, чоң да экен. Алардын шаарлары чоң, бийик дубалдар менен курчалган экен. Биз ал жерден Анактын алп уулдарын да көрдүк", – дешти”.


29Ошондо мен силерге мындай дегем: “Жүрөгүңөр түшпөсүн, алардан коркпогула.


30Кудай-Теңириңер силердин алдыңарда бара жатат. Анын Мисир жеринде силер үчүн кандай күрөшкөнүн көрдүңөр, эми да так ошондой күрөшөт[+].


31Сен чөлдөн бул жерге жеткенге чейин, жолду катар Кудай-Теңириң сени атасы баласын көтөргөндөй көтөрүп келгенин көрдүң”[+].


32Бирок силер ошондо да Кудай-Теңириңерге ишенген жоксуңар.


33Ал силерге токтогонго жай таап, түн ичинде от болуп, күндүз булут болуп жол көрсөтүп, силердин алдыңарда жүрдү[+].


34[•]Теңир силердин сөздөрүңөрдү укканда, каарданып, мындай деп ант берген:


35“Мен силердин ата-бабаларыңарга берем деп убада кылган жер соорусун бул элдин ичинен, бул ниети жаман тукумдун ичинен эч ким көрбөйт.


36Аны Жепундун уулу Калеп гана көрөт. Теңирге баш ийгендиги үчүн, басып өткөн жерин ага жана балдарына берем”[+].


37Силердин айыңардан Теңир мага да каарданып, мындай деди: “Ал жерге сен да кирбейсиң[+].


38Ал жерге сенин жаныңдагы Нундун уулу Жашыя кирет. Аны дайында, анткени ал Ысрайылды ошол жерди ээлеткени алып барат[+].


39Ал жерге душманга олжо болуп калат деген балдарыңар, жаман-жакшыны ажырата билбеген уулдарыңар барат. Ал жерди аларга берем, ал жерди ошолор ээлешет.


40Силер болсо артыңарга кайрылып, Кызыл деңизди карай кеткен жол менен чөлгө жөнөгүлө”.


41Ошондо силер мага: “Биз Теңирдин алдында күнөөгө баттык, Кудай-Теңирибиз бизге буйругандай, барабыз да салгылашабыз”, – деп, ар кимиңер согуш куралын асындыңар, тоого чыкканды оңой көрдүңөр.


42Бирок Теңир мага мындай деди: “Аларга мындай деп айт: Тоого чыкпагыла, салгылашпагыла, анткени Мен силер менен болбойм, душманыңар силерди кыйратып салат”.


43Мен силерге айткам, бирок силер мени укпай, Теңирдин буйругуна каршы чыктыңар, өжөрлүк кылып тоого чыктыңар.


44Ошондо ошол тоодо жашаган аморлуктар силерге каршы чыгып, силерди Сеир тоосунан Хорманын өзүнө чейин аары талагандай артыңардан кууп барып талкалады.


45Силер кайрылып келип, Теңирдин алдында ыйладыңар, бирок Теңир силердин ыйыңарды уккан жок, силерге көңүл бурган жок.


46

#### 2

1Биз кайра артка кайрылып, Теңирдин мага айтканы боюнча Кызыл деңизди карай кеткен жол менен чөлгө жөнөдүк. Ошентип, биз Сеир тоосунун тегерегинде көпкө жүрдүк[+].


2Анан Теңир мага мындай деди:


3“Бул тоонун тегерегинде жетишерлик эле жүрдүңөр, түндүктү карай кеткиле.


4Элге мындай буйрук бер: Силер Сеирде жашаган бир тууганыңар Эйсаптын уулдары жашаган жерлерден өтөсүңөр. Алар силерден коркушат, бирок алар менен согушпагыла, сак болгула.


5Мен силерге алардын жеринен алакандай да жер бербейм, анткени Сеир тоосун Эйсаптын карамагына бергем[+].


6Тамакты алардан күмүшкө сатып алып жегиле, сууну алардан күмүшкө сатып алып ичкиле.


7Анткени Кудай-Теңириң сенин бардык ишиңе батасын берип, ушул эбегейсиз чоң чөлдө жер кезип жүргөнүңдө калкалап келген. Кудай-Теңириң сени менен кырк жыл бирге болду. Сен эч нерседен кем болгон жоксуң”[+].


8Ошентип, биз Эйлат менен Этсион-Геберден чыгып, Сеир тоосунда жашаган бир тууганыбыз Эйсаптын уулдарынын жанынан түздүк менен Маап чөлүнө бет алдык[+].


9Теңир мага мындай деди: “Мааптыктар менен касташпа да согушпа. Мен сенин карамагыңа анын жеринен бербейм, анткени Ар шаарын Лот уулдарынын энчисине бергем”[+].


10Мурун ал жерде Анактын уулдарындай алп, узун бойлуу, көп сандаган эймимдер жашаган[+].


11Алар репалыктардын арасында Анактын уулдары болуп эсептелишчү. Мааптыктар болсо аларды эймимдер дешет[+].


12Сеирде болсо мурун хориликтер жашачу, бирок Эйсаптын уулдары ал жерди тартып алышкан. Ысрайыл эли Теңир мураска берген жерди кантип ээлеп алса, Эйсаптын уулдары да аларды жок кылып, алардын жерин ошентип ээлеп алышкан[+].


13Теңир мага: “Жыйналып, Зерет өрөөнүнөн өткүлө”, – деди. Ошондо биз Зерет өрөөнүнөн өттүк[+].


14Биз Кадеш-Барнейиден чыгып, Зерет өрөөнүнөн өткөнгө чейин отуз сегиз жыл өттү. Биздин арабыздагы согушка жараган эркек аттуунун баары кырылды, анткени Теңир аларга ушундай убада берген[+].


15Биздин арабыздан аларды жок кылыш үчүн, алар кырылып жок болгончо, Теңир Өз колун алардын үстүнөн алган жок.


16Согушка жараган эркек аттуунун баары өлгөндөн кийин,


17Теңир мага мындай деди:


18“Сен азыр Маап чек арасы Ардын жанынан өтүп,


19амондуктарга жакындап калдың. Алар менен касташпа да согушпа. Мен сенин энчиңе амондуктардын жеринен бербейм, анткени ал жерди Лоттун уулдарынын энчисине бергем[+].


20Ал жер репалыктардын да жери болуп эсептелчү. Мурун ал жерде репалыктар жашачу. Амондуктар болсо аларды зумзумдуктар дешет[+].


21Алар Анактын уулдарындай алп, узун бойлуу, көп сандаган эл болгон. Теңир аларды амондуктардын көз алдында кырып салган. Амондуктар алардын жерин ээлеп алып, ошол жерге отурукташып калышкан.


22Теңир Сеирде жашаган Эйсаптын уулдарынын көз алдында хориликтерди кырып салгандай эле, амондуктар да аларды кууп, алардын жерине отурукташып, бүгүнкү күнгө чейин жашап калышты[+].


23Каптордон чыккан капторлуктар да Азанын тегерегиндеги айыл-кыштактарда жашаган абахтыктарды кырып, алардын ордуна отурукташып алышты[+].


24[•]Теңир мага: “Жыйналып, жолго чыккыла да, Арнон суусунан өткүлө. Эми Мен Кешпон падышасы аморлук Сихонду жери менен кошо колуңа берем. Ал жерди ээлей башта, аларга каршы согуш ач.


25Мен бүгүндөн баштап, жер үстүндөгү элдерди сенден коркуп, үрөйү уча тургандай кылам. Сен жөнүндө уккандар сенден коркуп, үрөйү уча турган болушат”, – деген[+].


26Анан мен Кедемот чөлүнөн Кешпон падышасы Сихонго тынчтык жөнүндө сүйлөшкөнү элчилерди жөнөттүм. Алар ага мындай деп айтышты:


27“Сенин жериңен өтүүгө уруксат эт. Мен жол менен өтөм, оңго да, солго да кайрылбайм[+].


28Тамак-ашты мага күмүшкө сат, сатып алып жейин; сууну да күмүшкө сат, сатып алып ичейин да, бутум баскан жер менен гана өтүп кете берейин.


29Сеирде жашаган Эйсаптын уулдары менен Арда жашаган мааптыктар мага кандай кылышса, Кудай-Теңирибиз берип жаткан жерге Иордан аркылуу өтүп кеткенче, сен да ошондой кыл”.


30Бирок Кешпон падышасы Сихон бизди өз жеринен өткөрүүгө макул болгон жок, анткени Кудай-Теңир аны сенин колуңа салып бериш үчүн, өзүң көрүп тургандай, аны катаалдантып, өжөрлөнтүп салган.


31Анан Теңир мага мындай деди: “Эми Мен сага Сихонду жери менен кошо колуңа салып бере баштайм, анын жерин ээлей башта”.


32Ошондо Сихон бүт эли менен бизге каршы Жааста согуш ачты.


33Кудай-Теңирибиз аны биздин колубузга салып берди, биз анын өзүн да, балдарын да, бүт элин кырып салдык.


34Биз ошол учурда анын бардык шаарларын басып алып, талкалап салдык, эркектерин да, аялдарын да, балдарын да тирүү калтырган жокпуз.


35Бирок биз басып алган шаарлардагы алардын мал-мүлкүн олжолоп алдык.


36Арнон суусунун жээгиндеги Аройер шаарынан тартып, өрөөндө жайгашкан шаардан тартып, Гилатка чейин биз басып албаган бир да шаар калган жок. Бардыгын Кудай-Теңирибиз биздин колубузга салып берди[+].


37

#### 3

1[•]Биз ал жерден бурулуп, Башанга бет алдык. Башан падышасы Ог өз эли менен Эдрейдин жанында бизге каршы согуш ачты.


2Ошондо Теңир мага: “Андан коркпо, анткени аны бүт эли-жери менен кошо сенин колуңа салып берем. Сен Кешпондо жашаган Амор падышасы Сихонду кандай кылсаң, аны да ошондой кыласың”, – деди[+].


3Анан Кудай-Теңирибиз Башан падышасы Огду бардык эли менен биздин колубузга салып берди. Биз алардын эч кимисин тирүү калтырбай кырып салдык.


4Биз ошол учурда анын бардык шаарларын басып алдык. Алардын биз басып албаган бир да шаары калган жок. Алтымыш шаарды, аргоптуктардын бүт аймагын, Башан падышасы Огдун падышачылыгын басып алдык[+].


5Бул шаарлардын бардыгы бийик дубалдар менен курчалган, дарбазалары бекем кулпулар менен бекитилген шаарлар экен. Булардан сырткары дубал менен курчалбаган көптөгөн шаарларды басып алдык.


6Кешпон падышасы Сихондун бүт шаарларын талкалап, эркектерин, аялдарын, балдарын кырып салгандай, аларды да талкалап, элин кырып салдык[+].


7Ал эми алардын шаарларындагы мал-мүлкүн олжолоп алдык.


8Биз ошол учурда аморлук эки падышанын колунан Иордандын берки өйүзүндөгү Арнон суусунан Хермон тоосуна чейинки жерлерди тартып алдык.


9Сидондуктар Хермонду Сирион дешет, аморлуктар болсо аны Сенир дешет[+].


10Түздүктөгү бардык шаарларды, бүткүл Гилат жерин, Салха менен Эдрейге чейинки бүткүл Башан жерин, Башан падышасы Огдун шаарларынын бардыгын басып алдык.


11Репалыктардын ичинен Башан падышасы Ог гана калды. Анын жаткан орду темирден, ал азыр амондуктар жашаган Рабеде турат. Эркектердин чыканагы менен ченегенде, анын узундугу тогуз чыканак, туурасы төрт чыканак[+].


12Биз ошол учурда Арнон суусунун жээгиндеги Аройерден тартып Гилат тоолоруна чейинки шаарларды басып алдык. Гилат тоосунун жарымын шаарлары менен Рубейин, Гат урууларына бердим[+].


13Ал эми Гилаттын калган жарымын, Ог падышачылык кылган бүт Башан жерин, Башан жериндеги Аргоп аймагын Менашенин жарым уруусуна бердим.


14Менашенин уулу Жайыр Гешур менен Маах чегине чейин жаткан бүткүл Аргоп аймагын басып алып, Башан аймагын өз аты менен Жайыр кыштактары деп атады. Ал азыр да ушундай аталат[+].


15Махирге мен Гилатты бердим[+].


16Ал эми Рубейин менен Гат уруусуна Гилаттан Арнон суусуна чейин, Арнондон Амон уулдарынын чек арасы болгон Жабок суусуна чейин бердим[+].


17Ошондой эле Кинереттен тартып чыгышты карай кеткен Пизги тоосунун этегинде жаткан Туздуу деңизге чейинки түздүктү жана батыш чек арасы болуп эсептелген Иорданды бердим[+].


18Мен ошол учурда силерге мындай буйрук бергем: “Кудай-Теңириңер ушул жерлерди бүт бойдон силердин энчиңерге берди. Согушка жараганыңардын баары куралданып, бир тууганыңар болгон Ысрайыл уулдарынын алдында жөнөгүлө.


19-20Теңир силерге берген тынчтыкты бир туугандарыңарга да бермейинче жана алар Кудай-Теңириңер берип жаткан Иордандын аркы өйүзүндөгү жерлерди ээлеп алышмайынча, аялдарыңар, балдарыңар, малыңар гана мен берген шаарларда калышсын. Ээлеп алышкандан кийин гана ар бириңер мен берген өз энчиңерге кайтып келесиңер”.


21Ошол учурда Жашыяга да мындай осуят бергем: “Кудай-Теңириңер ушул эки падышаны эмне кылганын өз көзүң менен көрдүң. Теңир сен басып өтө турган падышачылыктарды да ошондой кылат[+].


22Алардан коркпогула, анткени силердин Кудай-Теңириңер силер үчүн Өзү күрөшөт”[+].


23Мен ошол учурда Теңирге мындай деп сыйынгам:


24О, Эгедер Теңирим, Сен Өз кулуңа Өзүңдүн улуулугуң менен күчтүү колуңду көрсөтө баштадың, анткени асманда да, жерде да Сен кылган иштерди кыла ала турган, Сенин кудуретиңди көрсөтө ала турган кудай жок![+]


25Мени Иордандын аркы өйүзүнө өткөрүп, жер соорусун, эң кооз тоону жана Лебанонду көрсөт.


26Бирок Теңир силердин айыңардан мага каарданып, мени укпай, мага мындай деди: “Болду, жетишет, мындан ары Мага ал тууралуу айтпа[+].


27Пизги тоосунун чокусуна чыгып, деңиз жакка, түндүккө, түштүккө, чыгышка көз чаптырып, өз көзүң менен көрүп ал, анткени сен мына бул Иордандан ары өтпөйсүң[+].


28Жашыяга акыл-насаат айтып, дем-күч берип бекемде, анткени ал элди жетектеп, сен көз чаптырып көрө турган жерди аларга энчилеп бөлүп берет”[+].


29

#### 4

1


Мусанын элге акыл-насаат айтышы

Ошондуктан, Ысрайыл, өлүп калбашыңар үчүн жана ата-бабаларыңардын Кудай-Теңири берип жаткан жерге барып, аны мурастап алышыңар үчүн, мен силерге аткарууну үйрөтүп жаткан көрсөтмөлөр менен мыйзамдарды ук[+].


2Мен силерге эмнени осуяттасам, ага эч нерсе кошпогула да, андан эч нерсе албагыла. Кудай-Теңириңер берген осуяттарды аткаргыла[+].


3Теңирдин Баал-Пейорду эмне кылганын өз көзүңөр менен көрдүңөр. Баал-Пейорду ээрчиген адамдарды Кудай-Теңириң сенин араңдан кырып жок кылды[+].


4Силердин араңардан Кудай-Теңириңерге жабышкандары азыркыга чейин тирүү.


5Мен силерге Кудай-Теңирим берген мыйзамдар менен көрсөтмөлөрдү үйрөттүм. Ээлегени бара жаткан жерге барганыңарда, ушуларды аткаргыла.


6Ушуларды сактагыла жана аткаргыла, анткени башка элдердин алдындагы силердин акылдуулугуңар менен эстүүлүгүңөр ушунда. Алар бул мыйзамдарды угуп: “Ушул улуу эл гана даанышман да, акылман да экен”, – деп айтышат[+].


7Качан чакырса да, ушунчалык жакын болгон биздин Кудай-Теңирибиздей кудайы бар улуу эл барбы[+]?


8Мен бүгүн силерге берип жаткан мыйзамдай ушунчалык адилеттүү мыйзамдары менен көрсөтмөлөрү бар улуу эл барбы[+]?


9Сак бол, жаныңды бек сакта, өз көзүң менен көргөн иштерди унутпа, аларды өмүрүң өткөнчө жүрөгүңдөн чыгарба. Аларды балдарыңа, балдарыңдын балдарына үйрөт[+].


10Сен Хорепте Кудай-Теңириңдин алдында турган күн тууралуу, ошондо Теңирдин мага: “Элди Мага жыйнап кел, Мен аларга сөзүмдү айтам, ал сөздөн алар жер үстүндөгү бүт өмүрүндө Менден коркуп жүрүүнү үйрөнүшөт, аны балдарына да үйрөтүшөт”, – дегенин айт[+].


11Ошондо силер чогулуп келип, тоонун этегинде турдуңар. Тоо болсо асманга жете жалындап күйүп, булут жана караңгылык каптап турган[+].


12Ошондо Теңир силерге от ичинен сүйлөгөн. Силер Анын сөздөрүн уктуңар, бирок бейнесин көргөн жоксуңар, силер Анын үнүн гана уктуңар.


13Ал силер аткара турган он осуяттан турган Өзүнүн келишимин жарыялап, эки таш лоокко жазган[+].


14Теңир мага ошол учурда ушул мыйзамдар менен көрсөтмөлөрдү силерге үйрөтүүнү буйруду. Аларды өзүңөр барып ээлеп ала турган жерде аткарышыңар керек.


15Хорепте Теңир силерге от ичинен сүйлөгөн күнү Анын бейнесин көрбөгөнүңөр эсиңерден чыкпасын.


16Бузуктук кылып, балбалдарды, эркектин же аялдын түспөлүндөгү жалган кудайларды,[+]


17жер үстүндө жашаган кандайдыр бир жаныбардын, асман астында учкан кандайдыр бир канаттуунун,


18жерде сойлоп жүрүүчү кандайдыр бир сойлоочу жаныбардын, жерден төмөн жаткан суулардагы кандайдыр бир балыктын түспөлүн жасабагыла.


19Асманды карап, күндү, айды, жылдыздарды жана асман кошуунун көрүп, аларга азгырылып, таазим кылып кызмат кылба, анткени Кудай-Теңириң аларды жер үстүндө жашаган бардык элдер үчүн жараткан[+].


20Силерди болсо Теңир Өзүнүн эли кылып алыш үчүн, темир эритүүчү мештен, Мисирден алып чыкканын өзүңөр көрүп турасыңар[+].


21Теңир силердин айыңардан мага каарданып, мени Иордандын аркы өйүзүнө өткөрбөйм деп убада бергендиктен, мен эми Кудай-Теңириң сенин энчиңе берип жаткан жер соорусуна кирбейм[+].


22Мен эми Иордандан ары өтпөй, ушул жерде өлөм. Силер болсо андан ары өтүп, ошол жер соорусун ээлейсиңер.


23Кудай-Теңириңердин силер менен түзгөн келишимин унутуп, Кудай-Теңириңер буйругандай, бир нерсенин түспөлүндөгү жалган кудай жасагандан сак болгула.


24Анткени Кудай-Теңириң – жалмап салуучу от, кызганчаак Кудай[+].


25Балалуу, неберелүү болуп, жер үстүндө узак жашап калганда, бузуктук кылып, бир нерсенин түспөлүн кудай кылып алып, Кудай-Теңириңердин алдында ушундай кыянаттык кылып, Аны каардантсаңар,


26анда силерге асман менен жерди күбө кылып айтып коёюн: Иордандан өтүп мураска ала турган жериңерден көп узабай айрыласыңар, ал жерде көпкө турбайсыңар, кырыласыңар[+].


27Теңир силерди башка элдердин арасына таратып жиберет. Теңир силерди алып барган элдердин арасында азыңар гана каласыңар[+].


28Ал жерде адамдардын колу менен жасалган, көрбөгөн, укпаган, тамак жебеген, жыт сезбеген, жыгачтан жана таштан жасалган кудайларга табынып каласыңар[+].


29Бирок сен ал жерде Кудай-Теңириңди издесең, Аны табасың. Эгерде Аны чын жүрөгүңдөн, жан-дилиң менен издей турган болсоң, анда табасың![+]


30Башыңа мүшкүл түшкөндө, айтылгандардын баары башыңа түшкөндө, акыркы күндөрдө Кудай-Теңириңе кайрылып, Ага моюн сунасың.


31Кудай-Теңириң – боорукер Кудай, Ал сени таштабайт да өлтүрбөйт, Ал сенин ата-бабаларың менен түзгөн, анты менен бекемдеген келишимин унутпайт.


32Кудай адамды жараткан күндөн тартып, сенин убагыңа чейинки байыркы мезгилдер жөнүндө сура, асмандын бир четинен экинчи четине чейин сура: ушундай улуу иш болду беле же ушундай ишти бирөө укту беле[+]?


33От ичинен сүйлөгөн Кудайдын үнүн сендей болуп угуп тирүү калган эл барбы[+]?


34Же болбосо өзүңөр көргөндөй, силерди Мисирден жазалары, жышаандары, кереметтери, согуштары, күчтүү колу, зор коркунучу менен алып чыккан Кудай-Теңириңерге окшоп, кайсы элдин кудайы өзүнүн элин башка элдин арасынан алып чыкты эле?


35Теңир гана Кудай экенин жана Андан башка Кудай жок экенин билишиң үчүн, сага ушуларды көрсөттү[+].


36Сени үйрөтүш үчүн, асмандан үнүн угузду, жерде Өзүнүн улуу отун көрсөттү, сен Анын үнүн от ичинен уктуң[+].


37Ал сенин ата-бабаларыңды сүйгөндүктөн, алардын кийинки укум-тукумун – силерди тандап алып, Өзүнүн улуу күчү менен Мисирден Өзү алып чыкты.


38Азыр көрүп турганыңдай, сенден көп, сенден күчтүү элди сенин алдыңан кууп чыгып, сени ал жерге алып барып, алардын жерин сага энчилеп берген.


39Ошондуктан азыр Теңир гана Кудай экенин, жогорку асманда, төмөнкү жер бетинде Андан бөлөк Кудай жок экенин билип, көңүлүңө түйүп ал[+].


40Кудай-Теңириң түбөлүккө берип жаткан жерде көпкө жашашың үчүн, сага да, сенден кийинки балдарыңа да жакшы болуш үчүн, азыр мен сага берип жаткан Анын мыйзамдары менен осуяттарын бек сакта».

41


Баш калкалай турган үч шаар жөнүндө

[•]Ошондо Муса Иордандын берки өйүзүндө, күн чыгыш тарапта жайгашкан үч шаарды бөлүп койду.


42Ал шаарларга өз жакынын мурун кас болбой туруп, кокустан өлтүрүп алган киши качып барсын. Ал төмөнкү шаарлардын бирине качып барып, тирүү калсын:


43Рубейин уруусу жашаган түздүктөгү Бетсер шаары, Гат уруусу жашаган Гилат тоосундагы Рамот шаары, Менаше уруусу жашаган Башандагы Голан шаары.


44Мусанын Ысрайыл уулдарына берген мыйзамы ушул.


45Ысрайыл уулдары Мисирден чыккандан кийин, Мусанын аларга берген буйруктары, мыйзамдары, көрсөтмөлөрү ушулар.


46Буларды Муса Мисирден чыккандан кийин, Иордандын берки өйүзүндөгү, Бейт-Пейордун каршысындагы өрөөндө Ысрайыл уулдары менен бирге Кешпондо жашаган аморлук Сихондун жерин басып алгандан кийин айткан.


47Ошентип, алар Иордандын берки өйүзүндөгү күн чыгыш тарапта жайгашкан аморлуктардын эки падышасынын – Кешпон падышасы Сихондун жана Башан падышасы Огдун жерлерин,[+]


48Арнон суусунун жээгиндеги Аройерден Хермон деп аталган Сион тоосуна чейинки жерлерди,[+]


49

#### 5

1


Он осуяттын кайталанышы

[•]Муса бүткүл Ысрайыл элин чакырып алып, аларга мындай деди: «Ук, Ысрайыл эли, мен бүгүн силерге айта турган көрсөтмөлөр менен мыйзамдарды уккула, аларды жаттап алгыла, аткарганга аракет кылгыла.


2Кудай-Теңирибиз биз менен Хорепте келишим түздү.


3Теңир ал келишимди биздин ата-бабаларыбыз менен эмес, бүгүн ушул жерде тирүү турган биз менен түздү.


4Теңир силер менен тоодо от ичинен бетме-бет сүйлөшкөн[+].


5Мен болсо ошол учурда Теңирдин сөзүн силерге жеткириш үчүн, Теңир менен силердин ортоңордо турдум, анткени силер оттон коркуп, тоого чыккан жоксуңар. Ошондо Ал мындай деген:[+]


6“Сени Мисир жеринен алып чыккан, кулчулуктан бошоткон Кудай-Теңириң Менмин[+].


7Сенин Менден башка кудайларың болбосун[+].


8Жогорку асмандагы, төмөнкү жердеги, жерден төмөн суудагы нерселерди сүрөттөп, жасалма кудай жасаба[+].


9Аларга табынып кызмат кылба, анткени сенин Кудай-Теңириң Мен кызганчаак Кудаймын. Мени жек көргөндөрдүн балдарын ата-бабаларынын күнөөсү үчүн үчүнчү, төртүнчү тукумуна чейин жазалаган Кудаймын[+].


10Мени сүйгөндөрдүн, Менин осуяттарымды аткаргандардын миңинчи тукумуна чейин ырайым кылган Кудаймын[+].


11Кудай-Теңириңдин ысымын курулай эле айта бербе, анткени Анын ысымын курулай эле айта бергенди Теңир жазасыз калтырбайт[+].


12Ишемби күндү дайыма ыйык тут, Кудай-Теңириң сага осуяттагандай, аны ыйык сакта[+].


13Алты күн иштеп, ар кандай жумушуңду кыл.


14Ал эми жетинчи күн – Кудай-Теңириңдин ишемби күнү. Ал күнү өзүң да, уулуң да, кызың да, кулуң да, күңүң да, өгүзүң да, эшегиң да, башка малың да, үйүңдөгү келгин да эч кандай жумуш кылбасын, өзүң эс алгандай, кулдарың да, күңдөрүң да эс алсын.


15Мисир жеринде кул болгонуңду, бирок Кудай-Теңириң ал жерден сени сунулган колу, күчтүү билеги менен алып чыкканын эсиңден чыгарба, ошондуктан Кудай-Теңириң сага ишемби күндү ыйык тутууну буйруган.


16Кудай-Теңириң берип жаткан жерде өзүңө жакшы болсун десең, өмүрүң узун болсун десең, Кудай-Теңириң сага буйругандай, атаң менен энеңди сыйла[+].


17Киши өлтүрбө[+].


18Ойноштук кылба[+].


19Уурдаба[+].


20Бирөө жөнүндө жалган ушак айтпа[+].


21Жакыныңдын аялына да, үйүнө да, жерине да, кулуна да, күңүнө да, өгүзүнө да, эшегине да, эч бир нерсесине көз артпа”[+].


22Бул сөздөрдү Теңир тоодо, от ичинен, булут ичинен, караңгылык ичинен катуу үн чыгара бүткүл жамаатыңарга айткан, андан башка эч нерсе айткан эмес. Ал сөздөрдү эки таш лоокко жазып, мага берген[+].


23Силер караңгылык ичинен үндү укканда, тоо жалындап күйүп турган, ошондо силер уруу башчыларыңар, аксакалдарыңар менен мага келип, мындай дегенсиңер:


24“Кудай-Теңирибиз бизге Өзүнүн даңкы менен улуулугун көрсөттү. Биз от ичинен Анын үнүн уктук. Бүгүн биз Кудайдын адам менен сүйлөшкөнүн көрдүк, ал адам тирүү калды.


25Биз, эмне, өлүшүбүз керекпи? Эми бул коркунучтуу от бизди жалмап салат. Эгерде Кудай-Теңирибиздин үнүн дагы бир жолу уксак, өлүп калабыз[+].


26От ичинен сүйлөгөн тирүү Кудайдын үнүн биздей болуп угуп тирүү калган адам барбы?


27Сен барып, Кудай-Теңирибиз эмнени айтса, ошонун бардыгын угуп кел. Кудай-Теңирибиз сага эмнени айтса, ошонун бардыгын бизге айтып бер, биз аны угабыз жана аткарабыз”[+].


28Теңир силердин мени менен сүйлөшкөндө айткан сөздөрүңөрдү угуп, мага мындай деди: “Мен бул элдин сага айткан сөздөрүн уктум, алардын айткандарынын баары жакшы[+].


29Бирок алардын жүрөгү ушундай болсо кана! Менден коркуп, өмүрлөрү өткөнчө Менин осуяттарымды аткарышса, аларга да, алардын балдарына да түбөлүккө жакшы болор эле.


30Аларга барып: "Өз чатырларыңарга кайткыла", – деп айт.


31Сен болсо бул жерде Мени менен кал, Мен сага мыйзамдар менен көрсөтмөлөрдү айтам, сен ошол мыйзамдар менен көрсөтмөлөрдү аларга үйрөтүшүң керек. Мен аларга энчилеп берип жаткан жерде ушуларды аткарышсын.


32Байкагыла, Кудай-Теңириңер кандай буйрук кылса, так ошондой кылгыла. Андан оңго да, солго да бурулбагыла[+].


33

#### 6

1


Улуу осуят

Силерге үйрөтүш үчүн берген Кудай-Теңириңердин осуяттары, мыйзамдары, көрсөтмөлөрү ушулар. Аларды өзүңөр ээлегени бара жаткан жерде аткаргыла.


2Кудай-Теңириңден корккун жана узак өмүр сүрүш үчүн, мен сага осуяттап жаткан Анын мыйзамдары менен осуяттарын өзүң, балдарың, балдарыңдын балдары өмүрүңөр өткөнчө аткаргыла[+].


3Ошентип, кулак сал, Ысрайыл, сенин ата-бабаларыңдын Кудай-Теңири сага берем деген, сүт менен бал аккан жерде жакшы жашап, укумдап-тукумдап көбөйүшүң үчүн, ушуларды аткарууга аракет кыл[+].


4Кулак сал, Ысрайыл: силердин Кудай-Теңириңер – бир Кудай[+].


5Кудай-Теңириңди чын жүрөгүң менен, жан-дилиң менен, бардык күч-кубатың менен сүй[+].


6Мен бүгүн осуяттап жаткан ушул сөздөрдү жүрөгүңдө сакта.


7Аларды үйдө отурганыңда да, жолдо бара жатканыңда да, жатканыңда да, турганыңда да балдарыңа кайра-кайра айтып үйрөт[+].


8Аларды эсиңден чыгарбаш үчүн, колуңа байлап, маңдайыңа таңып ал[+].


9Аларды эшигиңдин кашектерине, дарбазаңа жазып кой[+].


10Кудай-Теңириң ата-бабаларың Ыбрайымга, Ыскакка, Жакыпка берем деп убада кылган жерге сени алып барганда, сен курбаган чоң жана кооз шаарларды,[+]


11сен жыйнабаган байлыкка толгон үйлөрдү, сен казбаган кудуктарды, сен тикпеген жүзүмзарларды, сен отургузбаган зайтун дарактарын берет. Сен алардан тойгончо жейсиң.


12Ошондо байкагын, сени Мисир жеринен, кулчулуктан алып чыккан Теңирди унутпа.s


13Кудай-Теңириңден корккун, Ага гана кызмат кыл, Анын ысымы менен ант бер[+].


14Башка кудайларды ээрчибегиле, тегерегиңерде жашаган башка элдердин кудайларын ээрчибегиле.


15Анткени араңарда жашаган Кудай-Теңириңер – кызганчаак Кудай. Кудай-Теңириң сага каарданып, сени жер бетинен жок кылып салбасын[+].


16Кудай-Теңириңерди Масада сынагандай сынабагыла[+].


17Кудай-Теңириңдин сага берген осуяттарын, көрсөтмөлөрүн, мыйзамдарын бек сакта.


18Теңириң ата-бабаларыңа убада кылган жер соорусуна барып, аны ээлеп алышың үчүн жана ал жерде сага жакшы болуш үчүн, Теңирге жаккан, адилеттүү, жакшы иштерди кыл.


19Ошондо Теңир Өзү айткандай, сенин алдыңан бардык душмандарыңды кууп жиберет[+].


20Эгерде сенин балаң кийин сенден: “Кудай-Теңириң берген осуяттар, мыйзамдар, көрсөтмөлөр эмнени билдирет?” – деп сураса,[+]


21балаңа мындай деп айт: “Биз Мисирде фараонго кул болгонбуз, бирок Теңир бизди Өзүнүн күчтүү колу менен Мисирден алып чыккан[+].


22Теңир биздин көз алдыбызда Мисир жерине, фараонго, анын үйлөрүнө жышаандарды, чоң кереметтерди, көрсөткөнүн, аларды жазалаганын көрдүк[+].


23Ата-бабаларыбызга убада кылган жерге бизди алып барып, ал жерди бизге бериш үчүн, бизди Мисирден алып чыкты.


24Ошондо Кудай-Теңирибизден коркушубуз үчүн, өмүрүбүз өткөнчө бизге жакшы болуш үчүн, өмүрүбүз бүгүнкүдөй сакталып калышы үчүн, ушул мыйзамдардын баарын аткарууну буйруган.


25

#### 7

1Кудай-Теңириң сени ээлегени бара жаткан жерге алып барганда, сенден алда канча көп жана күчтүү мына бул жети элди: хеттиктерди, гиргештиктерди, аморлуктарды, канаандыктарды, перездиктерди, хибиликтерди, жебустуктарды сенин алдыңан кууп чыгып,[+]


2аларды колуңа салып берет, сен аларды кырып саласың. Ошондо алардын бирин да калтырбай кырып сал, алар менен келишим түзбө, аларды аяба[+].


3Алар менен куда-сөөк да болбо: кыз алышып, кыз беришпе[+].


4Анткени алар сенин уулдарыңды Менден алыстатат, уулдарың башка кудайларга кызмат кылып калышат. Ошондо Теңир каарданып, силерди тез эле кырып салат[+].


5Аларга мындай кылгыла: курмандык чалынуучу жайларын талкалагыла, мамыларын кулаткыла, токойчолорун кыйгыла, балбалдарын отко ыргытып, өрттөп жибергиле[+].

6


Кудайдын эли

Анткени сен Кудай-Теңириңдин ыйык элисиң. Жер бетиндеги бардык элдердин ичинен сен Анын Өз эли болушуң үчүн, сени Кудай-Теңириң тандап алган[+].


7Теңир силерди башка элдерден көп болгонуңар үчүн тандап алган жок, силер башка элдерге караганда аз сандагы элсиңер[+].


8Теңир силерди сүйгөндүктөн, силердин ата-бабаларыңарга берген убадасын аткарыш үчүн, силерди Өзүнүн күчтүү колу менен алып чыкты. Ал сени кулчулуктан, Мисир падышасы фараондун колунан куткарып алды[+].


9Ошондуктан билип жүр: сенин Кудай-Теңириң – Кудай, Өзүнүн келишимин сактаган ишенимдүү Кудай. Ал Өзүн сүйгөндөрдүн жана Өзүнүн осуяттарын аткаргандардын миңинчи тукумуна чейин Өзүнүн ырайымын көрсөтөт[+].


10Ал Өзүн жек көргөндөрдүн ар бирин өзүнчө жазалайт. Ал Өзүн жек көргөндүн жеке өзүн кечиктирбестен жазалайт[+].


11Ошондуктан мен бүгүн сага берип жаткан осуяттарды, көрсөтмөлөрдү, мыйзамдарды аткар.

12


Теңирдин жеңиш убада кылышы

Эгерде сен ушул мыйзамдарга баш ийсең, аларды сактасаң, аткарсаң, анда Кудай-Теңириң ата-бабаларыңа убада кылгандай, Өзүнүн келишимин бек сактап, сага ырайым кылат[+].


13Ал ата-бабаларыңа убада кылып, сага берген жерде сени сүйүп, сага батасын берип, укумдатып-тукумдатып көбөйтөт. Балдарыңа, жерден алган түшүмүңө, эгиниңе, жүзүмүңдүн ширесине, зайтун майыңа батасын берет, бодо малың менен майда малыңды төлдөтөт.


14Башка элдерге караганда баталуу болосуң. Сенде тукумсуз эркек, төрөбөс аял, төлдөбөс мал болбойт[+].


15Сени ар кандай оорудан алыс кылат жана Мисирдеги сен билген оор дарттардын эч бирин жолотпойт, бирок аларды сени жек көргөндөрдүн баарына жиберет[+].


16Кудай-Теңириң колуңа салып берип жаткан элдерди жок кыласың. Аларды аяба, алардын кудайларына табынба, анткени алар сага жайылган тор болот[+].


17Эгерде сага “Бул элдер менден алда канча көптүк кылат, аларды мен кантип кууп чыгам?” деген ой келсе,


18алардан коркпо, Кудай-Теңириңдин фараонго жана бүткүл Мисир жерине эмне кылганын эсте.


19Өз көзүң менен көргөн ошол улуу сыноолорду, жышаандарды, кереметтерди, Кудай-Теңириңдин сунулган колу, күчтүү билеги менен алып чыкканын эсте. Сен коркуп жаткан ал элдерге Кудай-Теңириң так ошондой кылат[+].


20Тирүү калгандарды, качып кеткендерди жок кылмайынча, Кудай-Теңириң аларга чоң аарыларды жиберет[+].


21Алардан коркпо, анткени сенин Кудай-Теңириң – улуу жана коркунучтуу Кудай[+].


22Кудай-Теңириң ал элдерди сенин жериңден акырындык менен кууп чыгат. Талаа жырткычтары көбөйүп, сага кол салбашы үчүн, сен ал элдерди тез аранын ичинде жок кылбайсың[+].


23Бирок аларды сенин колуңа Кудай-Теңириң Өзү салып берет. Аларга дүрбөлөң түшүрөт, ошондо алар кырылып жок болушат.


24Алардын падышаларын да колуңа салып берет, сен алардын атын жер үстүнөн өчүрөсүң. Сен аларды жок кылмайынча, сенин алдыңда эч ким туруштук бере албайт[+].


25Алардын жасалма кудайларын өрттөп жибергиле. Ал жасалма кудайлардагы алтын-күмүштү алам деп ойлобо, болбосо торго түшүп каласың. Бул сенин Кудай-Теңириң үчүн жийиркеничтүү[+].


26

#### 8

1


Убада кылынган жер жөнүндө

Теңир ата-бабаларыңарга убада кылган жерге барып, аны ээлеп, тирүү калышыңар үчүн жана укумдап-тукумдап көбөйүшүңөр үчүн, мен бүгүн силерге берип жаткан осуяттардын баарын аткарууга аракет кылгыла.


2Кудай-Теңириң сени чөлдө алып жүргөндөгү бүт жолуңду эсиңден чыгарба. Анын осуяттарын сактарыңды же сактабарыңды, жүрөгүңдө эмне бар экенин билиш үчүн, сени сынаш үчүн, сени жоошутуу үчүн алып жүргөнүнө кырк жыл болду[+].


3Ал сага адам нан менен гана эмес, Теңирдин оозунан чыккан сөз менен жашарын көрсөтүш үчүн, сени жоошутту, ачкачылык менен алсыратты жана сен билбеген, сенин ата-бабаларың билбеген манна менен азыктантты[+].


4Ошол кырк жылдын ичинде кийимиң жыртылган жок, бутуң шишиген жок[+].


5Атасы баласын үйрөткөндөй, Кудай-Теңириң сени үйрөтүп жатканын эсиңден чыгарба[+].


6Ошондуктан Кудай-Теңириңдин жолу менен жүр, Андан корк, Анын осуяттарын аткар.


7Анткени Кудай-Теңириң сени өрөөндөрү менен тоолорунан дарыялар, булактар жана көлдөр агып чыккан,[+]


8буудай, арпа, жүзүм, анар жана анжыр дарактары, зайтун дарактары өскөн, бал аккан жерге алып бара жатат.


9Ал жерде сен нанды тойгончо жеп, эч нерседен кем болбойсуң, ал жердин таштары – темир, ал жердин тоолорунан жез кенин аласың.


10Жеп-ичип тойгонуңда, сага берген асыл жери үчүн Кудай-Теңириңе алкыш айт.


11Байкагын, бүгүн мен сага берип жаткан Анын осуяттарын, мыйзамдарын, көрсөтмөлөрүн аткарбай койбо, Кудай-Теңириңди унутуп калба.


12Жеп-ичип тойгонуңда жана заңгыраган үйлөрдү салып жашап жатканыңда,


13бодо малың менен майда малың, алтының менен күмүшүң көбөйгөндө, сенде бардыгы жетиштүү болгондо,


14байкагын, жүрөгүң текеберденип кетпесин, сени Мисир жеринен, кулчулуктан алып чыккан Кудай-Теңириңди унутуп калба[+].


15Ал сени уулуу жылан, кара курт жашаган коркунучтуу ээн кара чөл менен, бир тамчы суусу жок жерлер менен алып өткөн. Ал сага аска таштан суу чыгарып берген[+].


16Акырында сага жакшылык кылыш үчүн, сени жоошутуш үчүн, сыноодон өткөрүш үчүн, сени ошол чөлдө ата-бабаң билбеген манна менен азыктанткан[+].


17Ичиңден: “Ушул байлыкты өз колум менен, өз күчүм менен таптым”, – деп айтпа,[+]


18Кудай-Теңириңди эсиңден чыгарба, сенин ата-бабаларыңа ант берип түзгөн Өзүнүн келишимин аткарыш үчүн, байлык тапканга күч-кубатты сага Ал берип жатат.


19Эгерде сен Кудай-Теңириңди унутуп, башка кудайларды ээрчип кетсең, аларга табынып, кызмат кылсаң, мен азыр эле айтып коёюн: сен кырылып жок болосуң.


20

#### 9

1Кулак сал, Ысрайыл, көк тиреген чептүү чоң шаарлары бар, сенден алда канча көп жана күчтүү элди басып алыш үчүн, сен азыр Иордандын аркы өйүзүнө өтүп бара жатасың.


2Ал эл – саны көп, узун бойлуу Анактын уулдары. Сен алар жөнүндө билесиң жана “Анактын уулдарына ким каршы тура алат?” деген сөздү угуп жүрөсүң[+].


3Билип кой азыр, Кудай-Теңириң бардыгын жалмап жиберүүчү оттой болуп, сенин алдыңда бара жатат. Теңир аларды кырат, сага багынтып берет; Теңир сага айткандай, сен аларды кууп жибересиң, тез эле кырып саласың[+].


4Кудай-Теңириң аларды сен үчүн кууп чыкканда, өз жүрөгүңдө: “Адил болгонум үчүн Теңир мени бул жерге ээ кылды, мыйзамсыз болгону үчүн Теңир бул элди менин алдыман кууп чыгарып жатат”, – деп айтпа[+].


5Сен алардын жерин адил болгонуң үчүн, жүрөгүң таза болгону үчүн мурастаганы бара жаткан жоксуң. Бирок сенин Кудай-Теңириң ал элдерди мыйзамсыз иштери үчүн жана сенин ата-бабаң Ыбрайымга, Ыскакка, Жакыпка берген убадасын аткарыш үчүн, сенин алдыңан кууп жатат[+].


6Ошондуктан билип кой, Кудай-Теңириң бул жер соорусун сага адил болгондугуң үчүн берип жаткан жок, сен тоң моюн элсиң[+].


7Кудай-Теңириңди чөлдө канча жолу каардантканыңды эсиңден чыгарба, Мисир жеринен чыккан күндөн тартып, дал ушул жерге келгенге чейин, Теңирге моюн сунган жоксуң.


8Хорепте да силер Теңирди каарданткансыңар, ошондо Ал каарданып, силерди кырып салгысы келген[+].


9Мен Теңирдин силер менен түзгөн келишими жазылган лоокторун, таш лоокторду, алганы тоого чыгып, нан жебей, суу ичпей, ал тоодо кырк күн, кырк түн болдум[+].


10Ошондо Теңир мага Өз сөөмөйү менен жазган эки таш лоокту берди. Алардын бетине силер тоого чогулуп келген күнү Теңирдин силерге от ичинен айткан сөздөрү жазылган[+].


11Кырк күн, кырк түн өткөндөн кийин, Теңир мага келишим жазылган эки таш лоокту берди.


12Анан Теңир мага: “Тоодон тезирээк түш, анткени Мисирден алып чыккан элиң бузулду. Ал Мен көрсөткөн жолдон тез эле бурулуп кетти, ал өзүнө буркан жасап алды”, – деди[+].


13Анан Теңир мага дагы мындай деди: “Мен бул элди билем, ал – тоң моюн эл.


14Мени токтотпо, Мен аны жок кылам, анын атын жер үстүнөн өчүрөм. Сенден болсо андан алда канча көп, күчтүү эл чыгарам”[+].


15Ошондо мен тоодон кайтып келдим. Тоо болсо жалындап күйүп жатты. Келишим жазылган эки таш лоок эки колумда эле.


16Мен силердин алтындан музоо куюп, Теңир көрсөткөн жолдон тез эле бурулуп, Кудай-Теңириңерге каршы күнөө кылганыңарды көрдүм.


17Ошондо мен эки колумдагы эки таш лоокту силердин көзүңөрчө жерге ыргытып, талкалап салдым.


18Анан Теңирдин алдына жыгылып, силердин Теңирге жакпаган иш кылып, Аны каардантып, күнөөгө батканыңар үчүн, мен нан жебей, суу ичпей, мурункудай эле кырк күн, кырк түн сыйындым[+].


19Анткени Теңирдин каарданып, силерди жок кылып салгысы келгенинен корктум. Теңир мени бул жолу да укту.


20Теңир Арунга да каарданып, аны өлтүргүсү келди, бирок мен ошол учурда Арун үчүн да сыйындым.


21Силердин күнөөңөрдү – силер жасаган музоону алып, отко өрттөп салдым. Мен аны талкалап, топурактай майдалап, тоодон түшкөн сууга чачып жибердим[+].


22Силер Теңирди Табейрада да, Масада да, Киброт-Атаапта да каарданттыңар[+].


23Теңир силерди Кадеш-Барнейиден: “Баргыла да, Мен силерге берген жерди ээлеп алгыла”, – деп жөнөткөндө, силер Кудай-Теңириңердин буйругуна каршы болдуңар, Ага ишенген жоксуңар, Анын үнүн укпай койдуңар[+].


24Мен силерди билген күндөн бери силер Теңирге баш ийбей келе жатасыңар.


25Ошондо мен Теңирдин алдына жыгылып, кырк күн, кырк түн жалынып сыйындым, анткени Теңир силерди кырып салгысы келген.


26Мен Теңирге мындай деп сыйындым: “О, Эгедер Теңирим, Өз элиңди, Өз энчиңди жок кыла көрбө, Сен ал элди улуу кудуретиң менен куткарып, Мисирден күчтүү колуң менен алып чыккансың[+].


27Өзүңдүн кулдарың Ыбрайым, Ыскак, Жакыпты эстегин. Бул элдин тоң моюндугуна, бузулгандыгына, күнөөсүнө караба.


28Сен бизди алып чыккан жерде жашагандар: "Теңир Өзү убада кылган жерге алып бара алган жок, аны жек көргөндүктөн, чөлдө өлтүрүп салыш үчүн алып чыккан", – деп айтпасын[+].


29

#### 10

1


Жаңы таш лооктор

[•]Ошол учурда Теңир мага мындай деди: “Мурунку таш лоокторго окшош эки таш лоок жасагын да, тоого чыгып, Мага кел. Жыгачтан сандык жаса[+].


2Ал таш лоокторго сен сындырган мурунку таш лоокторго жазылган сөздөрдү жазып берем. Сен аларды сандыкка салып кой”[+].


3Ошондо мен акация жыгачынан сандык жасадым да, мурункудай эки таш лоок жасап алып, тоого чыктым. Ал эки таш лоок менин колумда эле[+].


4Теңир ал таш лоокторго силер чогулуп келген күнү тоодо от ичинен айткан, мурунку таш лоокторго жазылган он осуятты жазып, аларды мага берди[+].


5Анан мен артка кайрылып, тоодон түшүп келдим да, Теңир мага буйругандай, таш лооктор сандыкта болушу үчүн, аларды өзүм жасаган сандыкка салдым[+].


6Анан Ысрайыл уулдары Бейрот-Беней-Жаакандан чыгып, Мосейрага жөнөштү. Арун ошол жерде көз жумуп, ошол жерге коюлду. Анын ордуна уулу Элазар ыйык кызмат кылуучу болду[+].


7Ал жерден Гуткотко жөнөштү, Гуткоттон Жотпатка, дарыялуу жерге келишти[+].


8Теңир ошол учурда Леби уруусун Өзүнүн келишим сандыгын көтөрүп жүрүшү үчүн, Өзүнүн алдына келип турушу үчүн, Өзүнө кызмат кылып, Өзүнүн атынан бата берип турушу үчүн бөлүп койду, бул ушул күнгө чейин ошондой[+].


9Ошондуктан лебилерге бир туугандары менен кошо үлүш тийген жок. Кудай-Теңириң ага Өзү убада кылгандай, анын энчиси – Өзү[+].


10Мен тоодо мурункудай эле кырк күн, кырк түн болдум, Теңир мени бул жолу да укту. Ошентип, Теңир сени жок кылбай турган болду[+].


11Ошондо Теңир мага мындай деди: “Тур, бул элдин алдына түшүп, жолго чык. Алар барып, Мен ата-бабаларына берем деп убада кылган жерди ээлеп алышсын”[+].


12Ошентип, Ысрайыл, Кудай-Теңириң сенден эмнени талап кылып жатат? Теңир сенден, болгону, Кудай-Теңириңден коркушуңду, Анын жолдору менен жүрүшүңдү, Аны сүйүшүңдү, Ага чын жүрөгүң менен, жан-дилиң менен кызмат кылышыңды,[+]


13өзүңө жакшы болуш үчүн, мен бүгүн берип жаткан Анын мыйзамдары менен осуяттарын сакташыңды талап кылып жатат[+].


14Анткени асман жана асмандардын асманы, жер жана андагынын бардыгы Кудай-Теңириңдин колунда[+].


15Азыр өзүңөр көрүп тургандай, Теңир башка элдердин ичинен силердин ата-бабаларыңарды гана сүйүп, алардын тукуму болгон силерди тандап алган[+].


16Ошондуктан жүрөгүңөрдү сүннөткө отургузгула, мындан ары тоң моюн болбогула[+].


17Анткени силердин Кудай-Теңириңер – кудайлардын Кудайы, эгедерлердин Эгедери, улуу, кудуреттүү, коркунучтуу Кудай. Ал адамдын жүзүнө карабайт, белек албайт[+].


18Ал жетим менен жесирге калыс карайт, келгинди жакшы көрүп, ага нан берип, кийим кийгизет[+].


19Силер да келгинди сүйгүлө, анткени өзүңөр да Мисир жеринде келгин болгонсуңар[+].


20Кудай-Теңириңден корк, жалгыз Ага кызмат кыл. Ага жабышып, Анын аты менен ант бер[+].


21Ал сенин даңазаң, Ал – өз көзүң менен көргөн ошол улуу жана коркунучтуу иштерди сен үчүн кылган Кудай.


22

#### 11

1


Кудайдын сөзүн аткаргандарга бата, аткарбагандарга каргыш

Кудай-Теңириңди сүй, Анын аткар деп берген көрсөтмөлөрүн, мыйзамдарын, осуяттарын өмүрүң өткөнчө аткар.


2Бүгүн билип койгула, силердин балдарыңар Кудай-Теңириңердин жазаларын, улуулугун, сунулган колу менен күчтүү билегин,


3Мисирде Мисир падышасы фараонго, анын бүт жерине көрсөткөн кереметтери менен иштерин,


4Мисир аскерлери силердин артыңардан кууп келгенде, аларды аттары, майдан арабалары менен кошо Кызыл деңизге чөктүрүп, толугу менен жок кылганын,[+]


5силер бул жерге жеткиче, чөлдө силер үчүн эмне кылганын,[+]


6Рубейин уулу Элийаптын уулдары Датан менен Абырамды эмне кылганын, аларды жана алардын үй-бүлөлөрүн чатырлары, болгон мал-мүлктөрү менен кошо Ысрайыл элинин көз алдында жер араанын ачып жутуп алганын билишкен эмес, көрүшкөн эмес[+].


7Силер болсо Теңирдин бардык улуу иштерин өз көзүңөр менен көргөнсүңөр.


8Күч алып, ээлегени бара жаткан жериңерди ээлеп алышыңар үчүн,


9Теңир ата-бабаларыңарга жана алардын укум-тукумуна берем деп убада кылган, сүт менен бал аккан жерде узак жашашыңар үчүн, мен бүгүн силерге берип жаткан Анын бардык осуяттарын аткаргыла[+].


10Анткени сен ээлегени бара жаткан жер сен чыккан Мисир жериндей эмес. Мисирде сен үрөн сээп, аны бутуңду тындырбай, зайтун багын сугаргандай сугарчусуң.


11Ал эми силер ээлегени бара жаткан жер – тоолуу, өрөөндүү, жамгыр менен сугарылган жер[+].


12Ал жер – Кудай-Теңириң кам көргөн жер. Кудай-Теңириңдин көзү жылдын башынан аягына чейин ошол жерде[+].


13Эгерде силер Мен бүгүн берип жаткан осуяттарды уксаңар, Кудай-Теңириңерди сүйсөңөр, Ага чын жүрөгүңөр менен, жан-дилиңер менен кызмат кылсаңар,[+]


14анда жериңерге кеч күздөгү, эрте жаздагы жамгырды өз учурунда жаадырып турам. Ошондо сен түшүм жыйнап, жүзүм ширесин, зайтун майын алып турасың[+].


15Талааңа малың үчүн чөп өстүрөм. Тамак-ашың мол болот[+].


16Сак болгула, жүрөгүңөр азгырылып, четтеп кетпегиле, башка кудайларга кызмат кылып, аларга табынып кетпегиле.


17Ошондо Теңир силерге каарданып, асманды бекитип салат да, жамгыр жаабай калат. Жер түшүм бербей калат, Теңир берип жаткан асыл жерде тез эле кырылып каласыңар[+].


18Ошондуктан Менин бул сөздөрүмдү көңүлүңөргө түйүп, эсиңерден чыгарбагыла. Унутпаш үчүн, аларды колуңарга жана чекеңерге байлап алгыла[+].


19Аларды балдарыңа үйрөт, аларды үйдө отурганыңда да, жолдо баратканыңда да, жатканыңда да, турганыңда да айт[+].


20Аларды эшигиңдин кашектерине жана үйүңдүн дарбазасына жазып кой[+].


21Ошондо асман жер үстүндө канча күн турса, Кудай-Теңириңер ата-бабаларыңарга берем деп убада кылган жерде силердин өмүрүңөр жана балдарыңардын өмүрү ошончо көп күн болот.


22Эгерде мен силерге аткар деп берген ушул осуяттардын баарын аткарсаңар, Кудай-Теңириңерди сүйсөңөр, Анын жолдору менен жүрсөңөр жана Ага жабышсаңар,


23анда Теңир ушул элдердин баарын силердин алдыңардан кууп чыгат. Ошондо силер өзүңөрдөн алда канча көп жана күчтүү элди басып аласыңар.


24Таманыңар баскан жердин баары силердики болот. Чөлдөн Лебанонго чейин, Эфрат дарыясынан Жер ортолук деңизине чейин силердин жериңер болот[+].


25Силерге эч ким каршы тура албайт. Кудай-Теңириңер таманыңар баскан жердин баарына Өзү айткандай коркунуч каптатат[+].


26Мына, мен силерге бүгүн батаны жана каргышты сунуш кылып жатам:[+]


27эгерде Кудай-Теңириңердин мен бүгүн берип жаткан осуяттарын аткарсаңар, бата аласыңар;[+]


28эгерде Кудай-Теңириңердин мен бүгүн берип жаткан осуяттарын аткарбасаңар, жолдон чыгып, өзүңөр билбеген башка кудайларды ээрчисеңер, каргышка каласыңар[+].


29Ээлеп алыш үчүн бара жаткан жериңе Кудай-Теңириң алып барганда, Гаризим тоосунда бата сөздөрүн айт, ал эми Эйбал тоосунда каргыш сөздөрүн айт[+].


30Ал тоолор Иордандын аркы өйүзүндө, күн батыш тарапта, Море токоюна жакын Гилгалдын каршысындагы түздүктө жашаган канаандыктардын жеринде[+].


31Анткени Кудай-Теңириңер берип жаткан жерге барып, аны ээлеп алыш үчүн, Иордандан өтөсүңөр, анан ал жерди ээлеп, анда жашап каласыңар.


32

#### 12

1


Кудайга табынуучу жер

Ата-бабаларыңдын Кудай-Теңири энчиңе берген жерде жашап жатканыңда, өмүрүң өткөнчө аткарууга аракет кыла турган көрсөтмөлөр менен мыйзамдар мына булар:


2силер ээлей турган жердеги элдердин бийик тоолордогу, дөңсөөлөрдөгү жана жашыл дарактардын түбүндөгү кудайларына сыйынган жерлерин жок кылгыла[+].


3Алардын курмандык чалынуучу жайларын кыйраткыла, мамыларын талкалагыла, мазар теректерин өрттөгүлө, жасалма кудайларын талкалагыла, ал жерлерден алардын атын өчүргүлө[+].


4Силер өзүңөрдүн Кудай-Теңириңерге алардай табынбашыңар керек.


5Бирок Кудай-Теңириңер бардык урууларыңдын ичинен тандап алган, Анын ысымы бар болуп турган жерге кайрылгыла, ошол жерге келгиле[+].


6Ошол жерге бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгыңарды, курмандыктарыңарды, ондуктарыңарды, өйдө көтөрө турган курмандыктарыңарды, убада боюнча алып келүүчү курмандыктарыңарды, өз каалооңор боюнча алып келүүчү курмандыктарыңарды, бодо жана майда малыңардын биринчи төлүн алып келгиле.


7Аларды ошол жерде, Кудай-Теңириңердин алдында жегиле, колуңар менен кылган, Кудай-Теңириңер батасын берген иштериңердин жемишине өз үй-бүлөңөр менен бирге кубангыла[+].


8Азыр бул жерде ар бирибиз өзүбүзгө эмне туура көрүнсө, ошону кылып жатабыз, бирок силер ал жерде андай кылбашыңар керек[+].


9Анткени Кудай-Теңириңер берип жаткан бейпил жерге кире элексиңер[+].


10Бирок Иордандан өтүп, Кудай-Теңириңер энчиңерге берип жаткан жерге отурукташканыңарда, Теңир тегерегиңерде жашаган бардык душмандарыңардан куткарып, силерге тынчтык бергенде, бейкут жашайсыңар[+].


11Ошондо Кудай-Теңириңер Өзүнүн ысымы бар болуп турушу үчүн кайсы жерди тандап алса, ошол жерге мен силерге осуяттагандардын бардыгын: бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарыңарды, курмандыктарыңарды, ондуктарыңарды, өйдө көтөрө турган курмандыгыңарды, Теңирге убада кылган, убада боюнча алып келүүчү курмандыктарыңардын тандалмаларын алып келгиле[+].


12Ошол жерде, Кудай-Теңириңердин алдында балдарыңар, кыздарыңар, кулдарыңар, күңдөрүңөр жана силердин араңарда жашаган лебилер менен бирге көңүл ачкыла, анткени лебилерге силер менен кошо үлүш бөлүнгөн эмес[+].


13Байкагын, көрүнгөн жерге эле бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгыңды алып келе бербе.


14Урууларыңдын ичинен Теңир Өзү кайсы жерди тандап алса, ошол жерге гана алып кел. Ошол жерге бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгыңды алып келип, мен сага осуяттагандын бардыгын жаса.


15Бирок кайсы жерде жашасаң да, Кудай-Теңириң берген малды каалашыңча Кудай-Теңириңдин батасы менен союп жесең болот. Ал мал жейрен болобу, бугу болобу, аны таза да, таза эмес да адам жесе болот.


16Канын гана жебегиле, аны суу төккөндөй эле жерге төгүп салгыла[+].


17Эгиниңдин, шарабыңдын, зайтун майыңдын ондон бир бөлүгүн, бодо жана майда малыңдын биринчи төлүн, убада кылган, убада боюнча алып келүүчү курмандыктарыңды, өз каалооң боюнча алып келүүчү курмандыктарыңды, өйдө көтөрө турган курмандыктарыңды үйүңдө жебе.


18Аларды Кудай-Теңириң тандап алган жерде, Теңирдин алдында, балдарың, кыздарың, кулдарың, күңдөрүң, лебилер жана араңда жашаган келгиндер менен жеп, Кудай-Теңириңдин алдында өз колуңдун эмгеги үчүн көңүл ач.


19Байка, өзүң жашаган жерде лебилерди өмүрүң өткөнчө таштаба[+].


20Кудай-Теңириң Өзү айткандай, жериңди кеңейткенде, эт жегиң келип: “Эт жегим келип жатат”, – десең, анда каалашыңча же.


21Кудай-Теңириң Өзүнүн ысымы бар болуп турушу үчүн тандап алган жер сенден алыс болсо, анда мен буйругандай, Теңир берген бодо жана майда малыңдан союп, каалашыңча үйүңдө жей бер.


22Бирок аларды жейрен менен бугуну союп жегендей же. Аны таза да, таза эмес да адам жесе болот.


23Бирок канын жебе, себеби кан – бул жан. Жанын эти менен кошо жебе[+].


24Канын жебе, аны суу төккөндөй эле жерге төгүп сал.


25Теңирге жаккан иш кылгың келсе, аны жебе, ошондо өзүңө да, өзүңдөн кийинки балдарыңа да жакшы болот.


26Теңир тандап алган жерге өзүңдүн ыйык нерселериңди жана убада боюнча алып келүүчү курмандыктарыңды гана алып келсең болот.


27Ошол жерде бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгыңды чал. Анын каны менен этин Кудай-Теңириңе, курмандык чалынуучу жайга алып кел. Бирок башка курмандыктарыңдын канын Кудай-Теңириңе курмандык чалынуучу жайдын жанына төгүп сал, этин болсо же.


28Кудай-Теңириңе жаккан жакшы иштерди кылам десең, өзүңө жана өзүңдөн кийинки балдарыңа түбөлүккө жакшы болсун десең, анда мен айтып жаткан ушул сөздөрдүн баарын угуп, аткар.


29Сен ээлегени бара жаткан жердеги элдерди Кудай-Теңириң сенин алдыңдан жок кылганда, ал жерлерди ээлеп алып, отурукташып каласың.


30Ошондо сак бол, аларды жок кылгандан кийин, алардын жолун жолдоп, торго түшүп калба, алардын кудайларын издеп, “Бул элдер өз кудайларына кандай табынышса, мен да ошондой табынам” дебе[+].


31Кудай-Теңириңе андай кылба, анткени алар өз кудайларына Теңир жийиркенген, жек көргөн нерселерди кылышат. Алар кудайларына арнап балдары менен кыздарын отко өрттөшөт[+].


32

#### 13

1


Жалган пайгамбарларды айырмалай билүү жана аларды жазалоо

Эгерде силердин араңардан пайгамбар же түш жоругуч чыгып, силерге жышаан же керемет көрсөтө турган болсо,[+]


2ал айткан жышаан же керемет аткарылса, анан ал: “Жүр, сен билбеген башка кудайларга барабыз, ошолорго табынабыз”, – дей турган болсо,[+]


3анда ал пайгамбардын же ал түш жоругуч адамдын сөздөрүн укпа, анткени Кудай-Теңириңер Өзүн чын жүрөгүңөр, жан-дилиңер менен сүйөр-сүйбөсүңөрдү билиш үчүн, силерди ушул аркылуу сынап жатат.


4Кудай-Теңириңердин жолу менен жүргүлө, Андан корккула. Анын осуяттарын аткаргыла, Анын үнүн уккула, Ага кызмат кылгыла, Ага жабышкыла.


5Силерди Мисир жеринен алып чыгып, кулчулуктан куткарган Кудай-Теңириңерден четтөөгө үндөгөнү үчүн, Кудай-Теңириң осуяттаган жолдон чыгарууга аракет кылганы үчүн, ал пайгамбарды же түш жоругучту өлүм жазасына тартуу керек. Өз араңардагы жамандыкты ушинтип жок кылгыла[+].


6Эгерде сени бир тууганың, энеңдин уулу, же уулуң, же кызың, же жаныңда жаткан аялың, же жаныңдай көргөн жан досуң: “Жүр, сен да, ата-бабаларың да билбеген башка кудайларга табынабыз”, – деп,


7сенин тегерегиңдеги, жакын же алыс жашаган, жердин бир четинен экинчи четине чейин жашаган элдердин кудайларына жашыруун азгырса,


8анда ага макул болбо, анын сөзүн укпа. Аны кечирбе, аяба, жашырып койбо[+].


9Аны өлтүрүп сал. Аны өлтүрүүгө баарынан мурун сен кол көтөрүшүң керек, андан кийин бүт эл кол көтөрсүн[+].


10Аны таш бараңга алып өлтүр, анткени ал сени Мисир жеринен, кулчулуктан алып чыккан Кудай-Теңириңден алыстатууга аракет кылды[+].


11Муну бүткүл Ысрайыл эли угуп, коркуп калат да, ошондон кийин сенин ичиңде андай жамандыкты кылбай калат.


12Эгерде Кудай-Теңириң сага жашаганга берип жаткан шаарлардын биринен,


13сенин элиңдин ичинен бузулган адамдар чыгып, шаардын тургундарын азгырып: “Жүргүлө, силер билбеген башка кудайларга табынабыз”, – дегенин уксаң,[+]


14анда издеп, иликтеп, жакшылап сура. Эгерде бул жийиркеничтүү иш араңарда чыны менен болсо,


15анда ал шаардын тургундарын кылычтап кырып сал, малын, эмнеси болсо, ошонун бардыгын жок кыл.


16Бардык олжону аянттын ортосуна чогулт, шаарды бардык олжо менен кошо Кудай-Теңириңе арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык катары өрттөп сал. Ал шаар түбөлүккө урандыга айлансын, эч качан кайрадан курулбасын[+].


17Каргышка калган нерселерден эч нерсе алба, ошондо Теңир Өзүнүн каарын токтотуп, ата-бабаларыңа убада кылгандай, сага ырайым кылып, укумдатып-тукумдатып көбөйтөт[+].


18

#### 14

1


Бутпарастардын аза күтүү салттарын туурабоо жөнүндө

Силер Кудай-Теңириңердин балдарысыңар. Өлгөндөр үчүн аза күткөнүңөрдү билдирип, денеңерге так салбагыла, чачыңарды кыркпагыла[+].


2Анткени сен Кудай-Теңириңдин ыйык элисиң. Сени Теңир жер үстүндөгү бардык элдердин ичинен Өз эли болушуң үчүн тандап алган[+].

3


Тамак жөнүндө мыйзам

[•]Эч кандай арам нерсе жебегиле.


4Силер жей турган мал мына булар: уй, кой, эчки,


5бугу, жейрен, топоз, элик, зубр, багыш, тоо теке.


6Ача туяктуу, салаасы терең, кепшеген жаныбарларды жесеңер болот.


7Бирок кепшеген, ача туяктуу, салаасы терең жаныбарлардын ичинен төөнү, коёнду, суурду жебегиле, анткени алар кепшегени менен, ача туяктуу эмес, силер үчүн алар арам болуп эсептелет.


8Чочкону да жебегиле, анткени ал ача туяктуу болгону менен кепшебейт. Ал силер үчүн арам. Алардын этин жебегиле, өлүгүнө колуңарды тийгизбегиле.


9Сууда жашаган жаныбарлардын ичинен сүзө турган канаты жана кабырчыгы бар жаныбарлардын бардыгын жесеңер болот.


10Ал эми канаты менен кабырчыгы жок жаныбарларды жебегиле. Алар силер үчүн арам.


11Адал канаттуулардын баарын жегиле.


12Бирок алардын ичинен буларды жебешиңер керек: бүркүт, жору, суу бүркүтү,


13кулаалы, шумкар, ылаачын жана анын түрлөрү,


14карга жана анын түрлөрү,


15төө куш, үкү, чардак, туйгун жана анын түрлөрү,


16чекир көз үкү, ибис, ак куу,


17биргазан, ак кажыр, балыкчы куш,


18көк кытан, илегилек жана анын түрлөрү, сасык үпүп, жарганат.


19Канаты бар курт-кумурскалардын баары силер үчүн арам. Аларды жебегиле.


20Адал канаттуулардын баарын жегиле.


21Эч бир жаныбардын өлүгүн жебегиле. Аны силердин араңарда жашаган бөтөн жерликке бер, ошол жесин, же ошого сат, анткени сен Кудай-Теңириңдин ыйык элисиң. Улакты энесинин сүтүнө бышырба[+].

22


Ондук жөнүндө мыйзам

Жыл сайын алган түшүмүңдүн ондон бир бөлүгүн бөлүп кой[+].


23Кудай-Теңириң Өзүнүн ысымы бар болуп турушу үчүн тандап алган жерде эгиниңдин, жүзүмүңдүн ширесинин, зайтун майыңдын ондон бир бөлүгүн, бодо жана майда малыңдын биринчи төлүн же, Кудай-Теңириңден өмүрүң өткөнчө коркуп жүрүүнү ошентип үйрөнөсүң.


24Кудай-Теңириң Өзүнүн ысымы бар болуп турушу үчүн, сага батасын бериш үчүн тандап алган жер сенден алыс болуп, ушуларды алып бара албасаң, сен үчүн жол алыс болсо,


25анда аларды күмүшкө алмаштырып, Кудай-Теңириң тандап алган жерге алып кел.


26Ал жерден күмүштөрүңө эмне кааласаң, ошону: өгүз болобу, кой болобу, шарап болобу, күчтүү ичимдик болобу, сатып ал. Аларды Кудай-Теңириңдин алдында үй-бүлөң менен бирге ичип-жеп көңүл ач.


27Сени менен жашаган лебилерди таштаба, анткени алар сени менен бирге үлүш алышкан жок[+].


28Үч жыл өткөндөн кийин, ошол жылы алган түшүмүңдүн ондон бир бөлүгүн кампаларыңа сал[+].


29

#### 15

1


Жетинчи жыл

Жетинчи жылы кечирим кыл[+].


2Кечирим төмөнкүлөрдү камтыйт: жакынына же бир тууганына карыз берген ар бир адам карызын кечирсин, төлөтүп албасын, анткени ал кечирим Теңир үчүн жарыяланган.


3Бөтөн жерликтен төлөтүп ал, ал эми бир тууганыңа берген карызыңды кечир[+].


4Сен жашаган жерде жакырлар болбойт, анткени мурастап алышың үчүн энчиңе берип жаткан жерге Кудай-Теңириң батасын берет.


5Эгерде бүгүн мен сага берип жаткан осуяттардын бардыгын аткарып, Кудай-Теңириңдин үнүн уга турган болсоң,


6Кудай-Теңириң Өзү айткандай, батасын берет, ошондо сен көп элдерге карыз бересиң, өзүң карыз албайсың. Көп элдерге үстөмдүк кыласың, алар сага үстөмдүк кылышпайт[+].


7Эгерде Кудай-Теңириң сага берип жаткан жерде сага жакын жашаган бир туугандарыңдын ичинен кимдир бирөө жакыр болсо, анда жакыр бир тууганыңа таш боор болбо, колуңду жумба.


8Колуңду ачып, анын муктаждыгына жараша карыз бер[+].


9Сак бол, сага “Жетинчи жыл жакындап келе жатат, ал – кечирим жылы” деген жаман ой келип, жакыр бир тууганыңа кайрымсыз болуп, кечирим кылбай койбо, болбосо ал сага нааразы болуп, Теңирге боздоп жиберет, ошондо сен күнөөкөр болуп каласың.


10Ага карыз бер, карыз берип жатканда, ичиң оорубасын. Ошондо Кудай-Теңир сенин бардык иштериңе, кыла турган иштериңе батасын берет.


11Анткени жардылар сенин жериңде дайыма болот, ошондуктан мен сага буйрук кылам: өз жериңдеги бир тууганыңа, жакырга колуң дайыма ачык болсун[+].


12Эгерде сенин бир тууганың эврей же эврей аял өзүн сага сата турган болсо, анда ал сага алты жыл кул болсун, ал эми жетинчи жылы аны боштондукка чыгар[+].

13


Кулдар жөнүндө

Сен аны боштондукка чыгарганыңда, куру кол чыгарба.


14Ага Кудай-Теңириң батасын берген малыңдан, эгиниңден, жүзүмүңдүн ширесинен бер.


15Сен да Мисир жеринде кул болгонуңду, Кудай-Теңириң сени куткарып алганын эсиңден чыгарба. Ошондуктан мен ушуну бүгүн сага осуяттап жатам.


16Ал кул сенин үйүңдө жакшы жашагандыктан, сага: “Сеникинен кетпейм, себеби мен сени жана сенин үйүңдү жакшы көрөм”, – десе,


17анда шибеге алып, ал кулду эшиктин кашегине алып барып, кулагын көзөп кой. Ошондо ал түбөлүккө сенин кулуң болуп калат. Күңүңдү да ошондой кыл[+].


18Аны боштондукка чыгаруу сен үчүн оор болбосун, анткени ал сага алты жылдын ичинде жалданма жумушчудан эки эсе көп иштеп берди. Ошондо сенин кыла турган ишиңдин бардыгына Кудай-Теңириң батасын берет.

19


Биринчи төл жөнүндө

Бодо жана майда малыңдын биринчи эркек төлүнүн бардыгын Кудай-Теңириңе арна. Өгүздүн биринчи төлүн жумушка чекпе, майда малыңдын биринчи төлүн кыркпа[+].


20Аларды Теңир тандап алган жерде жыл сайын үй-бүлөң менен союп же.


21Эгерде алардын кемчилиги болсо, аксак же сокур болсо, же башка кемчилиги болсо, анда андай малды Кудай-Теңириңе курмандыкка чалба[+].


22Аны өз үйүңдө же. Жейрендин же бугунун этин жегендей эле, аны таза эмес да, таза да адам жей берсе болот.


23

#### 16

1


Пасах майрамын өткөрүү жөнүндө

[•]Абыт айын эсиңден чыгарба, ушул айда Кудай-Теңириңе арнап Пасах майрамын өткөр, себеби Кудай-Теңириң сени Мисирден Абыт айында, түн ичинде алып чыккан.


2Теңириң Өзүнүн ысымы бар болуп турушу үчүн тандап алган жерде Кудай-Теңириңе арнап, Пасах курмандыгына бодо же майда малдан сой.


3Аны ачыган нерсе менен жебе, аны “оор күндүн наны” деп аталган ачыткысыз нан менен жети күн же, анткени сен Мисир жеринен шашылыш чыккансың, Мисир жеринен чыккан күндү өмүрүң өткөнчө эсиңден чыгарба[+].


4Жети күн бою сенин жериңде эч кимдин үйүндө ачыган нерсе болбосун, биринчи күнү кечинде алып келген курмандыгыңдын этинен эртең мененкиге калбасын[+].


5Теңириң берген жерде жашап жатканыңда, Пасах курмандыгын өзүң каалаган жерде сойбо.


6Пасах курмандыгын күн батканда, Мисирден кайсы убакта чыксаң, так ошол убакта, Кудай-Теңириң Өзүнүн ысымы бар болуп турушу үчүн тандап алган жерде гана сой.


7Аны бышырып, Кудай-Теңириң тандап алган жерде же, эртеси үйүңө кайтып кел.


8Алты күн бою ачыткысыз нан же, ал эми жетинчи күндү Кудай-Теңириңе арнап майрамда. Эч кандай жумуш кылба.

9


Жумалар майрамы жана Алачыктар майрамы жөнүндө

Түшүм жыйнай баштаган күндөн тартып жети жума эсепте[+].


10Анан Кудай-Теңириңе арнап Жети күндүк майрам өткөр. Кудай-Теңириңдин бергенине жараша, Ага өз каалооң менен бер.


11Кудай-Теңириң Өзүнүн ысымы бар болуп турушу үчүн тандап алган жерде балаң, кызың, кулуң, күңүң менен, силер менен жашаган лебилер менен, араңарда жашаган келгиндер, жетимдер, жесирлер менен бирге көңүл ачкыла.


12Мисирде кул болгонуңду эсиңден чыгарба жана бул мыйзамдарды аткар[+].


13Эгиниңди жыйнап, жүзүмүңдүн ширесин алганда, жети күн Алачыктар майрамын өткөр[+].


14Бул майрамда балаң, кызың, кулуң, күңүң, сени менен жашаган лебилер, келгиндер, жетимдер, жесирлер менен бирге көңүл ач.


15Кудай-Теңириң Өзү тандап алган жерде Кудайыңа арнап жети күн майрам өткөр, ошондо сенин ала турган түшүмүңө, бардык иштериңе Кудай-Теңириң батасын берет, сен болсо көңүл ачасың.


16Жылына үч жолу эркек аттуунун баары Кудай-Теңириң Өзү тандап алган жерге келиши керек. Ачыткысыз нан майрамында, Жумалар майрамында жана Алачыктар майрамында Теңирдин алдына эч ким куру кол келбесин.


17Ар кимиңер Кудай-Теңириңердин берген батасына жараша алып келгиле.


18Элге адилет өкүм чыгарып турушу үчүн, Кудай-Теңир берген жерлерге ар бир уруудан башкаруучулар менен көзөмөлдөөчүлөрдү дайында[+].


19Мыйзамды бурмалаба, адамдын жүзүнө караба, пара алба, анткени пара акылдуулардын көзүн тунартат, адилеттүүлөрдүн ишин бурмалайт[+].


20Адилет болууга, адилет болууга умтул, ошондо Кудай-Теңириң берип жаткан жерди ээлеп жашайсың.


21Кудай-Теңириңе арнап курган курмандык чалынуучу жайдын жанына мазар теректерди отургузба[+].


22

#### 17

1


Кудайга кемчилиги бар курмандыктарды алып келбөө жөнүндө

Кудай-Теңириңе кемчилиги бар, же болбосо бир жаман нерсеси бар малды, өгүз болобу, кой болобу, курмандыкка алып келбегиле, анткени бул Кудай-Теңириң үчүн жийиркеничтүү[+].


2Эгерде Кудай-Теңириң берип жаткан жерлердин биринде силердин араңардан эркек же аял Кудай-Теңириңдин келишимин бузуп, Ага жакпаган ишти кыла турган болсо,


3же мен тыюу салган башка кудайларды ээрчип, ага табына турган болсо, же күнгө, же айга, же асман күчтөрүнө таазим кыла турган болсо,


4сага ушинтип айтып келишсе, ушундайды уксаң, анда оболу жакшылап иликте. Эгерде Ысрайылда ушундай жийиркеничтүү иштин болгону чын болсо,


5анда ушундай жийиркеничтүү ишти кылган эркекти же аялды дарбазанын алдына алып чыгып, таш бараңга алып өлтүр[+].


6Ал эки же үч күбөнүн сөзү менен өлүм жазасына тартылууга тийиш. Өлүм жазасына бир күбөнүн сөзү менен тартылбасын[+].


7Аны өлтүрүүгө күбөлөр биринчи кол көтөрүшсүн, анан бардык эл кол көтөрүшү керек. Өз ичиңдеги жийиркеничтүү ишти мына ушинтип жок кыл[+].

8


Бийлик башындагыларга баш ийүү жөнүндө

Бирөөнү бирөө өлтүрүп койгондо, бирөө менен бирөө чатакташа кеткенде, бирөөнү бирөө сабап, денесине зыян келтиргенде, ал ишти чечүү сен үчүн кыйын болсо, дарбазаңдын алдында пикир келишпестик болсо, анда Кудай-Теңириң тандап алган жерге барып,


9ошол убактагы ыйык кызмат кылуучу лебилерге жана башкаруучуларга кайрыл, алар сага эмне кылууну айтып беришет[+].


10Теңир тандап алган жерде алар кандай айтса, ошондой кыл, алар кандай буйрук берсе, ошонун баарын аткарууга аракет кыл.


11Алар үйрөткөн мыйзам боюнча, алар берген көрсөтмө боюнча кыл, алардын айтканынан оңго да, солго да бурулба.


12Ким Кудай-Теңириңдин алдында кызмат кылып жаткан ыйык кызмат кылуучуну же башкаруучуну текеберденип укпай койсо, ал өлүшү керек. Ысрайыл элиндеги жамандыкты ушинтип жой.


13Муну бардык эл угуп, коркуп калат. Ошондон кийин текеберденбей калышат.


14Кудай-Теңириң берип жаткан жерге барып, аны ээлеп, ага отурукташканыңда: “Тегерегимде жашаган башка элдер сыяктуу эле өзүмө падыша коём”, – дей турган болсоң,[+]


15анда өзүңө Кудай-Теңириң тандаган падышаны кой, падышаны бир туугандарыңдын арасынан танда. Падышаны сенин бир тууганың болбогон, бөтөн жерликтен койбо[+].


16Бирок ал падыша өзүнө жылкы көбөйтүп албасын, өзүнө жылкы көбөйтүш үчүн, элди Мисирге жибербесин, анткени Теңир силерге: “Мындан ары ал жол менен баспагыла”, – деген[+].


17Ал падыша көп аял алып жүрөгү бузулбасын. Алтын-күмүштү ашык жыйнабасын[+].


18Ал падышалык тактыга отурганда, ыйык кызмат кылуучу лебилердин китебинен мыйзамдарды көчүрүп алсын.


19Ал китеп анын колунда болсун, өмүрү өткөнчө окусун. Кудай-Теңиринен коркууга үйрөнсүн, ошол мыйзамдар менен көрсөтмөлөрдүн бардыгын аткарууга аракеттенсин[+].


20

#### 18

1


Ыйык кызмат кылуучулардын үлүшү жөнүндө

Ыйык кызмат кылуучу лебилерге, Лебинин бардык укум-тукумуна Ысрайыл менен бирге үлүш бөлүнгөн эмес. Алар Теңирге арналган курмандыктардан жана Анын үлүшүнөн азыктанышсын.


2Бир туугандарынын арасынан аларга үлүш тийбейт. Теңир Өзү айткандай, алардын үлүшү – Теңирдин Өзү[+].


3Элдин курмандыкка алып келген өгүздөрү менен койлорунун этинен ыйык кызмат кылуучуларга мына булар тиешелүү: далы, жаак, карын[+].


4Ошондой эле эгинден, жүзүмдөн, зайтун майынан алган биринчи түшүмүңдү жана койлоруңдун алгачкы кырккан жүнүн ыйык кызмат кылуучуга алып кел[+].


5Анткени Кудай-Теңириң бардык урууларыңдын ичинен аны жана анын уулдарын Кудай-Теңирдин алдында өмүрү өткөнчө кызмат кылышы үчүн тандап алган.


6Эгерде бир леби Ысрайылдагы шаарларыңдын биринен, өзү жашаган жерден Теңир тандап алган жерге өз каалоосу менен келип,[+]


7ал жерде, Теңирдин алдында кызмат кылып жаткан леби бир туугандарына окшоп, Кудай-Теңирине кызмат кылса,


8анда атасынан калган мал-мүлктү сатканда түшкөн акчасы бар болгонуна карабастан, алар сыяктуу эле өз тиешесин алсын.

9


Жалган кудайларга табынууга тыюу салуу

Кудай-Теңириң берип жаткан жерге барганда, ошол жердеги элдер кылган жийиркеничтүү иштерди кылба[+].


10Сенин элиңде уулун же кызын отко салгандар, көзү ачыктар, төлгөчүлөр, көз боочулар, бүбү-бакшылар,[+]


11эмчи-домчулар, өлгөндөрдүн рухун чакыруучулар, сыйкырчылар, өлгөндөрдүн руху менен сүйлөшкөндөр болбосун[+].


12Анткени муну кылгандар Теңирдин алдында жийиркеничтүү. Ошондуктан бул жийиркеничтүү иштер үчүн Кудай-Теңириң аларды сенин алдыңдан кууп чыгып жатат.


13Кудай-Теңириңдин алдында кемчиликсиз бол.


14Анткени сен кууп чыгып жаткан бул элдер көзү ачыктардын, сыйкырчылардын сөзүн угушат. Сага болсо Кудай-Теңириң алардын кылганын кылууга уруксат берген эмес.

15


Машайак жөнүндөгү пайгамбарчылык

Кудай-Теңириң сенин элиңден, сенин бир туугандарыңдын ичинен мендей пайгамбар чыгарат. Ошону уккула[+].


16Силер Хорепке чогулуп келген күнү: “Өлүп калбашыбыз үчүн Кудай-Теңирибиздин үнүн мындан ары укпайлы, Анын бул улуу отун мындан ары көрбөйлү”, – деп, Кудай-Теңириңерден өтүнгөндүктөн,[+]


17Теңир мага мындай деди: “Алардын айткан сөзү жакшы[+].


18Мен алардын бир туугандарынын ичинен сендей пайгамбар чыгарам. Анын оозуна Өзүмдүн сөздөрүмдү салам, ошондо ал Мен буйрук кылгандардын баарын аларга айтып берет[+].


19Менин атымдан сүйлөгөн ошол пайгамбар айткан Менин сөздөрүмдү укпаган адамды Мен жазалайм.

20


Пайгамбарларды айырмалай билүү

Мен буйрук кылбаганды Менин атымдан сүйлөөгө батынган, башка кудайлардын атынан сүйлөгөн пайгамбарды өлүм жазасына тарткыла[+].


21Эгерде ичиңден: “Ал сөздөрдү Теңир айтпаганын кантип билебиз?” – десең, анда мындан бил:


22

#### 19

1


Баш калкалай турган шаарлар жөнүндө

[•]Кудай-Теңириң сага берип жаткан жердеги элдерди жок кылганда, сен алардын жерлерин ээлеп, алардын шаарларына, үйлөрүнө отурукташканыңда,


2Кудай-Теңириң сага ээлик кылышың үчүн берип жаткан жердин ортосунан үч шаарды бөлүп кой.


3Ошол шаарларга барчу жол салып, Кудай-Теңириң энчиңе берип жаткан жерди үчкө бөл. Алар киши өлтүргөн адамдар баш калкалай турган шаарлар болот.


4Ал шаарларга төмөнкүдөй шартта киши өлтүргөн адамдар качып барып тирүү калышат: ким мурун кас болбой туруп, өз жакынын кокусунан өлтүрүп алса,


5ким өз жакыны менен отун кыюуга токойго барып, карагайга шилтеген балтанын башы чыгып кетип, жакынына тийип, ал өлүп калса, анда ал киши тирүү калыш үчүн, баш калкалоочу шаарлардын бирине качып барсын[+].


6Эгерде ал шаарларга жол алыс болсо, кан кууган адам киши өлтүргөн адамдын артынан кууп жетип, ачууга алдырып, аны өлтүрүп койбосун. Анткени ал өлүм жазасына тартылбашы керек, себеби өлтүрүп алган адамына мурун кас болгон эмес.


7Ошондуктан мен сага: “Үч шаарды бөлүп кой”, – деп буйрук кылып жатам.


8Кудай-Теңириң сенин ата-бабаларыңа убада кылгандай, сенин жериңди кеңейтип, ата-бабаларыңа убада кылган жерлердин бардыгын колуңа бергенде,


9өмүрүң өткөнчө Кудай-Теңириңди сүйүп, Анын жолунда жүрүп, мен бүгүн сага берип жаткан ушул осуяттарды аткарууга аракеттене турган болсоң, анда бул үч шаарга дагы үч шаар кошуп ал.


10Кудай-Теңириң сенин энчиңе берип жаткан жерде сенин мойнуңда кан калбас үчүн, сенин жериңде айыпсыз адамдардын каны төгүлбөсүн[+].


11Ким өз жакынына кас болуп, жашырынып барып, атайылап кол салып аны өлтүрүп, баш калкалоочу шаарлардын бирине качып барса,[+]


12анда шаар аксакалдары аны ал шаардан алып келүүгө кишилерин жөнөтүп, аны кан кууган адамдын колуна салып беришсин, ал өлүм жазасына тартылсын.


13Ага ырайым кылба. Ысрайылдан айыпсыздын канын жууп сал, ошондо сага жакшы болот[+].


14Кудай-Теңириң сага ээлик кылышың үчүн берген, сага тийген жерде ата-бабаларың койгон жакыныңдын чегин бузба[+].


15Айыпка жыгылган адамга, же кылмыш кылган адамга, же күнөө кылган адамга бир күбө жетишсиз. Иш эки же үч күбөнүн сөзү боюнча каралышы керек[+].


16Ким бирөөнү кылмыш кылды деп айыптап, жалган күбө болсо,[+]


17анда ортосунда талаш-тартышы бар эки киши тең Теңирдин алдына, ошол убактагы ыйык кызмат кылуучулар менен башкаруучулардын алдына келсин[+].


18Башкаруучулар жакшылап териштиришсин. Эгерде ал күбө өз бир тууганына жалган жалаа жапкан болсо,


19анда өз бир тууганына ойлогон жамандыкты анын өзүнө жасагыла. Өз ичиңдеги жамандыкты ушинтип жок кыл[+].


20Ошондо башкалар угуп, коркуп калышат да, ошондон кийин сенин ичиңде ошондой жамандыкты кылышпайт.


21

#### 20

1


Согуш жөнүндө

Душманга каршы согушка чыкканыңда, алардын аттары менен майдан арабалары, эли сеникинен алда канча көп экенин көргөнүңдө, алардан коркпо, анткени сени Мисир жеринен алып чыккан Кудай-Теңириң сени менен[+].


2Согушка кирериңерде, ыйык кызмат кылуучу келип, элге кайрылып, мындай десин:


3“Кулак сал, Ысрайыл! Силер бүгүн душмандарыңар менен согушасыңар. Жүрөгүңөр опколжубасын, тынчсызданбагыла, коркпогула.


4Анткени Кудай-Теңириңер силердин душмандарыңар менен салгылашыш үчүн, силерди сакташ үчүн, силер менен бара жатат”.


5Көзөмөлдөөчүлөрүңөр болсо элге мындай деп айтышсын: “Ким үй салып, ага кире элек болсо, ал үйүнө кайтсын, себеби ал согушта өлүп калса, башка бирөө кирип алат.


6Ким жүзүмзар отургузуп, анын түшүмүн жыйнай элек болсо, ал үйүнө кайтсын, себеби ал согушта өлүп калса, башка бирөө анын түшүмүн жыйнап алат.


7Ким убадалашып коюп үйлөнө элек болсо, согушта өлүп калбашы үчүн, колуктусун башка бирөө алып албашы үчүн, үйүнө кайтсын”[+].


8Көзөмөлдөөчүлөр элге дагы мындай деп айтышсын: “Ким коркок, суу жүрөк болсо, ал бир туугандарын майтарылтпаш үчүн, үйүнө кайтсын”[+].


9Көзөмөлдөөчүлөр булардын баарын элге айтып бүткөндөн кийин, элге аскер башчыларды дайындашы керек.


10Шаарды басып алганы жакындаганыңда, ага тынчтык сунуш кыл.


11Эгерде ал сени менен тынчтык келишимин түзүүгө макул болуп, сага дарбазасын ачып берсе, анда шаарда жашаган бардык эл сага салык төлөп, кызмат кылсын.


12Эгерде ал тынчтык келишимин түзүүгө макул болбой, сени менен согуша турган болсо, анда шаарды курча.


13Кудай-Теңириң аны сенин колуңа салып бергенде, ал жердеги эркек аттуунун баарын кылычтап кырып сал.


14Кудай-Теңириң колуңа салып берген душманыңдын шаарындагы аялдарды, балдарды, малды, болгон дүнүйөсүн алып пайдалан[+].


15Ал элдерге караштуу эмес, сенден өтө алыс жайгашкан шаарларды да так ушундай кыл.


16Ал эми Кудай-Теңириң сенин энчиңе берип жаткан мына бул элдердин шаарларында жашаган адамдардын бирин да тирүү калтырба.


17Кудай-Теңириң буйругандай, хеттиктерди, аморлуктарды, канаандыктарды, перездиктерди, хибиликтерди, жебустуктарды кырып сал[+].


18Алар силерди өз кудайлары үчүн кылган жийиркеничтүү иштерге үйрөтпөшү үчүн, Кудай-Теңириңердин алдында күнөө кылбашыңар үчүн, аларды кырып салгыла.


19Эгерде бир шаарды басып алыш үчүн, курчоодо көпкө кармап турсаң, анда жемиши желе турган дарактарына тийбе, аларды кыйба, анткени талаадагы дарактар сенден качып жашынгыдай, адам эмес[+].


20

#### 21

1


Киши колдуу болуп өлгөн адам жөнүндө

Эгерде Кудай-Теңириң энчиңе берип жаткан жерде талаадан ким өлтүргөнү белгисиз адам табылса,


2анда аксакалдар менен башкаруучулар барып, өлтүрүлгөн кишинин тегерегиндеги шаарларга чейинки аралыкты өлчөп чыгышсын.


3Өлтүрүлгөн кишиге жакын жайгашкан шаардын аксакалдары мойнуна моюнтурук салына элек, жумушка чегиле элек кунажынды алып келишсин[+].


4Ал шаардын аксакалдары ал кунажынды айдалбаган, үрөн себилбеген ээн талаага жетелеп барып, ошол жерде союшсун.


5Ал жерге Лебинин ыйык кызмат кылуучу уулдары келишсин[+].


6Өлтүрүлгөн кишиге жакын жайгашкан шаардын бардык аксакалдары талаада союлган, мойну сындырылган кунажындын үстүнө колдорун жуушсун.


7Анан мындай деп жарыялашсын: “Бул канды биздин колубуз төккөн жок жана биздин көзүбүз көргөн жок.


8Теңир, Өзүң куткарып алган Ысрайыл элиңди тазала. Айыпсыз бирөөнүн канын Өз элиң Ысрайылдын мойнуна жүктөбө”. Ошондо алар төгүлгөн кандын кунунан кутулушат[+].


9Теңирдин алдында ак ниет жана адилет болгуң келсе, айыпсыздын канын өзүңдөн ушундай кылып жуушуң керек[+].

10


Туткундалып келген аялдар жөнүндө

Душмандарыңа каршы согушка чыкканыңда, Кудай-Теңириң аларды сенин колуңа салып берип, аларды туткунга алганыңда,


11туткундардын арасынан сулуу аялды көрүп жактырып калып, аны алгың келсе,


12анда аны үйүңө алып кел. Ал чачын кырдырып, тырмактарын алсын[+].


13Туткунга түшкөндөгү кийимдерин чечип, сенин үйүңдө жашап калсын. Анан бир ай бою атасы менен энесин жоктоп ыйласын. Ошондон кийин гана сен ага жакындап, күйөөсү боло аласың, ал сенин аялың болуп калат.


14Эгерде ошондон кийин ал сага жакпай калса, каалаган жагына коё бер, бирок күмүшкө сатпа, күң кылып салба, себеби сен ага зордук менен жакындагансың.

15


Тунгучтук жөнүндө

Кимдин эки аялы болсо, алардын бири сүйгөн аялы, экинчиси сүйбөгөн аялы болсо, сүйгөн аялы да, сүйбөгөн аялы да ага эркек балдарды төрөп беришсе, тун уулу сүйбөгөн аялынан болсо,[+]


16анда ал өз уулдарына энчи бөлүштүргөндө, сүйбөгөн аялынын тун уулунун алдында сүйгөн аялынын уулуна тунгучтукту бере албайт.


17Бирок сүйбөгөн аялы төрөгөн уулду тун уулум деп эсептеп, колунда болгон мал-мүлкүнөн ага сүйгөн аялынын тун уулуна бергенинен эки эсе көп берсин, анткени ал – анын күч-кубатынын башаты, туну[+].

18


Ээнбаш балдар жөнүндө

Кимдин уулу ээнбаш, тентек чыкса, атасынын да, энесинин да тилин албаса, алар аны жазаласа да тил албаса,[+]


19анда атасы менен энеси аны кармап, шаар аксакалдарына, дарбаза алдына алып келип,


20өздөрүнүн шаарынын аксакалдарына мындай дешсин: “Биздин бул балабыз тентек, ээнбаш чыкты, сөзүбүздү укпайт, жатып ичер, аракеч”[+].


21Ошондо шаардын эли аны таш бараңга алып өлтүрсүн. Өз ичиңен жамандыкты ушинтип жок кыл, муну ысрайылдыктар угуп, коркуп калышат.

22


Адеп-ахлак мыйзамдары

Эгерде кимдир бирөө өлүмгө татыктуу күнөө кылса, аны өлтүргөндөн кийин, жыгачка асып ташта[+].


23

#### 22

1Бир тууганыңдын жоголуп кеткен өгүзүн же коюн таап алсаң, аны таштап салбай, бир тууганыңа кайтарып бер[+].


2Эгерде малдын ээси алыс жашаса, же анын ким экенин билбесең, анда ал малды өз үйүңө алып кел. Малдын ээси өзү издеп келгиче, үйүңдө кармап тур, анан кайтарып бер.


3Жакыныңдын жоготуп алган эшегин таап алсаң да, кийимин таап алсаң да, буюмун таап алсаң да, ошондой кыл. Бул айтылгандан четтебе.


4Жакыныңдын эшеги же өгүзү жолдо жыгылып калганын көрсөң, таштап кетпе, ага аларды тургузууга жардам бер.


5Аял эркектин, эркек аялдын кийимин кийбеши керек, анткени ушундай кылган ар бир адам Кудай-Теңириңдин алдында жийиркеничтүү.


6Эгерде жолдон даракка же жерге салынган канаттуунун уясын көрсөң, ал уяда энеси балапандарын же жумурткаларын басып жатса, анда энесин балапандары менен кошо алба[+].


7Өзүңө жакшы болушу үчүн, өмүрүң узун болушу үчүн, энесин коё берип, балапандарын ал.


8Эгерде жаңы үй кура турган болсоң, кимдир бирөө үйдүн үстүнөн кулап түшсө, канына айыптуу болуп калбашың үчүн, үйүңдүн үстүнө тегерете тосмо жасап кой.


9Жүзүмзарыңа эки түрдүү үрөн сеппе, болбосо сепкен үрөнүңдүн түшүмү да, алган жүзүмүң да ыйык болуп калат[*][+].


10Өгүз менен эшекти кошуп жер айдаба.


11Жүн менен зыгыр буласы аралаш токулган кездемеден кийим кийбе.


12Үстүңө жамына турган жамынчыңдын төрт бурчуна чачы жасап ал[+].

13


Аялды күйөөсүнүн жалган айыптоолорунан коргоо

Ким аял алып, ага жакындагандан кийин, аны жек көрүп калса,


14анан: “Мен үйлөнүп, ага жакындаганда, кыздыгы жок болуп чыкты”, – деп, жалган жерден айыптап, жаман сөз таратса,


15анда кыздын атасы менен энеси шаар аксакалдарына, дарбаза алдына кызды алып келсин да, кызынын кыздык белгисин далилдесин.


16Кыздын атасы шаар аксакалдарына: “Мен кызымды бул кишиге аялдыкка бергем, ал азыр кызымды жек көрүп калды.


17Аны жаманатты кылып: “Мен сенин кызыңдын кыздыгын көргөн жокмун”, – деп жатат. Бирок менин кызымдын кыздык белгиси мына”, – деп, кызынын кыздык белгиси калган кийимин шаар аксакалдарынын алдына жайсын.


18Ошондо шаардын аксакалдары күйөөсүн алып келип, жазага тартсын.


19Ал Ысрайыл кызын жаманатты кылып, ушак таратканы үчүн, анын мойнуна жүз шекел күмүш салышсын, күмүштү кыздын атасына беришсин. Кызы анын аялы болуп кала берсин. Ал өмүр бою аны менен ажыраша албайт.

20


Ойноштук кылып нике бузгандыгы үчүн жазалоо

Эгерде анын айтканы чындык болуп, кыздын кыздыгы жок болуп чыкса,


21анда кызды атасынын үйүнө алып барышсын, аны шаардын эли таш бараңга алып өлтүрсүн, анткени ал атасынын төрүндө ойноштук кылып, Ысрайыл элинин арасында жийиркеничтүү иш кылды. Өз элиңдин ичинен жамандыкты ушинтип жок кыл.


22Эгерде күйөөсү бар аял менен жаткан бирөө кармалса, анда экөө тең: аял менен жаткан эркек да, эркек менен жаткан аял да өлтүрүлсүн. Ысрайыл элинин ичинен жамандыкты ушинтип жок кыл[+].


23Бойго жеткен кыз жигити менен убадалашып койгондон кийин, шаардан бирөө жолугуп калып, аны менен жатса,


24анда экөөнү тең ошол шаардын дарбазасынын алдына алып келип, таш бараңга алып өлтүрүшсүн. Кызды кыйкырып жардамга чакырбаганы үчүн, эркекти жакынынын аялын булгагандыгы үчүн өлтүрүшсүн. Өз элиңдин ичиндеги жамандыкты ушинтип жок кыл.


25Эгерде кимдир бирөө убадалашып койгон кызга талаадан жолугуп калып, аны кармап алып зордуктап койсо, анда аны зордуктап койгон эркек гана өлүм жазасына тартылсын.


26Кызга болсо тийбегиле, анын өлүмгө тете күнөөсү жок. Эгерде аны өлүм жазасына тартсаңар, анда бул өз жакынына кол көтөрүп өлтүргөнгө барабар болуп калат.


27Анткени ал убадалашып койгон кызга ээн талаадан жолугуп калган, кыз жардам сурап кыйкырса да, куткара турган эч ким болгон эмес.


28Эгерде кимдир бирөө убадалашпаган кызга жолугуп калып, аны зордуктап жатканда, үстүнөн бирөөлөр чыгып калса,


29анда аны менен жаткан эркек кыздын атасына элүү шекел күмүш берсин. Ал аны аялдыкка алсын, анткени аны зордуктап койду. Ал аны менен өмүр бою ажыраша албайт[+].


30

#### 23

1


Жүрүм-турум жөнүндө ар кандай мыйзамдар

Кимдин энеги зыянга учураган болсо же бала төрөтө турган мүчөсү бычылып калса, ал Теңирдин жамаатына кирбесин[+].


2Никесиз төрөлгөн бала да Теңирдин жамаатына кирбесин, анын онунчу мууну да Теңирдин жамаатына кирбесин.


3Амондуктар менен мааптыктар да Теңирдин жамаатына кирбесин, алардын онунчу мууну да Теңирдин жамаатына кирбесин[+].


4Анткени силер Мисирден чыкканда, алар силерди нан, суу менен тосуп алышкан эмес, сени каргаш үчүн, Месопотамиянын Пыторунан Бейор уулу Биламды алар сага каршы жалдашкан[+].


5Бирок Кудай-Теңириң Биламды уккусу келген жок. Кудай-Теңириң анын каргышын батага айлантты, анткени Кудай-Теңириң сени сүйөт[+].


6Өмүрүң өткөнчө аларга тынчтык да, ийгилик да каалаба.


7Эдомдуктарды жек көрбө, анткени алар сенин бир туугандарың. Мисирликтерди да жек көрбө, анткени сен алардын жеринде келгин болгонсуң[+].


8Алардын үчүнчү муунунан төрөлгөн балдар Теңирдин жамаатына кире алат.


9Душманыңа каршы согушка бет алганыңда, бардык жаман нерселерден сактан.


10Эгерде түнкү окуядан улам кимдир бирөө таза эмес болуп калса, анда ал стандын сыртына чыксын, станга кирбесин[+].


11Кеч киргенде, денесин сууга жуусун. Станга күн батканда кирсин.


12Чыга турган жериң стандын сыртында болсун.


13Куралыңдан тышкары күрөгүң да болсун. Стандын сыртына чыкканыңда, чуңкур казып отур да, чыккан нерсени көмүп сал.


14Анткени Кудай-Теңириң сени куткарыш үчүн жана душмандарыңды колуңа салып бериш үчүн, станыңды аралап жүрөт, ошондуктан Ал сенин таза эмес бир нерсеңди көрүп, сенден кетип калбашы үчүн, станың ыйык болсун[+].


15Кожоюнунан качып келген кулду кожоюнуна кармап бербе.


16Ал сен жашаган жердин кайсы жерин жактырып тандап алса, ошол жерде, силердин араңарда жашай берсин, аны кысымга алба.


17Ысрайыл кыздарынын арасында бузулган кыз, Ысрайыл уулдарынын арасында бузулган уул болбосун[+].


18Бузулган аялдын же бузулган эркектин кайсы убада боюнча болбосун алып келген нерсесин Кудай-Теңириңдин үйүнө киргизбе, анткени Кудай-Теңириңдин алдында экөөнүкү тең жийиркеничтүү.


19Бир тууганыңа карызга күмүш же дан берсең, үстөк кошуп алба.


20Сен ээлегени бара жаткан жерде Кудай-Теңириң бардык иштериңе батасын бериши үчүн, бөтөн жерликтен үстөк алсаң ал, бирок бир тууганыңдан алба[+].


21Эгерде Кудай-Теңириңе убада берсең, аны кечиктирбей аткар, анткени Кудай-Теңириң аны сенден төлөтүп алат, сенин мойнуңда күнөө калат[+].


22Эгерде убада бербесең, анда күнөөлүү болбойсуң.


23Оозуңдан чыкканды бек кармап, так аткар, анткени Кудай-Теңириңе өз каалооң менен тартуу берем деп, өз оозуң менен убада бергенсиң.


24Бирөөнүн жүзүмзарына кирсең, анын мөмөсүнөн каалашынча же, бирок идишиңе салып алба.


25

#### 24

1


Мусанын ажырашуу жөнүндө берген мыйзамы

Ким аял алып, анан аялынын бир жаман жагын көрүп калып, аны жактырбай калса, анда ага талак кат жазып, колуна берип, үйүнөн чыгарып жиберсин[+].


2Аялы анын үйүнөн кетип, башка күйөөгө тийип алса,


3бирок кийинки күйөөсү да аны жаман көрүп, талак кат[*]. жазып, колуна берип, үйүнөн чыгарып салса же өлүп калса,


4анда аны коё берген биринчи күйөөсү булганып калган аялын кайра албасын, анткени бул Теңирдин алдында жийиркеничтүү. Кудай-Теңириң энчиңе берип жаткан жерди булгаба[+].


5Ким жакында эле үйлөнсө, анда ал согушка барбасын, анын мойнуна эч нерсе жүктөлбөсүн. Ал өз үйүндө бир жыл бош болуп, алган аялынын көңүлүн ачсын[+].


6Эч ким жаргылчактын үстүңкү же астыңкы ташын күрөөгө албасын, анткени ал жанды күрөөгө алган болуп калат.


7Ким өз бир тууганы болгон Ысрайыл уулдарынын ичинен бирөөнү уурдап алып, аны кул кылып алса, же сатып жиберсе, анда андай ууруну өлтүрүш керек. Өз элиңдин ичиндеги кыянатты мына ушинтип жок кыл[+].


8Байкагын, ыйык кызмат кылуучу лебилер үйрөткөн пес оорусу жөнүндөгү мыйзамдын баарын так аткар. Мен аларга буйруганды так аткаргыла[+].


9Силер Мисирден чыгып келе жатканда, Кудай-Теңириңер Мириямды эмне кылганын эсиңерден чыгарбагыла[+].


10Эгерде сен жакыныңа карызга бир нерсе берсең, анын үйүнө күрөө алыш үчүн кирбе.


11Сыртта тура турсаң, сен карыз берген киши күрөөсүн сыртка алып чыгып берет.


12Эгерде ал жарды болсо, анын күрөөсүн таң атканга чейин калтырба.


13Ал өз кийими менен жатып, сага батасын бериши үчүн, күрөөсүн күн батканча кайтарып бер. Кудай-Теңириң муну сага адилеттик катары эсептейт[+].


14Сенин жериңде жашаган келгиндердин же бир туугандарыңдын арасындагы жалчыны, жардыны, жакырды кысымга алба[+].


15Анын акысын ошол эле күнү, күн батканча бер, анткени ал жарды, ал акыга зар болуп турат. Ал сен үчүн Теңирге зарлап жибербесин, сен күнөөкөр болуп калба[+].


16Балдары үчүн атасы, атасы үчүн балдары өлүм жазасына тартылбасын. Өлүм жазасына ар ким өз күнөөсү үчүн тартылсын[+].


17Келгин менен жетимдин ишин бурмалап соттобо, жесирдин кийимин күрөөгө алба[+].


18Сен да Мисирде кул болгонуңду, ал жерден сени Теңир алып чыкканын эсиңден чыгарба. Ошон үчүн мен сага ушуларды кылууну буйруп жатам.


19Талаадан эгин оруп, боологон бооңду унутуп калсаң, аны алууга кайрылып барба. Кудай-Теңириң бардык иштериңе батасын бериши үчүн, аны келгинге, жетимге, жесирге калтыр[+].


20Зайтун дарактарыңдын жемишин жыйнаганда, калгандарын кайра терип алба. Ал келгинге, жетимге, жесирге калсын.


21Жүзүм тергенде, калып калгандарын кайра терип алба. Ал келгинге, жетимге, жесирге калсын.


22

#### 25

1


Ар кандай мыйзамдар

Эгерде эки адамдын ортосунда чатак болсо, алардын ишин башкаруучулар териштиришсин. Алар иши акты актап, иши караны айыпташсын[+].


2Эгерде айыпкер балак алууга татыктуу болсо, анда башкаруучу өзүнүн көзүнчө андан айыбына жараша балак алдырсын.


3Андан кырктан ашык балак алынбасын. Эгерде ашык балак алынса, сенин алдыңда бир тууганың кемсинтилген болот[+].


4Эгин бастырып жаткан өгүзүңдүн оозун таңба[+].


5Эгерде эки бир тууган бирге жашап, анын бири бала көрбөй өлүп калса, анда өлгөндүн аялы бөтөн кишиге турмушка чыкпасын. Кайын агасы болобу, кайын иниси болобу, аны алып, аны менен жашасын[+].


6Өлгөн бир тууганынын аты Ысрайыл элинин арасынан өчпөшү үчүн, анын тун баласы өлгөн бир тууганынын баласы болуп эсептелсин[+].


7Эгерде ал жесир келинин же жеңесин алгысы келбесе, жесир жеңеси же келини дарбаза алдына, аксакалдарга барып: “Кайним (кайнагам) менден баш тартып, өз бир тууганынын атын Ысрайыл арасынан өчүргөнү жатат, мени алгысы келбей жатат”, – десин.


8Ошондо шаардын аксакалдары аны чакыртып алып, көндүрүшү керек. Эгерде ал: “Аны алгым келбейт”, – деп туруп алса,


9анда жеңеси (келини) аксакалдардын көзүнчө ага басып барып, өтүгүн чечип алып, бетине жаба түкүрүп: “Өз бир тууганынын тукумун улантпаган кишини ушундай кылат”, – десин[+].


10Ысрайылда ага “Жылаңаяктын үйү” деген ат коюшат.


11Эркектер өз ара мушташып жатканда, биринин аялы уруп жаткандын колунан өз күйөөсүн чыгарып алыш үчүн, тигинин жан жерин кармап алса,


12анда аялдын колун кесип сал. Ага бооруң ачыбасын.


13Баштыгыңа эки башка салмактагы, чоң жана кичинекей тараза таштарын салба.


14Сенин үйүңдө сыйымдуулугу эки башка, чоң жана кичине болгон эйфа болбосун[+].


15Кудай-Теңир берип жаткан жерде узак өмүр сүрүшүң үчүн, тараза ташың да, эйфаң да так жана туура болсун.


16Анткени ушундай жалган иш кылган адам Кудай-Теңириңдин алдында жийиркеничтүү.


17Силер Мисирден чыгып келе жатканда, амалыктыктардын силерге эмне кылганын эсиңерден чыгарбагыла[+].


18Ал сени жолдо кандай тосконун, чарчап-чаалыгып келе жатканыңда, Кудайдан коркпой, сенин артыңда алсырап калгандарды өлтүргөнүн эсиңден чыгарба.


19

#### 26

1


Биринчи түшүмдү алып келүү жөнүндө

Кудай-Теңириң энчиңе берип жаткан жерге барып, аны ээлеп, ага отурукташканыңда,


2Кудай-Теңириң берип жаткан жерден алган бардык түшүмүңдүн алгачкыларын алып, себетиңе салып, Кудай-Теңириң Өзүнүн ысымы бар болуп турушу үчүн тандап алган жерге барып,[+]


3ошол убактагы ыйык кызмат кылуучуга мындай деп айт: “Мен бүгүн Теңир биздин ата-бабаларыбызга убада кылган жерге келгенимди Кудай-Теңириңдин алдында билдиремин”.


4Ошондо ыйык кызмат кылуучу колуңдан себетти алып, Кудай-Теңириңе арналган курмандык чалынуучу жайдын алдына коёт.


5Сен болсо Кудай-Теңириңдин алдында мындай дегин: “Менин атам жер кезген арамейлик киши болгон. Ал Мисирге барып, ал жерге бир нече киши менен отурукташып калган. Ошол жерде андан эң күчтүү, эң кубаттуу, сансыз көп эл тараган[+].


6Бирок мисирликтер бизге жаман мамиле кылып, кысымга алып, оор жумушка салышкан[+].


7Ошондо биз ата-бабаларыбыздын Кудай-Теңирине боздоп кайрылдык. Теңир биздин боздогон үнүбүздү укту, башыбызга түшкөн мүшкүлдү, жумушубуздун оордугун, эзилгенибизди көрдү[+].


8Теңир бизди Мисирден сунулган колу, күчтүү билеги менен, зор коркунучтары менен, жышаандары менен, кереметтери менен алып чыгып,[+]


9ушул жерге алып келип, мына ушул сүт менен бал аккан жерди берди[+].


10Мына эми, Теңир, Өзүң берген жердин түшүмүнүн алгачкыларын алып келдим”. Анан аларды Кудай-Теңириңдин алдына коюп, Ага таазим кыл.


11Кудай-Теңириң сага жана үй-бүлөңө берген бардык жакшы нерселерге кубанып, элиңдин арасында жашаган лебилер жана келгиндер менен бирге көңүл ач.


12Жериңден алган түшүмдүн ондон бир бөлүгүн ондуктун жылы болгон үчүнчү жылы бөлүп алып, лебилерге, келгиндерге, жетимдерге, жесирлерге бер. Алар сенин жериңде тойгончо ичип-жешсин[+].


13Анан Кудай-Теңириңдин алдында мындай деп айт: “Мен Сенин мага берген буйруктарың боюнча үйүмдө болгон нерселердин ыйык бөлүгүн алып, лебилерге, келгиндерге, жетимдерге, жесирлерге бердим. Мен Сенин осуяттарыңдын бардыгын аткардым, аларды унуткан жокмун.


14Кайгыга батканымда андан жеген жокмун, аны таза эмес болуп турганымда жыйнаган жокмун, андан өлгөндөр үчүн берген жокмун. Кудай-Теңиримдин тилин алып, Сенин мага берген осуяттарыңдын бардыгын аткардым[+].


15Ыйык жайыңдан, асмандан бизге назар салып, Өз элиң Ысрайылга жана ата-бабаларыбызга убада кылып, бизге берген сүт менен бал аккан жерге батаңды бер”[+].


16Бүгүн Кудай-Теңириң сага ушул көрсөтмөлөр менен мыйзамдарды аткарууну буйруйт. Аларды чын жүрөгүң менен, жан-дилиң менен аткарганга аракет кыл.


17Сен бүгүн Теңирге Ал сенин Кудайың экенин, Анын жолу менен жүрөрүңдү, Анын көрсөтмөлөрү менен мыйзамдарын, осуяттарын аткарарыңды жана Анын айтканын угарыңды айттың.


18Теңир да бүгүн сага Өзү айткандай, эгерде сен Анын бардык осуяттарын аткара турган болсоң, Анын Өз эли болоруңду,[+]


19

#### 27

1


Мусанын буйруктары

Муса Ысрайыл аксакалдары менен бирге элге кайрылып, мындай деди: «Мен бүгүн силерге берип жаткан осуяттардын бардыгын аткаргыла.


2Кудай-Теңириңер берип жаткан жерге Иордан аркылуу өткөн күнү чоң-чоң таштарды коюп, акиташ менен актагыла[+].


3Кудай-Теңириң сенин ата-бабаларыңа убада кылган, сүт менен бал аккан жерге кириш үчүн, Иордан суусунан өткөн күнү ал таштарга ушул мыйзамдарды жазып кой.


4Иордандан өткөндөн кийин, мен бүгүн силерге буйругандай, ал таштарды Эйбал тоосуна коюп, акиташ менен актагыла.


5Ошол жерге Кудай-Теңириңе арнап, темирдин учун тийгизбей, таштан курмандык чалынуучу жай кур[+].


6Кудай-Теңириңерге курмандык чалынуучу жайды бүтүн таштардан кургула. Анан Кудай-Теңириңерге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык чалгыла.


7Ошол жерге тынчтык курмандыктарын алып келип жеп, Кудай-Теңириңердин алдында көңүл ачкыла[+].


8Андан кийин ал таштарга ушул мыйзамдын бардык сөздөрүн даана кылып жазып койгула»[+].


9Анан Муса менен ыйык кызмат кылуучу лебилер бүткүл Ысрайыл элине мындай деп айтышты: «Көңүл буруп, кулак сал, Ысрайыл, бүгүн сен Кудай-Теңирдин Өз эли болдуң[+].


10Ошондуктан Кудай-Теңириңдин сөзүнө кулак салып, мен бүгүн берип жаткан Анын осуяттары менен буйруктарын аткар».


11Ошол күнү Муса элге мындай деп буйрук берди:


12«Иордандан өткөндөн кийин, мына бул уруулар элге бата берип туруш үчүн, Гаризим тоосуна чыгып турушу керек: Шымон, Леби, Жүйүт, Исахар, Жусуп жана Бенжемин[+].


13Ал эми мына бул уруулар каргаш үчүн Эйбал тоосуна чыгып турушу керек: Рубейин, Гат, Ашыр, Забулун, Дан жана Напталы.


14Лебилер катуу үн менен бүт ысрайылдыктарга мындай деп айтышсын:


15“Оюп же куюп буркан жасап, аны жашыруун жерге катып койгон кишиге каргыш тийсин! Анткени сүрөтчүнүн колунан чыккан чыгарма Теңирдин алдында жийиркеничтүү”. Бүт эл катуу үн менен: “Оомийин!” – десин[+].


16“Атасына же энесине тил тийгизгенге каргыш!” Бүт эл катуу үн менен: “Оомийин!” – десин[+].


17“Жакынынын чек арасын бузганга каргыш!” Бүт эл катуу үн менен: “Оомийин!” – десин[+].


18“Сокурду жолдон адаштырганга каргыш!” Бүт эл катуу үн менен: “Оомийин!”  – десин[+].


19“Келгинге, жетимге жана жесирге адилетсиз өкүм чыгарганга каргыш!” Бүт эл катуу үн менен: “Оомийин!” – десин[+].


20“Атасынын аялы менен бир төшөккө жатканга каргыш, анткени ал атасынын этегин ачты”. Бүт эл катуу үн менен: “Оомийин!” – десин[+].


21“Жаныбар менен жатканга каргыш!” Бүт эл катуу үн менен: “Оомийин!” – десин[+].


22“Өз карындашы же эжеси менен, атасынын же энесинин кызы менен жатканга каргыш!” Бүт эл катуу үн менен: “Оомийин!” – десин[+].


23“Кайын энеси менен жатканга каргыш!” Бүт эл катуу үн менен: “Оомийин!” – десин[+].


24“Өз жакынын жашыруун өлтүргөнгө каргыш!” Бүт эл катуу үн менен: “Оомийин!” – десин[+].


25“Айыпсыз адамды өлтүрүш үчүн акы алганга каргыш!” Бүт эл катуу үн менен: “Оомийин!” – десин[+].


26

#### 28

1


Батанын убада кылынышы

[•]Эгерде сен мен бүгүн берип жаткан Анын осуяттарынын бардыгын так аткарып, Кудай-Теңириңдин үнүн угуп, тил ала турган болсоң, Кудай-Теңириң сени бардык элдерден жогору коёт[+].


2Эгерде Кудай-Теңириңди уксаң, анда Ал сага мына бул баталарды берет, сен ушул баталарды аласың.


3Теңир сага шаарда да, талаада да батасын берет.


4Теңир сенин укумдап-тукумдап көбөйүшүңө, түшүмүңө, малыңдын, бодо малыңдын, койлоруңдун төлүнө батасын берет.


5Теңир сенин кырмандарың менен кампаларыңа батасын берет.


6Теңир сага киргениңде да, чыкканыңда да батасын берет[+].


7Теңир сага каршы чыккан душманды кырып жок кылат. Алар сага каршы бир жол менен келип, сенден жети жол менен качып кетет[+].


8Теңир сенин кампаларыңа, бардык иштериңе батасын берет. Кудай-Теңириң Өзү берип жаткан жерде сага батасын берет[+].


9Эгерде сен Кудай-Теңириңдин осуяттарын аткарсаң, Анын жолу менен жүрсөң, Өзү сага убада бергендей, сени Өзүнүн ыйык эли кылып алат[+].


10Сен Теңирдин ысымы менен аталып жатканыңды жер жүзүндөгү бардык элдер көрүп, сенден коркуп калышат.


11Теңириң Өзү ата-бабаларыңа убада кылып, сага берген жерде сени укумдатып-тукумдатып көбөйтөт, малыңдын төлүн, жериңдин түшүмүн, бардыгын мол кылат.


12Теңир сенин жериңе өз убагында жамгыр берип туруш үчүн, сенин иштериңе батасын берип туруш үчүн, Өзүнүн берекелүү казынасы болгон асманын ачат. Ошондо сен көп элге карыз бересиң, өзүң карыз албайсың[+].


13Эгерде сактагыла жана аткаргыла деп, мен бүгүн берип жаткан Кудай-Теңириңдин осуяттарын аткарсаң, Теңир сени куйрук эмес, баш кылат, төмөн жакта эмес, жогору жакта болосуң,


14бөлөк кудайлардын артынан ээрчип, ага табынбашың үчүн, мен бүгүн силерге берип жаткан осуяттардан оңго да, солго да бурулба.

15


Каргышка калбаш үчүн эскертүү

[•]Эгерде мен бүгүн сага берип жаткан Кудай-Теңириңдин осуяттарын, мыйзамдарын аткарууга аракет кылбасаң, Анын үнүн укпасаң, анда Теңирдин мына бул каргыштары тиет[+].


16Шаарда да, талаада да Теңирдин каргышы тиет.


17Кырмандарың менен кампаларыңа Теңирдин каргышы тиет.


18Укум-тукумуңа да, жериңдин түшүмүнө да, бодо малыңдын, койлоруңдун төлүнө да Теңирдин каргышы тиет.


19Киргениңде да, чыкканыңда да Теңирдин каргышы тиет.


20Мени таштап кеткениң үчүн, жаман иштериң үчүн Теңирдин каргышы тийип, башыңа мүшкүл түшөт. Кырылып жок болмоюнча, кандай иш кылсаң да, андан баар таппайсың, кыска убакыттын ичинде кырылып жок болосуң.


21Ээлегени бара жаткан жерде сени кырып жок кылмайынча, Теңир сага жугуштуу оору жиберет.


22Теңир сага кургак учук, безгек, кулгуна жиберет, жериңди кургакчылык, ысык шамал менен күйгүзөт, кырылып жок болмоюнча, алардан арылбайсың[+].


23Үстүңдөгү асман жез болот, астыңдагы жер темир болот.


24Теңир жамгырдын ордуна чаң жаадырат, сен кырылып жок болмоюнча, асмандан сага топурак жаай берет[+].


25Теңир сени душмандарыңдын колуна салып берет. Бир жол менен ага каршы барасың да, жети жол менен качасың. Жер жүзүндөгү бүт падышачылыктарга тарайсың[+].


26Сенин өлүгүң асмандагы жырткыч куштарга, жердеги жырткыч айбандарга жем болот, аларды кубалай турган жан болбойт[+].


27Теңир сага Мисирдин айыккыс пес оорусун, чечек оорусун, ириңдүү жарасын, котурун жиберет[+].


28Теңир сени акылыңдан адаштырат, сокур, коркок кылат.


29Ошондо сен чак түштө сокурга окшоп жер сыйпалап каласың, ишиңдин ийгилигин көрбөйсүң, өмүрүң өткөнчө сени кысымга алып кордошот, сага эч ким болушпайт[+].


30Аял аласың, бирок аны менен башка бирөө жатат. Үй курасың, бирок ал үйдө өзүң жашабайсың. Жүзүмзар тигесиң, бирок мөмөсүн өзүң жебейсиң[+].


31Өгүзүңдү сенин көзүңчө союп алышат, анын этинен жебейсиң. Эшегиңди жетелеп кетишет, кайтарып беришпейт. Койлоруңду кас душмандарыңа айдап барып беришет, сени эч ким коргобойт.


32Балдарың менен кыздарыңды башка элдер алып кеткенин өз көзүң менен көрөсүң. Өмүрүң өткөнчө аларды күтүп жол карайсың, бирок эч нерсе кыла албайсың[+].


33Сен айдаган жердин түшүмүн, сенин эмгегиңди сен тааныбаган башка эл жейт. Өмүрүң өткөнчө куугунтукталасың жана эзилесиң[+].


34Ушуларды өз көзүң менен көрүп, акылдан ажырайсың.


35Теңир сенин тизең менен шыйрагыңа, таманыңдан төбөңө чейин айыккыс пес оорусун каптатат[+].


36Теңир сени жана сен такка отургузган падышаны өзүң да, ата-бабаң да билбеген элге алып барат. Ал жерде сен жыгачтан жана таштан жасалган кудайларга табынып каласың[+].


37Теңир алып барган жердеги элдер сени көрүп үрөйү учат, аларга шылдың, ылакап болосуң[+].


38Талааңа көп үрөн сээп, аз түшүм аласың, анткени аны чегиртке жеп кетет[+].


39Жүзүмзар тигип өстүрөсүң, бирок мөмөсүн жыйнап, шарап ичпейсиң, анткени аны курт жеп салат[+].


40Бардык жериңде зайтун дарагы болот, бирок майы менен майланбайсың, анткени мөмөлөрү жерге түшүп калат.


41Уулдарың, кыздарың төрөлөт, бирок алардын бири да колуңда болбойт, анткени туткундалып кетишет[+].


42Бак-дарактарың менен жериңдин түшүмүн чегиртке жеп жок кылат.


43Араңда жашаган келгин сенден жогору көтөрүлгөндөн көтөрүлөт, сен төмөндөгөндөн төмөндөйсүң.


44Ал сага карыз бере баштайт, сен ага карыз бере албай каласың. Ал баш болот, сен болсо куйрук болосуң.


45Кудай-Теңириң берген осуяттары менен мыйзамдарын аткарбагандыгың үчүн, Анын үнүн укпай койгондугуң үчүн, сага ушул каргыштардын баары тийип, кырып жок кылмайынча, артыңдан түшүп, акыры түбүңө жетет.


46Сага жана сенин укум-тукумуңа тийген ал каргыштар башкаларга түбөлүккө жышаан жана эскертүү болот.


47Бардыгы ашып-ташып турганда Кудай-Теңириңе кубаныч менен, чын жүрөгүң менен кызмат кылбаганың үчүн,[+]


48ачарчылык, кургакчылык, ач-жылаңачтык, жокчулук учурунда Кудай Өзү сага каршы жиберген душманыңа кызмат кыласың. Ал сени кырып жок кылмайынча, мойнуңдан темир моюнтурукту түшүрбөйт[+].


49Теңир сага алыстан, жердин бир бурчунан эл жөнөтөт. Сен тилин түшүнбөгөн эл сага бүркүттөй шукшурулуп тиет[+].


50Ал эл улуусун сыйлабаган, кичүүсүн аябаган таш боор эл болот.


51Ал эл сени түгөтүп бүтмөйүнчө, малыңды да, түшүмүңдү да жейт, сени кырып жок кылмайынча, эгиниңди да, шарабыңды да, майыңды да, бодо малың менен койлоруңдун төлүн да калтырбайт[+].


52Сенин жериңдеги сен таянган бийик, бекем дубалдарыңды уратып бүтмөйүнчө, бардык жагыңдан курчап алып кысымга алат. Кудай-Теңириң берген жерлерди бардык жагынан курчап алып кысымга алат[+].


53Душманың сени курчап алып кысымга алганда, Кудай-Теңириң берген уул-кыздарыңды, өз балдарыңдын этин жейсиң[+].


54Араңарда жыргалчылыкка, байлыкка көнгөн адам өз бир тууганына, аялына, колунда калган балдарына ырайымсыздык менен карайт,


55сенин бардык шаарларыңды душман курчап алып кысымга алганда, жегенге эч нерсеси калбагандыктан, балдарынын этин эч кимге бербей жейт.


56Жыргал турмушка, байлыкка көнгөн, байлыгына чиренген, эркелигинен жерге бутун койбогон аял күйөөсүнө, баласына, кызына ырайымсыздык менен карайт.


57Сенин бардык шаарларыңды душманың курчап алып кысымга алганда, жокчулук болгондуктан, эки бутунун ортосунан чыгып келаткан баланын тонун жана жатынынан чыккан ымыркайды, жаңы төрөгөн баласынын этин эч кимге бербей, жашыруун жейт[+].


58Эгерде бул китепке жазылган мыйзамдын бардык сөздөрүн аткарууга аракет кылбасаң, даңктуу, коркунучтуу Кудай-Теңириңдин ысымынан коркпосоң,


59анда Теңир сага жана сенин укум-тукумуңа мурун болуп көрбөгөн, узакка созулган оор күндөрдү, айыккыс, жугуштуу ооруларды жиберет.


60Өзүң корккон Мисирдин бардык ооруларын жиберет, алардан арыла албайсың[+].


61Кырылып жок болмоюнча, Теңир сага мыйзам китепте жазылбаган ар кандай жугуштуу ооруларды, оор күндөрдү жибере берет.


62Ошондо асмандагы жылдыздардай жайнаган сансыз элиңен аз эле эл калат, анткени сен Кудай-Теңириңдин үнүн укпай койдуң[+].


63Теңир силерге жакшылык кылганда, тукумуңарды көбөйткөндө кандай кубанса, силерди кырып жок кылганына так ошондой кубанат. Сен ээлегени бара жаткан жерден кайра куулуп чыгасың[+].


64Теңир силерди жердин бир четинен экинчи четине чейин, башка элдердин арасына чачыратып жиберет. Ал жерде силер да, ата-бабаларыңар да билбеген башка кудайларга, жыгачтарга жана таштарга табынып каласыңар[+].


65Бирок ал элдердин арасында да силерге тынчтык болбойт, аягыңар жай таппайт, Теңир ал жерде да жүрөгүңөрдү титиретип, көзүңөрдү талытып, жаныңарды сыздатат.


66Өмүрүң кылдын учунда асылып, күнү-түнү титиреп, тирүү каларыңа көзүң жетпейт.


67Сени каптаган коркунучтан улам, өз көзүң менен көргөн нерселерден улам, эртең менен: “О, кеч кирсе экен!” – дейсиң, кечинде: “О, таң атса экен!” – дейсиң[+].


68

#### 29

1


Теңирдин Өз эли менен кайрадан келишим түзүшү

Теңир Ысрайыл уулдары менен Хорепте түзгөн келишимин Маап жеринде кайрадан кайталоо жөнүндө Мусага мындай буйрук берген:[+]


2Муса Ысрайыл уулдарын чакырып алып, аларга мындай деди: «Теңир силердин көз алдыңарда Мисир жеринде фараонду, анын кулдарын, анын бүт жерлерин эмне кылганын баарыңар көрдүңөр.


3Ошондогу катуу жазаларды, укмуштуудай жышаандар менен кереметтерди өз көзүңөр менен көрдүңөр.


4Бирок бүгүнкү күнгө чейин Теңир силерге туюнганга жүрөк, көргөнгө көз, укканга кулак берген жок[+].


5Кырк жыл силерди чөлдө алып жүрдү, үстүңөрдөгү кийимиңер эскирген жок, бутуңардагы бут кийимиңер жыртылган жок[+].


6Силердин Кудай-Теңириңер Мен экенимди билишиңер үчүн, силер нан жеген жоксуңар, шарап жана күчтүү ичимдик ичкен жоксуңар[+].


7Силер бул жерге келгениңерде, Кешпон падышасы Сихон менен Башан падышасы Ог биз менен салгылашканы чыкты, биз аларды жеңдик[+].


8Алардын жерин басып алып, Рубейин менен Гат уруусуна жана Менашенин жарым уруусуна бердик[+].


9Бардык ишиңердин ийгилигин көрүшүңөр үчүн, бул келишимдеги осуяттарды аткаргыла[+].


10Бүгүн силер, ысрайылдыктар, Кудай-Теңириңердин алдында уруу башчыларыңар, аксакалдарыңар, көзөмөлдөөчүлөрүңөр,


11балдарыңар, аялдарыңар, араңарда жашаган келгиндериңер, отун жарып, суу ташыгандарыңар менен турасыңар[+].


12Бүгүн силер Кудай-Теңириңердин келишимине, Кудай-Теңириңер менен түзүлгөн анттуу келишимге кириш үчүн турасыңар.


13Теңир Өзү сага жана сенин ата-бабаларың Ыбрайымга, Ыскакка жана Жакыпка убада кылгандай, Ал бул келишимди сенин Кудайың болуп, сени Өз эли кылып алыш үчүн түзөт[+].


14Бул келишимди жана анттуу келишимди мен силер менен гана эмес,


15бүгүн Кудай-Теңирибиздин алдында биздин арабызда тургандар менен, ошондой эле бүгүн биздин арабызда турбагандар менен түзүп жатам.


16Анткени Мисир жеринде кандай жашаганыбызды, башка элдердин арасынан кандай өткөнүбүздү өзүңөр билесиңер.


17Алардын жийиркеничтүү иштерин, жыгачтан, таштан, күмүштөн, алтындан жасап алган кудайларын да көрдүңөр.


18Бүгүн силердин араңарда ошол элдердин кудайларына кызмат кылуу үчүн барган, жүрөгү Кудай-Теңирибизден алыстаган эркек, же аял, же уруу, же үй-бүлө болбосун. Силердин араңарда уулуу жана ачуу жемиш бере турган тамыр болбосун[+].


19Ушул каргыштарды угуп туруп, өз ичинен: “Өзүм каалагандай жашасам деле бактылуу болом”, – деп мактанган адам болбосун. Анын айынан айыпсыз да жок болот.


20Теңир андай адамды кечирбейт, Теңир ага ошол замат каарданат. Ага бул китепте жазылган келишимдин бүт каргыштары тиет, Теңир анын атын жер үстүнөн өчүрөт[+].


21Бул мыйзам китебинде жазылган келишимдин каргыштарына ылайык, Теңир аны жок кылуу үчүн, Ысрайылдын бардык урууларынын арасынан бөлүп коёт.


22Теңир Өзү кыйроолор менен, оорулар менен жабыркаткан бул жерди силердин тукумуңар жана алыс жактан келген бөтөн жерликтер көрүп, мындай деп айтышат:


23“Бүт жер өрттөнүп, жерди күкүрт менен туз каптап калыптыр. Теңир каарданып, астын-үстүн кылып, күлүн сапырып салган Содом, Амор, Адма жана Себоим сыяктуу, бул жер да айдалбайт, эч нерсе өспөйт, чөп да чыкпайт”[+].


24Ошондо бүт элдер мындай деп сурашат: “Эмне үчүн Теңир бул жерди ушундай кылды? Ал эмне үчүн ушунчалык каарданды?”[+]


25Аларга: “Теңир алардын ата-бабаларын Мисир жеринен алып чыккандан кийин, алар менен түзгөн келишимин таштап салышканы үчүн,[+]


26Кудай тыюу салган башка кудайларга, өздөрү билбеген кудайларга барып кызмат кылып, табына башташканы үчүн ушундай болду.


27Мына ошондуктан бул жерге Теңир каарданып, аны ушул китепте жазылган келишимдин каргыштарына калтырды[+].


28Теңир аларга ачууланып, жаалданып, катуу каарданып, өздөрүнүн жеринен кууп чыгып, азыр биз көрүп турганыбыздай, башка жерге таштап салды”, – деп жооп беришет[+].


29

#### 30

1


Кечирим жана бата алуунун шарттары

Мен сага айткан бардык сөздөр – баталар менен каргыштар аткарылганда, Кудай-Теңириң башка элдердин арасына чачыратып жиберген жерде аларды жүрөгүңө кабыл алсаң,[+]


2Кудай-Теңириңе кайрылсаң жана мен сага бүгүн берип жаткан осуяттарды укум-тукумуң менен кошо чын жүрөгүң, жан-дилиң менен аткарсаң,[+]


3Кудай-Теңириң сага ырайым кылып, туткундагыларыңды кайра алып келет, Кудай-Теңир сени чачыратып жиберген элдердин арасынан кайрадан чогултат[+].


4Сен жердин түбүнө чейин чачырасаң да, Кудай-Теңириң сени ошол жактан чогултуп, ошол жактан алып келет[+].


5Кудай-Теңириң сени ата-бабаларың ээлеген жерге алып келет. Сен ал жерди өз энчиңе аласың. Сага жакшылык кылат, укум-тукумуңду ата-бабаларыңдан да көп кылат.


6Өмүр сүрүшүң үчүн, Кудай-Теңириң сенин жүрөгүңдү жана укум-тукумуңдун жүрөгүн Кудай-Теңириңди чын жүрөгүң, жан-дилиң менен сүйө турган кылып өзгөртөт[+].


7Ошондо Кудай-Теңириң бул каргыштардын баарын сенин душмандарыңа, сени жек көрүп кубалагандарга жиберет[+].


8Сен болсо кайрадан Теңирдин үнүн угуп, мен бүгүн берип жаткан Анын бардык осуяттарын аткарасың.


9Кудай-Теңириң иштериңе ийгилик берет, укумдатып-тукумдатып көбөйтөт, малыңдын төлүнө, жериңдин түшүмүнө батасын берет, Теңир сенин ата-бабаларыңа жакшылык кылып кубангандай, сага да жакшылык кылып, кайрадан кубанат.


10Кудай-Теңириңдин бул мыйзам китепте жазылган осуяттары менен мыйзамдарын аткарып, Анын үнүн уксаң, Кудай-Теңириңе чын жүрөгүң, жан-дилиң менен кайрылсаң, Ал ошондой кылат.


11Анткени мен бүгүн сага берип жаткан осуят сен үчүн түшүнө алгыс да, алыс да эмес.


12“Биз үчүн ким асманга чыгып, аны алып келип берет. Бизге аны ким айтып берет, ошондо биз аны аткарар элек”, – деп айткыдай, ал асманда да эмес[+].


13“Биз үчүн ким деңиздин ары жагына барып, аны алып келип берет. Бизге аны ким айтып берет, ошондо биз аны аткарар элек”, – деп айткыдай, ал деңиздин ары жагында да эмес.


14Ал сөз сага өтө жакын жерде. Сен аткара турган сөз сенин оозуңда жана жүрөгүңдө.


15Мен сага бүгүн өмүр менен жакшылыкты, өлүм менен жамандыкты сунуш кылдым[+].


16Мен сага бүгүн: “Кудай-Теңириңди сүй, Анын жолу менен жүр, Анын осуяттарын, мыйзамдарын аткар”, – деп осуяттап жатам. Ошондо өмүр сүрөсүң да, укумдап-тукумдап көбөйөсүң. Сен ээлегени бара жаткан жерде Кудай-Теңириң сага батасын берет.


17Эгерде Кудайдан алыстап, Аны укпай турган болсоң, жолдон чыгып, башка кудайларга табынып, кызмат кыла турган болсоң,


18анда ээлеш үчүн Иордандан өткөн жериңде көпкө турбай өлөрүңдү бүгүн мен сага айтып коёюн.


19Бүгүн силердин алдыңарда асман менен жерди күбөгө тартам. Мен сага өмүр менен өлүмдү, алкыш менен каргышты сунуш кылдым. Өзүң жана укум-тукумуң өмүр сүрүшү үчүн, өмүрдү тандап ал.


20

#### 31

1


Мусанын ыйык кызмат кылуучуларга, лебилерге жана Нундун уулу Жашыяга берген көрсөтмөлөрү

Муса Ысрайыл уулдарына мына бул сөздөрдү айтты:


2«Азыр мен жүз жыйырма жашка чыктым, мындан ары силерди баштап жүрө албайм. Теңир Өзү да мага: “Сен бул Иордандан өтпөйсүң”, – деген[+].


3Кудай-Теңириң сенин алдыңда Өзү барат. Ал бул элдерди сенин алдыңан жок кылат, сен аларды кууп чыгасың. Теңир айткандай, Жашыя сенин алдыңда барат[+].


4Теңир аморлуктардын падышалары Сихон менен Огду жана алардын жерлерин кандай кылса, буларды да так ошондой кыйратат[+].


5Теңир аларды силердин колуңарга салып берет, аларга мен буйругандай кылгыла[+].


6Бекем, кайраттуу болгула, алардан коркпогула, үрөйүңөрдү учурбагыла, анткени Кудай-Теңириңер Өзү силер менен барат, силерден алыстабайт, силерди таштабайт»[+].


7Анан Муса Жашыяны чакырып алып, ысрайылдыктардын көзүнчө ага мындай деди: «Бекем, кайраттуу бол, анткени сен бул эл менен Теңир ата-бабаларына убада кылган жерге барып, ал жерди ага бөлүп бересиң[+].


8Теңир Өзү сенин алдыңда барат, Өзү сени менен болот, сенден алыстабайт, сени таштабайт, коркпогун жана үрөйүң учпасын».


9Анан Муса бул мыйзамды жазып, аны ыйык кызмат кылуучуларга, Теңирдин келишим сандыгын көтөрүп жүргөн Леби уулдарына жана Ысрайыл аксакалдарына берди.


10Муса аларга мындай деп осуяттады: «Жети жылда бир болуучу кечирим жылында, Алачыктар майрамында,[+]


11бүткүл Ысрайыл эли Кудай-Теңириңдин алдына, Ал Өзү тандап алган жерге келгенде, бүткүл Ысрайыл элине бул мыйзамды угуза окуп бер[+].


12Элиңди: эркектер менен аялдарды, балдарды, араңарда жашаган келгиндерди чогултуп кел. Алар бул мыйзамды угуп, Кудай-Теңирден коркууну үйрөнүшсүн, мыйзамдын бардык сөздөрүн аткарууга аракет кылышсын[+].


13Бул мыйзамды билбеген алардын балдары да силер ээлеш үчүн Иордандан өтүп бара жаткан жерде жашап жатканыңарда, аны угуп, Теңирден коркууну үйрөнүшсүн».

14


Теңирдин Мусага жана Нундун уулу Жашыяга берген көрсөтмөлөрү

Анан Теңир Мусага: «Сенин өлө турган күнүң жакындап калды. Жашыяны чакыр, экөөң жыйын чатырынын алдына келгиле, Мен ага көрсөтмө берем», – деди. Муса менен Жашыя жыйын чатырынын алдына келип турушту[+].


15Ошондо Теңир жыйын чатырына булут ичинде келди. Булут мамысы жыйын чатырынын алдына туруп калды[+].


16Анан Теңир Мусага мындай деди: «Сен эми ата-бабаларыңа кошуласың, бул эл барган жеринде бузулуп, башка кудайларды ээрчип, өзү менен түзгөн келишимимди бузуп, Мени таштап кетет[+].


17Ошол күнү Мен бул элге каарданып, аны таштап салам, андан Өз жүзүмдү жашырам. Ошондо ал кырылат, көп кырсыкка учурап, кайгыга батат, ошол күнү: “Арабызда Кудай-Теңирибиз жок болгондуктан, ушундай кырсыкка учурап жатабыз”, – деп айтат[+].


18Алар башка кудайларга кайрылып, кылган мыйзамсыздыктары үчүн, ошол күнү Мен алардан Өз жүзүмдү жашырам.


19Ошондуктан бул ырды жазып алып, Ысрайыл уулдарына үйрөткүлө. Ысрайыл уулдарынын алдында Мага күбө болуп турушу үчүн, бул ырды Ысрайыл уулдарына жаттаткыла[+].


20Анткени Мен аларды сүт менен бал аккан жерге, алардын ата-бабаларына убада кылган жерге алып барам. Алар ичип-жеп тоюп, семиргенден кийин, башка кудайларга кайрылып, аларга табынып калышат. Менден баш тартып, Менин келишимимди бузушат[+].


21Алар көп кырсыктарга учурап, кайгыга батышканда, бул ыр аларга каршы күбө болсун, себеби бул ыр алардын укум-тукумунун оозунан түшпөйт. Азыр эмнени ойлоп жатышканын Мен аларды убада кылган жерге алып бара электе эле билип турам».


22Муса ал ырды ошол күнү жазып алып, Ысрайыл уулдарына үйрөттү.


23Анан Теңир Нундун уулу Жашыяга мындай деди: «Бекем, кайраттуу бол, анткени сен Ысрайыл уулдарын Мен аларга убада кылган жерге алып барасың, Мен сени менен болом»[+].

24


Мусанын лебилерге берген көрсөтмөлөрү

Муса бул мыйзамдын баарын китепке жазып бүткөндө,[+]


25Теңирдин келишим сандыгын көтөрүп жүргөн лебилерге мындай буйрук берди:


26«Бул мыйзам китебин алып, Кудай-Теңириңердин, келишим сандыгынын оң жагына салып койгула, ал ошол жерде сага каршы күбө болот[+].


27Анткени мен сенин өжөр жана тоң моюн экениңди билем. Азыр мен силер менен бирге жашап жатканда да, силер Теңирдин алдында өжөрсүңөр. Мен өлгөндөн кийин силер ого бетер күчөйсүңөр.


28Мага уруу аксакалдарыңарды, көзөмөлдөөчүлөрүңөрдү чогултуп келгиле. Мен бул сөздөрдү аларга угуза айтып берейин, аларга каршы асман менен жерди күбөгө тартайын.


29Анткени мен өлгөндөн кийин силерге көрсөткөн жолдон чыгып бузуларыңарды билем. Теңирге жакпаган иштерди кылып, Аны каардантканыңар үчүн, акыркы күндөрү башыңарга мүшкүл түшөт»[+].


30

#### 32

1


Мусанын ыры

«Кулак сал, асман, мен сүйлөйм. Кулак сал, жер, менин сөзүмө[+].


2Жамгыр болуп куюлат үйрөткөнүм, шүүдүрүмдөй тунук менин сөздөрүм, өсүмдүккө жааган майда тамчыдай, кээде чөпкө жаба жааган нөшөрдөй[+].


3Теңирдин ысымын мактаймын, даңктагыла биздин Кудайды.


4Ал – таяныч. Анын иштери жеткилең, Анын жолдору – чындык. Кудай ишенимдүү, Анда адилетсиздик жок. Ал – акыйкат, Ал – чындык[+].


5Бирок алар Теңирдин алдында бузулушту, алар – кежир, бузулган тукум, ошондуктан Анын балдары эмес.


6О, акылсыз, түшүнүгү жок эл, Теңирге кыларыңар ушубу? Сени тапкан, сени жараткан, сени жайгаштырган Атаң Ошол эмеспи[+]?


7Байыркы күндөрдү эстегин, өтүп кеткен уруулар жөнүндө ойлон. Атаңдан сура, ал сага айтып берет; карыяларыңдан сура, алар сага айтып беришет[+].


8Бардыгынан Жогору Турган элдерди бөлүп, аларга жер бөлүп жатканда, Ысрайыл уулдарынын санына жараша чек араларды койгон[+].


9Анткени Теңирдин үлүшү – Өз эли. Жакып – Анын мурастай турган энчиси[+].


10Ал аны ээн талаа, эрме чөлдөн таап алган. Аны коргоп, багып, көзүнүн карегиндей сактаган[+].


11Уясын коруп, балапандарынын үстүнөн айланып учкан, канатын жайып тосуп алып, канатынын үстүндө көтөрүп жүргөн бүркүттөй болуп,[+]


12Теңир аны жалгыз Өзү алып жүрдү, Анын жанында башка кудай болгон эмес.


13Теңир аны бийик жерге алып чыгып, жердин жемиши менен багып, таштын арасынан бал чыгарып, аска-зоо арасынан май сыдырып,[+]


14уйдун майы менен, койдун сүтү менен, козулардын майлары менен, Башандын койлору, текелери менен, дандуу буудайлар менен бакты, жүзүм ширесинен ичирди.


15Ошондо Ысрайыл эли семирип, кежир тартты. Толуп, жооноюп, көкүрөгүн май басты. Өзүн жараткан Кудайды таштады, өзүнүн куткарар таянычын жек көрө баштады[+].


16Алар Аны башка кудайлары менен, жийиркеничтүү иштери менен каардантышты[+].


17Кудайга эмес, жиндерге, өздөрү билбеген, ата-бабаларынын да оюна келбеген кошуна элдердин кудайларына, жаңы кудайларга курмандыктарды чалышты[+].


18Сен өзүңдү жараткан Коргоочуңду, өзүңдү жараткан Теңирди унуттуң[+].


19Теңир муну көрүп каарданып, Өз балдары менен кыздарынан баш тартып, мындай деди:


20“Мен булардан жүзүмдү жашырам, ошондо булардын арты кандай болорун көрөм, анткени булар –бузулуп бүткөн тукум, ишенимсиз балдар.


21Алар Мени эч нерсеге жарабаган жалган кудайлары менен каардантышты. Мен да буларды эл катары эсептелбеген акылсыз адамдар менен капа кылам[+].


22Анткени Менин каарымдан от чыгып, өлгөндөр жаткан жайдын түбүнө чейин күйгүзүп жатат, жерди үстүндөгү өсүмдүктөрү менен кошо жалмап, тоонун түбүн өрттөп жатат[+].


23Аларга мүшкүл түшүрөм, бүт жебелеримди коё берем[+].


24Ачкачылыктан арыктап, жугуштуу оорудан кырылып өлүшөт. Жырткыч айбандар менен уулуу жыландарды жиберем[+].


25Алардын сырттагылары кылычтан, үйүндөгү уландары, кыздары, эмчектеги балдары, ак чач баскан карылары коркунучтан өлүшөт[+].


26Мен: "Аларды чачыратып, алардын атын адамдар арасынан өчүрөм", – деп айткам.


27Бирок душман аларды: "Мунун баарын Теңир эмес, биздин күчтүү колубуз кылды", – деп табалап, басынтпашы үчүн, Мен айтканымды кылган жокмун[+].


28Анткени алар – акылын жоготкон эл, аларда түшүнүк жок[+].


29О, алар бул тууралуу ойлонуп, эмне болорун баамдаса кана!


30Эгерде Коргоочусу салып бербесе, Теңири салып бербесе, анда бир киши миң кишини, эки киши түмөндү кантип кууп чыкмак эле![+]


31Анткени алардын коргоочусу биздин Коргоочубуздай эмес. Буга душмандардын өздөрү калыс[+].


32Анткени алардын жүзүмү Содом менен Амордун жүзүмүнөн. Алардын мөмөсү – уу, сабагы ачуу[+].


33Шарабы – ажыдаардын уусу, уулуу жыландын мүрт өлтүрүүчү уусу[+].


34Бул Менде катылып турат, Менин кампамда бекитилип турат.


35Алар жыгылганда, Мен аларды жазалап, алардан өчүмдү алам, анткени алардын өлөр күнү жакын калды, аларга дайындалган жаза жакын калды”[+].


36Бирок алардын күчү кетип, туткундагылары да, сырттагылары да калбай калганда, Теңир Өз элине Өзү өкүм чыгарып, Өз кулдарына Өзү ырайым кылат[+].


37Ошондо Теңир мындай деп айтат: “Алардын таянган тиреги, үмүт кылган кудайлары кайда[+]?


38Алардын курмандыктарынын майын жеп, куюлуучу курмандыктарын ичкен кудайлары кайда? Кана, алар козголуп, орундарынан туруп, силерге жардам беришсинчи, силерге калканыч болушсунчу!


39Өзүңөр көрүп турасыңар, бул – Мен, Кудаймын, Менден башка Кудай жок. Өлтүргөн да, тирилткен да Менмин, ооруткан да, айыктырган да Менмин. Менин колумдан эч ким куткарып ала албайт[+].


40Мен колумду асманга көтөрүп, мындай дейм: "Мен түбөлүк тирүүмүн!"


41Мен жаркылдаган кылычымды кайрап, өкүм чыгарам, душмандарымдан өч алам, Мени жек көргөндөрдү жазага тартам[+].


42Жебелерим канга тоёт, кылычым денелерге, өлтүрүлгөндөр менен туткундардын канына, душмандын аскер башчыларынын башына тоёт”[+].


43Элдер, Анын элин даңктагыла, анткени Ал кулдарынын каны үчүн өч алат, душмандарын жазалап, Өз жерин, Өз элин тазалайт!»[+]


44Муса Нундун уулу Жашыя менен элдин алдына туруп, ушул ырды элге угуза ырдап берди.

45


Мусанын элге кайрылышы

Муса бүткүл Ысрайыл элине ушул сөздөрдүн баарын айтып бүткөндөн кийин, мындай деди:


46«Мен бүгүн силерге айткан сөздөрдүн баарын көңүлүңөргө түйүп, балдарыңарга айткыла. Бул мыйзамдын баарын аткарууга аракеттениши үчүн, балдарыңарга үйрөткүлө[+].


47Анткени бул силерге айтылган курулай сөз эмес, бул силердин өмүрүңөр. Силер ээлеп алыш үчүн Иордандан өтүп барган жерде бул аркылуу узак өмүр сүрөсүңөр»[+].


48Ошол эле күнү Теңир Мусага мындай деди:


49«Жерихонун каршысындагы Маап жериндеги бул Абарым тоолорунан Ныбо тоосуна чыгып, Мен Ысрайыл уулдарынын энчисине берген Канаан жерин карап көр[+].


50Бир тууганың Арун Ор тоосунда көз жумуп, өз элине кошулгандай эле, сен да өзүң чыккан тоодо көз жумуп, өз элиңе кошуласың[+].


51Анткени Син чөлүндө, Кадештеги Мериба суусунун боюнда, Ысрайыл уулдарынын алдында Мага каршы күнөө кылгансыңар, Ысрайыл уулдарынын алдында Менин ыйыктыгымды көрсөткөн эмессиңер[+].


52

#### 33

1


Ысрайыл урууларына бата берүү

[•]Кудайдын кишиси Мусанын Ысрайыл уулдарына өлөр алдында берген батасы мындай:[+]


2«Теңир Синайдан келди, аларга Сеирден жаркырап көрүндү, Паран тоосунан көрүндү, сансыз ыйыктар менен келди. Анын оң жагында мыйзам оту жалындап турат[+].


3Чынында, Ал Өз элин сүйөт. Анын ыйыктары Өз колунда, Сенин сөздөрүңдү угуш үчүн, алар бутуңа жыгылышты.


4Муса бизге мыйзам берди, Жакыптын жамаатына мурас калтырды[+].


5Ысрайыл уруулары менен бирге элдин башчылары чогулганда, ал Ысрайылга падыша болду[+].


6Жашасын Рубейин, ал өлбөсүн, тукуму аз болбосун!


7Ал эми Жүйүт жөнүндө мындай деди: Теңир, Жүйүттүн үнүн ук, аны өз элине алып кел. Ал өзүн өз колу менен коргой алсын, Сен ага душмандарына каршы күрөштө жардам бер.


8Леби жөнүндө мындай деди: Сенин уримиң менен тумимиң Сен Масада сынаган, Мериба суусунун боюнда Сени менен тирешкен ыйык адамыңдын үстүндө[+].


9Ал атасы менен энеси жөнүндө: “Мен аларды карабайм”, – деп айтат. Ал өз бир туугандарын да тааныбайт, өз балдарын да билбейт. Анткени алар – Сенин сөзүңдү аткарган, Сенин келишимиңди сактаган лебилер[+].


10Алар Жакыпка Сенин мыйзамыңды, Ысрайылга Сенин осуяттарыңды үйрөтүшөт, Сенин алдыңда жыпар жыттуу зат түтөтүп, Сага арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды чалышат.


11Анын күч-кубатына батаңды бер, Теңир, анын иштерине ийгилик бер, анын алдында туруштук бере албашы үчүн, ага каршы чыккандардын, аны жек көргөндөрдүн белин сындыр.


12Бенжемин жөнүндө мындай деди: Теңир сүйгөн адам Анын алдында бейкапар жашайт, ар күнү аны Кудай калкалайт, ал Кудайдын жеринде коопсуз жашайт.


13Жусуп жөнүндө мындай деди: Теңир анын жерин асман байлыктары менен, шүүдүрүм менен, жердин түпкүрүндө жаткан байлыктар менен,[+]


14күн менен айдын астында өскөн эң жакшы жемиштер менен,


15байыркы тоолордо, түбөлүктүү дөбөлөрдө өскөн эң сонун мөмөлөр менен,[+]


16жерди толтурган эң жакшы түшүм менен жалгасын. Тикенектүү бадалга Келгендин батасы Жусупка тийсин, бир туугандарынын ичинен эң жакшысына тийсин[+].


17Анын күчү биринчи туулган буканыкындай, мүйүзү буйволдун мүйүзүндөй. Ал мүйүзү менен бүт элдерди жердин түбүнө чейин сүзө качырсын. Бул – Эпрайымдын түмөндөгөн тукуму, бул – Менашенин миңдеген тукуму[+].


18Забулун жөнүндө мындай деди: Өз жолуңда ойноп-күл, Забулун. Өз чатырыңда көңүл ач, Исахар.


19Алар тоого эл чакырып, ал жерде ыраазычылык курмандыктарын чалышат, анткени алар деңиз байлыктары менен азыктанып, кумдун ичинде жаткан кенчке бөлөнүшөт[+].


20Гат жөнүндө мындай деди: Гат тукумун Таратканга даңк! Ал арстандай болуп жатат, колду да, башты да талкалайт[+].


21Ал жердин жакшысын тандап алды, ошол жерде ал башчынын энчисин алып урматка бөлөндү. Ал эл башчылары менен келип, Теңирдин адилеттигин жана өкүмдөрүн Ысрайыл менен бирге ишке ашырды[+].


22Дан жөнүндө мындай деди: Башандан чуркап чыккан Дан – жаш арстан[+].


23Напталы жөнүндө мындай деди: Напталы жакшылыкка тунган, Теңирдин батасын мол алган. Деңиз менен түштүк тарап ага таандык[+].


24Ашыр жөнүндө мындай деди: Башка уулдарынын ичинен Ашырга көбүрөөк бата тийген, ал бир туугандарынын арасында кадырлуу, бутун майга малат.


25Дарбазаларың темир менен жезден болот, байлыгың күн санап көбөйөт.


26Булуттардын үстүндө атак-даңкы менен асмандан сага жардамга келген Ысрайылдын Кудайындай Кудай жок[+].


27Сенин баш паанаң – байыркы Кудай, сени түбөлүктүү колдор коргойт. Ал сенин алдыңдан душмандарыңды кууп чыгып: “Кыргыла!” – дейт[+].


28Ысрайыл коопсуз жашайт, ал жалгыз. Жакып данга бай, шарабы мол, асмандан шүүдүрүм тамчылаган жерди көрүп турат[+].


29

#### 34

1


Мусанын жерлерди көрүшү жана көз жумушу

Муса Маап түздүгүндөгү Жерихонун каршысындагы Ныбо тоосунун Пизги чокусуна чыкты. Теңир ага Гилаттан Данга чейинки жерлерди,


2Напталынын жерин, Эпрайым менен Менашенин жерин, Жүйүттүн жерин, атүгүл, күн батыштагы деңизге чейинки жерлерди,


3түштүк жерлерин, Жерихо өрөөнүн, Курма шаарын, Соарга чейинки жерлерди көрсөттү[+].


4Анан Теңир ага мындай деди: «Ыбрайымга, Ыскакка, Жакыпка: “Сенин тукумуңа берем,” – деп убада кылган жер мына ушул. Бул жерди Мен сага көрсөттүм, бирок сен ага кирбейсиң»[+].


5Теңирдин кулу Муса Теңирдин сөзү боюнча Маап жеринде көз жумду.


6Ал Бейт-Пейордун маңдайындагы Маап жериндеги өрөөнгө коюлду, ал коюлган жерди бүгүнкү күнгө чейин эч ким билбейт[+].


7Муса жүз жыйырма жашка чыгып көз жумду. Жүз жыйырма жашында да анын көзүнүн курчу кеткен эмес, алдан-күчтөн тайган эмес[+].


8Ысрайыл уулдары Маап түздүгүндө Мусаны жоктоп, отуз күн аза күтүп ыйлашты. Ошентип, Мусаны жоктоп ыйлаган аза күтүү күндөрү да өттү[+].

9


Анын орун басары – Нундун уулу Жашыя

Нундун уулу Жашыя акылмандыктын рухуна толду, анткени Муса ага колун койгон эле. Ошондуктан Ысрайыл уулдары ага баш ийип, Теңир Мусага буйругандай кылышты[+].


10Ошондон кийин Ысрайылда Теңир жүзмө-жүз сүйлөшкөн Мусадай пайгамбар болгон жок[+].


11Теңир аны Мисир жериндеги фараонго, анын кулдарына, жерлерине жышаандарды, кереметтерди көрсөтүш үчүн жиберген.


12Муса ал улуу иштерди, зор кереметтерди бүткүл Ысрайыл элинин көз алдында көрсөткөн.

### Жашыя


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


#### 1

1


Кудайдын Нундун уулу Жашыяга берген буйругу

Теңирдин кулу Муса каза болгондон кийин, Мусанын кызматчысы Нундун уулу Жашыяга Теңир мындай деди:[+]


2«Менин кулум Муса көз жумду. Эми сен тур, Мен Ысрайыл уулдарына берип жаткан жерге Ысрайыл уулдары менен бирге мына бул Иордан аркылуу өт[+].


3Мусага айтканымдай, бутуңар баскан жердин баарын Мен силерге берем[+].


4Чөлдөн жана мына бул Лебанон жеринен улуу Эфрат дарыясына чейинки хеттиктердин бардык жери, ошондой эле батыштагы улуу деңизге чейинки аймак силердики болот[+].


5Өмүрүң өткөнчө сага эч ким туруштук бере албайт. Мен Муса менен кандай болсом, сени менен да ошондой болом. Сенден четтебейм, сени таштабайм[+].


6Бекем, кайраттуу бол. Анткени Мен ата-бабаларына берем деп убада кылган жерди бул элдин карамагына сен өткөрүп бересиң[+].


7Болгону, бекем, өтө кайраттуу бол, сага Менин кулум Муса берген мыйзамды так сактагын жана аткаргын, бардык иштериңди акылмандуулук менен кылуу үчүн, андан оңго да, солго да бурулба[+].


8Бул мыйзам китебинде жазылгандар оозуңдан түшпөсүн, анда жазылгандардын бардыгын так аткарыш үчүн, алар жөнүндө күнү-түнү ой жүгүрт, ошондо сен өз жолдоруңда ийгиликке жетишесиң жана акылмандуулук менен иш кыласың[+].


9Мен сага буйрук кылам: бекем, кайраттуу бол, жалтанба да коркпо, анткени сен кайда барсаң, Кудай-Теңириң ошол жерде сени менен болот»[+].

10


Иордандан өтүүгө даярдык көрүү

Анан Жашыя эл башчыларга мындай деп буйрук берди:[+]


11«Станды аралап, элге мындай буйрук бергиле: Жолуңарга азык камдагыла, анткени үч күндөн кийин, ата-бабаңардын Кудай-Теңири силерге мурас кылып берген жерди алганы барыш үчүн, Иордандын ары жагына өтөсүңөр».


12Ал эми Рубейин, Гат уруусуна жана Менашенин жарым уруусуна Жашыя мындай деди:


13«Теңирдин кулу Муса силерге эмне буйруганын эстегиле: “Кудай-Теңириңер силерди тынчтандырып, силерге ушул жерди берди”, – деген ал.


14Аялдарыңар, балдарыңар жана малыңар Иордандын ары жагында, Муса берген жерде калсын. Ал эми силер, согушка жарактууларыңар, куралданып алып, бир туугандарыңардын алдында баргыла да, аларга жардамдашкыла[+].


15Теңир силер сыяктуу эле силердин бир туугандарыңарды да тынчтандырмайынча, Кудай-Теңириңер берген жерди алар мурас кылып алышмайынча, аларга жардамдашкыла. Ошондон соң мурасыңарга кайрылып келгиле да, Теңирдин кулу Муса Иордандын ары жагынан, чыгыш тараптан берген жерди ээлегиле»[+].


16Алар Жашыяга жооп кылып: «Бизге эмне буйрусаң, ошонун бардыгын жасайбыз, кайда жиберсең, барабыз.


17Биз Мусаны кандай уксак, сени да ошондой угабыз. Кудай-Теңириң Муса менен болгондой, сени менен да болсун.


18

#### 2

1


Чалгынчылар жана Рахап

Нундун уулу Жашыя Шитимден эки чалгынчыны жашыруун жиберип жатып, аларга: «Барып, жерди жана Жерихону көрүп келгиле», – деди. Экөө жөнөп кетти да, Рахап деген бузулган аялдын үйүнө келип, ошол жерде түнөп калышты[+].


2Ошондо Жерихо падышасына «Түндө бул жакка Ысрайыл уулдарынан кишилер жер чалууга келишти» деген кабар жетти.


3Жерихо падышасы бузулган аял Рахапка мындай деп айттырды: «Сенин үйүңө келген кишилерди бизге чыгарып бер, анткени алар биздин бардык жерлерибизди байкаганы келишти».


4Бирок аял ал эки кишини жашырып койду да: «Мага кишилердин келгени чын, бирок алардын кайдан келгенин билген эмесмин.


5Алар күүгүм киргенде, дарбаза жабыларда кетип калышкан. Кайда кетишкенин билбейм, тезирээк артынан куугула, аларды кууп жетесиңер», – деди[+].


6Өзү болсо аларды үйүнүн үстүнө алып чыгып, үйүнүн үстүндө жаткан зыгыр боолорунун арасына жашырып койду.


7Куугунчулар аларды Иорданды карай кеткен жол менен дарыянын өткөөлүнө чейин кууп кетишти. Куугунчулар чыгып кетер замат дарбаза бекиди[+].


8Тигил эки киши жата электе аял үйдүн үстүнө чыгып,


9аларга мындай деди: «Теңир бул жерди силерге бергенин билем, анткени силер бизге коркунуч туудурдуңар, бул жерде жашагандар силерден коркуп жатышат[+].


10Анткени Мисирден чыкканыңарда, Теңир силердин көз алдыңарда Кызыл деңиздин ортосун кургатканын, Иордандын ары жагындагы аморлуктардын эки падышасы Сихон менен Огду кандай кылып кыйратканыңарды укканбыз[+].


11Бул жөнүндө укканыбызда, жүрөгүбүз түшүп, силерге каршы турууга эч кимибиз батынбай калдык, анткени силердин Кудай-Теңириңер жогорудагы асмандын да, төмөндөгү жердин да Кудайы экен[+].


12Ошондуктан мен силерге ырайым кылгандай, силер да атамдын үйүнө ырайым кылабыз деп, Теңир менен ант бергиле[+].


13Атамды, энемди, ага-инилеримди, эже-сиңдилеримди жана алар менен жашагандардын бардыгын тирүү калтырып, жаныңарды сактап калабыз деп, мага ишенимдүү белги калтыргыла».


14Ал кишилер аялга мындай дешти: «Эгерде силер бул ишибизди ачпасаңар, силердин ордуңарга биздин жан кыйылсын. Теңир бизге жерди бергенден кийин, биз сага ырайым жана адилеттик кылабыз»[+].


15Аял аларды аркан менен терезеден түшүрүп койду, анткени анын үйү шаар дубалында болчу, ал дубалда жашачу[+].


16Аял аларга: «Куугунчулар алдыңардан чыгып калбашы үчүн, тоого бара тургула, силерди кубалап кеткендер кайрылып келгиче, үч күн ошол жерде жашына тургула. Андан соң жолго чыксаңар болот», – деди.


17Тигил кишилер аялга төмөндөгүдөй дешти: «Эгерде мындай кылбасаң, анда биз сага берген антыбыздан бош болобуз:


18Биз бул жерге келгенде, бизди түшүрүп койгон терезеңе бул кызыл арканды байлап кой да, атаң менен энеңди, бир туугандарыңды, атаңдын бардык урук-тууганын үйүңө чогулт.


19Эгерде үйүңдөн бирөө сыртка чыга турган болсо, анын өз каны өз мойнунда болот, анда биз сага берген антыбыздан бош болобуз. Ал эми сенин үйүңдөгү адамга бирөөнүн колу тийсе, анда анын каны биздин мойнубузда.


20Эгерде сен биздин бул ишибизди ача турган болсоң, анда дагы сага берген антыбыздан бош болобуз».


21Аял аларга: «Силер айткандай болсун!» – деди да, аларды коё берди. Алар жөнөп кетишти. Аял болсо кызыл арканды терезеге байлап койду.


22Алар жөнөп кетишип, тоого келишти да, аларды кууган куугунчулар кайрылып кеткенче, үч күн ошол жерде болушту. Куугунчулар аларды жолдордун баарынан издеп, таппай коюшту.


23Ошентип, ал эки киши артка кайрылып, тоодон түшүп, Иордандан өтүп, Нундун уулу Жашыяга келишти. Эмне болгонунун баарын айтып беришти.


24

#### 3

1


Иордандан өтүү

Жашыя эртең менен эрте турду. Жашыя жана Ысрайылдын бардык уулдары Шитимден чыгып, Иорданга келишти да, андан өтпөй, ошол жерде түнөп калышты[+].


2Үч күндөн кийин эл башчылар станды аралап,


3элге мындай деп буйрук беришти: «Кудай-Теңириңердин келишим сандыгын, сандыкты көтөрүп бара жаткан ыйык кызмат кылуучулар менен лебилерди көргөнүңөрдө, силер да ордуңардан козголуп, алардын артынан жөнөгүлө[+].


4Бирок силер менен алардын ортосундагы аралык эки миң чыканактай болсун. Кайсы жол менен баруу керек экенин билишиңер үчүн, аларга жакындабагыла, анткени силер бул жол менен мурун баскан эмессиңер».


5Жашыя элге кайрылып, мындай деди: «Ыйыкталгыла, анткени Теңир эртең силердин араңарда кереметтерди көрсөтөт».


6Ыйык кызмат кылуучуларга болсо Жашыя мындай деди: «Келишим сандыгын алып, элдин алдында баскыла». Ыйык кызмат кылуучулар келишим сандыгын көтөрүп, элдин алдында басышты[+].


7Ошондо Теңир Жашыяга мындай деди: «Мен Муса менен болгондой эле, сени менен да болорумду билиши үчүн, бүгүндөн тартып Мен сени бардык Ысрайыл уулдарынын алдында даңазалай баштайм.


8Сен болсо келишим сандыгын көтөрүп бара жаткан ыйык кызмат кылуучуларга мындай деп буйрук бер: Иорданга кирериңер менен, Иорданда токтоп тургула».


9Жашыя Ысрайыл уулдарына мындай деди: «Бул жакка келгиле, Кудай-Теңириңердин сөзүнө кулак салгыла».


10Жашыя дагы мындай деди: «Канаандыктарды да, хеттиктерди да, хибиликтерди да, периздиктерди да, гиргештиктерди да, аморлуктарды да, жебустуктарды да силердин алдыңардан кууп чыга турган тирүү Кудай араңарда экенин мындан билесиңер:[+]


11Бүт жердин Теңиринин келишим сандыгы силердин алдыңарда Иордандан өтөт[+].


12Ысрайыл урууларынын ичинен он эки киши: ар бир уруудан бирден киши алгыла[+].


13Бүт жердин Эгедери, Теңирдин сандыгын көтөрүп бара жаткан ыйык кызмат кылуучулардын таманы Иордан суусуна тиери менен, Иордан суусу тартылат да, жогору жактан аккан суу дубалдай тирелип туруп калат»[+].


14Ошентип, Иордандан өтүш үчүн, эл чатырларынан козголду, ыйык кызмат кылуучулар элдин алдында келишим сандыгын көтөрүп жөнөштү.


15Сандык көтөргөндөр Иордан суусуна кирери менен, сандык көтөргөн ыйык кызмат кылуучулардын буту Иордан суусуна тиери менен (Иордан дарыясы болсо эгин оруу маалында жээктеринен чыгып, ташып турат),[+]


16жогору жактан аккан суу токтоп, Саретандын жанындагы Адам шаарына чейинки эң чоң аралыкка дейре дубал болуп тирелип калды. Ал эми түздүктөгү Туздуу деңизге аккан суу соолуп калды[+].


17

#### 4

1


Эки эстелик

Бүткүл эл Иордандан өткөн соң, Теңир Жашыяга мындай деди:


2«Элдин арасынан он эки киши: ар бир уруудан бирден киши тандап алгыла.


3Анан аларга мындай деп буйрук бергиле: Силер бул жерден, Иордандын ортосунан, ыйык кызмат кылуучулардын буттары бекем турган жерден он эки таш алып, өзүңөр менен кошо алып өткүлө да, түнөй турган жериңерге алып барып койгула»[+].


4Жашыя Ысрайыл уулдарынан дайындаган он эки кишини: ар бир уруудан бирден кишини чакырып алды.


5Анан аларга мындай деди: «Кудай-Теңириңердин келишим сандыгынын алдына түшүп, Иордандын ортосуна баргыла да, Ысрайыл урууларынын санына жараша ар бириңер бирден таш алып, он эки ташты ийиниңерге коюп, көтөрүп келгиле.


6Алар силер үчүн белги болсун. Кийин балдарыңар силерден: “Бул таштар эмнени билдирет?” – деп сурай турган болсо,[+]


7аларга мындай деп айтасыңар: “Теңирдин келишим сандыгынын алдында Иордан суусу тең бөлүнгөн. Эл Иордандан өтүп бара жатканда, Иордан суусу экиге бөлүнгөн”. Ошентип, бул таштар Ысрайыл уулдары үчүн түбөлүккө эстелик болот».


8Жашыя кандай буйруса, Ысрайыл уулдары ошондой кылышты. Алар Теңир Жашыяга кандай айтса, ошондой кылып, Ысрайыл урууларынын санына жараша Иордандын ортосунан он эки таш алып, аларды көтөрүп келип, түнөй турган жерине коюшту.


9Жашыя дагы башка он эки таш алып, келишим сандыгын көтөргөн ыйык кызмат кылуучулардын буттары турган жерге, Иордандын ортосуна койду. Алар ушул күнгө чейин бар.


10Муса Жашыяга айткандай, Теңирдин Жашыяга элге айт деп буйругандарынын баары аткарылып бүтмөйүнчө, сандык көтөргөн ыйык кызмат кылуучулар Иордандын ортосунда турушту. Эл болсо ошол учурда шашылыш түрдө өтүп жатты.


11Бүткүл эл Иордандан өтүп бүткөндө гана Теңирдин келишим сандыгын көтөргөндөр, эл алдында жүргөн ыйык кызмат кылуучулар өтүштү.


12Анан Муса айткандай, куралданган Рубейин, Гат уулдары, Менашенин жарым уруусу Ысрайыл уулдарынын алдында өтүштү[+].


13Куралданган кырк миңге жакын киши салгылашуу үчүн, Теңирдин алдында Жерихо түздүгүнө өттү.


14Ошол күнү Теңир бүткүл Ысрайыл элинин алдында Жашыяны даңазалады. Ошондон тартып, Ысрайыл эли Мусадан анын өмүрү өткөнчө корккондой, Жашыядан да коркуп калды.


15Анан Теңир Жашыяга мындай деп айтты:


16«Келишим сандыгын көтөргөн ыйык кызмат кылуучуларга: “Иордандан чыккыла”, – деп буйрук бер».


17Жашыя ыйык кызмат кылуучуларга: «Иордандан чыккыла», – деп буйрук берди.


18Ошондо Теңирдин келишим сандыгын көтөргөн ыйык кызмат кылуучулар Иордандан чыгып, тамандары жерге тиери менен, Иордан суусу өз нугуна түшүп, жээктеринен ашып-ташып, мурункудай ага баштады.


19Биринчи айдын онунчу күнү эл Иордандан чыгып, Жерихонун чыгыш тарабындагы Гилгалга чатырларын тикти.


20Алар Иордандан алган он эки ташты Жашыя Гилгалга койду.


21Анан Ысрайыл уулдарына мындай деди: «Кийин балдарыңар аталарынан: “Бул таштар эмнени билдирет?” – деп сурап калышса,


22балдарыңарга: “Ысрайыл эли ушул Иордан дарыясынан, кургак жер менен өткөн”, – деп айткыла.


23Биз өтүп бүткөнчө, Кудай-Теңириңер Кызыл деңиздин ортосун биздин көз алдыбызда кургаткандай эле, силер өтүп бүткөнчө, Кудай-Теңириңер силер үчүн Иордан суусунун ортосун кургаткан[+].


24

#### 5

1


Гилгалда сүннөткө отургузуу

Иордандын ары жагында, деңиз тарапта жашаган аморлуктардын падышалары жана деңиз жээгиндеги Канаан падышалары Ысрайыл уулдарынын алдында, алар өтүп кеткенче Теңир Иордан суусун агызбай тартып турганын угушканда, жүрөктөрү түшүп, Ысрайыл уулдарына каршы турууга кайраттары калбай калды.


2Ошол учурда Теңир Жашыяга мындай деди: «Таш бычактарды жасап, Ысрайыл уулдарын экинчи мертебе сүннөткө отургуз».


3Жашыя таш бычактарды жасап, «Сүннөт дөбөсү» деген жерде Ысрайыл уулдарын сүннөткө отургузду.


4Ысрайыл уулдарын Жашыя сүннөткө отургузганынын себеби бул: Мисирден чыккандан кийин, согушка жарактуу эркектер чөлдө келе жатканда кырылып калышкан[+].


5Мисирден чыккан эл сүннөткө отургузулган, бирок Мисирден келе жатканда, чөлдө төрөлгөндөр сүннөткө отургузулган эмес.


6Анткени Мисирден чыккандардын согушка жарактуулары, Теңирдин үнүн укпай койгондору кырылып бүткөнчө, Ысрайыл уулдары кырк жыл чөлдө жүрүштү. Теңир алардын ата-бабаларына, бизге берем деп ант берген сүт менен бал аккан жерди көрбөйсүңөр деп ант берген[+].


7Алардын ордун балдары басты. Жашыя аларды сүннөткө отургузду, анткени алар сүннөткө отургузула элек болчу, жолдо аларды сүннөткө отургузушкан эмес[+].


8Элдин баары сүннөткө отургузулгандан кийин, айыккыча өз станында, өз ордунда калды.


9Анан Теңир Жашыяга мындай деди: «Бүгүн Мен силерден Мисирдеги маскаралыгыңарды алып салдым, ошол себептүү ал жер бүгүнкү күнгө чейин Гилгал деп аталат»[+].


10Ысрайыл уулдары станы менен Гилгалда турушту да, айдын он төртүнчү күнү кечинде Жерихо түздүгүндө Пасах майрамын өткөрүштү[+].


11Пасахтын эртеси бул жердин жемиштеринен жей башташты, ачыткысыз нан менен куурулган данды дал ошол күндөн баштап жей башташты.


12Алар бул жердин жемиштеринен жей баштаган экинчи күндөн тартып, асмандан манна түшпөй калды, ошондон баштап Ысрайыл уулдарында манна болгон жок, бирок ошол жылы алар Канаан жеринин жемиштеринен жешти[+].

13


Нундун уулу Жашыя жана периште

Жашыя Жерихого жакын жерде турган эле. Анан ал башын көтөрүп караса, колунда жалаңдаган кылычы бар киши турган экен. Жашыя жанына келип: «Биздин кишисиңби же душмандарыбыздансыңбы?» – деп сурады[+].


14Ал мындай деп жооп берди: «Жок, мен Теңирдин кошуундарынын жол башчысымын, эми бул жерге келдим». Ошондо Жашыя жерге жүзтөмөндөп жыгылып, таазим кылып, андан: «Менин мырзам өз кулуна эмне дейт?» – деп сурады.


15Теңир кошуунунун жол башчысы Жашыяга мындай деди: «Бутуңдагы бут кийимиңди чеч, анткени сен турган жер ыйык». Жашыя ошондой кылды[+].


16

#### 6

1


Жерихонун кыйрашы

Ошондо Теңир Жашыяга мындай деди: «Мына, Мен Жерихону, анын падышасын жана андагы эң күчтүү адамдарды сенин колуңа салып берип жатам.


2Согушка жарактуулардын бардыгы шаарды курчап, аны күнүнө бир жолу айланып чыккыла. Алты күн ошенткиле.


3Жети ыйык кызмат кылуучу кочкордун мүйүзүнөн жасалган жети сурнайын келишим сандыгынын алдында алып жүрсүн. Жетинчи күнү болсо шаарды жети жолу айлангыла, ыйык кызмат кылуучулар сурнай тартышсын.


4Кочкордун мүйүзүнөн жасалган сурнай тартылганда, сурнай үнүн укканыңарда, бүткүл эл жер жаңырта кыйкырык салсын. Ошондо шаардын дубалдары түбүнө чейин урайт. Бүт эл, алардын ар бири турган жеринен шаарга бет алсын»[+].


5Нундун уулу Жашыя Ысрайылдын ыйык кызмат кылуучуларын чакырып, аларга мындай деди: «Келишим сандыгын көтөрүп жүргүлө. Жети ыйык кызмат кылуучу болсо Теңирдин келишим сандыгынын алдында кочкордун мүйүзүнөн жасалган жети сурнайды көтөрүп жүрүшсүн».


6Анан элге кайрылып, мындай деди: «Баргыла, шаарды айланып чыккыла. Курал-жаракчандар болсо Теңирдин келишим сандыгынын алдында жүрүшсүн».


7Жашыя элге ушинтип айткандан кийин, Теңирдин алдында кочкордун мүйүзүнөн жасалган жети сурнайды көтөрүп жүргөн жети ыйык кызмат кылуучу сурнайларын тартты, алардын артынан Теңирдин келишим сандыгын көтөрүп жөнөштү.


8Курал-жаракчандар сурнай тарткан ыйык кызмат кылуучулардын алдына түшүштү. Келишим сандыгынын артында бара жаткандар сурнайларын тартып бара жатышты.


9Жашыя элге мындай деп буйрук берди: «Кыйкырбагыла, үнүңөрдү эч ким укпасын, мен силерге “Кыйкыргыла!” демейинче, оозуңардан сөз чыкпасын, буйрук берген күнү гана жапырт кыйкыргыла».


10Ошентип, Теңирдин келишим сандыгы шаарды бир айланып чыкты. Алар станга келип, ошол жерде түнөштү.


11Экинчи күнү Жашыя эртең менен эрте турду. Ыйык кызмат кылуучулар Теңирдин келишим сандыгын көтөрүп жөнөштү.


12Теңирдин сандыгынын алдында кочкордун мүйүзүнөн жасалган жети сурнайды көтөрүп жүргөн жети ыйык кызмат кылуучу сурнайларын тартып бара жатышты. Курал-жаракчандар алардын алдында, калган эл Теңирдин келишим сандыгынын артында сурнай тартып бара жатышты.


13Андан кийинки күнү да шаарды так ошондой эле бир айланып, станга кайтып келишти. Алты күн бою ошентишти.


14Жетинчи күнү таң атары менен турушуп, шаарды так ошондой эле жети айланып чыгышты, ошол күнү гана шаарды жети айланышты.


15Ыйык кызмат кылуучулар сурнайларын жетинчи жолу тартышканда, Жашыя элге мындай деди: «Кыйкыргыла, анткени Теңир шаарды силерге берди!


16Шаар каргышка калат, андагынын баары Теңирдики. Бузулган аял Рахап жана анын үйүндөгүлөр гана тирүү калсын, анткени ал биз жөнөткөн чалгынчыларды жашырып калган[+].


17Бирок өзүңөр каргышка калбас үчүн, каргышка калган нерселерден сактангыла. Ысрайыл уулдарынын станын каргышка калтырбас үчүн, аларга мүшкүл түшүрбөс үчүн, каргышка калган нерселерден эч нерсе албагыла[+].


18Алтын-күмүштүн бардыгы, жез, темир идиштердин бардыгы Кудайдын ыйык буюмдары болуп, Теңирдин казынасына кирсин».


19Ошондо эл кыйкырды, ыйык кызмат кылуучулар сурнайларын тартышты. Сурнайлардын үндөрүн угар замат, эл жер жаңырта жапырт кыйкырды. Ошондо шаар дубалдары түбүнө чейин урап, эл шаарга бет алды, ар ким туш-тушунан качырып кирип, шаарды басып алышты[+].


20Шаардагы эркектерди да, аялдарды да, жашты да, карыны да, койлорду да, өгүздөрдү да, эшектерди да, – бардыгын кылычтап кырып салышты[+].


21Жер чалганы барган баягы эки жигитке Жашыя мындай деди: «Бузулган аялга баргыла да, аны жана анын үйүндөгүлөрдү алып чыккыла, анткени силер ага ант берип койгонсуңар».


22Шаарды чалган жигиттер аялдын үйүнө барып, Рахаптын өзүн да, атасын да, энесин да, бир туугандарын да, анын үйүндөгүлөрдүн бардыгын, урук-тууганы менен үйүнөн алып чыгып, Ысрайыл станынын сыртына алып барышты[+].


23Шаарды жана анда болгондордун бардыгын өрттөп жиберишти. Алтын-күмүштөрдү, жез, темир идиштерди гана Теңир үйүнүн казынасына беришти.


24Ал эми бузулган аял Рахапты жана анын атасынын үй-бүлөсүн, анын үйүндөгүлөрдүн бардыгын Жашыя тирүү калтырды, ал аял бүгүнкү күнгө чейин ысрайылдыктардын арасында жашайт, анткени ал Жерихону байкаш үчүн Жашыя жөнөткөн чалгынчыларды жашырып койгон эле[+].


25Ошол учурда Жашыя мындай каргыш айтты: «Ким Жерихо шаарын кайра калыбына келтире турган болсо, ал Кудайдын алдында каргышка калсын. Ал анын пайдубалын тургузса, тун баласынан ажырайт, дарбазасын орнотсо, кенже баласынан ажырайт»[+].


26

#### 7

1


Ахандын күнөөсү

Бирок Ысрайыл уулдары кылмыш кылып, каргышка калган нерселерден катып алышты. Жүйүт уруусунан Зерактын уулу, Забдийдин уулу, Карминин уулу Ахан каргышка калгандардан катып алды. Ошондо Ысрайыл уулдарына Теңирдин каары кайнады[+].


2Бейтелдин чыгыш тарабындагы Бейт-Абенге жакын турган Ай шаарына Жашыя Жериходон кишилерди жөнөтүп, аларга мындай деди: «Барып, жерди көрүп келгиле». Алар жөнөп кетишти да, Айды карап келишти.


3Анан Жашыяга кайтып келип, мындай дешти: «Бардык эл барбасын, эки же үч миңге жакын адам барып, Айды басып алсын. Бүт элди убара кылып, ал жакка жибербе, анткени ал жердеги эл аз эле экен».


4Ошентип, элдин арасынан ал жакка үч миңге жакын киши кетти. Бирок алар Айдын тургундарынан качып жөнөштү[+].


5Айдын тургундары алардын отуз алты кишисин өлтүрүштү, аларды шаар дарбазасынан Шебаримге чейин сая кууп жетип, тоонун эңкейишинде талкалашты. Ошондо элдин үмүтү үзүлүп, көңүлү чөктү.


6Жашыя жана аны менен кошо Ысрайыл аксакалдары кийимдерин айрып, Теңир сандыгынын алдына көмкөрөсүнөн кулап, кечке чейин жатышты, баштарына күл чачышты[+].


7Анан Жашыя мындай деди: «Оо, Эгедер Теңир! Бизди аморлуктардын колуна салып берип, кырдыра турган болсоң, эмне үчүн элди Иордандан өткөрдүң? Оо, Иордандын ары жагында эле жашап калсак эмне![+]


8Оо, Теңир! Ысрайыл душмандан качкандан кийин, мен эмне айтмак элем?


9Канаандыктар менен жер бетинин тургундары муну угуп, бизди курчоого алышат, биздин атыбызды жер үстүнөн өчүрүшөт. Ошондо Өзүңдүн улуу ысымыңа эмне кыласың?»[+]


10Ошондо Теңир Жашыяга мындай деди: «Тур, эмне үчүн жүзтөмөндөп жыгылдың?


11Ысрайыл күнөө кылды. Аларга берген Менин келишимимди бузушту, каргышка калган нерселерден уурдап, жашырып, өз буюмдарынын арасына катып алышты.


12Мына ошон үчүн Ысрайыл уулдары кас душмандарына туруштук бере албай, душманынан качып жөнөштү, анткени алар каргыштын астында калышты. Эгерде араңардагы каргышка калгандарды жок кылбасаңар, Мен силер менен мындан ары болбойм[+].


13Тур, элди ыйыкта. Аларга мындай де: Таң атканга чейин ыйыкталгыла, анткени Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: “Каргышка калган нерсе сенин ичиңде, Ысрайыл, каргышка калган нерсени өзүңдөн алып салмайынча, кас душмандарыңа туруштук бере албайсың”.


14Эртең эртең менен уруу-уруу болуп келгиле. Теңир көрсөткөн уруу тукум-тукум болуп келсин. Ал эми Теңир көрсөткөн тукум үй-бүлө-үй-бүлө болуп келсин. Теңир көрсөткөн үй-бүлөдөгүлөр бир-бирден келсин[+].


15Каргышка калган нерсени уурдап айыбы ачылган адамды отко өрттөп жиберишсин, Теңирдин келишимин бузуп, Ысрайылдын ичинде мыйзамсыз иш кылганы үчүн, өзүн жана ага тиешелүү нерселердин бардыгын өрттөшсүн».


16Жашыя эртең менен эрте туруп, Ысрайылга: «Уруу-уруу болуп келгиле», – деп буйрук кылды. Ошондо Жүйүт уруусу көрсөтүлдү.


17Анан ал Жүйүт уруусу келсин деп буйрук кылды. Ошондо Зерактын тукуму көрсөтүлдү. Зерактын тукумуна үй-бүлө-үй-бүлө болуп келсин деп буйрук кылды, ошондо Забдийдин үй-бүлөсү көрсөтүлдү[+].


18Анын үй-бүлөсүндөгүлөр бир-бирден келсин деп буйрук кылды. Ошондо Жүйүт уруусунан Зерактын уулу, Забдийдин уулу, Карминин уулу Ахан көрсөтүлдү.


19Ошондо Жашыя Аханга мындай деди: «Уулум! Теңирди, Ысрайылдын Кудайын даңазала, Анын алдында күнөөңдү мойнуңа ал, анан эмне кылганыңды мага айт, менден жашырба»[+].


20Ахан болсо Жашыяга мындай деп жооп берди: «Ысрайылдын Кудай-Теңиринин алдында күнөөгө батканым чын, мен мындай кылдым:[+]


21Олжолордун арасынан бир жакшынакай Шинар кийимин, эки жүз күмүш шекелди, салмагы элүү шекел уютулган алтынды көрдүм. Алар мага жагып калды, ошондуктан мен аларды алдым. Мына, алар чатырымдын ортосунда көмүлүп турат, күмүштөр да ошол жерде»[+].


22Жашыя кишилерди жөнөттү, алар чатырга жетип барышты. Булар чатырга катылыптыр, күмүштөр да ошол жерде экен.


23Аларды чатырдан алып чыгып, Жашыяга жана Ысрайыл уулдарына алып келишти да, Теңирдин алдына коюшту.


24Жашыя менен бардык ысрайылдыктар Зерактын уулу Аханды күмүшү, кийими, уютулган алтыны, балдары жана кыздары, өгүздөрү жана эшектери, койлору жана чатыры, бардык буюм-тайымдары менен Акойак өрөөнүнө алып чыгышты.


25Анан Жашыя мындай деди: «Биздин башыбызга мүшкүл түшүргөнүң үчүн, Теңир бүгүн сенин башыңа мүшкүл түшүрөт». Ошондо бүт ысрайылдыктар аны таш бараңга алышты да, аларды отко өрттөп жиберишти, үстү-үстүнө таш ыргытышты.


26

#### 8

1


Ай шаарын басып алуу

Теңир Жашыяга мындай деди: «Коркпо да үрөйүңдү учурба, өзүң менен кошо согушка жарактуу элдин бардыгын алып, Айды беттеп жөнө. Мына, Мен Айдын падышасын, элин, шаарын, жерин сенин колуңа салып бердим[+].


2Жерихону жана анын падышасын кандай кылсаң, Айды жана анын падышасын да ошондой кыл, бирок анын олжосу менен мал-мүлкүн өз ара бөлүп алгыла. Шаар сыртына буктурма кой»[+].


3Жашыя менен согушка жарактуу бардык эл Айга бет алууга түп көтөрө турду. Жашыя эр жүрөк отуз миң адамды тандап, аларды түн ичинде жөнөттү.


4Анан аларга мындай деп буйрук берди: «Байкагыла, силер шаар сыртында, буктурмада болгула, шаардан көп алыстабай, баарыңар даяр тургула[+].


5Ал эми мен жана мени ээрчиген жалпы эл шаарга бет алабыз. Айдын тургундары мурдагыдай эле бизди беттеп, качыра бергенде, биз алардан качып жөнөйбүз[+].


6Алар бизди сая кууйт, биз аларды шаардан алыстатып кетебиз, анткени алар: “Мурдагыдай эле бизден качып бара жатышат”, – деп айтышат. Биз алардан качып жөнөгөнүбүздө,


7силер буктурмадан чыгып, шаарды ээлеп алгыла. Аны Кудай-Теңириңер силердин колуңарга салып берет.


8Шаарды басып алгандан кийин, аны өрттөп жибергиле, Теңир айткандай кылгыла. Байкагыла, мен силерге буйрук берип жатам».


9Жашыя аларды ошентип узатты, алар буктурмага жөнөп, Айдын күн батыш тарабындагы Бейтел менен Айдын ортосунда бугуп жатышты. Жашыя ошол түнү эл арасында түнөдү.


10Эртең менен эрте туруп, Жашыя элди карап чыкты да, Ысрайыл аксакалдары менен элдин алдына түшүп, Айга бет алды.


11Аны ээрчиген согушка жарактуу элдин баары шаарга жакын келишти.


12Жашыя станды Айдын түндүк тарабына жайгаштырды, алар менен Айдын ортосунда өрөөн бар эле. Анан ал беш миңге жакын кишини шаардын батыш тарабындагы Ай менен Бейтелдин ортосундагы буктурмага койду.


13Стан-стан болуп жайгашкан элди шаардын түндүк тарабына койду, буктурмадагы элди шаардын батыш тарабына койду. Ошол түнү Жашыя өрөөндүн ортосуна келди.


14Муну көргөн Айдын падышасы эртең менен эрте туруп, шаар тургундарын түп көтөрүп, Ысрайылга каршы салгылашууга чыкты. Ал башында турган шаар эли өрөөндөгү белгилүү жерге келди. Шаар сыртында ал үчүн буктурма турганын ал билген жок.


15Жашыя менен Ысрайыл эли алардан жеңилимиш болуп, чөлдү беттеп качып жөнөштү.


16Алар болсо шаарда калган элдин бардыгын ысрайылдыктарды кууганга чакырышты. Анан алар Жашыяны кууп бара жатып, шаардан алыстап кетишти.


17Ай менен Бейтелде ысрайылдыктардын артынан куубаган бир да адам калган жок. Ысрайылды кууйбуз деп, алар шаар дарбазаларын ачык ташташты.


18Ошондо Теңир Жашыяга мындай деди: «Колуңдагы найзаны Айды карай сун, Мен аны колуңа салып берем». Жашыя колундагы найзаны шаарды карай сунду.


19Буктурмада жаткандар дароо ордуларынан турушуп, түп көтөрө чуркашты. Ал найзасын сунар замат, шаарга кирип барып, аны багынтып алып, ошол замат шаарды өрттөп жиберишти[+].


20Айдын тургундары артын карап, шаардан көтөрүлгөн түтүн көккө жетип жатканын көрүштү. Алар качарга жер таппай, бул жакка да, тигил жакка да кача албай калышты, анткени чөлдү көздөй качып бараткан ысрайылдыктар куугунчуларды көздөй бурулушту.


21Жашыя менен ысрайылдыктар буктурмада жаткандардын шаарды алганын, шаардан көтөрүлгөн түтүн көккө жетип жатканын көрүшүп, кайра кайрылып, Айдын тургундарын кыра башташты.


22Шаарга киргендер кайра шаардан чыгып, алардын алдынан чыгышты эле, Айдын тургундары ысрайылдыктардын ортосунда калышты. Ысрайылдыктар аркы тараптан да, берки тараптан да каптап киришти. Айдын тургундарынан бир да киши калтырбай кырып салышты, эч ким качып кутулган жок[+].


23Ал эми Айдын падышасын тирүү кармап, Жашыянын алдына алып келишти[+].


24Ысрайылдыктар Айдын тургундарын кубалап, талаада, чөлдө талкалашты. Алардын акыркы адамы кылыч мизинен өлгөндөн кийин, ысрайылдыктар Ай шаарына кайра бурулуп келишип, бардыгын кылыч мизине алышты.


25Ошол күнү кырылган эркек-аялдардын, Ай тургундарынын саны он эки миң болду.


26Ай тургундарынын баарын кырып салгыча, Жашыя найза сунган колун түшүргөн жок.


27Ысрайылдыктар Теңирдин Жашыяга айткан сөзү боюнча шаардын малы менен олжосун гана бөлүп алышты.


28Жашыя Ай шаарын өрттөп, аны түбөлүк урандыга, чөлгө айландырды. Ал бүгүнкү күнгө чейин ошондой абалда[+].


29Ай падышасын болсо даракка асып койду, ал кечке чейин асылып турду. Күн батканда Жашыя буйрук берди. Ошондо алар өлүктү дарактан чечип, шаар дарбазасынын алдына ташташты, үстүнө таш ыргытып, дөбө кылып үйүштү. Ал дөбө азыркыга чейин турат[+].

30


Эйбал тоосунда берилген баталар жана каргыштар

Ошондо Жашыя ысрайылдыктардын Кудай-Теңирине арнап, Эйбал тоосуна курмандык чалынуучу жай курду[+].


31Кудай-Теңирдин кулу Муса Ысрайыл уулдарына осуят кылып калтыргандай, Мусанын мыйзам китебинде жазылгандай, курмандык чалынуучу жайды темир тийгизбей, бүтүн таштардан жасады. Ага Кудай-Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты жана тынчтык курмандыктарын чалышты[+].


32Анан Жашыя Ысрайыл уулдарынын көз алдында Мусанын мыйзамдарын ташка чегип жазды.


33Ысрайыл элине бата бериш үчүн, мурун Теңирдин кулу Муса буйругандай, бүт Ысрайыл, Ысрайыл аксакалдары, көзөмөлдөөчүлөрү, башкаруучулары, келгиндер да, жергиликтүү тургундар да Теңирдин келишим сандыгын көтөрүп бара жаткан ыйык кызмат кылуучулар менен лебилердин эки тарабында турушту, алардын жарымы Гаризим тоосунун этегинде, жарымы Эйбал тоосунун этегинде турду[+].


34Анан Жашыя мыйзам китепте жазылган мыйзам сөздөрүн, бата менен каргышты окуду[+].


35

#### 9

1


Гибондуктардын куулугу

Муну уккан Иордандын аркы өйүзүндөгү тоодо жана түздө, Лебанондун жанындагы улуу деңиздин бүт жээгинде жашаган хеттиктердин, аморлуктардын, канаандыктардын, периздиктердин, хибиликтердин жана жебустуктардын падышалары


2Жашыя менен Ысрайыл элине каршы салгылашыш үчүн чогулушту[+].


3Бирок Жерихо менен Айды Жашыя эмне кылганын уккан Гибон тургундары мындай амал колдонушту:[+]


4алар жолуна нан камдап, эшектерине эски каптарын жана шарап куюлган эски, чалдыбары чыккан, жамаачыланган чаначтарын артып, аларды карай жөнөп калышты.


5Буттарында жамаачыланган эски бут кийим, үстүндөгү кийимдери да эски эле. Жолго алган нандары да көгөрүп, катып калган эле.


6Алар Жашыяга, ысрайылдыктардын станы турган Гилгалга келишти да, ысрайылдыктар менен Жашыяга мындай дешти: «Биз алыскы өлкөдөн келдик, биз менен келишим түзгүлө»[+].


7Ошондо ысрайылдыктар хибиликтерге мындай дешти: «Силер бизге жакын турган эл болуп жүрбөгүлө, андай болсо кантип келишим түзөбүз?»


8Алар Жашыяга: «Биз сенин кулдарыңбыз», – дешти. Жашыя алардан: «Силер кимсиңер, кайдан келдиңер?» – деп сурады.


9Алар Жашыяга мындай дешти: «Сенин кулдарың Кудай-Теңирдин ысымы үчүн эң алыскы өлкөдөн келишти, анткени биз Анын даңкы жөнүндө, Мисирде кылган бардык иштери жөнүндө уктук[+].


10Ошондой эле Ал Иордандын аркы өйүзүнө жашаган аморлуктардын эки падышасын: Кешпон падышасы Сихон менен Аштаротто жашаган Башан падышасы Огду эмне кылганын билебиз[+].


11Мына ушуларды уккан биздин аксакалдар менен биздин өлкөнүн эли бизге: “Колуңарга жол азык алып, аларды утурлай чыгып, мындай деп айткыла: "Биз силердин кулуңарбыз, биз менен келишим түзгүлө", – дешти”.


12Силерди карай жолго чыккан күнү үйүбүздөн алып чыккан бул наныбыз ысык болчу. Азыр болсо ал катып, көгөрүп кетти.


13Мына бул шарап куюлган чаначтар да жапжаңы эле, жолдо чалдыбары чыкты, жолдун узактыгынан үстүбүздөгү кийимибиз да, бутубуздагы бут кийимибиз  да жыртылып калды».


14Ысрайылдыктар алардын колундагы нанды алышты, бирок Теңирдин эркин сурашкан жок[+].


15Анан Жашыя алар менен тынчтык келишимин түзүп, алардын өмүрүн сактоого макул болду. Жамааттын башкаруучулары аларга ант беришти[+].


16Ысрайылдыктардын алар менен тынчтык келишимин түзгөнүнө үч күн болгондон кийин, алардын кошуна эл экенин, жакын эле жерде жашарын угушту.


17Анткени Ысрайыл уулдары жолго чыгып, үчүнчү күнү алардын шаарларына келишкен. Алардын шаарлары Гибон, Кепира, Бейрот жана Кирийат-Жейарим эле[+].


18Ысрайыл уулдары аларды кыйратышкан жок, анткени жамаат башчылары Ысрайылдын Кудай-Теңири менен ант берип коюшкан. Мына ушул үчүн Ысрайылдын бүткүл жамааты башчыларга нааразы болду.


19Ошондо башчылардын бардыгы бүт жамаатка мындай дешти: «Биз аларга Ысрайылдын Кудай-Теңири менен ант берип койгонбуз, ошондуктан аларга тие албайбыз.


20Биз аларды мындай кылалы: аларга ант берип койгондугубуз үчүн Кудайдын каарына калбашыбыз үчүн, аларды тирүү калтыралы».


21Башчылар дагы мындай дешти: «Булар жашай беришсин, бирок бардык жамаат үчүн отун жарып, суу ташышат». Ошондо алар башчылар айткандай кылышты[+].


22Анан Жашыя аларды чакырып алып, мындай деди: «Бизге жакын жашап туруп, эмне үчүн силер бизди: “Биз эң алыскы өлкөдөн келдик”, – деп алдадыңар?


23Мына ушул үчүн силерди каргыш урсун! Өмүр бою кул болуп, Теңиримдин үйүнө отун жарып, суу ташыйсыңар!»


24Алар Жашыяга мындай деп жооп беришти: «“Ысрайылдын алдындагы бүт элдерди кырып, алардын бүт жерин аларга бер”, – деп, Кудай-Теңир Өз кулу Мусага буйруганы жөнүндө Сенин кулдарыңа кабар жеткен. Ошондуктан өмүрүбүздөн ажыратпасын деп, өтө корккондуктан, ушундай иш кылдык[+].


25Мына, эми биз сенин колуңдабыз. Эмне кылсаң, өзүң бил, сага эмне жакшы жана адилеттүү көрүнсө, бизге ошондой кыл»[+].


26Жашыя аларды мындай кылды: аларды Ысрайыл уулдарынын колунан куткарды. Аларды ысрайылдыктар өлтүрүшкөн жок.


27

#### 10

1


Аморлуктардын Гибондо жеңилиши

Жашыя Айды басып алып, аны каргышка калтырганын, Жерихону, анын падышасын кандай кылса, Айды да, анын падышасын да ошондой кылганын жана Гибондо жашаган эл Ысрайыл менен тынчтык келишимин түзүп, алардын арасында жашап калганын Иерусалим падышасы Адону-Седек укканда, абдан коркту[+].


2Анткени Гибон чоң шаар болгон, падышанын шаарларынын бири катары Айдан да чоң эле жана анда жашагандардын баары эр жүрөк эл болгон[+].


3Ошондуктан Иерусалим падышасы Адону-Седек Хеброн падышасы Огамга, Жармут падышасы Пирамга, Лакиш падышасы Жапийге, Эглон падышасы Дебирге киши жиберип, мындай деп айттырды:


4«Жашыя жана Ысрайыл уулдары менен тынчтык келишимин түзгөндүгү үчүн, мага келип, Гибонду талкалап салууга жардам бергиле».


5Аморлуктардын бул беш падышасы: Иерусалим падышасы, Хеброн падышасы, Жармут падышасы, Лакиш падышасы, Эглон падышасы чогулуп алып жөнөштү. Алар гибондуктар менен согушуу үчүн, станы менен Гибондун жанына жайгашышты[+].


6Гибондо жашаган эл Ысрайыл станына, Гилгалда турган Жашыяга киши жиберип: «Өз кулдарыңан колуңду тартып алба, тезирээк кел, бизди куткар, жардам бер, анткени тоолордо жашаган аморлуктардын бардык падышалары бизге каршы чогулушту», – деп айттырышты.


7Ошондо Жашыя баштаган эл жана согушка жарактуу эр жүрөк эркектердин бардыгы Гилгалдан чыгышты.


8Теңир Жашыяга мындай деди: «Алардан коркпо, анткени Мен аларды сенин колуңа салып бердим. Сага эч ким туруштук бере албайт»[+].


9Жашыя аларга капыстан кол салды, анткени ал Гилгалдан түнү бою жол жүрүп келген эле.


10Алар ысрайылдыктарды көргөндө дүрбөлөңгө түшүштү, анткени аларды Теңир дүрбөлөңгө салган эле. Ысрайылдыктар аларды Гибондо катуу кыйратып, Бейт-Хорон дөңсөөсүнө кеткен жол менен кууп, Азейкага жана Макетке чейин талкалашты[+].


11Алар Бейт-Хорон тоосунун боору менен ысрайылдыктардан качып бара жатышканда, Теңир аларга асмандан Азейкага чейин чоң таштарды жаадырды, алар өлүп жатышты. Ысрайылдыктардын кылычынан кырылгандарга караганда, мөндүр таштан кырылгандар көп болду[+].


12Теңир аморлуктарды ысрайылдыктардын колуна салып берип, аларды Гибондо талкалаган күнү, алар Ысрайыл уулдарынын алдында кырылган күнү Жашыя ысрайылдыктардын көзүнчө Теңирге мындай деп кайрылды: «Күн, Гибондун үстүнө токто, ай, Айалон өрөөнүнүн үстүнө токто!»


13Ошондо эл кас душмандарынан өч алгыча күн токтоп, ай төбөдө турду. Адилеттүүнүн китебинде: «Күн асмандын дал ортосунда токтоп турду да, дээрлик бир күн бою батышты карай шашкан жок», – деп жазылган[+].


14Теңир адамдын үнүн ушунчалык уккан мындай күн мурда да, кийин да болгон эмес. Анткени Теңир Ысрайыл үчүн Өзү салгылашты[+].


15Андан соң Жашыя жана аны ээрчиген бүт Ысрайыл эли Гилгалга, станга кайтып келишти.


16Тигил беш падыша болсо качып барып, Макеттеги үңкүргө жашынды.


17Анан Жашыяга «Беш падыша табылды, алар Макеттеги үңкүрдө жашынып жатышат» деген кабар жеткенде,


18Жашыя мындай деди: «Чоң-чоң таштарды тоголотуп келип, үңкүрдүн оозун бүтөгүлө да, кайтарганга кишилерди койгула.


19Силер болсо токтобостон, душманыңардын артынан куугула, аскерлеринин арткы бөлүгүн кырып салгыла, өз шаарларына качып кетүүсүнө жол бербегиле, анткени Кудай-Теңириңер аларды силердин колуңарга салып берди».


20Жашыя менен Ысрайыл уулдары аларды биротоло талкалашкандан кийин, алардын аман калгандары чептер менен курчалган шаарларга кире качышкандан кийин,


21бардык эл станга, Макетте турган Жашыяга тынчтык менен кайтып келди. Ошондон кийин эч ким Ысрайыл уулдарына тил кайрып сүйлөй албай калды.


22Ошондо Жашыя мындай деди: «Үңкүрдүн оозун ачып, андагы беш падышаны мага алып келгиле».


23Алар так ошондой кылып, баягы беш падышаны: Иерусалим падышасын, Хеброн падышасын, Жармут падышасын, Лакиш падышасын жана Эглон падышасын үңкүрдөн чыгарып, Жашыянын алдына алып келишти.


24Бул падышаларды Жашыянын алдына алып келишкенде, Жашыя бүт ысрайылдыктарды чакырып, өзү менен бирге жүргөн аскер башчыларга мындай деди: «Жакын келип, бул падышаларды желкесинен бутуңар менен басып тургула». Алар жакын келип, буттары менен падышаларды желкесинен басып турушту[+].


25Ошондо Жашыя аларга мындай деди: «Коркпогула, үрөйүңөрдү учурбагыла, бекем, кайраттуу болгула, анткени силер менен согуша турган бардык кас душманыңарды Теңир ушундай кылат»[+].


26Анан Жашыя аларды өлтүрүп, бешөөнү беш даракка асып салды. Алар кечке чейин дарактарда асылып турушту[+].


27Күн батарда Жашыя буйрук берип, аларды түшүртүп, өздөрү жашынган үңкүргө таштаттырып, оозун чоң таштар менен бүтөтүп салды. Алардын сөөгү бүгүнкү күнгө чейин ошол жерде[+].

28


Түштүк Канаанды басып алуу

Ошол эле күнү Жашыя Макетти басып алып, аны падышасы менен кошо кылыч мизине алды. Ал жердеги тирүү жандын баарын кырып салды, эч кимди тирүү калтырган жок. Жерихо падышасын кандай кылса, Макет падышасын да так ошондой кылды[+].


29Анан Жашыя менен бүткүл Ысрайыл эли Макеттен Либнага бет алып, Либна эли менен согушту.


30Теңир аны да, анын падышасын да Ысрайылдын колуна салып берди. Жашыя аны жана анда жашаган адамдарды кылыч мизине алып кырып салды, эч кимди тирүү калтырган жок. Жерихо падышасын кандай кылса, Либна падышасын да ошондой кылды.


31Анан Жашыя Ысрайыл эли менен Либнадан чыгып, Лакишке бет алды. Анын жанына станын жайгаштырып, аны менен согушту.


32Теңир Лакишти да Ысрайыл элинин колуна салып берди, ал аны экинчи күнү басып алды да, Либнаны кыргандай, аны жана анда жашаган адамдарды кылыч мизине алып кырып салды.


33Ошондо Лакишке Гезер падышасы Орам жардамга келди. Бирок Жашыя анын өзүн да, элин да кылычтап кырып, эч кимди тирүү калтырган жок.


34Анан Жашыя Ысрайыл эли менен Лакиштен чыгып, Эглонго бет алып, анын жанына станын жайгаштырып, аны менен согушту.


35Аны ошол эле күнү басып алып, кылыч мизине алып кырып салышты. Лакишти кыргандай, ал жерде жашаган адамдардын баарын ал ошол күнү кырып салды.


36Анан Жашыя жана бүткүл ысрайылдыктар Эглондон чыгып, Хебронго бет алып, аны менен согушушту.


37Аны да басып алып, падышасын да, бардык шаарларын да, андагы жашаган адамдарды да кылыч мизине алып кырып салды, эч кимди тирүү калтырган жок. Эглонду кыргандай, аны жана андагы адамдардын баарын кырып салды.


38Анан Жашыя бүткүл Ысрайыл эли менен Дебирге бет алып, аны менен согушту[+].


39Аны да басып алып, падышасын да, бардык шаарларын да, анда жашаган адамдарды да кылыч мизине алып кырып салды, эч кимди тирүү калтырган жок. Хебронду жана анын падышасын, Либнаны жана анын падышасын кандай кылса, Дебирди жана анын падышасын да ошондой кылды.


40Ошентип, Жашыя тоодо, түштүктө, түздүктө, тоонун этегинде жаткан жерлерди басып алып, алардын падышаларынын бардыгын кырып салды. Эч кимди тирүү калтырган жок, Ысрайылдын Кудай-Теңири буйрук кылгандай, бардык адамдарды кырып салды[+].


41Жашыя Кадеш-Барнейиден Азага чейин, Гошендин бүт жерин, атүгүл, Гибонго чейин басып алды.


42Бул падышалардын бардыгын, алардын жерлерин Жашыя бир жүрүшүндө эле басып алды, анткени Ысрайылдын Кудай-Теңири Ысрайыл үчүн Өзү согушту.


43

#### 11

1


Падышалардын жеңилиши

Мына ушуларды уккан Хатсор падышасы Жабин, Мадон падышасы Жобапка, Шимрон падышасы менен Акшап падышасына,


2түндүк тараптагы тоодо, Кинереттин түштүк тарабындагы түздүктө, ойдуңдарда, күн батыштагы Напат-Дордо жашаган падышаларга,


3чыгышта, деңиз жакта жашаган канаандыктарга, тоодо жашаган аморлуктарга, хеттиктерге, периздиктерге, жебустуктарга жана Хермон тоосунун этегиндеги Миспа жеринде жашаган хибиликтерге чабармандарын жөнөттү.


4Ошондо алар бүт кошууну менен, көптүгү деңиз жээгиндеги кумдай болгон көп сандаган эли менен жөнөштү. Аттар да, аттарга чегилген майдан арабалар да өтө көп эле[+].


5Бул падышалардын баары Ысрайыл эли менен салгылашыш үчүн чогулуп, Мейром суусунун боюна жайгашышты[+].


6Ошондо Теңир Жашыяга мындай деди: «Булардан коркпо, анткени эртең ушул убакта мен булардын бардыгын Ысрайыл уулдарынын колуна салып берип кырдыртам. Булардын аттарынын тарамыштарын кесип, арабаларын өрттөп салгыла»[+].


7Жашыя согушка жарактуу бардык эл менен Мейром суусунун жээгинде аларга капыстан кол салды.


8Теңир аларды ысрайылдыктардын колуна салып берди. Ысрайылдыктар аларды кырышты, улуу Сидонго чейин, Мисрепот-Майимге чейин, чыгышты карай кеткен Миспе өрөөнүнө чейин кууп барышты, алардан эч ким тирүү калган жок, эч ким качып кутулган жок.


9Жашыя Теңир айткандай кылды: аттарынын тарамыштарын кесип, майдан арабаларын өрттөп жиберди.


10Анан Жашыя кайтып келип, Хатсорду басып алып, падышасын кылыч менен өлтүрдү (Хатсор болсо бул падышачылыктарды башкарып турчу).


11Ал жерде жашаган бардык адамдарды кылычтап кырып салды, бир да жан тирүү калган жок, Хатсорду болсо өрттөп жиберди.


12Жашыя, Кудай-Теңирдин кулу Муса буйругандай, бул падышаларды бардык шаарлары менен падышалардын өздөрүн басып алып, кылычтап кырып салды[+].


13Бирок ысрайылдыктар бийик жерде турган шаарларды өрттөшкөн жок. Жашыя Хатсорду гана өрттөп жиберди.


14Бул шаарлардагы мал-мүлктү Ысрайыл уулдары талап алышты. Кишилерин болсо кылычтап кырышты, бардыгын тукум курут кылышты, бирин да тирүү калтырышкан жок.


15Теңир Өз кулу Мусага кандай буйруса, Муса Жашыяга так ошондой буйрук кылган, Жашыя болсо Муса айткандай кылды. Жашыя Теңирдин Мусага буйругандарынын бирин да аткарбай койгон жок[+].

16


Нундун уулу Жашыя басып алган жерлер

Ошентип, Жашыя тоодогу, түштүктөгү жерлерди, Гошен жерин ойдуңдары, түздүктөрү менен, Ысрайыл тоолорун жанында жаткан түздүктөрү менен басып алды.


17Ал Сеирди карай созулган Халак тоосунан Хермон тоосуна чейинки Лебанон өрөөнүндөгү Баал-Гатка чейинки жерлерди кыйратып, алардын падышаларын кырып салды.


18Жашыя ушул падышалардын баары менен көпкө чейин салгылашты.


19Хибиликтер жашаган Гибондон башка эч бир шаар Ысрайыл уулдары менен келишим түзгөн жок. Бардык шаарларды күч менен басып алышты[+].


20Анткени алардын жүрөгүнүн таш болуп калышы, Ысрайылга согуш менен каршы чыгышы Теңирден болду. Бул алардын кыргынга учурашы үчүн, аларга ырайым кылынбашы үчүн, Теңир Мусага буйругандай, тукум курут болушу үчүн болду[+].


21Ошол эле учурда Жашыя тоолордо, Хеброндо, Дебирде, Анапта, Жүйүттүн тоолорунда жана Ысрайыл тоолорунда жашаган анактыктарды түгөл талкалады. Жашыя аларды шаарлары менен кошо тыптыйпыл кылып салды[+].


22Ысрайыл уулдарынын жеринде анактыктардан бир да жан калган жок, Азада, Гатта жана Азотто гана калды[+].


23

#### 12

1


Жеңилген падышалардын тизмеси

Ысрайыл уулдары Иордандын ары жагындагы күн чыгыш тараптагы Арнон дарыясынан Хермон тоосуна чейинки жерлерди, чыгышты карай кеткен бүт түздүктү басып алып, ал жерлердин падышаларын кырып салышты. Ал падышалар булар:


2Кешпондо жашаган аморлуктардын падышасы Сихон. Ал Арнон дарыясынын жээгиндеги Аройерден тартып, дарыянын ортосунан тартып, амондуктардын чек арасы болгон Жабок дарыясына чейин, Гилаттын жарымын,[+]


3чыгыштагы Кинерет деңизине чейинки түздүктү, чыгыштагы Бейт-Айешимотко карай кеткен жолдогу Туздуу деңиз деп аталган түздүк деңизин, ал эми түштүктө Пизги тоосунун этегинде жаткан жерлерди ээлечү.


4Башан падышасы Ог. Ал Аштарот менен Эдрейде жашаган репалыктардын акыркы тукуму эле[+].


5Ал Хермон менен Салха тоолорун жана Гешур менен Мааха чегине чейинки бүткүл Башан аймагын, Кешпон падышасы Сихондун чегине чейинки Гилаттын жарымын ээлечү.


6Теңирдин кулу Муса менен Ысрайыл уулдары аларды кырып салышты. Теңирдин кулу Муса ал жерлерди Рубейин, Гат урууларына жана Менашенин жарым уруусуна берди[+].


7Жашыя менен Ысрайыл уулдары Иордандын берки бети болгон батыш жагындагы, Лебанон өрөөнүндөгү Баал-Гаттан Сеирге чейин созулуп жаткан Халак тоолоруна чейинки жерлердин падышаларын кыйратышты.


8Тоолордо, ойдуң жерлерде, түздүктөрдө, тоо этектеринде, чөлдө, түштүктө жашаган хеттиктердин, аморлуктардын, канаандыктардын, периздиктердин, хибиликтердин жана жебустуктардын жерлерин Жашыя Ысрайыл урууларына бөлүнүшү боюнча мурас кылып бөлүп берген. Жашыя менен Ысрайыл уулдары кыйраткан падышалар булар:


9Жерихонун падышасы, Бейтелдин жанындагы Айдын падышасы,


10Иерусалимдин падышасы, Хеброндун падышасы,


11Жармуттун падышасы, Лакиштин падышасы,


12Эглондун падышасы, Гезердин падышасы,


13Дебирдин падышасы, Гедердин падышасы,


14Хорманын падышасы, Араттын падышасы,


15Либнанын падышасы, Адуламдын падышасы,


16Макеттин падышасы, Бейтелдин падышасы,


17Тапуахтын падышасы, Хейпердин падышасы,


18Апейиктин падышасы, Шарондун падышасы,


19Мадондун падышасы, Хатсордун падышасы,


20Шимрон-Мерондун падышасы, Акшаптын падышасы,


21Таанахтын падышасы, Мегидонун падышасы,


22Кедештин падышасы, Кармелдин жанындагы Жокнеямдын падышасы,


23Напат-Дордун жанындагы Доранын падышасы, Гилгалдагы Гоимдин падышасы,


24

#### 13

1


Басылып алына элек жерлер

Жашыя аябай карып калган кезде Теңир мындай деди: «Сен аябай карыдың, бирок ээлеп ала турган жерлер али өтө көп.


2Ээлеп ала элек жерлер булар: бүт Пелишти аймагы менен бүт Гешур жери.


3Мисирдин чыгышындагы Шихордон тартып, түндүктөгү Экрон чегине чейинки, канаандыкы болуп эсептелген жерлердеги пелиштиликтердин Азадагы, Азоттогу, Ашкелондогу, Гаттагы, Экрондогу беш падышасы жана абахтыктар[+].


4Ал эми түштүктөгү Сидондун Мейарасынан баштап Апейикке чейин, аморлуктардын чегине чейинки бүт Канаан жери,


5ошондой эле Гебал жери жана Хермон тоосунун алдындагы күн чыгышты карай кеткен Баал-Гаттан Хаматка кире беришке чейинки бүт Лебанон жери[+].


6Лебанондон тартып, Мисрепот-Майимге чейин жашаган бардык тоолуктарды, бардык сидондуктарды Мен Ысрайыл уулдарынын алдынан кууп чыгарам. Мен сага буйругандай, ал жерди Ысрайылга мурас кылып бөлүп бер.


7Бул жерди тогуз урууга жана Менашенин жарым уруусуна бөл».


8Ал эми Рубейин, Гат уруулары, Менаше уруусунун экинчи жарымы Теңирдин кулу Мусанын бөлүп бергени боюнча Иордандын ары жагындагы, чыгышты карай кеткен жерлерден өз үлүштөрүн алышты[+].


9Арнон дарыясынын жээгиндеги Аройерден тартып, өзөндүн ортосундагы шаар менен Дибонго чейинки бүт Мейдеба түздүгүн,[+]


10ошондой эле Кешпондо бийлик кылган аморлуктардын падышасы Сихондун амондуктардын чек араларына чейинки бардык шаарларын,


11ошондой эле Гилатты жана Гешур менен Мааха аймагын жана Хермондун бардык тоолору менен Салхага чейинки бүт Башан аймагын,


12Аштарот менен Эдрейде бийлик кылган Башан падышасы Огдун бүт аймагын алышты. Ог болсо Муса талкалап кууп чыккан репалыктардан жалгыз калган[+].


13Бирок Ысрайыл уулдары Гешур менен Мааханын тургундарын кууп чыгышкан жок. Гешур менен Мааханын тургундары бүгүнкү күнгө чейин ысрайылдыктардын арасында жашашат[+].


14Бир гана Леби уруусуна ал үлүш бөлүп берген жок, Теңир ага айткандай, ысрайылдыктардын Кудайына чалынган курмандыктар – алардын үлүшү[+].

15


Рубейин уруусунун үлүшү

Рубейин уулдарынан тараган ар бир үй-бүлөгө Муса үлүш бөлүп берди.


16Алардын чеги Арнон дарыясынын жээгиндеги Аройер, өрөөндүн ортосундагы шаар жана Мейдебанын алдындагы бүт түздүк болду.


17Кешпон аймагы жана түздүктөгү ага караштуу бардык шаарлар: Дибон, Бамот-Баал, Бейт-Баал-Мейон,


18Жаас, Кедемот жана Мейпаат,


19Кирийатайим, Сыбма жана Эймек тоосундагы Серет-Ашахар,


20Бейт-Пейор жана Пизги тоосунун этегиндеги жерлер менен Бейт-Айешимот,


21түздүктөгү бардык шаарлар, Кешпондо бийлик кылган аморлуктардын падышасы Сихондун жерлери. Муса аны, ошондой эле Мидиан жол башчылары: Эбини, Рекемди, Сурду, Хурду, Ребаны, ал жерлерде жашаган Сихондун төрөлөрүн өлтүргөн[+].


22Ысрайыл уулдарынын кылычынан өлгөндөрдүн ичинде Бейордун уулу, көзү ачык Билам да бар эле[+].


23Рубейин уулдарынын чек арасы Иордан болгон. Рубейин уулдарынан тараган үй-бүлөлөргө берилген үлүш, шаарлар менен айыл-кыштактар ушулар.

24


Гат уруусунун үлүшү

Муса ошондой эле Гат уруусуна, Гат уулдарынан тараган үй-бүлөлөргө үлүш берген.


25Алардын үлүшү: Жазер жана бардык Гилат шаарлары менен Рабенин алдындагы Амон уулдарынын Аройерге чейинки жеринин жарымы,


26Кешпондон тартып, Рамат-Миспе менен Бетонимге чейин, Маханайимден тартып, Дебир чегине чейинки жерлер.


27Ошондой эле Бейт-Арам өрөөнү менен Бейт-Нимра, Сукот жана Сапон өрөөндөрү, Кешпон падышасы Сихондун калган жери. Анын үлүшү Иордандын чыгышындагы Кинерет деңизине чейинки жерлер эле.


28Гат уулдарынан тараган үй-бүлөлөрдүн үлүшүнө берилген шаарлар менен айыл-кыштактар ушулар.

29


Менаше уруусунун түштүктөгү үлүшү

Муса Менашенин жарым уруусуна да үлүш берди, Менашенин жарым уруусундагы ар бир үй-бүлөгө үлүш бөлүп берди.


30Алардын жери: Маханайимден тартып бүт Башан аймагы, Башан падышасы Огдун бүт падышачылыгы, Жайырдын Башандагы бардык шаарчалары, бардыгы болуп алтымыш шаар[+].


31Гилаттын жарымы, Аштарот жана Эдрей – Башан падышасы Огдун карамагындагы шаарлар Менашенин уулу Махирдин уулдарынын жарымына бөлүнгөн[+].


32Иордандын аркы өйүзүнөн чыгышка карай кеткен Жерихонун каршысындагы Маап түздүгүнөн Муса берген үлүштөр ушулар.


33

#### 14

1Ысрайыл уулдары Канаан жеринде үлүшкө алган жерлер мына ушулар. Бул жерлерди аларга ыйык кызмат кылуучу Элазар, Нундун уулу Жашыя жана Ысрайыл урууларынын уруу башчылары бөлүп беришкен[+].


2Алар өкчөмө таш ыргытып, Теңир Муса аркылуу буйругандай, тогуз урууга жана Менашенин жарым уруусуна үлүш бөлүштүрүштү[+].


3Муса эки урууга жана Менашенин жарым уруусуна Иордандын аркы өйүзүнөн үлүш бөлдү. Уруулардын ичинен Леби уруусуна үлүш бөлгөн жок[+].


4Анткени Жусуптун уулдарынан эки уруу тараган, алар: Менаше жана Эпрайым уруулары. Ошондуктан алар лебилерге үлүшкө жер беришкен жок, алар жашаганга, алардын мал-мүлкүнө тегерек-чети менен шаарларды гана беришти[+].


5Жер бөлүштүрүүдө Ысрайыл уулдары Теңир Мусага кандай айтса, так ошондой кылышты.

6


Калептин үлүшү

Жүйүттүн уулдары Гилгалга, Жашыяга келишти. Кеназдык Жепундун уулу Калеп Жашыяга мындай деди: «Кудайдын кишиси Мусага Теңир Кадеш-Барнейиде сен экөөбүз жөнүндө эмне дегенин билесиң[+].


7Кудай-Теңирдин кулу Муса мени Кадеш-Барнейиден жер чалып келүүгө жөнөткөндө, кырк жашта элем. Мен ага жооп кылып, жүрөгүмдө болгонду айтып келгем.


8Мени менен барган бир туугандарым элди коркутуп салган. Мен болсо өз Кудай-Теңиримдин айтканындай кылдым[+].


9Муса ошол күнү мындай деп ант берген: “Бутуң баскан жерлер түбөлүккө сенин жана сенин уулдарыңдын үлүшү болот, анткени сен менин Кудай-Теңиримдин айтканындай кылдың”[+].


10Ошентип, Теңир Өзү айткандай, мени аман-эсен сактап келди. Теңир бул сөздү Мусага айткандан бери, Ысрайыл чөлдө жүргөндөн бери кырк беш жыл өттү. Азыр мен сексен бештемин.


11Бирок мен азыр да, Муса мени жөнөткөн учурдагыдай эле күүлүү-күчтүүмүн. Ошол учурда канчалык күч-кубатым болсо, азыр да согушууга, кирип-чыгууга ошончолук күч-кубатым бар.


12Ошондуктан ошол күнү Теңир айткан бул тоолуу аймакты мага бер, анткени ал тоодо Анактын уулдары жашарын, алардын шаарлары чоң, чептүү шаарлар экенин ошол күнү уккансың. Балким, Теңир мени менен болор, ошондо Теңир айткандай, мен аларды кууп чыгармын»[+].


13Жашыя Жепундун уулу Калепке батасын берип, ага Хебронду үлүшкө берди.


14Ысрайылдыктардын Кудай-Теңиринин буйругун так аткаргандыгы үчүн, Хеброн бүгүнкү күнгө чейин кеназдык Жепундун уулу Калептин үлүшү.


15

#### 15

1


Жүйүт уруусунун үлүшү

Өкчөмө таш ыргытканда, Жүйүт уруусуна үй-бүлөлөрүнө жараша төмөнкүдөй үлүш тийди: түштүктү карай созулуп жаткан, аягы Тейманга жеткен Эдом менен чектеш Син чөлү.


2Алардын түштүк чек арасы Туздуу деңиздин түштүк булуңунун чет жакасынан башталып,


3түштүккө, Акрабым дөңсөөсүнө кетет, Зинди аралап өтүп, түштүк тараптан Кадеш-Барнейиге чыгып, Хесрондон өтүп, Адарга көтөрүлүп, Акаркага бурулат.


4Анан Асмондон өтүп, Мисир дарыясына кетет, анын чек арасынын аягы деңизге такалат. Силердин түштүктөгү чек араңар мына ушул болот[+].


5Чыгыш чек арасы болсо – Туздуу деңиз, Иордан дарыясынын куйган жерине чейин; түндүк чек арасы деңиздин түндүк булуңунан, Иордан дарыясынын куйган жеринен башталат.


6Бул жерден чек ара Бейт-Каглага көтөрүлөт да, түндүк тараптан Бейт-Арабаны аралап өтөт, анан чек ара жогору карай, Рубейин уулунун Боан ташына чейин барат[+].


7Анан чек ара Акор өрөөнүндөгү Дебирге чыгат да, түндүк тараптан Адумум дөңсөөсүнүн каршысындагы, дарыянын түштүк тарабындагы Гилгалга бурулат. Бул жерден чек ара Эйин-Шемеш сууларын бойлоп өтөт да, Эйин-Рогелден бүтөт.


8Бул жерден чек ара Жебустун (Иерусалимдин) түштүк тарабы менен жогору карай Ином уулунун өрөөнүнө кетет, андан ары батыш тараптагы Ином өрөөнүнүн каршысында, түндүк тараптагы репалыктардын өрөөнүнүн четинде жаткан тоонун чокусуна чыгат.


9Тоонун чокусунан чек ара Нептоах сууларынын башатына бурулуп, Эпрон тоосунун жанындагы шаарларга кетет да, Баалга (Кирийат-Жейаримге) бурулат.


10Анан чек ара Баалдан деңизге, Сеир тоосуна бурулат да, Жейарим (Кесалон) тоосунун түндүк тарабы менен кетет, анан Бейт-Шемешке түшүп, Тимна аркылуу өтөт.


11Ал жерден чек ара Экрондун түндүк тарабы менен кетет да, Шикронго бурулат, Баал тоосунун жанынан өтүп, Жапнейелге жетет. Чек ара деңиздин жанынан бүтөт. Батыш чек ара – улуу деңиз.


12Жүйүт уруусунун төрт тарабындагы чек аралары мына ушулар.

13


Калептин Хебронду жана Дебирди басып алышы

Теңир Жашыяга буйругандай, Жашыя Жүйүт уулдарынын үлүшүнөн Жепундун уулу Калепке Анактын атасына таандык Кирийат-Арбаны, башкача айтканда, Хебронду бөлүп берди[+].


14Калеп ал жерден Анактын уулдары: Шейшайды, Акиманды жана Талмайды, Анактын ушул үч уулун кууп чыкты[+].


15Андан ары Дебирдин тургундарына каршы жөнөдү (Дебирдин мурдагы аты Кирийат-Сейпер болгон)[+].


16Анан Калеп мындай деди: «Ким Кирийат-Сейперге кол салып, басып алса, ага кызым Аксаны аялдыкка берем»[+].


17Аны Калептин бир тууганы Кеназдын баласы Отниел басып алды. Ошондо ал ага кызы Аксаны аялдыкка берди.


18Акса жолго чыгарда, ага атаңан жер сура деп үйрөтүштү. Ал эшектен түшкөндө, Калеп андан: «Сага эмне керек?» – деп сурады.


19Кызы ага: «Батаңды бер, ата. Мага түштүк жерин бердиң, суу булактарын да кошо бер», – деди. Атасы кызына жогорку булактарды да, төмөнкү булактарды да берди[+].

20


Жүйүт уруусуна таандык шаарлар

Жүйүт уруусуна үй-бүлөлөрүнө жараша бөлүнгөн үлүш бул:


21Түштүктө эдомдуктар менен чектеш жаткан Жүйүт уулдарынын шаарлары мына булар: Капсейел, Эйдер жана Жагур,


22Кина, Дымана жана Адада,


23Кедеш, Хатсор жана Итнан,


24Зуп, Телем жана Балот,


25Хатсор-Хадат, Кериот, Хесрон, башкача айтканда, Хатсор,


26Аймам, Шема жана Молада,


27Хатсар-Гата, Хешмон жана Бейт-Палет,


28Хатсар-Шуал, Бейер-Шаба жана Бизийотия,


29Баал, Ийим жана Атсем,


30Элтолат, Кесил жана Хорма,


31Сыклак, Мадмана жана Сансана,


32Лебайот, Шилхим, Айын жана Римон. Айыл-кыштактары менен бардыгы жыйырма тогуз шаар.


33Ойдуң жерлердеги Эштаул, Сора жана Ашна,


34Заноах, Эйин-Ганим, Тапуах жана Эйнам.


35Жармут, Адулам, Сохо жана Азейка.


36Шаарайым, Адытайым, Гедейра же Гедейратайым. Айыл-кыштактары менен он төрт шаар.


37Сенан, Хадаша, Мигдал-Гат,


38Дилан, Миспе жана Жоктейел,


39Лакиш, Ботыскат жана Эглон,


40Хабон, Лахмас жана Хитлиш,


41Гедейрот, Бейт-Дагон, Наама жана Макет. Айыл-кыштактары менен он алты шаар.


42Либна, Этер жана Ашан,


43Иптах, Ашна жана Нетсип,


44Кеила, Аказип жана Марейша. Айыл-кыштактары менен тогуз шаар.


45Экрон, ага караштуу шаарлары жана кыштактары менен.


46Экрондон деңизге карай кеткен Азоттун жанындагы бардык жерлер, айыл-кыштактары менен.


47Мисир дарыясы менен улуу деңизге чейин созулуп жаткан Азот жана ага караштуу шаарлар менен кыштактар, Аза жана ага караштуу болгон шаарлар менен кыштактар.


48Тоо койнундагы Шамир, Жатир жана Сохо,


49Дана, Кирийат-Сана, башкача айтканда, Дебир,


50Анап, Эштемо жана Аним,


51Гошен, Холон жана Гило. Айыл-кыштактары менен он бир шаар.


52Араб, Дума жана Эшан,


53Жанум, Бейт-Тапуах жана Апейка,


54Хумта, Кирийат-Арба, башкача айтканда, Хеброн жана Сиор. Айыл-кыштактары менен тогуз шаар.


55Маон, Кармел, Зуп жана Ута,


56Изрейел, Жоктеям жана Заноах,


57Кабыл, Гиба жана Тимна. Айыл-кыштактары менен он шаар.


58Халхул, Бейт-Сур жана Гедор,


59Маарат, Бейт-Анот жана Элтекон. Айыл-кыштактары менен алты шаар.


60Кирийат-Баал, башкача айтканда, Кирийат-Жейарим жана Араба. Айыл-кыштактары менен эки шаар.


61Чөлдөгү Бейт-Араба, Мидин жана Секак,


62Нипшан, Ир-Мелах жана Эйин-Геди. Айыл-кыштактары менен алты шаар.


63

#### 16

1


Эпрайым уруусунун жана Менашенин жарым уруусунун үлүшү

Андан кийин өкчөмө таш Жусуптун уулдарына түштү: Жерихонун жанындагы, чыгыш тараптагы Жерихо сууларынын жанындагы Иордандан тартып, Жериходон Бейтел тоосуна чейин созулуп жаткан чөл.


2Чек ара Бейтел тоосунан Лузга кетет, Атароттун жанындагы Архи чек арасына чейин жетип,[+]


3деңизге, жаплеттиктердин чек арасына түшөт да, төмөнкү Бейт-Корон чек арасы менен Гезерге чейин жетип, деңиздин жанынан бүтөт.


4Бул жерлерди Жусуптун уулдары Менаше менен Эпрайым үлүшкө алды.

5


Эпрайым уруусунун үлүшү

Эпрайым уруусундагы үй-бүлөлөрдүн чек аралары мындай: алардын чыгыш тараптагы чек арасы Атрот-Адардан жогорку Бейт-Коронго чейин болду.


6Анан чек ара Михметаттын түндүк тарабынан деңизди карай кетет да, Таанат-Шилонун чыгыш тарабына бурулуп, аны Жаноахтын чыгыш тарабынан айланып өтөт.


7Жаноахтан Атарот менен Нааратка түшүп, Жерихого келип, Иорданга чейин жетет.


8Тапуахтан чек ара деңизге, Кана дарыясына кетет да, деңиз менен бүтөт. Эпрайым уруусуна үй-бүлөлөрүнө жараша тийген үлүш ушул.


9Менаше уулдарынын үлүшүнүн ичинен Эпрайым уулдарына ушул шаарлар менен айыл-кыштактар бөлүндү.


10

#### 17

1


Менашенин жарым уруусунун батыштагы үлүшү

Жусуптун тун уулу Менашеге өкчөмө таш түштү: эр жүрөк жоокер Гилаттын атасы, Менашенин тун уулу Махирге Гилат менен Башан тийди[+].


2Менашенин калган уулдарына да үй-бүлөлөрүнө жараша үлүш бөлүндү. Алар – Абиезер, Хейлек, Асриел, Шехем, Хейпер, Шемит үй-бүлөлөрү. Жусуптун уулу Менашенин эркек балдарынан тараган үй-бүлөлөр ушулар[+].


3Менашенин уулу Махирдин, Махирдин уулу Гилаттын, Гилаттын уулу Хейпердин, Хейпердин уулу Салапаттын эркек балдары жок эле, кыздары гана болгон. Анын кыздарынын аттары: Махла, Ноя, Хогла, Милка жана Тирса[+].


4Алар ыйык кызмат кылуучу Элазарга, Нундун уулу Жашыяга жана башчыларга келип, мындай дешти: «Бизге бир туугандарыбыз менен бирге үлүш берсин деп, Теңир Мусага буйруган эле». Ошондо Теңирдин буйругу боюнча аларга атасынын бир туугандарынын үлүшүнүн жанынан үлүш бөлүндү.


5Менашеге Иордандын аркы өйүзүндөгү Гилат менен Башан жеринен тышкары он үлүш тийди.


6Анткени Менашенин кыздары үлүштү Менашенин уулдарынын үлүшүнүн жанынан алышты. Гилат жери болсо Менашенин башка уулдарына тийди.


7Менашенин чек арасы Ашырдан Шекемдин каршысындагы Михметатка кетет. Ал жерден оңго бурулуп, Эйин-Тапуах аймагына кетет.


8Тапуах жери Менашеге тийди, Менашенин чек арасынын жанындагы Тапуах шаары болсо Эпрайым уулдарына тийди.


9Ал жерден чек ара Кана дарыясына түштүк тараптан түшөт. Бул шаарлар Менаше шаарларынын арасында жайгашса да, Эпрайымга таандык. Менашенин чек арасы дарыянын түндүк тарабында, чек ара деңиз менен бүтөт.


10Түштүк тараптагы жер Эпрайымдыкы, түндүк тараптагы жер Менашеники. Деңиз алардын чек арасы болгон. Ал түндүк тараптан Ашыр менен, чыгыш тараптан Исахар менен чектешет.


11Исахар менен Ашырдын Менашеге таандык болгон жерлери мына булар: Бейт-Шейан жана ага караштуу жерлер, Иблейем жана ага караштуу жерлер, Дорада жашоочулар жана ага караштуу жерлер, Эйен-Дордо жашоочулар жана ага караштуу жерлер, Таанахта жашоочулар жана ага караштуу жерлер, Мегидодо жашоочулар жана ага караштуу жерлер, ошондой эле Напоттун үчүнчү бөлүгү.


12Менашенин уулдары бул шаарлардын тургундарын кууп чыга алышкан жок. Ошентип, канаандыктар бул жерде жашап калышты[+].


13Ысрайыл уулдары кубаттанган кезде, канаандыктарды салык төлөй турган кылып коюшту, бирок аларды кууп чыгышкан жок.

14


Жусуптун тукумунун нааразычылыгы

Жусуптун уулдары Жашыяга мындай деп айтышты: «Эмне үчүн сен мага бир эле өкчөмө таш ыргытып, бир эле үлүш бөлдүң, менин элим көп, анткени Теңир мага ушинтип батасын берген»[+].


15Жашыя аларга мындай деди: «Элиң көп болсо, Эпрайым тоосу сага тардык кылып жатса, периздиктер менен репалыктардын жериндеги токойлорду тазалап ал».


16Ошондо Жусуптун уулдары мындай дешти: «Тоо бизге тардык кылат, бирок өрөөндө жашаган канаандыктардын, ошондой эле Бейт-Шейанда жана аларга караштуу жерлерде, Изрейел өрөөнүндө жашагандардын арабалары темирден»[+].


17Ошондо Жашыя Жусуптун уулдары Эпрайым менен Менашеге мындай деди: «Сенин элиң көп, күчүң да көп. Сен бир эле үлүш менен чектелип калбайсың.


18

#### 18

1Ысрайыл уулдарынын бүт жамааты Шилого чогулуп, ал жерге жыйын чатырын орнотушту, анткени ал жерди алар басып алышкан эле[+].


2Ысрайыл уулдарынын ичинен өз үлүшүн ала элек жети уруу калган.


3Жашыя Ысрайыл уулдарына мындай деди: «Ата-бабаңардын Кудай-Теңири силерге берген жерди ээлеп албай, жалкоолонуп жүрө бересиңерби?


4Ар бир уруудан үчтөн киши жибергиле. Мен аларды жөнөтөм, алар барып, жерди көрүп, кандай бөлүштүрүү керек экенин байкап келишет.


5Алар жерди жетиге бөлүшсүн. Жүйүт өз жеринде, түштүктө калсын, Жусуптун тукуму болсо өз жеринде, түндүктө калсын.


6Силер болсо жерди жети үлүшкө бөлүп, чиймесин мага алып келгиле. Мен ушул жерде, Кудай-Теңирибиздин алдында өкчөмө таш ыргытам.


7Ал эми лебилер үлүш алышпайт, анткени алардын үлүшү – Теңирге ыйык кызмат кылуу. Гат, Рубейин жана Менашенин жарым уруусуна жерди Теңирдин кулу Муса берген. Алар жерди Иордандын аркы өйүзүнөн, чыгыш тараптан алышкан»[+].


8Тандалган адамдар орундарынан туруп жөнөп кетишти. Жашыя болсо жердин чиймесин чийип келүүгө жөнөп жаткандарга мындай буйрук берди: «Барып, ал жерди көрүп, чиймесин чийип келгиле. Мен бул жерде, Шилодо, Теңирдин алдында силер үчүн өкчөмө таш ыргытам».


9Алар барып, жерди кыдырып көрүштү. Анан анын шаарларынын чиймесин чийип, жерди жети үлүшкө бөлүп, Шилого, стандагы Жашыяга келишти.


10Жашыя Шилодо, Теңирдин алдында өкчөмө таш ыргытып, Ысрайыл уулдарына жер бөлүштүрүп берди.

11


Бенжемин уруусунун үлүшү

Биринчи өкчөмө таш Бенжемин уруусундагы үй-бүлөлөргө түштү. Өкчөмө таш боюнча алар үлүштү Жүйүттүн уулдары менен Жусуптун уулдарынын үлүштөрүнүн ортосунан алышты.


12Алардын түндүк тараптагы чек арасы Иордандан башталып, Жерихонун түндүк тарабынан өтүп, батышты карай тоого көтөрүлүп, Бейт-Абен чөлү менен бүтөт.


13Ал жерден чек ара түштүк тарапка, Лузга, башкача айтканда, Бейтелге кетет да, төмөнкү Бейт-Корондун түштүк тарабындагы Атрот-Адар тоосуна түшөт.


14Анан чек ара Бейт-Корондун алдындагы тоодон түштүктү карай, деңиз тарапка бурулат да, Кирийат-Баалдын, башкача айтканда, Жүйүт уулдарынын шаары болгон Кирийат-Жейаримдин жанынан бүтөт. Бул – батыш тарабы.


15Түштүк чек ара Кирийат-Жейаримдин жанынан деңизди карай кетет да, Нептоах сууларынын башатына жетет.


16Анан чек ара Ином уулунун өрөөнүнүн алдындагы тоонун этегине, репалыктардын өрөөнүнө, түндүккө түшөт, анан Ином өрөөнү менен Жебустун түштүк тарабына түшүп, Эйин-Рогелге кетет.


17Түндүктөн бурулуп, Эйин-Шемешке кетет, андан ары Адумум дөңсөөсүнүн каршысындагы Гелилотко кетет, анан Рубейин уулунун Боан ташына түшөт[+].


18Анан түздүктүн жанынан түндүктү карай өтүп, түздүккө түшөт.


19Ал жерден чек ара Бейт-Кагланын жанынан түндүккө өтүп, Туздуу деңиздин түндүк булуңунан, Иордандын түштүгүндөгү куйган жеринен бүтөт. Бул – түштүк чек ара. Чыгыш чек арасы Иордан болуп эсептелет.


20Бенжемин уруусунун туш тараптан курчалган чек аралары ушулар.


21Бенжемин уруусуна таандык шаарлар: Жерихо, Бейт-Кагла жана Эймек-Кетсис,


22Бейт-Араба, Семарайым жана Бейтел,


23Абым, Пара жана Опра,


24Кепар-Аамонай, Айопни жана Геба. Айыл-кыштактары менен он эки шаар.


25Гибон, Рама жана Бейрот,


26Миспе, Кепира жана Мотса,


27Рекем, Ирпейел жана Тарала,


28

#### 19

1


Шымон уруусунун үлүшү

Экинчи өкчөмө таш Шымон уруусундагы үй-бүлөлөргө түштү. Алардын үлүшү Жүйүт уулдарынын үлүшүнүн ичинде эле.


2Алардын үлүшүнө киргендер: Бейер-Шеба жана Шеба, Молада,[+]


3Хатсар-Шуал, Бала жана Атсем,


4Элтолат, Бетул жана Хорма,


5Сыклак, Бейт-Амаркабот жана Хатсар-Суса,


6Бейт-Лебайот жана Шарухен. Айыл-кыштактары менен он үч шаар.


7Айын, Римон, Этер жана Ашан. Айыл-кыштактары менен төрт шаар.


8Ошондой эле ушул шаарлардын айланасындагы Баалат-Бейирге же түштүк Рамага чейинки бардык кыштактар Шымон уруусуна үй-бүлөлөрүнө жараша тийди.


9Шымон уруусундагы үй-бүлөлөргө үлүш Жүйүт уулдарынын үлүшүнөн бөлүндү. Жүйүт уулдарынын үлүшү өтө чоң болгондуктан, Шымон уулдары үлүшүн алардын арасынан алышты[+].

10


Забулун уруусунун үлүшү

Өкчөмө таш ыргытканда, үчүнчү болуп Забулун уруусуна үй-бүлөлөрүнө жараша үлүш тийди. Алардын үлүшүнүн чек арасы Саритке чейин жетти.


11Алардын чек арасы деңиз тарапка жана Маралага көтөрүлөт да, Дабешетке кетет, Жокнеямдын алдындагы өзөндү карай кетет.


12Сариттен артка, чыгыш тарапка, күн чыгышка, Кислот-Таборго чейин барат да, андан ары Дабератка кетет, анан Жапияга көтөрүлөт.


13Ал жерден чыгышка, Гак-Акейперге, Эйит-Катсинге өтөт да, Римонго, Митойарга жана Анейеге кетет.


14Анан чек ара түндүктөн Ханатонго бурулат да, Иптах-Эл өрөөнү менен бүтөт.


15Андан ары Катат, Наалал, Шимрон, Идала жана Бейт-Лехем кетет. Айыл-кыштактары менен он эки шаар.


16Забулун уруусундагы үй-бүлөлөрдүн үлүшү ушул. Алардын шаарлары менен кыштактары ушулар[+].

17


Исахар уруусунун үлүшү

Төртүнчү жолу өкчөмө таш ыргытканда, Исахар уруусуна үй-бүлөлөрүнө жараша үлүш тийди.


18Алардын жери Изрейел, Кесулот жана Шунем,


19Хапарайым, Шион жана Анахарат,


20Рабит, Кишион жана Эбез,


21Ремет, Эйин-Ганим, Эйин-Хада, Бейт-Патсес болду.


22Анан чек ара Таборго, Шахатсимге, Бейт-Шемешке кетет да, Иордандын жанынан бүтөт. Айыл-кыштактары менен он алты шаар.


23Исахар уруусундагы үй-бүлөлөрдүн үлүшү ушул. Алардын шаарлары менен айыл-кыштактары ушулар.

24


Ашыр уруусунун үлүшү

Бешинчи жолу өкчөмө таш ыргытканда, Ашыр уруусуна үй-бүлөлөрүнө жараша үлүш тийди.


25Алардын жери Хелкат, Хали, Бетен жана Акшап,


26Аламелек, Амат жана Мишал болду. Чек ара батыш тараптан Кармелге жана Шихор-Либнатка кетет.


27Анан артка, чыгышты карай, Бейт-Дагонго кетет да, Забулун жана Иптах-Эл өрөөнү менен, түндүктөн Бейт-Эймек жана Нейел менен чектешип, Кабулдун сол тарабынан өтөт.


28Андан ары Эбронго, Рехопко, Хамонго жана Канага, улуу Сидонго чейин кетет.


29Анан чек ара Рамага, чептүү Тир шаарына бурулат, андан кийин Хосага бурулуп, деңиз боюнан, Аказип деген жерден бүтөт.


30Андан ары Умага, Апикке жана Рехопко кетет. Айыл-кыштактары менен жыйырма эки шаар.


31Ашыр уруусундагы үй-бүлөлөрдүн үлүшү ушул. Алардын шаарлары менен кыштактары ушулар.

32


Напталы уруусунун үлүшү

Алтынчы жолу өкчөмө таш ыргытканда, Напталы уруусуна үй-бүлөлөрүнө жараша үлүш тийди.


33Алардын чек арасы Хейлептен, Эйлон-Бетсаананимдеги эмендүү токойдон Адамы-Некепке жана Жапнейелге, Лакумга чейин барып, Иордандан бүтөт.


34Ал жерден чек ара батышка, Азнот-Таборго бурулат да, андан ары Хукокко кетет, түштүктөн Забулун менен, батыштан Ашыр менен, чыгыштан Жүйүт менен, Иордандан чектешет.


35Чептүү шаарлары: Сидим, Сер, Хамат, Ракат жана Кинерет,


36Адама, Рама жана Хатсор,


37Кедеш, Эдрей жана Эйин-Хатсор,


38Ирон, Мигдал-Эл, Хорем, Бейт-Анат жана Бейт-Шемеш. Айыл-кыштактары менен он тогуз шаар.


39Напталы уруусундагы үй-бүлөлөрдүн үлүшү ушул. Алардын шаарлары менен кыштактары ушулар.

40


Дан уруусунун үлүшү

Жетинчи жолу өкчөмө таш ыргытканда, Дан уруусуна үй-бүлөлөрүнө жараша үлүш тийди.


41Алардын үлүшүнүн чек аралары мындай болду: Сора, Эштаул жана Ир-Шемеш,


42Шаалабин, Айалон жана Итла,


43Эйлон, Тимната жана Экрон,


44Элтекей, Гиптон жана Баалат,


45Жейут, Беней-Берак жана Гат-Римон,


46Жапанын жанындагы Мей-Жаркон жана Ракон. Дан уулдарына тийген үлүш алар үчүн аз болуп калды[+].


47Ошондуктан Дан уулдары Лешемге кол салып, аны басып алып, элин кылычтап кырышты. Анан ал жерге отурукташып, Лешемдин атын өздөрүнүн атасы Дандын атынан Дан деп аташты[+].


48Дан уруусундагы үй-бүлөлөрдүн үлүшү ушул. Алардын шаарлары менен кыштактары ушулар.

49


Нундун уулу Жашыянын үлүшү

Чек аралар боюнча жер бөлүштүрүп бүтүшкөндө, Ысрайыл уулдары өздөрүнүн үлүшүнөн Нундун уулу Жашыяга үлүш беришти.


50Теңирдин буйругу боюнча ага өзү сураган Эпрайым тоосундагы Тимнат-Серах шаарын беришти. Жашыя ал шаарды куруп, анда жашады[+].


51

#### 20

1


Баш калкалай турган шаарлар

[•]Анан Теңир Жашыяга мындай деди:[+]


2«Ысрайыл уулдарына айт: Мен силерге Муса аркылуу айткандай, баш калкалай турган шаарларды тандагыла.


3Атайын эмес, жаңылыштык менен киши өлтүрүп алган адам ал шаарга качып барып, кан үчүн өч ала турган адамдан жашынсын.


4Бул шаарлардын бирине качып барган адам шаар дарбазасынын алдына туруп, кылган ишин ал шаардын аксакалдарына угуза айтып берсин. Ошондо алар аны шаарга кабыл алышат да, ага жашап тургудай жай беришет.


5Анын артынан кан кууган адам келгенде, алар киши өлтүргөн адамды анын колуна салып беришпесин, анткени ал өз жакынын атайылап өлтүргөн эмес, аны менен касташкан эмес.


6Ал жамаат алдына, сот алдына келгенге чейин, ошол учурдагы башкы ыйык кызмат кылуучу көзү өткөнгө чейин ошол шаарда жашап турсун. Ошондон кийин гана киши өлтүргөн адам качып чыккан өз шаарына, өз үйүнө кайтсын».


7Ошондо алар Напталы тоосундагы, Галилеядагы Кедешти; Эпрайым тоосундагы Шекемди; Жүйүт тоосундагы Кирийат-Арбаны, башкача айтканда, Хебронду;


8Иордандын чыгыш тарабындагы, Жерихонун жанындагы, чөлдөгү, Рубейин уруусуна тиешелүү Бетсерди; Гат уруусуна тиешелүү Гилаттагы Рамотту, Менаше уруусуна тиешелүү Башандагы Голанды бөлүштү.


9

#### 21

1


Лебилердин үлүшү

[•]Леби уулдарынын башчылары ыйык кызмат кылуучу Элазарга, Нундун уулу Жашыяга жана Ысрайыл уулдарынын башчыларына келишип,


2Канаан жериндеги Шилодо аларга мындай дешти: «Бизге жашаганга шаар, малыбызга шаардын тегерек-четинен жайыт берүүнү Теңир Мусага буйруган».


3Ошондо Ысрайыл уулдары Теңирдин буйругу боюнча лебилерге өз үлүштөрүнөн мына бул шаарларды тегерек-четиндеги жерлери менен беришти.


4Өкчөмө таш Каат уулдарына түштү. Өкчөмө таш боюнча ыйык кызмат кылуучу Арундун уулдары лебилерге Жүйүт, Шымон, Бенжемин урууларынан он үч шаар тийди[+].


5Ал эми Кааттын калган уулдарына өкчөмө таш боюнча Эпрайым, Дан урууларынан, Менашенин жарым уруусунан он шаар тийди.


6Гейиршондун уулдарына өкчөмө таш боюнча Исахар, Ашыр, Напталы урууларынан жана Менашенин Башандагы жарым уруусунан он үч шаар тийди.


7Мерари уулдарына үй-бүлөлөрүнө жараша Рубейин уруусунан, Гат уруусунан жана Забулун уруусунан он эки шаар тийди.


8Теңир Муса аркылуу буйругандай, өкчөмө таш боюнча Ысрайыл уулдары лебилерге бул шаарларды тегерек-четиндеги жерлери менен беришти.


9Жүйүт уруусунан, Шымон уруусунан төмөндө аттары аталган шаарлар берилди:


10Өкчөмө таш биринчи түшкөндүктөн, Леби уруусуна, Кааттын тукуму Арундун уулдарына,


11Анактын атасынын атынан аталган Кирийат-Арбаны, башкача айтканда, Жүйүт тоосундагы Хебронду жана анын айланасындагы жерлерди беришти[+].


12Бул шаардын талаасы менен кыштактарын Жепундун уулу Калепке беришти.


13Ошентип, ыйык кызмат кылуучу Арундун уулдарына киши өлтүргөн адам баш калкалай турган шаарларды: Хеброн шаарын жана анын тегерек-четин, Либнаны жана анын тегерек-четин,


14Жатирди жана анын тегерек-четин, Эштемону жана анын тегерек-четин,


15Холонду жана анын тегерек-четин, Дебирди жана анын тегерек-четин,


16Айынды жана анын тегерек-четин, Утаны жана анын тегерек-четин, Бейт-Шемешти жана анын тегерек-четин беришти. Ошентип, эки уруунун тогуз шаарын беришти.


17Ал эми Бенжемин уруусунан: Гибонду жана анын тегерек-четин, Гебаны жана анын тегерек-четин,


18Анатотту жана анын тегерек-четин, Алманды жана анын тегерек-четин: төрт шаарды беришти.


19Арундун уулдарына, ыйык кызмат кылуучуларга бардыгы болуп, тегерек-чети менен он үч шаар тийди.


20Кааттын уулдары лебилерге, Кааттын калган уулдарына, өкчөмө таш боюнча Эпрайым уруусунан шаарлар тийди.


21Аларга киши өлтүргөндөр баш калкалай турган шаарларды: Эпрайым тоосундагы Шекем шаарын жана анын тегерек-четин, Гезерди жана анын тегерек-четин,


22Кипсайимди жана анын тегерек-четин, Бейт-Коронду жана анын тегерек-четин, бардыгы болуп төрт шаар беришти.


23Дан уруусунан Элтекейди жана анын тегерек-четин, Гиптонду жана анын тегерек-четин,


24Айалонду жана анын тегерек-четин, Гат-Римонду жана анын тегерек-четин, бардыгы болуп төрт шаар беришти.


25Менашенин жарым уруусунан эки шаар: Таанахты жана анын тегерек-четин, Гат-Римонду жана анын тегерек-четин беришти.


26Каат уулдарынын калган үй-бүлөлөрүнө бардыгы болуп, тегерек-чети менен он шаар тийди.


27Ал эми Леби уруусундагы Гейиршондун уулдарына Менашенин жарым уруусуна таандык, киши өлтүргөндөр баш калкалай турган Башандагы Голан шаарын жана анын тегерек-четин, Бейештераны жана анын тегерек-четин беришти.


28Исахар уруусунан Кишионду жана анын тегерек-четин, Дабератты жана анын тегерек-четин,


29Жармутту жана анын тегерек-четин, Эйин-Ганимди жана анын тегерек-четин, бардыгы болуп төрт шаар беришти.


30Ашыр уруусунан Мишалды жана анын тегерек-четин, Абдонду жана анын тегерек-четин,


31Хелкатты жана анын тегерек-четин, Рехопту жана анын тегерек-четин, бардыгы болуп төрт шаарды беришти.


32Напталы уруусунан киши өлтүргөндөр баш калкалай турган Галилеядагы Кедеш шаарын жана анын тегерек-четин, Хамот-Дорду жана анын тегерек-четин, Картанды жана тегерек-четин, бардыгы болуп үч шаар беришти.


33Гейиршон уруусуна үй-бүлөлөрүнө жараша бардыгы болуп, тегерек-чети менен он үч шаар тийди.


34Мерари уулдарынын үй-бүлөлөрүнө, калган лебилерге Забулун уруусунан Жокнеямды жана анын тегерек-четин, Карпаны жана анын тегерек-четин,


35Димнаны жана анын тегерек-четин, Наалалды жана анын тегерек-четин, бардыгы болуп төрт шаарды беришти.


36Рубейин уруусунан Бетсерди жана анын тегерек-четин, Жаасты жана анын тегерек-четин,


37Кедемотту жана анын чет жакасын, Мейпаатты жана анын тегерек-четин, бардыгы болуп төрт шаарды беришти.


38Гат уруусунан киши өлтүргөндөр баш калкалай турган Гилаттагы Рамот шаарын жана анын тегерек-четин, Маханайимди жана анын тегерек-четин,


39Кешпонду жана анын тегерек-четин, Жазерди жана анын тегерек-четин, бардыгы болуп төрт шаарды беришти.


40Мераринин уулдарына, Леби уруусунун калган уулдарына, өкчөмө таш боюнча бардыгы болуп он эки шаар тийди.


41Ысрайыл уулдарынын үлүшүнүн ичинен лебилерге бардыгы болуп кырк сегиз шаар тегерек-чети менен тийди.


42Бул шаарлардын ар биринин тегерек-четинде жайыттар болгон.


43Ошентип, Теңир Ысрайыл уулдарына алардын ата-бабаларына берем деп убада кылган жерлердин бардыгын берди. Алар ал жерлерди мурастап, отурукташып калышты[+].


44Теңир алардын ата-бабаларына убада кылгандай, тынч жашоо берди. Кас душмандарынын эч кимиси аларга каршылык көрсөткөн жок. Теңир алардын колуна бардык душмандарын салып берди[+].


45

#### 22

1


Үч уруунун курмандык чалынуучу жай курушу

Ошондо Жашыя Рубейин, Гат урууларын, Менашенин жарым уруусун чакырып алып, мындай деди:


2«Кудай-Теңирдин кулу Муса силерге эмнени буйруса, бардыгын орундаттыңар, мен силерге эмнени буйрусам, бардыгын аткардыңар[+].


3Бир туугандарыңарды бүгүнкүгө чейин, көп күндөр бою таштаган жоксуңар жана Кудай-Теңириңердин буйругу боюнча эмне кылуу керек болсо, ошонун бардыгын кылдыңар.


4Кудай-Теңириңер бир туугандарыңарга убада кылгандай, азыр алардын көңүлүн тынчытты. Эми артыңарга кайрылып, Иордандын аркы өйүзүндөгү, Теңирдин кулу Муса берген жерге, өз чатырларыңарга, өзүңөрдүн жериңерге баргыла[+].


5Болгону, Теңирдин кулу Муса берген мыйзамдар менен осуяттарды так аткарууга аракет кылгыла. Кудай-Теңириңерди сүйгүлө, Анын жолдору менен жүргүлө, Анын осуяттарын аткаргыла, Ага жабышкыла, Ага чын жүрөгүңөр, жан-дилиңер менен кызмат кылгыла»[+].


6Анан Жашыя аларга батасын берип коё берди, алар өз чатырларына жөнөп кетишти.


7Менаше уруусунун биринчи жарымына үлүштү Муса берген, алар Башандан жер алышкан. Экинчи жарымына үлүштү Жашыя бөлүп берди, алар Иордандын берки өйүзүнөн, батыш тарабынан жер алышты. Жашыя аларга да батасын берип, өз чатырларына коё берди[+].


8Жашыя аларга мындай деди: «Өз чатырларыңарга көп байлык, өтө көп мал, алтын, күмүш, жез, темир, абдан көп кийим-кече менен кайтып бара жатасыңар. Душманыңардан түшкөн олжону бир туугандарыңар менен бөлүшкүлө»[+].


9Ошондо Рубейин, Гат уруулары, Менашенин жарым уруусу Канаан жергесиндеги Шилодон Теңирдин Муса аркылуу берген буйругу боюнча үлүштөрүнө тийген Гилат жерине жол тартышты.


10Канаан жергесиндеги Иордандын жанына жеткенде, Рубейин, Гат уулдары, Менашенин жарым уруусу Иордандын жанына алыстан караганда эле көрүнө турган, чоң курмандык чалынуучу жай курушту.


11Ысрайыл уулдары «Рубейиндин, Гаттын уулдары жана Менашенин жарым уруусу Ысрайыл уулдарына караштуу Канаан жергесиндеги Иордандын жанына курмандык чалынуучу жай курушту» деген сөздү угушту.


12Муну угушканда, алар менен согушуу үчүн, Ысрайыл уулдарынын бүт жамааты Шилого чогулду.


13Ысрайыл уулдары Рубейин, Гат уулдарына жана Менашенин жарым уруусуна, Гилат жергесине Элазардын уулу, ыйык кызмат кылуучу Пинехасты жөнөтүштү[+].


14Аны менен кошо Ысрайылдын бардык урууларынан бирден уруу башчы чыгарып, он уруу башчы жөнөтүштү. Алардын баары миңдеген ысрайылдыктардан тандалган башчылар эле.


15Анан алар Гилат жериндеги Рубейиндин, Гаттын уулдарына жана Менашенин жарым уруусуна келишип, мындай деп айтышты:


16«Теңирдин бүт жамааты мындай деп айтып жатат: Эмне үчүн силер Ысрайылдын Кудайынын алдында ушундай күнөө кылдыңар? Эмне үчүн силер Теңирден четтеп, өзүңөргө курмандык чалынуучу жай куруп, Теңирге каршы чыктыңар[+]?


17Эмне, бизге Пейордун мыйзамсыздыгы аздык кылып жатабы? Андан ушул күнгө чейин тазалана элекпиз го. Теңирдин жамааты ошол үчүн кыргынга учурабады беле![+]


18Силер болсо бүгүн Теңирден баш тартып жатасыңар! Силер бүгүн Теңирге каршы чыгып жатасыңар. Эртең Теңир Ысрайылдын бүт жамаатына каарын төгөт.


19Эгерде үлүшүңөргө тийген жерлер силерге таза эмес сезилип жатса, анда Теңирдин жерине, Теңирдин жыйын чатыры турган жерге келгиле да, биздин арабыздан жер алгыла, бирок өзүңөргө Кудайыбыздын курмандык чалынуучу жайынан башка курмандык чалынуучу жай куруп, Теңирге каршы чыкпагыла, бизге каршы чыкпагыла.


20Зерактын уулу Ахан каргышка калганды алып, жалгыз өзү эле кылмыш кылбады беле, бирок каар жалпы Ысрайыл жамаатына төгүлбөдү беле? Өз мыйзамсыздыгы үчүн ал өзү эле өлгөн жок»[+].


21Ошондо Рубейиндин, Гаттын уулдары, Менашенин жарым уруусу буга жооп кылып, миңдеген ысрайылдыктардын башчыларына мындай дешти:


22«Кудайлардын Кудайы, Теңир, кудайлардын Кудайы, Теңир билет, Ысрайыл да билсин! Эгерде биз Теңирге каршы чыгып, Андан четтеп жаткан болсок, анда ушул күнү Теңир бизди аябасын![+]


23Эгерде биз курмандык чалынуучу жайды Теңирден баш тартыш үчүн, анын үстүндө бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты, нан курмандыгын, тынчтык курмандыгын чалыш үчүн курган болсок, анда бизди Теңир Өзү жазаласын!


24Биз аны коркконубуздан, кийин силердин балдарыңар биздин балдарыбызга: “Ысрайылдын Кудай-Теңири менен силердин жалпылыгыңар жок!


25Рубейиндин уулдары менен Гаттын уулдары, ортобузга Теңир чек катары Иорданды койбоду беле, Теңирге силердин тиешеңер жок!” – деп айтпашы үчүн курдук. Силердин балдарыңар биздин балдарыбыздын Теңирге табынуусуна ошентип жол беришмек эмес.


26Ошондуктан биз минткенбиз: “Курмандык чалынуучу жай куралы, бирок бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты жана башка курмандыктарды чалуу үчүн эмес.


27Ал биз менен силердин, биздин тукумубуз менен силердин тукумуңардын ортосунда Теңирге бүтүндөй өрттөлүүчү, ыраазычылык билдирүү жана башка курмандыктарыбыз менен кызмат кыла аларыбызга күбө болуп турушу үчүн, кийин силердин балдарыңар биздин балдарыбызга: «Теңирге силердин тиешеңер жок», – деп айтпашы үчүн курулду”.


28Бизге жана биздин кийинки укум-тукумубузга ошентип айта турган болушса, анда алар: “Өзүңөр көрүп турган, Теңирдин курмандык чалынуучу жайына окшош бул курмандык чалынуучу жайды биздин ата-бабаларыбыз бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты жана башка курмандыктарды чалуу үчүн эмес, бирок силер менен биздин ортобузга күбө болушу үчүн курган”, – деп айтышат.


29Теңирге каршы чыкпай калалы, Теңирден четтебей калалы, Анын жыйын чатырынын алдында турган курмандык чалынуучу жайдан башка, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык, тынчтык курмандыгы жана башка курмандыктар чалынуучу жай курбай калалы».


30Рубейиндин, Гаттын уулдары менен Менашенин жарым уруусу айткан бул сөздөрдү ыйык кызмат кылуучу Пинехас, анын жанындагы жамаат башчылары жана миңдеген ысрайылдыктардын башчылары туура көрүштү.


31Элазардын уулу, ыйык кызмат кылуучу Пинехас Рубейиндин, Гаттын уулдарына жана Менашенин жарым уруусуна мындай деди: «Теңир биздин арабызда экенин, силер Теңирдин алдында бул күнөөнү кылбаганыңарды бүгүн билдик. Силер Ысрайыл уулдарын Теңирдин жазасына дуушар кылган жоксуңар»[+].


32Элазардын уулу, ыйык кызмат кылуучу Пинехас менен башчылар Рубейин уулдары менен Гат уулдарынан Канаан жергесиндеги Ысрайыл уулдарына ушул жоопту алып келишти.


33Ысрайыл уулдары муну туура көрүштү, Ысрайыл уулдары Кудайды даңкташты, Рубейиндин уулдары менен Гаттын уулдарынын жерин чаап алуу жөнүндөгү ойлорунан кайтышты.


34

#### 23

1


Нундун уулу Жашыянын элге акыркы жолу берген буйруктары

Теңир Ысрайыл уулдарын туш тараптагы бардык душмандарынан куткарып, тынчтандыргандан кийин, көп мезгил өткөндөн кийин, Жашыя абдан карып калды[+].


2Жашыя Ысрайылдын бүт жамаатын, алардын аксакалдарын, башчыларын, башкаруучуларын, көзөмөлдөөчүлөрүн чакыртып алып, аларга мындай деди: «Мен карып калдым.


3Кудай-Теңириңер ушул турган элдерди силердин алдыңарда эмне кылганын өз көзүңөр менен көрдүңөр, анткени Кудай-Теңириңер силер үчүн Өзү салгылашты[+].


4Мен Иордандан батыштагы улуу деңизге чейинки элдердин бардыгын кырып, калган элди силердин укум-тукумуңарга өкчөмө таш боюнча бөлүп бердим[+].


5Кудай-Теңириңер силерге айткандай, алардын жерлерин мурастап калышыңар үчүн, Кудай-Теңириңер Өзү аларды алдыңардан кууп чыгып, силердин көз алдыңарда жок кылат[+].


6Ошондуктан Мусанын мыйзам китебинде жазылгандардын бардыгын так сактап, так аткарууга аракет кылгыла, андан оңго да, солго да бурулбагыла[+].


7Араңарда калып калган элдер менен байланышпагыла, алардын кудайларын эскербегиле, аттарын атабагыла, аларга кызмат кылбагыла, табынбагыла,[+]


8бирок бүгүнкү күнгө чейин жабышып келгениңердей, Кудай-Теңириңерге жабышкыла[+].


9Теңир көп сандаган күчтүү элдерди силердин алдыңардан кууп чыкты. Бүгүнкү күнгө чейин силерге эч ким туруштук бере алган жок[+].


10Бирөөңөр эле миңди кубалайсыңар, анткени Кудай-Теңириңер Өзү айткандай, силер үчүн Өзү күрөшүп жатат[+].


11Ошондуктан Кудай-Теңириңерди кандай болбосун сүйүүгө аракет кылгыла.


12Эгерде силер Теңирден баш тартып, араңарда калган бул элдер менен катышып, кыз алышып, кыз беришип, силер аларга, алар силерге келе турган болсо,[+]


13анда билип койгула, Кудай-Теңириңер бул элдерди араңардан кууп чыкпайт, алар силерге жайылган тор, мойнуңарга салынган сыйыртмак болот, Кудай-Теңириңер берген берекелүү бул жерде силер кырылып калмайынча, алар жонуңарга камчы, көзүңөргө тикенек болот.


14Жарык дүйнө менен коштошорума аз калды. Силер жөнүндө Кудай-Теңириңер айткан бардык жакшы сөздөрдүн бири да аткарылбай калбаганын бүт жүрөгүңөр, жан-дилиңер менен таанып билгиле, бардыгы силер үчүн жүзөгө ашты, бир да сөз аткарылбай калган жок[+].


15Бирок Кудай-Теңириңер силерге айткан бардык жакшы сөздөрүн кандай аткарып келсе, бардык жаман сөздөрүн да Кудай-Теңириңер берген берекелүү бул жерде силерди жок кылмайынча, ошондой аткарат[+].


16

#### 24

1


Нундун уулу Жашыянын керээзи жана көз жумушу

Анан Жашыя Ысрайылдын бардык урууларын Шекемге чогултту, Ысрайыл аксакалдарын, башчыларын, башкаруучуларын, көзөмөлдөөчүлөрүн чакыртып алды, бардыгы Теңирдин алдында турду.


2Анан Жашыя чогулган бардык элге мындай деди: «Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: “Силердин ата-бабаларыңар, Ыбрайым менен Нахордун атасы Терах эзелтен эле дарыянын аркы өйүзүндө жашап, башка кудайларга кызмат кылып келишкен[+].


3Бирок Мен силердин атаңар Ыбрайымды дарыянын аркы өйүзүнөн чакырып алып, бүткүл Канаан жергесин кыдыртып, ага Ыскакты берип, тукумун көбөйттүм[+].


4Ыскакка Жакып менен Эйсапты бердим. Эйсапка Мен Сеир тоосун мурас кылып бердим. Жакып болсо уулдары менен Мисирге көчүп кетти[+].


5Анан Мен Муса менен Арунду жиберип, Мисирди катуу жазалар менен кыйраттым, силерди ал жерден алып чыктым[+].


6Мен силердин ата-бабаларыңарды Мисирден алып чыктым, силер Кызыл деңизге келдиңер. Ошондо мисирликтер ата-бабаларыңардын артынан майдан арабалары жана атчан аскерлери менен Кызыл деңизге чейин кууп келишти[+].


7Бирок алар Теңирге зар какшап ыйлашты, Ал силер менен мисирликтердин ортосуна караңгылык каптатып, аларды деңизге чөктүрдү. Мисирде Менин эмне кылганымды силер өз көзүңөр менен көргөнсүңөр. Анан силер көп убакыт чөлдө болдуңар[+].


8Анан Мен силерди Иордандын ары жагында жашаган аморлуктардын жерине алып келдим. Алар силер менен салгылашышты, бирок Мен аларды силердин колуңарга салып бердим, силер алардын жерин мурастап, үлүшкө алдыңар, Мен аларды силердин көз алдыңарда кырдым.


9Маап падышасы Сипордун уулу Балак Ысрайылга каршы согушка аттанды, чабарман чаптырып, силерди каргатыш үчүн, Бейордун уулу Биламды чакыртты[+].


10Бирок Мен Биламды уккум келген жок, ал силерге батасын берди, Мен силерди анын колунан куткардым[+].


11Силер Иордандан өтүп, Жерихого келдиңер. Жерихонун тургундары болгон аморлуктар, периздиктер, канаандыктар, хеттиктер, гиргештиктер, хибиликтер, жебустуктар силерге каршы согушка чыгышты. Бирок Мен аларды силердин колуңарга салып бердим[+].


12Мен силердин алдыңардан чоң аарыларды жибердим, чоң аарылар аларды силердин алдыңардан кууп чыгышты. Аморлуктардын эки падышасын кылычыңар менен, жааңар менен кууп чыккан жоксуңар[+].


13Мен силерге өзүңөр иштетпеген жерди, өзүңөр курбаган шаарларды бердим, силер ошол шаарларда жашап жатасыңар, өзүңөр отургузбаган жүзүмзарлар менен зайтун бактарынын мөмөлөрүн жеп жатасыңар”[+].


14Ошондуктан Кудай-Теңирден коркуп, Ага чын жүрөктөн, ак дилден кызмат кылгыла. Дарыянын аркы өйүзүндө жана Мисирде силердин ата-бабаларыңар кызмат кылган кудайлардан баш тарткыла, өз Теңириңерге кызмат кылгыла[+].


15Эгерде Кудайга кызмат кылгыңар келбесе, анда азыр кимге кызмат кылууну тандап алгыла, дарыянын аркы өйүзүндө ата-бабаларыңар кызмат кылган кудайларга кызмат кыласыңарбы же силер жеринде жашап жаткан аморлуктардын кудайларына кызмат кыласыңарбы, тандагыла. Мен жана менин үй-бүлөм болсо Теңирге кызмат кылабыз»[+].


16Эл мындай деп жооп берди: «Жок, андай болбойт, Теңирди таштап, башка кудайларга кызмат кылбайбыз!


17Анткени Кудай-Теңирибиз бизди жана биздин ата-бабаларыбызды Мисир жеринен, кулчулуктан алып чыгып, биздин көз алдыбызда чоң кереметтерди көрсөтүп, бизди өткөн бардык жолдорубузда сактады, бизди бардык элдерден сактады.


18Теңир биздин алдыбыздан бардык элдерди жана бул жерлерде жашаган аморлуктарды кууп чыкты. Ошондуктан биз да Теңирге кызмат кылабыз, анткени Ал биздин Кудайыбыз».


19Ошондо Жашыя элге мындай деди: «Теңирге кызмат кыла албайсыңар, анткени Ал – ыйык Кудай, кызганчаак Кудай, Ал силердин мыйзамсыздыктарыңар менен күнөөлөрүңөргө чыдабайт[+].


20Эгерде силер Кудай-Теңирди таштап, башка кудайларга кызмат кыла турган болсоңор, Ал буга чейин силерге жакшылык кылып келсе да, башыңарга мүшкүл түшүрүп, кырып салат»[+].


21Эл Жашыяга мындай деди: «Жок, биз Кудай-Теңирге кызмат кылабыз».


22Жашыя элге мындай деди: «Силер Кудай-Теңирге кызмат кылууну тандап алдыңар, өзүңөргө өзүңөр күбөсүңөр». Алар: «Ооба, өзүбүзгө өзүбүз күбөбүз», – дешти.


23«Андай болсо башка кудайларыңардан баш тартып, жүрөгүңөрдү Ысрайылдын Кудай-Теңирине бургула».


24Ошондо эл Жашыяга мындай деди: «Кудай-Теңирибизге кызмат кылабыз, Анын үнүнө кулак салабыз».


25Ошол күнү Жашыя эл менен келишим түзүп, Шекемде аларга көрсөтмөлөр менен мыйзам берди.


26Жашыя бул сөздөрдү Кудайдын мыйзам китебине жазды да, бир чоң ташты алып, Теңирдин ыйык жайынын жанында өскөн эмен дарагынын түбүнө койду[+].


27Анан Жашыя бүткүл элге: «Мына бул таш бизге күбө болот, анткени ал Теңирдин бизге айткан сөздөрүнүн баарын укту. Эгерде Кудайыңардан баш тартсаңар, ал силерге каршы күбө болот», – деди[+].


28Анан Жашыя элди, ар бирин өз жерине коё берди[+].


29[•]Ошондон кийин Теңирдин кулу Нундун уулу Жашыя жүз он жашка чыгып көз жумду.


30Аны өз жерине, Гааш тоосунан түндүккө карай кеткен Эпрайым тоосундагы Тимнат-Серахка коюшту[+].


31Ысрайыл уулдары Жашыянын көзү тирүүсүндө, ошондой эле Теңирдин Ысрайыл үчүн кылган бардык иштерин көргөн, Жашыядан узагыраак жашаган аксакалдардын көзү тирүүсүндө Теңирге кызмат кылышты.


32Ысрайыл уулдары Жусуптун сөөгүн Мисирден алып чыгып, Шекем талаасындагы жерге көмүшкөн. Ал жерди Жакып Шекемдин атасы Хамордун уулдарынан жүз кеситага сатып алган. Кийин ал жер Жусуптун уулдарынын үлүшүнө тийген[+].


33Ошондон кийин Арундун уулу Элазар да көз жумду, аны уулу Пинехастын үлүшүнө тийген Эпрайым тоосундагы Гибага коюшту.

### Бийлер


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]


#### 1

1


Жүйүт менен Шымондун канаандыктар менен болгон согуштары

Жашыя көз жумгандан кийин, Ысрайыл уулдары Теңирден: «Канаандыктар менен согушууга бизден ким биринчи болуп барат?» – деп сурашты[+].


2Теңир аларга: «Жүйүт барат. Мен жерди анын колуна берип жатам», – деди.


3Жүйүт болсо өзүнүн бир тууганы Шымонго: «Мени менен бирге согушканы бар, канаандыктар менен согушабыз. Анан мен сени менен бирге согушканы барам», – деди. Ошентип, Шымон аны менен кетти.


4Жүйүт согушка жөнөдү. Теңир канаандыктар менен периздиктерди алардын колуна салып берди. Ошентип, алар Безекте алардын он миң адамын кырышты.


5Безекте алар Адону-Безек менен беттешип, салгылашып, канаандыктар менен периздиктерди талкалашты[+].


6Адону-Безек качып жөнөдү, бирок алар артынан кууп жетип, кармап алышты да, анын колу менен бутунун баш бармактарын кесип салышты.


7Ошондо Адону-Безек: «Колдору менен буттарынын баш бармактары кесилген жетимиш падыша менин үстөлүмдүн астынан күкүм терип жешчү. Мен кандай кылсам, Кудай мени так ошондой жазалады», – деди. Аны Иерусалимге алып келишти, ал ошол жерде өлдү[+].


8Жүйүттүн уулдары Иерусалимге каршы согуш ачып, аны багынтып, элин кылычтап кырып, шаарды өрттөп жиберишти[+].


9Анан Жүйүттүн уулдары тоодо, түштүктө жана ойдуң жерлерде жашаган канаандыктар менен согушууга жөнөштү.


10Анан Жүйүт Хеброндо жашаган (Хеброндун мурунку аты Кирийат-Арба болчу) канаандыктарга кол салып, Шейшайды, Акиманды, Талмайды өлтүрдү[+].


11Ал жерден ал Дебирдин тургундарына каршы жөнөдү. Дебирдин мурунку аты Кирийат-Сейпер болчу[+].


12Ошондо Калеп: «Ким Кирийат-Сейперди талкалап, аны басып алса, ага кызым Аксаны аялдыкка берем», – деди[+].


13Ал жерди Калептин иниси Кеназдын уулу Отниел басып алды. Калеп ага кызы Аксаны аялдыкка берди.


14Кыз узай турган болгондо, Отниел ага атаңдан жер сура деп үйрөтүп койду, ошондо ал эшектен түштү. Калеп кызынан: «Сага эмне керек?» – деп сурады.


15Акса атасына: «Батаңды бер, сен мага түштүк жерин бердиң, суу башаттарын да бер», – деди. Калеп кызына жогору жактагы башатты да, төмөн жактагы башатты да берди.


16Мусанын кайын атасы кейни Итронун уулдары Жүйүттүн уулдары менен Курма шаарынан чыгып, Араттын түштүгүндөгү Жүйүт чөлүнө барышты да, эл арасына отурукташып калышты[+].


17Жүйүт бир тууганы Шымон менен барып, Сепатта жашаган канаандыктарды кыйратты. Ошондон улам бул шаар Хорма деп аталып калган.


18Жүйүт ошондой эле Азаны, Ашкелонду, Экронду тегерек-чети менен басып алды.


19Теңир Жүйүт менен болду, ал тоо аймагын ээлеп алды. Бирок өрөөндө жашагандарды кууп чыга алган жок, анткени алардын темирден жасалган майдан арабалары бар эле[+].


20Муса айткандай, Калепке Хебронду беришти. Калеп ал жерден Анактын үч уулун кууп чыкты[+].


21Бирок Иерусалимде жашаган жебустуктарды Бенжемин уулдары кууп чыгышкан жок. Жебустуктар Бенжемин уулдары менен Иерусалимде бүгүнкү күнгө чейин бирге жашашат[+].

22


Эпрайым жана Менаше урууларынын Бейтелди басып алышы

Ошондой эле Жусуптун уулдары да Бейтелге каршы аттанышты, Теңир алар менен болду.


23Жусуптун уулдары Бейтелди карап чыгышты (шаардын мурдагы аты Луз эле)[+].


24Сакчылар шаардан келе жаткан адамды көрүп, ага: «Бизге шаарга кире турган жерди көрсөтүп берсең, сага ырайым кылабыз», – дешти[+].


25Ал шаарга кире турган жерди көрсөтүп берди, алар шаарды кылычтап кыйратышты да, тиги кишини урук-туугандары менен коё беришти.


26Ал киши хеттиктердин жерине барып, шаар куруп, аны Луз деп атады. Ал бүгүнкү күнгө чейин ошондой аталат.

27


Канаандыктарды кууп чыкпаган Ысрайыл уруулары

Менаше Бейт-Шейанда, Таанахта, Дордо, Иблейемде, Мегидодо жана алардын карамагындагы шаарларда жашаган элдерди кууп чыккан жок. Ошентип, канаандыктар ошол жерлерде кала беришти[+].


28Ысрайыл күч алганда, канаандыктарга салык төлөтүп койду, бирок аларды кууп чыккан жок.


29Эпрайым да Гезерде жашаган канаандыктарды кууп чыккан жок. Канаандыктар алардын арасында, Гезерде жашап калышты[+].


30Забулун да Китрон менен Налолдун тургундарын кууп чыккан жок. Канаандыктар алардын арасында жашап, салык төлөп калышты.


31Ашыр да Аконун, Сидондун, Аклаптын, Аказиптин, Хелбанын, Апиктин жана Рехоптун тургундарын кууп чыккан жок[+].


32Ашыр ушул жерлерде жашаган канаандыктардын арасында жашап калды, анткени аларды кууп чыккан жок.


33Напталы да Бейт-Шемештин, Бейт-Анаттын тургундарын кууп чыккан жок. Ал ушул жерлерде жашаган канаандыктардын арасында жашап калды. Бейт-Шемеш менен Бейт-Анаттын тургундары ага салык төлөп калышты[+].


34Аморлуктар Дан уулдарын өрөөнгө түшүрбөй, тоого сүрүп салышты[+].


35Аморлуктар Херес тоосунда, Айалондо, Шаалбимде жашап калышты, бирок Жусуптун уулдары аморлуктарды багындырып алышты. Аморлуктар аларга салык төлөп калышты.


36

#### 2

1


Теңирдин периштеси Бохимде

Теңирдин периштеси Гилгалдан Бохимге келип, мындай деди: «Мен силерди Мисирден алып чыгып, ата-бабаларыңарга берем деп убада кылган жерге алып келип: “Мен силер менен түзгөн келишимимди түбөлүккө бузбайм[+].


2Силер болсо бул жердин тургундары менен келишим түзбөгүлө, алардын курмандык чалынуучу жайларын талкалагыла”, – деп айттым эле. Бирок силер Менин үнүмдү укпай койдуңар. Эмне үчүн мындай кылдыңар[+]?


3Ошондуктан Мен: “Аларды араңардан кууп чыкпайм, алар силер үчүн сыйыртмак болот, алардын кудайлары силер үчүн жайылган тор болот”, – деп айткам»[+].


4Теңирдин периштеси Ысрайыл уулдарына ушул сөздөрдү айтканда, эл боздоп ыйлап жиберди.


5Ошондуктан ал жерди Бохим[*] деп аташат. Ал жерде алар Теңирге курмандык чалышты.

6


Ысрайылдын Кудайдан четтеши

[•]Жашыя элди коё бергенде, Ысрайыл уулдары өз энчисине тийген жерлерди ээлегени жөнөшкөн.


7Алар Жашыянын көзү тирүүсүндө, ошондой эле Теңирдин Ысрайыл үчүн кылган улуу иштеринин баарын көргөн, Жашыядан узагыраак жашаган аксакалдардын көзү тирүүсүндө Теңирге кызмат кылышчу.


8Бирок Теңирдин кулу Нундун уулу Жашыя жүз он жашка чыгып көз жумуп,


9аны өз энчисине тийген жерге, Гааш тоосунан түндүктү карай кеткен Эпрайым тоосундагы Тимнат-Хереске коюшкандан кийин,[+]


10бул эл ата-бабалары жаткан жайга кеткенден кийин, алардын ордуна Кудайды тааныбаган, Анын Ысрайылга кылган иштерин билбеген башка муун келгенден кийин,[+]


11Ысрайыл эли Теңирдин алдында кыянат иштерди жасап, Баалга кызмат кыла баштады[+].


12Алар Мисир жеринен алып чыккан ата-бабаларынын Кудай-Теңирин таштап, башка кудайларга, алардын айланасында жашаган элдердин кудайларына кайрылып, ошолорго табынып, Теңирди каардантышты[+].


13Теңирди таштап, Баал менен Ашейрага кызмат кыла башташты[+].


14Теңир Ысрайылга каарданып, аларды талап-тоноочулардын колуна салып берди. Аларды талап-тоношту. Аларды айланасындагы душмандардын колуна салып берди, алар кас душмандарына туруштук бере албай калышты[+].


15Алар кайда барбасын, Теңир аларга айткандай, Теңир аларга ант бергендей, Теңирдин колу бардык жерде аларга каршы турду. Алардын абалы өтө оор болду[+].

16


Башкаруучулардын коюлушу

Ошондо Теңир аларга башкаруучуларды коюп турду. Башкаруучулар аларды талап-тоноочулардан куткарып турушту.


17Бирок алар башкаруучуларды да укпай, башка кудайларды ээрчип, аларга табынып, Теңирдин осуяттарын аткарган ата-бабаларынын жүргөн жолунан тез эле четтеп кетишти, осуяттарды аткарышкан жок[+].


18Теңир аларга башкаруучуларды коюп турган Теңир Өзү, башкаруучу менен болуп, башкаруучунун көзү тирүүсүндө аларды кас душмандарынан куткарып турган, анткени аларды эзип, кысымга алышканда, Теңир алардын зар-муңун угуп аяган[+].


19Бирок башкаруучунун көзү өтөрү менен, алар кайра эле башка кудайларды ээрчип, аларга табынып, кызмат кылып, ата-бабаларыныкынан да жаман иштерди кылышкан. Алар кылган иштерин, өжөрлүгүн токтотушкан эмес.

20


Теңирдин каары

Ошондо Теңир Ысрайылга каарданып, мындай деген: «Ата-бабалары менен түзгөн келишимимди бузганы үчүн, Менин үнүмдү укпаганы үчүн,


21Жашыя өлөр алдында калтырып кеткен элдердин бирин да Мен булардын арасынан кууп чыкпайм[+].


22Анткени алар аркылуу Ысрайылды ата-бабалары жүргөн Теңирдин жолу менен жүрүшөбү же жүрүшпөйбү деп сынайм».


23

#### 3

1


Куулуп чыгарылбаган элдер

Теңир канаандыктар менен болгон согуштар тууралуу билбеген Ысрайыл уулдарынын кийинки муундарын сыноо үчүн,[+]


2алар согушканды үйрөнүшү үчүн, мына бул элдерди калтырган:


3пелиштиликтердин беш төрөсү, бардык канаандыктар, сидондуктар жана Баал-Хермон тоосунан Хаматтын кире беришине чейинки Лебанон тоосунда жашаган хибилер.


4Алар ысрайылдыктарды сыноо үчүн, Теңирдин Муса аркылуу ата-бабаларына берген осуятына алардын баш иер-ийбесин билиш үчүн калтырылган.


5Ысрайыл уулдары канаандыктардын, хеттиктердин, аморлуктардын, периздиктердин, хибилердин жана жебустуктардын арасында жашап калышты.


6Анан алардын кыздарын аялдыкка алып, өздөрүнүн кыздарын алардын уулдарына берип, алардын кудайларына кызмат кыла башташты[+].

7


Отниел

Ысрайыл уулдары Теңирдин көз алдында жаман иш кылышты: өздөрүнүн Кудай-Теңирин унутуп, Баал менен Ашейра бурканына кызмат кылышты[+].


8Ошондо Теңир Ысрайылга каарданып, аларды Месопотамия падышасы Кушан-Ришатайымдын колуна салып берди. Алар Кушан-Ришатайымга сегиз жыл кызмат кылышты.


9Ошондо Ысрайыл уулдары Теңирге боздоп кайрылышты. Теңир аларды куткарган куткаруучуну койду, ал Калептин иниси Кеназдын уулу Отниел болчу[+].


10Теңирдин Руху анын үстүндө эле. Ал Ысрайылга башкаруучу болду. Ал согушка аттанды, Теңир анын колуна Месопотамия падышасы Кушан-Ришатайымды салып берди, ал Кушан-Ришатайымды багынтып алды[+].


11Ошентип, жер үстүндө кырк жыл тынчтык болду. Кеназдын уулу Отниел көз жумду.

12


Эйут

Ысрайыл уулдары Теңирдин алдында кайрадан жаман иштерди кыла башташты. Теңирдин алдында жаман иштерди кылышкандыгы үчүн, Теңир Маап падышасы Эглонго ысрайылдыктар менен согушууга күч берди.


13Ал амондуктар менен амалыктыктарды топтоду да, Ысрайылга кол салып, аны багындырып, Курма шаарын ээлеп алды.


14Ысрайыл уулдары Маап падышасы Эглонго он сегиз жыл кызмат кылышты.


15Ошондо Ысрайыл уулдары Теңирге боздоп кайрылышты. Теңир аларды куткарууга Бенжемин уруусунан Гейранын уулу, куткаруучу сологой Эйутту койду. Ысрайыл уулдары Эйуттан Маап падышасы Эглонго белек берип жиберишти[+].


16Эйут узундугу чыканактай, кош миздүү кылыч жасап алып, чапанынын ичине, оң жамбашына байлады.


17Ал белекти Маап падышасы Эглонго алып барып берди. Эглон өтө семиз киши эле.


18Эйут Эглонго белектерди тартуулагандан кийин, Эглон белек алып келген кишилерди чыгарып жиберди.


19Эйут болсо Гилгалда турган таш буркандарга барып, ал жерден кайра кайтып келип: «Падыша, сага айта турган жашыруун сөзүм бар», – деди. Падыша ага: «Акырын!» – деди. Ошондо алдында тургандардын бардыгы чыгып кетишти.


20Эйут анын жанына келди. Ал өзүнүн үстүнкү бөлмөсүндө отурган эле. Анан Эйут: «Сага айта турган Кудайдын сөзү бар», – деди. Эглон ордунан турду.


21Эйут сол колун сунуп, оң жамбашынан кылычын сууруп алды да, аны ичке сайды.


22Кылыч сабы менен кошо кирип кетти, аны казысы жаап калды, анткени Эйут кылычты кайра сууруп алган жок, кылыч артын көзөп өттү.


23Эйут үстүнкү бөлмөнүн эшиктерин бекитип, кире бериш бөлмөгө чыкты.


24Ал чыгып кеткенден кийин, Эглондун кулдары келип, үстүнкү бөлмөнүн эшиктери бек экенин көрүшүп: «Ал муктаждыгын канааттандыруу үчүн салкын бөлмөдө болсо керек», – дешти.


25Көпкө күтүштү, бирок үстүнкү бөлмөнүн эшиктерин эч ким ачпагандыктан, ачкычты алып, эшикти ачышты да, жерде өлүп жаткан төрөсүн көрүштү.


26Алар көпкө күтүп турганда, Эйут узап кетти. Ал таш буркандардын жанынан өтүп, Сеирге качып келди.


27Келери менен ал Эпрайым тоосунда сурнай тартты. Ысрайыл уулдары аны менен тоодон түшүштү. Ал алардын алдында бара жатты[+].


28Анан аларга: «Менин артымдан жүргүлө, анткени Теңир душманыңар мааптыктарды силердин колуңарга салып берди», – деди. Алар анын артынан ээрчишти да, Иорданды Маапка өтүүчү өткөөлүн басып алып, эч кимди өткөрбөй турушту[+].


29Ошол учурда мааптыктардын он миңге жакын кишисин кырып салышты. Бардыгы алыбеттүү, күчтүү адамдар эле, бирок эч кимиси качып кутулган жок.


30Ошол күнү мааптыктар ысрайылдыктарга ошентип багынышты. Жер үстүндө сексен жыл тынчтык болду.

31


Шамгар

Эйуттан кийин Анаттын уулу Шамгар башкаруучу болду. Ал өгүз айдаган учтуу таяк менен пелиштиликтердин алты жүз кишисин өлтүрдү. Ал да ысрайылдыктарды куткарып калган

#### 4

1


Дебора менен Барак

Эйут көз жумгандан кийин, Ысрайыл уулдары Теңирдин көз алдында кайрадан жаман иштерди кыла башташты[+].


2Теңир аларды Хатсордо бийлик кылган Канаан падышасы Жабиндин колуна салып берди. Анын аскер башчысы Харошет-Агойимде жашаган Сисра эле[+].


3Анын тогуз жүз темир арабасы болгон, ал Ысрайыл уулдарын жыйырма жыл аёосуз эзди, ошондо Ысрайыл уулдары Теңирге боздоп кайрылышты.


4Ошол кезде Ысрайылдын башкаруучусу пайгамбар аял Дебора болчу, ал Лапидоттун зайыбы эле.


5Ал Рама менен Бейтелдин ортосундагы Эпрайым тоосунда, Деборанын курмасынын түбүндө отурчу. Ысрайыл уулдары ага кеңеш сураганы келип турушчу.


6Дебора чабарман жөнөтүп, Кедеш Напталыдан Абынаамдын уулу Баракты чакыртып алып, ага мындай деди: «Ысрайылдыктардын Кудай-Теңири сага буйрук кылат, бар, Напталы менен Забулундун уулдарынан он миң адам алып, Табор тоосуна чык[+].


7Мен болсо Жабиндин аскер башчысы Сисраны майдан арабалары жана көп сандаган аскерлери менен сага, Кишон дарыясына алып келип, сенин колуңа салып берем»[+].


8Барак ага: «Эгерде сен мени менен барсаң, барам, эгерде сен мени менен барбасаң, барбайм», – деди.


9Дебора Баракка: «Сени менен барарын барам, бирок сен бул согушта атакка ээ болбойсуң. Теңир Сисраны аялдын колуна салып берет», – деди. Анан Дебора ордунан турду да, Барак менен бирге Кедешке жөнөдү.


10Барак Забулун уулдары менен Напталы уулдарын Кедешке чакырды. Анын соңунан он миң адам жөнөдү, алар менен кошо Дебора да жөнөдү.


11Кейни Хебер Мусанын кайнагасы Хобаптын уулдарынан – кейнилерден бөлүнүп калды да, Кедештен алыс эмес Эйлон-Бетсаананимдеги эмен токоюнун жанына чатырын тикти[+].


12Абынаам уулу Барак Табор тоосуна чыкты деп, Сисрага билдиришти.


13Сисра бардык майдан арабаларын, темирден жасалган тогуз жүз майдан арабасын, өзүнүн бүт элин чогултуп, Харошет-Агойимден Кишон дарыясын көздөй жол тартты.


14Ошондо Дебора Баракка: «Ордуңан тур, анткени Теңир Сисраны сенин колуңа бүгүн салып берет. Теңир Өзү сенин алдыңда барат», – деди. Барак Табор тоосунан түшкөндө, артынан он миң адам кошо түштү.


15Ошондо Теңир Барактын кылычы менен Сисраны, анын бардык майдан арабалары менен аскерлерин дүрбөлөңгө түшүрдү. Сисра майдан арабадан түшүп, жөө качып жөнөдү[+].


16Барак анын майдан арабалары менен аскерлерин Харошет-Агойимге чейин кууп барды. Сисранын бардык аскери кылычтан кырылды, эч кимиси аман калган жок.


17Сисра кейнилик Хебердин аялы Жаелдин чатырын көздөй жөө качты, анткени Хатсор падышасы Жабин менен кейни Хебердин үй-бүлөсү өз ара ынтымактуу эле.


18Жаел Сисраны тосуп чыгып, ага: «Кир мырзам, кир менин үйүмө, коркпо», – деди. Ал анын чатырына кирди, аял аны килем менен жаап койду.


19Сисра аялга: «Мага ичкенге суу берчи, таңдайым кургап турат», – деди. Аял сүт куйган чаначты чечип, анын суусунун кандырды да, кайрадан жаап койду.


20Сисра аялга: «Чатырдын оозунда тур, эгерде кимдир бирөө келип, сенден: “Мында ким бар?” – деп сурап калса, “Эч ким жок” де», – деди.


21Ал чарчап уктап калганда, Хебердин зайыбы Жаел чатырдын казыгын алып, колуна балка кармап, акырын жанына басып келип, казыкты анын чыкыйына сайып, жерге житире урду, ал өлдү.


22Ошол учурда Сисраны сая кууган Барак жетип келди. Жаел аны утурлай чыгып, ага: «Кир, мен сага издеп жүргөн кишиңди көрсөтөйүн», – деди. Ал аялдын чатырына кирип, өлүп жаткан Сисраны көрдү, казык чыкыйында сайылып турган эле.


23Теңир ошол күнү Ысрайыл уулдарына Канаан падышасы Жабинди багынтты.


24

#### 5

1


Дебора менен Барактын ыры

Ошол күнү Дебора менен Абынаам уулу Барак төмөнкүдөй ыр ырдашты:


2«Ысрайыл кегин алды, калайык ынталуулук көрсөттү. Теңирди даңктагыла!


3Падышалар, кулак салгыла! Төрөлөр, көңүл бургула! Мен Теңирге ырдайм! Ысрайылдын Кудай-Теңирине аспап чертип ырдайм!


4Сен, Теңир, Сеирден чыкканыңда, Эдом талаасынан салтанат менен чыкканыңда, жер солкулдап, асмандан суу тамчылап, булуттар жамгыр төккөн[+].


5Теңирдин алдында тоолор, Ысрайылдын Кудай-Теңиринин алдында Синай тоосу солкулдаган[+].


6Анаттын уулу Шамгардын убагында, Жаелдин убагында жолдор ээн жаткан, мурда түз жолдор менен жүргөндөр ошол убакта айланма жолдор менен жүрүп калышкан[+].


7Мен, Дебора, Ысрайылдагы эне, ордунан турганга чейин, Ысрайылдын кыштактарында эч ким жашабай калган.


8Алар жаңы кудайларды тандап алышканда, дарбаза алдында согуш болду. Кырк миң ысрайылдыктын калканы менен найзасын көрдүңөр беле[+]?


9Жүрөгүм силер менен, Ысрайыл башчылары, өз ыктыяры менен элин коргогондор! Теңирди даңктагыла!


10Ак ургаачы эшекке минип жүргөндөр, килемде отургандар, жолдо кетип бараткандар, ырдагыла!


11Кудуктардын жанына малын чогулткандар Теңирди даңктап, Ысрайыл жол башчыларын мактап ырдашсын!” Ошондо Кудайдын эли дарбазаларды карай жөнөдү.


12Шаттан, Дебора! Шаттан, Дебора! Ыр ырдап, даңкта! Тур, Барак, Абынаам уулу, туткундарыңды алып бас![+]


13Ошондо Теңир күчтүүлөрдү аз сандагы адамдарга багынтып берген. Теңир мага эр жүрөктөрдү багынтып берген.


14Амалыктын жерине отурукташып калган эпрайымдыктар келишкен. Анын артынан Бенжемин өз эли менен келген. Эл башчылар Махирден, калем кармаганды билген катчылар Забулундан келишкен[+].


15Исахардын төрөлөрү Дебора менен келишти, Исахар да Барактай болуп өрөөнгө жөө түштү. Рубейин уулдарынын арасында чоң келишпестик бар.


16Малдын маараганын угуп, мал короолордо эмне отурасың? Рубейин уулдарынын арасында чоң келишпестик бар.


17Иордандын аркы өйүзүндө Гилат тынч жашап жатат, кемелери бар Дан эмнеден корксун? Ашыр деңиз жээгинде отурат, кемелер токтоочу жайдын жанында тынч жашап жатат[+].


18Забулун – өз жанын тобокелге салган эл, Напталы да – дөңсөөлөрдө өз жанын тобокелге салган эл[+].


19Падышалар келишти, салгылашышты. Ошондо Канаан падышалары Мегидо сууларынын жанындагы Танахта салгылашышты, бирок күмүш олжолоп алышкан жок[+].


20Асманда жылдыздар салгылашышты, өз жолдорунда Сисра менен салгылашышты.


21Аларды Кишон дарыясы, байыркы дарыя, Кишон дарыясы агызып кетти. Жаным, душмандарымдын күчүн тебеле![+]


22Анын күчтүүлөрү качканда, аттарынын туяктары майтарылып сынды.


23Мейроз шаарын каргагыла, – дейт Теңирдин периштеси, – анда жашагандарды каргагыла, анткени алар Теңирге жардамга келишкен жок, Теңирге жана кайраттууларга көмөк беришкен жок!


24Кейни Хебердин зайыбы Жаел, чатырларда жашаган аялдардын арасындагы ал баталуу болсун![+]


25Сисра суу сураганда, ал сүт берди, төрөлөр ичкен чөйчөккө эң жакшы сүт куюп келди[+].


26Сол колуна казык, оң колуна темир устанын балкасын алып, Сисраны чыкыйга сайып, башын жарды[+].


27Ал аялдын бутуна жыгылып жатып калды, анын бутуна кулады, кулаган жеринде өлдү.


28Сисранын энеси тор терезеден карап: “Анын майдан арабасы эмнеге мынча кечигет, анын майдан арабасынын дөңгөлөктөрүнүн дабышы эмнеге угулбайт?” – деп боздойт.


29Анын кызматчы аялдарынын акылдуулары ага жооп берет, ал өзүнө өзү жооп берет:


30“Алар олжо таап алып, бөлүшүп жатышса керек, ар бир жоокерге бирден же экиден кыз тийсе керек. Олжодон Сисрага ар кыл түстүү, ичи-тышы саймаланган, туткундун жонунан сыйрылып алынган кийим тийсе керек”.


31

#### 6

1


Гидон

Ысрайыл уулдары Теңирдин алдында кайрадан жаман иштерди кыла баштаганда, Теңир аларды жети жылга мидиандыктардын колуна салып берди[+].


2Мидиандыктар ысрайылдыктарды аёосуз эзишти. Ысрайыл уулдары мидиандыктардан качып, өздөрүнө жашыруун жерлерди, үңкүрлөрдү, баш калкалоочу жайларды даярдашты.


3Ысрайылдыктар эгин айдаган мезгилде мидиандыктар менен амалыктыктар жана чыгыш элдери келип,


4алардын жерине чатырларын тигип, Азага чейинки эгиндин баарын жок кылышчу, ысрайылдыктарга азык үчүн кой да, өгүз да, эшек да калтырышчу эмес[+].


5Анткени алар мал-жаны, чатырлары менен келип, сан жеткис чегирткелердей каптап калышчу. Өздөрү да, төөлөрү да сансыз көп болчу. Алар Ысрайыл жерин кыйратуу үчүн келишчү.


6Мидиандыктар Ысрайылды абдан жакырлантышты. Ошондо Ысрайыл уулдары Теңирге зар какшашты.


7Ысрайылдыктар Теңирге мидиандыктар тууралуу боздоп кайрылышканда,


8Теңир Ысрайыл уулдарына пайгамбар жөнөтүп, аларга мындай деди: «Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: Мен силерди Мисирден, кулчулуктун жеринен алып чыккам.


9Силерди мисирликтердин колунан, силерди эзгендердин баарынын колунан бошотуп, аларды силердин алдыңардан кууп чыгып, жерлерин силерге тартып бергем[+].


10Мен силерге: “Мен силердин Кудай-Теңириңермин. Өзүңөр жашаган жердеги аморлуктардын кудайларына табынбагыла”, – деп айткам. Бирок силер Менин үнүмдү укпай койгонсуңар».


11Теңирдин периштеси келип, Абиезердин тукуму Жаашка таандык болгон Опрадагы эмендин түбүнө отурду. Ошол учурда анын уулу Гидон буудайды мидиандыктардын көзүнө көрсөтпөш үчүн, жүзүм сыгылуучу жайда жанчып жаткан[+].


12Ошондо ага Теңирдин периштеси келип: «Эр жүрөк эркек, Теңир сени менен!» – деди.


13Ага Гидон: «Төрөм! Эгерде Теңир биз менен болсо, анда эмне үчүн ушунун баары башыбызга түштү? “Мисирден бизди Теңир алып чыккан”, – деп, ата-бабаларыбыз айткан Анын кереметтери кайда? Теңир бизди таштап салды, Ал бизди мидиандыктардын колуна салып берди», – деди[+].


14Теңир аны карап туруп: «Ушул күч-кубатың менен бар да, Ысрайылды мидиандыктардын колунан куткар. Сени Мен жөнөтүп жатам», – деди.


15Гидон Ага: «Теңирим! Ысрайылды мен кантип куткарам? Менин үй-бүлөм – Менаше уруусундагы эң жарды үй-бүлө, үй-бүлөдө мен эң кичүүсүмүн», – деди[+].


16Теңир ага: «Мен сени менен болом, мидиандыктарды сен бир кишини кыйраткандай кыйратасың», – деди[+].


17Ага Гидон мындай деди: «Эгерде мен Сенин алдыңда ырайым тапкан болсом, анда мага Сен сүйлөп жатканыңды ырастаган жышаан бер[+].


18Мен барып, тартуумду алып келип, Сенин алдыңа коймоюнча, бул жерден кетпе». Ал: «Сен барып келгенче, Мен ушул жерде болом», – деди[+].


19Гидон барып, улак союп, бир эйфа ундан ачыткысыз нан бышырды. Этти себетке салып, сорпону карапага куюп, эмендин түбүнө алып келип, Ага тартуу кылды.


20Ошондо Теңирдин периштеси ага: «Эт менен ачыткысыз нанды алып, бул таштын үстүнө кой да, сорпону төк», – деди. Ал ошондой кылды[+].


21Теңирдин периштеси колундагы таягынын учун эт менен ачыткысыз нанга тийгизди, таштан от чыгып, эт менен нанды жалмап кетти. Ошондон кийин Теңирдин периштеси көздөн кайым болду[+].


22Гидон анын Теңирдин периштеси экенин көрүп: «О, Эгедер Теңирим! Мага кайгы, анткени мен Теңирдин периштесин бетме-бет көрдүм», – деди[+].


23Теңир ага: «Сага тынчтык болсун, коркпо, сен өлбөйсүң», – деди.


24Гидон ал жерге Теңирге арнап курмандык чалынуучу жай куруп, аны Жахаба-Шалом[*]деп атады. Ал ушул күнгө чейин Абиезердин Опрасында турат.


25Ошол түнү Теңир ага: «Атаңдын бир өгүзүн, үч асый дагы бир өгүзүн алып кел да, атаңдын Баалга курмандык чалуучу жайын талкала, анын жанындагы Ашейра дарагын кыйып сал.


26Анан Теңириңе, өз Кудайыңа, ушул асканын чокусуна, даярдалган жерге курмандык чалынуучу жай кур да, экинчи өгүздү алып, өзүң кыя турган Ашейра дарагынан алынган отундун үстүнө коюп, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чал», – деди.


27Гидон он кулун алды да, Теңирдин айтканындай кылды, бирок атасынын үйүндөгүлөрүнөн жана шаар тургундарынан корккондуктан, муну күндүз эмес, түн ичинде кылды.


28Эртең менен турган шаар тургундары Баалга курмандык чалуучу жай талкаланганын, анын жанындагы Ашейра дарагы кыйылганын, жаңы курулган курмандык чалынуучу жайда экинчи өгүздүн бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чалынганын көрүп,


29бири-бирине: «Муну ким кылды?» – дешти. Издешти, сураштырышты, кимдир бирөөлөр: «Муну Жааштын уулу Гидон кылды», – дешти.


30Анан шаар тургундары Жаашка: «Уулуңду алып чык. Баалга курмандык чалуучу жайды талкалап, жанындагы Ашейра дарагын кыйгандыгы үчүн, ал өлүшү керек», – дешти.


31Ошондо Жааш келгендердин бардыгына: «Баалга болуша турган, аны коргой турган силерби? Ким аны жактаса, ушул эле таңда өлүмгө дуушар болот. Эгерде ал Кудай болсо, өзүн өзү коргосун; ким анын курмандык чалынуучу жайын бузса, аны өзү жазаласын», – деди.


32«Баалга курмандык чалуучу жайды бузгандыгы үчүн аны менен Баал өзү эсептешсин», – деп, ошол күнү Гидонго Жеруп-Баал деген ат койду.


33Ошол арада мидиандыктар менен амалыктыктар жана чыгыш элдери чогулуп, дарыядан өтүп, Изрейел өрөөнүнө стандары менен жайланышышты[+].


34Гидонду болсо Теңирдин Руху курчады. Ал мүйүз тартып, Абиезердин тукумун чакырды, алар анын артынан жүрүүгө даяр болду[+].


35Ал Менаше уруусуна элчилерди жөнөттү, алар да анын артынан жүрүүгө даяр болушту. Ошондой эле Ашырга, Забулунга, Напталыга элчилерди жиберди, алар да анын артынан жүрүүгө даяр болушту.


36Ошондо Гидон Кудайга: «Эгерде Сен Өзүң айткандай, мен аркылуу Ысрайылды куткара турган болсоң,


37анда мен мына бул кырманга кыркылган жүндү төшөйм. Эгерде ушул жүнгө шүүдүрүм түшүп, калган жер кургак калса, анда Өзүң айткандай, Сен мен аркылуу Ысрайылды куткарасың деп билем», – деди.


38Так ошондой болду: эртеси эртең менен эрте туруп, ал жүндү сыгып, бир чөйчөк толтура суу алды.


39Ошондо Гидон Кудайга: «Эгерде мен дагы бир сөз айтсам, мага каарданба. Жүн менен кылган сыноону дагы бир кайталайын. Жүндүн өзү кургак калсын да, жерге шүүдүрүм түшсүн», – деди.


40

#### 7

1


Согушка даярдануу

Жеруп-Баал (Гидон) эртең менен эрте турду. Аны менен келген бүт эл стандары менен Эйин-Харот булагынын жанына жайланышты. Мидиан станы болсо түндүктү карай кеткен өрөөндөгү Аморе адырында эле.


2Теңир Гидонго мындай деди: «Сени менен келген эл өтө көп. Ысрайылдыктар Менин алдымда: “Өзүмдү өзүм куткардым”, – деп текеберденип кетпеши үчүн, мидиандыктарды Мен алардын колуна салып бербейм[+].


3Ошондуктан элге угуза айт: “Ким жүүнү бош, коркок болсо, Гилат тоосунан түшүп, келген жагына кетсин”». Ошондо жыйырма эки миң киши артка кайтты, он миң киши калды[+].


4Анан Теңир Гидонго мындай деди: «Дагы эле эл көп. Буларды сууга алып бар, ошол жерден мен сага тандап берем. Мен кимди: “Сени менен барсын”, – десем, ошол сени менен барсын, Мен кимди: “Сени менен барбашы керек”, – десем, ал барбасын».


5Ал элди сууга алып келди. Теңир Гидонго: «Сууну итке окшоп тили менен шалпып ичкендерди өзүнчө бөл, тизе бүгүп эңкейип ичкендерди өзүнчө бөл», – деди.


6Үч жүз киши сууну кочуштап сузуп, оозу менен шалпып ичти. Калгандары сууну тизе бүгүп, эңкейип ичишти.


7Ошондо Теңир Гидонго: «Сууну шалпып ичкен үч жүз киши аркылуу Мен силерди мидиандыктардан куткарам, аларды колуңарга салып берем. Ал эми калгандары өз-өз чатырларына кайтышсын», – деди.


8Алар кеткендердин азыктары менен мүйүздөрүн алып калышты. Гидон үч жүз кишини алып калып, калган ысрайылдыктарды өз-өз чатырларына таратты. Мидиандыктардын станы төмөн жактагы өрөөндө эле.


9Ошол түнү Теңир ага мындай деди: «Тур, станга кир, Мен аны сенин колуңа салып берем.


10Эгерде жалгыз баргандан коркуп жатсаң, станга өз кызматчың Пура менен бар.


11Ошондо алардын эмне деп жатканын угасың да, карууңа күч кирип, станга киресиң». Анан ал кызматчысы Пура менен стандагы күзөттө турган аскерлерге түшүп барды.


12Мидиандыктар менен амалыктыктар жана бардык чыгыш элдери өрөөндү чегирткедей каптап калышкан эле. Төөлөрү эсепсиз, өздөрү деңиз жээгиндеги кумдай сансыз эле[+].


13Гидон келди. Ошондо бирөө бир кишиге көргөн түшүн айтып жатты: «Түшүмдө бир тоголок арпа нан Мидиан станын аралап, тоголонгон бойдон чатырга келип бир тийди, чатыр кулап калды; аны аласалтты, чатыр жалпайып жатып калды».


14Экинчиси ага мындай деп жооп берди: «Бул – ысрайылдык Жааштын уулу Гидондун кылычы, андан бөлөк эч нерсе эмес. Кудай мидиандыктарды жана бүт станды анын колуна салып берди».


15Гидон түштү жана анын чечмеленишин угуп, Кудай-Теңирге таазим этип, станына кайтып келди да, мындай деди: «Тургула! Кудай Мидиан станын колуңарга салып берди!»


16Анан ал үч жүз кишини үч топко бөлүп, бардыгынын колдоруна мүйүздөрдү жана бош кумураларды берди, ошондой эле кумуралардын ичине салганга шам берди[+].


17Анан аларга мындай деди: «Мени карап, мен кылганды кылгыла. Мен алардын станына жакындаганда, эмне кылсам, силер да ошону кылгыла.


18Мен жана мени менен бараткандар мүйүздөрдү тартканда, силер да мүйүздөрдү бүт станды айланта тартып: “Теңир үчүн, Гидон үчүн!” – деп кыйкыргыла»[+].


19Анан Гидон ортоңку күзөт убагында жүз киши менен станга келип, сакчыларды ойготуп, мүйүздөрдү тартып, колдорундагы кумураларды талкалашты.


20Ошондо үч топ мүйүздөрдү тартып, кумураларын талкалады. Алар сол колдоруна шамдарын кармап, оң колдорундагы мүйүздөрдү тартып, жер жаңырта: «Теңир үчүн, Гидон үчүн!» – деп кыйкырышты.


21Станды тегеректеген алардын ар бири өз ордунда турду. Бүт стан дүрбөлөңгө түшүп, кыйкырып, туш-тушка качып жөнөдү.


22Үч жүз киши мүйүздөрдү тартканда, Теңир мидиандыктардын бүт станын бири-бирине каршы кылыч көтөрттү. Кошуун Серейрага карай Бейт-Ашитке чейин, Табатанын жанындагы Абел-Мекеланын чек арасына чейин качты[+].


23Напталы, Ашыр урууларынан жана Менашенин бүт уруусунан ысрайылдыктар чакыртылды. Анан алар мидиандыктардын артынан кууп жөнөштү.


24Гидон болсо Эпрайым тоосундагылардын баарына мындай деп айттырыш үчүн элчилерин жөнөттү: «Мидиандыктарды утурлап чыккыла да, Бейт-Бары менен Иордан сууларынан өтүүчү өткөөлдөрдү бөгөп тургула». Ошондо бүткүл эпрайымдыктар чакыртылып, Бейт-Бары менен Иорданга чейинки суудан өтүүчү өткөөлдөрдү бөгөп турушту[+].


25

#### 8

1


Мидиандыктардын жеңилиши

Эпрайымдыктар Гидонго: «Мидиандыктар менен согушканы барганда, сен эмне үчүн бизди чакырган жоксуң?» – деп, аябай ачууланышты[+].


2Гидон аларга мындай деди: «Менин кылганымды силердин кылганыңарга салыштырып болобу? Абиезер жыйнап алган жүзүмгө караганда, Эпрайым терип алган жүзүм артык эмеспи?


3Мидиан төрөлөрү Орейип менен Зейепти Кудай силердин колуңарга салып берди. Силер кылганды мен кыла алдымбы?» Ал ушундай сөздөрдү айтканда, ага нааразы болуп жаткан эпрайымдыктар тынчып калышты[+].


4Гидон жана анын душманды кууп чарчаган үч жүз адамы Иордандан өтүштү.


5Анан Гидон Сукоттун тургундарына кайрылып: «Менин адамдарыма нан бергиле, алар чарчашты. Мен Мидиан падышалары Зебак менен Салмунду кууп жүрөм», – деди[+].


6Сукоттун төрөлөрү: «Биз сенин аскерлериңе нан бергидей, Зебак менен Салмунду колуңа түшүрүп алдың беле?» – дешти[+].


7Гидон: «Ушинткениңер үчүн, Зебак менен Салмунду Теңир колума салып бергенде, денеңерди чөлдүн тикенеги менен, тикен жыгачынын бутактары менен жанчыйм», – деди.


8Ал жерден ал Пенуелге барды да, анын жашоочуларына да ошол эле сөздү айтты. Ага Пенуелдин жашоочулары да Сукоттун жашоочуларындай жооп беришти[+].


9Ал Пенуелдин жашоочуларына да: «Жеңиш менен кайтканымда, бул мунараны талкалайм», – деди.


10Зебак менен Салмун чыгыш элдеринин кошуунундагы аман калган он беш миңге жакын аскери менен Каркордо эле. Кылычты кынынан сууруй алгандардын арасынан жүз жыйырма миң адам өлгөн.


11Гидон Нобах менен Жокпеянын чыгыш тарабындагы чатырларда жашагандардын жолу менен барып, бейкапар жаткан кошуунду талкалады[+].


12Зебак менен Салмун качып жөнөдү. Гидон мидиандыктардын эки падышасы Зебак менен Салмунду кууп жетип, колго түшүрүп, бүт кошуунду дүрбөлөңгө салды.


13Жааштын уулу Гидон Херес дөңсөөсүнөн, согуштан кайтып келип,


14Сукоттон бир жаш жигитти кармап алып, суракка алды. Ал Сукоттун жетимиш жети төрөсүнүн жана аксакалдарынын тизмесин жазып берди.


15Анан ал Сукоттун тургундарына келип: «Зебак менен Салмун мына! Булар үчүн мени: “Сенин алсыраган аскерлериңе нан бергидей, Зебах менен Салмунду колуңа түшүрүп алдың беле?” – деп шылдың кылгансыңар», – деди да,


16шаардын аксакалдарын, Сукоттун тургундарын, чөлдүн тикенеги менен, тикен жыгачынын бутактары менен жазалады.


17Пенуел мунарасын да талкалап, анын тургундарын да өлтүрдү[+].


18Анан Зебак менен Салмунга: «Силер Табордо өлтүргөн кишилердин сырткы көрүнүшү кандай эле?» – деди. Алар: «Алар сага окшош эле, ар бири падыша уулдарына окшош эле», – дешти.


19Гидон: «Алар менин бир туугандарым, менин энемдин уулдары болчу. Теңир тирүү! Аларды тирүү калтырсаңар, мен силерди өлтүрмөк эмесмин», – деди.


20Анан тун уулу Жетерге: «Тур, буларды өлтүр!» – деди. Бирок уулу жаш болгондуктан коркуп, кылычын сууруп чыккан жок.


21Ошондо Зебак менен Салмун: «Туруп, бизди өзүң өлтүр, анткени адамдын күчү өзүнө жараша болот», – деди. Гидон ордунан туруп, Зебак менен Салмунду өлтүрдү да, алардын төөлөрүнүн мойнундагы формасы жарты айдай болгон жасалгаларын чечип алды[+].


22Ысрайылдыктар Гидонго: «Бизди сен башкар, уулуң, уулуңдун уулу башкарсын, анткени сен бизди мидиандыктардын колунан куткарып алдың», – дешти[+].


23Гидон аларга: «Силерди мен да, менин уулум да башкарбайт. Силерди Теңир башкарсын», – деди.


24Гидон аларга мындай деди: «Силерден бир гана нерсе сурайм, алган олжоңордон ар бириң мага бирден сырга бергиле (Анткени душмандары ысмайылдыктар болгондуктан, аларда алтын сыргалар көп эле)»[+].


25Алар: «Беребиз», – дешти. Кийим жайып, үстүнө ар бири өз олжосунан бирден сырга таштады.


26Мидиан падышалары кийген кочкул кызыл кийимдерди, алтын топчуларды, жасалгаларды жана алардын төөлөрүнүн мойнундагы алтын чынжырларды кошпогондо, ал сурап алган алтын сыргалардын салмагы бир миң жети жүз алтын шекел болду.


27Алардан Гидон бир эфод[*] жасап, аны өз шаары Опрага койду. Ысрайылдыктар ага табына башташты, ал Гидонго жана анын бүт үй-бүлөсүнө жайылган тор болду[+].


28Ысрайыл уулдарына мидиандыктар ушинтип багынышты, алар ошондон кийин баш көтөргүс болушту. Гидондун убагында жер үстүндө кырк жыл тынчтык болду.

29


Гидондун көз жумушу

Жааш уулу Жеруп-Баал үйүнө кайтты.


30Гидондун жетимиш уулу болгон, анткени анын аялдары көп эле.


31Шекемде жашаган күң аялы да уул төрөп берди. Ал анын атын Абы-Мелек койду[+].


32Жааштын уулу Гидон өтө карыган кезде көз жумду, анын сөөгү атасы Жааш коюлган жерге, Абиезердин Опра шаарына коюлду.


33Гидон өлгөндөн кийин, Ысрайыл уулдары кайрадан бузулуп, Баалды ээрчип, өздөрүнө Баал-Беритти кудай кылып коюп алышты.


34Ысрайыл уулдары өздөрүн курчап турган бардык кас душмандардын колунан куткарган Кудай-Теңирин унутуп коюшту.


35

#### 9

1


Абы-Мелек

Жеруп-Баалдын уулу Абы-Мелек Шекемге барып, энесинин бир туугандарына жана бардык урук-тууганына мындай деди:


2«Шекемдин бардык тургундарына айткыла: Силер үчүн кайсынысы жакшы: Жеруп-Баалдын жетимиш уулу башкарганы жакшыбы же бир эле адам башкарганы жакшыбы? Мен силердин өз сөөгүңөр, өз денеңер экенимди эстегиле».


3Анын бул сөздөрүн энесинин бир туугандары Шекемдин тургундарына айтышты. «Ал биздин бир тууганыбыз эмеспи», – деп, алардын жүрөгү Абы-Мелекке бурулду.


4Алар Баал-Берит деген жасалма кудайдын үйүнөн ага жетимиш шекел күмүш алып беришти. Ал күмүштөргө Абы-Мелек бекерпоз, жеңил ойлуу адамдарды жалдап алды. Алар анын артынан ээрчишти[+].


5Анан ал Опрага, атасынын үйүнө келип, бир туугандарын, Жеруп-Баалдын жетимиш уулун бир таштын үстүндө өлтүрдү. Жеруп-Баалдын кенже уулу Жотам гана тирүү калды, анткени ал жашынып калган эле[+].


6Шекемдин бардык тургундары жана Мило үйүндөгүлөр чогулуп, Шекемге жакын эмен дарагынын түбүндө Абы-Мелекти падыша көтөрүп алышты[+].


7Муну Жотамга айтышканда, ал барып, Гаризим тоосунун чокусуна чыгып, аларга мындай деп катуу кыйкырды: «Шекемдин тургундары, мени уксаңар, Кудай да силерди угат![+]


8Өздөрүнө падыша кылып майлаш үчүн, дарактар зайтун дарагына барып: “Бизге падыша бол”, – дешти[+].


9Зайтун дарагы аларга: “Адамдар менен кудайларды урматтоодо колдонулган майымды таштап, дарактардын арасында сандалып жүрмөк белем?” – деди.


10Ошондо дарактар анжырга: “Сен келип, бизге падыша бол”, – дешти.


11Анжыр аларга: “Таттуу, жакшы мөмөмдү таштап, дарактардын арасында сандалып жүрмөк белем?” – деди.


12Ошондо дарактар жүзүм сабагына: “Сен келип, бизге падыша бол”, – дешти.


13Жүзүм сабагы аларга: “Адамдар менен кудайларды кубандырган ширемди таштап, дарактардын арасында сандалып жүрмөк белем?” – деди[+].


14Акырында бардык дарактар тикендүү бадалга: “Сен келип, бизге падыша бол”, – дешти.


15Тикендүү бадал дарактарга: “Эгерде силер, чындыгында эле, мени өзүңөргө падыша коюп жатсаңар, анда менин түбүмө көлөкөлөгүлө. Эгерде андай кылбасаңар, анда тикендүү бадалдан от чыгып, Лебанон кедрлерин өрттөп салат”, – деди[+].


16Кана айткылачы, Абы-Мелекти падыша коюп, силер адилеттик, акыйкаттык кылдыңарбы? Жеруп-Баалга жана анын үй-бүлөсүнө адилеттик кылдыңарбы? Анын кылган жакшылыгына жараша жооп бердиңерби?


17Менин атам силер үчүн салгылашкан, өз өмүрүн аяган эмес, силерди мидиандыктардын колунан куткарган.


18Силер болсо менин атамдын үй-бүлөсүнө каршы көтөрүлүп, атамдын жетимиш уулун бир таштын үстүндө өлтүрдүңөр. Бир тууганыңар болгону үчүн Шекемдин тургундарына атамдын күң аялынын уулу Абы-Мелекти падыша койдуңар.


19Эгерде силер Жеруп-Баалга жана анын үй-бүлөсүнө адилеттик, акыйкаттык кылган болсоңор, анда Абы-Мелектин падыша болгонуна сүйүнгүлө, ал да силер үчүн сүйүнсүн.


20Эгерде андай кылган эмес болсоңор, анда Абы-Мелектен от чыгып, Шекемдин тургундары менен Мило үйүндөгүлөрдү өрттөп кетсин же Шекемдин тургундары менен Мило үйүндөгүлөрдөн от чыгып, Абы-Мелекти өрттөп кетсин».


21Жотам бир тууганы Абы-Мелектен качып, Бейирге келди да, ошол жерде жашап калды[+].


22Абы-Мелек Ысрайылга үч жыл падышачылык кылды.


23Кудай Абы-Мелек менен Шекем тургундарынын ортосуна жаман рух жиберди. Ошондо Шекемдин тургундары Абы-Мелекке баш ийбей калышты[+].


24Жеруп-Баалдын жетимиш уулунун өчү ушинтип алынды. Алардын каны аларды өлтүргөн бир тууганы Абы-Мелектин жана бир туугандарын өлтүрүүгө жардам берип колдоп турган Шекем тургундарынын мойнуна жүктөлдү.


25Шекемдин тургундары тоолордун баштарына ага каршы буктурма коюшту, буктурмадагылар жолдон өткөн ар кимди талап-тоношту. Ошондо бул тууралуу Абы-Мелекке билдиришти.


26Шекемге бир туугандары менен Эбеданын уулу Гаал келди, алар Шекемди аралап жүрүштү. Шекемдин тургундары аларга таянышты.


27Алар талаага чыгып, жүзүм жыйнап, ширесин сыгышты да, майрам өткөрүп, өздөрүнүн кудайынын үйүнө барып, ичип-жеп, Абы-Мелекти каргашты.


28Эбеданын уулу Гаал мындай деди: «Биз ага кызмат кылгыдай, Абы-Мелек ким эле, Шекем эмне эле? Ал Жеруп-Баалдын уулу эмеспи, анын башчысы Зебул эмеспи? Ага эмнеге кызмат кылмак элек? Андан көрө Шекемдин атасы Хамордун тукумуна кызмат кылгыла[+].


29Бул элди колума берсе, мен Абы-Мелекти падышалыктан түшүрүп салмакмын». Анан ал Абы-Мелекке: «Аскериңди көбөйт да, беттешүүгө чык», – деди[+].


30Эбеданын уулу Гаалдын бул сөзүн угуп, шаар башчысы Зебулдун каары кайнады.


31Ал Абы-Мелекке жашыруун түрдө элчилерин жиберип: «Эбеданын уулу Гаал бир туугандары менен Шекемге келип, шаарды сага каршы тукуруп жатат,


32ошондуктан жаныңдагы аскерлер менен түн ичинде туруп, талаага буктурма кой.


33Эртең менен эрте туруп, күн чыгар алдында шаарга кол сал. Ал өзүнүн аскерлери менен сени беттеп чыкканда, колуңдан келгенин кыл, аларды аяба», – деп айттырды.


34Абы-Мелек өзүнүн аскерлери менен түн ичинде туруп, төрт тобун Шекемдин жанына буктурмага койду.


35Эбеданын уулу Гаал шаардан чыгып, дарбазанын алдында турду. Абы-Мелек өз аскерлери менен буктурмадан чыкты.


36Гаал элди көрүп, Зебулга: «Эл тоолордун баштарынан түшүп келе жатат», – деди. Зебул болсо ага: «Тоолордун көлөкөсү сага эл көрүнүп жатса керек», – деди.


37Гаал дагы мындай деди: «Эл тоодон төмөн түшүп келе жатат. Бир аскер тобу Мейоненим эмен дарагына кетчү жолдон чыкты», – деди.


38Зебул ага: «“Абы-Мелекке кызмат кылгыдай, ал ким эле?” – дебедиң беле? Сен тоотпогон эл ушул. Кана эми булар менен салгылашып көр», – деди.


39Ошондо Гаал Шекем тургундарын баштап чыгып, Абы-Мелек менен салгылашты.


40Гаал качып жөнөдү, Абы-Мелек анын артынан түштү. Өлгөндөр өтө көп болуп, шаар дарбазасынын алдында өлүктөр жатты.


41Абы-Мелек Арумда калды. Зебул Гаалды жана анын бир туугандарын Шекемде жашатпай кууп чыкты.


42Эртеси эл талаага чыкты. Бул тууралуу Абы-Мелекке билдиришти.


43Ошондо ал өз элин үч топко бөлүп, талаага буктурмага койду. Ал шаардан чыгып келе жаткан элге кол салып, аларды кырып салды.


44Абы-Мелек өз топтору менен шаардын дарбазасынын жанына келип турган кезде башка эки топ талаада турган элге кол салып, аларды кырып жатты.


45Абы-Мелек шаардын эли менен ошол күнү кечке салгылашып, шаарды басып алды да, андагы элди кырып, шаарды талкалап, ага туз сээп салды[+].


46Муну угуп, Шекем мунарасындагылардын баары Баал-Берит бутканасынын мунарасына кирип кетишти.


47Шекем мунарасындагылардын баары чогулганын Абы-Мелекке билдиришти.


48Абы-Мелек өзүнүн бүт эли менен Салмон тоосуна чыгып, балталарын алып, дарактардын бутактарын кыйып, ийнине койду да, өзү менен келген элге мындай деди: «Менин эмне кылганымды көрдүңөрбү? Силер да тезинен мен кылганды кылгыла»[+].


49Ошондо келген элдин баары бутактарды кыйып, Абы-Мелектин артынан көтөрүп келишти да, аларды мунаранын тегерегине ташташты. Анан бутактарга от коюп, мунараны өрттөштү. Шекем мунарасындагылардын баары өлдү, анда миңге жакын эркек жана аял бар эле.


50Анан Абы-Мелек Тейбеске барып, аны курчап, басып алды.


51Шаардын ортосунда бекем мунара бар болчу. Эркектер менен аялдар, шаардын бардык эли ошол мунарага качып кирип, эшигин бекитип, үстүнө чыгып кетишти.


52Абы-Мелек мунарага келип, аны курчады. От коюп өрттөш үчүн, мунаранын эшигине келди.


53Ошол учурда бир аял Абы-Мелектин башына тегирмен ташынын сыныгын таштап жиберди, ал анын баш сөөгүн талкалап кетти[+].


54Абы-Мелек ошол замат курал көтөргөн жигитин чакырып: «Кылычыңды кынынан сууруп, мени өлтүрүп сал, “Аны аял өлтүрдү” деп айтышпасын», – деди. Жаш жигит аны сайып салды, ал өлдү[+].


55Абы-Мелектин өлгөнүн көргөн ысрайылдыктар өз жайларына тарап кетишти.


56Жетимиш бир тууганын өлтүрүп, атасына кылган кыянаттыгы үчүн, Теңир Абы-Мелекти ушундай жазалады.


57

#### 10

1


Тола

Абы-Мелектен кийин Ысрайылды куткарыш үчүн, Исахар уруусунан Додонун уулу, Пуянын уулу Тола чыкты. Ал Эпрайым тоосундагы Шамирде жашачу.


2Ал Ысрайылга жыйырма үч жыл башкаруучу болду. Көз жумуп, Шамирге коюлду.

3


Жайыр

Андан кийин гилаттык Жайыр чыкты, ал Ысрайылга жыйырма эки жыл башкаруучу болду.


4Анын отуз жаш эшекке минип жүргөн отуз уулу болгон, алардын отуз шаары бар эле. Аларды ушул кезге чейин Гилат жериндеги Жайырдын шаарлары дешет[+].


5Жайыр көз жумуп, Камонго коюлду.

6


Иптах

Ысрайыл уулдары кайрадан Теңирдин көз алдында жаман иштерин кыла башташты. Алар Баалдар менен Ашейраларга, арамейликтердин, сидондуктардын, мааптыктардын, амондуктардын, пелиштиликтердин кудайларына кызмат кылып жатышты. Ысрайыл уулдары кайрадан Теңирдин көз алдында жаман иштерин кыла башташты. Алар Баалдар менен Ашейраларга, арамейликтердин, сидондуктардын, мааптыктардын, амондуктардын, пелиштиликтердин кудайларына кызмат кылып жатышты. Теңирди таштап, Ага кызмат кылбай калышты[+].


7Теңир Ысрайылга каарданып, аларды пелиштиликтер менен амондуктардын колуна салып берди.


8Алар ошол жылдан тартып, Иордандын аркы өйүзүндө, аморлуктардын Гилаттагы жеринде жашаган ысрайылдыктарды он сегиз жыл кысымга алып эзишти.


9Амондуктар Жүйүт, Бенжемин жана Эпрайым уруулары менен согушуу үчүн, Иордандан өтүп келишти. Ысрайыл уулдары абдан кыйналышты.


10Ошондо Ысрайыл уулдары Теңирге боздоп кайрылышты: «Биз Сенин алдыңда күнөөгө баттык, себеби Кудайыбызды таштап, Баалдарга кызмат кылдык»[+].


11Теңир Ысрайыл уулдарына мындай деди: «Силерди мисирликтер, аморлуктар, амондуктар, пелиштиликтер,


12сидондуктар, амалыктыктар, мааптыктар эзишкенде, силер Мага кайрылганда, Мен силерди алардын колунан куткарып турган жок белем?


13Силер болсо Мени таштап, башка кудайларга табынып кеттиңер. Ошон үчүн Мен силерди эми куткарбайм.


14Баргыла да, өзүңөр тандап алган кудайларыңарга жалынгыла, башыңарга түшкөн кыйынчылыктан силерди ошолор куткарсын»[+].


15Ошондо Ысрайыл уулдары Теңирге: «Күнөөгө баттык, бизди эмне кылсаң, Өзүң бил, азыр бизди куткарып кал», – дешти.


16Ошентип, алар бөтөн кудайларды таштап, Теңирге кызмат кыла башташты. Ысрайылдын азап тартып жатканын көрүп, Ал чыдап тура алган жок.


17Амондуктар чогулуп, стандары менен Гилатка жайланышышты. Ысрайыл уулдары да чогулуп, стандары менен Миспага жайланышышты.


18

#### 11

1Бузулган аял төрөгөн, Гилаттын баласы, гилаттык Иптах тайманбас адам эле[+].


2Аялы да Гилатка эркек балдарды төрөп берди. Аялы төрөгөн балдар эр жеткенде, Иптахты: «Сен биздин атабыздын үйүндө мураскор эмессиң, анткени сени бөлөк аял төрөгөн», – деп кууп жиберишти.


3Иптах бир туугандарынан качып барып, Тоб деген жерде жашап калды. Иптахтын тегерегине бекерпоз кишилер топтолуп, аны ээрчип жүрүшчү[+].


4Бир нече убакыттан кийин амондуктар ысрайылдыктарга каршы согуш ачышты.


5Амондуктар менен ысрайылдыктар согушуп жаткан учурда Гилаттын аксакалдары Тоб жеринен Иптахты алып кетиш үчүн келишип, Иптахка:


6«Бизге келип, жол башчы бол, амондуктар менен согушабыз», – дешти.


7Ошондо Иптах Гилаттын аксакалдарына: «Мени жектеп, атамдын үйүнөн кууп жибербедиңер беле! Мага эмнеге келдиңер, башыңарга кыйынчылык түшкөндө келип калдыңарбы?» – деди.


8Гилаттын аксакалдары болсо Иптахка: «Сага келгенибиздин себеби мындай: биз менен барып, амондуктар менен согуш, бизге – Гилаттын бардык тургундарына башчы бол», – дешти[+].


9Иптах Гилаттын аксакалдарына: «Эгерде амондуктар менен согушуу үчүн кайра барсам, Кудай аларды менин колума салып берсе, мен силерге башчы болуп каламбы?» – деди.


10Гилаттын аксакалдары Иптахка: «Теңир күбө, сен айткандай кылабыз», – дешти[+].


11Ошентип, Иптах Гилаттын аксакалдары менен жөнөп кетти, эл аны өзүнө башкаруучу жана аскер башчы кылып алды. Иптах айтчу сөздөрүнүн баарын Миспада, Теңирдин алдында айтты.


12Анан Иптах амондуктардын падышасына төмөнкү сөздөрдү айттырыш үчүн элчилерин жөнөттү: «Биздин жерге кол салгыдай, биз сага эмне кылдык?»


13Амондуктардын падышасы Иптахтын элчилерине: «Ысрайылдыктар Мисирден келе жатканда, Арнондон тартып Жабок менен Иорданга чейинки жеримди тартып алышкан. Эми аны мага тынчтык менен кайтарып бер», – деди[+].


14Ошондо Иптах амондуктардын падышасына экинчи жолу элчилерин жөнөттү.


15Ага мындай деп айттырды: «Иптах мындай дейт: “Мааптыктар менен амондуктардын жерлерин ысрайылдыктар тартып алган эмес[+].


16Анткени Ысрайыл Мисирден келе жатканда чөлдөн өтүп, Кызыл деңизге, анан Кадешке келген[+].


17Ал жерден ысрайылдыктар Эдом падышасына чабарман жөнөтүп: “Сенин жериңен өтүүгө уруксат бер”, – деп айттырган, бирок Эдом падышасы укпай койгон. Мааптыктардын падышасына да чабарман жөнөткөн, ал да макул болгон эмес, ошондуктан ысрайылдыктар Кадешке токтоп калышкан[+].


18Анан ысрайылдыктар чөл менен жүрүп отуруп, эдомдуктар менен мааптыктардын жерлерин айланып өтүп, Маап жеринин чыгыш чек арасына келип, стандары менен Арнондун аркы өйүзүнө жайгашкан, бирок мааптыктардын жерине киришкен эмес, анткени Арнон мааптыктардын чек арасы болчу[+].


19Анан Ысрайыл аморлуктар менен Кешпондун падышасы Сихонго элчилерин жөнөтүп: “Өз жерибизге силердин жериңер аркылуу өтүп кетүүгө уруксат бергиле”, – деп айттырган.


20Бирок Сихон Ысрайылды өз жеринен өткөрүүгө макулдугун берген эмес. Сихон бардык элин чогултуп, стандарын Жааска жайгаштырып, Ысрайыл менен согушкан[+].


21Ысрайылдыктардын Кудай-Теңири Сихонду бүт эли менен ысрайылдыктардын колуна салып берген. Ысрайылдыктар аларды талкалап салышкан. Ал жерде жашаган аморлуктардын бүт жерин Ысрайыл мурастап алган.


22Алар ошондой эле Арнондон Жабокко чейинки, чөлдөн Иорданга чейинки аморлуктардын бардык жерин мурастап алышкан.


23Ысрайылдыктардын Кудай-Теңири Өз эли Ысрайылдын алдынан аморлуктарды кууп чыгарган. Сен эми Ысрайылдын мурасын алгың келип турабы?


24Сен өзүңдүн кудайың Кемош берген жерге ээ эмессиңби? Биз болсо өзүбүздүн Кудай-Теңирибиз мураска берген жерге ээбиз[+].


25Сен, эмне, мааптыктардын падышасы Сипордун уулу Балактан артыксыңбы? Ал, эмне, Ысрайыл менен чатакташты беле же аны менен согушту беле[+]?


26Ысрайылдын Кешпондо, Аройерде жана аларга караштуу шаарларда, Арнондун боюндагы шаарларда жашаганына үч жүз жыл болду. Ал жерлерди силер эмне үчүн ошол учурда тартып алган жоксуңар?


27Мен сенин алдыңда айыптуу эмесмин, сен мага каршы согуш ачып, жамандык кылып жатасың. Ысрайыл уулдары менен амондуктардын ортосунда соттоочу Теңир азыр Өзү Сот болсун»[+].


28Бирок амондуктардын падышасы Иптахтын айттырган сөзүнө кулак салган жок.


29Иптахтын үстүнө Теңирдин Руху түштү. Иптах Гилат менен Менашеден, Гилаттын Миспасынан өтүп, амондуктарга жөнөдү[+].


30Ошондо Иптах Теңирге мындай деп убада берди: «Эгерде Сен амондуктарды менин колума салып берсең,[+]


31анда мен амондуктардан тынчтык менен кайтып келе жатканда, үйүмдүн дарбазасынан, алдыман эмне чыкса, ал Сеники болот, Теңир, аны мен бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чалам»[+].


32Анан Иптах амондуктар менен салгылашканы кетти. Теңир амондуктарды анын колуна салып берди.


33Иптах аларды, Аройерден Минитке чейинки жана Абел-Керемимге чейинки жыйырма шаарды катуу талкалады. Амондуктар Ысрайыл уулдарына багынып беришти[+].

34


Иптахтын кызы

Иптах Миспага, үйүнө кайтып келе жатканда, алдынан дап кагып бийлеп, кызы чыкты. Ал анын жалгыз кызы эле, андан бөлөк эркек баласы да, кызы да жок болчу.


35Ал кызын көргөндө, кийимин айрып жиберип, мындай деди: «Аттиң ай, кызым! Сен мени азапка салбадыңбы! Менин тынчтыгымды буза тургандардын эсебине сен да кирип калдың! Теңирге убада берип койбодум беле, эми андан баш тарта албайм»[+].


36Кызы ага: «Атаке! Теңирге убада берип койсоң, Теңир сен аркылуу душмандарың амондуктардан өчүңдү алып берип жаткандан кийин, мен жөнүндө берген убадаңды аткар», – деди.


37Анан дагы атасына: «Сенден бир гана нерсени суранам, мени эки айга коё бер. Теңтуш курбуларым менен тоого чыгып, кыз өмүрүмдү жоктоп ыйлап алайын», – деди.


38Атасы: «Бара гой», – деди. Ал кызын эки айга коё берди. Ал курбу кыздары менен тоого чыгып, кыз өмүрүн жоктоп ыйлады.


39Эки ай өткөндөн кийин, кыз атасына кайрылып келди. Атасы кызы тууралуу берген убадасын жүзөгө ашырды, кызы эркек көргөн жок. Ошондон тартып Ысрайылда мындай салт калды:


40

#### 12

1


Иптах жана эпрайымдыктар

Эпрайымдыктар чогулуп, Сапонго өтүп келишти да, Иптахка: «Эмне үчүн бизди жардамга чакырбай эле, амондуктар менен согушканы кетип калдың? Үстүңдөгү үйүң менен кошо өрттөп жиберебиз», – дешти[+].


2Иптах аларга: «Менин, менин элим менен амондуктардын ортосунда чоң келишпестик бар болчу. Силерди чакыргам, бирок силер мени алардын колунан куткарган жоксуңар.


3Куткарбасыңарды көрүп, мен өз өмүрүмдү тобокелге салып, амондуктарга каршы бардым. Теңир аларды менин колума салып берди. Силер эми эмнеге мени менен согушканы келдиңер?» – деди.


4Анан Иптах Гилаттын бардык элин топтоп, эпрайымдыктар менен салгылашты. Эпрайымдыктар: «Силер качкын эпрайымдыктарсыңар. Гилат Эпрайымдын да, Менашенин да арасында жашайт», – деп айтышкандыгы үчүн, гилаттыктар аларды кырып салышты.


5Гилаттыктар Иордандын өткөөлдөрүн эпрайымдыктардан тартып алышты. Аман калган эпрайымдыктардын бири: «Өткөөлдөн өтүп кетүүгө уруксат эт», – дегенде, гилаттыктар андан: «Сен эпрайымдыктардан болосуңбу?» – деп сурашчу. Тиги: «Жок», – деп жооп берсе,


6анда гилаттыктар ага: «“Шибболет” деп айт», – дешчү. “Шибболет” деп айта албай, “Сибболет” деп айткан адамды гилаттыктар Иордан өткөөлүндө өлтүрүп салышчу. Ошентип, эпрайымдыктардан кырк эки миң адам өлдү.


7Иптах Ысрайылга алты жыл башкаруучу болду. Гилаттык Иптах көз жумуп, Гилат шаарларынын бирине коюлду.

8


Ипсан, Элон, Абдон

Андан кийин Ысрайылга Бейт-Лехемден чыккан Ипсан башкаруучу болду.


9Анын отуз уулу болгон, отуз кызын күйөөгө берген, отуз кызды сырттан келин кылып алган. Ал Ысрайылга жети жыл башкаруучу болду.


10Ипсан көз жумуп, Бейт-Лехемге коюлду.


11Андан кийин Ысрайылга забулундук Эйлон башкаруучу болуп, Ысрайылды он жыл башкарды.


12Забулундук Эйлон да көз жумуп, забулундуктардын жери Айалонго коюлду.


13Андан кийин Ысрайылга пиратондук Илейелдин уулу Абдон башкаруучу болду.


14Анын жетимиш кодикке минген кырк уулу, отуз небереси болгон. Ал Ысрайылды сегиз жыл башкарды.


15

#### 13

1


Шимшондун төрөлүшү

Ысрайыл уулдары кайрадан Теңирдин алдында жаман иштерди кыла башташты. Теңир аларды кырк жылга пелиштиликтердин колуна салып берди[+].


2Ошол кезде соралык Манойах деген адам болгон, ал Дан уруусунан эле. Аялынын боюна бүтпөгөндүктөн, балалуу болгон эмес[+].


3Теңирдин периштеси анын аялына келип, мындай деди: «Сенин боюңа бүткөн жок, бала төрөгөн жоксуң, эми боюңа бүтүп, уул төрөйсүң[+].


4Ошондуктан сак бол, шарап да, күчтүү ичимдик да ичпе, таза эмес нерсе жебе.


5Анткени сенин боюңа бүтүп, уул төрөйсүң. Анын башына устара тийбесин, анткени жатында жаткандан баштап эле наристе Кудайдын назири болот. Ал Ысрайылды пелиштиликтердин колунан куткара баштайт»[+].


6Аял келип, күйөөсүнө мындай деди: «Мага көрүнүшү даңктуу, Кудайдын периштесиндей болгон Кудайдын бир адамы келди, ал абдан коркунучтуу экен. Анын кайдан келгенин сурабай калыптырмын, ал да мага атын айткан жок.


7Ал мага: “Сенин боюңа бүтүп, уул төрөйсүң. Ошондуктан шарап да, күчтүү ичимдик да ичпе, таза эмес нерсе жебе, анткени наристе жатында жаткандан баштап өлгөнгө чейин Кудайдын назири болот”, – деди».


8Манойах Теңирге: «Теңир, Сен жөнөткөн Кудайдын адамы бизге дагы бир жолу келип, төрөлө турган баланы эмне кылышыбыз керек экенин үйрөтүп кетсин», – деп сыйынды.


9Кудай Манойахтын үнүн укту. Аялы талаада жүргөндө, Теңирдин периштеси дагы келди, бирок күйөөсү Манойах жанында жок эле.


10Аялы ошол замат жүгүрүп барып, күйөөсүнө кабарлады: «Баягыда мага келген адам келди».


11Манойах ордунан туруп, аялы менен ал адамга келди да, ага: «Бул аял менен сүйлөшкөн адам сенсиңби?» – деди. Периште: «Менмин», – деди.


12Манойах: «Эгерде сенин айтканың аткарыла турган болсо, ал баланы кантебиз, эмне кылабыз?» – деди.


13Теңирдин периштеси Манойахка мындай деди: «Мен сенин аялыңа эмнени айтсам, ошонун баарынан сактансын.


14Жүзүмдөн жасалган эч нерсени жебесин, шарап да, күчтүү ичимдик да ичпесин, таза эмес нерсе жебесин. Мен аялга буйругандын баарын сактасын».


15Манойах Теңирдин периштесине: «Бир улак союп, сага тамак даярдагыча кетпей тур», – деди[+].


16Теңирдин периштеси Манойахка: «Мени токтотконуң менен, баары бир тамагыңды жебейм. Эгерде бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык чалгың келсе, анда аны Теңирге арнап чал», – деди. Манойах болсо анын Теңирдин периштеси экенин билген жок.


17Манойах Теңирдин периштесине: «Атың ким? Айтканың аткарылганда, сени даңктайлы», – деди.


18Теңирдин периштеси ага: «Менин атымды сурап эмне кыласың? Ал керемет!» – деди[+].


19Манойах улак менен нан курмандыгын Теңирге арнап, таштын үстүндө курмандыкка чалды. Теңирдин периштеси керемет көрсөттү, аны Манойах менен аялы көрдү[+].


20Курмандык чалынган таштын үстүндөгү оттун жалыны асманга көтөрүлө баштаганда, Теңирдин периштеси курмандык чалынуучу жайдын үстүндөгү жалын менен кошо асманга көтөрүлдү. Муну көргөндө, Манойах жана аялы жерге жүзтөмөндөп жыгылышты.


21Теңирдин периштеси Манойахка жана анын аялына көрүнбөй калды. Ошондо Манойах анын Теңирдин периштеси экенин билди.


22Анан Манойах аялына: «Биз Кудайды көрдүк, эми өлөбүз», – деди[+].


23Аялы күйөөсүнө: «Эгерде Теңир бизди өлтүргүсү келсе, анда биздин колубуздан бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык менен нан курмандыгын кабыл алмак эмес, азыр бизге мунун баарын көрсөтүп, ачып бермек эмес», – деди.


24Аялы уул төрөп, атын Шимшон койду. Наристе чоңоё берди. Теңир ага батасын берип жатты[+].


25

#### 14

1


Шимшон жана пелиштилик аял

Шимшон Тимнатага барып, Тимнатадагы Пелишти кыздарынын ичинен бир кызды көрдү[+].


2Ал келип, атасы менен энесине: «Мен Тимнатадагы Пелишти кыздарынын ичинен бир кызды көрдүм, мага ошол кызды алып бергиле», – деп кабарлады[+].


3Атасы менен энеси ага: «Сүннөткө отургузулбаган пелиштиликтерден аял алганы барам дегидей, бир туугандарыңдын, бүткүл элимдин арасында кыз жок бекен?» – деди. Шимшон атасына: «Ошол кызды алып бер, мен аны жактырып калдым», – деди[+].


4Атасы да, энеси да бул Теңирден экенин, ал пелиштиликтерден өч алуунун ыңгайлуу учурун издеп жатканын билишкен жок. Ошол учурда ысрайылдыктарга пелиштиликтер үстөмдүк кылып турган.


5Анан Шимшон ата-энеси менен Тимнатага жөнөдү. Тимнатанын жүзүмзарларына жакын келишкенде, анын алдынан жаш арстан ырылдап чыкты.


6Шимшондун үстүнө Теңирдин Руху түштү, колунда эч нерсе жок болсо да, ал арстанды улактай тытып салды. Ал эмне кылганын атасына да, энесине да айткан жок[+].


7Анан ал пелиштилик кызга келип, аны менен сүйлөштү. Кыз Шимшонго жагып калды.


8Аны алыш үчүн, бир нече күндөн кийин ал дагы келди. Өзү өлтүргөн арстанды көргөнү келип, өлүктүн ичинен аарынын уюгу менен балды көрдү.


9Ал балдан алып, жол бою жеп жүрүп отурду. Келип, атасы менен энесине берди, алар да жешти, бирок аларга балды арстандын өлүгүнүн ичинен алганын айткан жок.


10Атасы кыздын үйүнө келди. Үйлөнүп жаткан адам сыяктуу эле Шимшон да той берди.


11Ал жердегилер аны көргөндө, анын жанында болууга отуз күйөө жолдош тандашты.


12Шимшон аларга: «Мен силерге бир табышмак айтайын. Эгерде силер анын жандырмагын той бүткөнчө, жети күндүн ичинде тапсаңар, туура тапсаңар, мен силерге жука матадан тигилген отуз көйнөк жана отуз сыйра кийим берем[+].


13Эгерде табышмакты жандыра албасаңар, анда силер мага жука матадан тигилген отуз көйнөк, отуз сыйра кийим бергиле», – деди. Алар: «Табышмагыңды айт, угалы», – дешти.


14Ал аларга: «Жегичтен тамак чыкты, күчтүүдөн таттуу чыкты», – деп айтты. Алар табышмакты үч күн бою жандыра алышкан жок.


15Жетинчи күнү Шимшондун колуктусуна: «Күйөөңдү көндүр, табышмактын жообун айтсын, болбосо сени да, атаңдын үйүн да өрттөп жиберебиз. Силер, эмне, бизди тоногону чакырдыңар беле?» – дешти[+].


16Аялы Шимшондун алдында келип ыйлап: «Сен мени жек көрөсүң, сүйбөйсүң. Менин элимдин уулдарына табышмак айттың, бирок мага жообун айткан жоксуң», – деди. Ал аялга: «Жандырмагын атама да, энеме да айткан эмесмин, анан сага айтмак белем?» – деди[+].


17Той болуп жаткан күндөрү, жети күн бою аялы анын алдына келип ыйлай берди. Жанын койбой сурай бергендиктен, акыры, жетинчи күнү ал аялына табышмактын жандырмагын айтты. Аялы болсо табышмактын жандырмагын өз элинин уулдарына айтып койду.


18Жетинчи күнү күн батар алдында жанагы кишилер келип, ага: «Балдан таттуу, арстандан күчтүү эмне бар?» – дешти. Шимшон аларга: «Эгерде менин кунаажыным менен кош айдабасаңар, табышмагымды таба алмак эмессиңер», – деди.


19Анын үстүнө Теңирдин Руху түшүп, ал Ашкелонго жөнөдү. Ал жерден ал отуз кишини өлтүрүп, кийимдерин чечип алып, табышмактын жандырмагын тапкандарга отуз сыйра кийим берди. Ал абдан каарданып, атасынын үйүнө кетип калды[+].


20

#### 15

1Бир нече күндөн кийин, оруу-жыюу убагында, Шимшон бир улак алып, аялын көргөнү келди. «Аялым жаткан бөлмөгө кирейин», – дегенде, аялдын атасы киргизбей койду.


2Аялынын атасы: «Сени аялыңды жек көрүп калды деп ойлоп, мен аны күйөө жолдошуңа алып берип койдум. Мына, сиңдиси андан сулуу, анын ордуна сиңдисин ал», – деди.


3Бирок Шимшон аларга: «Эми пелиштиликтерге жамандык кылсам, күнөөлүү болбойм», – деди.


4Шимшон кетти да, үч жүз түлкү кармап алып, шаманаларды алып, куйрукка куйрукту байлап, ар бир эки куйруктун ортосуна бирден шамана байлап койду.


5Анан шаманаларды күйгүзүп, түлкүлөрдү пелиштиликтердин эгинине коё берди. Боолонгон чөмөлөлөр да, орула элек эгиндер да, жүзүмзарлар да, зайтун бактар да өрттөнүп кетти.


6Пелиштиликтер: «Муну ким кылды?» – дешти. «Тимнатанын күйөө баласы Шимшон кылды, анткени анын аялын атасы анын күйөө жолдошуна алып берип койгон», – дешти. Ошондо пелиштиликтер жабыла келип, атасын да, кызын да өрттөп жиберишти.


7Шимшон аларга: «Ушундай кылганыңарга карабастан, мен силерден өч алам, ошондо гана жаным жай алат», – деди да,


8алардын тизелери менен жамбаштарын талкалап, жөнөп кетти. Ал Эйтам аскасынын капчыгайына барып жатып алды.

9


Шимшондун пелиштиликтерди жеңиши

Пелиштиликтер келип, стандары менен Жүйүт жерине, Лехинин жанына жайланышышты.


10Жүйүт жеринин тургундары: «Эмне үчүн бизге келдиңер?» – дешти. Алар: «Биз Шимшонду байлап кетели деп келдик, ал бизге кандай кылса, биз да ага ошондой кылабыз», – дешти.


11Ошондо жүйүттөрдөн үч миң адам чыгып, Эйтам аскасынын капчыгайына барып, Шимшонго: «Бизге пелиштиликтер үстөмдүк кылып жатышканын сен билбейсиңби? Эмне үчүн мындай кылдың?» – дешти. Шимшон аларга: «Алар мага кандай кылса, мен да аларга ошондой кылдым», – деди.


12Алар ага: «Биз сени байлап, пелиштиликтердин колуна салып берели деп келдик», – дешти. Шимшон аларга: «Өлтүрбөйбүз деп ант бергиле», – деди.


13Алар ага: «Жок, өлтүрбөйбүз, биз сени байлап, алардын колуна салып беребиз», – дешти. Аны эки жаңы жип менен байлашты да, капчыгайдан алып чыгышты.


14Ал Лехиге жакындаганда, пелиштиликтер кыйкырык менен тосуп алышты. Анын үстүнө Теңирдин Руху түштү. Ошондо анын колу байланган жиптер күйгөн зыгырдай болуп, үзүлүп түшүп калды[+].


15Ал эшектин астынкы жаак сөөгүн таап алды. Аны менен миң кишини уруп өлтүрдү[+].


16«Калың топту, эки топту эшектин жаак сөөгү менен өлтүрдүм, эшектин жаак сөөгү менен миң адамды өлтүрдүм», – деди Шимшон.


17Ушуну айтып, жаак сөөктү ыргытты да, ал жерди Рамат-Лехи[*]деп атады.


18Ал аябай суусап, Теңирге жалынып: «Сен кулуңа ушул улуу жеңишти бердиң. Эми каным катып, сүннөткө отургузулбагандардын колуна түшүп өлөмбү?» – деди.


19Ошондо Теңир Лехиден булак чыгарды. Ал суусунун кандырганда, күч-кубат алып, жанданып калды. Ошондон улам бул жер «Чакыргандын булагы» деп аталып калды, ал Лехиде ушул күнгө чейин бар.


20

#### 16

1


Шимшон Азада

Бир күнү Шимшон Азага келип, ал жерден бир бузулган аялды көрүп, анын үстүнө кирди[+].


2Азанын тургундарына: «Бул жерге Шимшон келди», – деп айтышты. Алар ал турган жерди тегеректеп, аны түнү бою шаардын дарбазасынын алдында аңдышты. «Таң атканга чейин күтүп, анан өлтүрөбүз», – деп, түнү бою жашынып жатышты.


3Шимшон болсо түн жарымына чейин жатып, түн ортосунда туруп, дарбазаны кашектери менен кошо чыгарып, кулпусу менен көтөрүп жонуна салды да, Хебронго кетчү жолдогу тоонун чокусуна алып чыгып кетти.

4


Шимшон менен Делила

Ошондон кийин ал Сорек өрөөнүндө жашаган бир аялды сүйүп калды, анын аты Делила эле.


5Аялга пелиштиликтердин төрөлөрү келип: «Аны көндүр, анын зор күчү эмнеде экенин, аны биз кантип жеңе ала турганыбызды астыртан бил, биз аны байлап, багынтып алалы. Бул кызматың үчүн ар бирибиз сага бир миң бир жүз шекелден күмүш берели», – дешти[+].


6Делила Шимшондон: «Айтчы мага, сенин зор күчүң эмнеде, сени багынтыш үчүн эмне менен байласа болот?» – деп сурады.


7Шимшон ага: «Эгерде мени кургатылбаган жети жаанын жиби менен байласа, күчүм кетип, кадимки эле адамдардай болуп калам», – деди.


8Пелиштиликтердин төрөлөрү аялга кургатылбаган жети жаанын жибин алып келип беришти. Аял жаанын жиби менен аны байлап салды.


9(Ошол учурда аялдын уктоочу бөлмөсүндө пелиштиликтердин бири жашынып отурган). Аял ага: «Шимшон! Сага каршы пелиштиликтер келе жатышат!» – деди. Ошондо ал жаанын жиптерин үзүп жиберди, алар кендирдин бир жиби от тийгенде үзүлгөндөй үзүлдү. Ошентип, анын күчү эмнеде экени билинген жок.


10Делила Шимшонго: «Сен мени алдап койгон турбайсыңбы, мага калп айткан турбайсыңбы. Айтчы, сени эмне менен байласа болот?» – деди.


11Ал аялга: «Эгерде мени урунула элек жаңы жип менен байласа, күчүм кетип, кадимки эле адамдардай болуп калам», – деди[+].


12Делила аны жаңы жип менен байлап: «Шимшон! Сага каршы пелиштиликтер келе жатышат! (Ошол учурда аялдын уктоочу бөлмөсүндө бирөө жашынып отурган)» – деди. Ал колдору байланган жипти чарык жипти үзгөндөй эле үзүп салды.


13Ошондо Делила Шимшонго: «Мени алдап, дагы калп айтып койгон турбайсыңбы. Айтчы, сени эмне менен байласа болот?» – деди. Ал аялга: «Эгерде башымдагы жети өрүм чачымды кездеме кошуп өрүп, аны кездеме соккон аркакка мык менен кагып койсоң, күчүм кетип, кадимки эле адамдардай болуп калам», – деди.


14Аял кездеме соккон аркакты жерге казык менен кагып: «Шимшон! Сага каршы пелиштиликтер келе жатышат!» – деди. Ал уйкусунан ойгонуп, казыкты, кездеме соккон аркакты кездемеси менен кошо сууруп алды.


15Ошондо Делила ага: «Сен мага “Сени сүйөм” деп кантип айтып жатасың? Сенин жүрөгүң мени менен эмес турбайбы. Мени үч жолу алдадың, зор күчүң эмнеде экенин айткан жоксуң», – деди[+].


16Аял күн сайын аны кыйнап, жанын койбой койгондуктан, ал абдан кыйналып, чыдай албай кетти.


17Ошондо ал жүрөгүндөгүсүнүн баарын аялга ачып берди: «Менин башыма устара тийген эмес, анткени мен энемдин ичинде жаткандан тартып эле Кудайдын назиримин. Эгерде менин чачымды кырып салса, күчүм кетип, алдан тайып, кадимки эле адамдардай болуп калам»[+].


18Делила Шимшондун жүрөгүндөгүсүнүн баарын ачып бергенин көрүп, киши жөнөтүп, пелиштиликтердин төрөлөрүнө: «Эми келгиле, ал мага жүрөгүндөгүнүн баарын ачып берди», – деп айттырды. Пелиштиликтердин төрөлөрү күмүштөрүн колдоруна көтөрүп, аялга келишти.


19Аял Шимшонду тизесине уктатып, бир кишини чакыртып, башындагы жети өрүм чачын кырдырды. Ошондо анын күчү кете баштады, акыры ал күчтөн ажырады.


20Аял: «Шимшон, пелиштиликтер сага каршы келе жатышат!» – деди. Ал уйкусунан ойгонуп: «Мурдагыдай эле кутулуп кетем», – деп ойлоду. Ал Теңир таштап койгонун билген жок.


21Пелиштиликтер аны кармап алып, көзүн оюп, Азага алып келишти да, эки жез чынжыр менен кишендеп салышты. Ал туткундар жаткан жайда тегирмен тартып жатты.


22Ошол арада анын башындагы чачы өсө баштады.

23


Шимшондун өлүмү

Пелиштиликтердин төрөлөрү өз кудайы Дагонго чоң курмандык чалуу үчүн жана көңүл ачуу үчүн чогулушту. Алар: «Биздин кудайыбыз душманыбыз Шимшонду колубузга салып берди», – дешти[+].


24Жалпы эл да Шимшонду көрүп, өз кудайын даңктап: «Жерибизди кыйраткан, көбүбүздү өлтүргөн душманыбызды кудайыбыз колубузга салып берди», – деди.


25Көңүлдөрү ачылганда, алар: «Шимшонду алып келгиле, ал бизге тамаша койсун», – дешти. Шимшонду туткундар жаткан жайдан алдырып келишти. Ал аларга тамаша койду. Анан алар аны эки тирөөчтүн ортосуна коюшту.


26Шимшон аны колунан жетелеп келген жаш жигитке: «Үйдү кармап турган тирөөчтөрдүн жанына алып барчы, сыйпалап көрүп, жөлөнүп турайын», – деди.


27Үй толо эркек менен аял эле. Ал жерде пелиштиликтердин бардык төрөлөрү отурган, үйдүн төбөсүнө үч миңге жакын эркек-аял чогулуп, тамаша коюп жаткан Шимшонду карап турушкан.


28Ошондо Шимшон Теңирге жалынып: «Кудай-Теңирим! Мени эсте, о Кудайым, мага дагы бир жолу күч бере көр! Эки көзүмдүн куну үчүн пелиштиликтерден бир дем менен өч алайын!» – деди.


29Анан үйдү кармап турган эки ортоңку тирөөчтүн бирине оң колу менен, бирине сол колу менен таянып турду да, аларды ордунан жылдырып жиберди.


30Анан Шимшон: «Пелиштиликтер менен бирге өлөйүн!» – деди. Бардык күчү менен чиренип туруп түрттү эле, үй кулап, төрөлөрдү, андагы элдин баарын басып калды. Шимшон өлөр алдында өлтүргөн адамдардын саны анын буга чейин өлтүргөн адамдарынын санынан көп болду.


31

#### 17

1


Миханын буркандары

Эпрайым тоосунда Миха деген бир адам болгон.


2Ал энесине: «Сенин бир миң бир жүз шекел күмүшүңдү алып кетишкенде, сен менин көзүмчө каргыш айткансың. Ошол күмүш менде. Аны мен алгам», – деди. Энеси: «Уулумду Теңир жалгасын!» – деди[+].


3Анан ал энесине бир миң бир жүз шекел күмүштү кайрып берди. Энеси: «Бул күмүштөрдү Теңирге арнадым. Мен буларды сага берем, сен булардан жасалма кудай, буркан жаса», – деди[+].


4Бирок ал күмүштөрдү энесине кайра кайрып берди. Энеси эки жүз шекел күмүштү алып, күмүш эритүүчү устага берди. Ал андан жасалма кудай, буркан куйду, ал буркан Миханын үйүнө коюлду[+].


5Миханын бутканасы бар эле. Ал эфод жана терафим жасатып, балдарынын бирин өзүнө ыйык кызмат кылуучу кылып алды[+].


6Ошол убакта Ысрайылда падыша болгон эмес. Ар ким өзү туура көргөндү кылчу[+].


7Ошол учурда ошол жерде бир леби жигит жашачу, ал Жүйүттүн Бейт-Лехеминен эле. Ал Жүйүт уруусунун арасында жашачу[+].


8Ал жигит Жүйүттүн Бейт-Лехем шаарынан чыгып, ар кайсы жерде жашап жүрдү. Жер кезип жүрүп, Эпрайым тоосундагы Миханын үйүнө туш болду.


9Ошондо Миха андан: «Кайдан келе жатасың?» – деп сурады. Ал ага: «Мен лебимин, Жүйүттүн Бейт-Лехеминен келе жатам, жашаганга жер издеп жүрөм», – деди.


10Миха ага: «Меникинде кал, мага ата жана ыйык кызмат кылуучу бол. Мен сага жылына он күмүш шекел төлөп турам, кийген кийимиң, ичкен тамагың менден болот», – деди.


11Леби ал кишиникинде калууга макул болду. Ал ага уулдарынын бириндей эле болуп калды.


12Миха лебини ыйык кызмат кылуучу кылып дайындады. Ал жигит ыйык кызмат кылуучу болуп, Миханын үйүндө жашап калды.


13

#### 18

1


Миха жана Дан уруусу

Ошол убакта Ысрайылда падыша болгон эмес. Ошол убакта Дан уруусу отурукташууга жер издеп жүргөн, анткени ошол күнгө чейин Ысрайыл урууларынын ичинен аларга үлүш тие элек эле[+].


2Жер чалып, жерди көрүп келиш үчүн, Дан уулдары өз уруусунан, Сора менен Эштаулдан беш эр жүрөк кишини: «Баргыла, жер чалып келгиле», – деп жиберишти. Алар Эпрайым тоосундагы Миханын үйүнө келип, түнөп калышты[+].


3Миханын үйүнүн жанында жүргөн алар жаш лебинин үнүн таанып, үйгө кирип: «Сени бул жерге ким алып келди? Бул жерде эмне кылып жатасың, эмне үчүн бул жерде жүрөсүң?» – деп сурашты.


4Ал аларга: «Миха мага муну-тигини кылды, мени жалдады, мен анын ыйык кызмат кылуучусу болуп калдым», – деп жооп берди.


5Алар ага: «Биз алган багытта жолубуз болобу, Кудайдан сурачы, билип алалы», – дешти[+].


6Ыйык кызмат кылуучу аларга: «Тынчтык менен бара бергиле, силер бара жаткан жол Теңирдин алдында», – деди.


7Ал беш киши жүрүп отуруп, Лаишке келди. Ал жерден сидондуктарга окшоп тынч, бейкапар, эч нерседен кам санабай жашап жаткан элди көрдү. Ал жерде ыза кылып кордоо деген, үстөмдүк кылуу деген жок эле. Алар сидондуктардан алыс жашап, эч ким менен эч кандай иштери жок эле[+].


8Анан алар Сора менен Эштаулга, өз бир туугандарына кайтып келишти. Бир туугандары алардан: «Кандай кабар менен келдиңер?» – деп сурашты.


9Алар: «Биз ал жерди көрдүк, ал укмуштай сонун жер экен. Жүргүлө, ал жерди басып алалы. Ойлонуп турбагыла, тезирээк баралы да, ал жерди энчибизге алалы.


10Барганда, эч нерседен кам санабай жаткан элди көрөсүңөр. Ал жер өтө кенен, аны Кудай колуңарга берип жатат. Ал жер эч нерседен кем эмес жер экен», – дешти.


11Ошондо Дан уруусунан алты жүз эркек курал-жарак асынып, Сора менен Эштаулдан жөнөп кетти.


12Алар Жүйүт жериндеги Кирийат-Жейаримге жетип, станы менен туруп калышты. Ошондуктан Кирийат-Жейаримдин батыш тарабындагы ал жерди бүгүнкү күнгө чейин «Дан станы турган жер» деп аташат[+].


13Ал жерден алар Эпрайым тоосуна бет алып, Миханын үйүнө келишти.


14Лаиш жергесин көрүүгө барган жанагы беш киши өз бир туугандарына: «Бул үйлөрдүн биринде эфод, терафим, жасалма кудай жана куюлуп жасалган буркан бар экенин билесиңерби? Демек, эмне кылуу керек экендигин ойлонгула», – дешти.


15Алар жаш лебинин үйүнө, Миханын үйүнө киришип, анын ал-жайын сурашты.


16Ал эми Дан уулдарынын курал-жарак асынган алты жүз кишиси дарбазанын жанында турду.


17Жер чалганы барган беш киши үйгө кирип, жасалма кудайды, эфодду, терафимди, куюлуп жасалган бурканды тартып алды. Ыйык кызмат кылуучу курал-жаракчан алты жүз киши менен дарбазанын жанында турган.


18Алар Миханын үйүнө кирип, жасалма кудайды, эфодду, терафимди жана куюлуп жасалган бурканды алып жатышканда, ыйык кызмат кылуучу алардан: «Эмне кылып жатасыңар?» – деп сурады.


19Алар ага: «Үнүңдү чыгарбай, колуң менен оозуңду басып, биз менен жүр. Бизге ата жана ыйык кызмат кылуучу бол. Бир кишинин үйүндө ыйык кызмат кылуучу болгонуң жакшыбы же бүт Ысрайыл урууларына ыйык кызмат кылуучу болгонуң жакшыбы?» – дешти.


20Ыйык кызмат кылуучу кубанып, эфодду, терафимди жана бурканды алып, алар менен жөнөдү.


21Алар жолго чыгышты, аялдар менен балдарды, малды, оор жүктөрдү алдыга коё беришти.


22Алар Миханын үйүнөн узап кетишкенден кийин, Миханын кошуналары чогулуп, Дан уулдарынын артынан түшүштү.


23Алар Дан уулдарына кыйкырышты. Дан уулдары кайрылып, Михага: «Сага эмне керек, эмне кыйкырасың?» – дешти.


24Миха аларга: «Жасаткан кудайларымды да, ыйык кызмат кылуучумду да алып кеттиңер. Мага эч нерсе калтырган жоксуңар! Сага эмне керек деп, кантип айтып жатасыңар?» – деди[+].


25Дан уулдары ага: «Унчукпа, үнүңдү укпайлы, болбосо арабыздагы кээ бирөөлөр ачууланып, силерге кол салышат. Өзүңдү да, үй-бүлөңдү да мерт кылып аласың», – дешти.


26Дан уулдары өз жолдору менен кете беришти. Миха алардын күчтүү экенин көрүп, артына кайрылып, үйүнө келди.


27Дан уулдары болсо Миха жасагандарды жана анын ыйык кызмат кылуучусун алып кетишти. Алар Лаиште бейкапар, тынч жашаган элге каршы барып, аларды кылыч мизине алып, шаарына от коюп, өрттөп жиберишти[+].


28Жардам берер эч ким болгон жок, анткени алар Сидондон алыс жашашчу, эч ким менен иштери жок болчу. Бул шаар Бейт-Рекоптун жанындагы өрөөндө жайгашкан. Дан уулдары шаарды кайра куруп, ошол шаарга отурукташышты[+].


29Шаарга Ысрайыл уулу Дан уруусунун атасынын атынан «Дан» деген ат коюшту. Шаардын мурдагы аты Лаиш болчу.


30Дан уулдары өздөрүнө бурканды коюп алышты. Ал жерде жашоочулар туткундалып кеткенге чейин, Менашенин уулу Гейиршомдун уулу Жонатан жана анын уулдары Дан уруусуна ыйык кызмат кылуучу болушту[+].


31

#### 19

1


Леби жана анын күң аялы

Ошол убакта Ысрайылда падыша болгон эмес. Ошол убакта Эпрайым тоосунун этегинде бир леби жашачу. Ал Жүйүт жеринин Бейт-Лехеминен күң аял алды[+].


2Күң аял аны менен чатакташып, Жүйүт жеринин Бейт-Лехеминдеги өз атасынын үйүнө кетип калып, төрт ай ошол жерде болду.


3Күйөөсү кулун жана эки эшегин алды да, көңүлүн таап сүйлөшүп, кайра алып келиш үчүн, аялынын артынан барды. Аял аны өз атасынын үйүнө алып кирди.


4Жаш аялдын атасы аны көргөндө, кубаныч менен тосуп алды. Кайын атасы, жаш аялдын атасы, аны кетирбей алып калды. Ал аныкында үч күн болду. Алар ичип-жеп, ошол жерде түнөп калышты.


5Төртүнчү күнү алар эртең менен эрте турушту, ал туруп, жөнөмөкчү болду. Жаш аялдын атасы күйөө баласына: «Бир кесим нан жеп, кубаттанып ал, анан жөнөйсүңөр», – деди.


6Алар калып калышты. Экөө дагы ичип-жешти. Жаш аялдын атасы ага: «Дагы бир түнгө калып, көңүлүңдү ач», – деди.


7Ал туруп, жөнөмөкчү болгондо, кайын атасы сурангандыктан, аныкында дагы түнөп калды.


8Бешинчи күнү ал эртең менен эрте туруп, кетмей болду. Жаш аялдын атасы: «Нан жеп кубаттанып ал, күн батканча коё тургула», – деди. Экөө дагы ичип-жешти.


9Ал киши аялы, кулу менен кетүүгө камынып, ордунан турду. Кайын атасы, жаш аялдын атасы, ага дагы: «Күн кечтеп кетти, конуп алгыла! Күн батканы калды, түнөп кет, көңүл ач. Эртең эртерээк туруп, жолго чыккыла», – деди.


10Бирок күйөө баласы түнөөгө макул болбой, жолго чыгып, Жебуска, азыркы Иерусалимге келди. Ал жүк артылган эки эшеги, аялы менен келди[+].


11Алар Жебуска жеткени калганда, күн батып калган эле. Ошондо малайы мырзасына: «Жебустуктардын ушул шаарына кирип, түнөп кетели», – деди.


12Мырзасы малайына: «Жок, башка уруунун шаарына кирбейбиз, алар Ысрайылдын урууларынан эмес, Гибага жетели», – деди.


13Анан кулуна: «Гибага же Рамага жетип конобуз», – деди.


14Алар Бенжеминдин Гиба шаарына жетишкенде, күн батты.


15Алар Гибага түнөп алыш үчүн, ошол тарапка бурулушту. Ал шаарга кирип, көчөгө отурду, бирок эч ким үйүнө түнөп кетүүгө чакырган жок.


16Кечинде бир абышка талаа жумушунан үйүнө кайтып келе жаткан. Ал Эпрайым тоосунан эле, бирок Гибада жашачу. Гибанын тургундары Бенжемин уулдарынан болчу.


17Абышка башын көтөрүп, шаардын көчөсүндө келаткан жолоочуну көрүп: «Кайда баратасың? Кайдан келдиң?» – деп сурады.


18Ал абышкага: «Биз Жүйүттүн Бейт-Лехеминен келе жатабыз, азыр өз жериме, Эпрайым тоосуна баратабыз. Жүйүттүн Бейт-Лехемине баргам, азыр Теңир үйүнө баратам. Эч ким үйүнө түнөп кетүүгө чакырган жок.


19Эшектерибиздин саманы да, жеми да бар. Ошондой эле кулдарыңдын: менин, күңүңдүн, кулумдун жээр наны, ичээр шарабы да бар. Эч нерседен кем эмеспиз», – деп жооп берди.


20Абышка ага: «Кам санаба! Сенин муктаждыгың менин мойнумда болсун. Көчөгө түнөбөсөң эле болду», – деди[+].


21Анан ал аны өз үйүнө алып келип, эшектерине жем берип, жайланыштырды. Алар буттарын жуушту, ичип-жешти.


22Алар көңүл ачып жатканда, шаардагы бузулган адамдар үйдү курчап алышып, эшикти каккылап, үйдүн ээсине, абышкага: «Үйүңө кирген адамды сыртка чыгар, биз ага жакындайбыз», – дешти[+].


23Үйдүн ээси сыртка чыгып, аларга мындай деди: «Жок, туугандарым, жамандык кылбагыла. Бул адам – менин үйүмө келген конок, мындай жийиркеничтүү ишке барбагыла.


24Үйүмдө бойго жеткен кызым бар, мунун күң аялы бар. Аларды алып чыгайын, аларга эмне кылгыңар келсе, ошону кылгыла, бирок бул кишиге мындай кылбагыла, мындай жийиркеничтүү ишке барбагыла».


25Бирок алар аны уккусу келишкен жок. Ошондо күйөөсү күң аялын жетелеп, көчөгө чыгарып берди. Алар аны зордуктап, түнү бою, таң аткыча кордоп чыгышты. Аны жерге жарык киргенде коё беришти.


26Аял таң атарда келип, мырзасы түнөгөн үйдүн эшигине жетип жыгылып, таң аткыча жатты.


27Мырзасы эртең менен туруп, эшикти ачып, жолго чыгыш үчүн сыртка чыкты. Күң аялы болсо босогону кучактап, эшиктин алдында жатыптыр.


28Ал аялына: «Тур, жөнөйлү», – деди. Бирок жооп болгон жок, себеби ал өлүп калган эле. Ал ордунан туруп, аялды эшекке артып, өз үйүнө жөнөдү.


29Ал өз үйүнө келип, бычак алып, күң аялын кескилеп, он эки мүчөгө бөлдү да, Ысрайылдын бардык жерине жөнөттү[+].


30

#### 20

1


Элдин Бенжемин уруусун жазалоо тууралуу чечими

Дандан Бейер-Шебага чейинки аймактарда жана Гилат жеринде жашаган Ысрайылдын бардык уулдары, бүт жамаат Миспага Теңирдин алдында бир кишидей чогулушту[+].


2Бардык эл башчылары, Ысрайылдын бардык уруулары, кылычын кынынан сууруган төрт жүз миң жөө аскер Кудайдын элинин чогулушуна келишти.


3Бенжемин уулдары Ысрайыл уулдарынын Миспага келгенин угушту. Ысрайыл уулдары: «Айткыла, бул жаман иш кандайча болду?» – деп сурашты.


4Өлгөн аялдын күйөөсү, леби мындай деп жооп берди: «Мен күң аялым менен Бенжеминдин Гиба шаарына түнөгөнү келген элем.


5Ошондо Гибанын тургундары мага каршы көтөрүлүп, мен түнөгөн үйдү түн ичинде курчап калышты. Алар мени өлтүргүсү келишкен эле. Алар менин күң аялымды кордошту, ал өлүп калды.


6Мен күң аялымды алып барып, кескилеп, Ысрайылга караштуу бардык дубандарга жөнөттүм. Анткени алар Ысрайылда мыйзамсыз, жийиркеничтүү иш кылышты[+].


7Ысрайыл уулдары, бардыгыңар ушул жерде турасыңар, бул ишти талдап, ушул жерде чечкиле».


8Ошондо бүт эл бир кишидей мындай деди: «Эч кимибиз өз чатырларыбызга барбайбыз, өз үйлөрүбүзгө кайтпайбыз.


9Гиба үчүн өкчөмө таш ыргытабыз.


10Ысрайылдын ар бир уруусунан: жүз кишиден он, миңден жүз, түмөндөн миң кишини чыгарып жөнөтөбүз. Алар Бенжеминдин Гибасын Ысрайылда кылган жийиркеничтүү иши үчүн жазалаганы бара турган элге азык алып барышат».


11Ошондо бардык ысрайылдыктар бул шаарга каршы бир кишидей топтолушту да,


12Бенжемин уруусуна чабармандарды жөнөтүп, мындай деп айттырышты: «Кандай жийиркеничтүү иш кылгансыңар!


13Гибадагы бузулган адамдарды чыгарып бергиле, биз аларды өлтүрүп, Ысрайылдагы жамандыкты түп-тамыры менен жок кылабыз». Бирок Бенжемин уулдары бир туугандарынын, Ысрайыл уулдарынын, үнүн уккулары келген жок[+].


14Анан Бенжемин уулдары Ысрайыл уулдары менен согушуу үчүн, өздөрү жашаган шаарлардан чыгып, Гибага топтолушту.


15Ошол күнү өздөрү жашаган шаарлардан чыгып, Гибага чогулуп, кылычын кынынан сууруган Бенжемин уулдары жыйырма алты миң киши болду. Булардан тышкары, Гибанын өзүнөн жети жүз тандалган жоокер эсепке кирди[+].


16Бул элдин ичинен тандалган жети жүз киши сологой болгон. Алар салмоордон таш ыргытканда таамай тийгизген жоокерлер болчу[+].


17Бенжемин уулдарын кошпогондо, ысрайылдыктардын кылычын кынынан сууруган жоокерлеринин саны төрт жүз миң болчу. Мунун баары согушка жөндөмдүү адамдар эле[+].

18


Бенжеминге каршы согуш

Алар туруп, Бейтелге барышты. Ысрайыл уулдары Кудайдан: «Бенжемин уулдарына каршы согушту биздин арабыздан биринчи ким башташы керек?» – деп сурашты. Теңир аларга: «Жүйүт баштайт», – деди[+].


19Ысрайыл уулдары эрте туруп, стандары менен Гибанын жанына жайгашышты.


20Бенжемин уулдары менен согушуу үчүн, Ысрайыл уулдары тизилип, Гибанын алдында турушту.


21Бенжемин уулдары Гибадан чыгышты. Алар ошол күнкү салгылашта жыйырма эки миң ысрайылдыкты сулатышты[+].


22Бирок Ысрайыл эли кайраттанып, кечээги турган жерине кайра тизилип турду.


23Ысрайыл уулдары кечке чейин Теңирдин алдында ыйлап, Кудайдан: «Бир туугандарыбыз Бенжемин уулдарына каршы барсак болобу?» – деп сурашты. Теңир аларга: «Баргыла», – деди.


24Экинчи күнү Ысрайыл уулдары Бенжемин уулдарына жакындап барышты.


25Бенжемин уулдары аларга каршы экинчи күнү да жапырт чыгып, кылыч көтөргөн Ысрайыл уулдарынан дагы он сегиз миң адамды жерге сулатышты.


26Ошондо бүт Ысрайыл уулдары менен бүт эл Бейтелге келип, ошол жерде отуруп алып, Теңирдин алдында ыйлашты, кечке чейин орозо кармашты. Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды, тынчтык курмандыктарын чалышты.


27Анан Ысрайыл уулдары Теңирдин эркин сурашты (ошол учурда Кудайдын келишим сандыгы ошол жерде эле,[+]


28Арундун уулу, Элазардын уулу Пинкас анын алдында кызмат кылчу). Алар: «Бир туугандарыбыз Бенжемин уулдарына каршы барсак болобу?» – деп сурашты. Теңир аларга: «Баргыла, эртең Мен аларды силердин колуңарга салып берем», – деди.


29Ысрайылдыктар Гибанын тегерегине буктурма коюшту[+].


30Ысрайыл уулдары Бенжемин уулдарына каршы үчүнчү күнү да бет алышты. Алар мурдагыдай эле Гибанын алдында тизилип турушту.


31Бенжемин уулдары шаардан чыгып, аларга каршы бет алышты. Аларды мурдагыдай эле Бейтелге кетчү жолдо жана талаа менен Гибага кетчү жолдо кырып салышты. Ысрайылдыктардан отузга жакын адам өлдү.


32Ошондо Бенжемин уулдары: «Алар мурдагыдай эле алдыбызда сулап жатышат», – дешти. Ысрайыл уулдары болсо: «Булардан качалы да, шаарынан алыстатып, алагды кылып, жолго алып чыгалы», – дешти[+].


33Бардык ысрайылдыктар орундарынан туруп, Баал-Тамарга тизилишти. Ошондо буктурмадагы ысрайылдыктар чыга калып, Гибанын батыш тарабынан кол салышты.


34Ысрайылдын тандалган он миң жоокери Гибанын алдына келди, ошондо катуу салгылаш болду. Бенжемин уулдары баштарына мүшкүл түшөрүн билишкен жок.


35Теңир Бенжемин уулдарын ысрайылдыктардын алдында талкалады. Ошол күнү ысрайылдыктар кылычын кынынан сууруган Бенжемин уулдарынан жыйырма беш миң бир жүз адамды сулатышты.

36


Бенжемин уулдарынын жеңилиши

Бенжемин уулдары өздөрүнүн жеңилип калганын көрүштү. Ысрайылдыктар аларга жол бошотуп беришти, анткени алар Гибадагы өздөрү койгон буктурмага ишеништи.


37Буктурмадагылар болсо Гибага шашылыш кирип, бүт шаарды кылычтап кырды[+].


38Шарттуу белги беребиз деп, ысрайылдыктар буктурмада жаткандар менен сүйлөшүп алышкан, шаардан түтүн көтөрүлгөндө, алар кол салышмак.


39Ошентип, ысрайылдыктар согуш талаасынан чегине бергенде, Бенжемин уулдары кол салып, ысрайылдыктардын отузга жакын адамын өлтүрүштү да: «Булар мурдагы салгылаштардагыдай эле алдыбызда сулап жатышат», – дешти.


40Ошол учурда шаардан түтүн көтөрүлдү. Бенжемин уулдары артын карашса, бүт шаарды түтүн каптап, түтүн асманга көтөрүлүп жатыптыр.


41Ысрайылдыктар кайра артка кайрылышты, Бенжемин уулдары эмне кыларын билбей калышты, анткени баштарына мүшкүл түшкөнүн көрүштү.


42Ошондо алар ысрайылдыктардан качып, чөлгө карай кеткен жолго түшүштү, бирок качып кутула алышкан жок, шаарлардан чыккан ысрайылдыктар аларды өлтүрүштү.


43Алар Бенжемин уулдарын курчап, Гибанын чыгыш тарабындагы Менухага чейин кууп барышты.


44Бенжемин уулдарынын он сегиз миң эр жүрөк адамы өлдү.


45Калгандары чөлдөгү Римон аскасына качышты. Ысрайылдыктар жол бою дагы беш миң адамды кырышты. Алардын артынан Гидомго чейин кууп барып, алардын эки миң адамын өлтүрүштү[+].


46Бенжемин уулдарынан ошол күнү бардыгы болуп кылычын кынынан сууруган жыйырма беш миң жоокер кырылды, алардын бардыгы эр жүрөк адамдар эле.


47Аман калган алты жүз адам чөлгө качып, Римон аскасына жашынды. Алар таштуу Римон тоосуна төрт ай корголошту.


48

#### 21

1


Бенжемин уруусунун кийинки тагдыры

Ысрайылдыктар Миспада: «Эч кимибиз Бенжемин уулдарына кыз бербейбиз», – деп ант беришти[+].


2Эл Бейтелге келип, ошол жерде кечке чейин Кудайдын алдында отуруп алып, өкүрүп ыйлады.


3Алар мындай дешти: «Оо, ысрайылдыктардын Кудай-Теңири! Эмне үчүн Ысрайылда ушундай болду? Эми анын бир уруусу жок болду!»


4Эл эртеси эртең менен эрте туруп, ошол жерге курмандык чалынуучу жай куруп, Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды, тынчтык курмандыктарын чалды.


5Ысрайыл уулдары: «Теңирдин алдына Ысрайыл урууларынын ичинен ким келбей калды?» – дешти. Анткени Миспага, Теңирдин алдына келбей калган адам өлүм жазасына тартылат деген катуу каргыш айтылган эле.


6Ысрайыл уулдары бир туугандары Бенжемин уулдарына боор ооруп, мындай дешти: «Азыр Ысрайылдын бир уруусу кесилип ташталды[+].


7Тирүү калгандарга кайдан аял алып беребиз? Аларга кыз бербейбиз деп, Теңирдин алдында ант бербедик беле?»


8Алар дагы: «Миспага, Теңирдин алдына Ысрайыл урууларынын ичинен ким келбей калды?» – дешти. Теңирдин алдына, станга Гилаттын Жабешинен эч ким келбептир[+].


9Алар келген элди кыдырып көрүшкөндө, Гилаттын Жабешинин тургундарынан эч ким келбептир.


10Жамаат он эки миң эр жүрөк жигитке мындай буйрук берип жөнөттү: «Баргыла, Гилаттын Жабешинин тургундарын аял дебей, бала дебей кылычтап кыргыла.


11Дагы мындай кылгыла: бардык эркектерин, эркек көргөн бардык аялдарын кырып салгыла»[+].


12Ошондо алар Гилаттын Жабешинин тургундарынын ичинен эркек көрө элек төрт жүз кызды таап, Канаан жериндеги Шило станына алып келишти[+].


13Анан бүт жамаат Римон аскасындагы Бенжемин уулдары менен сүйлөшүүгө чабарман жөнөтүп, аларга тынчтык жарыялады[+].


14Ошондо Бенжемин уулдары кайрылып келишти. Гилаттын Жабешиндеги өздөрү аман калтырган кыздарды аларга аялдыкка беришти, бирок бул жетишсиз болуп калды.


15Теңир Ысрайыл урууларына жарака кетиргендиктен, Бенжемин уулдарына элдин боору ооруду.


16Жамааттын аксакалдары: «Калгандарына аялды кайдан табабыз? Анткени Бенжемин уулдарынын кыз-келиндери түгөл кырылган», – дешти.


17Алар дагы мындай дешти: «Ысрайылдын бир уруусу жоюлуп кетпеш үчүн, мураска калган жер тирүү калган Бенжемин уулдарына калсын.


18Бирок кыздарыбызды аларга аялдыкка бере албайбыз, анткени Ысрайыл уулдары: “Бенжемин уулдарына кыз бергендер каргышка калсын!” – деп ант беришкен».


19Алар дагы: «Бейтелден түндүккө жана Бейтелден Шекемге кетүүчү жолдон чыгышка, Лебондон түштүккө карай кеткен жердеги Шилодо Теңирдин жыл сайын өткөрүлүүчү майрамы болот», – дешти.


20Анан алар Бенжемин уулдарына мындай деп буйрук кылышты: «Барып, жүзүмзардын арасына жашынып, карап тургула.


21Шилолук кыздар бийлегени чыгышканда, жүзүмзардан чыга калгыла да, Шилолук кыздардан ар кимиң бирден кызды ала качып, аларды Бенжемин жерине алып кеткиле[+].


22Алардын аталары же бир туугандары бизге даттанып келишсе: “Алар үчүн бизди кечирип койгула, биз алардын ар бирине согуштан аял ала келген жокпуз, силер да аларга кыздарыңарды берген жоксуңар. Берсеңер, күнөөлүү болуп калмаксыңар”, – деп айтабыз».


23Бенжемин уулдары так ошондой кылышты, өздөрүнүн санына жараша оюн-шоокко келген кыздардан бирден ала качышты да, өздөрүнүн үлүшүнө тийген жерлерге кайтып кетишти. Шаарларды калыбына келтирип, ошол жерлерде жашап калышты.


24Ошол эле учурда ысрайылдыктардын ар кимиси өз уруусуна, өз үй-бүлөсүнө, өз энчисине тийген жерлерге тарап кетишти.


25Ошол убакта Ысрайылда падыша болгон эмес. Ар ким өзү туура көргөндү кылчу[+].

### Рут


[1]

[2]

[3]

[4]


#### 1

1


Элимелектин үй-бүлөсүнүн Маапка көчүп кетиши

Башкаруучулар башкарып турган күндөрү Жүйүт аймагында ачарчылык болду. Жүйүт аймагынын Бейт-Лехем шаарынан бир киши аялы, эки уулу менен Маап талааларына жашаганы кетти[+].


2Ал кишинин ысымы Элимелек, аялынын ысымы Наами, ал эми эки уулунун ысымдары Махлон жана Килийон эле. Алар Жүйүт жеринин Бейт-Лехеминен чыккан эфраталыктар эле. Алар Маап талааларына келип, ошол жерде калышты.


3Нааминин күйөөсү Элимелек көз жумуп, Наами эки уулу менен калды.


4Алар Маап кыздарынан аял алышты. Биринин ысымы Орпа, экинчисинин ысымы Рут эле. Алар ошол жерде он жылга жакын жашашты.


5Бирок анын эки уулу тең, Махлон да, Килийон да көз жумду. Ал аял эки уулу менен күйөөсүнөн ажырап, жалгыз калды.

6


Наами менен Руттун кайтып келиши

Ошондо ал келиндери менен Маап талааларынан чыгып, кайра өз жерине жөнөдү, анткени Маап талааларында жашап турганда, Кудай Өз элине келгенин, аларга нан бергенин укту.


7Ал жашап турган жеринен чыкты, аны менен кошо эки келини да жөнөдү. Жүйүт жерине кайтып бара жаткан жолдо Наами эки келинине:


8«Баргыла, ар бириңер өз энеңердин үйүнө кайткыла. Маркумдарга жана мага кылганыңарга жараша Теңир силерге ырайым кылсын!


9Теңир батасын берип, экөөң тең күйөөгө чыгып, баш паана тапкыла!» – деди. Анан аларды өптү, бирок алар буркурап ыйлап:


10«Жок, биз сени менен кошо сенин элиңе кайтабыз», – дешти.


11Наами болсо мындай деди: «Кайткыла, кыздарым. Мени менен барып эмне кыласыңар? Менин ичимде силерге күйөө боло турган балдарым бар бекен?


12Кайткыла, кыздарым, баргыла. Мен эми күйөөгө тийгидей, жаш эмесмин. Эгерде мен: “Менден дагы эле үмүттөнсөңөр болот”, – десем да, атүгүл, ушул түнү күйөөм менен болуп, уулдуу болсом да,


13алар чоңойгуча, күтүп отурмак белеңер? Күйөөгө чыкпай жүрө бермек белеңер? Жок, кыздарым, силерди ойлоп, аябай капаланып жатам, анткени Теңирдин колу мага каршы көтөрүлдү»[+].


14Алар кайрадан буркурап ыйлай башташты. Ошондо Орпа кайын энеси менен коштошту, Рут болсо аны менен калды.


15Наами Рутка: «Мына, келиниң өз элине, өз кудайларына кайтты. Келиниңдин артынан сен да кайт», – деди[+].


16Бирок Рут: «Сени таштап, кайтып кетүүгө мени мажбурлаба. Сен кайда барсаң, мен да ошол жакка барам; сен кайсы жерде жашасаң, мен да ошол жерде жашайм. Сенин элиң менин элим, сенин Кудайың менин Кудайым болот.


17Сен кайсы жерде өлсөң, мен да ошол жерде өлөм, сөөгүм ошол жерге коюлат. Теңир мени жазаласын, катуу жазаласын. Мени сенден өлүм гана ажыратат», – деди[+].


18Наами Руттун өзү менен бирге кетүүнү бекем чечкенин көрүп, көндүргөнүн токтотту.


19Ошентип, экөө Бейт-Лехемге чогуу келишти. Алар Бейт-Лехемге келгенде, бүт шаар кыймылга келип: «Бул Наамиби?» – дешти.


20Наами аларга: «Мени Наами[*]деп чакырбагыла, мени Мара[*]деп чакыргыла, анткени Бардыгын Кармап Туруучу мени оор кайгыга салды.


21Мен бул жактан түгөл кеткем, бирок Теңир мени куру кол кайтарды. Теңир мени айыптаган соң, Бардыгын Кармап Туруучу башымды кайгыга салган соң, мени Наами деп чакыруунун эмне кереги бар?» – деди.


22

#### 2

1


Рут Бууздун талаасында

Нааминин күйөөсү Элимелектин Бууз деген уруулаш тууганы бар эле, ал атактуу адам болчу[+].


2Мааптык Рут Наамиге: «Мен талаага барайын, кимден ырайым тапсам, ошонун артынан машак терейин», – деди. Наами ага: «Бара кой, кызым», – деди.


3Рут талаага келип, орокчулардын артынан машак терип жүрдү. Ал талаа Элимелектин уруулаш тууганы Буузга таандык эле.


4Ошол учурда Бууз Бейт-Лехемден келип, орокчуларга: «Теңир силер менен болсун!» – деди. Алар ага: «Теңир сага батасын берсин!» – дешти[+].


5Анан Бууз орокчуларынын башында турган кызматчыдан: «Бул жаш келин кимдин аялы?» – деп сурады.


6Орокчулардын башында турган кызматчы мындай деп жооп берди: «Бул жаш келин – Маап талааларынан Наами менен кошо келген мааптык аял.


7Ал мага: “Мен орокчулардын артынан, боолорду аралап машак терип алайын”, – деп, эртең мененден бери ушул жерде жүрөт. Ал үйүндө аз болот».


8Ошондо Бууз Рутка: «Кулак салчы, кызым, сен башка талаага машак тергени барба, бул жерден кетпе, ушул жерде менин кызматчы аялдарым менен бирге бол.


9Алар оргон талаадан ор, алардын артынан калба. Кызматчыларыма сага тийбөөнү буйрук кылдым. Суу ичкиң келсе, барып, кызматчыларым сузуп алып ичкен идиштерден ич», – деди.


10Рут жүзтөмөндөп жыгылып, жерге чейин ийилип таазим кылды да, ага: «Жат жерлик болгонума карабастан, мени кабыл алгыдай, мен сенин алдыңда эмнем менен ырайым таптым?» – деди[+].


11Бууз мындай деп жооп берди: «Мага бардыгын айтышты, күйөөң өлгөндөн кийин кайын энең үчүн эмне кылганыңды, өз атаңды, өз энеңди, ата мекениңди таштап, мурун билбеген чоочун элге келгениңди уктум.


12Бул ишиң үчүн Теңир сага тиешеңди берсин, Ысрайылдын Кудайынан сага толук сыйлык берилсин, анткени сен Анын канатынын астынан тынчтык табуу үчүн келдиң!»[+]


13Ошондо Рут ага: «Сенин алдыңда ырайым тапсам экен, мырзам! Күңдөрүңдүн ичинен бир күңүңдүн кунуна татыбасам да, жүрөгүмө жаккан сөздөрдү айтып, көңүлүмдү көтөрүп койдуң», – деди[+].


14Бууз түшкү тамак убагында Рутка: «Бери келип нан же, наныңды суусундукка малып же», – деди. Ал орокчулардын жанына отурду. Бууз ага нан алып берди. Ал нандан тойгончо жеди, нанынан дагы артып калды.


15Анан ал машак тергени турду. Бууз кызматчыларына мындай деп буйрук берди: «Бул келин боолордун арасынан машак тере берсин, аны таарынтпагыла[+].


16Ага боолордон да ыргытып, калтырып тургула, терип алсын, аны урушпагыла».


17Ошентип, ал талаада кечке чейин машак терип жүрдү. Терип алган данын бастырганда, бир эйфага жакын арпа болду.


18Арпасын алып, шаарга кетти. Анын терип келгенин кайын энеси көрдү. Рут өзү тоюп, калтырып койгон нанды койнунан чыгарып, кайын энесине берди.


19Кайын энеси Рутка: «Сен бүгүн кайсы жерден тердиң, кайсы жерде иштедиң? Сени кабыл алган кишиге Кудай батасын берсин!» – деди. Рут кайын энесине кимдикинде иштегенин айтты: «Мен бүгүн Бууз деген кишинин талаасында иштедим».


20Ошондо Наами келинине: «Тирүүлөргө да, өлгөндөргө да ырайым көрсөткөнү үчүн, ага Теңир батасын берсин!» – деди. Анан Наами ага: «Ал биздин жакын тууганыбыз болот», – деди.


21Мааптык Рут: «Атүгүл, ал мага: “Оруу-жыюу бүткөнчө, менин кызматчы аялдарым менен бирге бол”, – деп айтты», – деди.


22Ошондо Наами келини Рутка: «Анын кызматчы аялдары менен чогуу болгонуң жакшы, кызым, сени башка талаадагылар кордошпойт», – деди.


23

#### 3

1


Руттун баш паана табышы

Анан ага кайын энеси Наами мындай деди: «Кызым, өзүңө жакшы болушу үчүн, баш паана тапсаң кантет?


2Сен кызматчы аялдары менен болгон Бууз биздин тууганыбыз. Ал ушул түнү кырманда арпа сапырат.


3Жуунуп, жыпар жыттуу май сүйкөнүп, жакшы кийимиңди кийип, кырманга бар, ал жеп-ичип бүткөнчө, көзүнө көрүнбө.


4Ал уктаганы жатканда, кайсы жерге жатканын бил да, барып, бут жагын ачып, жатып ал. Ал сага эмне кылууну айтат».


5Рут ага: «Мен сенин айтканыңдын баарын кылам», – деп жооп берди.


6Рут кырманга барып, кайын энеси айткандай кылды.


7Бууз ичип-жеп, көңүлүн көтөргөндөн кийин, үймөктүн жанына барып жатты. Ошондо Рут акырын келип, анын бут жагын ачып, жатып алды.


8Түн ортосунда ал чочуп ойгонуп, ордунан туруп караса, бут жагында бир аял жатыптыр.


9Ошондо Бууз андан: «Сен кимсиң?» – деп сурады. Рут ага: «Мен сенин күңүң Рутмун. Күңүңө канатыңды жай, анткени сен туугансың», – деди[+].


10Бууз мындай деди: «Теңир сага батасын берсин, кызым! Сен жакырлар менен байлардын арасынан жаш адам издеген жоксуң, бул кылганың мурунку ишиңден да жакшы болду.


11Ошондуктан коркпо, кызым, сен айткандын баарын жасайм. Анткени менин шаарымдагы элдин баары сенин жакшы аял экениңди билет[+].


12Менин тууган экеним ырас, бирок менден да жакын тууганың бар.


13Бул түнү ушул жерде түнө. Эртең эле, эгерде ал тууган сени кабыл алса, анда жакшы болот, кабыл алсын. Эгерде ал сени кабыл алгысы келбесе, анда мен өзүм кабыл алам. Теңир тирүү! Таң атканга чейин жата тур».


14Ошентип, ал таң атканга чейин анын бут жагында жатты. Анан ал бири-биринин өңүн ажырата алган убакка чейин эле туруп кетти. Бууз: «Кырманга аял келгенин билишпесин», – деди.


15Анан Рутка: «Үстүңдөгү сырт кийимиңди бер, аны кармап тур», – деди. Ал кармап турду. Ошондо Бууз ага алты ченем арпа өлчөп, ийнине салып берди. Өзү шаарга кетти.


16Рут болсо кайын энесине келди. Кайын энеси: «Эмне болдуң, кызым?» – деп сурады. Рут ага Бууздун эмне кылганынын бардыгын айтып берди.


17Анан: «Ал мага бул алты ченем арпаны берип: “Кайын энеңе куру кол барба”, – деп айтты», – деди.


18

#### 4

1


Бууздун Рутту алышы

Бууз шаар дарбазасынын алдына барып отурду. Ошол учурда анын жанынан өзү айткан тууганы өтүп бара жаткан эле. Бууз ага: «Бери кел, бул жерге отур», – деди. Ал келип, отурду[+].


2Бууз шаар аксакалдарынан он кишини чакырып алып, аларга: «Бул жерге отургула», – деди. Алар отурушту.


3Ошондо Бууз жакын тууганына: «Маап талааларынан кайтып келген Наами биздин тууганыбыз Элимелекке таандык жердин бир бөлүгүн сатып жатат.


4Сенин кулагыңа угузайын, айтайын деп чечтим: бул жерде отургандардын жана элимдин аксакалдарынын көзүнчө аны кунун төлөп кайрып ал. Эгерде кунун төлөп кайрып алгың келсе, кайрып ал. Анткиң келбесе, мага айт, мен билгидей болоюн. Анткени сенден бөлөк эч ким кунун төлөп кайрып ала албайт. Сенден кийинки эле жакын тууганы менмин», – деди. Ал: «Кунун төлөп кайрып алам», – деди[+].


5Бууз: «Нааминин жерин кайрып алгың келсе, маркумдун аялы мааптык Руттукун кошо кайрып алышың керек, үлүшү маркумдун наамында калышы үчүн, Рутту аялдыкка алышың керек», – деди[+].


6Ошондо ал тууганы: «Мен аны ала албайм, үлүшүм бузулуп калат. Аны сен кабыл ал, мен кабыл ала албайм», – деди.


7Мурун Ысрайыл элинде сатып алууда жана алмашууда, ар бир ишти бекемдеш үчүн мындай салт болгон: бири өзүнүн бут кийимин чечип, экинчисине берген, бул Ысрайылда күбөлүк катары болгон[+].


8Анан тууганы Буузга: «Өзүң сатып ал», – деди да, бут кийимин чечти.


9Ошондо Бууз аксакалдарга жана бүт элге: «Менин Наамиден Элимелектин бүт жерин, Килийон менен Махлондун бүт жерин сатып алып жатканыма силер азыр күбөсүңөр.


10Үлүшү маркумдун наамында калышы үчүн, маркумдун ысымы бир туугандарынын арасында жана жашаган жеринде өчпөшү үчүн, Махлондун аялы мааптык Рутту аялдыкка алып жатам. Силер бүгүн буга күбөсүңөр», – деди[+].


11Дарбазанын алдында турган бүт эл жана аксакалдар мындай дешти: «Биз күбөбүз, үйүңө кирген аялды Теңир Ысрайылдын тукумун улаган Рахел менен Леядай кылсын. Эфратада байлыкка ээ бол, Бейт-Лехемде ысымың даңазалансын[+].


12Теңир сага ушул жаш аялдан бере турган тукум Тамар Жүйүткө төрөп берген Перестин тукумундай болсун»[+].

13


Бууз жана анын тукуму

Ошентип, Бууз Рутту алды, Рут анын аялы болуп калды. Ал Рутка жакындады, Теңир берип, анын боюна бүтүп, уул төрөдү[+].


14Ошондо аялдар Наамиге мындай дешти: «Теңирге даңк, Ал сени мураскорсуз калтырган жок! Анын ысымы Ысрайылда даңкталсын!


15Ал сага кубаныч тартуулайт, карыганыңда багат, анткени аны сени жакшы көргөн, сен үчүн жети уулдан артык болгон келиниң төрөп берди»[+].


16Наами ал баланы алып, койнуна салып көтөрүп жүрдү, анын бакма энеси болду.


17Кошуна аялдар: «Наами уулдуу болду», – деп, баланын атын Обейт коюшту. Ал – Дөөттүн атасы Жышайдын атасы.


18[•]Перестин санжырасы мындай: Перестен Хесрон төрөлгөн;[+]


19Хесрондон Рам төрөлгөн; Рамдан Аминадап төрөлгөн;


20Аминадаптан Нахшон төрөлгөн; Нахшондон Салмон төрөлгөн;[+]


21Салмондон Бууз төрөлгөн; Бууздан Обейт төрөлгөн;


22Обейттен Жышай төрөлгөн; Жышайдан Дөөт төрөлгөн.

### 1 Шамил


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]


#### 1

1


Элкана жана анын Шилодогу үй-бүлөсү

Эпрайым тоосундагы Раматайым-Сопим шаарында Элкана аттуу эфраталык адам жашаган. Ал Жерохамдын уулу эле. Жерохам Эйлинин, Эйли Тохунун, Тоху Зуптун уулу болгон.


2Элкананын эки аялы болгон: бирөөнүн ысымы – Анна, экинчисинин ысымы – Пенина. Пенинанын балдары бар эле, Аннаныкы болсо жок болчу.


3Ал киши Себайот[*]Теңирге табынып, курмандык чалуу үчүн, өз шаарынан жыл сайын Шилого барчу. Ал жерде Теңирдин ыйык кызмат кылуучулары Копни жана Пинехас деген Эйлинин эки уулу болгон[+].


4Элкана курмандык чалган күндөрү аялы Пенинага жана анын бүт уул-кыздарына курмандык тамактан бөлүп берчү[+].


5Аннага болсо өзгөчө бөлүгүн берчү, анткени Теңир ага бала бербегенине карабай, аны сүйчү.


6Теңир Аннага бала бербегени үчүн, күндөшү аны дайыма капа кылып, аны наалыганга түртчү.


7Ал жыл сайын Теңирдин үйүнө барганда, ушундай болчу. Пенина Аннаны ыза кылчу, ал ыйлап, тамак жечү эмес.


8Ошондо күйөөсү Элкана ага: «Анна! Эмнеге ыйлайсың, эмне үчүн тамак жебейсиң, эмнеге кайгырасың? Мен сен үчүн он уулдан артык эмесминби?» – деди[+].


9Алар Шилодо тамак жеп бүткөндөн кийин, Анна ордунан туруп кетти. Ошол убакта ыйык кызмат кылуучу Эйли ийбадаткананын кире беришинде отургучта отурган[+].


10Аял кайгырып, көзүнүн жашын көл кылып ыйлап, Теңирге сыйынды.


11Анан мындай деп убада берди: «Себайот Теңир! Эгер Сен Өз күңүңдүн кайгысына назарыңды салсаң, мени эсиңе алып, Өз күңүңдү унутпасаң, күңүңө эркек бала берсең, анда мен аны өмүрү өткөнчө Сага берем, башына устара тийбейт»[+].


12Ал Теңирдин алдында көпкө сыйынды, ошол убакта Эйли анын оозун карап турду.


13Анна ичинен сүйлөп жаткан, анын эриндери гана кыймылдап, үнү чыкпагандыктан, Эйли аны мас деп ойлоду.


14Эйли ага: «Масың качан тарайт? Соолук», – деди.


15Анна мындай деп жооп берди: «Жок, мырзам, мен кайгыга малынган аялмын, шарап да, ичкилик да ичкен жокмун, Теңирдин алдында жүрөгүмдөгүнү төгүп жатам.


16Күңүңдү начар аял деп ойлобо, себеби кайгы-капам оор болгондуктан, ушуга чейин сүйлөп жаттым».


17Ошондо Эйли: «Тынчтык менен бар, Ысрайылдын Кудайы сураганыңды берсин», – деди.


18Аял болсо: «Күңүң сенин алдыңда ырайым тапсын!» – деди да, өз жолуна түштү. Тамак ичти, жүзү мурдагыдай капалуу болбой калды[+].

19


Шемуелдин төрөлүшү жана Кудайга арналышы

Алар эртең менен эрте туруп, Теңирге табынышты да, Рамадагы үйүнө кайтып келишти. Элкана аялы Аннага жакындады, Теңир ал аялды эстеди.


20Бир нече убакыттан кийин Аннанын боюна бүтүп, уул төрөдү да: «Аны Теңирден сурап алдым», – деп, ага Шемуел деген ат койду.


21Күйөөсү Элкана бүт үй-бүлөсү менен Теңирге жыл сайын чалынуучу курмандыкты чалуу үчүн жана өз убадасын аткаруу үчүн кетти.


22Анна болсо барган жок. Күйөөсүнө: «Мен баланы эмчектен чыккандан кийин алып барам, ал Теңирдин алдына барып, ошол жерде түбөлүккө калат», – деп айтты.


23Күйөөсү Элкана ага: «Каалаганыңдай болсун. Ал эмчектен чыкканча кала бер, бирок оозуңдан чыккан сөздү Теңир Өзү аткарсын», – деди. Ошентип, аялы үйдө калды. Уулун эмчектен чыгарганга чейин эмчек сүтүн берип бакты.


24Аны эмчектен чыгаргандан кийин, ал үч букачар, бир эйфа ун, бир чанач шарап жана баланы алып, Шилого, Теңирдин үйүнө келди. Бала болсо жаш эле.


25Алар букачарды союшту. Эйлиге баланы алып келишти.


26Анан аял: «О, мырзам! Өмүрүң узун болсун, мырзам! Баягыда ушул жерде, сенин жаныңда Теңирге жалынып сыйынган аял менмин.


27Мен Кудайга ушул баланы сурап сыйынгам, Теңирим мага сураганымды берди.


28

#### 2

1


Аннанын сыйынуусу

Анна Кудайга мындай деп сыйынды: «Теңирим менен жүрөгүм кубанды. Кудайым менин мүйүзүмдү көккө көтөрдү. Душмандарыма сүйлөй алам, Сенин куткарууңа кубанам[+].


2Теңирдей ыйык эч ким жок, анткени Сенден башка эч ким жок. Биздин Кудайдай тирек жок[+].


3Текеберденип сүйлөбөгүлө, оозуңардан мактаныч сөздөр чыкпасын, анткени Кудай – баарын билген Теңир, Ага бардык иштер белгилүү, Анын алдында баары таразалануу.


4Күчтүүлөрдүн жаасы сынат, ал эми алсыздар күчкө толушат[+].


5Курсагы токтор нан үчүн иштешет, ачкалар эс алышат. Ал турсун, төрөбөс аял жети бала төрөйт, баласы көптөр болсо балдарынан ажырашат[+].


6Теңир өлтүрөт жана тирилтет, өлгөндөр жаткан жайга түшүрөт жана чыгарат[+].


7Теңир жакырдантат жана байытат, кемсинтет жана көтөрөт[+].


8Ал кедейди топурактан көтөрүп, жакырды балчыктан чыгарат да, төрөлөр менен отургузат, аларга даңктын тагын мурас кылат, анткени жердин негиздери Теңирде, алардын үстүнө Ал ааламды орноткон[+].


9Ал Өзүнүн ыйык адамдарынын кадамын сактайт, ал эми мыйзамсыздар караңгыда жок болушат, анткени адам өзүнүн күчү менен күчтүү эмес[+].


10Теңир Өзүнө каршы чыккандарды талкалайт, асмандан аларга күркүрөйт. Бүт жер жүзүн соттойт, Өз падышасына күч-кубат берет, Өзү майлагандын мүйүзүн көтөрөт»[+].


11Анан Элкана Рамадагы өз үйүнө кетти. Баласы болсо Теңирге кызмат кылуу үчүн, ыйык кызмат кылуучу Эйлинин жанында калды.

12


Эйлинин уулдарынын күнөөсү

Эйлинин уулдары начар адамдар эле. Алар Теңирди билишчү эмес,[+]


13ыйык кызмат кылуучулардын элдин алдындагы милдетин да билишчү эмес. Кимдир бирөө курмандык чалып жатканда, ыйык кызмат кылуучунун баласы эт бышып жаткан убакта колуна айрыча кармап келчү да,


14казандан, же табактан, же табадан, же карападан айрыча эмнени илип чыкса, ошону ыйык кызмат кылуучу өзүнө алчу. Шилого келген бардык ысрайылдыктарга алар ушундай кылышчу.


15Ал турсун, майды өрттөшкөнгө чейин, курмандык алып келген кишиге ыйык кызмат кылуучунун баласы келип мындай дечү: «Ыйык кызмат кылуучуга куурдакка эт бер, ал сенден бышкан эт албайт, чийкисинен бер».


16Эгерде ага бирөө: «Адегенде май өрттөлүшү керек, андан кийин каалашыңча ал», – деп айтса, ал: «Жок, азыр бер, бербесең күч менен алам», – деп айтчу[+].


17Теңирдин алдында бул жаш адамдардын күнөөсү өтө чоң эле, анткени алар Теңирге чалынган курмандыктарды булгашчу.

18


Шемуел Шилодо

Өспүрүм Шемуел зыгыр буласынан токулган алжапкыч кийип, Теңир алдында кызмат кылып жүрдү.


19Күйөөсү экөө жыл сайын чалына турган курмандыкты чалар мезгилде энеси ага чакан сырт кийим тигип келип берчү.


20Эйли Элкана менен анын аялына мындай деп бата берди: «Сенин Теңирге берген балаңдын ордуна, ушул аялыңды Теңир жалгап, сага дагы көп бала берсин!» Ошентип, алар өз жайына кетишти.


21Теңир Аннага батасын берди. Анын боюна бүтүп, дагы үч уул, эки кыз төрөдү. Өспүрүм Шемуел болсо Теңир алдында чоңоюп жатты[+].

22


Эйлинин өз уулдарын айыпташы

Эйлинин карылыгы жетип калган, ал өзүнүн уулдарынын ысрайылдыктарга кандай мамиле кылып жатканын жана жыйын чатырынын алдына келген аялдар менен жатканын укту[+].


23Анан аларга: «Эмне үчүн мындай иш кыласыңар? Мен силер жөнүндө элдин баарынан жаман сөздөрдү угуп жатам.


24Жок, балдарым, мен уккан бул кабар жакшы эмес. Теңирдин элин бузуп жатасыңар.


25Эгер адам адамга каршы күнөө кылса, анда ал тууралуу Кудайга сыйынышат. Эгерде адам Теңирге каршы күнөө кылса, анда ага ким арачы боло алат?» – деди. Бирок алар атасынын тилин албай коюшту, анткени Теңир аларды өлүм жазасына өкүм кылып койгон эле[+].


26Өспүрүм Шемуел күндөн-күнгө жетилип, элге да, Теңирге да сүймөнчүктүү боло берди[+].

27


Эйлинин үй-бүлөсү жөнүндөгү пайгамбарчылык

Анан Кудайдын кишиси Эйлиге келип, ага мындай деди: «Теңир мындай дейт: Атаң өз бүлөсү менен Мисирде, фараондун жеринде жүргөндө, Мен ага ачылбадым беле![+]


28Менин алдымда алжапкыч кийип, Менин курмандык чалынуучу жайыма чыгышы үчүн, жыпар жыттуу зат түтөтүшү үчүн, аны бүт Ысрайыл урууларынын арасынан ыйык кызмат кылуучу кылып тандап албадым беле! Ысрайыл уулдарынын өрттөлүүчү курмандыктарынан атаңдын уруусуна бербедим беле![+]


29Өзүмдүн турак үйүм үчүн Өзүм осуят кылган, Мага алып келинген курмандыктарды жана нан курмандыктарын силер эмне үчүн бутуңар менен тебелейсиңер? Менин элим Ысрайыл алып келген тартуулардын алгачкыларына семирип, эмне үчүн уулдарыңды Менден артык көрөсүң?


30Ошондуктан Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: Мен ошондо: “Сенин үй-бүлөң, атаңдын үй-бүлөсү Менин алдымда түбөлүк кызмат кылышат”, – деп айткам. Бирок Теңир эми мындай дейт: Андай болбойт, анткени Мени даңктагандарды Мен даңктайм, Мени жаманатты кылгандар уятка калышат[+].


31Мына, сенин жана атаңдын булчуңун Мен кесе турган күндөр келе жатат. Ошентип, сенин үйүңдө карыя болбойт[+].


32Теңир Ысрайылды сүйгөнүнө карабастан, Менин турак-жайымдын оор абалга учураганын көрөсүң, сенин үйүңдө эч качан карыя болбойт.


33Бирок көзүңдү талытыш үчүн, жаныңды кыйнаш үчүн, Өзүмдүн курмандык чалынуучу жайымдан сенин бардык тукумуңду жок кылып салбайм, бирок сенин тукумуң орто жаштарында каза болот.


34Сенин эки уулуң Копни менен Пинехас жөнүндөгү жышаан мындай: экөө бир күндө өлүшөт[+].


35Анан Өзүмө ишеничтүү ыйык кызмат кылуучуну коём. Ал Мага жаккандай, Мен каалагандай иш кылат. Анын тукумун бекем кылам, ал Менин майланганымдын алдында өмүр бою кызмат кылат[+].


36

#### 3

1


Шемуел – ыйык кызмат кылуучу жана пайгамбар

Өспүрүм Шемуел Эйлинин жанында Теңирге кызмат кылып жүрдү. Ал күндөрү Теңир сөзү сейрек болду, көрүнүштөр да көп болгон жок[+].


2Ошол күндөрү Эйли өз ордунда жатканда, мындай окуя болду. Анын көздөрү тунарып, көрбөй калган эле.


3Кудайдын чырактаны өчө элек эле, Шемуел Теңирдин ийбадатканасында, Кудайдын келишим сандыгы турган жерде жаткан.


4Теңир Шемуелди чакырды. Ал: «Мына мен!» – деп жооп берди.


5Анан Эйлиге чуркап барып: «Мына мен! Сен мени чакырдың», – деди. Бирок ал: «Мен сени чакырган жокмун, кайра барып жат», – деди. Ал барып, кайра ордуна жатты.


6Бирок Теңир Шемуелди дагы чакырды. Ал ордунан туруп, Эйлиге экинчи ирет келип: «Мына мен! Сен мени чакырдың», – деди. Бирок ал: «Уулум, мен сени чакырган жокмун, кайра барып жат», – деди.


7Шемуел Теңирдин үнүн тааный элек болчу, Теңирдин сөзү ага ачыла элек эле.


8Теңир Шемуелди үчүнчү жолу чакырды. Ал ордунан туруп, Эйлиге келип, мындай деди: «Мына мен! Сен мени чакырдың». Өспүрүмдү Теңир чакырганын Эйли ошондо түшүндү.


9Ошондо Эйли Шемуелге: «Кайра барып жат, сени чакырганда: “Сүйлө, Теңирим, кулуң угуп жатат”, – дегин», – деди. Шемуел өз ордуна барып жатты.


10Анан Теңир келип, турду да, мурдагыдай: «Шемуел, Шемуел!» – деп чакырды. Шемуел: «Сүйлө, Теңирим, кулуң угуп жатат», – деп жооп берди.


11Ошондо Теңир Шемуелге мындай деди: «Мен Ысрайылда бир иш кылам, ал жөнүндө уккандын эки кулагы зыңылдап калат[+].


12Мен Эйлинин тукуму жөнүндө айтканымдын баарын ошол күнү аткарам. Мен баштайм жана бүтүрөм.


13Мен ага: “Уулдарыңдын мыйзамсыз иштерди кылып жатканын көрүп туруп, аларды тыйбаганың үчүн – ушул күнөөң үчүн сенин тукумуңду түбөлүккө жазалайм”, – деп айткам.


14Ошондуктан Эйлинин тукумуна ант бергем, Эйлинин тукумунун күнөөсү курмандыктар менен да, нан курмандыктары менен да түбөлүккө жуулбайт».


15Шемуел эртең мененкиге чейин жатты, анан Теңир үйүнүн эшиктерин ачты. Шемуел бул көрүнүштү Эйлиге айткандан коркту.


16Бирок Эйли Шемуелди чакырып, мындай деди: «Шемуел, уулум!» Ал: «Мына мен!» – деп жооп берди.


17Эйли ага: «Теңир сага эмне деди? Менден жашырба. Сага айтылгандан бир нерсе жашырсаң, Кудай сага андан да жаман кылат», – деди[+].


18Ошондо Шемуел ага бүт баарын айтып берди, эч нерсе жашырган жок. Эйли ошондо мындай деди: «Ал – Теңир. Ал эмнени кааласа, ошону жасасын»[+].


19Шемуел өсүп жетилди, Теңир аны менен болду, ага айтылган бир да сөз аткарылбай калган жок[+].


20Дандан Бейер-Шебага чейинки бүт Ысрайыл эли Шемуелдин Теңирдин пайгамбары болууга татыктуу экенин билди[+].


21

#### 4

1


Пелиштиликтердин Кудайдын келишим сандыгын тартып алышы

Шемуел бүт Ысрайылга сөз сүйлөдү. Ысрайылдыктар пелиштиликтерге каршы согушка чыгышып, кошуундары менен Эбен-Айзерге жайгашышты, пелиштиликтер болсо Апейикке жайланышышты.


2Пелиштиликтер Ысрайылга каршы катарга тизилишти, катуу салгылаш болду. Пелиштиликтер ысрайылдыктарды кыйратышты, согуш талаасында алардын төрт миңге жакын адамын өлтүрүштү.


3Анан эл кошуунга келди. Ысрайыл аксакалдары: «Бүгүн Теңир бизди пелиштиликтердин алдында эмне үчүн талкалады? Шилодон Теңирдин келишим сандыгын алалы, ал биздин арабызда болсун, ошондо ал бизди душмандарыбыздын колунан сактайт», – дешти[+].


4Ошентип, эл Шилого кишилерди жиберди. Алар ал жерден керуптардын үстүндө отурган Себайот Теңирдин келишим сандыгын алып келишти. Ал эми Кудайдын келишим сандыгынын жанында Эйлинин эки уулу Копни менен Пинехас да бар эле[+].


5Теңирдин келишим сандыгы кошуунга келгенде, бүт Ысрайыл катуу кыйкырып жиберди, жер дүңгүрөп кетти.


6Пелиштиликтер катуу кыйкырыкты укканда: «Эврейлердин кошуунунан эмне үчүн мындай катуу кыйкырык чыгып жатат?» – дешти. Анан алар кошуунга Теңирдин келишим сандыгы келгенин билишти.


7Ошондо пелиштиликтер коркуп: «Алардын кошуунуна Кудай келди», – дешти. Дагы мындай дешти: «Бизге кайгы! Анткени мындай нерсе мурун болгон эмес.


8Кайгы бизге! Бул кудуреттүү Кудайдын колунан бизди ким куткара алат? Чөлдө мисирликтерди ар кандай жазалар менен кырган Кудай ушул.


9Пелиштиликтер, эврейлер силерге кул болгондой, силер да аларга кул болбошуңар үчүн, белиңерди бек бууп, кайраттуу болгула. Кайраттуу болгула, алар менен салгылашкыла!»[+]


10Пелиштиликтер салгылашышты, ысрайылдыктар жеңилип, ар кимиси өз чатырына качты. Зор кыйроо болду. Ысрайылдын отуз миң жөө адамы кырылды.


11Кудайдын келишим сандыгын тартып алышты. Эйлинин эки уулу Копни менен Пинехас өлдү[+].

12


Эйлинин көз жумушу

Бенжеминдик бир киши согуш майданынан качып, ошол эле күнү Шилого келди. Анын сырткы кийими айрылган, башы топурак эле[+].


13Ал келгенде, Эйли дарбазанын жанында, жол боюндагы отургучта отурган, анткени Кудайдын келишим сандыгы үчүн ал кабатыр болуп жаткан. Ал киши келип, шаарга жарыя кылганда, бүт шаар боздоп жиберди.


14Эйли боздогон үндү угуп: «Бул эмне деген ызы-чуу?» – деди. Ошол маалда тиги киши келип, Эйлиге жарыя кылды.


15Ошол учурда Эйли токсон сегиз жашта эле. Анын көздөрү тунарып, көрбөй калган[+].


16Тиги киши Эйлиге мындай деп айтты: «Мен согуш талаасынан келдим, майдандан бүгүн качып келдим». Эйли андан: «Эмне болду, уулум?» – деп сурады.


17Кабарчы мындай деп жооп берди: «Ысрайыл пелиштиликтерден качты, эл зор кыйроого учурады, эки уулуң тең – Копни да, Пинехас да өлдү, Кудайдын келишим сандыгын тартып алышты».


18Ал Кудайдын келишим сандыгы жөнүндө айтканда, Эйли дарбазанын алдындагы отургучта отурган жеринен чалкасынан кетип, кыр аркасы сынып өлдү, анткени ал карып калган эле, салмактуу да болчу. Ал кырк жыл Ысрайылдын башкаруучусу болду.

19


Пинехастын аялынын өлүшү

Келини, Пинехастын аялы кош бойлуу болчу, төрөтү жакындап калган эле. Ал Кудайдын келишим сандыгын тартып алышканын, кайын атасы менен күйөөсүнүн өлгөнүн укканда, тизелеп жыгылып, төрөп салды, анткени күтүлбөгөн жерден толгоосу келип калган эле.


20Ал өлүп бара жатканда, жанында турган аялдар ага мындай дешти: «Коркпо, уул төрөдүң». Бирок ал жооп берген жок, буга көңүл да бөлгөн жок[+].


21Теңирдин келишим сандыгы тартылып алынгандыктан, кайын атасы менен күйөөсү өлгөндүктөн, «Ысрайылдан атак-даңк кетти», – деп, ал балага Ихабот[*] деген ат койду.


22

#### 5

1


Теңирдин келишим сандыгынын пелиштиликтерге Теңирдин каргышын алып келиши

Пелиштиликтер болсо Теңирдин келишим сандыгын тартып алышты да, Эбен-Айзерден Азотко алып келишти[+].


2Пелиштиликтер Теңирдин келишим сандыгын алып, Дагондун бутканасына киргизип, Дагондун жанына коюшту[+].


3Азоттуктар эртеси эртең менен турушса, Теңирдин келишим сандыгынын алдында Дагон бети менен жатыптыр. Алар Дагонду алып, өз ордуна коюшту[+].


4Алар кийинки күнү таң заардан турушса, Теңирдин келишим сандыгынын алдында Дагон дагы бети менен жатыптыр. Дагондун башы менен эки колу кесилип, босогодо жатыптыр, тулку бою гана калыптыр[+].


5Ошондон тартып Дагондун буткана кызматчылары[*]менен Азоттогу Дагондун бутканасына келген элдин баары ушул күнгө чейин анын босогосун атташпайт[+].


6Азоттуктардын үстүндөгү Теңирдин колу оорлоду, Теңир аларды кыйратты. Азотту жана анын айланасын ириңдүү шишик оорусу менен жазалады.


7Азоттуктар муну көрүп, мындай дешти: «Ысрайылдын Кудайынын келишим сандыгы бизде калбасын, анткени Анын колу биздин жана биздин кудайыбыз Дагондун үстүндө оор болду».


8Анан алар пелиштиликтердин бардык төрөлөрүнө киши жиберип, баарын чогултуп, мындай дешти: «Ысрайыл Кудайынын келишим сандыгын эмне кылалы?» Тигилер: «Ысрайыл Кудайынын келишим сандыгын Гатка алып баргыла», – дешти. Ошентип, алар Ысрайыл Кудайынын келишим сандыгын Гат шаарына жөнөтүштү.


9Аны Гатка алып келишкенден кийин, Теңирдин колу ал шаардын үстүндө болду. Эл дүрбөлөңгө түштү, Теңир шаардын тургундарын кичинесинен чоңуна чейин кырды, аларда ириңдүү шишик оорусу пайда болду.


10Ошондо алар Кудайдын келишим сандыгын Ашкелонго жиберишти. Ашкелонго Теңирдин келишим сандыгы келгенде, ашкелондуктар мындай деп боздоп жиберишти: «Бизди жана элибизди өлтүрүш үчүн, Ысрайылдын Кудайынын келишим сандыгын алып келишти!»


11Анан алар Пелиштинин бардык төрөлөрүнө киши жиберип, баарын чогултуп, мындай дешти: «Ысрайыл Кудайынын келишим сандыгын кайра жөнөткүлө, ал бизди жана биздин элибизди өлтүрбөш үчүн, өз ордуна кайтсын». Анткени бардык шаарды өлүм коркунучу басты, алардын үстүндөгү Теңирдин колу өтө оорлоду.


12

#### 6

1


Теңирдин келишим сандыгынын алынып келиниши

Теңирдин келишим сандыгы Пелишти жеринде жети ай болду.


2Пелиштиликтер буткана кызматчылары менен сыйкырчыларды чакырып, мындай дешти: «Теңирдин келишим сандыгын эмне кылалы? Аны өз ордуна кантип жөнөтүү керектигин бизге айткыла».


3Тигилер: «Эгер Ысрайылдын Кудайынын келишим сандыгын кайра жөнөткүңөр келсе, аны куру жөнөтпөгүлө. Ага айып үчүн чалынуучу курмандыкты чалгыла, ошондо айыгасыңар да, Анын колу эмне себептен силердин үстүңөрдөн алынбаганын билесиңер», – дешти[+].


4Анан алар дагы мындай дешти: «Биз айып үчүн чалынуучу курмандыкка Ага эмне чалышыбыз керек?» Тигилер мындай дешти: «Пелиштилик төрөлөрдүн санына жараша беш алтын ириңдүү шишик жана беш алтын чычкан чалгыла, анткени силердин төрөлөрүңөр да, силер да бир жаза алдыңар.


5Ошондуктан силер жерди кыйратуучу алтын ириңдүү шишиктер менен алтын чычкандардын балбалдарын жасап, Ысрайылдын Кудайын даңктагыла. Балким, Ал силердин үстүңөрдөгү, кудайыңардын үстүндөгү, жериңердин үстүндөгү Өзүнүн колун жеңилдетер.


6Мисирликтер менен фараон жүрөктөрүн өжөрлөнтүшкөндөй, силер да эмнеге жүрөгүңөрдү өжөрлөнтүп жатасыңар? Теңир мисирликтерге Өз күчүн көргөзгөндө, алар ысрайылдыктарды коё беришкен, алар кетишкен[+].


7Ошондуктан бир жаңы араба жасагыла, моюнтурук салынбаган, эки саан уй алып, аларды арабага чеккиле. Музоолорун бөлүп алып, үйгө алып кеткиле[+].


8Теңирдин келишим сандыгын арабага салгыла. Ал эми айып үчүн чалынуучу курмандыкка алып келген алтын буюмдарыңарды үкөккө салып, анын капталына койгула да, коё бергиле, кете берсин.


9Анан карап тургула, эгер ал өз жерине, Бейт-Шемешке барса, анда ушул чоң жамандыкты биздин башыбызга Ал түшүргөн болот. Эгер андай болбосо, анда бизди кыйраткан Анын колу эмес, бул жамандык биздин башыбызга кокусунан түшкөн болот».


10Анан алар мындай кылышты: эки саан уй алып, арабага чегишти, музоолорун үйгө калтырышты.


11Теңирдин келишим сандыгын жана алтын чычкандар менен алтын ириңдүү шишиктердин балбалдары салынган үкөктү арабага салышты.


12Ошондо уйлар түз эле Бейт-Шемешти көздөй кеткен жолго түшүштү. Мөөрөгөн боюнча оңго да, солго да бурулбай, бир жол менен кетишти. Пелиштинин төрөлөрү Бейт-Шемештин чегине чейин алардын артынан ээрчип барышты.


13Ошол кезде өрөөндө буудай оруп жаткан Бейт-Шемештин тургундары Теңирдин келишим сандыгын көрүп, көргөндөрүнө сүйүнүштү.


14Араба бейт-шемештик Жошуянын талаасына келип, ошол жерде токтоп калды. Ал жерде чоң таш бар эле. Алар арабаны жарып, отун кылышты да, уйларды Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чалышты.


15Лебилер Теңирдин келишим сандыгын жана анын жанындагы алтын буюмдар салынган үкөктү алып, жанагы чоң таштын үстүнө коюшту. Ошол күнү Бейт-Шемештин тургундары Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды чалышты, башка курмандыктарды да союшту.


16Пелиштилик беш төрө муну көрүштү да, ошол күнү Экронго кайтып келишти.


17Пелиштиликтердин айып үчүн чалынуучу курмандыкка алып келген алтын ириңдүү шишиктеринин бири Азот үчүн, бири Аза үчүн, бири Гат үчүн, бири Ашкелон үчүн, бири Экрон үчүн эле[+].


18Ал эми алтын чычкандардын саны Пелиштинин бардык шаарларынын – беш төрөнүн, бекемделген шаарлардан ачык жаткан айылдарга чейин, Теңирдин келишим сандыгы коюлган чоң ташка чейинки шаарлар менен кыштактардын санына жараша болгон. Ал таш ушул күнгө чейин бейт-шемештик Жошуянын талаасында турат.


19Кудай Бейт-Шемештин тургундарын Теңирдин келишим сандыгынын ичин караганы үчүн өлтүрдү. Ошондо элүү миң жетимиш киши өлтүрдү. Эл боздоп жиберди, анткени Теңир элге чоң кыргын салган эле[+].

20


Теңирдин келишим сандыгы Кырыйат-Жарымда

Ошондо Бейт-Шемештин тургундары мындай дешти: «Теңирдин, бул ыйык Кудайдын алдында ким тура алат? Ал бизден кимге барат?»


21

#### 7

1


Шемуел – Ысрайылдын башкаруучусу

Кырыйат-Жарымдын тургундары келип, Теңирдин келишим сандыгын алып кетишти. Аны дөңдөгү Аминадаптын үйүнө алып барышты, анын уулу Элазарды Теңирдин келишим сандыгын кайтарууга дайындашты[+].


2Келишим сандыгын Кырыйат-Жарымга койгон күндөн кийин көп убакыт өттү, жыйырма жылдай болду. Бүткүл Ысрайыл эли Теңирге кайрылды.


3Ошондо Шемуел бүт Ысрайыл элине мындай деп айтты: «Эгер силер Теңирге бүт жүрөгүңөр менен кайрылып жатсаңар, анда өз араңардан бөтөн кудайлар менен Ашейраны алып салгыла да, жүрөгүңөрдү Теңирге буруп, бир гана Ага кызмат кылгыла. Ошондо Ал силерди пелиштиликтердин колунан куткарат»[+].


4Ысрайыл уулдары жасалма кудайлар Ашейра менен Баалды алып таштап, бир гана Теңирге кызмат кыла башташты[+].


5Ошондо Шемуел аларга: «Бүт Ысрайылды Миспага чогулткула, мен силер үчүн Теңирге сыйынам», – деди[+].


6Алар чогулуп, суу сузуп, Теңир алдында төгүштү. Ошол күнү орозо кармап, мындай дешти: «Биз Теңирдин алдында күнөө кылдык». Шемуел Миспада Ысрайыл уулдарын башкарып турду[+].


7Пелиштиликтер Ысрайыл уулдарынын Миспага чогулганын угушканда, Пелиштинин төрөлөрү Ысрайылга каршы жөнөштү. Ысрайылдыктар муну угушканда, пелиштиликтерден коркушту.


8Ошондо Ысрайыл уулдары Шемуелге: «Кудай-Теңирибизге биз үчүн жалынганыңды токтото көрбө, Ал бизди пелиштиликтердин колунан куткарсын», – деди.


9Шемуел сүт эмген бир козуну алып, аны Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чалды да, Ысрайыл үчүн Теңирге жалынды, Теңир аны укту[+].


10Шемуел бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты өрттөп жатканда, пелиштиликтер Ысрайыл менен согушууга келишти. Бирок ошол күнү Теңир пелиштиликтердин үстүнөн катуу күркүрөп, аларды дүрбөлөңгө түшүрдү, алар ысрайылдыктардын алдында талкаланышты[+].


11Ысрайылдыктар Миспадан чабуулга өтүп, пелиштиликтердин артынан кууп, аларды Бейт-Каромго жеткенче талкалап жүрүп отурушту.


12Анан Шемуел бир таш алып, Миспа жана Шейин шаарларынын ортосуна коюп: «Теңир бизге ушул жерге чейин жардам берди», – деп, аны Эбен-Айзер[*] деп атады[+].


13Пелиштиликтер ушинтип багынышты да, ысрайылдыктардын жерине ошондон кийин келбей калышты. Шемуелдин көзү өткөнчө Теңирдин колу пелиштиликтерге каршы турду.


14Ысрайылдын пелиштиликтер басып алган Экрондон Гатка чейинки шаарлары Ысрайылга кайра кайтарылып берилди. Ысрайыл ошол жерлерди пелиштиликтердин колунан бошотту. Ошентип, Ысрайыл менен аморлуктардын ортосунда тынчтык орноду.


15Шемуел көзү өткөнчө Ысрайылда башкаруучу болду.


16Жыл сайын Бейтелге, Гилгалга, Миспага барып, аларды кыдырып турду. Ал Ысрайылдын ушул жерлеринин баарын башкарып турду.


17

#### 8

1


Ысрайылдын падышаны талап кылышы

Шемуел карыганда, Ысрайылга өз уулдарын башкаруучу кылды.


2Улуу баласынын ысымы Жоел, экинчи баласынын ысымы Абия болчу. Алар Бейер-Шебада башкаруучу эле.


3Бирок уулдары анын жолу менен жүрүшкөн жок, дүнүйө кордук кылып пара алып, туура эмес бийлик жүргүзүштү[+].


4Ошондо Ысрайылдын бардык аксакалдары чогулуп, Рамага, Шемуелге келишти.


5Алар ага: «Сен карып калдың, уулдарың сенин жолуң менен жүрүшпөйт, ошондуктан башка элдердикиндей эле, биздин үстүбүзгө падыша кой, ал бизди башкарсын», – дешти[+].


6Алардын «Биздин үстүбүзгө падыша кой» деген сөзү Шемуелге жаккан жок. Шемуел Теңирге сыйынды.


7Ошондо Теңир Шемуелге мындай деди: «Эл сага эмне десе, ошонун бардыгын кыл, анткени алар сенден баш тартышкан жок, Мен падыша болбошум үчүн, Менден баш тартышты.


8Мен Мисирден алып чыккан күндөн ушул күнгө чейин алар Мени таштап, башка кудайларга кызмат кылышты. Сага да ушундай кылып жатышат.


9Аларды ук, бирок өздөрүнө бийлик жүргүзө турган, аларга падышанын укуктарын айтып эскертип кой».


10Шемуел өзүнөн падыша сураган элге Теңирдин сөзүн толук айтып берди.


11Ал аларга мындай деди: «Силерге падышачылык кылчу падышанын укуктары мындай болот: ал уулдарыңарды алат да, өзүнүн майдан арабаларын айдатат, атчан жоокер кылат, алар арабалардын алдында чуркашат[+].


12Алардын арасынан миң башы, элүү башы коёт, өз жерлерине иштетет, эгинин ордурат, согуш куралдарын жана араба шаймандарын жасатат.


13Кыздарыңарды алып, жыпар жыттуу заттарды жасатат, тамак бышыртат, нан жаптырат.


14Силердин эң жакшы талааларыңарды жана зайтун бактарыңар менен жүзүмзарларыңарды алып, өз кулдарына берет[+].


15Эгиниңердин, жүзүмүңөрдүн ондон бир бөлүгүн алып, сарай кызматчылары менен кулдарына берет.


16Кулдарыңарды, күңдөрүңөрдү, бодо малыңарды, эшектериңерди, мыкты жаш жигиттериңерди алып, өзүнүн иштерине пайдаланат.


17Майда малыңардын ондон бир бөлүгүн алат. Ага өзүңөр да кул болосуңар.


18Өзүңөр тандап алган падышаңардан запкы көрүп боздойсуңар, ошондо Теңир силерге жооп бербейт»[+].


19Бирок эл Шемуелдин сөзүнө макул болбой, мындай деди: «Жок, бизге падыша бийлик кылсын.


20Ошондо биз башка элдердей болобуз: бизге падыша бийлик кылсын, биздин алдыбызда жүрсүн, согушту башкарсын».


21Шемуел элдин айткан сөзүнүнүн баарын угуп, аларды Теңирге айтып берди.


22

#### 9

1


Шабулдун падыша болуп майланышы

Бенжемин уруусунда Киш деген атактуу киши бар эле. Ал – Абиел уулу, Абиел – Серор уулу, Серор – Бехорат уулу, Бехорат – бенжеминдик Апийахтын уулу[+].


2Анын Шабул деген жаш, келишимдүү уулу бар эле. Ысрайылдыктарда андан келишимдүү эч ким жок болчу. Ал узун бойлуу эле, элдин баары анын ийнинен келчү.


3Шабулдун атасы Киштин ургаачы эшектери жоголуп кетип, Киш өз уулу Шабулга мындай деди: «Тур, кулдардын бирөөнү алып, эшектерди издеп кел».


4Алар Эпрайым тоосу менен Шалиша жеринен өтүштү, бирок табышкан жок. Шаалим жеринен өтүштү, ал жактан да таппай коюшту. Бенжемин жеринен да өтүштү, бирок таба алышкан жок[+].


5Алар Зуп жерине келгенде, Шабул жанындагы кулуна: «Артка кайталы, атам эшектери үчүн эмес, биз үчүн кабатыр болуп жүрбөсүн», – деди.


6Бирок кулу ага: «Ушул шаарда Кудайдын кишиси бар, ал – кадырлуу адам. Ал эмнени айтса, ошонун баары ордунан чыгат. Азыр ошол жерге баралы. Балким, ал бизге кайсы жол менен барууну көрсөтүп берер», – деди[+].


7Шабул кулуна: «Барса баралы, бирок ал кишиге биз эмне алып барабыз? Анткени баштыгыбыздагы наныбыз түгөндү, Кудайдын кишисине алып барчу белегибиз да жок. Эмнебиз бар?» – деди.


8Кулу Шабулга мындай деп жооп берди: «Менин колумда чейрек күмүш шекел бар. Мен аны Кудайдын кишисине берем, ал бизге жол көрсөтүп берет».


9Мурун Ысрайылда Кудайдын эркин билүү үчүн кимдир бирөө бара жатканда: «Көрөгөчкө баралы», – дешчү, анткени азыр пайгамбар деп аталган киши мурда көрөгөч деп аталчу.


10Шабул кулуна: «Туура айтасың, жүр баралы!» – деди. Анан Кудайдын кишиси бар шаарга жөнөштү.


11Алар шаарга бет алып, жогору көздөй жөнөшкөндө, суу алганы чыккан кыздарга жолугуп, алардан: «Бул жерде көрөгөч барбы?» – деп сурашты.


12Кыздар аларга мындай деп жооп беришти: «Бар, ал алдыңан чыгат, бирок шашыл, анткени шаарга ал бүгүн келди, себеби эл бүгүн бийик жерге чогулуп, курмандык чалмак[+].


13Аны шаарга киргениңерде, ал тамак жеш үчүн бийик жерге жөнөй элегинде табышыңар мүмкүн, анткени ал келмейинче, эл тамакка отурбайт, себеби ал курмандыкка бата сурайт, андан кийин чакырылгандар тамак жей башташат. Жөнөгүлө, ага азыр жолугасыңар».


14Алар шаарга жөнөштү. Шаардын ортосуна киришкенде, бийик жерге бет алган Шемуел алардын алдынан чыкты.


15Шабул келерден бир күн мурун Теңир Шемуелге мындай деп билдирген:


16«Бенжемин жеринен эртең ушул убакта Мен сага киши жиберем. Сен аны Менин элим Ысрайылга башкаруучу кылып майла, ал Менин элимди пелиштиликтердин колунан куткарат, анткени Мен элимди көрдүм, анын боздогон үнү Мага жетти»[+].


17Шемуел Шабулду көргөндө, Теңир ага мындай деди: «Мен айткан киши ушул. Бул Менин элимди башкарат».


18Шабул дарбазанын жанына, Шемуелге келип, андан: «Көрөгөчтүн үйү кайда, мага айтып коёсуңбу?» – деп сурады.


19Шемуел Шабулга: «Көрөгөч менмин, менин алдымда бас, бийик жерге жүр. Бүгүн силер мени менен тамактанасыңар, сени эртең менен коё берем, жүрөгүңдөгүнүн баарын сага айтып берем.


20Ал эми үч күн мурда жоголгон ургаачы эшектериңен кам санаба, алар табылды. Ысрайылдагы баалуу нерсе кимге таандык? Сага жана атаңдын тукумуна таандык эмеспи?»


21Шабул ага: «Мен Ысрайылдын эң кичине уруусу Бенжеминдин уулу эмесминби? Менин үй-бүлөм Бенжемин уруусундагы үй-бүлөлөрдүн эң кичинекейи эмеспи? Сен муну мага эмнеге айтып жатасың?» – деди[+].


22Шемуел Шабулду жана анын кулун бөлмөгө киргизди да, отузга жакын чакырылган кишинин арасынан аларды биринчи орунга отургузду.


23Анан Шемуел ашпозчуга: «“Өзүнчө алып кой”, – деп, мен сага берген устуканды алып кел», – деди.


24Ашпозчу сан этти жанындагысы менен алып, Шабулдун алдына койду. Шемуел мындай деди: «Бул сага калтырылган, алдыңа коюп, же. Анткени мен элди чакырганда эле, бул ушул убакытка чейин сен үчүн сакталып турган». Шабул ошол күнү Шемуел менен бирге тамактанды.


25Алар бийик жерден шаарга түшүштү. Шемуел Шабул менен үйдүн чатырында сүйлөштү.


26Эртеси күнү эртең менен эрте Шемуел Шабулга: «Тур, мен сени узатайын», – деп, үйдүн чатырына чакырды. Шабул туруп, Шемуел менен үйдөн чыкты.


27

#### 10

1Шемуел зайтун майы куюлган идишти алып, анын башына куйду, анан аны өөп, мындай деди: «Теңир сени Өз мурасын башкарууга майлап жатат[+].


2Азыр сен менин жанымдан кеткенден кийин, Бенжемин жериндеги Селсахтан, Рахелдин бейитинин жанынан эки кишиге жолугасың, алар сага мындай дешет: “Сен издеп жүргөн ургаачы эшектер табылды, атаң эшектерин ойлобой эле: ‘Уулум эмне болду?’ – деп, силер үчүн тынчсызданып жатат”[+].


3Андан өткөндөн кийин, Табор эмен багына келесиң, ал жерден сага Бейтелге, Кудайга бара жаткан үч киши кезигет. Бири үч улак, экинчиси үч нан, үчүнчүсү бир чанач шарап көтөрүп алган.


4Алар сени менен саламдашып, сага эки нан беришет, аны сен алардын колунан аласың.


5Андан кийин пелиштилик күзөт тобу турган Кудайдын дөбөсүнө келесиң. Ал жерден шаарга киргенде, бийик жерден түшүп келе жаткан бир топ пайгамбарга жолугасың, алар пайгамбарчылык кылып бара жатышат, алардын алдында забур ырдап, дап кагып, чоор тартып, гусли чертип бара жатышат.


6Ошондо сенин үстүңө Теңирдин Руху түшүп, алар менен кошо пайгамбарчылык кылып, башка адам болуп каласың.


7Ушул жышаандар ордунан чыкканда, колуңдан эмне келсе, ошону кыл, анткени Кудай сени менен.


8Анан сен менден мурда Гилгалга бар, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды, тынчтык курмандыктарын чалуу үчүн, мен да ал жерге, сага барам. Мен сага баргыча, мени жети күн күт, ошондо мен сага эмне кылышың керек экендигин айтам».


9Шабул бурулуп, Шемуелдин жанынан кетейин дегенде, Кудай ага башка жүрөк берди, ошол күнү ошол жышаандардын бардыгы орундалды.


10Алар дөбөгө келгенде, алардын алдынан бир топ пайгамбар чыкты. Ошондо Шабулга Кудайдын Руху түштү, ал алардын арасында пайгамбарчылык кылды[+].


11Аны мурун тааныгандардын баары анын пайгамбарлар менен пайгамбарчылык кылып жатканын көрүшүп, эл бири-бирине: «Киштин уулуна эмне болгон? Кантип эле Шабул да пайгамбар болуп калсын?» – деди.


12Анан ошол жердегилердин бирөө: «Ал эми тигилердин атасы ким эле?» – деди. «Кантип эле Шабул да пайгамбар болуп калсын?» деген сөз ошондон улам лакап болуп айтылып калган[+].


13Анан ал пайгамбарчылык кылганын токтотуп, бийик жерге кетти.


14Шабулдун атасынын бир тууганы андан жана анын кулунан: «Силер кайда бардыңар?» – деп сурады. «Ургаачы эшектерди издеп жүрдүк, бирок аларды таппай койгондо, Шемуелге бардык», – деп жооп берди Шабул.


15Анан Шабулдун атасынын бир тууганы: «Айтып берчи, Шемуел силерге эмне деди?» – деп сурады.


16Шабул атасынын бир тууганына: «Ал бизге: “Эшектер табылды”, – деп айтты», – деп жооп берди. Бирок Шабул ага Шемуелдин падышачылык жөнүндө айткан сөзүн айткан жок.

17


Шабулдун падыша болуп жарыяланышы

Шемуел элди Теңирге, Миспага чакырды.


18Ошондо ал Ысрайыл уулдарына мындай деди: «Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: Мен Ысрайылды Мисирден алып чыктым, силерди мисирликтердин колунан жана силерди эзген бардык падышачылыктардын колунан куткардым[+].


19Силер болсо бардык кыйынчылыктардан, азап-кайгыңардан куткарган Кудайыңарды четке кактыңар да, Ага: “Биздин үстүбүзгө падыша кой”, – дедиңер. Эми өз урууңар, тукумуңар менен Теңирдин алдына келип тургула»[+].


20Анан Шемуел Ысрайылдын бүт урууларынын келишин буйруду. Ошондо Бенжемин уруусу көрсөтүлдү.


21Бенжемин уруусуна тукумдарга бөлүнүп келүүнү буйруганда, Матрий тукуму көрсөтүлдү. Матрий тукумунун эркектери келгенде, Киштин уулу Шабулдун аты аталды, аны издеп таппай коюшту.


22Анан Теңирден дагы: «Ал бул жерге келди беле?» – деп сурашты. Теңир аларга: «Ал жүктүү арабалардын арасында жашынып турат», – деп жооп берди.


23Алар чуркап барып, аны ал жактан алып келишти. Ал элдин ортосуна турду. Бардык эл анын ийининен келчү.


24Анан Шемуел бүт элге мындай деди: «Теңир кимди тандаганын көрдүңөрбү? Бүт элде буга тең келе турган эч ким жок». Ошондо бүт эл: «Жашасын падыша!» – деп кыйкырышты[+].


25Шемуел падышачылык укуктарды элге айтып берип, китепке жазып, Теңирдин алдына койду. Анан бүт элди коё берди, ар кимиси өз үйүнө тарады[+].


26Ошондой эле Шабул да өз үйүнө, Гибага кетти. Кудай жүрөгүн козгогон эр жүрөк адамдар аны менен жөнөштү.


27

#### 11

1


Шабулдун амондуктарды жеңип алышы

Амондук Нахаш келип, Гилаттагы Жабешти курчады. Ошондо Жабештин бүт тургундары Нахашка: «Биз менен келишим түз, ошондо биз сага кызмат кылабыз», – дешти[+].


2Амондук Нахаш аларга: «Баарыңардын оң көзүңөрдү чукуп алып, бүт Ысрайылды маскаралап туруп, анан силер менен келишим түзөм», – деди[+].


3Жабештин аксакалдары ага мындай дешти: «Бизге жети күн мөөнөт бер, бүт Ысрайыл жерине элчилерди жиберели, эгер бизге эч ким жардам кылбаса, анда биз сага багынып беребиз».


4Шабул жашаган Гибага келип, ушул сөздөрдү элге жарыя кылышты. Ошондо бүт эл боздоп ыйлады[+].


5Өгүздөрдүн артынан, талаадан келген Шабул: «Элге эмне болгон, эмнеге ыйлап жатат?» – деп сурады. Ага Жабеш тургундарынын сөздөрүн айтып беришти.


6Ушул сөздөрдү укканда, Шабулдун үстүнө Кудайдын Руху түштү жана ал катуу каарданды[+].


7Анан ал кош өгүздү алып, аларды жиликтеп бөлүп, ошол элчилер аркылуу Ысрайылдын бүт жерине мындай деп айттырып жиберди: «Шабул менен Шемуелдин артынан барбагандардын өгүздөрү ушундай болот». Ошондо элди Теңирдин коркунучу басып, баары бир кишидей аттанышты[+].


8Шабул аларды Безекте санаганда, Ысрайыл уулдарынан үч жүз миң, Жүйүт эркектеринен отуз миң болуп чыкты[+].


9Келген элчилерге мындай дешти: «Гилаттагы Жабештин тургундарына: “Эртең күн ысыган маалда силерге жардам болот», – дегиле. Элчилер келип, Жабештин тургундарына айтышканда, алар кубанып кетишти.


10Анан Жабештин тургундары Нахашка: «Эртең силерге багынып беребиз, бизди эмне кылам десеңер, өз эркиңер», – дешти.


11Эртеси күнү Шабул элди үч топко бөлдү. Алар эртең мененки күзөт убагында кошуундун ортосуна киришти да, амондуктарды күн ысыганча талкалашты. Калгандары чачырап кетти, алардын экиден жүргөнү да калган жок[+].


12Ошондо эл Шемуелге мындай деди: «“Бизге Шабул падышачылык кылмак беле?” – дегендер ким? Ошол кишилерди бергиле, аларды өлтүрөбүз».


13Бирок Шабул мындай деди: «Бүгүн эч кимди өлтүрүүгө болбойт, анткени бүгүн Теңир Ысрайылды куткарды».


14Шемуел элге: «Гилгалга баралы, ошол жерде падышачылыкты жаңыртабыз», – деди[+].


15

#### 12

1


Шемуелдин элге кайрылышы

Шемуел бүткүл Ысрайылга мындай деди: «Мени силердин айтканыңардын баарын угуп, үстүңөрдөн падыша койдум[+].


2Мына, падыша алдыңарда жүрөт. Мен болсо карыдым, чачым агарды. Уулдарым да силер менен. Мен жаш чагымдан ушул күнгө чейин силердин алдыңарда жүрдүм.


3Мына мен: Теңирдин алдында, Анын майланган адамынын алдында айткыла, кимдин өгүзүн алсам, кимдин эшегин алсам, кимди таарынтсам, кимди кысымга алсам, кимден пара алып, көзүмдү жумуп, ишин жаап койсом, кайтарып берем»[+].


4Алар: «Сен бизди таарынткан жоксуң, кысымга алган жоксуң, эч кимден эч нерсе алган жоксуң», – деп жооп беришти.


5Анан ал аларга: «Силер менден эч нерсе тапкан жоксуңар, буга бүгүн Теңир жана Анын майланган адамы күбө», – деди. Алар: «Ооба, Теңир күбө», – дешти.


6Ошондо Шемуел элге мындай деп кайрылды: «Мусаны жана Арунду дайындап, ата-бабаларыңарды Мисир жеринен алып чыккан Теңир күбө.


7Эми болсо бул жерге келгиле, мен Теңирдин алдында Анын силерге жана ата-бабаларыңарга кылган бардык жакшы иштери жөнүндө айтып, силерди айыптайын.


8Жакып Мисирге келгенден кийин, ата-бабаларыңар Теңирге боздоп кайрылышты, ошондо Теңир Муса менен Арунду жиберди. Алар ата-бабаларыңарды Мисирден алып чыгып, ушул жерге отурукташтырышты[+].


9Бирок алар өзүнүн Кудай-Теңирин унутуп коюшту. Ошондо Ал аларды хатсордук аскер башчы Сисранын, пелиштиликтердин жана Маап падышасынын колуна салып берди. Булар алар менен согушушту[+].


10Бирок алар Теңирге: “Биз күнөө кылдык, анткени Теңирди таштап, Ашейралар менен Баалдарга кызмат кылдык. Эми бизди душмандарыбыздын колунан куткар, ошондо биз Сага кызмат кылабыз”, – деп боздоп кайрылышканда,[+]


11Теңир Жеруп-Баалды, Баракты, Иптахты жана Шемуелди жиберип, силерди курчаган душмандарыңардын колунан куткарды. Анан силер коопсуз жашадыңар[+].


12Бирок Амон падышасы Нахаштын силерге каршы келе жатканын көргөнүңөрдө, падышаңар өзүңөрдүн Кудай-Теңириңер экенине карабастан, “Жок, биздин үстүбүздөн падыша падышачылык кылсын”, – дедиңер[+].


13Ошентип, өзүңөр тандап, өзүңөр талап кылган падышаңар мына. Теңир үстүңөргө падыша койду.


14Эгер Теңирден корксоңор, Ага кызмат кылсаңар, Анын үнүн уксаңар, Теңирдин буйруктарына каршы чыкпасаңар, анда силер да, силерге бийлик кылган падышаңар да Кудай-Теңириңерди ээрчип жүрөсүңөр.


15Эгер Теңирдин үнүн укпасаңар, Теңирдин буйруктарына каршы чыксаңар, анда Теңирдин колу ата-бабаларыңарга каршы болгондой, силерге да каршы болот[+].


16Эми ордуңардан тургула, Теңирдин силердин көз алдыңарда жасай турган улуу ишин көргүлө:


17Азыр буудайды оруу-жыюу маалы эмеспи? Бирок мен Теңирге кайрылам, Ал күн күркүрөтүп, жамгыр төктүрөт. Өзүңөргө падыша сурап, Теңирдин алдында кылган күнөөңөр кандай чоң экенин ошондо билесиңер жана көрөсүңөр».


18Анан Шемуел Теңирге кайрылды. Теңир ошол күнү күн күркүрөтүп, жамгыр төктүрдү. Ошондо бүт эл Теңирден жана Шемуелден абдан коркуп калды.


19Бүт эл Шемуелге кайрылды: «Биз өлүп калбашыбыз үчүн, Кудай Теңириңдин алдында кулдарың үчүн сыйына көр, анткени өзүбүзгө падыша сурап, күнөөлөрүбүздүн үстүнө күнөө кошуп алдык».


20Шемуел элге мындай деп жооп берди: «Коркпогула, силер күнөө кылдыңар, бирок Теңирден четтебегиле, Теңирге жан-дилиңер менен кызмат кылгыла.


21Эч нерсеге жарабаган жасалма кудайларга кайрылбагыла, аларды ээрчибегиле, алар куткарбайт, пайда алып келбейт, анткени алар – эч нерсеге арзыбаган нерселер[+].


22Теңир болсо Өзүнүн улуу ысымы үчүн Өз элин таштабайт, анткени Теңир силерди Өз каалоосу менен Өз эли кылып тандап алган[+].


23Мен да силер үчүн сыйынуумду токтотуп, Теңирдин алдында күнөөлүү болууга өзүмө жол бербейм, силерди жакшы, түз жолго багыттайм[+].


24Негизгиси, Теңирден корккула, Ага жан-дилиңер менен, чын жүрөктөн кызмат кылгыла, анткени Анын силер үчүн кандай улуу иштерди кылганын көрдүңөр[+].


25

#### 13

1


Шабулдун өз билгенин кылуусу

Шабул Ысрайылга падышачылык кылганына бир жыл болгондон кийин, экинчи жылы падышачылык кылып жатканында, өзүнө ысрайылдыктардан үч миң кишини тандап алды.


2Мукмаста жана Бейтел тоосунда Шабул менен эки миң киши болду, миңи болсо Бенжеминдин Гибасында Жонатан менен болчу. Калган элди ал үйлөрүнө коё берди.


3Жонатан пелиштиликтердин Гибадагы күзөт тобун талкалады. Бул жөнүндө пелиштиликтер угушту, Шабул болсо: «Эврейлер угушсун!» – деп, бүт өлкөгө сурнай тартты[+].


4Бүт Ысрайыл Шабулдун пелиштиликтердин күзөт тобун талкалаганын жана пелиштиликтерге Ысрайыл жек көрүндү болгонун укту. Ошондо эл Гилгалга, Шабулдун алдына чогулду.


5Пелиштиликтер Ысрайыл менен согушуу үчүн чогулушту: отуз миң майдан араба, алты миң атчан, деңиз жээгиндеги кумдай жайнаган эл. Пелиштиликтердин кошууну Бейт-Абендин чыгышындагы Мукмаска жайланышты[+].


6Ысрайылдыктар өздөрүнүн коркунучтуу абалда экенин, элдин кысымга алынганын көрүшкөндө, үңкүрлөргө, капчыгайларга, аска-зоолордун арасына, казылган орлорго жана аңгектерге жашынышты[+].


7Эврейлердин кээ бирлери Иордандан ары, Гат жана Гилат өлкөсүнө өтүштү. Шабул Гилгалда болчу жана анын жанындагы бардык элдин үрөйү учуп турган эле.


8Шабул жети күн, Шемуел белгилеген мөөнөткө чейин күттү, Шемуел болсо Гилгалга келбей жатты. Эл Шабулду таштап, туш-тушка тарай баштады[+].


9Ошондо Шабул: «Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгы менен тынчтык курмандыктарына даярдалганды мага алып келгиле», – деди. Анан ал бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты өрттөдү.


10Ал бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты өрттөп бүтөрү менен, Шемуел келди. Шабул аны менен саламдашуу үчүн, алдынан тосуп чыкты.


11Шемуел ага: «Бул эмне кылганың?» – деди. Шабул ага: «Эл мени таштап, туш-тушка тарай баштады. А сен белгиленген убакта келген жоксуң. Пелиштиликтер болсо Мукмаска жыйналып калышты.


12Ошондо мен: “Пелиштиликтер эми Гилгалга келип, мага кол салышат, мен болсо Теңирдин эркин алиге чейин сурай элекмин”, – деп ойлодум. Ошондуктан бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты өрттөөгө батындым», – деп жооп берди.


13Шемуел Шабулга: «Кудай-Теңириңдин сага берген буйругун аткарбай, жаман иш кылдың, анткени Теңир ушул күндө сенин Ысрайылдын үстүнөн болгон падышачылыгыңды түбөлүккө бекемдемек[+].


14Эми сенин падышачылыгың туруштук бере албайт. Теңир Өз жүрөгүнө жаккан кишини таап, аны Өз элине жол башчы кылып дайындады, анткени сен Теңирдин буйругун аткарган жоксуң», – деди[+].


15Шемуел туруп, Гилгалдан чыгып, Бенжеминдин Гибасына жөнөдү. Шабул болсо жанында калган адамдарын санады, алардын саны алты жүзгө жакын болду.


16Шабул өз уулу Жонатан менен, өздөрүнүн жанындагы кишилер менен Бенжеминдин Гибасына жөнөдү. Пелиштиликтердин кошууну Мукмаста турган эле.


17Бул жерди кыйратуу үчүн, Пелишти кошуунунан үч топ бөлүнүп чыкты. Топтордун бири Опраны көздөй кеткен жол менен Шубал аймагына кетти.


18Экинчи топ Бейт-Хорон жолу менен кетти. Үчүнчү топ Себоим өрөөнүнө, чөлдү көздөй кеткен жол менен бет алышты.


19Бүт Ысрайыл жеринде темир усталар жок эле, анткени кылыч же найза жасашпасын деп, пелиштиликтер эврейлерден сактанышкан.


20Бүт ысрайылдыктар сокосунун тиштерин, темир күрөктөрүн, балталарын, керкилерин курчутууга,


21соконун тишинде, темир күрөктүн, айрынын, балтанын мизинде кетик болсо, же сынган бычагын оңдоо керек болсо, пелиштиликтерге барышы керек болчу.


22Ошондуктан согуш убагында Шабул менен Жонатандын жанындагы элде кылыч да, найза да жок эле, алар Шабул менен анын уулу Жонатанда гана бар эле.


23

#### 14

1


Жонатандын эрдиги

Шабулдун уулу Жонатан бир күнү курал көтөргөн жигитине: «Жүр, аркы беттеги пелиштиликтердин тобуна өтүп баралы», – деди. Бирок атасына бул жөнүндө айткан жок.


2Шабул Гибанын чет жагында, Мигрондогу анар жыгачынын түбүндө эле. Анын жанында алты жүздөй адам,


3ошондой эле Ихаботтун бир тууганы, Акитуптун уулу, Теңирдин Шилодогу ыйык кызмат кылуучусу, алжапкыч кийген Акия да бар эле. Ихабот –Пинехастын уулу, Пинехас – Эйлинин уулу. Жонатандын кеткенин эл билген жок[+].


4Пелиштиликтердин тобуна жетиш үчүн, Жонатан өтө турган өткөөлдүн эки жагында тең аска бар эле. Бирөөнүн аты – Ботсес, экинчисиники – Сене.


5Бир аска түндүктөгү Мукмасты, экинчиси түштүктөгү Гибаны карап турчу.


6Жонатан курал көтөргөн жигитине: «Жүр, бул сүннөткө отургузулбагандардын тобуна өтөлү. Балким, Теңир бизге жардам берер, анткени көп киши аркылуу болобу, аз киши аркылуу болобу, Теңир үчүн куткаруу кыйын эмес», – деди[+].


7Ошондо ага курал көтөргөн жигити мындай деп жооп берди: «Жүрөгүңдө эмне болсо, ошонун бардыгын кыл. Каалаган жагыңа бара бер, мен сени менен барам».


8Жонатан ага мындай деди: «Биз тиги кишилерге өтөбүз да, аларга көрүнөө турабыз.


9Эгерде алар бизге: “Биз силерге баргыча, токтоп тургула”, – десе, анда ордубузда туруп турабыз, жогору чыкпайбыз.


10Эгерде алар: “Жогору чыгып, бизге келгиле”, – десе, анда жогору чыгабыз, анткени Теңир аларды биздин колубузга салып берди. Бул биз үчүн белги болот».


11Алар пелиштиликтердин тобуна көрүнөө чыгышканда, пелиштиликтер: «Эврейлер жашынган үңкүрлөрүнөн чыгып жатышат», – дешти[+].


12Анан Жонатанга жана анын курал көтөргөн жигитине топтогу кишилер мындай деп кыйкырышты: «Жогору чыгып, бизге келгиле, биз силерге бирдеме айтабыз». Ошондо Жонатан курал көтөргөн жигитине: «Артымдан ээрчи, анткени Теңир аларды Ысрайылдын колуна салып берди», – деди.


13Жонатан тырмышып, жогору чыга баштады, артында анын курал көтөргөн жигити келе жатты. Пелиштиликтер Жонатандын алдында кулап жатты, курал көтөргөн жигити болсо анын артынан аларды өлтүрүп бара жатты.


14Жонатан менен анын курал көтөргөн жигитинин ушул биринчи соккусунан кош өгүз менен бир күндө иштеткен талаанын жарымына жыйырмага жакын киши сулап калды.


15Ошондо талаадагы кошуунда жана бүткүл элде коркунуч туулду. Алдыңкы катардагы топторду жана жерди кыйратуучуларды калтырак басты. Бүт жер солкулдады, Теңирдин улуу коркунучу басты.

16


Пелиштиликтердин жеңилиши

Бенжеминдин Гибасындагы Шабулдун сакчылары элдин чачырап, туш-тушка качканын көрүштү.


17Ошондо Шабул жанындагы элге мындай деп кайрылды: «Карап чыгып, биздин арабыздан ким чыгып кеткенин билгиле». Карап чыгышканда, Жонатан менен анын курал көтөргөн жигити жок болуп чыкты.


18Анан Шабул Акияга: «Кудайдын келишим сандыгын алып кел», – деди. Анткени Кудайдын келишим сандыгы ал убакта Ысрайыл уулдарынын жанында эле[+].


19Шабул ыйык кызмат кылуучу менен сүйлөшүп турганда, пелиштиликтердин кошуунунда дүрбөлөң улам күчөп бара жаткан. Ошондо Шабул ыйык кызмат кылуучуга: «Колуңду түшүр», – деди.


20Шабул жана анын жанындагы эл кыйкырып, согуш майданына келди. Ошол жерде ар бир адамдын кылычы өз жакынына каршы шилтенип, аябай чоң дүрбөлөң болуп жатыптыр[+].


21Ошондо буга чейин эле пелиштиликтердин жанында, алар менен кошуунда чогуу жүргөн эврейлер да Шабул менен Жонатандын жанындагы ысрайылдыктарга кошулушту.


22Эпрайым тоосунда жашынган бардык ысрайылдыктар пелиштиликтердин качканын угуп, салгылашып жаткан өз кишилерине кошулушту.


23Ошол күнү Теңир Ысрайылды куткарды. Кыргын Бейт-Абенге чейин болду.

24


Согуштан кийинки окуялар

Ошол күнү Ысрайылдын кишилери чарчашты. Шабул болсо элге мындай каргыш айтты: «Душмандарымдан өчүмдү алгыча, кечке чейин нан ооз тийген кишиге каргыш тийсин!» Ошондо элден эч ким тамак жеген жок.


25Бүткүл эл токойго кетти, токойдун ичиндеги ачык жерде бал бар эле.


26Эл токойго кирип: «Мына, бал агып жатат», – деди. Бирок эч ким колун сунуп оозуна алган жок, анткени эл каргыштан коркту.


27Атасынын элге каргыш айтканын Жонатан уккан эмес, андыктан колундагы таягынын учун балга малып, оозуна тийгизгенде, жандана түштү.


28Элдин арасынан бир киши ага мындай деп айтты: «Сенин атаң оозуна каргыш алып: “Бүгүн тамак ооз тийгенге каргыш тийсин”, – деген. Эл ошондон алсырап турат».


29Жонатан мындай деди: «Менин атам элди азапка салды, карагылачы, мынабу балдан бир аз ооз тийгенде, жандана түштүм[+].


30Эл бүгүн душмандан тартып алган олжодон азыктанып алганда, пелиштиликтердин кыйроосу мындан да зор болбойт беле».


31Алар ошол күнү пелиштиликтерди Мукмастан Айалонго чейин талкалашты. Эл абдан алсырады[+].


32Анан эл олжого жабылып, койлорду, өгүздөрдү, музоолорду алып, ошол жерде союп, каны менен жеди.


33Ошондо Шабулга: «Эл этти каны менен жеп, Теңирдин алдында күнөө кылып жатат», – деп кабарлашты. Шабул: «Силер күнөө кылдыңар. Эми мага бир чоң ташты тоголотуп келгиле», – деди[+].


34Шабул дагы мындай деди: «Элди аралап айткыла, ар бири өз өгүзүн, өз коюн мага алып келип, бул жерге союп жесин, бирок Теңирдин алдында күнөө кылбагыла, каны менен жебегиле». Ошондо бүт эл, ар бири түнү менен өз өгүзүн алып келип, ошол жерге сойду.


35Шабул Теңирге арнап курмандык чалынуучу жай курду. Бул анын Теңирге арнап курган биринчи курмандык чалынуучу жайы эле.


36Анан Шабул мындай деди: «Түн ичинде пелиштиликтерди артынан кууп, таң атканга чейин талап-тонойбуз, бир да кишисин калтырбайбыз». Алар: «Сага эмне жакса, ошону кыл», – дешти. Ыйык кызмат кылуучу болсо: «Ушул жерден Кудайга кайрылалы», – деди.


37Ошондо Шабул Кудайдан: «Пелиштиликтердин артынан кууп барайынбы? Аларды Ысрайылдын колуна салып бересиңби?» – деп сурады. Бирок Кудай ошол күнү ага жооп берген жок[+].


38Ошондо Шабул мындай деди: «Бардык эл башчылар бул жерге келсин. Бүгүн күнөө кимде экенин иликтеп билишсин.


39Анткени Ысрайылды куткарган Теңир тирүү, эгер күнөө уулум Жонатанда болуп чыкса да, ал сөзсүз өлөт». Бирок бүт элдин ичинен ага эч ким жооп берген жок.


40Анан Шабул бардык ысрайылдыктарга мындай деди: «Силер бир тарапка тургула, мен жана уулум Жонатан бир тарапка турабыз». Эл Шабулга: «Сага эмне жакса, ошону кыл», – деди.


41Шабул Теңирге: «Ысрайылдын Кудай-Теңири! Жышаан бер», – деди. Жонатан менен Шабулдун айыбы ачылып, эл ак болуп чыкты.


42Ошондо Шабул: «Уулум Жонатан экөөбүздүн ортобузга өкчөмө таш ыргыткыла», – деди. Өкчөмө таш Жонатанга түштү[+].


43Анан Шабул Жонатанга мындай деди: «Эмне кылдың эле? Мага айтып бер». Жонатан ага мындай деп жооп берди: «Колумдагы таяктын учу менен бир аз бал таттым эле. Эми мен өлүшүм керек».


44Шабул ага: «Теңир мага эмне кылам десе, ошону кылсын, бирок, Жонатан, бүгүн сен өлүшүң керек!» – деди.


45Бирок эл Шабулга мындай деди: «Ысрайылга ушунчалык улуу куткарууну алып келген Жонатан өлүшү керекпи? Мындай болбосун! Теңир тирүү, анын башынан бир да тал чач жерге түшпөйт, анткени бүгүнкү ишти ал Кудай менен кылды». Эл Жонатанды бошотту, ал өлбөй калды[+].


46Шабул пелиштиликтерди кууганын токтотуп, кайтып келди. Пелиштиликтер болсо өз жерине кетишти.

47


Шабулдун согуштагы ийгиликтери

Шабул өзүнүн Ысрайылдын үстүнөн болгон падышачылыгын бекемдеди. Ал бардык тараптагы душмандары менен: мааптыктар, амондуктар, эдомдуктар, шобаптыктар жана пелиштиликтер менен согушуп, кимге каршы чыкпасын, бардык жерде жеңишке жетип турду[+].


48Аскерлерин чогултуп, амалыктыктарды да талкалады. Ошентип, Ысрайылды талоончуларынын колунан куткарды[+].


49Шабулдун уулдары: Жонатан, Ишпи жана Малкишуа, ал эми эки кызынын аты: улуусунуку Мейрап, кичүүсүнүкү Михал эле[+].


50Шабулдун аялынын аты – Акинаам, ал – Акимаастын кызы. Анын аскер башчысынын аты – Абенер, ал Шабулдун агасы Нейирдин уулу болгон[+].


51Шабулдун атасы Киш менен Абенердин атасы Нейир Абиелдин уулдары болушкан[+].


52

#### 15

1


Амалыктыктар менен болгон согуш

Шемуел Шабулга мындай деди: «Теңир Өз эли Ысрайылдын үстүнөн сени падыша кылып майлоого мени жиберген. Эми Теңирдин үнүнө кулак сал[+].


2Себайот Теңир мындай дейт: “Мен амалыктыктардын Ысрайылга эмне кылганын, ал Мисирден келе жатканда, жолдо ага кандай каршы чыкканын эстедим[+].


3Эми бар да, амалыктыктарды талкала, анын эмнеси бар болсо, ошонусунун баарын жок кыл. Аны аяба, эркегинен аялына чейин, өспүрүмүнөн эмчектеги баласынан чейин, өгүзүнөн коюна чейин, төөсүнөн эшегине чейин кырып сал”».


4Шабул элди чогултуп, Телаимде санап чыкканда, ысрайылдыктардан эки жүз миң, Жүйүт уруусунан он миң жөө аскер болду[+].


5Анан Шабул амалыктыктардын шаарына жетип, өрөөнгө буктурма койду.


6Анан ал кейниликтерге мындай деди: «Мен силерди амалыктыктар менен кошо кырып салбашым үчүн, алардын арасынан бөлүнүп чыгып кеткиле, анткени силер ысрайылдыктарга Мисирден келе жатышканда жакшылык кылгансыңар». Ошондо кейниликтер амалыктыктардын арасынан бөлүнүп чыгышты[+].


7Ошондо Шабул амалыктыктарды Хабиладан тартып, Мисирдин алдындагы Шур аймагына чейин талкалады[+].


8Амалыктыктардын падышасы Агакты тирүүлөй колго түшүрдү, ал эми бүт элди кылычтап кырды[+].


9Бирок Шабул жана эл Агакты, эң жакшы койлор менен өгүздөрдү, бордолгон козуларды, бардык жакшы нерселерди жок кылууну каалашкан жок, начар жана эч нерсеге арзыбаган нерселерди гана жок кылышты.

10


Теңирдин Шабулду четке кагышы

Анан Шемуелге Теңирден мындай сөз болду:[+]


11«Мен Шабулду падыша кылып койгондугума өкүнүп жатам, анткени ал Менден бурулуп кетти, Менин сөзүмдү аткарган жок». Ошондо Шемуел кайгыга батып, түнү бою Теңирге сыйынды.


12Шемуел эртең менен эрте туруп, Шабулга жолукканы жөнөдү. Шабулдун Кармелге чыгып, өзүнө эстелик тургузуп, Гилгалга түшкөнүн Шемуелге билдиришти[+].


13Шемуел Шабулга келгенде, Шабул ага мындай деди: «Сага Теңир батасын берсин, мен Теңирдин сөзүн аткардым».


14Шемуел ага: «Койлордун маараганын, өгүздөрдүн өкүргөнүн кулагым чалып жатат го, бул эмне?» – деди.


15Шабул ага: «Буларды амалыктыктардан алып келишти, сенин Кудай-Теңириңе курмандыкка чалуу үчүн, эл эң мыкты койлор менен өгүздөрдү аяп койду. Башкасын кырып салдык», – деп жооп берди.


16Ошондо Шемуел Шабулга: «Коё тур, түндө Теңир мага эмне деп айтканын сага айтып берейин», – деди. Шабул ага: «Айт», – деди.


17Шемуел мындай деди: «Ысрайыл урууларынын башчысы болгонуңда, Теңир сени падыша кылып майлаганда, сен өзүңдү кичинекей эле адаммын деп эсептечү эмес белең.


18Теңир сени: “Бар, күнөөкөр амалыктыктарды кыйрат, аларды кырып жок кылгыча согуш”, – деп жөнөткөн.


19Эмне үчүн сен Теңирдин тилин албай, олжого жутунуп, Теңирдин алдында жаман иш кылдың?»


20Шабул Шемуелге мындай деп жооп берди: «Мен Теңирге тил алдым, Теңир жиберген жакка барып, амалыктыктардын падышасы Агакты алып келдим, амалыктыктарды болсо кырып салдым.


21Бирок эл Гилгалда Кудай-Теңириңе курмандык чалуу үчүн, колго түшкөн олжонун, койлордун, өгүздөрдүн эң жакшыларын алды».


22Шемуел мындай деди: «Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктар, башка курмандыктар кантип эле Теңирге тил алуудан артык болсун? Тил алуу курмандыктан артык, баш ийүү кочкорлордун майынан артык[+].


23Анткени моюн сунбастык сыйкырчылыктай эле, каршы болуу бутка табынуучулуктай эле күнөө. Сен Теңирдин сөзүн четке каккандыгың үчүн, падыша болбошуң үчүн, Ал да сени четке какты»[+].


24Шабул Шемуелге: «Мен күнөө кылдым, анткени Теңирдин буйругун да, сенин сөзүңдү да аткарган жокмун, элден коркуп, алардын айтканын кылдым.


25Эми менин күнөөмдү кечир, мени менен кайт, мен Теңирге табынайын», – деди.


26Шемуел Шабулга: «Мен сени менен кайтпайм, анткени сен Теңирдин сөзүн четке кактың, Ысрайылга падыша болбошуң үчүн, Теңир да сени четке какты», – деди.


27Анан Шемуел бурулуп, кетмекчи болду. Бирок Шабул аны этегинен кармаганда, этеги айрылып кетти[+].


28Ошондо Шемуел мындай деди: «Теңир бүгүн сенден Ысрайыл падышачылыгын тартып алып, аны сенден жакшы болгон жакыныңа берди[+].


29Ысрайылдын ‹Ишенимдүү›сү жалган айтпайт, өкүнбөйт, анткени өкүнгүдөй, Ал адам эмес»[+].


30Шабул: «Мен күнөө кетирдим, бирок сенден суранам, бүгүн элимдин аксакалдарынын жана Ысрайылдын алдында мага урмат көрсөтүп, мени менен кайт, мен Кудай-Теңириңе табынайын», – деди.


31Ошондо Шемуел Шабул менен кайтып келди. Шабул Теңирге табынды.


32Андан кийин Шемуел: «Амалыктыктардын падышасы Агакты мага алып келгиле», – деди. Титиреген Агак Шемуелдин алдына келип: «Чын эле, өлүм ачуусу өтүп кеттиби?» – деди.


33Бирок Шемуел: «Сенин кылычың аялдарды балдарынан кандай ажыратса, аялдар арасында сенин энең да уулунан ошондой ажырасын», – деди. Ошентип, Шемуел Агакты Теңирдин алдында, Гилгалда жара чапты.


34Анан Шемуел Рамага кетти, Шабул болсо өзүнүн үйүнө, Шабулдун Гибасына кетти.


35

#### 16

1


Дөөттүн падыша болуп майланышы

Теңир Шемуелге: «Ысрайылга падыша болбошу үчүн Мен четке каккан Шабул үчүн качанкыга чейин кайгырасың? Мүйүзүңдү зайтун майына толтургун да, баргын, Мен сени бейт-лехемдик Жышайга жиберем, анткени анын уулдарынын арасынан Мен Өзүм үчүн падыша тандадым», – деди[+].


2Шемуел Ага: «Мен кантип барам? Шабул укса, мени өлтүрөт», – деди. Теңир мындай деди: «Бир кунажын ала барып: “Теңирге курмандык чалганы келдим”, - де.


3Анан курмандык чалууга Жышайды чакыр. Мен сага эмне кылуу керектигин айтам, Мен сага кимди айтсам, ошону Мен үчүн зайтун майы менен майла».


4Теңир кандай айтса, Шемуел ошондой кылды. Ал Бейт-Лехемге келгенде, алдынан чочулаган шаардын аксакалдары чыгып: «Тынчтык менен келдиңби?» – деп сурашты.


5Ал: «Тынчтык менен, Теңирге курмандык чалганы келдим. Ыйыкталгыла да, курмандыкка мени менен кошо жүргүлө», – деп жооп берди. Жышайды жана анын уулдарын ыйыктап, курмандыкка чакырды[+].


6Алар келгенде, ал Элийапты көрүп: «Чын эле, бул – Теңирдин алдындагы Анын майланган адамы!» – деди[+].


7Бирок Теңир Шемуелге: «Анын өңүнө, боюна караба. Аны Мен четке кактым. Мен адам карагандай карабайм, анткени адам өңүнө карайт, ал эми Теңир жүрөгүнө карайт», – деди[+].


8Анан Жышай Аминадапты чакырып, Шемуелдин алдына алып келди. Ошондо Шемуел: «Теңир муну да тандаган жок», – деди.


9Анан Жышай Шаманы алып келди. Ошондо Шемуел: «Теңир муну да тандаган жок», – деди[+].


10Ушинтип, Жышай Шемуелге өзүнүн жети уулун алып келди, бирок Шемуел Жышайга: «Теңир булардын эч кимисин тандаган жок», – деди.


11Анан Шемуел Жышайдан: «Балдарыңдын баары бул жердеби?» – деп сурады. Жышай ага: «Дагы эң кичүүсү бар, ал кой кайтарып жүрөт», – деп жооп берди. Ошондо Шемуел Жышайга: «Киши жиберип, аны алдыр. Ал бул жерге келмейинче, биз тамакка отурбайбыз», – деди.


12Жышай киши жиберип, аны алдырды. Ал кызыл жүздүү, көздөрү жайнаган, сүйкүмдүү жигит эле. Теңир Шемуелге: «Тур, ушуну майла, анткени ал – ушул», – деди.


13Шемуел зайтун майы куюлган мүйүздү алып, бир туугандарынын ичинен аны майлады. Ошол күндөн тартып, Теңирдин Руху Дөөт менен болду. Шемуел турду да, Рамага кетти[+].

14


Дөөт Шабул падышанын сарайында

Шабулду болсо Теңирдин Руху таштап салды, ошондо Теңир жол берген бир жаман рух аны кыйнады[+].


15Ошондо Шабулга кулдары мындай дешти: «Мына, Теңир жол берген бир жаман рух сени кыйнап жатат.


16Мырзабыз өзүнүн алдындагы кулдарына буйрук берсин, алар гуслини мыкты черткен кишини издеп таап келишсин. Кудай жол берген жаман рух келгенде, ал гусли чертип, сени тынчтандырат».


17Шабул өз кулдарына: «Мага жакшы черткен кишини таап, алдыма алып келгиле», – деди[+].


18Ошондо анын кулдарынын бири: «Мен бейт-лехемдик Жышайдын күү аспап черткенди билген, эр жүрөк, жоокер, орундуу сүйлөгөн, келишимдүү уулун көрдүм. Теңир да аны менен экен», – деди.


19Шабул Жышайга кабарчыларды жиберип: «Кой кайтарып жүргөн уулуң Дөөттү мага жибер», – деди.


20Жышай эшекке нан, бир чанач шарап, бир улак артып берип, Дөөттү Шабулга жөнөттү.


21Дөөт Шабулга келип, анын алдында кызмат кылып жүрдү. Ага абдан жагып, анын курал көтөрүүчүсү болуп калды.


22Шабул Жышайга киши жиберип: «Дөөт мага кызмат кылсын, анткени ал менин алдымда ырайым тапты», – деди.


23

#### 17

1


Голийаттын Ысрайылды согушка чакыруусу

Пелиштиликтер согушуу үчүн аскерин жыйнап, Жүйүт аймагындагы Сохого чогулушту. Алардын кошууну Сохо менен Азейканын ортосуна, Эфес-Дамимге жайгашты[+].


2Ал эми Шабул жана ысрайылдыктардын кошууну чогулуп, эмендүү өрөөнгө жайланышып, пелиштиликтер менен согушууга даярданды.


3Пелиштиликтер бир тоонун үстүндө, ысрайылдыктар бир тоонун үстүндө турушту, ал эми алардын ортосунда өрөөн бар эле.


4Пелишти кошуунунан гаттык Голийат аттуу жекеме-жеке чыгуучу балбан чыкты. Анын бою алты чыканак, бир карыш болчу[+].


5Башында жез туулга, үстүндө кабырчыктуу соот кийим. Соотунун салмагы – беш миң жез шекел.


6Тизе каптары да, ийининдеги камсаны да жезден эле.


7Анын найзасынын сабы токуучу куралдын баканындай болчу, ал эми найзасынын өзү – алты жүз темир шекел. Анын алдында курал көтөргөн жигити жүрчү[+].


8Ал туруп алып, Ысрайылдын аскер топторуна мындай деп кыйкырды: «Силер эмнеге согушууга чыктыңар? Мен пелиштилик, силер болсо Шабулдун кулдары эмессиңерби? Араңардан киши тандагыла, ал менин жаныма түшүп келсин[+].


9Эгер ал мени менен согуша алса, мени өлтүрсө, анда биз силерге кул болобуз. Эгер мен аны жеңип өлтүрсөм, анда силер бизге кул болосуңар жана бизге кызмат кыласыңар».


10Пелиштилик: «Бүгүн мен Ысрайылдын аскер топторун маскара кылам. Адамыңарды чыгаргыла, жекеме-жеке кармашалы», – деди.


11Шабул менен бүт ысрайылдыктар пелиштиликтин бул сөзүн укканда, абдан коркуп, үрөйлөрү учту.

12


Дөөттүн Шабулдун аскерлерине келиши

Дөөт болсо Жүйүт жериндеги Бейт-Лехемден чыккан, эфраталык, сегиз уулу бар Жышай аттуу кишинин баласы болчу. Ал киши Шабулдун убагындагы эркектердин эң карысы болгон.


13Жышайдын үч улуу уулу Шабул менен согушка кетти. Согушка кеткен үч уулунун аттары: туну – Элийап, андан кийинкиси – Аминадап, үчүнчүсү – Шама[+].


14Дөөт эң кичүүсү эле. Үч улуу агасы Шабул менен кеткен.


15Дөөт болсо Бейт-Лехемде атасынын коюн кайтарыш үчүн, Шабулдукунан кайтып келген.


16Тиги пелиштилик болсо кырк күн бою эртең менен да, кечинде да алдыга чыгып, өзүн көрсөттү.


17Жышай өз уулу Дөөткө мындай деди: «Бир эйфа бадырак менен бул он нанды ал да, тезирээк кошуунга, агаларыңа алып бар.


18Ал эми бул он сырды миң башыга алып барып, бир туугандарыңдын ден соолугун, эмнеге муктаж экенин бил[+].


19Алар менен Шабул жана бүт ысрайылдыктар да эмендүү өрөөндө пелиштиликтер менен салгылашууга даярданып жатышат».


20Дөөт эртең менен эрте туруп, койлорун сакчыга табыштап, жүгүн алып, Жышай буйруган жакка жөнөдү. Ал жүктүү арабалардын жанына жеткенде, аскерлер катарга тизилип, ураан чакыра салгылашка даярданып жатышкан эле.


21Ысрайылдыктар менен пелиштиликтер бири-биринин каршысында катар-катар болуп тизилип турушту.


22Дөөт арабалар тобунун күзөтчүсүнө жүгүн калтырып, тизилген катарларга чуркап жетти да, бир туугандарынын ден соолугун сурады.


23Дөөт алар менен сүйлөшүп жатканда, Гаттан келген пелиштилик Голийат аттуу жекеме-жеке чыгуучу балбан пелиштиликтердин катарынан чыгып, баягы эле сөздөрдү айтып жатты. Аны Дөөт да укту.


24Бүт ысрайылдыктар бул кишини көргөндө, абдан коркуп, андан качышчу.


25Ысрайылдыктар: «Мына бул алдыга чыккан кишини көрдүңөрбү? Бул Ысрайылды маскара кылуу үчүн чыкты. Ким аны өлтүрсө, падыша ага чоң байлык тартуулап, кызын берип, Ысрайылда анын атасынын үйүн эркин кылмак», – дешти[+].


26Дөөт жанында тургандарга: «Бул пелиштиликти өлтүрүп, Ысрайылды шылдыңдан куткарган адамга эмне кылат? Тирүү Кудайдын аскерин маскаралагыдай, сүннөткө отургузулбаган бул пелиштилик ким экен?» – деди.


27Эл ага: «Аны өлтүргөн кишиге мына ушундай кылынат», – деп, жанагы эле сөздөрдү айтты.


28Дөөттүн улуу агасы Элийап анын эл менен сүйлөшүп жатканын укканда, Дөөткө ачууланып: «Бул жерге эмнеге келдиң? Талаадагы бир аз койду кимге таштадың? Сенин текебер экениңди да, жүрөгүңдүн жаман экенин да билем. Сен салгылашты көргөнү эле келдиң», – деди.


29Дөөт: «Мен эмне кылдым? Сүйлөшсө эмне экен?» – деди.


30Дөөт андан бурулуп, жанагы сөздөрдү башкага айтты, эл ага мурдагыдай эле жооп берди.


31Дөөттүн айткан сөзүн угуп, Шабулга айтышты. Шабул аны өзүнө чакыртты.


32Дөөт Шабулга: «Андан коркуп, эч кимдин көңүлү чөкпөсүн. Бул пелиштилик менен кармашууга сенин кулуң чыгат», – деди.


33Шабул Дөөткө: «Бул пелиштилик менен кармашууга сен бара албайсың, анткени сен али жашсың, тигил болсо жаштайынан жоокер», – деди.


34Бирок Дөөт Шабулга: «Сенин кулуң атасынын коюн кайтарып жүргөндө, койлорго арстан же аюу тийип алып кеткенде,


35артынан кууп барып, кол салып, анын оозунан сууруп алчумун. Эгер ал мага секирсе, мен аны желкесинен алып, кармашып жатып өлтүрчүмүн.


36Сенин кулуң арстанды да, аюуну да өлтүргөн, тирүү Кудайдын аскерин шылдыңдагандыгы үчүн мына бул сүннөткө отургузулбаган пелиштиликти да дал ошондой кылат», – деди.


37Дөөт дагы мындай деди: «Арстан менен аюудан куткарган Теңир мени бул пелиштиликтин колунан да куткарат». Ошондо Шабул Дөөткө: «Бар, Теңир Өзү сени менен болсун», – деди.


38Шабул Дөөткө өзүнүн кийимин, башына туулга, үстүнө соот кийгизди.


39Дөөт кийимдин сыртынан кылычын курчанып, басып көрдү, анткени ал мындай куралданууга көнгөн эмес эле. Анан Дөөт Шабулга: «Мен муну менен баса албайм, анткени көнгөн эмесмин», – деп, баарын чечип салды.


40Анан Дөөт колуна таягын алып, арыктан беш жылмакай таш тандап алып, аларды жанындагы малчы баштыгына салды. Анан баштыгы жана колундагы салмоору менен пелиштиликке каршы алдыга чыкты.

41


Дөөттүн Голийатты жеңиши

Пелиштилик да алдыга чыгып, Дөөткө жакындады, алдында курал көтөрүүчүсү келе жатты.


42Пелиштилик Дөөттү көргөндө, жекире карады, анткени Дөөт жаш, кызыл жүздүү жана келишимдүү жигит эле.


43Анан пелиштилик Дөөткө: «Мага таяк көтөргүдөй, мен итминби?» – деди. Пелиштилик Дөөткө өзүнүн кудайларын оозанып каргыш айтты.


44Пелиштилик Дөөткө: «Бери кел, сенин денеңди асман куштары менен талаа жырткычтарына салып берейин», – деди[+].


45Дөөт болсо пелиштиликке мындай деп жооп берди: «Сен мага каршы найза, кылыч, калкан менен келе жатасың, мен болсо сага каршы өзүң шылдыңдаган Ысрайыл аскеринин Кудайынын, Себайот Теңирдин атынан келе жатам[+].


46Бүгүн Теңир сени менин колума салып берет, мен сени өлтүрүп, башыңды кесип, пелиштилик аскерлердин өлүктөрүн асман куштары менен жер жырткычтарына берем, ошондо бүт жер жүзү Ысрайылда Кудай бар экенин билет[+].


47Ошондо бул жерге чогулгандардын баары Теңирдин кылычсыз, найзасыз куткарарын билет, анткени бул – Теңирдин согушу. Ал силерди биздин колубузга салып берет»[+].


48Пелиштилик туруп, Дөөттү карай басканда, Дөөт катарды көздөй тез жүгүрүп, анын алдынан чыкты.


49Дөөт баштыктан таш алып, салмоорго салып, пелиштиликти маңдайга соккондо, таш анын чекесине батып кетти, ал бети менен жерге жыгылды.


50Ошентип, Дөөт салмоор жана таш менен пелиштиликти жеңди, ал пелиштиликти өлтүрдү. Дөөттүн колунда кылыч жок эле[+].


51Ошондо Дөөт чуркап барып, пелиштиликтин үстүнө бутун коюп, анын кылычын кынынан сууруп алып, анын башын кыя чапты. Пелиштиликтер балбанынын өлгөнүн көрүп, качып жөнөштү.


52Ысрайыл менен Жүйүт аймагынын эркектери жапырт көтөрүлүп, ураан чакырышып, пелиштиликтерди Гатка киргенче, Экрондун дарбазасына чейин кууп барышты. Пелиштиликтер Шаарайым жолунда Гат менен Экронго чейин сулап жатышты[+].


53Ысрайыл уулдары пелиштиликтерди кууп барып, кайра кайтып келишкенден кийин, алардын кошуунун талап-тоношту.


54Дөөт пелиштиликтин башын алып, аны Иерусалимге алып барды, ал эми анын куралын өзүнүн чатырына койду[+].


55Шабул Дөөттүн пелиштиликке каршы чыкканын көргөндө, аскер башчысы Абенерден мындай деп сурады: «Абенер! Бул жаш жигит кимдин уулу?» Абенер ага: «Сенин өмүрүң менен ант берем, падышам, мен билбейм», – деп жооп берди[+].


56Падыша ага: «Бул жаш жигит кимдин уулу экенин сура», – деди.


57Дөөт пелиштиликти өлтүрүп кайткандан кийин, Абенер аны Шабулга алып келди. Пелиштиликтин башы Дөөттүн колунда эле.


58

#### 18

1Дөөт Шабул менен сүйлөшүп бүткөндө, Жонатан Дөөткө жүрөгү менен тартылып, аны жанындай жакшы көрүп калды[+].


2Ал күнү Шабул аны алып калды, атасынын үйүнө кайтууга уруксат берген жок.


3Жонатан Дөөт менен дос болууга шерттешти, анткени аны жанындай жакшы көрүп калды.


4Жонатан үстүндөгү кийимин чечип, Дөөткө берди. Дагы башка кийимдерин, кылычын, жаасын жана курун берди.


5Шабул кайда жибербесин, Дөөт бардык жерде акылмандык менен иш кылды, ошондуктан Шабул аны аскерлерге башчы кылды. Бул бүт элге жана Шабулдун кулдарына жакты.

6


Шабулдун көрө албастыгы

Дөөт пелиштиликти жеңип келгенден кийин, алар келе жатышканда, Ысрайылдын бардык шаарларынан аялдар ырдап, бийлеп, дап жана жез табак кагып, Шабулду салтанат менен тосуп чыгышты[+].


7Ырдап-бийлеп келе жаткан аялдар: «Шабул миңди жеңди, Дөөт болсо он миңди жеңди!» – дешти[+].


8Ошондо Шабулдун ачуусу келди, ага бул сөз жаккан жок. Ал: «Дөөткө он миңди, мага миңди беришти. Ага падышачылык гана жетишпейт», – деди.


9Ошол күндөн тартып, Шабул Дөөттү жек көрө баштады.


10Эртеси күнү мындай болду: Шабулга Теңир жол берген жаман рух келди, ошондо ал өз үйүндө жинденди. Дөөт болсо мурункудай эле кыл аспап чертип отурган. Шабулдун колунда найза бар эле[+].


11Дөөттү дубалга кадап салам деп ойлоп, Шабул ага найзасын ыргытты. Бирок Дөөт андан эки жолу буйтап кетти.


12Шабул Дөөттөн корко баштады, себеби Теңир Дөөт менен эле, Шабулду болсо таштап койгон.


13Шабул аны өзүнөн алыстатып, өзүнө миң башы кылып дайындады. Ошентип, Дөөт эл алдында аларды баштап жүрдү.


14Дөөт өзүнүн бардык иштерин акылмандуулук менен кылчу, Теңир аны менен эле[+].


15Шабул анын абдан акылдуулугун көрүп, андан коркчу болду.


16Бүт Ысрайыл менен Жүйүт эли болсо Дөөттү жакшы көрүшчү, анткени Дөөт аларды баштап жүрдү.


17Шабул Дөөткө: «Бул – менин улуу кызым Мейрап. Мен аны сага аялдыкка берем, сен менин эр жүрөк жоокерим болуп, Теңирдин согуштарын жүргүзүп турсаң эле болду», – деди. Анткени Шабул: «Ал менин колумдан эмес, пелиштиликтердин колунан өлсүн», – деп ойлоду[+].


18Бирок Дөөт Шабулга: «Падышага күйөө бала болгудай мен киммин, менин өмүрүм эмне болуп калыптыр, Ысрайылда атамдын уруусу ким болуп калыптыр?» – деди[+].


19Бирок Шабулдун кызы Мейрапты Дөөткө бере турган маал келгенде, ал мехолалык Адриелге аялдыкка берилген эле[+].


20Бирок Дөөттү Шабулдун дагы бир кызы Михал сүйүп калды. Бул жөнүндө Шабулга билдиришти, бул ага жагып калды.


21Шабул: «Муну ага берейин, ал ага кылтак болот, ал пелиштиликтердин колунан өлөт», – деп ойлоду. Шабул Дөөткө: «Сен эми мага башка кызым аркылуу күйөө бала болосуң», – деди.


22Анан Шабул өз кулдарына: «Дөөткө: “Сен падышага жагып калдың, сени анын бүт кулдары да жакшы көрүшөт, андыктан падышага күйөө бала бол”, – деп жашыруун айткыла», – деп буйрук кылды.


23Бул сөздүн баарын Шабулдун кулдары Дөөткө айтышты. Дөөт: «Падышага күйөө бала болууну силер оңой деп ойлоп турасыңарбы? Мен жакыр, жек көрүндү адаммын», – деди.


24Шабулга кулдары Дөөттүн ушул сөздөрүн жеткирип барышты.


25Шабул: «Дөөткө мындай дегиле: Падыша кыздын калыңын каалабайт, бирок падышанын душмандарынан өч алып, пелиштиликтерден жүз кишинин сүннөтүн кесип келсин», – деди. Анткени Шабул Дөөттү пелиштиликтердин колу менен жок кылам деп ойлоду[+].


26Кулдары бул сөздөрдү Дөөткө айтып барышты, падышанын күйөө баласы болуу Дөөткө жагып калды.


27Белгиленген күндөр бүтө электе, падышага күйөө бала болуу үчүн, Дөөт турду да, өз кишилери менен барып, пелиштиликтердин эки жүз кишисин өлтүрүп, алардын сүннөтүн кесип келип, падышага толук тапшырды. Шабул кызы Михалды ага күйөөгө берди.


28Шабул Теңирдин Дөөт менен экенин жана Михалдын Дөөттү сүйөрүн көрдү, билди.


29Ошондо ал Дөөттөн мурдагыдан да аябай коркуп, ага өмүр бою душман болуп калды.


30

#### 19

1


Шабулдун Дөөттү куугунтукка алышы

Дөөттү өлтүрүү керектиги жөнүндө Шабул өз уулу Жонатанга жана бүт кулдарына айтты. Бирок Шабулдун уулу Жонатан Дөөттү абдан жакшы көрчү.


2Ошондо Жонатан Дөөткө: «Менин атам Шабул сени өлтүрмөкчү болуп жатат. Ошондуктан эртең сак бол, жашын, киши билгис жерде бол.


3Мен болсо атамдын жанында, сен жашынган талаада болом, сен жөнүндө атам менен сүйлөшөм, эмнени көрсөм, ошону сага айтып берем», – деп билдирди.


4Жонатан Дөөт жөнүндө атасы Шабулга жакшы сөздөрдү айтты, ага мындай деди: «Падыша өз кулу Дөөткө каршы күнөө кылбаса экен, анткени ал сага каршы эч кандай күнөө кылган жок, анын иштери сен үчүн абдан пайдалуу.


5Ал пелиштиликти өлтүрүш үчүн, өз өмүрүн коркунучка салды, Теңир бүт Ысрайылга улуу куткарылуу берди. Аны сен өз көзүң менен көрүп кубанбадың беле. Эмне үчүн сен жазыксыз кан төгүп, Дөөттү себепсиз эле өлтүргүң келип жатат?»[+]


6Шабул Жонатандын тилин алып: «Теңир тирүү, Дөөт өлбөйт», – деп ант берди.


7Жонатан Дөөттү чакырып, ага ушул сөздөрдүн баарын айтып берди, анан Дөөттү Шабулга алып келди. Дөөт мурункудай эле падышанын жанында болду.


8Кайрадан согуш башталып, Дөөт чыгып, пелиштиликтер менен согушту, аларды катуу кыйратты, алар андан качышты.


9Шабул колуна найзасын кармап, үйүндө отурганда, анын үстүнө Кудай жол берген жаман рух түштү. Дөөт болсо кыл аспап чертип отурган[+].


10Шабул Дөөттү дубалга найза менен кадап салгысы келгенде, Дөөт Шабулдан буйтап кетти, ошондо найза дубалга кадалды. Дөөт болсо ошол түнү качып кетип, аман калды.


11Шабул Дөөттү кайтарып, таң атканда өлтүрүш үчүн, анын үйүнө өзүнүн кулдарын жиберди. Дөөткө аялы Михал мындай деди: «Эгерде ушул түнү жаныңды сактап калбасаң, анда эртең сени өлтүрүшөт»[+].


12Ошентип, Михал Дөөттү терезеден түшүрүп жиберди. Ал качып кутулду[+].


13Михал болсо айкелди алып, төшөккө жаткырды, анын баш жагына эчкинин терисин коюп, кийим менен жаап койду.


14Шабул Дөөттү алдырганы кулдарын жиберди, бирок Михал: «Ал ооруп жатат», – деди.


15Шабул кулдарын Дөөттү карап келүүгө жиберип жатып: «Аны мага төшөгү менен алып келгиле, мен аны өлтүрөм», – деди.


16Кулдары келип, төшөктөгү айкелди, анын баш жагына коюлган эчкинин терисин көрүштү.


17Ошондо Шабул Михалга мындай деп айтты: «Сен мени эмне үчүн ушинтип алдадың? Эмне үчүн душманымды качырып жибердиң?» Михал Шабулга мындай деп жооп берди: «Ал мага: “Мени коё бер, болбосо сени өлтүрөм”, – деди».


18Дөөт качып кутулуп, Рамага, Шемуелге келди да, Шабулдун кылганынын баарын айтып берди. Анан ал Шемуел менен кетти, алар Найотко келип токтошту[+].


19Шабулга: «Дөөт Найотто, Рамада», – деп билдиришти.


20Шабул Дөөттү алдырууга кулдарын жиберди. Пайгамбарчылык кылып жаткан пайгамбарлар тобун, аларга жетекчилик кылган Шемуелди көрүшкөндө, Шабулдун кулдарына Кудайдын Руху түштү. Ошондо алар да пайгамбарчылык кыла башташты[+].


21Бул жөнүндө Шабулга билдиришти. Ал башка кулдарын жөнөттү, бирок алар да пайгамбарчылык кыла башташты. Ошондо Шабул үчүнчү ирет башка кулдарын жиберди, алар да пайгамбарчылык кыла башташты.


22Шабул Рамага өзү жөнөп, Сейихтеги чоң булакка жеткенде: «Шемуел менен Дөөт кайда?» – деп сурады. Ага: «Найотто, Рамада», – деп жооп беришти.


23Ал Найотко, Рамага жөнөдү, ошондо ага Кудайдын Руху түштү. Ал Рамадагы Найотко жеткиче пайгамбарчылык кылып жүрүп отурду[+].


24

#### 20

1


Жонатан жана Дөөт

Дөөт Рамадагы Найоттон качып кетти да, Жонатанга келип мындай деди: «Мен эмне кылдым, айыбым кайсы, мени өлтүргүдөй, атаңдын алдында кандай күнөөм бар? »[+]


2Жонатан ага мындай деди: «Жок, сен өлбөйсүң. Атам мага айтпай, кичине да, чоң да иш кылбайт. Атам бул ишти менден эмнеге жашырмак эле? Мындай болбойт».


3Дөөт мындай деп ант берди: «Сенин алдыңда ырайым тапканымды атаң жакшы билет, ошондуктан ал өзүнчө: “Бул жөнүндө Жонатан билбесин, себеби капа болот”, – деп ойлосо керек. Бирок Теңир тирүү, сенин жаның аман! Мени менен өлүмдүн ортосунда бир эле кадам бар».


4Жонатан Дөөткө: «Мен сен үчүн каалаганыңдын баарын кылам», – деди.


5Дөөт Жонатанга мындай деди: «Эртең ай жаңырган күн, мен падыша менен дасторкондо бирге отурушум керек, бирок сен мени коё бер, мен бүрсүгүнү кечке чейин талаада жашына турайын.


6Эгер атаң мен жөнүндө сураса, “Дөөт менден суранып, өзүнүн Бейт-Лехем шаарына барып келгени кетти. Ал жакта анын бардык туугандары жыл сайын чалынуучу курмандык чалышат экен” де.


7Эгер ал буга: “Жакшы”, – десе, анда сенин кулуңа тынчтык. Эгерде ал ачууланса, анда анын жамандык кылууну чечип койгонун бил.


8Сен болсо кулуңа ырайым кыл, анткени сен кулуң менен Теңирдин алдында келишим түзгөнсүң. Эгер менде күнөө болсо, анда мени өзүң өлтүр. Мени атаңа алып барып эмне кыласың?»[+]


9Жонатан: «Эч качан мындай болбойт, атамдын сага жамандык кыларын анык билсем, ал жөнүндө сага кантип айтпай коёюн?» – деди.


10Дөөт Жонатанга: «Эгер атаң сага каарданып жооп берсе, мага ким кабарлайт?» – деди.


11Жонатан Дөөткө: «Жүр, талаага чыгалы», – деди. Экөө талаага чыгышты.


12Жонатан Дөөткө мындай деди: «Ысрайылдын Кудай-Теңири тирүү! Мен эртең ушул убакта, же бүрсүгүнү атамдан оюн билем. Эгерде анын сага болгон ниети жакшы болсо, анда мен сага кантип киши жибербей коёюн, кантип айтпай коёюн.


13Эгер мен мындай кылбасам, Теңир Жонатанга эмне кылам десе, ошону кылсын, андан да жаман кылсын. Эгер атам сага жамандык кылууну ойлоп жаткан болсо, сага билдирем, сени коё берем, ошондо тынчтык менен кете бересиң. Теңир менин атам менен болгондой эле, сени менен да болсун!


14Эгер мен тирүү болсом, сен да мени Теңирдин ырайымынан ажыратпа.


15Эгер мен өлүп калсам, Теңир сенин душмандарыңдын баарын жер бетинен жок кылганда да, менин тукумумду ырайымыңдан эч качан ажыратпа»[+].


16Жонатан ушинтип Дөөттүн тукуму менен келишим түздү. Ал: «Теңир Дөөттүн душмандарынын жазасын берсин!» – деди.


17Жонатан Дөөттү жакшы көргөндүктөн, дагы ант берди, анткени аны жанындай жакшы көрчү[+].


18Жонатан Дөөткө мындай деди: «Эртең, жаңырган ай күнү сени сурашат, анткени сенин ордуң бош болот.


19Ошондуктан үчүнчү күнү мурда жашынган жериңе түш да, Азел ташынын жанында күтүп отур.


20Бутага жаа тарткандай, мен ошол жакка үч жаа тартам.


21Анан жаш уланды: “Барып, жебелерди таап кел”, – деп жөнөтөм. Эгер мен уланга: “Жебелер сенин артыңда, аларды ал”, – десем, анда мага келе бер, анткени сага тынчтык, Теңир тирүү, эч коркунуч жок.


22Эгерде уланга: “Жебелер сенин алдыңда жатат”, – десем, анда сен кете бер, анткени сени Теңир коё берип жатат.


23Ал эми экөөбүздүн сүйлөшкөн сөзүбүзгө, экөөбүздүн ортобузга Теңир түбөлүккө күбө».


24Дөөт талаага жашырынды. Ай жаңырып, падыша тамактанганы отурду.


25Адаттагыдай эле падыша өз ордуна, дубалдын жанындагы отургучка отурду, Жонатан туруп турду, Абенер Шабулдун жанына отурду, ал эми Дөөттүн орду бош калды[+].


26Ал күнү Шабул эч нерсе деген жок, анткени ал: «Дөөткө бир нерсе болуп, таза эмес болсо керек, ал тазалана элек го», – деп ойлоду[+].


27Жаңырган айдын экинчи күнү Дөөттүн орду дагы бош калды. Ошондо Шабул өз уулу Жонатандан: «Эмне үчүн Жышайдын уулу Дөөт кечээ да, бүгүн да тамакка келген жок?» – деп сурады.


28Жонатан Шабулга: «Дөөт менден Бейт-Лехемге суранып кетти.


29Ал: “Мени коё бер, анткени биздин шаарыбызда бир туугандарыбыз менен курмандык чалмакпыз, мени бир тууганым чакырган. Эгерде мен сенин алдыңда ырайым тапкан болсом, барып, бир туугандарым менен көрүшүп келейин”, – деген. Ошондуктан ал падышанын тамагына келген жок», – деп жооп берди.


30Ошондо Шабул Жонатанга абдан ачууланып: «Оңбогон ээн баш уул! Өзүңдү да, энеңди да маскара кылып, Жышайдын уулу менен дос болуп жүргөнүңдү мени билбейт дейсиңби?


31Анткени жер үстүндө Жышайдын уулу тирүү турганда, сен да, сенин падышачылыгың да туруштук бере албайт. Азыр киши жиберип, аны алып кел, анткени ал өлүшү керек», – деди.


32Жонатан атасы Шабулга: «Аны эмнеге өлтүргөнү жатасың? Ал эмне кылды?» – деди.


33Шабул аны сайып өлтүрүш үчүн, найзасын ыргытты. Ошондо атасынын Дөөттү өлтүрүүнү чечкенине Жонатандын көзү жетти.


34Жонатан аябай ачууланып туруп кетти, ал жаңырган айдын экинчи күнү тамак жеген жок, себеби Дөөт үчүн кайгырды жана атасы аны таарынтып койду.


35Эртеси эртең менен, Дөөткө айтылган убакта жаш уланды алып, Жонатан талаага чыкты.


36Анан ал уланга: «Чурка, мен тарткан жебелерди издеп таап кел», – деди. Улан чуркап жөнөдү, ал жебелерди уландын алды жагына түшкүдөй кылып атты.


37Жонатан аткан жебелер жакка улан чуркап кеткенде, ал анын артынан: «Кара, жебе алды жагыңда жатат», – деп кыйкырды.


38Жонатан уландын артынан дагы кыйкырды: «Бол, тез чурка, токтобо». Улан Жонатандын жебелерин чогултуп алып, өз мырзасына келди.


39Жаш улан эч нерсе билген жок, Жонатан менен Дөөт гана эмне болгонун билишти.


40Анан Жонатан жанындагы уланга куралын берип: «Бар, шаарга алып бар», – деди.


41Жаш улан кетти. Дөөт түштүк тараптан туруп келди да, жүзтөмөндөп жыгылып, үч ирет таазим кылды. Алар бири-бирин өөп, чогуу ыйлашты, Дөөт көбүрөөк ыйлады.


42Анан Жонатан Дөөткө мындай деди: «Тынчтык менен бара бер. “Теңир экөөбүздүн ортобузда болсун, менин тукумум менен сенин тукумуңдун ортосунда болсун”, – деп, Теңирдин ысымы менен берген антыбыз түбөлүккө калсын!»


43

#### 21

1


Дөөттүн качышы

Дөөт Нопко, ыйык кызмат кылуучу Акимелекке келди. Акимелек коркуп, Дөөттүн алдынан чыгып: «Эмне үчүн жалгызсың? Эмне үчүн жаныңда эч ким жок?» – деп сурады[+].


2Дөөт ыйык кызмат кылуучу Акимелекке мындай деди: «Мага падыша тапшырма берип: “Сени эмне үчүн жибергенимди, кандай тапшырма бергенимди эч ким билбесин”, – деген. Ошондуктан кишилерди белгилүү жерге калтырдым.


3Азыр колуңда эмне бар, беш нан болобу, башка нерсе болобу, бер».


4Ыйык кызмат кылуучу Дөөткө: «Жөнөкөй нан колумда жок, ыйык нан бар, бирок кишилериң аялдарга жакындаган жок беле?» – деди.


5Дөөт ыйык кызмат кылуучуга: «Мен чыккан күндөн бери биздин жаныбызда аял аттуу болгон жок, уландардын идиштери да таза. Эгер жолубуз таза эмес болсо, идиштеги наныбыз таза калат», – деп жооп берди.


6Ошондо ыйык кызмат кылуучу ага ыйык нандан берди, анткени анда нан курмандыгынан башка нан жок болчу. Алар Теңирдин алдынан алынган нандар эле, ал нандар алынгандан кийин ордуна жаңы бышырылган нандар коюлчу[+].


7Ошол жерде ошол күнү Шабулдун кулдарынын бири, кулдарынын башчысы, эдомдук Дойек Теңирдин алдында турган эле[+].


8Дөөт Акимелекке: «Бул жерде сенде кылыч же найза барбы? Падышанын тапшырмасы шашылыш болгондуктан, жаныма кылыч да, башка курал да алган эмесмин», – деди.


9Ыйык кызмат кылуучу: «Эмендүү өрөөндө сен өлтүргөн пелиштилик Голийаттын кылычы бар, кийимге оролуп, алжапкычтын артында турат. Кааласаң, ошону ал, бул жерде андан башка эч нерсе жок», – деди. Дөөт ага: «Ага тең келе турган кылыч жок, мага ошону бер», – деди[+].


10Дөөт турду да, ошол эле күнү Шабулдан качып, Гат падышасы Акишке келди[+].


11Кулдары Акишке: «Тигил өлкөнүн падышасы Дөөт ушул да! Аны тегеректеп: “Шабул миңди жеңди, Дөөт болсо он миңди жеңди”, – деп ырдашпады беле!» – деп айтышты[+].


12Дөөт бул сөздөрдү көңүлүнө алып, Гат падышасы Акиштен абдан коркуп кетти.


13Алардын алдында кебетесин бузуп, келесоо болумуш болуп, эшикти чийгилеп, сакалынан шилекейин куюлтту[+].


14Ошондо Акиш кулдарына мындай деди: «Мунун акылынан айныган адам экенин көрүп турбайсыңарбы. Муну мага эмнеге алып келдиңер?


15

#### 22

1


Ыйык кызмат кылуучулардын өлтүрүлүшү

Дөөт ал жерден чыгып, Адулам үңкүрүнө жашырынды. Атасы, бир туугандары угуп, ошол жакка келишти[+].


2Анын жанына кысымга алынгандар, карызга баткандар, кайгыга чөккөндөр чогулушту, аларга ал башчы болду. Анын жанында төрт жүзгө жакын адам бар эле[+].


3Дөөт ал жерден чыгып, Мааптын Миспа деген жерине барып, Маап падышасына: «Кудай мени эмне кыларын билгиче, атам менен энем силердикинде тура турсун», – деди.


4Анан Дөөт аларды Маап падышасына алып келди. Дөөт ал жерде жашырынып жүргөн учурда алар аныкында жашашты.


5Бирок Гат деген пайгамбар Дөөткө: «Бул жерде калба. Жүйүт жерине кет», – деди. Дөөт жолго чыгып, Херет токоюна келди[+].


6Шабул Дөөттүн жана анын жанындагы кишилердин келгенин укту. Ошол убакта Шабул колуна найза кармап, Гибадагы тоодо, эмендин түбүндө отурган. Кулдарынын баары аны тегеректеп турушкан.


7Шабул өзүн тегеректеп турган кулдарына мындай деди: «Бенжемин уулдары, уккула. Жышайдын уулу силерге талааларды, жүзүмзарларды бермек беле, силерди миң башы, жүз башы коймок беле.


8Эмнеге силер баарыңар сүйлөшүп алып, эч кимиңер мага менин уулумдун Жышайдын уулу менен достошконун айткан жоксуңар? Эмне үчүн мени эч кимиңер аяган жоксуңар? Өз уулумдун кулумду мага каршы тузак коюуга тукурганын эмнеге айткан жоксуңар?»[+]


9Ошондо Шабулдун кулдары менен турган эдомдук Дойек мындай деп жооп берди: «Жышайдын уулунун Нопко, Акитуптун уулу Акимелекке келгенин көргөм,[+]


10ал Дөөт үчүн Теңирге сыйынып, ага тамак-аш жана пелиштилик Голийаттын кылычын берген»[+].


11Падыша ыйык кызмат кылуучу Акитуп уулу Акимелекти, анын атасынын бүт тукумун, Ноптогу ыйык кызмат кылуучуларды чакыртканы киши жиберди. Алардын баары падышага келишти.


12Шабул мындай деди: «Акитуп уулу, уккун». Тиги: «Мен угуп жатам, мырзам», – деп жооп берди.


13Шабул ага мындай деди: «Эмне үчүн Жышайдын уулу экөөңөр мага каршы сүйлөшүп алдыңар? Бүгүн билингендей, ал мага каршы чыгып, тузак коюшу үчүн, сен эмне үчүн ага нан, кылыч бердиң? Эмне үчүн ал үчүн Кудайга сыйындың?»


14Акимелек падышага мындай деп жооп берди: «Бардык кулдарыңдын ичинен Дөөттөй ишенимдүү ким бар? Ал – падышанын күйөө баласы, буйруктарыңды аткаруучу, үйүңдөгү кадырлуу адам.


15Ал үчүн мен Кудайга бүгүн биринчи жолу сыйынып жатыптырмынбы? Жок, падыша, бул үчүн кулуңду жана атамдын тукумун күнөөлөбө, анткени кулуң бул иштин эч нерсесин билбейт».


16Падыша ага: «Сен өлүшүң керек, Акимелек, сен да, атаңдын бүт тукуму да өлүшү керек», – деди.


17Анан падыша өзүнүн жанында турган сакчыларга: «Баргыла, Теңирдин ыйык кызмат кылуучуларын өлтүргүлө, анткени алар Дөөт менен бир, алар анын качып кеткенин билип туруп, мага айтышкан эмес», – деди. Бирок падышанын кулдары Теңирдин ыйык кызмат кылуучуларын өлтүрүүнү каалашкан жок.


18Ошондо падыша Дойекке: «Сен бар да, ыйык кызмат кылуучуларды өлтүр», – деди. Эдомдук Дойек барды да, ыйык кызмат кылуучуларды кырып салды. Ошол күнү зыгыр буласынан токулган алжапкыч кийген сексен беш эркекти өлтүрдү[+].


19Ал ыйык кызмат кылуучулардын шаары Нопту кылыч менен кыйратты, эркектер менен аялдарды, өспүрүмдөр менен эмчектеги балдарды, өгүздөрдү, эшектерди, койлорду кылыч менен өлтүрдү.


20Жалгыз гана Акитуптун уулу Акимелектин уулу Абыйатар аман калып, Дөөткө качып барды[+].


21Абыйатар Дөөткө Шабулдун Теңирдин ыйык кызмат кылуучуларын өлтүргөнүн айтып берди.


22Дөөт Абыйатарга мындай деди: «Ошол күнү мен эдомдук Дойекти ошол жерден көргөм. Анын сөзсүз Шабулга жеткирип барарын билгем. Сенин атаңдын тукумунун ар бир кишиси үчүн мен айыптуумун.


23

#### 23

1


Дөөттүн Кеила шаарын сактап калышы

Дөөткө: «Пелиштиликтер Кеилага кол салып, кырмандарды талап жатышат», – деп билдиришти[+].


2Ошондо Дөөт Теңирге кайрылып: «Барайынбы, бул пелиштиликтерди талкалай аламбы?» – деп сурады. Теңир Дөөткө: «Бар, сен пелиштиликтерди талкалайсың, Кеиланы куткарасың», – деп жооп берди.


3Бирок Дөөттүн жанындагылар ага: «Жүйүт аймагында эле коркуп турабыз, анан кантип Кеилага, пелиштиликтердин аскерине каршы барабыз?» – дешти.


4Ошондо Дөөт Теңирден кайра сурады. Теңир ага: «Тур, Кеилага бар, анткени Мен пелиштиликтерди сенин колуңа салып берем», – деп жооп берди.


5Дөөт өз кишилери менен Кеилага жөнөдү. Пелиштиликтер менен согушуп, алардын малын айдап кетти, аларга чоң бүлгүн салды. Ошентип, Дөөт Кеиланын тургундарын куткарды.


6Акимелектин уулу Абыйатар Дөөткө келип, аны менен Кеилага барганда, эфодду да ала барган[+].


7Дөөттүн Кеилага келгенин Шабулга билдиришти. Ошондо Шабул: «Аны Кудай менин колума салып берди, анткени ал дарбазалуу, кулпулуу шаарга кирип, өзүн өзү бекитти», – деди.


8Кеилага барып, Дөөттү жана анын кишилерин курчоо үчүн, Шабул бүткүл элди согушка чакырды.


9Дөөт Шабулдун жамандык ойлогонун билгенде, ыйык кызмат кылуучу Абыйатарга: «Эфодду алып кел», – деди[+].


10Анан Дөөт Теңирге мындай деп кайрылды: «Теңир, Ысрайылдын Кудайы! Шабул Кеилага келип, мен үчүн шаарды талкаларын кулуң укту.


11Кеиланын тургундары мени анын колуна салып береби? Сенин кулуң уккандай, Шабул бул жакка келеби? Ысрайылдын Кудай-Теңири! Өз кулуңа ачып бер». Теңир: «Келет», – деп жооп берди.


12Дөөт: «Кеиланын тургундары мени жана менин кишилеримди Шабулдун колуна салып беришеби?» – деп сурады. Теңир: «Салып беришет», – деп жооп берди.


13Ошондо Дөөт өзүнүн алты жүзгө жакын кишиси менен Кеиладан чыгып, бир жерден бир жерге көчүп жүрдү. Дөөт Кеиладан качып кетти деп, Шабулга билдиришкенде, ал жүрүшүн токтотту[+].

14


Дөөт Зуп чөлүндө

Дөөт болсо адам жүрбөгөн ээн талаада, андан соң Зуп ээн талаасындагы тоодо жүрдү. Шабул аны күн сайын издеди, бирок Кудай Дөөттү анын колуна салып берген жок[+].


15Шабулдун өлтүргөнү чыкканын Дөөт билди. Дөөт болсо Зуп ээн талаасындагы токойдо болчу.


16Шабулдун уулу Жонатан Дөөткө, токойго келип, анын Кудайга болгон ишенимин бекемдеди.


17Жонатан ага: «Коркпо, атам Шабул сага эч нерсе кыла албайт, сен Ысрайылга падыша болосуң, а мен сенден кийинки, экинчи адам болом, муну атам Шабул билет», – деди[+].


18Алар Теңир алдында келишим түзүштү. Дөөт токойдо калды, Жонатан болсо үйүнө кетти[+].


19Зуптуктар Гибага, Шабулга келип, мындай дешти: «Дөөт биздин жерде, Жешимондун оң жагындагы Хахил дөңсөөсүндө, токойдун киши бара алгыс жеринде жашырынып жүрөт[+].


20Эми падышам, кааласаң, ошол жакка бар. Ал эми аны падышанын колуна салып берүү – биздин иш».


21Шабул аларга: «Мага боор ооруганыңар үчүн, силерге Теңир батасын берсин.


22Баргыла да, кайрадан карап көргүлө, анын кайсы жерде экенин чалгындап билгиле, аны ал жерден ким көргөнүн сураштыргыла, анткени мага анын аябай амалдуу экенин айтып жатышат.


23Карап чыккыла, ал жашынган бардык жерлерди чалгындап билип, мага ишенимдүү кабар менен кайтып келгиле, ошондо мен силер менен барам. Эгер ал ушул жерде болсо, мен аны миңдеген жүйүттөрдүн арасынан болсо да издеп табам», – деди.


24Алар туруп, Шабулдан мурун Зупка кетишти. Дөөт болсо өз кишилери менен Жешимондун оң тарабындагы түздүктө, Маон чөлүндө эле[+].


25Шабул өз кишилери менен аны издеп чыкты. Бирок бул жөнүндө Дөөткө билдиришкенде, ал Маон чөлүндөгү аскага жашынды. Шабул муну укканда, Дөөттүн артынан Маон чөлүнө жөнөдү.


26Шабул тоонун бир жак бети менен келе жатты, Дөөт болсо өз кишилери менен тоонун берки бетинде келе жатты. Дөөт Шабулдан качууга шашылып жатты, Шабул болсо өз кишилери менен Дөөттү жана анын кишилерин курчап алып колго түшүрүү үчүн келе жатты.


27ошол учурда Шабулга кабарчы келип: «Шашылыш кайт, анткени биздин жерге пелиштиликтер кол салышты», – деди.


28

#### 24

1


Дөөттүн Шабулду аяп коюшу

[•]Дөөт ал жерден чыгып, Эйин-Гединин коопсуз жерлеринде жашады[+].


2Шабул пелиштиликтерди кууп, кайра кайтып келгенден кийин, ага: «Дөөт Эйин-Геди чөлүндө», – деп билдиришти.


3Шабул бүткүл Ысрайылдан тандалган үч миң киши алып, жейрен мекендеген тоолордон Дөөттү жана анын кишилерин издөөгө чыкты.


4Ал жолдогу кой камачу кашаага келди. Ал жерде үңкүр бар болчу, Шабул ага заара ушатканы кирди. Дөөт болсо кишилери менен үңкүрдүн түп жагында отурган эле.


5Дөөткө өз кишилери мындай деп айтышты: «Теңирдин сага “Мен сенин душманыңды өз колуңа салып берем, аны каалаганыңдай кыласың” деген сөзү аткарылар күн келди». Дөөт туруп барып, Шабулдун сырт кийиминин этегинен акырын кесип алды.


6Бирок Шабулдун кийиминин этегинен кесип алгандан кийин, Дөөттүн жүрөгү ооруду[+].


7Анан ал өз кишилерине: «Теңир мага өз мырзама, Теңирдин майланганына кол салууга жол бербесин, анткени ал – Теңирдин майланган адамы», – деди[+].


8Ошентип, Дөөт ушул сөздөрү менен өз кишилерин токтотуп калды, алардын Шабулга каршы көтөрүлүүсүнө жол берген жок. Шабул болсо ордунан турду да, үңкүрдөн чыгып, жолго түштү[+].


9Андан соң Дөөт да туруп, үңкүрдөн чыкты да, Шабулдун аркасынан: «Мырзам, падыша!» – деп кыйкырды. Шабул артын караганда, Дөөт жүзтөмөндөп, ага таазим кылды.


10Дөөт Шабулга мындай деди: «“Дөөт сага жамандык кылууну ойлоп жатат”, – деген кишилердин сөзүн эмнеге угасың?


11Бүгүн Теңир сени үңкүрдүн ичинде менин колума салып бергенин өз көзүң менен көрдүң. Мага сени өлтүр деп айтышты, бирок мен сени аядым: “Мен өз мырзама кол көтөрбөйм, анткени ал – Теңирдин майланган адамы”, – деп айттым.


12Ата! Менин колумдагыны кара, кийимиңдин этегинен кесип алдым, бирок сени өлтүргөн жокмун. Менин оюмда жамандык кылуу да, кылмыш кылуу да жок экенин, сага каршы күнөө кылбаганымды ушундан билип ишен, сен болсо мени өлтүрүү үчүн издеп жүрөсүң[+].


13Теңир ортобузда калыс болсун, мен үчүн сенден Теңир өч алсын, сени өлтүрүүгө колум барбайт[+].


14Байыркы накыл сөздө: “Мыйзамсыздардан мыйзамсыздык чыгат”, – деп айтылат. Сени өлтүрүүгө колум барбайт.


15Ысрайылдын падышасы кимге каршы чыкты? Сен кимдин артынан кууп жүрөсүң? Өлгөн иттин, бир бүргөнүн артынан.


16Теңир Өзү сот болсун, экөөбүздүн ортобузда калыс болсун. Ал менин ишимди карап, талдап, мени сенин колуңдан куткарат».


17Дөөт ушул сөздөрдү Шабулга айтып бүткөндө, Шабул: «Бул сенин үнүңбү, уулум Дөөт?» – деди. Анан Шабул катуу ыйлады.


18Ал Дөөткө мындай деди: «Мага караганда адилеттүү экенсиң, анткени сен мага жакшылык менен жооп бердиң, мен болсо сага жамандык менен жооп бердим.


19Сен муну бүгүн мага жакшылык кылууң менен далилдедиң. Теңир мени сенин колуңа салып бергенде, сен мени өлтүргөн жоксуң.


20Душманын колго түшүргөн адам аны аман-соо коё бермек беле! Бүгүн мага кылган ишиң үчүн Теңир сага жакшылык менен кайтарсын[+].


21Эми мен билем, сен сөзсүз падышачылык кыласың, сенин колуңда Ысрайылдын падышачылыгы бекем болот[+].


22Азыр болсо мага Теңирдин алдында: “Сенин көзүң өткөндөн кийин, тукумуңду унутпайм, атаңдын тукумунун арасынан ысымыңды өчүрбөйм”, – деп ант бер».


23

#### 25

1


Дөөт жана Абигейил

Шемуел көз жумду. Бардык ысрайылдыктар чогулуп, аза күтүп ыйлашты. Аны өз жерине, Рамага коюшту. Дөөт турду да, Паран чөлүнө жөнөдү[+].


2Маондо бир киши жашачу, анын Кармелде кой короосу бар болчу. Ал абдан бай адам эле, анын үч миң кою, миң эчкиси бар болчу. Ал Кармелде койлорун кыркып жаткан.


3Ал кишинин аты Набал, ал эми аялынын аты Абигейил эле. Ал аял өтө акылдуу, ажарлуу, ал эми күйөөсү катаал, каардуу киши болчу, ал Калеп тукумунан эле[+].


4Дөөт чөлдөн Набалдын кой кыркып жатканын укту.


5Ошондо Дөөт он уланды мындай деп жөнөттү: «Кармелге чыккыла да, Набалга барып, менин атымдан ага салам айткыла.


6Ага мындай дегиле: “Сага, сенин үй-бүлөңө, сеникиндегинин баарына тынчтык болсун.


7Бүгүн мен сени кой кыркып жатат деп уктум. Малчыларың биз менен болушту, биз аларды таарынткан жокпуз, Кармелде турушканда, алардын эч нерсеси жоголгон жок.


8Кулдарыңан сура, алар сага айтып беришет. Сенин алдыңда менин уландарым ырайым тапсын, анткени биз куттуу күнү келдик. Уулуң Дөөткө жана мына бул кулдарыңа көңүлүңдөн чыкканды бер”».


9Дөөттүн кишилери Набалга келип, Дөөттүн атынан ушул сөздөрдү айтып, унчукпай туруп калышты.


10Дөөттүн кулдарына Набал мындай деп жооп берди: «Дөөт ким экен? Жышайдын уулу ким экен? Азыр өз мырзасынан качкан кулдар көбөйдү.


11Кой кыркуучуларга даярдаган нанды, сууну, этти алып, кайдан келгени белгисиз кишилерге эле бере бермек белем?»[+]


12Дөөттүн кишилери барган жолу менен кайтып келишип, ушул сөздөрдүн баарын айтып беришти.


13Ошондо Дөөт өз кишилерине: «Ар бириңер кылычыңарды белиңерге байлангыла», – деди. Баары белине кылыч байлашты, Дөөт өзү да кылычын белине байлады. Дөөттүн артынан төрт жүздөй киши жөнөдү, эки жүзү болсо арабаларынын жанында калышты.


14Набалдын аялы Абигейилге кулдарынын бири мындай деп билдирди: «Дөөт биздин мырзабызга ээн талаадан элчилерин жөнөтүп, салам айттырды, бирок мырзабыз аларга орой мамиле кылды.


15Ал кишилер бизге жакшы мамиле кылышчу, бизди таарынтышчу эмес, биз талаада алардын жанында жүргөнүбүздө, биздин эч нерсебиз жоголгон эмес.


16Алардын жанында мал багып жүргөнүбүздө, күндүз да, түнкүсүн да, бардык убакта алар бизге чеп болчу.


17Эми сен ойлонуп көрүп, эмне кылуу керек экендигин чеч. Мырзабызга, анын бүт үй-бүлөсүнө коркунуч туулары айдан ачык. Ал болсо – каардуу киши, аны менен сүйлөшүү мүмкүн эмес»[+].


18Ошондо Абигейил шашылыш түрдө эки жүз нан, эки чанач шарап, союлуп бышырылган беш кой, беш ченем кургатылган дан, жүз таңгак мейиз, эки жүз таңгак анжыр алды да, эшектерге жүктөттү.


19Анан кулдарына: «Силер менин алдыма түшкүлө. Мен артыңардан барам», – деди. Бирок күйөөсү Набалга эч нерсе айткан жок.


20Аял тоонун боору менен эшек минип түшүп келе жатканда, алдынан Дөөт жана анын кишилери чыкты. Аял аларга кезикти.


21Дөөт мындай деген эле: «Мен бул кишинин мал-мүлкүн чөлдө бекер эле кайтарган экенмин, анын эч нерсеси жоголгон жок, бирок ал жакшылыкка жамандык кылды.


22Эгер таңга чейин Набалдын бир эркегин тирүү калтырсам, Кудай Дөөттүн душмандарына эмне кылам десе, ошону кылсын, андан да жаман кылсын»[+].


23Абигейил Дөөттү көргөндө, эшектен шашып түштү да, Дөөттүн алдына жүзтөмөндөп жыгылып, таазим этти[+].


24Анан бутуна жыгылып, мындай деди: «Күнөө менде болсун, мырзам. Күңүңдүн сүйлөөсүнө уруксат эт, сөзүнө кулак сал[+].


25Мырзам бул каардуу кишиге, Набалга, көңүл бурбасын, анткени анын ысымы кандай болсо, өзү да ошондой. Анын аты – Набал («акылсыз»), атына жараша өзү да акылсыз. Мен, сенин күңүң, сен жиберген кулдарды көргөн эмесмин.


26Ушул күндө, мырзам, Теңир тирүү, сенин жаның тирүү. Теңир сенин кан төгүүңө, өз колуң менен өч алууңа жол бербейт. Душмандарың жана мырзама жамандык ойлогондордун бардыгы Набалга окшоп калсын[+].


27Мына бул тартууну мырзама кызмат кылган жаш уландарга берүү үчүн, күңүң мырзама алып келди.


28Күңүңдүн күнөөсүн кечир. Теңир менин мырзамдын тукумун сөзсүз бекемдейт, анткени менин мырзам Теңирдин согуштарын жүргүзөт, өмүрүң өткөнчө сенден жамандык табылбасын[+].


29Эгер кимдир бирөө сенин артыңдан түшүп, сени өлтүргүсү келсе, анда мырзамдын жаны Кудай-Теңиринин колунда, ал эми душмандарыңдын жанын Ал салмоордогу таш сыяктуу ыргытат.


30Теңир мырзама айткан жакшылыкты кылганда, сени Ысрайылга жол башчы койгондо,


31курулай кан төкпөгөндүгүң үчүн, өзүңдү өч алуудан сактаганың үчүн, мырзамдын абийири айыптабайт, тынчсызданбайт. Теңир мырзама жакшылык кылат, ошондо күңүңдү эстейсиң».


32Дөөт Абигейилге мындай деди: «Ушул күнү сени мага кезигүүгө жиберген Ысрайылдын Кудай-Теңирине даңк!


33Азыр менин кан төгүүмө жана өзүм үчүн өч алуума жол бербегениң үчүн, Кудай акылыңа береке берсин, сага батасын берсин.


34Мени сага жамандык жасоодон сактап калган Ысрайылдын Кудай-Теңири тирүү, сен шашылыш келип мага жолукпаганыңда, таңга чейин Набалдын бир да эркегин тирүү калтырмак эмесмин».


35Дөөт анын алып келгенин колунан алып: «Үйүңө тынчтык менен кете бер. Мен сени сыйлап, айтканыңды уктум», – деди.


36Абигейил Набалга келсе, анын үйүндө падышаныкындай той болуп жатыптыр, Набалдын көңүлү шат экен, ал абдан мас эле. Аялы ага таңга чейин эч нерсе айткан жок.


37Эртең менен Набалдын масы тараганда, аялы ага болгон окуяны айтып берди. Ошондо анын жүрөк оорусу кармап, таштай катып калды.


38Он күндөн кийин Теңир Набалды өлтүрдү. Ал өлдү.


39Дөөт Набалдын өлгөнүн угуп, мындай деди: «Теңирге даңк, мени шылдың кылганы үчүн, Ал Набалдын жазасын берди, Өз кулун жамандыктан сактады. Теңир Набалдын жамандыгын өз башына салды». Дөөт Абигейилди аялдыкка аларын айттырганы киши жиберди.


40Дөөттүн кулдары Кармелге келип, Абигейилге: «Дөөт сени өзүнө аялдыкка алуу үчүн, бизди сага жиберди», – деп айтышты.


41Ал ордунан турду да, жерге чейин ийилип таазим кылып: «Мырзамдын кулдарынын бутун жууп, кызматчы болууга күңүң даяр», – деди.


42Анан Абигейил шашылыш түрдө даярданып, эшекке минди. Беш кызматчы кыз аны узатып барды. Ал Дөөттүн элчилеринин артынан кетти. Ал Дөөттүн аялы болду.

43


Дөөттүн Акинаамды да аялдыкка алышы

Дөөт изрейелдик Акинаамды да алды, экөө анын аялы болушту[+].


44

#### 26

1


Дөөттүн Шабулду экинчи жолу аяп коюшу

[•]Зуптуктар Гибага, Шабулга келип: «Дөөт биздин жерде, Жешимондун оң жагындагы Хахил дөңсөөсүндө жашынып жатат», – деп айтышты[+].


2Ошондо Шабул ордунан туруп, Зуп чөлүн көздөй ылдый түштү, аны менен Ысрайылдын тандалган үч миң кишиси Зуп чөлүнөн Дөөттү издегени чыкты[+].


3Шабул Жешимондун оң жагындагы, жол боюндагы Хахил дөңсөөсүнө жайланышты. Дөөт чөлдө болчу, ал өзүнүн артынан Шабулдун чөлгө келгенин көрдү.


4Дөөт тыңчыларды жиберип, Шабулдун келгени чын экенин билди.


5Ошондо Дөөт ордунан турду да, Шабулдун кошууну турган жерге келди. Анан Дөөт Шабулдун жана анын аскер башчысы Нейир уулу Абенердин жайгашкан жерин көрдү. Шабул чатырда уктап жатыптыр, эл анын тегерегине жайланышыптыр[+].


6Дөөт хеттик Акимелекке жана Серуянын уулу, Жойаптын бир тууганы Абышайга мындай деп кайрылды: «Шабулга, кошуунга мени менен ким барат?» Абышай: «Сени менен мен барам», – деп жооп берди[+].


7Дөөт Абышай менен түн ичинде Шабулдун кишилерине келди. Шабул чатырында уктап жатыптыр, баш жагында найзасы жерге сайылып туруптур. Абенер жана эл анын тегерегинде экен.


8Ошондо Абышай Дөөткө: «Кудай бүгүн душманыңды колуңа салып берди. Эми мага уруксат бер, аны найза менен жерге кадайын, мен бир эле саям, кайталабайм», – деди.


9Бирок Дөөт Абышайга: «Аны өлтүрбө, анткени Теңирдин майланганына кол көтөргөн адам жазаланбай калмак беле!» – деди[+].


10Дөөт мындай деди: «Теңир тирүү! Аны Теңир Өзү өлтүрсүн, же анын өлөр күнү келет, же согушта ажал табат! Теңир Өзүнүн майланганына кол көтөрүүмө жол бербесин[+].


11Анын баш жагындагы найзасы менен суу куюлган идишин ал, өзүбүз жакка кетели».


12Дөөт Шабулдун баш жагындагы найзасы менен суу куюлган идишин алды. Анан алар өздөрү жакка кетишти. Эч ким көргөн да, билген да жок, эч ким ойгонгон да жок, баары уктап жаткан, анткени аларды Теңир уктатып салган эле[+].


13Дөөт тоонун башка бетине өтүп, алыста, чокуда турду. Алардын ортосундагы аралык алыс эле.


14Анан Дөөт элди жана Нейир уулу Абенерди чакырып: «Абенер, жооп бер», – деди. Абенер: «Сен кимсиң, эмнеге падышанын тынчын алып, кыйкырып жатасың?» – деди.


15Дөөт Абенерге мындай деди: «Сен эр жигитсиң, сага Ысрайылда ким тең келет? Эмне үчүн өз мырзаңды, падышаны жакшы коргобойсуң? Анткени падышаны, мырзаңды өлтүрүү үчүн, эл ичинен бирөө келип кетти.


16Сенин мындай кылып жатканың жакшы эмес. Теңир тирүү! Мырзаңарды, Теңирдин майланганын, коргобогонуңар үчүн, силер өлүмгө татыктуусуңар. Карачы, падышанын баш жагында турган найза жана суу куюлган идиш кана?»


17Шабул Дөөттүн үнүн таанып: «Дөөт, уулум, бул сенин үнүңбү?» – деди. «Менин үнүм, мырзам падыша», – деп жооп берди Дөөт.


18Дөөт дагы мындай деди: «Мырзам өз кулунун артынан эмнеге аңдып жүрөт? Мен эмне кылдым? Кандай кыянаттык кылдым?


19Эми менин мырзам, падыша, өз кулунун сөзүн угуп турсун: Эгер Теңир сени мага каршы чыгарып жатса, анда бул кылып жатканың сенин Теңирге арнаган жыпар жыттуу курмандыгың болсун. Эгерде сени мага адам баласы каршы тукурса, анда аларга Теңирдин каргышы тийсин, анткени алар: “Бар, жат кудайларга кызмат кыл”, – деп, мени Теңирдин мурасчысы кылбай, кууп жиберишкен.


20Теңирдин алдында менин каным жерге төгүлбөсүн, анткени тоодон чил кубалагансып, Ысрайыл падышасынын издеп чыкканы – бир бүргө».


21Ошондо Шабул: «Мен күнөө кылдым. Дөөт уулум, кайтып кел, анткени сага мындан кийин жамандык кылбайм, себеби менин жаным бүгүн сенин көз алдыңда кымбат болду. Мен акылсыздык кылдым, катуу жаңылдым», – деди[+].


22Дөөт мындай деп жооп берди: «Мына, падышанын найзасы. Жигиттердин бири келип, алып кетсин.


23Теңир ар бир адамга анын адилеттүүлүгүнө жана ишенимдүүлүгүнө жараша берсин, анткени сени Теңир менин колума салып берген, бирок мен Теңирдин майланганына кол көтөрүүнү каалаган жокмун[+].


24Бүгүн менин көз алдымда сенин өмүрүң кандай кымбат болсо, Теңирдин көз алдында менин өмүрүм да ошондой кымбат болсун, Ал мени ар кандай жамандыктан сактасын!»


25

#### 27

1


Дөөт пелиштиликтердин арасында

Дөөт ичинен минтип ойлоду: «Качандыр бир убакта мен Шабулдун колуна түшөм, андыктан мен үчүн пелиштиликтердин жерине качып баргандан артык эч нерсе жок. Ошондо Шабул мени аңдыганын коёт, Ысрайыл жеринен мындан ары издебей калат, анын колунан мен ошентип кутулам».


2Дөөт ордунан туруп, жанындагы алты жүз кишиси менен Гат падышасы, Маох уулу Акишке келди[+].


3Ошентип, Дөөт өз кишилери менен, алардын ар бири өз үй-бүлөсү менен, өзүнүн эки аялы: изрейелдик Акинаам жана мурун кармелдик Набалдын аялы болгон Абигейил менен Гаттагы Акиштикинде жашап калды[+].


4Дөөттүн Гатка качып кеткенин Шабулга билдиришти, ошондон кийин ал аны издебей калды.


5Дөөт Акишке мындай деди: «Эгер мен сенин алдыңда ырайым тапсам, анда кичинекей шаарлардын биринен мага орун берилсин, мен ошол жерде жашайын. Сенин кулуңа сени менен бирге падышанын шаарында жашоонун кандай кажети бар?»


6Ошондо Акиш ага Сыклакты берди. Ошондон ушул кезге чейин Сыклак Жүйүттүн падышаларына тиешелүү[+].


7Дөөт Пелишти өлкөсүндө бир жыл, төрт ай жашады.


8Дөөт өз кишилери менен чыгып, гешурлуктарды, гезриликтерди, амалыктыктарды талкалап турду, алар бул өлкөдө Шурга чейин, ал тургай, Мисир жерине чейин эчактан бери жашап келишкен[+].


9Дөөт ал өлкөнү талкалады, аял-эркегин тирүү калтырбай, койлорун, өгүздөрүн, эшектерин, төөлөрүн, кийимдерин талап-тоноп, Акишке кайтып келип турду.


10Акиш Дөөттөн: «Бүгүн кимдерге кол салдыңар?» – деп сурады. Дөөт ага: «Жүйүт аймагынын түштүк жагына, Жерахмейелдин түштүк жагына, Кейнинин түштүк жагына», – деп жооп берди[+].


11Дөөт эркегин да, аялын да тирүү калтырган жок, ал: «Алар биз жөнүндө: “Дөөт ушундай кылган, анын Пелишти өлкөсүндө өткөргөн мезгилинде кылган иштери ушундай болгон”, – деп айтышпасын», – деп, аларды Гатка алып келген жок.


12

#### 28

1Ошол убакта пелиштиликтер Ысрайыл менен согушуу үчүн, өз аскерин топтоду. Акиш Дөөткө: «Билип кой, өзүң жана сенин кишилериң мени менен, менин аскерим менен барасыңар», – деди.


2Дөөт Акишке: «Кулуңдун кандай кыларын көрөсүң», – деди. Акиш Дөөткө: «Мен ошон үчүн сени түбөлүккө башымды коргой турган сакчы кылам», – деди.

3


Шабул сыйкырчы аялдыкында

Шемуел каза болуп, бүт Ысрайыл аза күтүп, аны өзүнүн шаары Рамага коюшту. Шабул болсо өлкөдөн сыйкырчылар менен төлгөчүлөрдү кууп чыкты[+].


4Пелиштиликтер чогулушту да, Шунемде кошуун болуп жайгашышты; Шабул болсо бүт Ысрайыл элин чогултту, алар Гилбояда кошуун болуп жайгашышты[+].


5Шабул пелиштиликтердин кошуунун көргөндө, коркуп, жүрөгү болк дей түштү.


6Ошондо Шабул Теңирге кайрылды, бирок Теңир ага түш аркылуу да, урим аркылуу да, пайгамбарлар аркылуу да жооп берген жок[+].


7Ошондо Шабул өз кулдарына: «Мага сыйкырчы аял издеп таап бергиле, мен ошого барып, ошондон сурайм», – деди. Кулдары ага: «Эйен-Дордо сыйкырчы аял бар», – деп айтышты[+].


8Шабул кийимин чечип, башка кийим кийди да, жанына эки киши алып, түн ичинде ошол аялдыкына келди. Шабул ага: «Сенден суранам, сыйкырчылык кылып, мен айткан кишини чакырып бер», – деди.


9Бирок аял ага: «Шабулдун эмне кылганын, сыйкырчылар менен төлгөчүлөрдү өлкөдөн кандай кууп чыкканын билесиң. Сен эмне үчүн мени өлтүрүш үчүн тор жайып жатасың?» – деди.


10Шабул сыйкырчы аялга Теңир менен ант берип: «Теңир тирүү! Бул иш үчүн сен жазаланбайсың», – деди.


11Ошондо аял: «Сага кимди чакырып берейин?» – деп сурады. Ал ага: «Мага Шемуелди чакырып бер», – деди.


12Аял Шемуелди көргөндө, катуу кыйкырып жиберди. Анан аял Шабулга кайрылып: «Сен эмнеге мени алдадың? Сен Шабул турбайсыңбы!» – деди.


13Падыша андан: «Коркпо, сен эмнени көрүп жатасың?» – деп сурады. Аял Шабулга: «Жерден чыгып келе жаткан, кудайга окшогон бирөөнү көрүп жатам», – деп жооп берди.


14Шабул андан: «Анын кебетеси кандай экен?» – деп сурады. Ал: «Жерден карыган, узун кийим кийген эркек киши чыгып келе жатат», – деди. Ошондо Шабул анын Шемуел экенин таанып, жүзтөмөндөп жыгылып, таазим кылды[+].


15Шемуел Шабулга: «Сен эмне үчүн менин тынчымды алып чакырдың?» – деди. Шабул мындай деп жооп берди: «Мен аябай жаман болуп турам. Пелиштиликтер мага кол салышты, бирок Кудай мени таштап койду, пайгамбарлар аркылуу да, түшүмдө да жооп бербей жатат. Эмне кылышым керек экендигин үйрөтсүн деп, сени чакырдым»[+].


16Ошондо Шемуел ага мындай деди: «Теңир сени таштап, сага душман болуп калганда, менден эмнеге сурап жатасың?


17Теңир мен аркылуу айтканын кылат. Ал падышачылыкты колуңдан тартып алып, аны жакыныңа, Дөөткө, берет[+].


18Теңирдин тилин албай, Анын амалыктыктарга чыгарган каардуу өкүмүн аткарбаганың үчүн, Теңир сага ушундай кылып жатат[+].


19Теңир сени менен кошо Ысрайылды пелиштиликтердин колуна салып берет. Өзүң да, уулдарың да эртең мени менен болосуңар. Теңир Ысрайылдын кошуунун пелиштиликтердин колуна салып берет»[+].


20Ошондо күтүлбөгөн жерден Шабул эт-бети менен жыгылды, себеби Шемуелдин сөзүнөн абдан коркуп кетти. Ал ошол күнү, ошол түнү оозуна наар албагандыктан, алсырап калган эле.


21Тигил аял Шабулдун жанына келип, анын абдан коркуп кеткенин көргөндө, мындай деди: «Мен, сенин күңүң, тилиңди алып, өмүрүмдү тобокелге салып, айткан буйругуңду аткардым.


22Эми сенден суранам, сен да күңүңдүн тилин ал. Мен сага бир кесим нан берем, жегин, ал сага жол жүргөндө кубат болот».


23Бирок ал: «Жебейм», – деп баш тартты. Кулдары да, аял да аны көндүрө башташты. Ошондо ал алардын тилин алып, туруп келип, төшөккө отурду.


24Аялдын үйүндө бордолгон торпогу бар болчу, ал аны мууздоого шашты. Ун алып жууруп, ачыткысыз нан бышырды.


25

#### 29

1


Дөөттүн Кудайдын башкаруусу менен ысрайылдыктарга каршы чыкпай калышы

Пелиштиликтер өздөрүнүн бардык аскерин Апейикке чогултушту. Ысрайылдыктардын кошууну Изрейелдеги булактын жанына жайланышты.


2Пелишти төрөлөрү жүздөп-миңдеп келе жатышты. Дөөт жана анын кишилери болсо артта Акиш менен келе жатышты.


3Пелишти төрөлөрү: «Бул кайсы эврейлер?» – деп сурашты. Акиш Пелишти төрөлөрүнө: «Эмне, силер мунун Ысрайыл падышасы Шабулдун кулу Дөөт экенин билбейсиңерби? Ал бир жылдан ашуун убактан бери менин жанымда, ал келгенден бери мен андан эч кандай жаман нерсе көргөн жокмун», – деп жооп берди.


4Пелишти төрөлөрү Дөөткө кыжырланып, Акишке мындай деп айтышты: «Сен бул кишини артка жибер, ал сен дайындаган өз ордунда тынч отурсун. Ал биз менен согушка барбасын, согушта өзүбүзгө каршы чыкпасын. Ал өз мырзасын мына бул жигиттердин башынан башка эмне менен ыраазы кыла алат?


5“Шабул миңди жеңди, Дөөт он миңди жеңди”, – деп, ушул Дөөт жөнүндө ырдап-бийлешпеди беле!»[+]


6Ошондо Акиш Дөөттү чакырып, ага мындай деди: «Теңир тирүү! Сенин ниетиң ак, аскерлердин арасында мени менен жүргөнүң мага жакшы болор эле, анткени сен мага келгенден бери мен сенден жаман нерсе байкаган жокмун, бирок сага төрөлөрдүн көз карашы жакшы эмес.


7Ошондуктан азыр кайра артка кайт, тынчтык менен кете бер. Пелишти төрөлөрүн кыжырдантпа».


8Бирок Дөөт Акишке мындай деди: «Мен эмне кылдым, алдыңа келген күндөн ушул күнгө чейин кулуңдан кандай айып таптың, эмне үчүн мага мырзам падышанын душмандары менен согушканы барууга болбосун?»


9Акиш Дөөткө мындай деп жооп берди: «Ишен, сен мен үчүн Кудайдын периштесиндей жагымдуусуң, бирок Пелишти мырзалары: “Ал биз менен согушка барбасын”, – дешти[+].


10Ошондуктан өзүң да, мырзаңдын өзүң менен кошо келген кулдары да эртең менен туруп, жарык киргенде жөнөгүлө».


11

#### 30

1


Амалыктыктардын жеңилиши

Дөөт жана анын кишилери үчүнчү күнү Сыклакка келишсе, амалыктыктар Сыклакка түштүк тарабынан кол салып, аны басып алып, өрттөп кетишиптир[+].


2Аялдарды жана шаарда жашагандардын бардыгын, кичинесинен чоңуна чейин өлтүрбөстөн, туткундап, жолуна түшүшүптүр.


3Дөөт өз кишилери менен шаарга келсе, шаар өрттөнүп, алардын аялдары, уулдары жана кыздары туткундалып кеткен экен.


4Дөөт жана анын жанындагы эл боздоп ыйлады, алар ыйлаганга алы келбей калганча ыйлашты.


5Дөөттүн эки аялы да – изрейелдик Акинаам жана мурда кармелдик Набалдын аялы болгон Абигейил туткундалып кетиптир[+].


6Дөөт абдан кыйналды, анткени эл аны таш бараңга алгысы келди. Анткени уулдары менен кыздарынан ажыраган эл кайгырып турган эле.


7Бирок Дөөт өзүнүн Кудай-Теңиринен күч алды. Ал Акимелектин уулу Абыйатарга: «Мага эфодду алып кел», – деди. Абыйатар Дөөткө алжапкычты алып келди[+].


8Дөөт Теңирге кайрылып: «Бул сансыз аскердин артынан түшөйүнбү? Аларды кууп жетемби?» – деп сурады. Ага: «Артынан түш, кууп жетесиң, туткундарды алып каласың», – деп айтылды.


9Ошондо Дөөт өзү да, жанындагы алты жүз жигити да жөнөдү. Алар Бесор суусуна келишкенде, чарчап-чаалыккандары ошол жерде калышты[+].


10Дөөт төрт жүз кишиси менен тигилердин артынан түштү. Эки жүз кишиси токтоп калды, анткени алар Бесор суусун кечип өтө алышкан жок.


11Алар талаадан мисирлик бир кишини таап алып, Дөөткө алып келишти да, ага нан беришти, ал жеди, ага суу беришти.


12Анжыр жемишинин таңгагынан бир бөлүк, эки таңгак мейиз беришти. Ал аны жеп, күчүнө кирди, анткени ал үч күн, үч түн нан да жебептир, суу да ичпептир.


13Дөөт андан: «Сен кимдин кулусуң? Кайдан болосуң?» – деп сурады. Ал ага: «Мен мисирликмин, амалыктык бир кишинин кулумун, кожоюнум мени таштап кетти, анткени үч күндөн бери ооруп жатам.


14Биз Керейтинин, Жүйүттүн жана Калептин түштүк жагына басып кирдик, Сыклакты болсо өрттөп жибердик», – деп жооп берди[+].


15Дөөт андан: «Ошол сансыз аскерге мени алып барасыңбы?» – деп сурады. Ал ага: «“Сени өлтүрбөйм, кожоюнуңдун колуна салып бербейм”, – деп, Кудай менен ант бер, ошондо мен сени ошол сансыз аскерге алып барам», – деп жооп берди[+].


16Ошентип, ал Дөөттү алып барды. Амалыктыктар бүт өлкөгө чачырап, Пелишти менен Жүйүт жеринен алган чоң олжого тунуп, ичип-жеп, тойлоп жатышкан экен.


17Дөөт аларды иңирден баштап, эртеси күндүн кечине чейин талкалады, төө минип качып кеткен төрт жүз уландан башка эч ким кутулган жок[+].


18Дөөт амалыктыктар алгандын баарын тартып алды. Өзүнүн эки аялын да алып калды.


19Амалыктыктар алып кеткендин эч нерсеси: кичинеси да, чоңу да, уулдары да, кыздары да, олжосу да жоголгон жок, Дөөт бардыгын кайра кайтарып алды.


20Дөөт алардын бардык майда жана бодо малын алды. Аларды өздөрүнүн малынын алдына салып айдап алып: «Бул – Дөөттүн олжосу», – дешти.


21Анан Дөөт өзүнүн артынан жүрө албай калган эки жүз кишиге келди. Аларды Дөөт Бесор суусунун боюна калтырган эле. Алар Дөөттү жана анын жанындагы кишилерди тосуп чыгышты. Дөөт ал кишилерге келип, алардын ал-жайын сурады.


22Ошондо Дөөт менен баргандардын арасындагы жаман, начар кишилер мындай дешти: «Булар биз менен барбагандыгы үчүн, аларга өзүбүз тартып алган олжодон бербейбиз. Ар ким өз аялын, балдарын гана алсын да, кете берсин».


23Бирок Дөөт аларга мындай деди: «Бир туугандарым, Теңир бергенден кийин, мындай кылбагыла. Ал бизди сактап, бизге каршы келген сансыз аскерди колубузга салып бербедиби.


24Силердин бул сунушуңарды ким укмак эле? Согушка баргандардын үлүшү кандай болсо, арабалардын жанында калгандардын үлүшү да ошондой болушу керек, баарына тең бөлүш керек», – деди[+].


25Ошол күндөн баштап, Дөөт муну Ысрайыл элиндеги мыйзам жана милдет катары бекитти, ал ушул күнгө чейин сакталып келе жатат.


26Анан Дөөт Сыклакка келип, Жүйүттүн аксакалдарына, досторуна: «Бул силерге Теңирдин душмандарынан тартылып алынган олжодон белек», – деп, олжодон жөнөттү.


27Ал бейтелдегилерге, түштүк рамоттогуларга, жатирдегилерге,


28аройердегилерге, сипмоттогуларга, эштемоадагыларга,


29рахалдагыларга, Жерахмейел жана Кейни шаарларындагыларга,[+]


30хормадагыларга, хор-ашандагыларга, атахтагыларга,


31

#### 31

1


Шабулдун жана анын уулдарынын өлүшү

[•]Пелиштиликтер болсо ысрайылдыктар менен согушуп жатышты. Ысрайыл эркектери пелиштиликтерден качып, Гилбоя тоосунда кырылышты[+].


2Пелиштиликтер Шабулду жана анын уулдарын кууп жетип, Шабулдун уулдары Жонатанды, Аминадапты жана Малкишуаны өлтүрүштү[+].


3Шабулга каршы согуш катаал болду, аны жаа аткычтар атышты, ал аткычтардан катуу жарадар болду.


4Ошондо Шабул өзүнүн курал көтөргөн жигитине: «Кылычыңды кынынан сууруп, мени сайып сал, болбосо мына бул сүннөткө отургузулбагандар келип, мени өлтүрүп, маскара кылышат», – деди. Бирок курал көтөргөн жигит макул болгон жок, анткени абдан коркуп турган эле. Ошондо Шабул өз кылычын алып, ага сайынып жыгылды[+].


5Курал көтөргөн жигити Шабулдун өлгөнүн көргөндө, өз кылычына жыгылып, аны менен кошо өлдү.


6Ошентип, ошол күнү Шабул, анын үч уулу жана курал көтөргөн жигити, ошондой эле бардык кишилери аны менен кошо өлүштү.


7Өрөөн тарапта жана Иордан суусунун наркы өйүзүндө жашаган ысрайылдыктар Ысрайыл элинин качканын, Шабулдун жана анын уулдарынын өлгөнүн көрүшкөндө, өз шаарларын таштап качышты. Пелиштиликтер келип, алардын шаарларына отурукташып алышты.


8Эртеси күнү пелиштиликтер Гилбоя тоосуна өлгөндөрдү тоногону келишкенде, Гилбоя тоосунан Шабулдун жана анын үч уулунун өлүгүн табышты.


9Алар Шабулдун башын кесип, куралын чечип алып, буркандарынын бутканаларына жана өздөрүнүн элине бул окуяны кабарлаш үчүн, Пелиштинин бүт жерине жөнөтүштү[+].


10Анын куралын Ашейранын бутканасына коюшту, денесин Бейт-Шандын дубалына асып коюшту[+].


11Пелиштиликтердин Шабулду эмне кылышканын Гилаттагы Жабештин тургундары угушту[+].


12Ошондо бардык эр жүрөктөр туруп, түнү бою жол жүрүп келип, Шабулдун жана анын уулдарынын денелерин Бейт-Шандын дубалынан алып, Жабешке алып келип, ошол жерде өрттөп салышты[+].


13Алардын сөөгүн алып, Жабештеги эмен дарагынын түбүнө көмүштү да, жети күн орозо кармашты.

### 2 Шамил


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


#### 1

1


Дөөттүн Шабулдун өлгөнүн угушу

Шабул өлгөндөн кийин, Дөөт амалыктыктарды талкалап кайтты да, Сыклакта эки күн болду[+].


2Үчүнчү күнү Шабулдун кошуунунан үстүндөгү кийими айрылган жана башы топурак болгон бир киши келди. Ал Дөөткө келип, жерге жыгылып, ага таазим этти.


3Дөөт андан: «Сен кайдан келдиң?» – деп сурады. Ал Дөөткө: «Мен Ысрайылдын кошуунунан качып келдим», – деп жооп берди.


4Дөөт ага: «Эмне болду? Мага айтып бер», – деди. Ал: «Эл согуштан качты, элдин көбү жыгылды, өлүмгө дуушар болду, Шабул жана анын уулу Жонатан да өлдү», – деди.


5Дөөт айтып берип жаткан уландан: «Шабул менен анын уулу Жонатандын өлгөнүн сен кайдан билдиң?» – деп сурады.


6Ага баяндап жаткан улан мындай деп жооп берди: «Мен кокусунан Гилбоя тоосуна барып калдым. Шабул өз найзасына кулады, арабалар жана атчан жоокерлер болсо ага жеткени калышкан эле[+].


7Шабул артын карап, мени көрүп, өзүнө чакырды.


8“Мына мен “, – дедим. Ал мага: “Сен кимсиң?” – деди. “Мен амалыктык болом”, – дедим.


9Ошондо ал мага: “Мага жакын келип, мени өлтүр, анткени мен жаным чыкпай, кыйналып жатам”, – деди[+].


10Мен жакын бардым да, аны өлтүрдүм, анткени анын жыгылган соң тирүү калбасын билдим. Анын башындагы таажысын, колундагы билеригин алдым да, аларды өз мырзама, бул жерге алып келдим».


11Ошондо Дөөт өзүнүн кийимин кармап туруп, айрып жиберди, жанында турган кишилер да ошондой кылышты[+].


12Алар кылычтан өлгөн Шабулду жана анын уулу Жонатанды жоктоп, Теңирдин эли жана Ысрайыл тукуму үчүн боздоп ыйлап, кечке чейин орозо кармашты.


13Дөөт айтып берип жаткан уландан: «Сен кайдансың?» – деп сурады. Ал: «Мен келгин амалыктыктын уулумун», – деп жооп берди.


14Ошондо Дөөт ага мындай деди: «Кантип коркпой, Теңирдин майланганын өлтүрүүгө кол көтөрдүң?»[+]


15Анан Дөөт уландардын бирин чакырып: «Жакын келип, муну өлтүрүп сал», – деди. Улан аны өлтүрдү, ал өлдү.


16Дөөт ага мындай деди: «Өз каның өз башыңда, анткени “Теңирдин майланганын өлтүрдүм” деп айткан сөзүң өзүңө каршы күбө болду».

17


Дөөттүн Шабул менен Жонатанды жоктоп ыйлашы

Дөөт Шабулду жана анын уулу Жонатанды жоктоп ыйлады.


18Анан ал адилеттүүнүн китебинде жазылгандай, Жүйүт уулдарына «Жаа» ырын үйрөтүүнү буйрук берип, мындай деп айтты:


19«О, Ысрайыл, сенин сыймыгың бийиктиктериңде өлтүрүлдү! Күчтүүлөрүң кандай кулады!


20Пелиштиликтердин кыздары кубанычка батпашы үчүн, сүннөткө отургузулбагандардын кыздары салтанат курбашы үчүн, Гатта айтпагыла, Ашкелондун көчөлөрүндө жарыя кылбагыла[+].


21Гилбоя тоолору! Силерге шүүдүрүм түшпөсүн, жамгыр жаабасын, силерде жемиштүү талаа болбосун, анткени ошол жерде күчтүүлөрдүн калканы талкаланды, Шабулдун калканы зайтун майы менен майланбагансып талкаланды[+].


22Жарадарлардын канысыз, күчтүүлөрдүн майысыз Жонатандын жаасы кайра артка кайтчу эмес, Шабулдун кылычы кынынан бекер суурулчу эмес.


23Шабул менен Жонатан тирүү кезинде бири-бирин жакшы көрүшчү, ынтымактуу болчу, өлгөндө да ажырашпай, бирге өлүштү. Алар бүркүттөрдөн учкул, арстандардан күчтүү жандар эле.


24Ысрайыл кыздары! Силерге кочкул кызыл жана кооз кийим кийгизген, кийимиңерге алтын жасалгаларды тактырган Шабулду жоктоп ыйлагыла.


25Күчтүүлөр майданда өлүштү! Сенин бийиктиктериңде Жонатан өлтүрүлдү.


26Бир боорум Жонатан, сен үчүн аза күтөм. Сен мен үчүн абдан кымбат элең, сенин сүйүүң мен үчүн аялдын сүйүүсүнөн артык эле[+].


27

#### 2

1


Жүйүт элинин Дөөттү падышачылыкка чакырышы

Ушундан кийин Дөөт Теңирден: «Жүйүт шаарларынын бирине барсам болобу?» – деп сурады. Теңир ага: «Баргын», – деди. Дөөт дагы: «Кайсынысына барайын?» – деп сурады. Ал: «Хебронго», – деп жооп берди[+].


2Дөөт өзүнүн эки аялы: изрейелдик Акинаам жана мурун Набалдын аялы болгон кармелдик Абигейил менен ошол жакка бет алды[+].


3Дөөт өзүнүн жанындагы кишилерди, алардын ар биринин үй-бүлөсүн Хеброн шаарына отурукташтырды[+].


4Ошондо Жүйүт эркектери келип, Дөөттү ошол жерде майлап, Жүйүт тукумуна падыша кылышты. Шабулду гилаттык Жабештин тургундары көргө коюшканын Дөөткө билдиришти[+].


5Дөөт гилаттык Жабештин тургундарына элчилерди жөнөтүп, мындай деп айттырды: «Мырзаңар Шабулга ушундай ырайым кылып, аны көргө койгонуңар үчүн Теңир силерге батасын берсин.


6Ушул күндө Теңир силерге ырайымын жана ишенимдүүлүгүн көрсөтсүн. Ушундай кылганыңар үчүн мен да силерге жакшылык кылам.


7Эми силер кайраттуу, бекем болгула. Мырзаңар Шабул өлдү, мени болсо жүйүттөр өздөрүнө падыша кылып майлашты».

8


Абенердин Ишпошетти он бир урууга падыша кылышы

Бирок Шабулдун аскер башчысы, Нейир уулу Абенер, Шабулдун уулу Ишпошетти алып, аны Маханайимге алып келди[+].


9Ал аны Гилаттын, Ашурдун, Изрейелдин, Эпрайымдын, Бенжеминдин жана бүт Ысрайылдын үстүнөн падыша кылды.


10Шабулдун уулу Ишпошет Ысрайылга падыша болгондо, кырк жашта эле, ал эки жыл падышачылык кылды. Жүйүттөр гана Дөөт менен калышты.


11Дөөт Хеброндо жүйүттөргө бардыгы болуп жети жыл, алты ай падышачылык кылды[+].


12Нейир уулу Абенер жана Шабул уулу Ишпошеттин кулдары Маханайимден чыгып, Гибонго келишти.


13Серуянын уулу Жойап да Дөөттүн кулдары менен чыгып, Гибон көлмөсүнүн жанында жолугушту. Тигилер көлмөнүн аркы өйүзүнө, булар берки өйүзүнө жайгашышты[+].


14Абенер Жойапка: «Жигиттер туруп, биздин алдыбызда тамаша курушсун», – деди. Жойап: «Болуптур, турушсун», – деди.


15Ошондо Шабулдун уулу Ишпошет тараптан бенжеминдик он эки жигит, Дөөттүн кулдарынын ичинен он эки адам туруп барышты.


16Алар бири-бирин баштан кармап, бири-бирин капталга кылыч менен сайып, бирге өлүштү. Ошондон улам Гибондогу бул жер Хелкат-Атсурим[*] деп аталып калды.


17Ошол күнү катуу кыргын болду. Абенер ысрайылдык кишилер менен бирге Дөөттүн кулдары тарабынан кыйроого учурады.


18Ал жерде Серуянын үч уулу бар болчу: Жойап, Абышай жана Асаел. Асаел талаадагы жейрендей тез чуркачу[+].


19Абенердин изинен оңго да, солго да бурулбай, Асаел Абенердин артынан кууду.


20Абенер артына кылчайып карап: «Бул сенсиңби, Асаел?» – деп сурады. Тиги: «Менмин», – деди.


21Абенер ага: «Оңго же солго бурулуп кет, уландардын арасынан бирөөнү тандап, анын куралын ал», – деди. Бирок Асаел андан калгысы келбеди.


22Абенер Асаелге дагы бир жолу: «Кууганыңды токтот, болбосо сени жерге сулатып салам. Анан бир тууганың Жойапты кайсы бетим менен карайм?» – деди.


23Бирок тиги калгысы келген жок. Ошондо Абенер найзанын арткы учу менен аны ичке урду. Найза анын ичин тешип өттү, ал ошол жерге жыгылып жан берди. Асаел жыгылып өлгөн жерден өткөндөрдүн баары токтоп өтүп жатышты.


24Ошондо Жойап менен Абышай Абенердин артынан түшүштү. Алар Гибон чөлүнө кетчү жолдогу Гийахтын бет маңдайындагы Айма дөңсөөсүнө келгенде, күн батып калган.


25Бенжеминдиктер Абенердин тегерегине бир топ болуп чогулуп, бир дөбөнүн чокусуна турушту.


26Абенер Жойапка мындай деп кыйкырды: «Дайыма эле кылычтан кырыла беребизби? Же мунун акыры кайгы менен бүтөрүн билбейсиңби? “Бир туугандарыңардын артынан куубагыла”, – деп, элге качанкыга чейин айтпайсың?»


27Жойап: «Кудай тирүү! Сен башкача сүйлөгөндө, алар өз бир туугандарынын артынан кууганын эртең менен эле токтотушмак», – деди.


28Жойап сурнайын алып тартканда, элдин баары токтоп, ысрайылдыктарды андан ары куубай калышты, салгылаш токтоду.


29Абенер болсо өз кишилери менен түзөң аркылуу түнү бою жүрүп отуруп, Иорданды кечип өтүп, Битронду аралап өтүп, Маханайимге келди.


30Жойап Абенерди кууганын токтотуп, кайтып келди да, өз кишилерин чогултту. Дөөттүн кулдарынан Асаелден башка он тогуз адам кемигенин тактады.


31Дөөттүн кулдары болсо бенжеминдиктер менен Абенердин кишилерин өлтүрүштү. Алардын үч жүз алтымыш кишиси өлдү.


32

#### 3

1


Дөөттүн Хеброндогу үй-бүлөсү

[•]Дөөттүн үй-бүлөсү менен Шабулдун үй-бүлөсүнүн ортосунда узакка созулган чатак болду. Дөөт барган сайын күч алды, Шабулдун тукуму болсо барган сайын алсырады.


2Хеброндо Дөөттүн уулдары төрөлдү. Анын тун уулу изрейелдик Акинаамдан төрөлгөн Амнон болчу[+].


3Ал эми экинчи уулу – Килап, аны мурун Набалдын аялы болгон кармелдик Абигейил төрөгөн, үчүнчүсү – Абышалом, аны Гешур падышасы Талмайдын кызы Мааха төрөгөн[+].


4Төртүнчүсү – Кагыт төрөгөн уулу Адония, бешинчиси – Абытал төрөгөн уулу Шепатия[+].


5Алтынчысы – Дөөттүн аялы Эгла төрөгөн Итраам. Булар Дөөттөн Хеброндо төрөлүштү.


6Дөөттүн үй-бүлөсү менен Шабулдун үй-бүлөсүнүн ортосунда чатак болгондо, Абенер Шабулдун үйүн колдочу.

7


Абенердин Дөөт тарапка өтүшү

Шабулдун Риспа деген күң аялы бар болчу, ал Айанын кызы эле. Ишпошет Абенерге: «Сен эмне үчүн менин атамдын күң аялына жакындадың?» – деди[+].


8Ишпошеттин сөзүнө Абенер абдан ачууланып, мындай деди: «Мен эмне, Жүйүт итинин башымынбы? Мен Жүйүткө каршы туруп, атаң Шабулдун үй-бүлөсүнө, бир туугандарына, досторуна ушул күнгө чейин жакшылык кылып келдим, сени Дөөттүн колуна салып берген жокмун, сен болсо мени ушул аял үчүн күнөөлөп жатасың.


9Кудай Абенерди жазаласын, катуу жазаласын![+]


10“Шабулдун тукумунан падышачылыкты тартып алып, Дөөттү такка отургузам, ал Ысрайылдын жана Жүйүттүн үстүнөн, Дандан Бейер-Шебага чейин падышачылык кылат”, – деп, Теңирдин Дөөткө берген антын аткарам»[+].


11Ишпошет Абенерге каршы сүйлөй алган жок, анткени андан коркчу.


12Абенер өзүнөн Дөөткө элчилерди жиберип: «Бул кимдин жери? Мени менен келишим түз, Ысрайылдын бүт элин сага каратыш үчүн, менин колум сени менен болот», – деп айттырды.


13Дөөт мындай деди: «Макул, мен сени менен келишим түзөм, бирок сенден бир нерсени талап кылам: мени менен көрүшкөнү келгенде, өзүң менен кошо Шабулдун кызы Михалды алып келбесең, менин жүзүмдү көрбөйсүң»[+].


14Дөөт Шабулдун уулу Ишпошетке элчилеринен: «Менин аялым Михалды бер, аны мен жүз пелиштиликтин сүннөтүн кескендигим үчүн алгам», – деп айттырып жиберди[+].


15Ишпошет киши жиберип, күйөөсүнөн – Лаиштин уулу Палтиелден Михалды алдырды[+].


16Күйөөсү ыйлап, аялынын артынан Бакуримге чейин ээрчип барды. Бирок Абенер ага: «Артыңа кайт», – деди. Ал артка кайтты.


17Абенер Ысрайыл аксакалдарына мындай деп кайрылды: «Силер Дөөттүн өзүңөргө падыша болушун ушуга чейин каалап келгенсиңер.


18Эми ишке ашыргыла, анткени Теңир Дөөткө: “Мен Өз кулум Дөөттүн колу менен Өз элим Ысрайылды пелиштиликтердин колунан, бардык душмандарынын колунан куткарам”, – деп айткан».


19Бенжеминдиктерге да Абенер ушуну айтты. Ошентип, Абенер Ысрайылдын жана бүт Бенжемин уруусунун каалоосун Дөөткө айтып берүү үчүн, Хебронго жөнөдү.


20Абенер өзүнүн жыйырма кишиси менен Дөөткө Хебронго келди, Дөөт Абенердин жана анын жанындагы адамдардын урматына той өткөрдү.


21Ошондо Абенер Дөөткө: «Мен барып, бүтүн Ысрайыл элин чогултуп, менин мырзама, падышага, алып келейин. Алар сени менен келишим түзүшөт, сен бардыгына өзүң каалагандай падышачылык кыласың», – деди. Дөөт Абенерди коё берди, ал тынчтык менен кетти.


22Ошондо Дөөттүн кулдары жана Жойап жортуулдан көп олжо менен келишти. Хеброндо, Дөөттүн жанында Абенер жок болчу, анткени Дөөт аны коё берген, ал тынчтык менен кеткен.


23Жойап жана аны менен жүргөн бүт аскерлер келишкенде, Жойапка: «Падышага Нейир уулу Абенер келип кетти, падыша аны коё берди, ал тынчтык менен кетти», – деп айтышты.


24Жойап падышага келип, мындай деди: «Сен эмне кылдың? Абенер сага келип кетиптир. Аны эмне үчүн коё бердиң, эмне үчүн кетирип жибердиң?


25Нейир уулу Абенерди сен жакшы билесиң да. Ал сени алдаганы, киргениңди, чыкканыңды билгени, эмне кылып жатканыңдын баарын изилдеп билгени келген».


26Анан Жойап Дөөттүн жанынан кетип, Абенердин артынан чабармандарды жиберди. Асир кудугуна жеткенде, аны артка кайттырышты. Бирок Дөөт муну билген жок.

27


Жойаптын Абенерди өлтүрүшү

Абенер Хебронго кайра келгенде, Жойап аны менен атайын жашыруун сүйлөшөм демиш болуп, аны короого киргизип, ичке сайып өлтүрдү. Ошентип, Абенер Жойаптын бир тууганы Асаелдин каны үчүн каза тапты[+].


28Дөөт бул жөнүндө укканда, мындай деди: «Нейир уулу Абенердин каны үчүн Теңир алдында мен да, менин падышачылыгым да эч качан күнөөлүү эмес.


29Анын каны үчүн Жойап жана анын атасынын бүт тукуму күнөөлүү болсун. Жойаптын тукумунан эрендиги аккандар, пес оорулуулар, таяк таянгандар, кылычтан өлгөндөр, нанга муктаж болгондор үзүлбөсүн»[+].


30Жойап менен Абышай Гибондогу салгылашта өздөрүнүн бир тууганы Асаелди өлтүргөнү үчүн, Абенерди өлтүрүштү[+].


31Дөөт Жойапка жана анын жанындагы кишилердин баарына: «Кийимиңерди айрыгыла да, зумбал кийип, Абенерди жоктоп ыйлагыла», – деди. Падыша Дөөт да сөөктүн артында бара жатты.


32Хеброндо Абенерди көргө коюп жатышканда, Абенердин мүрзөсүнүн жанында падыша катуу ыйлады. Элдин баары ыйлады.


33Падыша Абенерди жоктоп мындай деп ыйлады: «Абенер ушинтип жүзү карага окшоп өлөт беле?


34Колуң байланган жок, бутуң кишенделген жок. Сен каракчылардын колунан өлгөндөй өлдүң». Ошондо элдин баары ыйлашты.


35Эртеден кечке бүткүл эл Дөөткө тамак алып келип жатышты, бирок Дөөт: «Эгер мен күн батканга чейин нан же башка бир нерсе ооз тийсем, Кудай мени жазаласын, катуу жазаласын», – деп ант берди.


36Падышанын кылган бардык иши бүт элге жаккандай эле, бул ишин да бүт эл билип жактырды.


37Нейир уулу Абенерди падыша өлтүртпөгөнүн бардык эл жана бүт Ысрайыл ошол күнү билди.


38Анан падыша өзүнүн кулдарына мындай деди: «Бүгүн Ысрайылда аскер башчы, улуу адам өлгөнүн билдиңерби?


39

#### 4

1


Ишпошеттин өлтүрүлүшү

Хеброндо Абенердин өлгөнүн укканда, Шабулдун уулу Ишпошеттин ындыны өчтү, бүт Ысрайылдын үрөйү учту.


2Шабулдун уулу Ишпошеттин эки аскер башчысы бар эле. Бирөөнүн аты – Баана, экинчисинин аты – Рейхап, алар – Ремондун уулдары, бейроттук Бенжеминдин тукумунан. Анткени Бейрот да Бенжеминге таандык болчу[+].


3Бейроттуктар Гитайимге качып кетишип, ошол жерде келгин болуп жашап калышкан[+].


4Шабулдун уулу Жонатандын аксак баласы бар эле. Изрейелден Шабул менен Жонатан жөнүндө кабар келгенде, баккан аял аны алып качканда, ал беште болчу. Аял шашып чуркап бара жатканда, бала жыгылып кетип, аксак болуп калган. Анын аты Мепибешет эле[+].


5Бейроттук Ремондун уулдары Рейхап менен Баана күн ысыган маалда Ишпошеттин үйүнө келишти. Ал чак түштө төшөгүндө уктап жаткан.


6Рейхап бир тууганы Баана менен буудай алганы келген болуп, үйдүн ичине киришти да, аны ичке сайып, качып кетишти.


7Алар үйгө киришкенде, Ишпошет өзүнүн уктоочу бөлмөсүндөгү төшөгүндө жаткан. Алар аны сайып өлтүрүп, башын кесип алышты да, түнү бою чөл менен жол жүрүштү.


8Ишпошеттин башын Дөөткө, Хебронго алып келишти да, падышага: «Бул – сени өлтүргүсү келген душманың Шабулдун уулу Ишпошеттин башы. Эми Теңир менин мырзам падыша үчүн Шабулдан жана анын тукумунан өч алды», – деп айтышты.


9Ошондо Дөөт Рейхапка жана анын бир тууганы Баанага, бейроттук Ремондун уулдарына, мындай деди: «Менин жанымды бардык кайгыдан куткарган Теңир тирүү![+]


10Мага “Шабул өлдү” деген кабарды айтып, өзүн жакшы кабарчы эсептеген адамга сыйлык бергендин ордуна аны кармап алып, Сыклакта өлтүргөм[+].


11Эми күнөөсү жок адамды өз үйүндө, өз төшөгүндө жаткан жеринен өлтүргөн кара санатай кишилерди анын каны үчүн кантип жазалабай коёюн да, кантип жер үстүнөн жок кылбай коёюн?»


12

#### 5

1


Дөөттүн Ысрайылга падыша болушу

[•]Ысрайылдын бардык уруулары Хебронго, Дөөткө келишти да, минтип айтышты: «Биз сенин сөөгүңбүз жана денеңбиз.


2Шабул бизге падышачылык кылып турганда эле сен Ысрайылды баштап жүрчүсүң. Теңир сага: “Сен Менин элим Ысрайылды кайтарасың, Ысрайылдын жол башчысы болосуң”, – деп айткан»[+].


3Ысрайылдын бардык аксакалдары падышага, Хебронго келишти. Дөөт падыша Хеброндо, Теңирдин алдында алар менен келишим түздү. Ошондо алар Дөөттү Ысрайылга падыша кылып майлашты.


4Дөөт падыша болгондо, отуз жашта эле. Ал кырк жыл падышачылык кылды[+]


5Ал Хеброндо Жүйүткө жети жыл, алты ай падышачылык кылды, Ысрайыл менен Жүйүткө Иерусалимде отуз үч жыл падышачылык кылды[+].

6


Иерусалим – бириккен падышачылыктын борбору

[•]Падыша өзүнүн кишилери менен Иерусалимге, ал жерде жашаган жебустуктарга каршы жөнөдү. Бирок алар Дөөткө мындай деп айтышты: «Сен бул жакка кирбейсиң. Сени сокурлар менен төкөрлөр кууп чыгышат». Бул «Дөөт бул жакка кире албайт» дегенди билдирет[+].


7Бирок Дөөт Сион сепилин басып алды. Бул – Дөөттүн шаары.


8Дөөт ошол күнү: «Жебустуктарды өлтүрүп жаткан адам төкөрлөрдү, сокурларды, Дөөттү жек көргөндөрдү найза менен кырсын», – деди. Ошондон улам «Теңирдин үйүнө сокур менен төкөр кирбейт» деп айтылып калган.


9Дөөт сепилге жайгашты, аны Дөөттүн шаары деп атады, Милодон тартып айландыра курду жана ичин курду[+].


10Дөөт чоң ийгиликтерге жетип, зоболосу көтөрүлө берди, Себайот Кудай-Теңир аны менен болду[+].


11[•]Тир падышасы Хирам Дөөткө элчилерди, кедр жыгачтарын, жыгач усталарын, таш тизүүчү жумушчуларын жиберди. Алар Дөөткө үй куруп беришти[+].


12Ысрайылга падыша кылып дайындаган, Өз эли Ысрайыл үчүн падышачылыгынын зоболосун көтөргөн Теңир экенин Дөөт түшүндү.


13Дөөт Хеброндон Иерусалимге келгенден кийин, өзүнө дагы күң аялдарды жана аялдарды алды.


14Дөөт дагы көп уулдуу жана кыздуу болду. Анын Иерусалимде төрөлгөн балдарынын аттары мындай: Шамуя, Шобап, Натан, Сулайман,[+]


15Жибхар, Элишуа, Непек, Жапия,


16Элишама, Элийада, Элипелет.

17


Пелиштиликтер менен болгон согуш

[•]Пелиштиликтер Дөөттүн Ысрайылга падыша болуп майланганын угушканда, бардыгы Дөөттү издеп чыгышты. Дөөт муну угуп, сепилге кетти.


18Пелиштиликтер келип, Репа өрөөнүнө жайланышышты[+].


19Ошондо Дөөт Теңирге кайрылып: «Мен пелиштиликтерге каршы барайынбы? Аларды менин колума салып бересиңби?» – деп сурады. Теңир Дөөткө: «Баргын, анткени Мен пелиштиликтерди сенин колуңа салып берем», – деп жооп берди.


20Дөөт Баал-Ператсимге жөнөп, ал жерден аларды талкалады да: «Теңир менин алдымда душмандарымды сел алгандай кыйратты», – деди. Ошондон улам ал жерге Баал-Ператсим деген ат берилди[+].


21Пелиштиликтер ошол жерге өздөрүнүн буркандарын таштап кетишкен эле. Дөөт болсо өз кишилери менен аларды алып кетти.


22Пелиштиликтер кайра келишти да, Репа өрөөнүнө жайланышышты.


23Дөөт Теңирден сурады. Ал ага мындай деп жооп берди: «Алардын алдынан чыкпа, артынан, тыт токою жактан кир.


24Тыт жыгачтарынын үстүнөн бирөөнүн басып келе жаткандай болгон дабышын угарың менен жөнө, анткени ошондо Теңир сенин алдыңда пелиштиликтердин аскерин талкалоого бара жаткан болот»[+].


25

#### 6

1


Дөөттүн Иерусалимге келишим сандыгын алып келиши

[•]Дөөт кайрадан Ысрайылдын тандалган отуз миң адамын чогултту.


2Дөөт туруп, өзүнүн бүт эли менен керуптардын ортосундагы Себайот Теңирдин ысымы менен аталган Кудайдын келишим сандыгын Жүйүттүн Баал жергесинен көчүрүп келүү үчүн жөнөдү[+].


3Алар Кудайдын келишим сандыгын жаңы арабага салып, адырдагы Аминадаптын үйүнөн алып чыгышты. Аминадаптын уулдары Уза менен Ахио болсо жаңы арабаны айдап бара жатышты[+].


4Ошентип, Кудайдын келишим сандыгы салынган арабаны адырдагы Аминадаптын үйүнөн алып жөнөштү. Ахио келишим сандыгынын алдында бара жатты.


5Дөөт менен бүт Ысрайыл уулдары Теңирдин алдында кипарис жыгачынан жасалган ар түрдүү музыкалык аспаптарда ойноп, лира, арфа чертип, забур ырдап, дап кагып, шылдырак уруп, жез табак кагып бара жатышты.


6Нахондун кырманына жетишкенде, Уза колун сунуп, Кудайдын келишим сандыгын кармап калды, анткени аны өгүздөр солкулдатып жиберген эле[+].


7Бирок Теңир Узага каарданып, аны коркпой батынгандыгы үчүн ошол жерден эле өлтүрүп салды, ал Кудайдын келишим сандыгынын жанында өлдү.


8Теңир Узаны өлтүрүп салганы үчүн Дөөт кайгыга батты. Ошол жер азыркыга чейин «Уза өлгөн жер» деп аталат.


9Ошол күнү Дөөт Теңирден коркуп: «Теңирдин келишим сандыгы меникине кантип кирет?» – деди.


10Дөөт Теңирдин келишим сандыгын өзүнө, Дөөттүн шаарына алып барууну каалабай, гаттык Абет-Эдомдун үйүн көздөй алып жөнөдү.


11Ошентип, Теңирдин келишим сандыгы гаттык Абет-Эдомдун үйүндө үч ай турду. Теңир Абет-Эдомго жана анын бүт үй-бүлөсүнө батасын берди[+].

12


Келишим сандыгын көчүрүп келүү

Дөөт падышага: «Кудайдын келишим сандыгы үчүн Теңир Абет-Эдомдун үй-бүлөсүнө жана анын бардык нерсесине батасын берди», – деп билдиришкенде, Дөөт барып, Кудайдын келишим сандыгын Абет-Эдомдун үйүнөн Дөөттүн шаарына салтанат менен көчүрүп келди.


13Теңирдин келишим сандыгын көтөрүп бара жаткандар алты кадам шилтеген сайын ал бир букачар, бир койду курмандыкка чалып жатты.


14Дөөт Теңирдин алдында жан-дили менен бийлеп жатты. Дөөт зыгыр буласынан токулган эфод кийип жүргөн эле[+].


15Ошентип, Дөөт менен бүт Ысрайыл эли Теңирдин келишим сандыгын кубана кыйкырып, сурнай тартып көтөрүп келе жатышты.


16Теңирдин келишим сандыгы Дөөттүн шаарына киргенде, Шабулдун кызы Михал терезеден карап турган эле. Ал Теңирдин алдында секирип, бийлеп келе жаткан Дөөт падышаны көрүп, ичинен жек көрүп турду[+].


17Алар Теңирдин келишим сандыгын алып келишип, өзүнүн ордуна, Дөөт ал үчүн курган жыйын чатырынын ортосуна коюшту. Анан Дөөт Теңир алдында бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктар менен тынчтык курмандыктарын чалды[+].


18Дөөт бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктар менен тынчтык курмандыктарын чалып бүткөндөн кийин, Себайот Теңирдин атынан элге бата берди[+].


19Анан ал бардык элге, көп сандаган Ысрайыл элине, эркек дебей, аял дебей, бирден нан, бир кесимден куурулган эт, мейиз кошулган бирден таттуу токоч таратты. Анан бардык эл өз үйлөрүнө тарады.


20Дөөт өз үй-бүлөсүнө бата берүү үчүн кайтып келгенде, Шабулдун кызы Михал алдынан чыгып: «Жел өпкө адамдай болуп, өз күңдөрүнүн, кулдарынын көз алдында жылаңачтанган Ысрайыл падышасынын бүгүн кадыры укмуш артты го!» – деди.


21Ошондо Дөөт Михалга мындай деди: «Теңирим мени сенин атаңдан, анын бүт тукумунан артык көрүп, Теңирдин эли Ысрайылга мени жол башчы кылып бекиткендиги үчүн, Теңирдин алдында шаттанамын да бийлеймин[+].


22Мен мындан да төмөн болуп, өзүмдү санда жок киши кылам, бирок сен айткан күң аялдардын алдында даңкка бөлөнөм».


23

#### 7

1


Дөөттүн ийбадаткана куруу жөнүндөгү ою

[•]Падыша өз үйүндө жашап жатты, Теңир анын айланасындагы бардык душмандарынан ага тынчтык берди.


2Ошол учурда падыша Натан пайгамбарга мындай деди: «Мен кедр жыгачынан салынган үйдө жашап жатам, ал эми Кудайдын келишим сандыгы чатырдын астында турат»[+].


3Ошондо Натан падышага: «Жүрөгүңдө эмне болсо, ошонун баарын жаса, анткени Теңир сени менен», – деди.

4


Кудайдын Дөөт менен келишим түзүшү

Бирок ошол эле түнү Натанга Теңирден мындай сөз болду:


5«Баргын да, Менин кулум Дөөткө айт: Теңир мындай деди де: Мен жашай турган үйдү кура турган сенсиңби?


6Ысрайыл уулдарын Мисирден алып чыккан күндөн ушул күнгө чейин Мен үйдө жашаган жокмун, чатырда, жыйын чатырында жашап келдим.


7Бүткүл Ысрайыл уулдары менен кайсы гана жерде жүрбөйүн, Менин элим Ысрайылды кайтарууга Өзүм дайындаган Ысрайылдын уруусуна: “Эмне үчүн Мага кедрден үй куруп бербейсиңер?” – деп айттым беле?


8Азыр Менин кулум Дөөткө: Себайот Теңир мындай дейт дегин: Менин элим Ысрайылга жол башчы болушуң үчүн, Мен сени кой короодон алгам[+].


9Сен кайда барсаң да, бардык жерде сени менен болдум, сенин алдыңда бардык душмандарыңды кырдым. Сенин атыңды чыгарып, жер үстүндөгү улуу адамдар сыяктуу даңктуу кылдым[+].


10Мен Өзүмдүн элим Ысрайыл үчүн жер даярдайм, аны жайгаштырам, ал өз жеринде бейпил жашайт, мындан ары эч ким анын тынчын албайт,[+]


11Өз элим Ысрайылга башкаруучуларды койгон күндөн тартып, кара ниет адамдар аларды кысымга алып келишкен, мындан ары андай болбойт. Мен сени душмандарыңдан куткарып, тынчтык берем. Теңир сенин үйүңдү Өзү тургузарын сага кабарлайт.


12Сенин күнүң бүтүп, ата-бабаларың жаткан жайга кеткениңде, сенин ордуңа Мен сенин тукумуңду, уулдарыңдын бирин коём, анын падышачылыгын бекемдейм[+].


13Ал Менин ысымыма арнап үй тургузат, Мен анын падышачылык тагын түбөлүккө бекемдейм[+].


14Мен ага ата болом, ал Мага уул болот. Эгерде ал күнөө кылса, Мен аны адамдардын таягы менен, адам баласынын соккулары менен жазалайм[+].


15Бирок Мен сенин көз алдыңда четке каккан Шабулду Өз ырайымымдан ажыраткандай, аны Өз ырайымымдан ажыратпайм.


16Менин алдымда сенин тукумуң жана падышалыгың түбөлүккө бекем болот, тагың түбөлүккө турат»[+].


17Ушул айтылган сөздөрдүн баарын, ушул көрүнүштүн баарын Натан Дөөткө айтып берди.

18


Дөөттүн сыйынуусу

[•]Дөөт падыша барды да, Теңирдин алдында туруп, мындай деди: «Эгедер Теңирим, Сен мени ушунча көтөргүдөй, мен киммин, менин тукумум ким!


19Сенин көзүңө бул да аз көрүндү, Эгедер Теңирим, бирок Сен Өзүңдүн кулуңдун тукумунун келечеги жөнүндө да айттың. Эгедер Теңирим, бул адам үчүн кадыресе нерсе эмес!


20Дөөт Сага дагы эмне деп айта алат? Эгедер Теңирим! Сен Өзүңдүн кулуңду билесиң.


21Сен бул улуу нерсенин баарын Өз кулуңа ачып берип, Өзүңдүн сөзүң боюнча жана Өзүңдүн жүрөгүңдүн каалоосу боюнча ишке ашырып жатасың.


22Сен улуусуң, Теңирим, Кудайым, анткени өз кулагыбыз менен уккандарыбыз боюнча Сага тең келген эч ким жок, Сенден башка Кудай жок![+]


23Жер жүзүндө Сенин элиң Ысрайылдай эл барбы?! Өзүңө эл кылып алыш үчүн, Өз ысымыңды даңкташ үчүн, Мисир жеринен алып чыккан Өз элиңдин алдында элдерди жана кудайларды кууп чыгып, улуу жана коркунучтуу иштерди кылыш үчүн, жалгыз ушул элге Өзүң келгенсиң![+]


24Сен Өз элиң Ысрайылды Өзүңө менчик эл кылып түбөлүккө бекемдедиң, Сен, Теңир, анын Кудайы болдуң.


25Эми Кудай-Теңир, Өзүңдүн кулуң жөнүндө, анын тукуму жөнүндө айткан сөзүңдү түбөлүккө бекемде, айтканыңды аткар.


26“Себайот Теңир – Ысрайылдын Кудайы”, – деп, Сенин ысымыңды түбөлүккө даңазалашсын. Сенин алдыңда Өз кулуң Дөөттүн тукуму бекем болсун.


27Сен, Себайот Теңир, Ысрайылдын Кудайы, Өз кулуңа: “Сенин үйүңдү тургузам”, – деп айтканың үчүн, кулуң Сага ушундай сыйынууга батынды.


28Эгедер Теңирим! Сен Кудайсың, Сенин сөзүң чындык, Өзүңдүн кулуңа Сен ушундай жакшы нерсени билдирдиң!


29

#### 8

1


Дөөттүн жеңиштери

[•]Ушундан кийин Дөөт пелиштиликтерди жеңип, аларды багындырды. Дөөт пелиштиликтерден Метек-Ааманы тартып алды.


2Мааптыктарды жеңип, аларды жерге жаткырып, аркан менен ченеди. Эки ченем аркандын астындагыларды өлтүрүү үчүн, ал эми бир ченем аркандын астындагыларды тирүү калтыруу үчүн ченеди. Ошентип, мааптыктар Дөөткө салык төлөөчү кулдарга айланышты.


3Дөөт Эфрат дарыясынын боюна өзүнүн бийлигин калыбына келтирүү үчүн келе жаткан Соба падышасы, Рехоптун уулу Ададезердин аскерин талкалады[+].


4Ал анын бир миң жети жүз атчан жоокерин жана жыйырма миң жөө адамын колго түшүрдү. Алардын майдан арабаларын тарткан аттарынын ичинен өзүнүн жүз арабасы үчүн ат калтырып, калган аттардын тарамыштарын кесип салды[+].


5Сириянын Дамаск шаарынан Соба падышасы Ададезерге жардамга кишилер келишти, бирок Дөөт сириялыктардын да жыйырма эки миң адамын өлтүрдү.


6Дөөт Сириянын Дамаск шаарына сакчыларын койду. Ошентип, сириялыктар да Дөөткө салык төлөөчү кулдар болуп калышты. Дөөт кайда гана барбасын, Теңир аны бардык жерде сактап жүрдү.


7Дөөт Ададезердин кулдарынын алтын калкандарын алып, Иерусалимге алып келди[+].


8Ал эми Ададезердин Бетак жана Бейрот шаарларынан Дөөт падыша абдан көп жез алды.


9Дөөттүн Ададезердин бүт аскерин талкалаганын Хамат падышасы Той укту.


10Той Дөөттүн Ададезер менен согушуп, аны талкалагандыгы үчүн, өзүнүн уулу Адорамды ага салам айтып, куттуктоого жөнөттү, анткени Ададезер Той менен согуш жүргүзүп келген эле. Адорамдын колунда болсо күмүштөн, алтындан жана жезден жасалган идиштер бар эле.


11-12Дөөт падыша өзү жеңген элдерден: сириялыктардан, мааптыктардан, амондуктардан, пелиштиликтерден, амалыктыктардан, Соба падышасы Рехоптун уулу Ададезерден тартып алган күмүш менен алтынды Теңирге арнагандай, ошол идиштерди да Теңирге арнады.


13Туз өрөөнүндө он сегиз миң сириялыкты талкалап келгенден кийин, Дөөттүн атагы чыкты[+].


14Анан Дөөт Эдомго сакчыларын койду. Бүткүл Эдомго сакчыларын койду, бүткүл эдомдуктар Дөөткө кул болушту. Дөөт кайсы жерге барбасын, Теңир аны бардык жерде сактап жүрдү[+].


15[•]Ошентип, Дөөт бүт Ысрайылга падышачылык кылды. Ал өз элин адилеттүүлүк жана калыстык менен башкарды[+].


16Серуянын уулу Жойап болсо аскер башчы болчу. Акилуттун уулу Жошапат тарыхчы эле[+].


17Акитуптун уулу Садок жана Абыйатардын уулу Акимелек ыйык кызмат кылуучулар, Серая болсо катчы болчу[+].


18

#### 9

1


Дөөт менен Мепибешет

Дөөт: «Шабулдун тукумунан кимдир бирөө калдыбы? Жонатан үчүн ага жакшылык кылат элем», – деди[+].


2Шабулдун үйүндө Сиба деген кулу бар болчу. Аны Дөөткө чакырып келишти, падыша андан: «Сиба деген сенсиңби?» – деп сурады. Ал: «Ооба, менмин, сенин кулуң», – деп жооп берди[+].


3Падыша ага мындай деди: «Шабулдун тукумунан дагы ким бар? Мен ага Кудайдын ырайымын көрсөтөм». Сиба падышага: «Жонатандын аксак уулу бар», – деди[+].


4Падыша андан: «Ал кайда?» – деп сурады. Сиба падышага: «Ал Амиелдин уулу Махирдин үйүндө, Ло-Дебарда», – деп жооп берди[+].


5Дөөт падыша киши жиберип, аны Амиелдин уулу Махирдин үйүнөн, Ло-Дебардан алдырды.


6Шабулдун небереси, Жонатандын уулу Мепибешет Дөөттүн алдына келип, жүзтөмөндөп жыгылып, таазим кылды. Дөөт: «Мепибешет!» – деди. Мепибешет: «Мына сенин кулуң», – деп жооп берди[+].


7Дөөт ага: «Коркпо, мен сага сенин атаң Жонатан үчүн жакшылык кыламын. Сенин атаң Шабулдун жерлеринин баарын сага кайрып берем, сен дайыма менин дасторконумдан тамактанасың», – деди.


8Ошондо Мепибешет таазим кылып: «Сенин кулуң ким эле? Мендей өлгөн итке эмнеге көз кырыңды салдың?» – деди.


9Анан падыша Шабулдун кулу Сибаны чакырып, мындай деди: «Шабулга жана анын тукумуна эмне тиешелүү болсо, ошонун баарын сенин мырзаңдын уулуна бердим.


10Балдарың жана кулдарың менен анын жерин иштеткин, анын түшүмүн жыйна, ал мырзаңдын уулунун жээр азыгы болсун. Мырзаңдын уулу Мепибешет болсо дайыма менин дасторконумдан тамактанат». Сибанын он беш уулу жана жыйырма кулу бар эле[+].


11Сиба падышага: «Мырзам падыша өз кулуна эмнени буйрук кылса, кулуң ошонун баарын аткарат», – деди. Падышанын балдарынын бириндей эле, Мепибешет Дөөттүн дасторконунан тамактанчу.


12Мепибешеттин Миха аттуу жаш баласы бар эле. Сибанын үйүндө жашагандардын баары Мепибешеттин кулдары эле[+].


13

#### 10

1


Сириялыктар жана амондуктар менен болгон согуш

[•]Бир нече мезгил өткөндөн кийин Амон падышасы өлүп, анын ордуна уулу Ханун падыша болду[+].


2Дөөт: «Атасынын мага кылган жакшылыгы үчүн, мен Нахаштын уулу Ханунга жакшылык кыламын», – деди. Дөөт Ханунга көңүл айтуу үчүн, өз кулдарын жиберди. Дөөттүн кулдары Амон жерине келишти.


3Бирок Амон төрөлөрү өздөрүнүн мырзасы Ханунга мындай айтышты: «Эмне, Дөөт сенин атаңды сыйлаганынан сага көңүл айтуучуларды жиберди деп ойлоп жатасыңбы? Дөөт сага өз кулдарын шаарды карап чыгууга, чалгындоого, андан соң талкалоого жиберип жүрбөсүн?»


4Ошондо Ханун Дөөттүн кулдарын кармап алып, алардын ар биринин сакалынын жарымын кырып, кийимдерин белинен ылдый кесип, коё берди.


5Бул жөнүндө Дөөткө билдиришкенде, ал алардын алдынан тосууга кишилерди жиберди, анткени алар маскара болушкан эле. Падыша аларга мындай деп айттырууну буйруду: «Сакалыңар өскүчө, Жериходо тура тургула, анан кайтып келгиле».


6Амондуктар өздөрүнүн Дөөткө жек көрүндү болуп калышканын билип, Бейт-Рекоп менен Собадан сириялык жыйырма миң жөө аскер, Мааха падышасынан миң адам, Тобадан он эки миң адам жалдаганы кишилерди жиберишти[+].


7Дөөт муну укканда, Жойапты эр жүрөк аскерлери менен жөнөттү.


8Салгылашууга чыккан амондуктар дарбаза алдына тизилишти, ал эми Рехоп менен Собадан келген сириялыктар, Мааха менен Тобадан келген кишилер талаада турушту.


9Жойап душмандын аскеринин алдынан да, артынан да өзүнө каршы коюлганын көрдү. Ошондо ал Ысрайылдын тандамал жоокерлеринин ичинен мыктыларын тандап алып, сириялыктарга каршы катарга тургузду.


10Ал эми элдин калган бөлүгүн өзүнүн бир тууганы Абышайга тапшырды, аларды ал амондуктарга каршы тизди[+].


11Жойап мындай деди: «Эгер сириялыктар мени жеңип бара жатса, сен мага жардамга келесиң; эгер амондуктар сени жеңе баштаса, мен сага жардамга келем.


12Кайраттуу болгун, өзүбүздүн эл үчүн, Кудайыбыздын шаарлары үчүн бекем турабыз, Теңир болсо Өзүнө жакканды кылат»[+].


13Ошентип, Жойап жанындагы эл менен сириялыктарга каршы согушка кирди, сириялыктар андан качып жөнөштү.


14Амондуктар болсо сириялыктардын качканын көргөндө, Абышайдан качып, шаарга бет алышты. Жойап амондуктардан кайтып, Иерусалимге келди.


15Сириялыктар өздөрүнүн ысрайылдыктардан жеңилгенин көргөндө, баары бир жерге чогулду.


16Ададезер суунун аркы өйүзүндөгү сириялыктарды чакырууга киши жиберди. Алар Хейламга келишти. Ададезердин аскер башчысы Шобак болсо аларга жетекчилик кылды[+].


17Дөөткө бул жөнүндө билдиргенде, ал ысрайылдыктардын бардыгын жыйнап, Иордандан өтүп, Хейламга келди. Сириялыктар Дөөткө каршы тизилип, аны менен салгылашышты.


18Бирок сириялыктар ысрайылдыктардан качып жөнөштү. Дөөт сириялыктардын жети жүз майдан арабасы менен кырк миң атчан жоокерин жок кылды. Аскер башчы Шобакты да өлтүрдү, ал ошол жерде өлдү.


19

#### 11

1


Дөөттүн күнөөсү

Бир жылдан кийин, падышалар жортуулга чыкчу учурда Дөөт Жойапты өзүнүн кулдары жана бардык ысрайылдыктар менен жөнөттү. Алар амондуктарды талкалап, Рабени курчап алышты. Дөөт болсо Иерусалимде калган[+].


2Бир күнү Дөөт кечке жуук төшөгүнөн туруп, падыша сарайынын чатырында ары-бери басып жүрүп, сууга түшүп жаткан бир аялды көрдү. Ал аял абдан сулуу эле.


3Дөөт анын кайсы аял экенин билүүгө киши жиберди. Ага: «Ал – Элиямдын кызы, хеттик Урийдин аялы Бат-Шеба», – деп айтышты[+].


4Дөөт аялды алып келүүгө кулдарын жиберди. Аял ага келди, ал аны менен жатты. (Аял өзүнүн таза эместигинен тазаланды). Анан ал үйүнө кайтты[+].


5Аялдын боюна бүттү. Ал Дөөткө киши жиберип: «Менин боюмда бар», – деп айттырды.


6Дөөт Жойапка киши жиберип: «Хеттик Урийди мага жибер», – деп айттырды. Жойап Урийди Дөөткө жиберди.


7Урий келгенде, Дөөт андан Жойаптын, элдин абалы жана согуштун жүрүшү тууралуу сурады.


8Анан Дөөт Урийге: «Үйүңө барып, бутуңду жуу», – деди. Урий падышанын үйүнөн чыкты, падыша анын артынан белек берип жиберди.


9Бирок Урий өз мырзасынын кулдары менен падыша үйүнүн дарбазасынын жанында уктады, үйүнө барган жок.


10Дөөткө: «Урий үйүнө барган жок», – деп билдиришти. Ошондо Дөөт Урийден: «Жол жүрүп келдиң. Эмне үчүн үйүңө барган жоксуң?» – деп сурады.


11Урий Дөөткө: «Келишим сандыгы да, Ысрайыл да, Жүйүт да чатырларда болсо, Жойап мырзам, мырзамдын кулдары майдан талаасында жүрсө, мен үйүмө барып, ичип-жеп, аялым менен жатмак белем! Сенин өмүрүң менен, сенин жаның менен ант берем, андай кылбайм», – деп жооп берди.


12Дөөт Урийге: «Бүгүн да бул жерде кал, эртең мен сени коё берем», – деди. Ошентип, ошол күнү да, эртеси күнү да Урий Иерусалимде калды.


13Дөөт аны чакырды, Урий анын алдында ичип-жеди, Дөөт аны мас кылды. Бирок Урий кечинде мырзасынын кулдары менен өз төшөгүнө жатканы кетти, үйүнө барган жок.


14Эртең менен Дөөт Жойапка кат жазып, аны Урийден берип жиберди[+].


15Ал катка мындай деп жазган эле: «Урийди эң катуу салгылаш болуп жаткан жерге койгула, өлүмгө дуушар болушу үчүн, аны жалгыз калтыргыла, ал майданда өлсүн».


16Ошон үчүн Жойап өзү курчап алган шаардын эр жүрөк адамдары турган жерге Урийди койду.


17Ошол шаардын эли чыгып, Жойап менен салгылашты, Дөөттүн кулдарынан да, элден да бир нече адам курман болду. Хеттик Урий да өлдү.


18Жойап Дөөткө согуштун жүрүшү жөнүндө толук маалымат бериш үчүн киши жөнөттү.


19Чабарманга мындай буйрук кылды: «Падышага жалпы согуштун жүрүшүн айтып бүткөндө,


20падыша ачууланып, сага: “Эмне үчүн силер шаарга ошончолук жакын барып согуштуңар? Силерди дубалдын үстүнөн атышарын билген жоксуңарбы?


21Жеруп-Баалдын уулу Абы-Мелекти ким өлтүрдү эле? Ал Тейбесте бир аял жаргылчактын ташынын сыныгын дубалдан таштап жибергенде өлбөдү беле. Дубалга эмнеге ошончолук жакын бардыңар?” – деп айтса, сен: “Кулуң хеттик Урий да өлдү”, – де»[+].


22Чабарман Дөөткө келип, Жойап эмне үчүн жибергенин, согуштун жүрүшү жөнүндө толук маалымат берди.


23Ошондо чабарман Дөөткө мындай деди: «Тигилер бизге каршы талаага чыгышты, бирок биз аларды дарбазага чейин кууп бардык.


24Ошондо жаа тарткычтар кулдарыңа дубалдан жебе тартышты, падышанын кулдарынан кээ бирөөлөрү өлүштү. Алардын ичинен кулуң хеттик Урий да өлдү».


25Дөөт ошондо чабарманга мындай деди: «Жойапка айт: “Мейли, бул иш үчүн сен кыйналбай эле кой, анткени кылыч бирде тигинин, бирде мунун башын кыят. Шаарга каршы согушту күчөтүп, аны кыйрат”. Сен ага ушинтип кайрат бер».


26Урийдин аялы күйөөсү өлгөнүн угуп, күйөөсүн жоктоп ыйлады.


27

#### 12

1


Дөөттүн күнөөсүн мойнуна алып өкүнүшү

Теңир Натанды Дөөткө жиберди. Ал ага келип, мындай деди: «Бир шаарда эки адам болуптур, бири бай, бири кедей экен[+].


2Бай адамдын абдан көп майда жандыктары, бодо малы бар экен.


3Ал эми кедейдин сатып алган козусунан башка эч нерсеси жок эле. Ал аны багып, балдары менен бирге чоңойткон. Ал эмне жесе, козу да ошондон жеп, анын чөйчөгүнөн ичип, койнуна жатып, кызындай болуп калган.


4Бай адамдыкына бир жолоочу келет. Ал өзүнүкүнө келген жолоочудан өз койлору менен өгүздөрүн аяп, кедейдин козусун алып, келген кишиге бышырып берет».


5Дөөт ошол адамга абдан кыжырланып, Натанга мындай деди: «Теңир тирүү! Муну кылган адам өлүмгө татыктуу.


6Ал бул кылганы үчүн, таш боордугу үчүн козунун ордун төрт эсе төлөп берсин»[+].


7Ошондо Натан Дөөткө мындай деди: «Ошол киши сенсиң. Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: “Мен сени Ысрайылга падыша кылгам, Мен сени Шабулдун колунан куткаргам[+].


8Сага мырзаңдын үйүн жана аялдарын бердим, Ысрайыл менен Жүйүт тукумун бердим, эгерде бул сага аздык кылса, анын үстүнө дагы көп нерсени кошуп берет элем.


9Теңирдин алдында жаман иш кылып, Анын сөзүн эмнеге барк алган жоксуң? Хеттик Урийди кылыч менен өлтүрдүң, анын аялын өзүңө аял кылып алдың, аны амондуктардын кылычы менен өлтүрдүң[+].


10Мени барк албаганың үчүн, Урийдин аялын алып алганың үчүн, эми сенин тукумуңдан эч качан кылыч кетпейт.


11Теңир мындай дейт: Мен сага өз тукумуң жамандык кылгыдай кылам, өзүңдүн көз алдыңда аялдарыңды алып, жакыныңа берем, ал сенин аялдарың менен ачык эле жатат[+].


12Сен жашыруун жасадың, ал эми Мен муну бүткүл Ысрайыл алдында ачык жасайм».


13Ошондо Дөөт Натанга: «Мен Теңирдин алдында күнөө кылдым», – деди. Натан Дөөткө: «Теңир күнөөңдү кечирди, сен өлбөйсүң[+].


14Бирок ушул ишиң менен душмандарынын Теңирди жамандоосуна себепкер болгонуң үчүн, төрөлгөн балаң өлөт», – деди.


15Анан Натан өз үйүнө кайтты. Теңир Урийдин аялы төрөгөн Дөөттүн баласына оору жиберди, ал ооруп калды.


16Дөөт наристе үчүн Кудайга сыйынып, орозо кармап, өзүнчө бөлүнүп, жерге жатып түн өткөрдү[+].


17Жаткан жеринен тургузууга өз уруусундагы аксакалдар киришти, бирок ал тургусу келген жок, алар менен тамактанган жок.


18Жетинчи күнгө караган күнү бала өлдү, кулдары баланын өлгөнүн Дөөткө угузуудан коркушту, анткени алар: «Бала тирүү кезинде эле, биз ага айтканбыз, бирок ал бизди укпай койгон. Эми “Бала өлдү” деп кантип айтабыз? Ал өзүнө залал келтирип коёт», – дешти.


19Дөөт кулдарынын бири-бири менен шыбырашып турганын көрүп, баланын өлгөнүн түшүндү да, алардан: «Бала өлдүбү?» – деп сурады. Алар: «Ооба, өлдү», – деп жооп беришти.


20Ошондо Дөөт жерден туруп, жуунуп, майланып, кийимин которду да, Теңирдин үйүнө барып, Теңирге таазим кылды. Үйүнө кайтып, тамак сурады. Ага тамак алып келишти, ал жеди.


21Ошондо кулдары андан: «Бала тирүүсүндө, сен орозо кармап ыйладың, ал эми бала өлгөндөн кийин туруп тамактандың. Муну кандай түшүнсө болот?» – деп сурашты.


22Дөөт мындай деп жооп берди: «Бала тирүүсүндө мен орозо кармап ыйладым, анткени ким билет, балким, Теңир мага ырайым кылып, бала тирүү калабы деп ойлодум[+].


23Эми ал өлдү. Эмнеге орозо кармамак элем? Эми мен аны кайра алып келе алмак белем? Мен ага барам, ал болсо мага кайрылып келбейт».

24


Сулаймандын төрөлүшү

Дөөт Бат-Шебаны сооротуп, аныкына кирип, аны менен жатты. Ал уул төрөп, атын Сулайман койду. Теңир Сулайманды сүйдү[+].


25Теңир Натан пайгамбарды жиберди, ал Теңирдин сөзү боюнча наристеге Жедидия[*] деген ат койду.

26


Дөөт менен Жойаптын Рабени басып алуусу

[•]Жойап амондуктарга кол салып, падыша шаары Рабени басып алды[+].


27Анан Жойап Дөөткө мындай деп айттырып жиберди: «Мен Рабеге кол салып, шаардын суусун ээлеп алдым.


28Эми калган элди чогултуп, шаарды курчап, аны каратып ал, анткени аны мен алсам, анда ага менин атым коюлат».


29Дөөт бүткүл элди чогултту да, барып, Рабеге кол салып, шаарды басып алды.


30Дөөт алардын падышасынын башындагы таажысын алып, аны өз башына кийди. (Таажы бир талант алтындан, кымбат баалуу таштардан жасалган эле). Дөөт ал шаардан көп олжо алып чыкты.


31

#### 13

1


Амнондун кылмышы

Ошондон кийин мындай окуя болду: Дөөттүн уулу Абышаломдун Тамар деген сулуу карындашы бар эле. Дөөттүн уулу Амнон аны сүйүп калды.


2Амнон карындашы Тамар үчүн аябай кайгыргандыктан, ооруп калды, анткени ал кыз эле, ага бир нерсе кылуу Амнон үчүн кыйын сезилчү.


3Амнондун Жонадап деген абдан айлакер досу бар болчу. Ал Дөөттүн бир тууганы Шимдин уулу эле[+].


4Ал Амнондон: «Күн өткөн сайын эмнеге арыктап бара жатасың, канзаада, мага ачык айта алар бекенсиң?» – деп сурады. Амнон: «Аталаш агам Абышаломдун карындашы Тамарды сүйүп калдым», – деп жооп берди.


5Жонадап ага мындай деди: «Төшөгүңө жатып, оорумуш болуп кал. Атаң сени көргөнү келгенде: “Карындашым Тамар келип, мага тамак берсин. Ал менин көзүмчө тамак жасасын, мен көрүп турайын, анын колунан тамак жейин”, – деп айт».


6Ошентип, Амнон жатып, оорумуш болуп калды. Ошондо падыша аны көргөнү келди. Амнон падышага мындай деди: «Карындашым Тамар келсин, менин көзүмчө бир-эки нан бышырып берсин, мен анын колунан нан жейин».


7Дөөт Тамардын үйүнө: «Бир тууганың Амнондун үйүнө барып, ага тамак жасап бер», – деп айттырып жиберди.


8Тамар агасы Амнондукуна барды. Ал төшөктө жаткан. Ал ун алып, камыр жууруп, анын көзүнчө даярдап, нан бышырды.


9Табаны алып, анын алдына койду, бирок ал жегиси келбеди. Амнон: «Үйдөгүнүн баары чыгып кетсин», – деди. Баары чыгып кетти.


10Ошондо Амнон Тамарга: «Тамакты үйдүн ички бөлмөсүнө алып бар, мен анын сенин колуңдан жейин», – деди. Тамар бышырган нанын агасы Амнондун ички бөлмөсүнө алып барды.


11Жесин деп, кыз анын алдына койгондо, ал аны кармап алып: «Кел, карындашым, мени менен жат», – деди.


12Бирок кыз мындай деди: «Жок, агатайым, менин абийиримди булгаба, анткени Ысрайылда мындай кылууга болбойт, мындай жийиркеничтүү ишти кыла көрбө[+].


13Абийирим булганып калгандан кийин, мен кайда барам? Сен өзүң да Ысрайылдагы акылсыз адамдардын бири болосуң. Падыша менен сүйлөш, ал каршы болбойт, мени сага берет».


14Бирок ал анын сөзүн уккусу келген жок, күчкө салып зордуктап, аны менен жатты.


15Анан Амнон аны абдан жек көрүп калды, ошол жек көрүүсү ага болгон сүйүүсүнөн да күчтүү болду. Анан Амнон ага: «Тур да, кет», – деди.


16Тамар: «Жок, мени кубалап чыкканың биринчи жасаган ишиңден да жаман», – деди. Бирок Амнон аны уккусу келген жок.


17Ал өзүнө кызмат кылган уланды чакырып: «Муну сыртка кууп чыгып, эшикти бекитип кой», – деди.


18Кыздын кийими түрдүү түстүү эле, анткени мындай кийимди падышанын турмушка чыга элек кыздары кийишчү. Жаш улан аны сыртка кууп чыгып, артынан эшикти бекитти.


19Тамар башына күл чачып, кийип жүргөн түрдүү түстөгү кийимин айрып, башын мыкчыган бойдон буркурап ыйлап бара жатты.


20Агасы Абышалом карындашы Тамардан мындай деп сурады: «Сени менен болгон бир тууганың Амнон эмеспи? Бирок азыр унчукпа, карындашым, ал сенин бир тууганың, бул үчүн кайгырба». Тамар агасы Абышаломдун үйүндө жалгыз жашады.


21Бул тууралуу Дөөт падыша угуп, абдан ачууланды.


22Абышалом Амнон менен жаман-жакшы айтышкан жок, бирок карындашы Тамардын абийирин булгагандыгы үчүн, Амнонду жек көрүп калды.

23


Абышаломдун өч алуусу

Эки жылдан кийин Эпрайым тоосунда, Баал-Хатсордо Абышаломдун кой кыркыны болуп, Абышалом падышанын бүт уулдарын чакырды.


24Абышалом падышага келип: «Бүгүн сенин кулуңдун кою кыркылып жатат, ошондуктан падыша жана анын кулдары кулуң менен барышсын», – деди.


25Бирок падыша Абышаломго: «Жок, уулум, сага оордук келтирип, баарыбыз барбай эле коёлу», – деди. Абышалом өтө жалбарып суранды, бирок ал баргысы келген жок, ага батасын берди.


26Абышалом ага: «Жок дегенде, биз менен бир тууганым Амнон барсын», – деди. Падыша: «Ал эмнеге сени менен бармак эле?» – деди.


27Бирок Абышалом аны жалынып-жалбарып жатып көндүрдү, падыша Амнонду жана өзүнүн бардык уулдарын ага кошуп жиберди.


28Абышалом болсо өзүнүн кулдарына: «Байкап тургула, Амнон шарап ичип, көңүлү көтөрүлө баштаганда, мен силерге: “Амнонду өлтүргүлө!” – дейм, ошондо аны өлтүргүлө, коркпогула. Бул менин буйругум, чечкиндүү, эр жүрөк болгула», – деп буйруду.


29Абышаломдун кулдары Амнонду Абышалом буйругандай кылышты. Ошондо падышанын уулдарынын баары туруп, ар кимиси өз качырына минип, качып кетти.


30Алар жолдо келе жатышканда эле, Дөөткө “Абышалом падышанын бардык уулдарын өлтүрдү, алардан эч ким тирүү калган жок” деген кабар жетти.


31Падыша туруп, өз кийимин айрып, жерге кулады, анын алдындагы кулдары да өз кийимдерин айрышты[+].


32Бирок Дөөттүн бир тууганы Шимдин уулу Жонадап мындай деди: «Мырзам падышанын уулдары, бардык уландары өлтүрүлдү деп ойлобосун, бир гана Амнон өлдү, анткени Амнон анын карындашынын абийирин булгаган күндөн баштап, Абышаломдун ойлогон ою ушундай болчу[+].


33Ошондуктан мырзам падыша уулдарымдын баары өлдү деп ойлоп тынчсызданбасын. Бир гана Амнон өлдү».


34Абышалом качып кетти. Кароолдо турган улан башын көтөрүп, тоонун боорундагы жол менен келе жаткан көп кишини көрдү.


35Ошондо Жонадап падышага: «Мына, кулуң айткандай болуп чыкты, падышанын уулдары келе жатышат», – деди.


36Тигил ушинтип айтары менен, падышанын уулдары келип, өкүрүп ыйлашты. Падыша да, кулдары да боздоп ыйлашты.


37Абышалом болсо Гешур падышасы, Амийут уулу Талмайга качып барды. Дөөт өзүнүн уулу үчүн күн сайын ыйлап жүрдү[+].


38Абышалом Гешурга качып барып, ошол жерде үч жыл болду.


39

#### 14

1


Жойаптын Абышаломго болушканы

Серуянын уулу Жойап Дөөт падышанын оюнун баары Абышалом экенин билди.


2Жойап Текояга киши жиберип, ал жерден акылдуу аялды алдырып, ага мындай деди: «Кайгырып жаткан аялдай болуп, кара кий, зайтун майын сүйкөнбө. Көп күн аза күткөн аялдай болуп,[+]


3падышага бар да, ага мындай деп айт». Жойап ага эмнени айтуу керек экендигин үйрөттү.


4Текоялык аял падышага кирип, жүзтөмөндөп жерге жыгылып, таазим этти да: «Жардам кыл, падыша!» – деди[+].


5«Сага эмне керек?» – деди падыша. Аял: «Мен жесирмин, күйөөм өлүп калган.


6Сенин күңүңдүн эки уулу бар эле. Алар талаада чатакташа кетип, ажыраткан эч ким жок, бирөө экинчисин өлтүрүп салды.


7Ошондо бардык туугандар күңүңө каршы чыгып: “Өз бир тууганын өлтүргөн балаңды бизге бер, бир тууганынын жаны үчүн биз аны мурасчы экенине карабай өлтүрөбүз”, – деп жатышат. Эми алар менин калган отумду өчүрүшөт, күйөөмдүн атын жер үстүнөн өчүрүп, тукумун калтырышпайт», – деди.


8Падыша аялга: «Үйүңө бара бер, мен сен жөнүндө буйрук берем», – деди.


9Бирок текоялык аял падышага: «Мырзам падыша, күнөө менде жана менин атамдын тукумунда болсун, ал эми падыша жана анын тактысы күнөөлүү эмес», – деди[+].


10Падыша: «Сага ким каршы болсо, аны мага алып кел, ал сага мындан ары тийбейт», – деди.


11Аял: «Кудай-Теңириңди эсиңе ал, падыша, кан куугандар көбөйүп, уулумду өлтүрүп салышпасын», – деди. Падыша ага: «Теңир тирүү! Уулуңдун бир тал чачы да жерге түшпөйт», – деди[+].


12Аял: «Күңүңдүн мырзам падышага дагы бир сөз айтуусуна уруксат эт», – деди.


13Ал: «Айт», – деди. Аял мындай деди: «Сен эмне үчүн Кудайдын элине каршы ушундай кылууну ойлодуң? Падыша ушул сөздү айтуу менен өзүн өзү айыптуу кылды, анткени куугунтукталган кишисин кайрып келбей жатат.


14Биз өлөбүз, жерге төгүлгөндө, кайра куюп алууга мүмкүн эмес болгон суу сыяктуубуз. Бирок Кудай жанды өлүмгө кыюуну каалабайт, четке кагылган адамды да Өзүнөн четке какпоонун жолун ойлойт[+].


15Мен азыр ушул сөздү мырзам падышага айтканы келдим, себеби эл мени коркутуп жатат. Мен, сенин күңүң, мындай деп ойлодум: “Падыша менен сүйлөшөйүн, балким, күңүнүн сөзүнө макул болор.


16Падыша кулак салып, Кудайдын мурасынын ичинен уулум экөөбүздү жок кылгысы келгендердин колунан күңүн куткарар”.


17Мырзам падышанын сөзү мага сооронуч болсун, анткени мырзам падыша Кудайдын периштесиндей эле жаман-жакшыны айырмалай билет. Кудай-Теңириң сени менен болсун»[+].


18Падыша аялга: «Сенден бир нерсе сурайын, менден жашырбагын», – деди. Аял: «Айт, мырзам падыша», – деп жооп берди.


19Падыша: «Ушунун баарын сага Жойап айттырып жаткан жокпу?» – деди. Аял мындай деп жооп берди: «Сенин жаның жашасын, мырзам падыша. Мырзам падыша айткан сөздөн оңго да, солго да бурулганга болбойт. Чын эле, мага кулуң Жойап буйруган, күңүңдүн оозуна ушул сөздүн баарын ошол салган.


20Бул ишти башкача жол менен айтууну мага кулуң Жойап үйрөттү, бирок менин мырзам Кудайдын периштесиндей акылдуу, жер үстүндө эмне болуп жатканынын баарын билет»[+].

21


Дөөттүн Абышаломду кечириши

Падыша Жойапка: «Мен сен айткандай кылдым. Барып, менин балам Абышаломду алып кел», – деди.


22Ошондо Жойап жүзтөмөндөп жыгылып, таазим кылып, батасын берди да: «Мырзам падыша, кулуң сенин алдыңда ырайым тапканын, кулунун сөзүн падыша аткарганын азыр билди», – деди.


23Жойап туруп, Гешурга барып, Абышаломду Иерусалимге алып келди[+].


24Падыша: «Ал өз үйүнө кайтсын, бирок менин жүзүмдү көрбөйт», – деди. Абышалом өз үйүнө кетти, бирок падышанын жүзүн көргөн жок.


25Ысрайылда келишимдүүлүгү менен оозго алынган Абышаломдой эркек жок эле. Ал таманынан башына чейин кемчиликсиз болчу.


26Ал чачын алдырганда (ал жыл сайын чачын алдырчу, себеби чачы оор болуп кетчү), салмагы падышалык өлчөм менен эки жүз шекел болчу.


27Абышалом үч уулдуу, Тамар деген бир кыздуу болду. Тамар сулуу аял эле[+].


28Абышалом Иерусалимде эки жыл жашады, бирок падышанын жүзүн көргөн жок.


29Абышалом Жойапты падышага жиберүү үчүн, ага киши жөнөттү, бирок Жойап ага келүүнү каалаган жок. Дагы бир жолу жөнөттү, бирок ал келгиси келген жок.


30Ошондо Абышалом өзүнүн кулдарына: «Жойаптын жери менин жеримдин жанында экенин билесиңер. Ошол жерде анын арпасы бар эмеспи. Баргыла да, өрттөп жибергиле», – деди. Абышаломдун кулдары Жойаптын жерин өрттөп жиберишти.


31Жойап туруп, Абышаломдун үйүнө келди да, ага: «Эмне үчүн сенин кулдарың менин жеримди өрттөп жиберишти?» – деди.


32Абышалом Жойапка мындай деди: «Падышага: “Гешурдан эмнеге келдим? Ошол жерде калганым артык эмес беле! Падышанын жүзүн көргүм келет. Эгерде мен күнөөлүү болсом, анда мени өлтүрүп сал”, – деп айттырыш үчүн, мен сени чакыртканы киши жибергем»[+].


33

#### 15

1


Абышаломдун он уруунун колдооруна ишениши

Ошондон кийин Абышалом өзүнө аттарды, майдан арабаларды жана элүү жөө күлүк топтоду[+].


2Абышалом эртең менен эрте туруп, жол боюндагы дарбазанын жанында туруп алып, кимдир бирөө арыз-муңун айтканы падышага, сотко бара жатса, аны өзүнө чакырып: «Кайсы шаардансың?» – деп сурачу. Тиги: «Кулуң Ысрайылдын баланча деген уруусунан», – деп жооп бергенде,[+]


3Абышалом ага: «Сенин ишиң жакшы, адилеттүү экен, бирок падышанын сени уга турган эч кимиси жок», – дечү.


4Абышалом: «О, мени бул жерге башкаруучу кылганда, талаш-тартышы, арыз-муңу барлардын баары мага келмек, аларга мен адилет өкүм чыгармакмын», – деп айтчу[+].


5Кимдир бирөө анын жанына келип, таазим кылмакчы болгондо, ал колун сунуп, аны кучактап өпчү.


6Падышага даттанып келген ар бир ысрайылдыкка ушундай мамиле кылып, Абышалом акырындап ысрайылдыктардын ишенимине кире берди.

7


Абышаломдун Дөөткө каршы чыгышы

Кырк жылдан кийин, Абышалом падышага мындай деди: «Мен Хебронго барып, Теңирге берген убадамды аткарайын.


8Анткени мен, кулуң, Гешурда, Сирияда жашап турганда, мындай деп убада бергем: “Эгер Теңир мени Иерусалимге кайтарса, анда мен Теңирге курмандык чалам”»[+].


9Падыша ага: «Тынчтык менен баргын», – деди. Ал туруп, Хебронго бет алды.


10Абышалом Ысрайылдын бүт урууларына чалгынчыларын жөнөтүп жатып, мындай деди: «Силер сурнай үнүн укканда: “Абышалом Хебронго падыша болду”, – дегиле».


11Абышалом чакырган эки жүз киши эч жаман ойлобой, иштин чоо-жайын билбей эле Иерусалимден Абышалом менен бирге жөнөдү.


12Курмандык чалуу убагында Абышалом Дөөттүн кеңешчиси, гилолук Акитопелди Гило шаарынан киши жиберип чакыртты. Дөөткө каршы чоң козголоң уюштурулуп, Абышаломдун жанына чогулгандар көбөйө берди[+].

13


Дөөттүн качышы

Дөөткө кабарчы келип: «Ысрайылдыктар Абышалом тарапка ооп кетти», – деди[+].


14Дөөт өзүнүн Иерусалимдеги бүт кулдарына: «Тургула, качалы, анткени Абышалом бизди соо койбойт, тездегиле. Ал бизди кууп жетип, кармап алып, шаарыбыздын элин кылычтап кырып, башыбызга мүшкүл түшүрбөсүн», – деди[+].


15Падышанын кулдары падышага: «Мырзабыз падыша эмне десе, кулдарың ошону кылууга даяр», – дешти.


16Падыша бүт үй-бүлөсү менен жөө чыкты. Үйдү кайтарганга падыша өзүнүн он күң аялын калтырды[+].


17Падыша менен кошо жөө чыккан эл Бейт-Амеркакка келип, ошол жерге токтоду.


18Анын бардык кулдары жанында бара жатышты, бардык керейликтер, пелейликтер, аны менен бирге Гаттан келген алты жүз киши – гаттыктар падышанын алдында бара жатышты[+].


19Падыша гаттык Итайга мындай деди: «Эмнеге сен да биз менен бара жатасың? Кайткын да, тиги падыша менен кал, анткени сен бөтөн жерликсиң, бул жерде сен келгинсиң.


20Сен кечээ эле келсең, бүгүн мен сени биз менен кетүүгө зордомок белем? Мен баш оогон жагыма бара жатам. Кайткын, бир туугандарыңды да ала кет. Ырайым жана чындык сени менен болсун!»


21Итай падышага: «Теңир тирүү, мырзам падыша жашасын. Өлсө да, жашаса да, мырзам падыша кайда болбосун, кулуң да сени менен ошол жерде болот», – деп жооп берди[+].


22Дөөт Итайга: «Болуптур, бар, мени менен бирге жүр», – деди. Ошентип, гаттык Итай жана анын бардык адамдары, балдарынын баары бирге жөнөштү.


23Ошондо бүт өлкө боздоп ыйлады. Эл менен падыша Кидрон суусун кечип өттү. Бүт эл чөлгө кеткен жолго түштү[+].


24Садок менен бардык лебилер Бетарадан Кудайдын келишим сандыгын көтөрүп келишип, аны жерге коюшту. Бүт эл шаардан чыгып кеткиче, Абыйатар бийик жерде турду[+].


25Падыша Садокко мындай деди: «Кудайдын келишим сандыгын шаарга кайра алып бар. Эгер Теңирдин алдында ырайым тапсам, анда Ал мени кайра алып келет, аны да, анын турак жайын да көрсөтөт.


26Эгерде Теңир: “Мен сага ырайым кылбайм”, – десе, анда мен мына! Ал мага Өз каалаганындай кылсын»[+].


27Падыша ыйык кызмат кылуучу Садокко мындай деди: «Өзүң көрүп турбайсыңбы, тынчтык менен кайра шаарга кайт. Сен өзүңдүн уулуң Акимаасты, Абыйатар өзүнүн уулу Жонатанды алып, шаарга кеткиле[+].


28Силерден мага кабар келгиче, мен чөл түздүгүндө кармала турам».


29Ошондо Садок менен Абыйатар Кудайдын келишим сандыгын Иерусалимге кайра алып барышты да, ошол жерде калышты.


30Дөөт болсо Зайтун тоосуна ыйлап чыгып бара жатты. Башын жаап алып, жылаңайлак кетип бара жаткан эле. Аны менен кошо бара жаткан эл да башын жаап алып, ыйлап бара жатты[+].


31Дөөткө: «Акитопел да Абышалом менен бирге кастык уюштургандардын ичинде экен», – деп кабарлашты. Дөөт: «О, Теңирим! Акитопелдин кеңешин буза көр», – деди[+].


32Дөөт тоонун чокусуна, Кудайга табынуучу жайга чыкканда, бет алдынан архилик досу Хушай чыкты. Анын кийими айрылган, башы топурак экен[+].


33Дөөт ага мындай деди: «Эгер сен мени менен бара турган болсоң, мен үчүн оор болот[+].


34Тескерисинче, шаарга кайтып, Абышаломго: “Падыша, мен сенин кулуңмун. Буга чейин сенин атаңдын кулу болчумун, азыр болсо сенин кулуңмун”, – десең, ошондо мен үчүн Акитопелдин кеңешин бузасың[+].


35Ал жерде ыйык кызмат кылуучулар Садок менен Абыйатар сени менен болот, падышанын үйүнөн уккан сөздөрдү аларга айтып тур.


36Ал жерде алардын эки уулу бар: Садоктун уулу Акимаас, Абыйатардын уулу Жонатан. Укканыңардын баарын ошолор аркылуу мага билдиргиле»[+].


37

#### 16

1


Мепибешеттин кулунун калп айтышы

Дөөт тоонун чокусунан бир аз ылдый түшкөндө, эки эшекке эки жүз нан, жүз таңгак мейиз, жүз таңгак анжыр, бир чанач шарап артып алган Мепибешеттин кулу Сиба жолукту[+].


2Падыша Сибадан: «Буларды эмне кыласың?» – деп сурады. Сиба: «Эшектер падышанын үй-бүлөсү мингенге, нан менен жемиштер жаш уландарга, ал эми шарап чөлдө алсырап калгандарга», – деп жооп берди[+].


3Падыша: «Мырзаңдын уулу кайда?» – деп сурады. Сиба падышага мындай деп жооп берди: «Ал Иерусалимде калды. Анткени ал: “Эми Ысрайыл тукуму мага атамдын падышалыгын кайтарып берет”, – деп айтып жатат»[+].


4Ошондо падыша Сибага: «Мепибешеттин эмнеси болсо, ошонун баары сеники болсун», – деди. Сиба таазим этип: «Мырзам падышанын алдында ырайым тапсам экен!» – деп жооп берди.

5


Шемейдин падышаны тилдеши

Дөөт падыша Бакуримге жеткенде, Шабулдун тукумунан Гейранын уулу Шемей деген бир киши чыкты. Ал Дөөттү тилдеп келе жатты.


6Ал Дөөткө, Дөөт падышанын бүт кулдарына таш ыргытып келе жатты. Бардык эр жүрөк кишилер падышанын оң жана сол жагында эле.


7Шемей аны: «Жүзү кара, киши өлтүргүч, жогол, бул жерден кет.


8Теңир Шабулдун тукумунун каны үчүн сени жазалап жатат, сен анын ордуна падыша болгонсуң. Бирок Теңир падышачылыкты уулуң Абышаломдун колуна берди. Мына, сенин башыңа мүшкүл түштү, анткени сен канкорсуң», – деп тилдеди.


9Ошондо Серуянын уулу Абышай падышага: «Мырзам падышаны мына бул өлгөн ит эмнеге тилдеп жатат? Мен барып, анын башын аламын», – деди[+].


10Падыша мындай деди: «Серуянын уулдары, мен эмне кыла алмак элем да, силер эмне кыла алмак элеңер? Мейли, тилдей берсин, анткени Дөөттү тилде деп, ага Теңир буйруган. “Сен эмнеге ушундай кылып жатасың?” – деп, ага ким айта алат?»[+]


11Дөөт Абышайга жана өз кулдарына дагы мындай деди: «Өзүмдөн чыккан уулум мени өлтүргүсү келип жатса, Бенжеминдин уулу андан бетер кылбайбы. Жайына койгула, тилдей берсин, анткени ага Теңир буйруган.


12Балким, Теңир басынтылганыма назар салар, ал бүгүн мага тил тийгизгени үчүн Теңир мага жакшылык кылар».


13Дөөт өз кишилери менен, өз жолу менен кете берди, Шемей болсо тилдеп, ага таш ыргытып, топурак чачып, тоонун капталында бара жатты.


14Падыша жана анын жанындагы алсыраган бүт эл ошол жерге келип эс алды.


15Абышалом болсо бүт Ысрайыл эли менен Иерусалимге келди, аны менен Акитопел да келди.


16Дөөттүн архилик досу Хушай Абышаломго келип: «Жашасын падыша, жашасын падыша!» – деди[+].


17Абышалом Хушайга: «Досуңа кылган жакшылыгың ушулбу! Эмнеге досуң менен кеткен жоксуң?» – деди.


18Хушай Абышаломго мындай деди: «Жок, Теңир жана бул эл, бүт Ысрайыл, кимди тандаса, мен ошону менен болом, ошону менен калам.


19Анын уулуна кызмат кылбаганда, кимге кызмат кылам? Сенин атаңа кандай кызмат кылсам, сага да ошондой кызмат кылам».


20Ошондо Абышалом Акитопелге кайрылып: «Эмне кылалы, кеңеш бер», – деди.


21Акитопел Абышаломго: «Атаңдын үй кайтартып койгон күң аялдарына кир, ошондо бүт ысрайылдыктар атаңа жек көрүндү болуп калганыңды угушат, сени менен болгондор да күч алат», – деди[+].


22Ошондо Абышалом үчүн үйдүн төбөсүнө чатыр тигишти. Бүт ысрайылдыктардын көзүнчө Абышалом атасынын күң аялдарына кирди[+].


23

#### 17

1


Акитопелдин айла-амалдарынын ишке ашпай калышы жана анын уят болуп өлүшү

Акитопел Абышаломго мындай деди: «Мен он эки миң киши тандап алып, ушул түнү Дөөттүн артынан түшөйүн.


2Ал чарчап-чаалыгып, алсырап калганда, мен ага кол салып, коркутам. Анын жанындагы элдин баары туш тарапка качып кетет, ошондо мен жалгыз падышаны өлтүрөм,


3бардык адамдарды сага каратам. Сен өлтүрө турган адам жок болгондон кийин, бүт элге тынчтык болот».


4Бул сөз Абышаломго жана Ысрайылдын бүт аксакалдарына жакты.


5Бирок Абышалом: «Архилик Хушайды чакыргыла. Ал эмне дейт экен, угалы», – деди[+].


6Хушай Абышаломго келди, ошондо Абышалом ага: «Акитопел ушундай деди, анын сөзү боюнча кылалыбы? Эгер антпейбиз десең, анда айт», – деди.


7Хушай Абышаломго: «Бул жолу Акитопелдин айткан кеңеши жакшы эмес», – деп жооп берди.


8Хушай сөзүн улантты: «Сен атаңды жана анын кишилерин билесиң, алар эр жүрөк жана балдарынан ажыраган талаадагы ургаачы аюудай абдан ачуулуу. Сенин атаң – жоокер адам. Ал эл менен чогуу түнөбөйт[+].


9Ушул кезде ал кайсы бир үңкүрдө же башка жерде жашынып жатат. Эгерде аларга биринчи чабуул койгон киши өлсө, анда аны уккандар: “Абышаломду ээрчигендер жеңилип калышты”, – деп айтышат.


10Ошондо кабылан жүрөк, кайраттуу шерлердин да көңүлү чөгүп, алсырашат. Анткени сенин атаңдын эр жүрөк экенин, анын кишилеринин кайраттуу экенин бүт Ысрайыл билет.


11Ошондуктан менин кеңешим мындай: Дандан Бейер-Шебага чейин деңиз жээгиндеги кум сымал жаткан бүт Ысрайыл сенин жаныңа чогулсун. Аны өзүң баштап барасың[+].


12Ошондо ал кайсы гана жерде болбосун, ага каршы барабыз. Жерге шүүдүрүм түшкөндөй, ага чабуул коёбуз. Анын жанындагы адамдарынан бирөө да калбайт.


13Эгерде ал кайсы бир шаарга кирсе, бүт Ысрайыл аркан алып келет да, аны дайрага сүйрөп түшөбүз, кыскасы, бир да майда таш калбайт».


14Ошондо Абышалом жана бүт Ысрайыл: «Акитопелдин кеңешинен архилик Хушайдын кеңеши жакшы», – деди. Абышаломдун башына мүшкүл түшүрүү үчүн, Теңир Акитопелдин жакшы кеңешин ушинтип бузду[+].


15Хушай ыйык кызмат кылуучулар Абыйатар менен Садокко мындай деди: «Абышалом менен Ысрайыл аксакалдарына Акитопел тигиндей кеңеш берди, мен болсо мындай кеңеш бердим.


16Азыр Дөөткө тезирээк киши жибергиле да, минтип айткыла: “Ушул түнү чөл түздүгүндө түнөй көрбө, сени менен кошо жаныңдагы кишилердин баары набыт болбош үчүн, тезирээк өтүп кеткин”».


17Жонатан менен Акимаас Рогейил булагынын жанында турушкан. Кызматчы аял барып, аларга айтты, алар барып, Дөөт падышага билдиришти, анткени алар шаар ичинде көрүнбөшү керек эле[+].


18Бир жаш улан аларды көрүп, Абышаломго жеткирди, бирок экөө тезинен кетишти да, Бакуримдеги бир кишиникине барып, анын короосундагы кудукка түшүп кетишти.


19Ал кишинин аялы кудуктун оозуна жабуу жапты да, эч нерсе билинбегендей кылып, үстүнө акшак чачып салды[+].


20Абышаломдун кулдары ошол үйгө, аялга келип: «Акимаас менен Жонатан кайда?» – деп сурашты. Аял аларга: «Алар өзөндү кечип өтүп кетишти», – деп жооп берди. Алар издеп-издеп таппаган соң, Иерусалимге кайтып келишти.


21Алар кетишкен соң, тигилер кудуктан чыгып, Дөөт падышага: «Тургула да, тезирээк суудан өтүп кеткиле, анткени силерге каршы Акитопел ушундай кеңеш берди», – деп билдиришти.


22Дөөт жана анын жанындагы адамдардын баары туруп, Иорданды кечип өтүштү. Таңга чейин Иорданды кечип өтпөгөн бир да жан калган жок.


23Акитопел өзүнүн кеңешинин аткарылбаганын көрүп, эшегин токуп, жолго чыкты да, өз шаарына барып, үй-бүлөсүнө керээзин айтып, асынып өлдү, сөөгү атасынын мүрзөсүнө коюлду[+].


24Анан Дөөт Маханайимге келди, Абышалом бүт Ысрайыл менен Иорданды кечип өттү[+].


25Абышалом Жойаптын ордуна Амасаны аскер башчы кылып койду. Амаса изрейелдик Жетер аттуу кишинин уулу эле. Ал Нахаштын кызы Абигейилге жакындаган. Абигейил – Жойаптын энеси Серуянын сиңдиси[+].


26Абышалом башында турган Ысрайыл кошууну Гилат жерине жайланышты.


27Дөөт Маханайимге келгенде, амондуктардын Рабесинен Нахаштын уулу Шоби, Ло-Дебардан Амиелдин уулу Махир жана Роглимден гилаттык Барзелай[+]


28жууркан-төшөк, табак, чопо идиш, буудай, арпа, ун, таруу, буурчак, кызыл жасмык, куурулган дан алып келди.


29

#### 18

1


Эпрайым тоосунун жанындагы салгылашуу

Дөөт өзүнүн кишилерин карап чыгып, алардын үстүнөн жүз башы, миң башыларды койду.


2Дөөт элдин үчтөн бир бөлүгүнө Жойапты, үчтөн бир бөлүгүнө Жойаптын бир тууганы, Серуянын уулу Абышайды, үчтөн бир бөлүгүнө гаттык Итайды башчы кылып, элди жөнөттү. Падыша элге: «Силер менен өзүм барам», – деди[+].


3Бирок эл ага: «Барба, эгер биз кача турган болсок, алар буга көңүл бурушпайт, жарымыбыз өлсөк да, көңүл бурушпайт. Жалгыз өзүң он миңибизге тетесиң, ошондуктан бизге шаардан эле жардам берип турганың жакшы», – деди.


4Падыша аларга: «Силер эмнени жакшы деп эсептесеңер, мен ошондой кылам», – деди. Падыша дарбазанын жанында турду, бүт эл жүздөн, миңден болуп чыга баштады.


5Падыша Жойапка, Абышайга, Итайга: «Уулум Абышаломду мен үчүн сактагыла», – деп буйрук кылды. Падышанын өз жол башчыларына Абышалом жөнүндө берген буйругун бардык эл укту.


6Эл талаага ысрайылдыктар менен беттешүүгө чыкты, салгылашуу Эпрайым токоюнда болду.


7Ысрайыл эли Дөөттүн кулдарынан жеңилди. Ошол күнү ал жерде чоң кыйроо болуп, жыйырма миң адам өлдү.


8Согуш бүт өлкөгө жайылды. Ал күнү кылыч менен кырылганга караганда, токойдон өлгөндөр көп болду[+].

9


Абышаломдун өлүшү

Абышалом Дөөттүн кулдарына жолугуп калды. Ал качыр минип алган эле. Качыр менен чоң бутактуу эмен жыгачынын астынан өтүп бара жатканда, Абышалом эмендин бутактарына чачынан илинип, асман менен жердин ортосунда асылып калды, астындагы качыры болсо качып кетти.


10Муну бирөө көрүп, Жойапка: «Мен Абышаломдун эмен дарагына асылып турганын көрдүм», – деп кабарлады.


11Жойап муну кабарлаган кишиге: «Сен аны көрүп туруп, эмне үчүн ошол жерден өлтүргөн жоксуң? Мен сага он күмүш шекел жана бир кур берет элем», – деди.


12Ал киши Жойапка мындай деп жооп берди: «Мага миң күмүш шекел берсе да, падышанын уулуна колумду көтөрбөйт болчумун, анткени падыша бизге угуза сага да, Абышайга да, Итайга да: “Уулум Абышаломду мен үчүн сактагыла”, – деп буйрук кылбады беле.


13Эгерде мен өз өмүрүмдү тобокелге салып, башкача кылган күндө да, бул ишти падыша билбей калмак эмес, өзүң да мага каршы чыкмаксың».


14Ошондо Жойап: «Мен сага убакыт коротуп отурбайм», – деп, үч жебени колуна алды да, эмен дарагында илинип турган, жаны чыга элек Абышаломдун жүрөгүнө кадады.


15Жойаптын курал көтөргөн он уланы Абышаломду тегеректеп алып өлтүрүштү.


16Жойап сурнай тартты, Ысрайылды кууган эл артка кайтты, анткени Жойап элди токтотту.


17Абышаломду алышты да, аны токойдогу терең аңга таштап, үстүнө таш үйүп салышты. Анан ысрайылдыктардын бардыгы чатырларына качып кетишти[+].


18Абышалом тирүү кезинде эле: «Менин атымды өчүрбөй турган уулум жок», – деп, өзүнө падыша өрөөнүндө эстелик тургузуп, ошол эстеликке өз ысымын калтырган. Ушул күнгө чейин ал «Абышаломдун эстелиги» деп аталат[+].

19


Уулунун өлгөнүнө Дөөттүн кайгырышы

Садоктун уулу Акимаас Жойапка: «Мен падышага чуркап барып, аны душмандарынан Теңир Өзү куткарганын кабарлайын», – деди.


20Бирок Жойап ага: «Бүгүн сен жакшы кабарчы болбойсуң. Жакшы кабарды бүгүн эмес, башка бир күнү кабарлайсың, анткени падышанын уулу өлдү», – деди.


21Жойап куштук кишиге мындай деди: «Баргын, көргөнүңдү падышага билдир». Куштук киши Жойапка таазим этти да, чуркап кетти.


22Бирок Садоктун уулу Акимаас көшөрүп, Жойапка мындай деди: «Эмнеси болсо да, мен да куштук кишинин артынан чуркап барам». Жойап болсо ага: «Уулум, чуркап эмне кыласың? Сен жакшы кабар алып барбайсың», – деди.


23Акимаас: «Мен баары бир чуркап барам», – деди. Ошондо Жойап: «Чурка», – деди. Ошентип, Акимаас түз жол менен чуркап, куштук кишиден ашып кетти.


24Дөөт ошол учурда эки дарбазанын ортосунда отурган. Күзөтчү дарбазанын дубалынын үстүнө чыгып, башын көтөрүп, бирөөнүн чуркап келе жатканын көрдү.


25Ошондо күзөтчү кыйкырып, падышага кабарлады. Падыша: «Эгер ал жалгыз болсо, анда кабар айтканы келе жатат», – деди. Тиги жакындагандан жакындап келе жатты.


26Күзөтчү чуркап келе жаткан экинчи кишини да көрдү. Анан күзөтчү дарбазачыга: «Дагы бир киши чуркап келе жатат», – деп кыйкырды. Падыша: «Бул да кабарчы», – деди.


27Күзөтчү: «Басканына караганда, биринчиси Садоктун уулу Акимаас окшойт», – деди. Падыша: «Ал – жакшы киши, жакшы кабар менен келе жатат», – деди[+].


28Акимаас падышага: «Тынчтык!» – деп кыйкырды. Анан падышага жерге чейин ийилип таазим кылып: «Мырзам падышага кол көтөргөн адамдарды колуңа салып берген Кудай-Теңириңе даңк!» – деди.


29Ошондо падыша: «Уулум Абышалом аманбы?» – деп сурады. Акимаас: «Падышанын кулу Жойап кулуңду жиберип жатканда, дүрбөлөң түшүп жатышканын көрдүм, бирок мен ал жерде эмне болгонун билбейм», – деп жооп берди.


30Падыша: «Мындай туруп тур», – деди. Ал четке туруп турду.


31Анан куштук киши да келди. Куштук киши: «Мырзам падышага жакшы кабар! Теңир сага адилеттик кылып, өзүңө каршы көтөрүлгөндөрдүн баарынан куткарды», – деди.


32Падыша куштук кишиге: «Уулум Абышалом аманбы?» – деп кайрылды. Куштук киши: «Мырзам падыша, сенин душмандарың, сага жамандык ойлоп каршы чыккандардын баары уулуң дуушар болгон нерсеге дуушар болсун!» – деп жооп берди[+].


33

#### 19

1


Жойаптын Дөөттү жемелеши

Жойапка: «Падыша Абышаломду жоктоп ыйлап жатат», – деп айтышты.


2Ошол күнкү жеңиш бардык эл үчүн ыйга айланды, анткени эл ошол күнү падышанын уулун жоктоп ыйлап жатканын укту.


3Согуштан качып келе жатканына уялган адамдардай болуп, эл ошол күнү шаарга уурданып кирип жатты.


4Падыша болсо жүзүн жаап алып, өкүрүп жатты: «Уулум Абышалом! Абышалом, уулум, уулум менин!»


5Жойап падышанын үйүнө барды да, мындай деп айтты: «Сенин уул-кыздарыңдын, аялдарыңдын жана күң аялдарыңдын өмүрүн сактап калган кулдарыңдын бардыгын бүгүн сен уятка калтырдың.


6Өзүңдү жек көргөндөрдү сүйөсүң да, сүйгөндөрдү жек көрөсүң, анткени жол башчыларың менен кулдарың сен үчүн эч ким эмес экендигин сен бүгүн көргөздүң. Абышалом тирүү калып, биз баарыбыз өлүп калсак, сага жакшы болорун бүгүн билдим.


7Азыр тургун да, чыгып, кулдарыңдын көңүлүн көтөрүп сүйлө. Эгер чыкпай турган болсоң, Теңирдин алдында ант берем, бул түнү сенин жаныңда эч ким калбайт. Ошондо бул жаш кезиңден ушул убакка чейин көргөн бардык кыйынчылыктарыңдан жаман болот».


8Ошондо падыша туруп келип, дарбазанын алдына отурду. Элдин баарына падышанын дарбазанын алдында отурганын жарыя кылышты. Ошондо бүт эл падышанын алдына келди. Ысрайылдыктар болсо чатырларына качып кетишти[+].

9


Дөөттүн Иерусалимге кайтып келиши

Ысрайылдын бардык урууларындагы бүт эл мындай деп талашып жатышты: «Падыша бизди душмандарыбыздан куткарды, пелиштиликтердин колунан бошотту, азыр болсо өлкөдөн, Абышаломдон качып кетти[+].


10Бирок биз өзүбүзгө падыша кылып майлаган Абышалом согушта өлдү. Эми эмнеге силер падышаны өз үйүнө алып келбей, кечиктирип жатасыңар?»


11Дөөт падыша ыйык кызмат кылуучулар Садок менен Абыйатарга киши жиберип, мындай деп айттырды: «Жүйүттүн аксакалдарына айткыла: Силер падышаны үйүнө биринчилерден болуп кайра алып келсеңер болбойбу? Бул бүт Ысрайылда сөз болуп, падышанын үйүнө эбак эле жетпеди беле[+]?


12Силер менин бир туугандарым, сөөгүм жана денемсиңер. Падышаны өз үйүнө кайтарууда эмне үчүн силер акыркы болгуңар келет?


13Анан Амасага айткыла: Менин сөөгүм да, денем да сен эмес белең? Эгер сен Жойаптын ордуна өмүрүң өткөнчө менин аскер башчым болбосоң, анда Кудай мени жазаласын, катуу жазаласын!»[+]


14Ошентип, ал бардык жүйүттөрдүн жүрөгүн бир кишидей өзүнө бурду. Ошондо алар падышага: «Өзүң да, кулдарың да кайтышсын», – деп айттырганы киши жиберишти.


15Падыша кайтып, Иорданга келди. Жүйүттөр падышаны тосуп алып, Иордандан өткөрүү үчүн, Гилгалга келишти[+].


16Бенжемин уруусунан бакуримдик Гейранын уулу Шемей шашылган боюнча жүйүттөр менен бирге Дөөт падышаны тоскону жөнөдү[+].


17Аны менен Бенжеминден миң киши, Шабулдун үй башкаруучусу Сиба өзүнүн он беш уулу жана жыйырма кулу менен келишти да, Иордандан өтүп, падышаны тосуп чыгышты[+].


18Падышанын үй-бүлөсүн алып өтүү үчүн жана анын каалоосун аткаруу үчүн, сал наркы өйүзгө өткөндөн кийин, Гейранын уулу Шемей Иордандан өтөрү менен падышанын алдына жыгылды.


19Ал падышага мындай деди: «Иерусалимден мырзам падыша чыгып бара жаткан күнү кулуңдун кылган күнөөсүн эске алба, мырзам, мени кылмышкер катары эсептебе, падыша, жүрөгүңдө сактаба[+].


20Анткени кулуң күнөө кылганын билет, мен азыр Жусуптун бардык тукумунан биринчи болуп, мырзам падышаны тоскону келдим».


21Серуянын уулу Абышай: «Теңирдин майланганын тилдегени үчүн Шемей кантип өлүм жазасына тартылбасын?» – деди[+].


22Ошондо Дөөт: «Серуянын уулдары, мени менен силердин эмне ишиңер бар, мени эмнеге тукуруп жатасыңар? Бүгүн Ысрайылда адам өлтүргүдөй күн болуп жатабы? Азыр мен Ысрайылга падыша экенимди көрбөй турамбы?» – деди[+].


23Падыша Шемейге: «Сен өлбөйсүң», – деди. Падыша ага ант берди[+].


24Шабулдун небереси, Жонатандын уулу Мепибешет да падышаны тосуп алганы келди. Ал падыша чыккан күндөн тартып тынчтык менен кайра кайткан күнгө чейин, бутун да, кийимдерин да жууган эмес, сакалын да караган эмес[+].


25Ал Иерусалимден чыгып, падышаны тоскону келгенде, падыша андан: «Мепибешет, сен эмне үчүн мени менен кеткен жоксуң?» – деп сурады.


26Тиги мындай деп жооп берди: «Мырзам падыша! Мени өз кулум алдады. Мен, сенин кулуң: “Эшегимди токуп минип алып, падыша менен кетейин”, – деп айткам. Анткени мен, сенин кулуң, аксак эмесминби.


27Ал мырзам падышанын алдында кулуңду ушактады. Бирок мырзам падыша Кудайдын периштесиндей. Каалаганыңды кыл[+].


28Мырзам падышанын алдында атамдын бүт үй-бүлөсү өлүмгө татыктуу болсо да, сен кулуңду өз дасторконуңдан тамактангандардын арасына отургуздуң. Падышанын алдында даттанууга акым барбы?»[+]


29Падыша ага: «Мунун баарын эмне үчүн айтып жатасың? Талааны Сиба экөөңөр өз ара бөлүшүп алгыла деп айтпадым беле?» – деди.


30Бирок Мепибешет падышага мындай деп жооп берди: «Мырзам падыша өз үйүнө тынчтык менен кайтып келген соң, ал баарын ала берсин».


31Падыша менен Иордандан бирге өтүп, аны андан ары узатуу үчүн, Роглимден гилаттык Барзелай да келди.


32Барзелай сексенге чыккан абдан кары адам эле. Падыша Маханайимде жүргөндө, ал аны азык-түлүк менен камсыз кылып турган, себеби ал бай адам эле[+].


33Падыша Барзелайга: «Жүр мени менен, мен сени Иерусалимде азык-түлүк менен камсыз кылып турам», – деди.


34Бирок Барзелай падышага мындай жооп берди: «Падыша менен Иерусалимге баргыдай, көпкө жашамак белем?


35Азыр сексен жаштамын, жаман-жакшыны айырмалай алмак белем. Кулуң ичкен-жегенинин даамын билмек беле. Ырчы кыздар менен балдардын үнүн уга алмак белем. Мырзам падыша, кулуңду жүк кылып эмне кыласың[+]?


36Кулуң падышаны Иордандан ары бир аз узатып бара алат. Падыша мени эмне кылганым үчүн ушунча урматтап жатат?


37Кайтып барып, өз шаарымда, ата-энемдин мүрзөсүнүн жанында өлүүгө кулуңа уруксат эт. Бирок сенин кулуң, менин уулум Кимам, мырзам падыша менен барсын, аны эмне кылам десең, өзүң бил»[+].


38Падыша: «Кимам мени менен барсын, ага сен каалагандай кылам. Каалаганыңдын баарын кылам», – деди.


39Бүт эл жана падыша Иордандан өтүштү. Анан падыша Барзелайды өөп, ага батасын берди. Ал өз жерине кайтты.


40Падыша Гилгалга жөнөдү, Кимам да аны менен жөнөдү. Бүт Жүйүт эли жана Ысрайыл элинин жарымы падышаны узатты.


41Бүт ысрайылдыктар падышага келип: «Эмне үчүн бир туугандарыбыз жүйүттөр сени уурдап, үй-бүлөң менен, бардык кишилериң менен Иордан аркылуу өткөрүп жиберишти?» – дешти.


42Ошондо Жүйүттүн кишилеринин баары ысрайылдыктарга: «Падыша биздин жакыныбыз, бул нерсеге эмнеге ачууланып жатасыңар? Биз падышанын бир нерсесин жедикпи же андан белек алдыкпы?» – деп жооп беришти.


43

#### 20

1


Шебанын көтөрүлүш чыгарышы

Бенжеминдик Бихра уулу Шеба деген жаман киши ошол жерде эле. Ал сурнай тартты да: «Дөөттө биздин эч кандай бөлүгүбүз жок. Жышайдын уулунда энчибиз жок. Ысрайылдыктар, бардыгыңар өз-өз чатырыңарга тарагыла!» – деди[+].


2Ошондо бардык ысрайылдыктар Дөөттөн бөлүнүштү да, Бихранын уулу Шебанын артынан жөнөштү. Жүйүттөр болсо өз падышасы тарапта калышты алар Иордандан Иерусалимге чейин аны менен барышты.


3Дөөт Иерусалимдеги өз үйүнө келип, үйүн кайтарган он күң аялын өзгөчө бир үйгө жайгаштырды. Аларга көзөмөл коюп, багып турду, бирок аларга жакындаган жок. Алар өлөр-өлгөнчө ошол жерде багылып, жесир катарында жашашты[+].

4


Жойаптын Амасаны өлтүрүшү

Дөөт Амасага: «Мага үч күндүн ичинде жүйүттөрдү чакырып кел, өзүң да кел», – деди[+].


5Амаса жүйүттөрдү чакырууга жөнөп кетти, бирок Дөөт айткан убактан көп кечикти.


6Ошондо Дөөт Абышайга: «Эми Бихранын уулу Шеба бизге Абышалом кылган жамандыктан да чоң жамандык кылат. Ал чептүү шаарларды таап, бизден жашынып кала электе, сен мырзаңдын кулдарын алып, анын артынан түш», – деди.


7Анын артынан Жойаптын кишилери, керейликтер, пелейликтер, эр жүрөк адамдар Иерусалимден чыгышты да, Бихранын уулу Шебанын артынан түшүштү[+].


8Алар Гибондун жанындагы чоң ташка жеткенде, Амасага жолугушту. Жойап аскер кийимчен эле, белиндеги курунда кынына салынган кылычы бар эле. Анын кылычы кынынан оңой суурулуп, кайра кынына оңой салынчу.


9Жойап Амасага: «Амансыңбы, бир тууганым?» – деп кайрылды. Жойап Амасаны өбүш үчүн, оң колу менен сакалынан кармады.


10Амаса Жойаптын колундагы кылычын байкаган жок. Ал аны курсакка сайганда, анын ичеги-карды жерге түшүп калды. Соккуну ал кайталаган жок, тиги жан берди. Жойап жана бир тууганы Абышай Бихранын уулу Шебанын артынан түшүштү[+].


11Амасанын жанында турган Жойаптын уландарынын бири: «Ким Жойап десе, ким Дөөт тарапта болсо, Жойаптын артынан жүрсүн!» – деди.


12Амаса болсо жолдун ортосунда канжалап жатты. Ал улан нары өткөн, бери өткөн элдин баары токтоп өтүп жатканын көрүп, Амасаны жолдон алып, талаага сүйрөп барып, кийимдери менен жаап салды.

13


Шебанын көтөрүлүшүн басуу

Ал жолдон сүйрөлүп ташталгандан кийин, бүт Ысрайыл эли Жойапты ээрчип, Бихранын уулу Шебанын артынан түштү.


14Шеба болсо Абел-Бейт-Маакка чейин Ысрайылдын бардык урууларын жана бүт Бейрини аралап өттү. Бейринин тургундары жыйналып, анын аркасынан жөнөштү[+].


15Алар Абел-Бейт-Маакка келишип, аны ошол жерде курчоого алышты. Шаардын дубалынын жанына жал куруп, дубалга чыгышты. Жойап менен келген бардык адамдар дубалды бузууга аракеттеништи.


16Ошондо шаар дубалынан бир акылдуу аял: «Уккула, уккула, Жойапка айткыла, ал бул жерге келсин, мен аны менен сүйлөшөм», – деп кыйкырды.


17Жойап жакын келгенде, аял: «Жойап деген сенсиңби?» – деди. Ал: «Ооба, менмин», – деди. Аял: «Күңүңдүн сөзүн ук», – деди. Ал: «Угуп жатам», – деди.


18Аял мындай деди: «Мурда мындай айтышчу эле: “Ким сурагысы келсе, абелдиктерден сурасын”. Иш ушинтип чечилчү.


19Мен Ысрайылдын тынч, ишеничтүү шаарларынын бириненмин. Сен болсо Ысрайыл шаарларынын энесин талкалагың бар. Теңирдин мурасын жок кылып эмне кыласың?»


20Жойап мындай деп жооп берди: «Мен талкалайын же жок кылайын деген жокмун, андай оюм жок!


21Андай кылбайм, бирок Эпрайым тоосунда жашаган Бихранын уулу Шеба аттуу киши Дөөт падышага каршы чыкты. Жалгыз гана ошону мага чыгарып бергиле, анан мен шаардан кетем». Ошондо аял Жойапка: «Азыр анын башы сага дубалдан ыргытылат», – деди.


22Анан аял бүт элге акылдуу сөздөрдү айтты. Алар Бихранын уулу Шебанын башын алып, Жойапка ыргытышты. Ошондо Жойап сурнай тартты, бардыгы өз чатырларына тарашты. Жойап болсо падышага, Иерусалимге кайтты.


23[•]Жойап Ысрайылдын бүт аскеринин үстүнөн коюлду, Жойат уулу Беная керейликтер менен пелейликтердин үстүнөн коюлду[+].


24Адорам салык жыйноонун үстүнөн коюлган, Акилуттун уулу Жошапат – тарыхчы,[+]


25Шеба – катчы, Абыйатар менен Садок – ыйык кызмат кылуучулар[+].


26

#### 21

1


Үч жылга созулган ачарчылык

Дөөттүн убагында ал жерде катары менен үч жыл ачарчылык болду. Дөөт Теңирден сурады. Теңир: «Бул ачарчылык Шабул үчүн жана анын кан ичкич үй-бүлөсү үчүн, ал гибондуктарды өлтүргөндүгү үчүн болду», – деди.


2Ошондо падыша гибондуктарды чакырып, алар менен сүйлөштү. Гибондуктар Ысрайыл тукумунан эмес, аморлуктардын калдыктарынан болчу. Ысрайылдыктар аларга ант беришкен, бирок Шабул Ысрайыл менен Жүйүт тукумун кызганып, аларды кыргысы келген[+].


3Дөөт гибондуктардан: «Теңирдин мурасына бата берүүңөр үчүн, Ысрайылды күнөөсүнөн арылтыш үчүн, силерге эмне кылышым керек?» – деп сурады.


4Гибондуктар ага: «Бизге Шабулдун күмүшүнүн да, алтынынын да кереги жок, анын үйүндөгү эч нерсесинин кереги жок. Ысрайылдыктардан эч кимди өлтүргүбүз келбейт», – деп жооп беришти. Ал: «Анда эмнени каалайсыңар? Мен аткарып берем», – деди.


5Алар падышага: «Бизди Ысрайылдын бир да жеринде калтырбоону каалаган, бизди өлтүрүп, тукум курут кылгысы келген ошол кишинин тукумунан бизге жети киши бер.


6Биз аларды Теңирдин алдында, Теңир тандап алган Шабулдун Гиба тоосунда дарга асабыз», – деп айтышты. Падыша: «Берем», – деди[+].


7Бирок падыша Шабулдун уулу Жонатанга Теңирдин алдында берген анты үчүн Шабулдун небереси, Жонатандын уулу Мепибешетти аяп койду[+].


8Бирок падыша Шабулдун Айанын кызы Риспадан төрөлгөн эки уулун: Армоний менен Мепибешетти жана Шабулдун кызы Мейраптын Мехолалык Барзелай уулу Адриелге төрөп берген беш уулун алып,[+]


9аларды гибондуктардын колуна салып берди. Гибондуктар аларды тоодо, Теңирдин алдында асышты. Жетөө бирге өлдү. Алар өлгөн күн түшүм жыйноонун алгачкы күндөрү, арпа оруп-жыюу мезгилинин башталышы эле[+].


10Ошондо Айанын кызы Риспа зумбал алып, аны ошол тоодо алдына жайып, орок маалы башталгандан тартып, алардын үстүнө асмандан Кудайдын суулары төгүлгөнчө отурду. Ал аларга күндүз асман куштарын, түнкүсүн талаа жырткычтарын тийгизбеди.


11Шабулдун күң аялы – Айанын кызы Риспанын эмне кылганын Дөөткө билдиришти.


12Дөөт гилаттык Жабештин тургундарына барып, Шабулдун жана анын уулу Жонатандын сөөгүн алды. Жабештин тургундары алардын сөөгүн Бейт-Шан аянтынан жашыруун алып кетишкен. Пелиштиликтер Шабулду Гилбояда өлтүрүп, аларды ошол аянтка асып коюшкан[+].


13Дөөт ал жерден Шабулдун жана анын уулу Жонатандын сөөгүн алып келди. Дарга асылгандардын сөөгүн жыйнашты.


14Алар Шабулдун жана анын уулу Жонатандын сөөгүн Бенжемин жеринде, Сейлада, Шабулдун атасы Киштин мүрзөсүнө коюшту. Падыша кандай буйруса, баарын ошондой жасашты. Ошондон кийин Кудай өлкөгө ырайым кылды[+].

15


Пелиштиликтер менен болгон согуш

Ысрайыл менен пелиштиликтердин ортосунда кайрадан согуш болду. Дөөт өзүнүн кулдары менен чыгып, пелиштиликтер менен салгылашты. Дөөт алсырады.


16Ошондо репалыктардын тукумунан жаңы кылыч курчанган Жишпи деген киши Дөөттү сайып өлтүргүсү келди. Анын найзасынын салмагы үч жүз жез шекел эле[+].


17Бирок Дөөткө Серуянын уулу Абышай жардамга келип, пелиштилик кишини сайып өлтүрдү. Ошондо Дөөттүн кишилери мындай деп ант беришти: «Ысрайылдын чырагы өчпөш үчүн, мындан ары сен биз менен согушка чыкпайсың»[+].


18Андан кийин Гобада пелиштиликтер менен кайрадан согуш болду. Ошондо хушалык Сипхай репалыктардын тукумунун бири болгон Сапты өлтүрдү[+].


19Гобада дагы салгылашуу болду. Ал салгылашууда бейт-лехемдик Жарей-Оргим уулу Элханан токуучу куралдын баканындай найза көтөргөн гаттык Голийатты өлтүрдү[+].


20Гатта дагы салгылашуу болду. Ал салгылашууда колу менен бутунда алтыдан манжасы бар, бардыгы жыйырма төрт манжалуу, узун бойлуу репалыктардын тукумунан бир киши бар болчу.


21Ал ысрайылдыктарды шылдыңдады, бирок аны Дөөттүн агасы Шимейдин уулу Жонатан өлтүрдү[+].


22

#### 22

1


Куткаруучусу Теңирди мактап Дөөттүн ырдаган ыры

[•]Теңир Дөөттү бардык душмандарынын жана Шабулдун колунан куткарган күнү ал Теңирди мындай деп мактап ырдады:


2«Теңирим менин тирегим, сепилим, Куткаруучум.


3Кудайым менин аска-зоом. Мен Ага гана таянам. Ал менин калканым, куткаруучу мүйүзүм, коргоочум, баш паанам. Сен мени бардык жамандыктан куткарган Куткаруучумсуң![+]


4Табынууга татыктуу Теңирди чакырып, душмандарымдан кутулам[+].


5Мени өлүм толкуну курчап алды, мыйзамсыздыктардын агымы үрөйүмдү учурду[+].


6Мага өлгөндөр жаткан жайдын чынжырлары салынды, өлүмдүн торуна чалындым[+].


7Бирок мен кысталышта калганымда, Теңирди чакырдым, Кудайыма жалындым. Ал Өзүнүн турагынан менин үнүмдү укту, зар-муңум Анын кулагына жетти[+].


8Жер силкинип термелди, асмандын негизи козголуп, солкулдады, анткени Теңир каарданды[+].


9Анын таноосунан түтүн көтөрүлүп, оозунан баарын жалмап жиберчү от чыкты. Андан күйүп жаткан чоктор чачырап жатты[+].


10Асманды эңкейтип, Ал жерге түштү, Анын бут астында караңгылык жатты[+].


11Ал керуптардын үстүнө отуруп, шамалдын канатында учуп жөнөдү[+].


12Ал караңгылыкты Өзүнө чатыр сыяктуу жабуу кылды, Ал асмандагы булут сууларын коюулантып, Өзүнө чатыр кылды[+].


13Анын алдындагы жарыктан оттуу чоктор жалбырттап күйүп жатты.


14Асмандан Теңир күркүрөдү, Баарынан Жогору Турган үн салды[+].


15Өзүнүн жебелерин тартып, аларды туш-тушка чачыратты. Чагылганды жарк эттирип, аларды жок кылды[+].


16Теңирдин коркунучтуу добушунан, Анын таноосунан чыккан демден деңиз булактары ачылып, ааламдын негиздери жылаңачтанды[+].


17Ал бийиктен колун сунуп, мени алды, мени чоң суулардан тартып чыгарды[+].


18Мени күчтүү душманымдан, менден күчтүү болгон жек көрүүчүлөрдөн куткарды[+].


19Алар мага башыма мүшкүл түшкөн күнү каршы чыгышты, бирок Теңир мага жөлөк болду.


20Ал мени кең жерге алып чыкты, мени куткарды, анткени Ал мени жакшы көрөт[+].


21Теңир менин адилдигиме жараша тиешемди берди, колумдун тазалыгына жараша сыйлык берди[+].


22Анткени мен Теңирдин жолун сактадым, Кудайымдан четтеген жокмун.


23Анткени Анын бардык мыйзамдары менин алдымда, Анын көрсөтмөлөрүнөн четтеген жокмун.


24Мен Анын алдында таза элем, күнөө кылып албайын деп сактанчумун[+].


25Теңир Өзүнүн көз алдындагы адилдигиме жараша, тазалыгыма жараша тиешемди берди.


26Боорукерге Сен боорукердик кыласың, адил адамга Сен адилет мамиле кыласың,


27тазага тазалыгына жараша, алдамчыга алдамчылыгына жараша мамиле кыласың.


28Сен эзилген адамдарды куткарасың, менменсингендерди Өзүңдүн көз карашың менен кемсинтесиң[+].


29Теңир, Сен менин чырагымсың. Теңир менин караңгымды жарык кылат[+].


30Мен Сени менен аскерлерди талкалайм. Кудайым менен чепти ашып түшөм.


31Кудай! Анын жолу таза, Теңирдин сөзү таза, Ал – Өзүнө таянгандардын баарына калкан[+].


32Теңирден башка Кудай барбы? Биздин Кудайдан башка сактоочу барбы[+]?


33Кудай мага күч берет, мага түз жол салат.


34Буттарымды бугунун буттарындай кылат, мени бийик жерлерге чыгарат[+].


35Колумду согушка даярдайт, булчуңдарымды жез жаадай чоёт[+].


36Сен мага куткаруучу калканыңды бердиң, Сенин ырайымың мени жогору көтөрөт.


37Сен менин баса турган жолумду кеңейтесиң, ошондо тизелерим титиребейт.


38Душмандарымды кууп жетип, аларды жок кылам, аларды жок кылмайынча, артка кайтпайм.


39Аларды талкалайм, кырып жок кылам. Алар тура албай калышат, менин бут алдыма жыгылышат.


40Сен мага согушканга күч бердиң, мага каршы көтөрүлгөндөрдү бут алдыма жыгып бердиң[+].


41Душмандарымды менин көз алдымда артка чегинттиң. Мени жек көргөндөрдү кыйратып жатам[+].


42Алар чакырып жатышат, бирок алардын куткарары жок. Теңирге жалынып жатышат, бирок Ал аларды укпайт[+].


43Мен аларды топурактай чачам, аларды көчөдөгү баткактай ийлеп, тебелеп-тепсейм[+].


44Сен мени өз элимдин козголоңунан куткарып алдың. Сен мени бөтөн элдерге эл башчы кылыш үчүн сактадың. Өзүм тааныбаган эл мага кызмат кылып жатат[+].


45Бөтөн элдер менин алдымда жасакерленишет. Алар мен жөнүндө угуп эле мага баш ийишет[+].


46Бөтөн элдер кумсарып, өздөрүнүн сепилдеринде титиреп отурушат[+].


47Теңир тирүү, менин Тирегим даңкталсын! Мени куткарган Кудай даңазалансын.


48Мен үчүн өч алган, мага бөтөн элдерди багындырып берген Кудай,[+]


49мени душмандарымдан куткарган Кудай даңкталсын! Мага каршы чыккандардын алдында Сен мени жогору көтөрдүң, мени катаал кишиден куткардың[+].


50Ошон үчүн, Теңир, сени даңктайм, бөтөн элдердин арасында Сенин ысымыңды даңктап ырдайм[+].


51

#### 23

1


Дөөттүн акыркы сөзү

Бул жогору коюлган адамдын, Жакыптын Кудайынын майланганынын, Ысрайылдын мукам үндүү ырчысы, Жышайдын уулу Дөөттүн акыркы сөздөрү:


2«Теңирдин Руху мен аркылуу сүйлөйт, Анын сөзү менин оозумда[+].


3Ысрайылдын Кудайы айтты, Ысрайылдын аскасы мен жөнүндө мындай деди: Эл үстүнөн бийлик кылуучу адам адилет болсо, Кудайдын коркунучу менен бийлик жүргүзсө,[+]


4анда ал ачык асманга күн чыгып келе жаткандагы таңкы жарыктай, жамгырдан кийин чыккан жаркыроодой, ал жаркыроодон жерден чөп чыгат.


5Менин тукумум Кудай алдында ушундай эмеспи? Анткени Ал мени менен түбөлүк, бекем жана бузулбас келишим түздү. Менин бүт куткарылуум, бүт каалоом Андан келип жаткан жокпу[+]?


6Кудайсыздар ыргытылган, кол менен кармаганга болбой турган тикенектей болушат.


7Бирок ким аны колу менен кармагысы келсе, ал темир менен же найзанын сабы менен куралданат, аны турган жеринде өрттөшөт».

8


Дөөттүн эр жүрөк аскерлери

[•]Дөөттүн эр жүрөк аскерлеринин аттары: эснилик Жошеп-Башебет – үчөөнүн башкысы. Ал найзасын сегиз жүз кишиге көтөрүп, аларды бир жолку салгылашта талкалады.


9Андан кийинкиси Дөөт менен жүргөн үч эр жүрөк аскердин бири, Акойактын небереси, Додонун уулу Элазар эле. Алар согушуу үчүн чогулган пелиштиликтерди намысына тийип чакырышканда, ал да Дөөттүн жанында эле.


10Ысрайылдыктар пелиштиликтерге каршы чыгышты, ошондо ал туруп, пелиштиликтерди колу чарчап, кылычка жабышып калгыча кырды. Ошол күнү Теңир улуу жеңиш тартуулады, эл болсо талап-тоноо үчүн анын артында жүрдү.


11Андан кийинкиси – арардык Агея уулу Шама. Пелиштиликтер Тиреяга, жасмык себилген талаага чогулганда, Ысрайыл эли пелиштиликтерден качты.


12Ошондо ал талаанын ортосуна туруп, аны сактап калды, пелиштиликтерди кырды. Ошол күнү Теңир Ысрайылга улуу жеңиш тартуулады.


13Отуз жол башчынын ичинен үчөө барды да, оруп-жыюу маалында Дөөткө, Адулам үңкүрүнө киришти. Ошол учурда Репа өрөөнүндө пелиштиликтердин кошууну турган[+].


14Ошол учурда Дөөт бекемделген жерде эле, пелиштиликтердин кошууну болсо Бейт-Лехемде болчу.


15Дөөт суу ичкиси келип: «Дарбазанын жанындагы Бейт-Лехем кудугунан ким мага суу алып келип, суусунумду кандырат?» – деди.


16Ошондо бул үч эр жүрөк пелиштиликтердин кошуунун жарып өтүп, дарбазанын жанындагы Бейт-Лехем кудугунан суу сузуп, Дөөткө алып келип беришти. Бирок Дөөт ичкиси келген жок. Ал сууну Теңирдин даңкы үчүн төгүп салды да, мындай деди:[+]


17«Теңир, мени ушул сууну ичкенден сакта! Бул өз өмүрүн тобокелге салып барып келген адамдардын каны эмеспи?» Ошентип, сууну ичүүнү каалаган жок. Үч эр жүрөк ушундай кылган!


18Ушул үчөөнүн ичинен Серуянын уулу, Жойаптын бир тууганы Абышай башчы эле. Ал өз найзасы менен үч жүз кишини өлтүргөн, тигил үчөөнүн арасында анын кадыры бар эле[+].


19Ал үчөөнүн эң атактуусу жана башчысы болчу, бирок тиги үчөөнө тең келчү эмес.


20Улуу иштерди кылган капсейелдик эр жүрөк адам – Жойат уулу Беная. Беная мааптык Ариелдин эки уулун өлтүргөн. Ак карлуу кышта орго түшүп, арстанды өлтүргөн[+].


21Ал мисирлик бир алп кишини өлтүргөн. Колунда найзасы бар мисирликке союл менен чыгып, колунан найзасын тартып алып, аны өз найзасы менен өлтүргөн[+].


22Жойат уулу Беная ушундай эрдик кылып, үч баатырдын ичинен атактуу болду.


23Ал отуз баатырдын ичинен эң атактуу болчу, бирок тиги үчөөнө тең келе алчу эмес. Дөөт аны өз сакчыларына башчы кылып дайындаган.


24Отуздун ичинде Жойаптын бир тууганы Асаел, бейт-лехемдик Додонун уулу Элханан,[+]


25хароттук Шама, хароттук Элика,


26палтилик Хейлез, текоялык Икеш уулу Ира,


27анатоттук Абиезер, хушалык Мебунай,


28акойактык Салмон, нетопалык Марай,


29нетопалык Баана уулу Хейлеп, Бенжемин уулдарынын Гибасынан Рибайдын уулу Итай,


30пиратондук Беная, нахелей-гааштык Идай,


31арабалык Абы-Албан, баркумдук Азмабет,


32шаалбондук Элийакпа, Жашен уулдарынан Жонатан,


33арардык Шама, арараттык Шарар уулу Ахиям,


34Маахалыктын небереси, Ахазбайдын уулу Элипелет, гилолук Акитопел уулу Элиям,[+]


35кармелдик Хесрай, арбилик Паарай,


36собалык Натан уулу Игал, гаттык Бани,


37амондук Селек, Серуянын уулу Жойаптын курал көтөрүүчүсү, бейроттук Нахрай,


38итрилик Ира, итрилик Гареп,


39

#### 24

1


Дөөт элди санаганы үчүн Теңирдин каарданышы

[•]Теңир Ысрайылга кайрадан каарданып, Дөөттү Ысрайыл элине каршы козгоп: «Бар, Жүйүт менен Ысрайылды санап кел», – деп айттырды[+].


2Падыша жанындагы аскер башчысы Жойапка жана анын кишилерине кайрылды: «Дандан Бейер-Шебага чейинки Ысрайылдын бүт урууларын аралап чыгып, элдин санын эсептеп келгиле, мен элдин санын билишим керек»[+].


3Жойап падышага: «Кудай-Теңириң канча элиң болсо, дагы ошончо көбөйтсүн, жүз эсе көбөйтсүн, мырзам падыша муну өз көзү менен көрсүн, бирок мырзам падыша бул ишти эмнеге каалап калды экен?» – деди[+].


4Бирок падышанын сөзү Жойаптын жана аскер башчылардын сөзүнөн күчтүү болду. Ошентип, Жойап аскер башчылары менен Ысрайыл элин саноо үчүн падышанын алдынан кетишти.


5Алар Иордандан өтүп, Гат өрөөнүнүн ортосундагы шаардын оң тарабындагы, Жазер тараптагы Аройер шаарына токтошту[+].


6Анан Гилатка жана Тахтим-Хотши жерине келишти. Анан алар Дан-Янга келип, Сидонду айланып өтүштү.


7Тир чебине, анан хиптиктер менен канаандыктардын бардык шаарларына келип, Жүйүт аймагынын түштүгүнө, Бейер-Шебага чыгышты[+].


8Ошентип, бардык жерди айланып өтүп, тогуз ай, жыйырма күн дегенде, Иерусалимге келишти.


9Жойап падышага элдин тизмесин тапшырды. Ысрайылдыктардан сегиз жүз миң, ал эми жүйүттөрдөн беш жүз миң, согушка жарактуу, күчтүү адам бар экени маалым болду[+].

10


Теңирдин Ысрайыл элине жугуштуу оору жибериши

[•]Элди санап чыккандан кийин, Дөөттүн жүрөгү солк этти. Анан Дөөт Теңирге: «Мен ушул ишти кылып, оор күнөө кетирдим. Эми Сага жалынам, Теңир, Өзүңдүн кулуңдун күнөөсүн кечир, анткени мен өтө акылсыз иш кылдым», – деди[+].


11Дөөт эртеси эртең менен турганда, Дөөттүн көрөгөчү Гат пайгамбарга Теңирден мындай сөз болду:[+]


12«Баргын да, Дөөткө айт: Теңир мындай дейт: Мен сага үч жаза сунуш кылам, алардын ичинен өзүң тарта турган бир жазаны тандап ал».


13Гат Дөөткө келип, мындай деп билдирди: «Өлкөңдө жети жыл ачарчылык болсунбу, же душмандарың сени кууп, алардан үч ай качып жүрөсүңбү, же өлкөңдү үч күн удаа жугуштуу оору каптасынбы? Өзүң танда. Ойлонуп, мени Жибергенге эмне деп жооп беришим керек экенин чеч».


14Дөөт Гатка: «Мага абдан оор болду, бирок Теңирдин колуна түшкөнүм жакшы, анткени Ал абдан боорукер. Адамдын колуна түшпөсөм эле болду», – деди[+].


15Теңир ысрайылдыктарга эртең мененден баштап, белгиленген убакытка чейин жугуштуу оору жиберди. Ошондо Дандан Бейер-Шебага чейин жетимиш миң киши өлдү[+].


16Периште Иерусалимди кыйратуу үчүн, ага каршы колун сунду. Бирок Теңир алаамат түшүргөнүнө өкүнүп, элге кыргын салган периштеге: «Жетишет, эми колуңду түшүр», – деди. Теңирдин периштеси ошол учурда жебустук Арабенанын кырманынын жанында эле[+].


17Дөөт элге кыргын салган периштени көрүп, Теңирге: «Мен күнөө кетирдим, мыйзамсыз иш кылдым. А бул койлор эмне кылды? Сенин колуң мага жана менин атамдын тукумуна каршы бурулсун», – деди.

18


Дөөттүн Арабенанын кырманын сатып алышы

[•]Ошол күнү Гат Дөөткө келип: «Баргын да, жебустук Арабенанын кырманына Теңирге арнап курмандык чалынуучу жай тургуз», – деди.


19Дөөт Гаттын сөзү, Теңирдин буйругу боюнча барды.


20Арабена карап, өзүн көздөй келе жаткан падышаны жана анын кулдарын көрдү. Ошондо ал чыгып, падышага жерге чейин ийилип таазим этти.


21Арабена: «Мырзам падыша өз кулуна эмнеге келди?» – деп сурады. Дөөт: «Элдин кырылганы токтош үчүн, кырманыңды сатып алып, Теңирге курмандык чалынуучу жай тургузганы келдим», – деп жооп берди[+].


22Арабена Дөөткө мындай деди: «Мырзам падыша каалаганын алып, курмандыкка чалсын. Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чалынчу өгүздөр мына, эгин бастыргыч менен өгүздүн догосу отун болсун[+].


23Падышам, ушунун бардыгын Арабена падышага берип жатат». Арабена падышага дагы мындай деди: «Кудай-Теңир сага ырайым кылсын!»


24Бирок падыша Арабенага: «Жок! Канча турса, мен сага ошончо төлөп берем. Кудай-Теңириме бекер алынган курмандыкты чалбайм», – деди. Дөөт кырманды, өгүздөрдү элүү күмүш шекелге сатып алды.


25Анан Дөөт ал жерге Теңирге арнап курмандык чалынуучу жай тургузуп, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды жана тынчтык курмандыктарын чалды. Ошондо Теңир өлкөгө ырайым кылды, Ысрайылдын кырылганы токтоду[+].

### 1 Падышалар


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]


#### 1

1


Дөөттүн картайышы

Дөөт аябай карып калган кезде, аны канчалык жылуулап жабышпасын, жылыбай койду.


2Ошондо кулдары ага: «Мырзабыз падышага жаш кыз издешсин, ал падышанын жанында болсун, аны карасын, аны менен жатсын, ошондо мырзабыз падышага жылуу болот», – дешти[+].


3Бүткүл Ысрайыл жеринен сулуу кыз издеп, шунамдык Абишага деген кызды таап, падышага алып келишти[+].


4Кыз абдан сулуу эле. Ал падышаны карап, ага кызмат кылып жүрдү. Бирок падыша ага жакындаган жок.

5


Адониянын падыша болгусу келгени

Дөөттүн Кагыттан төрөлгөн уулу Адония текеберденип: «Мен падыша болом», – деди. Ошентип, ал майдан араба, атчан жоокер жана элүү жөө күлүк күттү[+].


6Атасы аны «Эмне үчүн минтип жатасың?» деген суроо менен капалантчу эмес. Ал абдан келишимдүү эле. Ал анын Абышаломдон кийин төрөлгөн уулу эле[+].


7Адония Серуя уулу Жойап менен, ыйык кызмат кылуучу Абыйатар менен кеңешти, алар ага жардам беришти[+].


8Бирок ыйык кызмат кылуучу Садок, Жойат уулу Беная, Натан пайгамбар, Шемей, Рея жана Дөөттүн эр жүрөк адамдары Адония тарапта болушкан жок[+].


9Адония Эйин-Рогел булагынын жанындагы Зохелет ташынын жанында койлорду, өгүздөрдү, букачарларды союп, падышага кызмат кылган бардык жүйүттөр менен өз бир туугандарын, падышанын уулдарын чакырды[+].


10Бирок ал Натан пайгамбарды, Бенаяны жана Дөөттүн эр жүрөк адамдарын, бир тууганы Сулайманды чакырган жок[+].

11


Сулаймандын падыша болушу

Ошондо Натан Сулаймандын энеси Бат-Шебага мындай деди: «Падышанын Кагыттан төрөлгөн уулу Адония падыша болуп алганын уктуңбу? Бирок бул жөнүндө мырзабыз Дөөт билбейт.


12Эми менин кеңешимди ук: өзүңдүн жаныңды жана уулуң Сулаймандын жанын сакта.


13Бар, Дөөт падышага кирип, ага мындай де: “Менден кийин уулуң Сулайман падыша болот, ал менин тагыма отурат”, – деп, өз күңүңө ант бербедиң беле, мырзам падыша? Эмне үчүн Адония падыша болуп калды[+]?


14Сен ошол жерде падыша менен сүйлөшүп жатканыңда, сенин артыңан мен да кирип, сенин сөзүңдү толуктайм».


15Бат-Шеба падышанын уктоочу бөлмөсүнө келди. Падыша өтө кары эле. Ага шунамдык Абишага кызмат кылып жүргөн.


16Бат-Шеба ийилип, падышага таазим кылды. Падыша андан: «Сага эмне керек?» – деп сурады.


17Бат-Шеба ага: «Мырзам падыша, “Уулуң Сулайман менден кийин падыша болот, ал менин тагыма отурат”, – деп, күңүңө Кудай-Теңириң менен ант бербедиң беле.


18Бирок азыр Адония падыша болду, сен болсо ал жөнүндө билбейсиң, мырзам падыша.


19Ал көп өгүз, букачар, кой союп, падышанын бардык уулдарын, ыйык кызмат кылуучу Абыйатарды, аскер башчы Жойапты чакырды, бирок кулуң Сулайманды чакырган жок.


20Бирок, мырзам падыша, бүт ысрайылдыктар сени карап, өзүңдөн кийин кимди тактыга отургузуп, падыша кылып жарыяларыңды күтүп жатышат.


21Болбосо мырзам падыша ата-бабалары жаткан жайга коюлганда, айып мага жана уулум Сулайманга коюлат», – деди.


22Ал падыша менен сүйлөшүп жатканда, Натан пайгамбар да келди.


23Падышага: «Натан пайгамбар келди», – дешти. Ал падышанын үстүнө кирип, жерге чейин ийилип таазим кылды.


24Анан Натан мындай деди: «Мырзам падыша! “Менден кийин Адония падышачылык кылат, менин тагыма отурат”, – деп айттың беле?


25Себеби ал бүгүн түшүп келип, көптөгөн өгүз, кой, букачар союп, падышанын бардык уулдарын, аскер башчыларды жана ыйык кызмат кылуучу Абыйатарды чакырды. Алар аныкында ичип-жеп отурушат. “Жашасын Адония падыша!” – деп жатышат[+].


26Бирок кулуң мени, ыйык кызмат кылуучу Садокту, Жойат уулу Бенаяны жана кулуң Сулайманды чакырган жок.


27Бул менин мырзам падышанын каалоосу менен болдубу? Өзүңдөн кийин тагыңа ким отурарын кулуңа эмне үчүн айткан жоксуң?»


28Дөөт падыша: «Мага Бат-Шебаны чакырып келгиле», – деди. Ал кирип, падышанын алдына келди.


29Падыша мындай деп ант берди: «Менин жанымды бардык кайгыдан куткаруучу Теңир тирүү![+]


30Мен сага: “Менден кийин сенин уулуң Сулайман падышачылык кылат, ал менин тагыма отурат”, – деп, Ысрайылдын Кудай-Теңири менен ант бергем. Мен аны бүгүндөн калбай орундатам».


31Ошондо Бат-Шеба жерге чейин ийилип, падышага таазим этип: «Мырзам, Дөөт падыша кылымдан кылымга жашасын!» – деди[+].


32Анан Дөөт падыша: «Мага ыйык кызмат кылуучу Садокту, Натан пайгамбарды, Жойат уулу Бенаяны чакырып келгиле», – деди. Алар падышага келишти.


33Падыша аларга мындай деди: «Менин кулдарымды алып, уулум Сулайманды качырыма мингизип, Гихонго алып баргыла[+].


34Ал жерде ыйык кызмат кылуучу Садок менен Натан пайгамбар аны Ысрайылга падыша кылып майлашсын. Анан сурнай тартып: “Жашасын Сулайман падыша!” – деп жар салгыла[+].


35Анан аны кайра алып келгиле, ал келип, менин тагыма отурат. Менин ордума ал падышачылык кылат. Мен аны Ысрайыл менен Жүйүткө жол башчы кылып дайындадым».


36Жойат уулу Беная падышага мындай деди: «Оомийин! Мырзам падышанын Кудай-Теңири да ушинтип айтсын!


37Кудай-Теңир мырзам падыша менен болгондой эле, Сулайман менен да болсун. Ал анын тактысын Менин мырзам Дөөт падышанын тактысынан да жогору кылсын!»


38Ошентип, ыйык кызмат кылуучу Садок, Натан пайгамбар, Жойат уулу Беная, керейликтер менен пелейликтер Сулайманды Дөөт падышанын качырына мингизип, Гихонго алып жөнөштү[+].


39Ыйык кызмат кылуучу Садок жыйын чатырынан мүйүзгө куюлган зайтун майын алып, Сулайманды майлады. Анан сурнай тартышты, бүт эл: «Жашасын Сулайман падыша!» – деп жар салды.


40Бүт эл Сулайманды коштоп жүрдү. Эл чоор тартып, аябай кубанып, жер жаңырта кыйкырып жатты.


41Муну Адония жана анын чакырган коноктору тамак жеп бүтүшөрү менен угушту. Жойап сурнай үнүн угуп: «Бул эмне деген ызы-чуу? Шаарда эмне болуп жатат?» – деп сурады.


42Ал сүйлөп жатканда, ыйык кызмат кылуучу Абыйатар уулу Жонатан келди. Адония: «Кир, сен жакшы адам элең, жакшы кабар менен келгендирсиң», – деди[+].


43Жонатан Адонияга мындай деп жооп берди: «Ооба, мырзабыз Дөөт падыша Сулайманды падыша койду.


44Падыша ыйык кызмат кылуучу Садокту, Натан пайгамбарды, Жойат уулу Бенаяны, керейликтер менен пелейликтерди аны менен кошо жиберди, алар аны падышанын качырына мингизишти[+].


45Ыйык кызмат кылуучу Садок менен Натан пайгамбар аны Гихондо падыша кылып майлашты. Алар ал жактан кубаныч менен кайтышты, шаар кыймылга келди. Силер уккан ызы-чуу мына ушундан».


46Сулайман падышалык такка отургандан кийин,[+]


47падышанын кулдары мырзабыз Дөөт падышаны куттуктаганы келип: «Кудайың Сулаймандын атын сеникинен да жогору кылсын, анын тактысын сеникинен да жогору койсун!» – дешти. Падыша төшөгүндө отуруп таазим кылды[+].


48Анан падыша: «Ысрайылдын Кудай-Теңирине даңк! Бүгүн Ал менин тагыма өз уулумду отургузду, муну менин көзүм көрдү!» – деди.


49Ошондо Адониянын чакырган конокторунун баары корккондорунан тура калып, ар кимиси өз жолуна түштү.


50Адония болсо Сулаймандан коркуп, ордунан туруп, барып, курмандык чалынуучу жайдын мүйүздөрүн кармады[+].


51Сулайманга мындай деп билдиришти: «Адония Сулайман падышадан коркуп, курмандык чалынуучу жайдын мүйүздөрүн кармап алып: “Сулайман падыша кулун кылычтап өлтүрбөйм деп, мага азыр ант берсин”, – деп жатат».


52Ошондо Сулайман: «Эгерде ал ак ниет адам болсо, анда бир тал чачы да жерге түшпөйт. Эгерде арам ою болсо, анда өлөт», – деди[+].


53

#### 2

1


Дөөттүн Сулайманга айткан керээзи

Дөөт өлөр күнү жакындап калганда, уулу Сулайманга мындай керээз айтты:


2«Мына, мен бардык адамдар баруучу жайга кеткени жатам, сен болсо бекем, кайраттуу бол[+].


3Эмне гана кылба, бардык нерседе, кайда гана барба, бардык жерде акыл-эстүү болушуң үчүн, Кудай-Теңириңдин Мусанын мыйзамында жазылган мыйзамдарын, буйруктарын, көрсөтмөлөрүн, осуяттарын аткар, Анын жолдору менен жүр, Анын келишимин сакта[+].


4Теңир Өзүнүн мен жөнүндө айткан сөзү аткарылышы үчүн мындай деген эле: “Эгерде сенин уулдарың чын жүрөктөн, жан-дили менен Менин алдымда туура жүрүү үчүн, өздөрүнүн жолдоруна көз салып жүрсө, анда сенин тукумуңдан Ысрайылдын тагында отурган адам үзүлбөйт”[+].


5Серуянын уулу Жойаптын мага эмне кылганын, Ысрайылдын эки аскер башчысы Нейир уулу Абенер менен Жетер уулу Амасага эмне кылганын, бейпил убакта кан төгүп, аларды кандай өлтүргөнүн, белиндеги курун, бутундагы бут кийимин канга боёгонун билесиң[+].


6Ошондуктан акылга салып иш кыл, анын ак чач башын өлгөндөр жаткан жайга тынчтык менен жөнөтпө.


7Ал эми гилаттык Барзелай уулдарына жакшылык кыл, алар сенин дасторконуңдан тамактангандардын арасында болсун, анткени агаң Абышаломдон качып жүргөнүмдө, алар мага жардамга келишкен[+].


8Сенде Бенжемин уруусундагы бакуримдик Гейранын уулу Шемей да бар. Мен Маханайимге бара жатканда, ал мени абдан жаман сөздөр менен тилдеген. Бирок ал мени Иордандын жанынан тосуп чыкканда, мен ага Теңир менен: “Мени сени кылычтап өлтүрбөйм”, – деп ант берип койгом[+].


9Сен болсо аны жазасыз калтырба, анткени сен акылдуу адамсың, ага эмне кылышты билесиң, анын ак чач башын өлгөндөр жаткан жайга канга боёп жөнөт».

10


Дөөттүн көз жумушу

Ошентип, Дөөт ата-бабаларына кошулду. Анын сөөгү Дөөттүн шаарына коюлду[+].


11Дөөт Ысрайылга кырк жыл падышачылык кылды. Ал жети жыл Хеброндо, отуз үч жыл Иерусалимде падышачылык кылды[+].


12Сулайман атасы Дөөттүн тагына отурду, анын падышалычыгы абдан бекем болду[+].

13


Адониянын өлүшү

Падышанын Кагыттан төрөлгөн уулу Адония Сулаймандын энеси Бат-Шебага келди. Бат-Шеба: «Тынчтык менен келдиңби?» – деп сурады. Адония болсо: «Тынчтык менен», – деп жооп берди.


14Анан мындай деди: «Сага айтчу сөзүм бар». Бат-Шеба ага: «Айта бер», – деди.


15Адония мындай деди: «Сен билесиң, падышачылык мага таандык эле. Бүт Ысрайыл мени өздөрүнүн падышасы катары карачу, бирок падышачылык менден четтеп, менин бир тууганыма тийди, анткени бул Теңирден болду[+].


16Эми сенден бир нерсе сурайын, жок дей көрбө». Ал ага: «Айт», – деди.


17Адония: «Сулайман падыша менен сүйлөш, суранам сенден, анткени ал сага жок дебейт, шунамдык Абишаганы мага аялдыкка берсин», – деди[+].


18Бат-Шеба мындай деди: «Болуптур, сен жөнүндө падыша менен сүйлөшөйүн».


19Бат-Шеба Адония жөнүндө сүйлөшүү үчүн, Сулайман падышага кирди. Падыша ордунан тура калып, таазим кылды да, тагына кайра отурду. Падышанын энесине да такты коюшту, ал анын оң жагына отуруп, мындай деди:


20«Сага бир кичине өтүнүч менен келдим, жок дебе», – деди. Падыша ага: «Сурагын, энеке, сага кантип жок дейин», – деди.


21Энеси ага: «Бир тууганың Адонияга шунамдык Абишаганы аялдыкка бер», – деди.


22Сулайман падыша энесине: «Шунамдык Абишаганы эмне үчүн Адонияга сурап жатасың? Анда ага падышачылыкты да кошо сура, анткени ал менин улуу агам, ыйык кызмат кылуучу Абыйатар менен Серуянын уулу Жойап – анын достору», – деп жооп берди[+].


23Анан Сулайман Теңир менен мындай деп ант берди: «Адония ушул сөзү үчүн өз өмүрү менен жооп бербей турган болсо, анда Кудай мени жазаласын, катуу жазаласын.


24Мени бекемдеп, атам Дөөттүн тагына отургузган, Өзү айткандай, мага жана менин тукумума падышачылыкты берген Теңир тирүү! Адония ушул күнү өлүшү керек»[+].


25Анан Сулайман падыша Жойаттын уулу Бенаяны жиберди, ал Адонияны өлтүрдү. Ошентип, ал өлдү[+].

26


Абыйатардын ыйык кызматтан четтетилиши. Жойаптын өлүшү

Ал эми ыйык кызмат кылуучу Абыйатарга падыша: «Өз жериң Анатотко кет. Сен өлүмгө татыктуусуң, бирок азыр мен сени өлтүрбөйм, анткени сен атам Дөөттүн алдында Эгедер Теңирдин келишим сандыгын көтөрүп жүргөнсүң, атам тарткан азапты сен да тарткансың», – деди[+].


27Сулайман Абыйатарды Теңирге ыйык кызмат кылуудан четтетти. Ошентип, Теңирдин Шилодо Эйлинин тукуму жөнүндө айткан сөзү аткарылды[+].


28Бул жөнүндө Жойапка да жетти. Ал Сулайман жакка ообой, Адония жакка оогон эле. Ошондуктан Жойап Теңирдин жыйын чатырына качып барып, курмандык чалынуучу жайдын мүйүздөрүн кармады[+].


29Жойаптын Теңирдин жыйын чатырына качып барып, курмандык чалынуучу жайдын жанында турганын Сулайман падышага билдиришти. Сулайман Жойат уулу Бенаяны: «Барып, аны өлтүр», – деп жиберди.


30Беная Теңирдин жыйын чатырына келип, ага мындай деди: «Падыша сага: “Бери чык”, – деп жатат». Жойап болсо: «Жок, мен ушул жерде өлгүм келет», – деди. Беная падышага: «Жойап ушинтип айтты, мага ушинтип жооп берди», – деп жеткирди.


31Падыша ага мындай деди: «Аны өзү айткандай кылып өлтүрүп, көргө кой. Жойап төккөн күнөөсүз канды менин жана атамдын тукумунун мойнунан алып ташта[+].


32Өзүнөн мыкты, айыпсыз эки жоокерди өлтүргөндүгү үчүн, алардын каны анын мойнунда болсун. Ал атам Дөөткө билдирбей, Ысрайылдын аскер башчысы Нейир уулу Абенерди жана Жүйүттүн аскер башчысы Жетер уулу Амасаны кылычтап өлтүргөн[+].


33Алардын каны түбөлүккө Жойаптын жана анын тукумунун мойнунда болсун, ал эми Дөөткө, анын тукумуна, үй-бүлөсүнө, тагына Теңирден түбөлүккө тынчтык болсун!»


34Жойат уулу Беная барды да, Жойапты кылыч менен сайып өлтүрдү. Ал чөлдөгү өз үйүнө коюлду.


35Сулайман падыша Жойат уулу Бенаяны Жойаптын ордуна аскер башчы койду. Ыйык кызмат кылуучу Садокту болсо Абыйатардын ордуна койду[+].

36


Шемейдин өлүшү

Падыша Шемейди чакыртып, ага мындай деди: «Иерусалимге үй салып, ушул жерде жаша, бул жерден эч жакка чыкпа[+].


37Билип кой, чыккан күнү, Кидрон суусунан өткөн күнү сөзсүз өлөсүң. Өз каның өз мойнуңда болот»[+].


38Шемей падышага мындай деди: «Жакшы болот, мырзам падыша кандай буйруса, кулуң ошондой аткарат». Ошентип, Шемей Иерусалимде көпкө жашады.


39Бирок үч жылдан кийин Шемейдин эки кулу Гат падышасы Мааханын уулу Акиштикине качып кетти. Шемейге: «Сенин кулдарың Гатта», – деп айтышты[+].


40Шемей турду да, эшегин токуп, кулдарын издеп таап келүү үчүн, Гатка, Акиштикине жөнөдү. Гаттан Шемей кулдарын алып кайтып келди.


41Шемейдин Иерусалимден чыгып, Гатка барып келгенин Сулайманга билдиришти.


42Ошондо падыша Шемейди чакыртып, ага мындай деди: «“Билип кой, сен чыккан күнү, бир жакка барган күнү сөзсүз өлөсүң”, – деп, Теңир менен ант бербедим беле? Сен мага: “Жакшы болот”, – дебедиң беле.


43Эмне үчүн сен Теңир алдында ант берип айткан буйругумду аткарган жоксуң?»[+]


44Анан падыша Шемейге мындай деп айтты: «Атам Дөөткө жасаган жамандыгыңдын баарын билесиң, жүрөгүң да билет. Ошол жамандыгыңды Теңир өз мойнуңа салсын![+]


45Ал эми Сулайманга Теңир батасын берсин! Теңир алдында Дөөттүн тагы түбөлүккө бекем болсун!»[+]


46

#### 3

1


Сулаймандын сыйынуусу

[•]Сулайман Мисир падышасы фараон менен туугандашып, анын кызын аялдыкка алды. Өзүнүн үйүн, Теңир үйүн, Иерусалим дубалдарын кура элек болгондуктан, аялын Дөөттүн шаарына алып келди[+].


2Бирок эл курмандыкты дагы эле бийик жерлерде чалып жаткан, анткени ошол убакка чейин Теңирдин ысымына арналып үй курула элек эле.


3Сулайман Теңирди сүйдү, атасы Дөөттүн осуяты боюнча жүрдү, бирок ал да бийик жерлерде курмандык чалчу, жыпар жыттуу зат түтөтчү[+].


4Курмандык чалуу үчүн, падыша Гибонго кетти, анткени ал жерде чоң курмандык чалуучу жай бар эле. Ошол курмандык чалынуучу жайда Сулайман бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктан миңди чалды[+].


5Гибондо, түн ичинде Сулаймандын түшүнө Теңир кирди. Кудай ага: «Сура, сага эмне берейин?» – деди[+].


6Сулайман мындай деди: «Сен Өз кулуң Дөөткө, менин атама, зор ырайым көрсөттүң. Ал Сенин алдыңда туура, түз жүрүп, чынчыл болгондугу үчүн Сен ага ушул улуу ырайымды сактадың, тагына отура турган уул бердиң. Ал мына ушул күндө жүзөгө ашып отурат.


7Кудай-Теңирим, Сен азыр кулуңду атам Дөөттүн ордуна падыша кылдың, бирок мен жашмын, көп нерсени билбейм[+].


8Кулуң Өзүң тандаган элиңдин, көп сандаган элиңдин арасында турат, көптүгүнөн аларды санап чыгуу да, карап чыгуу да мүмкүн эмес[+].


9Сенин элиңди башкарууга, жаман-жакшыны ажырата билүүгө Өз кулуңа акылдуу жүрөк бер, анткени Сенин мынчалык көп элиңди ким башкара алат?»[+]


10Сулаймандын бул сураганы Теңирге жакты.


11Кудай ага: «Сен ушуну сураганың үчүн, узун өмүрдү, байлыкты жана душмандарыңдын жанын сурабай, туура бийлик жүргүзүүгө акыл сураганың үчүн,


12Мен сенин сөзүң боюнча кылам. Мына, мен Сага акылдуу, даанышман жүрөк берип жатам, сендей адам сенден мурун да болгон эмес, сенден кийин да болбойт[+].


13Мен сага сен сурабаган нерсени, байлыкты, даңкты берип жатам, андыктан өмүрүң өткөнчө, падышалар арасында сендей адам болбойт[+].


14Эгерде сен атаң Дөөттөй болуп, Менин жолум менен жүрсөң, мыйзамдарым менен осуяттарымды аткарсаң, Мен сенин өмүрүңдү да узун кылам», – деди[+].


15Сулайман ойгонгондо, бул түш экенин билди. Анан ал Иерусалимге барып, Теңирдин келишим сандыгынын алдында бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды, тынчтык курмандыктарын чалып, кызматчыларына чоң той берди[+].

16


Сулаймандын даанышмандыгы

Ошондо бузулган эки аял келип, падышанын алдында турду.


17Аялдын бири мындай деди: «О, мырзам! Бул аял экөөбүз бир үйдө жашайбыз. Ошол үйдө мен мунун көз алдында төрөдүм.


18Мен төрөгөндөн кийин, үчүнчү күнү бул аял да төрөдү. Экөөбүз чогуу болчубуз, үйдө бизден бөлөк эч ким жок эле. Үйдө экөөбүз гана бар болчубуз.


19Түн ичинде бул аялдын баласы өлүп калды. Анткени ал уктап калып, баласын басып өлтүрүп алды.


20Анан ал түн ичинде, күңүң мен уктап жатканда, туруп келип, менин баламды өзүнүн койнуна алып, өзүнүн өлгөн баласын менин койнума салып коюптур.


21Баламды эмизейин деп, эртең менен турсам, ал өлүп калыптыр. Эртең менен жакшылап карасам, ал мен төрөгөн бала эмес экен».


22Анда тиги аял: «Жок, менин балам тирүү, сенин балаң өлгөн», – деди. Ал эми берки аял: «Жок, өлгөн бала сеники, менин балам тирүү», – деди. Падышанын алдында алар ушинтип талашып жатышты.


23Ошондо падыша мындай деди: «Бул аял: “Тирүү бала меники, өлгөн бала сеники”, – дейт. Тиги аял болсо: “Жок, өлгөн бала сеники, тирүү бала меники”, – дейт».


24Анан падыша: «Мага кылычты алып бергиле», – деди. Падышага кылычты алып келип беришти.


25Падыша: «Тирүү баланы экиге бөлө чаап, жарымын бирине, жарымын экинчисине бергиле», – деди.


26Баласы тирүү аял баласын аяп, жан алакетке түшүп, падышага: «О, мырза! Тирүү баланы буга бергиле, аны өлтүрбөгүлө», – деди. Тиги аял болсо: «Бөлө чапкыла, бала меники да, аныкы да болбосун», – деди.


27Ошондо падыша: «Тирүү баланы буга бергиле, аны өлтүрбөгүлө, анткени бул – анын энеси», – деп жооп берди.


28

#### 4

1


Сулаймандын убагындагы башкаруучулар

Ошентип, Сулайман бүт Ысрайылга падыша болуп турду.


2Анын кол астындагы башкаруучулары мына булар эле: ыйык кызмат кылуучу: Садоктун уулу Азария[+].


3Катчылар: Шиши уулдары Элихореп менен Акия. Тарыхчы: Акилут уулу Жошапат[+].


4Аскер башчы: Жойат уулу Беная. Ыйык кызмат кылуучулар: Садок менен Абыйатар[+].


5Натан уулу Азария – дубан кызматчылардын үстүнөн башчы, ыйык кызмат кылуучу Натандын уулу Забут – падышанын досу[+].


6Падыша сарайынын башчысы – Акишар, салык жыйноочулардын башчысы – Абда уулу Адонурам[+].


7Сулаймандын бүткүл Ысрайылга койгон он эки башкаруучусу бар эле, алар падышага, анын үйүнө азык-түлүк жеткирип турушчу. Ар бири жыл сайын бир айга жеткидей азык жеткирчү.


8Алардын аттары: Эпрайым тоосун Хур уулу,


9Макасты, Шаалбимди, Бейт-Шемешти, Эйлонду жана Бейт-Кананды Декер уулу,


10Арубатты Хесет уулу башкарчу. Сохо менен бүт Хейпер жерин да ал башкарчу.


11Бүтүн Напат-Дорду Абинадап уулу башкарчу. Сулаймандын кызы Тафат анын аялы эле[+].


12Акилут уулу Баана Таанахты, Мегидону, Изрейелдин төмөн жагындагы Саретандын жанындагы Бейт-Шейанды, Бейт-Шейандан Абел-Мекелге чейинки жерлерди, атүгүл, Жокмаамдын ары жагындагы жерлерди да башкарчу[+].


13Гебер уулу Гилаттын Рамотун башкарчу. Анын карамагында Менашенин уулу Жайырдын Гилаттагы кыштактары бар эле. Ошондой эле анын карамагына Башандагы Аргоп дубаны дубалдуу жана жез кулпулуу алтымыш чоң шаары менен тиешелүү эле[+].


14Маханайимди Идо уулу Акинадап башкарчу.


15Напталы жерин Акимаас башкарчу. Ал Сулаймандын кызы Басематты аялдыкка алган.


16Бейалот жана Ашыр жерин Хушайдын уулу Баана башкарчу.


17Исахар жерин Паруахтын уулу Жошапат башкарчу.


18Бенжемин жерин Эйланын уулу Шимей башкарчу.


19Гилат жерин, Амор падышасы Сихондун жерин жана Башан падышасы Огдун жерин Ури уулу Гебер башкарчу[+].

20


Сулаймандын убагындагы бакыбат жашоо

Деңиз жээгиндеги кумдай көп Жүйүт менен Ысрайыл ичип-жеп, көңүл ачып жатты[+].


21Сулайман Эфрат дарыясынан Пелишти жерине чейинки, Мисир жерине чейинки бүт падышачылыктарга ээлик кылды. Алар Сулаймандын көзү өткөнчө кызмат кылып, тартуу алып келип турушту[+].


22Сулаймандын бир күнкү азык-түлүгү отуз кор буудай унунан, алтымыш кор башка ундан турган.


23Бугулардан, жейрендерден, бөкөндөрдөн жана семиртилген канаттуулардан тышкары бордолгон он өгүздөн, жайыттан алынган жыйырма өгүздөн, жүз койдон турган.


24Анткени ал дарыянын берки өйүзүндөгү бардык жерге, Типсактан Азага чейин, дарыянын берки өйүзүндөгү бардык падышаларга үстөмдүк кылды жана тегерегиндеги бардык өлкөлөр менен тынчтыкта болду[+].


25Сулаймандын көзү өткөнчө Дандан Бейер-Шебага чейин жаткан Ысрайыл менен Жүйүт эли өздөрүнүн анжыр жыгачынын, жүзүм багынын астында бейкапар жашады[+].


26Сулаймандын майдан арабага чегилген аттары үчүн кырк миң мамысы, аттары үчүн он эки миң мамысы бар эле[+].


27Ошол башкаруучулардын ар бири өзүнө белгиленген айда Сулайман падышанын дасторконуна тиешелүү болгон бардык нерселерди жеткирип турушту, аны эч нерсеге муктаж кылышкан жок.


28Падыша конуш алган жерге ар бири өз кезеги менен аттарга, качырларга арпа, саман жеткирип турушту.


29Кудай Сулайманга деңиз жээгиндеги кумдай көп акылмандык, даанышмандык, кеменгерлик берди.


30Сулаймандын акылмандуулугу чыгыш уулдарынын бүт акылмандуулугунан жана мисирликтердин бүт акылмандуулугунан жогору эле[+].


31Ал бардык адамдардан акылдуу болчу, акылы эзрахилик Эйтандан, Эйман, Калкол, Дарда, Махол уулдарынан алда канча өйдө болчу. Тегерек-четтеги бардык элдерге аты чыкты[+].


32Ал үч миң накыл сөз айткан, анын бир миң беш ыры бар эле[+].


33Ошондой эле дарактар жөнүндө, Лебанондогу кедр жыгачынан баштап, дубалга жабышып өсүүчү иссопко чейин айткан. Жаныбарлар, канаттуулар, сойлоп жүрүүчүлөр жана балыктар жөнүндө айткан.


34

#### 5

1


Сулаймандын ийбадаткана курууга даярданышы

[•]Тир падышасы Хирам Сулаймандын атасынын ордуна падыша болуп майланганын угуп, ага өкүлдөрүн жөнөттү, анткени Хирам Дөөттүн өмүрлүк досу болгон[+].


2Сулайман да Хирамга мындай деп айттырды:


3«Өзүң билесиң, атам Дөөт тегерегиндеги элдер менен согушуп тургандыктан, Теңир ал элдерди анын бут алдына жыкканга чейин, өз Кудай-Теңиринин ысымына арнап үй кура алган жок[+].


4Ушул кезде мага Кудай-Теңирим бардык жактан тынчтык берди. Душман жок, мындан ары тоскоолдук кыла турган эч ким жок[+].


5Теңир атам Дөөткө: “Сенин ордуңа, тагыңа Мен отургуза турган уулуң Менин ысымыма арнап үй курат”, – деген, ошондуктан мен Кудай-Теңиримдин ысымына арнап үй курууну ниет кылып жатам[+].


6Андыктан мен үчүн Лебанондон кедр жыгачын кыюуга буйрук кыл. Менин кулдарым сенин кулдарың менен бирге болот, мен сенин кулдарыңа сен белгилегендей акы төлөйм, анткени бизде жыгач кыюуну сидондуктардай билген киши жок экенин сен билесиң».


7Сулаймандын сөзүн укканда, Хирам абдан кубанып: «Ушул көп элди башкаруу үчүн, Дөөткө акылман уул берген Теңир даңкталсын!» – деди.


8Анан Хирам Сулайманга мындай деп айттырды: «Мага элчи жибергениңдин себебин уктум, кипарис жана кедр жыгачтары жөнүндөгү бүт каалооңду аткарам.


9Менин кулдарым жыгачтарды Лебанондон деңизге жеткиришет, сен айткан жерге деңиз аркылуу сал менен жеткирип, жыйып коюшат, аларды ошол жерден аласың. Бирок сен да менин каалоомду аткарып, үй-бүлөмө дан жеткиртип бер».


10Хирам Сулаймандын каалоосун толук аткарып, кипарис жана кедр жыгачтарын берип турду.


11Сулайман болсо Хирамга, анын үйү үчүн жыйырма миң кор буудай, жыйырма миң кор жанчылган зайтун майын берип турду. Жыл сайын Сулайман Хирамга ушунчадан берип турду.


12Теңир Сулайманга убада кылган акылмандыкты берди. Сулайман менен Хирам өз ара келишим түзүп, тынчтыкта болушту[+].


13Анан Сулайман падыша бүт Ысрайылга милдеттенме берди. Милдеттенмени аткаруучулардын саны отуз миң адам болду[+].


14Аларды Лебанонго ай сайын он миңден кезек менен жөнөтүп турду. Алар бир ай Лебанондо, эки ай үйлөрүндө болуп турушту. Аларга Адонурам башчылык кылды[+].


15Сулаймандын тоодо оор жүк көтөргөн жетимиш миң адамы, таш сомдогон сексен миң адамы болгон.


16Элдин ишин көзөмөлдөө үчүн, Сулайман үч миң үч жүз башчы койгон.


17Падыша үйдүн пайдубалы үчүн чоң, кымбат, жылмаланган таштарды ташып келүүнү буйрук кылды[+].


18

#### 6

1


Ийбадаткананын курулушу

[•]Ысрайыл уулдарынын Мисир жеринен чыкканына төрт жүз сексен жыл болгондо, Сулаймандын Ысрайылга падыша болгонуна төрт жыл болгондо, Зуп айында, экинчи айда ал Теңирге арнап ийбадаткана кура баштады.


2Теңирге арнап Сулайман курган ийбадаткананын узундугу алтымыш, туурасы жыйырма, бийиктиги отуз чыканак эле.


3Ийбадаткананын алдындагы кире бериш бөлмөнүн узундугу жыйырма чыканак (имараттын туурасына барабар), туурасы он чыканак эле.


4Сулайман үйгө тосмо торлуу, ачылбаган терезелерди жасады[+].


5Ийбадаткананын дубалын тегерете, ийбадаткананы тегерете, ички бөлмөнү тегерете курулуш улады. Тегерете каптал бөлмөлөрдү курду[+].


6Үйгө улай салынган курулуштун төмөнкү кабатынын туурасы беш чыканак, ортоңкусунун туурасы алты чыканак, үчүнчүсүнүн туурасы жети чыканак болду, улай салынган курулуш ийбадаткананын дубалына тийип турбаш үчүн, ийбадаткананын сыртына тегерете чыгып турган кошумча дубал тургузулду.


7Ийбадаткана курулуп жатканда, ага жылмаланган таштар пайдаланылды. Ийбадаткананы куруу убагында балтанын да, балканын да, башка темир куралдардын да үнү угулган жок[+].


8Үйгө улай салынган курулуштун ортоңку кабатына кирүүчү эшик оң жагында эле. Тегерек тепкич аркылуу ортоңкуга, ал эми ортоңкудан үчүнчү кабатка чыгышкан.


9Сулайман ийбадаткананы куруп бүтүп, сыртын кедр тактайы менен каптады.


10Ийбадаткананын бардык капталына бийиктиги беш чыканак кылып, бөлмөлөрдү курду. Ийбадатканага алар кедр устундары менен бириктирилди.


11Сулайманга Теңирден сөз болду, ага мындай айтылды:


12«Сен ийбадаткананы куруп жатасың, эгерде сен Менин көрсөтмөлөрүм менен мыйзамдарым боюнча жүрүп, осуяттарымдын баарын сактап, аткара турган болсоң, анда Мен атаң Дөөткө айткан сөзүмдү орундатам[+].


13Ысрайыл уулдарынын арасында жашап, Өз элим Ысрайылды таштабайм»[+].


14Сулайман ийбадаткананы куруп бүттү.


15Ал ийбадаткананын ичин кедр тактайы менен каптады. Ийбадаткананын полунан шыбына чейин тактай менен каптап, полуна кипарис тактайын төшөдү.


16Ийбадаткананын арт жагынан, четинен жыйырма чыканак ары карай дубал тургузду. Шыбы менен дубалын кедр тактайы менен каптап, ички бөлмөнү курду[+].


17Ийбадаткананын алдыңкы бөлүгү кырк чыканак эле.


18Ийбадаткананын ичиндеги кедр тактайынын бетине бадыраңдын жана ачылган гүлдөрдүн сүрөтү оюлуп түшүрүлдү. Баары кедр менен капталып, ташы көрүнбөй калды[+].


19Ийбадаткананын ичине жасалган ички бөлмөнү ал Теңирдин келишим сандыгын коюу үчүн даярдады.


20Ички бөлмөнүн узундугу жыйырма чыканак, туурасы жыйырма чыканак, бийиктиги да жыйырма чыканак болду. Аны таза алтын менен каптады. Кедрден жасалган курмандык чалынуучу жайды да алтын менен каптады.


21Сулайман ийбадаткананын ичин таза алтын менен каптады, ички бөлмөнүн алдына алтын чынжыр тарттырып, аны да алтын менен каптады.


22Ийбадаткананы бүт бойдон алтын менен каптады, ички бөлмөнүн алдындагы курмандык чалынуучу жайды да бүт бойдон алтын менен каптады[+].


23Ички бөлмөгө зайтун жыгачынан бийиктиги он чыканак болгон эки керуп жасады[+].


24Керуптун бир канаты беш чыканак, экинчи канаты беш чыканак эле. Бир канатынын четинен экинчи канатынын четине чейин он чыканак болчу.


25Экинчи керуп да он чыканак болчу. Эки керуптун өлчөмү менен сырткы көрүнүшү бирдей эле.


26Эки керуптун тең бийиктиги он чыканак эле.


27Ал керуптарды ийбадатканадагы ыйыктын ыйыгы бөлмөсүнүн ортосуна койду. Керуптардын канаты жазылып, бирөөнүн канаты дубалдын бир жагына, экинчи керуптун канаты дубалдын экинчи жагына тийип турчу. Алардын экинчи канаттары да ыйыктын ыйыгы бөлмөсүнүн ортосунда бири-бирине тийишип турчу.


28Ал керуптарды да алтын менен каптады.


29Ийбадаткананын бардык дубалынын бетине керуптардын, курма дарактарынын, ачылган гүлдөрдүн сүрөттөрүн ичинен да, тышынан да оюп түшүрдү.


30Ийбадаткананын ички жана алдыңкы бөлмөлөрүнүн полун алтын менен каптады.


31Ички бөлмөнүн кире беришиндеги эшикти жана беш бурчтуу кашегин зайтун жыгачынан жасады.


32Зайтун жыгачынан жасалган, эки жакка ачылма эшиктердин бетине керуптардын, курма дарактарынын жана ачылган гүлдөрдүн сүрөтүн оюп түшүрүп, алтын менен каптады. Керуптарды да, курма дарактарын да алтын менен каптады.


33Ийбадаткананын эшигинин төрт бурчтуу кашегин да зайтун жыгачынан жасады.


34Кипарис жыгачынан эки эшик жасады. Бир эшигинин эки каалгасын да, экинчи эшиктин эки каалгасын да жылып турма кылды[+].


35Алардын бетине да керуптарды, курма дарактарын жана ачылган гүлдөрдү оюп түшүрүп, алтын менен каптады.


36Жылмаланган таштардан үч катар, кедр устундарынан бир катар коюп, ички короону курду[+].


37Ал төртүнчү жылдын Зуп айында Теңирдин ийбадатканасынын пайдубалын койгон.


38

#### 7

1


Падыша сарайынын курулушу

Ал эми өз үйүн Сулайман он үч жылда куруп бүтүрдү[+].


2Ал Лебанондун жыгачынан үй тургузду, анын узундугу жүз чыканак, туурасы элүү чыканак, бийиктиги отуз чыканак эле. Кедрден төрт катар мамы орнотту. Мамылардын үстүнө кедр устундары коюлду[+].


3Бир катарда он бештен турган кырк беш мамынын үстүнө кедр секи жабылды.


4Бири-бирине тушташ үч катар терезе коюлду.


5Бардык эшиктер жана алардын кашектери төрт бурчтуу болду, үч катар терезелер бири-бирине тушташ болду.


6Узундугун элүү чыканак, туурасын отуз чыканак кылып, мамылардан кире бериш бөлмө курду. Анын алдына мамыларды тургузду, тепкичтүү аянтча жана босого курду[+].


7Бийлик жүргүзүүчү тагы бар дагы бир кире бериш бөлмө курду. Сот жүргүзүү үчүн кире бериш бөлмө куруп, анын полуна кедр жыгачын төшөдү[+].


8Өзү жашаган үйдүн кире бериш бөлмөсүнүн артындагы короону да ушундай жасады. Сулайман аялдыкка алган фараондун кызынын үйүнө да ушундай кире бериш бөлмө курду[+].


9Мунун баары, пайдубалынан баштап чыгып турган үй чатырынын астындагы кырбусуна чейин, сырт жагынан чоң короого чейин ичи-тышы арааланган, өлчөмү менен жылмаланган кымбат таштардан жасалды.


10Үйдүн пайдубалына он чыканак жана сегиз чыканак болгон чоң, кымбат таштар коюлду.


11Анын үстүнө да өлчөмү менен жылмаланган таштар, кедр жыгачы коюлду.


12Чоң короо үч катар коюлган жылмаланган таштар менен, бир катар коюлган кедр устундары менен тегерете тосулган. Теңирдин ийбадатканасынын ички короосу да, кире бериш бөлмөсү да ушундай эле[+].


13[•]Сулайман падыша Тирге киши жиберип, Хурамды чакыртты[+].


14Ал Напталы уруусундагы жесир аялдын уулу эле. Анын атасы тирлик зергер болгон. Ал жезден ар кандай нерселерди жасаган жөндөмдүү, чебер уста эле. Ал Сулайман падышага келип, анын ар кандай жумуштарын кылды[+].


15Ал бийиктиги он сегиз чыканак болгон эки жез мамы жасады, эки мамыны тең он эки чыканак чынжыр менен курчады[+].


16Мамынын башына коюуга жезден эки таажы куйду. Бир таажынын бийиктиги беш чыканак, экинчи таажыныкы да беш чыканак эле.


17Мамылардын үстүндөгү таажылар үчүн согулган торлорду жана чынжыр түрүндөгү боолорду жасады. Ар бир таажыга жетиден чынжыр.


18Мамылардын үстүндөгү таажыларды жаап туруш үчүн, ал торду айланта анар жемишинен эки катар отургузду. Экинчи таажыга да дал ошондой жасады.


19Ал эми кире бериш бөлмөдөгү мамылардын үстүндөгү таажылардын бийиктиги төрт чыканак болуп, лилия гүлүнө окшош жасалды.


20Эки мамынын үстүнө, тордун жанындагы чыгып турган капталынын үсүнүнө таажылар жасалды. Башка таажыга да тегерете катар-катар эки жүз анар жемиши коюлду.


21Мамыларды ийбадаткананын кире бериш бөлмөсүнүн алдына койду. Оң жагына койгон мамыга Жахин деген ат берди, сол жагына койгон мамыга Бууз деген ат берди.


22Мамылардын үстүнө лилия гүлүнө окшош жасалган таажыларды койду. Мамылар ушундайча жасалып бүттү.


23Бир четинен экинчи четине чейин он чыканак болгон, жезден куюлган тептегерек чоң чара жасады, анын бийиктиги беш чыканак, аны отуз чыканак чынжыр менен тегерете курчады[+].


24Чаранын кырбусунун астына жез бадыраңдар тегерете эки катар болуп кошо куюлду, бир чыканакка он бадыраң туура келди. Бадыраңдар чара менен бирге куюлду[+].


25Ал чара он эки өгүздүн үстүндө турган. Өгүздөрдүн үчөө түндүктү, үчөө батышты, үчөө түштүктү, үчөө чыгышты карап турган. Алардын үстүнө чара коюлган, өгүздөрдүн арты чаранын астына кирип турган.


26Анын калыңдыгы алакандай эле, жээги болсо табактын жээгиндей, ачылган лилия гүлүнө окшош жасалган. Анын сыйымдуулугу эки миң бат эле.


27Анан ал он дөңгөлөктүү койгуч жасады, аларды жезден жасады. Ар бир дөңгөлөктүү койгучтун узундугу төрт чыканак, туурасы төрт чыканак, бийиктиги үч чыканак эле.


28Дөңгөлөктүү койгучтардын түзүлүшү мындай: алардын капталдары болгон, капталдары бурчтарындагы тирөөчтөрдүн ортосунда болгон.


29Бурчтарындагы тирөөчтөрдүн ортосундагы капталдарына арстандардын, өгүздөрдүн, керуптардын сүрөттөрү түшүрүлгөн. Бурчтарындагы тирөөчтөрдө да ошондой, ал эми өгүздөр менен арстандардын өйдө жагына да, ылдый жагына да бажырайган гүлдөр оюлуп түшүрүлгөн.


30Ар бир дөңгөлөктүү койгучтун жезден жасалган төрт дөңгөлөгү жана октору болгон. Анын төрт бурчуна, идиштин астына уркуюп чыгып турган тирөөч куюлуп жасалган, бардык тарабына гүлдөр оюлуп түшүрүлгөн.


31Дөңгөлөктүү койгучтун ичинин тереңдиги бир чыканак. Анын ичи тегерек болгон, диаметри бир жарым чыканак, ага өрүлгөн оймолор түшүрүлгөн. Бирок анын капталдары тегерек эмес, төрт бурчтуу.


32Капталдарынын астына төрт дөңгөлөк октору менен бекитилген, ар бир дөңгөлөктүн диаметри бир жарым чыканак.


33Дөңгөлөктөрдүн түзүлүшү майдан арабанын дөңгөлөктөрүнүн түзүлүшүнө окшош. Дөңгөлөктөрдүн октору, алкактары, чабактары жана күпчөктөрү куюлуп жасалган.


34Ар бир дөңгөлөктүү койгучтун төрт бурчу уркуюп чыгып турган. Анын бурчтары уркуюп чыгып турган.


35Дөңгөлөктүү койгучтун үстү тегерек болуп жасалган, анын бийиктиги жарым чыканак. Дөңгөлөктүү койгучтун жогору жагына – капталдарына туткалары кошо куюлуп жасалган.


36Анын туткаларынын бетине, капталдарына керуптардын, арстандардын, курма дарактарынын жана гүлдөрдүн сүрөтүн тегерете жыш түшүрдү.


37Ал он дөңгөлөктүү койгучту мына ушундай жасады. Куюлуп жасалган алардын баарынын өлчөмү, сырткы көрүнүшү бирдей.


38Анан жезден он жуунгуч жасады. Жуунгучтардын ар биринин сыйымдуулугу кырк бат. Ар бир жуунгучтун бийиктиги төрт чыканак. Ар бир дөңгөлөктүү койгучтун үстүнө жуунгуч коюлган.


39Ийбадаткананын оң жагына беш, сол жагына беш дөңгөлөктүү койгуч койду. Ал эми чоң чараны ийбадаткананын оң жагына, түштүк-чыгыш тарабына койду.


40Ошентип, Хурам жуунгучтарды, калактарды, чараларды жасады. Хурам Теңирдин ийбадатканасы үчүн Сулайман падыша тапшырган бардык жумушту бүтүрдү[+].


41Эки мамыны жана алардын башын курчаган эки таажыны, мамылардын башын курчаган эки таажыны жаап турган эки торду,


42эки тордун үстүнө төрт жүз анарды жасады, анарлар торлордо эки катар болуп жайгаштырылган. Ал анарлар мамылардын башын курчаган эки таажыны жаап туруу үчүн жасалган.


43Анан ал он дөңгөлөктүү койгуч жасады, ал дөңгөлөктүү койгучтардын үстүнө он жуунгуч жасады.


44Бир чоң чара жана анын астындагы он эки өгүздү,


45казандарды, калактарды, чараларды жасады. Теңирдин ийбадатканасы үчүн Сулайман падышага Хурам жасап берген бардык нерселер жылмаланып жылтыратылган жезден эле.


46Падыша аларды Иордандын жанында, Саретан менен Сукоттун ортосундагы чопо топурактуу жерде куйган[+].


47Анан Сулайман ушул нерселердин бардыгын өз ордуна койду. Алардын өтө көптүгүнөн жездин салмагы аныкталган жок[+].


48Сулайман Теңирдин ийбадатканасындагы бардык буюмдарды жасады. Алтындан курмандык чалынуучу жай, нан курмандыктары коюлуучу үстөл,[+]


49таза алтындан ийбадаткананын арткы бөлмөсүнүн алдына, сол жагына жана оң жагына беш-бештен чырактан, алтындан чырактарды, гүлдөрдү, кычкачтарды,[+]


50таза алтындан табактарды, бычактарды, чараларды, салгычтарды, жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү идиштерди, алтындан ийбадаткананын ички бөлмөсүнүн – ыйыктын ыйыгы бөлмөсүнүн эшиктеринин илгичтерин, ийбадаткананын эшиктеринин илгичтерин жасады[+].


51

#### 8

1


Келишим сандыгынын ийбадатканага киргизилиши

[•]Ошондо Сулайман падыша Ысрайылдын аксакалдарын, уруу башчыларын, үй-бүлө башчыларын Иерусалимге чакырды, анткени Дөөттүн шаарынан, атап айтканда, Сиондон Теңирдин келишим сандыгын алып келүү керек эле[+].


2Жетинчи деп эсептелген Эйтаним айында бардык ысрайылдыктар майрамга, Сулайман падышанын алдына чогулушту[+].


3Ысрайылдын бүт аксакалдары келишти. Ыйык кызмат кылуучулар келишим сандыгын көтөрүштү.


4Алар Теңирдин келишим сандыгын, жыйын чатырын, анын ичиндеги бардык ыйык буюмдарды көтөрүп жөнөштү. Аларды ыйык кызмат кылуучулар менен лебилер көтөрүп жүрүштү.


5Ал эми Сулайман падыша жана анын алдына чогулган бүт Ысрайыл жамааты келишим сандыгынын алдында бара жатышты. Бодо, майда малдан курмандыкка чалып бара жатышты, аларды көптүгүнөн саноого мүмкүн эмес эле.


6Ыйык кызмат кылуучулар Теңирдин келишим сандыгын ийбадаткананын ички бөлмөсүнө, ыйыктын ыйыгы бөлмөсүнө алып кирип, керуптардын канаттарынын астындагы орунга коюшту[+].


7Анткени сандык коюлуучу жерде керуптар канаттарын жайып турушкан. Сандыкты жана анын шыргыйларын керуптар жаап турган[+].


8Шыргыйлардын учтары ички бөлмөнүн алдындагы ыйыктын ыйыгы бөлмөсүнөн көрүнүп турчу, бирок сыртына чыгып турчу эмес. Алар ушул күнгө чейин ошол жерде.


9Сандыкта эки таш лооктон башка эч нерсе жок эле. Ысрайыл уулдары Мисирден чыккандан кийин, Теңир алар менен келишим түзгөндө, Муса ал таш лоокторду Хорепте сандыкка салган болчу[+].


10Ыйык кызмат кылуучулар ыйык жайдан чыкканда, булут каптап, Теңирдин үйүн толтурду[+].


11Булут каптап тургандыктан, ыйык кызмат кылуучулар кызмат кыла алышкан жок, анткени Теңирдин даңкы Теңирдин ийбадатканасын толтуруп турган эле.


12Ошондо Сулайман: «Теңир Өзүнүн караңгылыкта жашоону кааларын айткан[+].


13Сен түбөлүк жашашың үчүн, Сага ийбадаткана тургуздум», – деди.

14


Сулаймандын элге кайрылышы

[•]Анан падыша бурулуп, чогулган ысрайылдыктарга батасын берди. Ысрайылдыктардын бүткүл жамааты туруп турду[+].


15Падыша аларга мындай деди: «Атам Дөөткө Өз оозу менен айткан, ушул күндө Өз колу менен аткарган Ысрайылдын Кудай-Теңирине даңк! Ал мындай деп айткан:


16“Өз элим Ысрайылды Мисирден алып чыккан күндөн бери Ысрайыл урууларынын бир да шаарын Өзүмдүн ысымым болуп тура турган үй курууга тандап алган жокмун. Бирок Ысрайыл элимди башкарсын деп, Дөөттү тандап алдым”[+].


17Атам Дөөттүн жүрөгүндө Ысрайылдын Кудай-Теңиринин ысымына арнап ийбадаткана тургузам деген каалоо бар эле[+].


18Бирок Теңир атам Дөөткө: “Сенин жүрөгүңдө Менин ысымыма арнап ийбадаткана курам деген каалоо бар. Сенин жүрөгүңдө ушул каалоонун болгону жакшы.


19Бирок ийбадаткананы сен курбайсың. Менин ысымыма арнап ийбадаткананы өз дениңден чыккан уулуң курат”, – деген[+].


20Теңир Өзү айткан сөздү аткарды. Теңир Өзү айткандай, мен атам Дөөттүн ордун басып, Ысрайылдын тагына отуруп, Ысрайылдын Кудай-Теңиринин ысымына арнап ийбадаткана тургуздум[+].


21Ата-бабаларыбызды Мисир жеринен алып чыкканда, Теңирдин алар менен түзгөн келишими салынган сандык үчүн ошол жерге орун даярдадым».

22


Сулаймандын сыйынуусу

[•]Сулайман Теңирдин курмандык чалынуучу жайынын жанында, бүткүл Ысрайыл элинин алдында туруп, колдорун асманга көтөрүп, мындай деди:[+]


23«Ысрайылдын Кудай-Теңири! Жогоруда асманда жана төмөндө жерде Сендей Кудай жок. Сага чын жүрөгү менен берилген кулдарыңа Сен Өзүңдүн келишимиңди сактап, ырайымыңды көрсөтөсүң[+].


24Сен Өз кулуң Дөөткө, атама, айткан Өз сөзүңдү аткардың. Өз оозуң менен айтканды Өз колуң менен ушул күнү аткардың.


25Ысрайылдын Кудай-Теңири, “Сен Менин алдымда жүргөндөй, сенин уулдарың да Менин алдымда жүрүшсө, өз жолдоруна көңүл бурушса, Менин алдымда сенин тукумуң Ысрайылдын тагынан түшпөйт”, – деп, Өз кулуң Дөөткө, атама, айткан Өз сөзүңдү эми аткар[+].


26Ысрайылдын Кудайы, кулуң Дөөткө, менин атама, айткан сөзүң ушул күнү орундалса экен![+]


27Бирок Кудай жерде жашамак беле? Сени мен курган бул ийбадаткана түгүл, асман да, асмандын асманы да батыра албайт[+].


28Бирок Өз кулуңдун сыйынуусуна, өтүнүчүнө кулак сала көр, Кудай-Теңирим! Кулуңдун Сага жалбарган үнүн жана сыйынуусун ук.


29“Менин ысымым ошол жерде болот”, – деп Өзүң айткан ушул жерден, ушул ийбадатканадан күнү-түнү көзүңдү алба. Ушул жерде сыйынган Өз кулуңдун сыйынуусун ук[+].


30Ушул жерде Өз кулуң жана Өз элиң Ысрайыл сыйынганда, алардын жалынуусун ук. Өзүң жашаган жайдан – асмандан угуп, ырайым кыл.


31Жакынына каршы күнөө кылган адамдын каргануусун талап кылышканда, ал карганыш үчүн Сенин курмандык чалынуучу жайыңдын алдына, ушул ийбадатканага келгенде,[+]


32Сен асмандан ук, Өз кулдарыңдын үстүнөн сот жүргүз, күнөөлүүнү айыпта, анын кылган ишин өз мойнуна жүктө, айыпсызды акта, ага актыгына жараша тиешесин бер.


33Өз элиң Ысрайыл Сенин алдыңда күнөө кылгандыгы үчүн душманга жеңилип калганда, Өзүңө кайрылып, Сенин ысымыңды даңктаганда, ушул ийбадатканада Өзүңдөн жалынып сураганда,[+]


34аны асмандан угуп, Өз элиң Ысрайылдын күнөөсүн кечир, алардын ата-бабаларына берген жерге кайра алып кел.


35Сенин алдыңда күнөө кылышкандыгы үчүн асман жабылып, жамгыр жаабай калганда, алар ушул жерде сыйынып, Сенин ысымыңды даңктап, күнөөсүнөн баш тартышканда,[+]


36Сен асмандан ук, Өзүңдүн кулдарыңдын, Өзүңдүн Ысрайыл элиңдин күнөөлөрүн кечир, аларга жүрө турган туура жолду көрсөт, Өз элиңе мураска берген Өз жериңе жамгыр жаадыр[+].


37Жерде ачарчылык, же жугуштуу оору, же куйкалоочу шамал болгондо, же эгинди коңур дат басканда, же жерди чегиртке, курт каптаганда, же душман аларды өздөрүнүн жеринде кысымга алганда, же оору, же алаамат каптаганда,[+]


38Өз элиң Ысрайылдын ичинен кайсы бир адам сыйынып жалынганда, алар алааматты жүрөгү менен сезип, ушул ийбадатканага колун сунушканда,


39Сен асмандан – Өзүң жашаган жайдан угуп, ырайым кыл. Алардын жүрөгүн карап көрүп, ар кимге өз жолуна жараша тиешесин бер, анткени адам баласынын жүрөгүн бир гана Сен билесиң[+].


40Сен Өзүң ата-бабаларыбызга берген жерде жашап жатканда, алар бардык убакта Сенден коркушу үчүн ушундай кыл.


41-43Сенин улуу ысымың, сунулган колуң жана күчтүү билегиң жөнүндө уккан Сенин элиң Ысрайылдын ичинен эмес, бөтөн элден, алыскы жерден Сенин ысымың үчүн кимдир бирөө келип, ушул ийбадаткананын жанында сыйынса, Сен асмандан – Өзүң жашаган жайдан ук, Сени чакырган ошол бөтөн элдик адамдын сураганын бер. Сенин ысымыңды жер бетиндеги бардык элдер билиши үчүн, Өз элиң Ысрайыл сыяктуу Сенден коркушу үчүн, мен курган ушул ийбадаткана Сенин ысымың менен аталарын билиши үчүн ушундай кыл.


44Сенин элиң Сен жиберген жол менен өз душманына каршы согушка чыкканда, Сен тандап алган шаарды, Сенин ысымыңа арнап мен курган ийбадаткананы карап, Сага сыйынганда,


45Сен асмандан алардын сыйынуусун, өтүнүчүн ук, аларга керектүүсүн бер.


46Алар Сенин алдыңда күнөө кылышканда (анткени күнөө кылбаган адам жок), Сен каарданып, аларды душман колуна салып бергенде, душмандар аларды туткундап, алыскы же жакынкы душман жерине алып кетишкенде,[+]


47алар туткунда жүргөн жерде күнөөлөрү үчүн өкүнүп, аларды туткундап кеткендердин жеринде Сага: “Биз күнөө кетирдик, мыйзамсыз иштерди кылдык, биз айыптуубуз”, – деп сыйынышканда,[+]


48аларды туткундап кеткен душмандардын жеринде алар Сага чын жүрөгү менен, жан-дили менен кайрылышканда, Сен алардын ата-бабаларына берген жерди, Сен тандап алган шаарды, Сенин ысымыңа арнап мен курган ийбадаткананы карап сыйынышканда,[+]


49Сен асмандан – Өзүң жашаган жайдан алардын сыйынуусун, өтүнүчүн ук, аларга керектүүсүн бер.


50Өз элиңдин Сенин алдыңда кылган күнөөсүн, Сенин алдыңда кылган мыйзамсыздыгын кечир. Аларга ырайымдуу мамиле кылышы үчүн, аларды туткунга алгандардын жүрөгүндө аёо сезимин ойгот[+].


51Анткени алар Сен Мисирден, темир мештен алып чыккан Өз элиң жана Өз энчиң[+].


52Өз кулуң жана Өз элиң Ысрайыл Сени чакырышканда, алардын сыйынуусун дайыма ук, көздөрүң ачык болуп турсун.


53Анткени, Эгедер Теңир, Сен ата-бабаларыбызды Мисирден алып чыккандан кийин, Өзүңдүн кулуң Муса аркылуу айткандай, аларды бардык элдердин арасынан бөлүп алып, Өзүңө энчилеп алгансың!»[+]

54


Сулаймандын элге бата бериши

Сулайман Теңирге ушинтип сыйынып, өтүнүчүнүн баарын айтып бүткөндөн кийин, Теңирдин курмандык чалынуучу жайынын жанында тизелеп турган жеринен турду, анын колдору болсо жогору көтөрүлүп турган[+].


55Туруп, Ысрайылдын бүткүл жамаатына катуу үн менен мындай деп батасын берди:


56«Өзү айтканындай, Өз эли Ысрайылга тынчтык берген Теңир даңкталсын! Анын Өз кулу Муса аркылуу айткан жакшы сөздөрүнүн бири да аткарылбай калган жок[+].


57Кудай-Теңир биздин ата-бабаларыбыз менен болгондой эле, биз менен да болсун, бизди таштабасын, бизди калтырбасын.


58Биз Анын жолдору менен жүрүшүбүз үчүн, Анын ата-бабаларыбызга берген осуяттарын, буйруктарын, мыйзамдарын аткарышыбыз үчүн, жүрөгүбүздү Өзүнө бурсун[+].


59Теңирдин алдында сыйынганда айткан бул сөздөрүм күнү-түнү Кудай-Теңирибиздин жүрөгүндө болсун, Өз кулуна жана Өзүнүн эли Ысрайылга эмне керек болсо, ошону күн сайын берсин.


60Теңир Кудай экенин, Андан башка Кудай жок экенин бардык элдер билишсин[+].


61Буйруктарын аткарып жашашыңар үчүн жана осуяттарын сакташыңар үчүн, жүрөгүңөр азыркыдай эле Кудай-Теңирибизге толук берилсин».

62


Ийбадаткананын ыйыкталышы

[•]Анан падыша жана бардык ысрайылдыктар Теңирге арнап курмандык чалышты.


63Сулаймандын Теңирге арнап чалган тынчтык курмандыктары булар: жыйырма эки миң бодо, жүз жыйырма миң майда мал. Падыша жана бардык Ысрайыл уулдары Теңирдин ийбадатканасын ушинтип ыйыкташты.


64Ошол эле күнү падыша Теңирдин ийбадатканасынын алдындагы короонун ортоңку бөлүгүн ыйыктап, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты, нан курмандыгын, тынчтык курмандыктарынын майларын өрттөдү. Теңир алдындагы жезден жасалган курмандык чалынуучу жай бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты, нан курмандыгын, тынчтык курмандыктарын өрттөөгө кичинелик кылды[+].


65Сулайман бүт Ысрайыл эли менен жети күн, дагы жети күн, бардыгы он төрт күн майрам өткөрдү. Биздин Кудай-Теңирибиздин алдына Хаматтын кире беришинен Мисир дарыясына чейин жашаган жамаат чогулду[+].


66

#### 9

1


Теңирдин Сулайманга келиши

[•]Сулайман Теңирдин ийбадатканасын, падыша сарайын куруп бүттү, эмнени кааласа, ошонун баарын жасап бүттү.


2Ошондо Теңир мурда Гибондо келгендей, ага экинчи жолу келди[+].


3Теңир ага мындай деди: «Мен сенин сыйынууңду жана өтүнүчүңдү уктум. Сен курган бул ийбадатканада Менин ысымым түбөлүк жашашы үчүн, Мен аны ыйыктадым. Менин көзүм да, жүрөгүм да ал жерде дайыма болот[+].


4Эгер сен Мен сага осуят кылгандардын бардыгын аткарып, Менин алдымда атаң Дөөт сыяктуу таза жүрөк менен адил жашасаң, Менин буйруктарым менен мыйзамдарымды сактасаң,[+]


5анда “Сенин тукумуң Ысрайыл тагынан түшпөйт” деп, атаң Дөөткө айтканымдай, сенин падышачылык тагыңды Ысрайылга түбөлүк коём[+].


6Эгерде силер да, уулдарыңар да Менден четтеп кетсеңер, Менин силерге берген осуяттарым менен буйруктарымды аткарбасаңар, барып, башка кудайларга кызмат кылып, табына баштасаңар,


7анда Мен Өзүм берген жерден Ысрайылды жок кылам, Өзүмдүн ысымым үчүн ыйыктаган ийбадаткананы таштап кетем, ошондо Ысрайыл бүт элдер арасында лакап жана күлкү болот[+].


8Ушул бийик ийбадаткананын жанынан өткөн ар бир адам үрөйү учуп, ышкырып: “Теңир бул жерди жана бул ийбадаткананы эмне үчүн ушундай кылды?” – деп айтат[+].


9Ошондо: “Булар ата-бабаларын Мисир жеринен алып чыккан өздөрүнүн Кудай-Теңирин таштап, башка кудайларды кабыл алып, аларга табынып, кызмат кылышкандыгы үчүн ушул алааматтын баарын Теңир алардын башына салды”, – деп айтышат».

10


Сулайман менен Хирамдын ортосундагы келишим

[•]Сулайман эки үйдү – Теңир үйү менен падыша сарайын жыйырма жылда куруп бүттү[+].


11Тир падышасы Хирам Сулайманга каалашынча кедр жана кипарис жыгачын, алтын жеткирип тургандыгы үчүн, Сулайман падыша Хирамга Галилея жеринен жыйырма шаар берди.


12Хирам Сулайман берген шаарларды көрүү үчүн, Тирден чыкты. Бирок алар ага жаккан жок.


13Ал: «Бир тууганым, сен мага эмне деген шаарларды бергенсиң?» – деди. Анан Хирам аларды Кабул жери деп атады, ушул күнгө чейин ал ушундай аталат.


14Падышага Хирам жүз жыйырма талант алтын жөнөттү.

15


Сулаймандын убагында Ысрайылдын гүлдөшү

Сулайман падыша Теңирдин ийбадатканасын, өз үйүн курууга, Мило сепилин, Иерусалим дубалын, Хатсорду, Мегидону жана Гезерди калыбына келтирүүгө жумшоо үчүн ушундай салык салган эле[+].


16Мисир падышасы фараон келип, Гезерди басып алды да, аны өрттөп, шаарда жашаган канаандыктарды кырып, аны Сулаймандын аялы болгон өз кызынын себине берди[+].


17Сулайман Гезерди жана төмөнкү Бейт-Коронду,[+]


18Баалатты жана чөлдөгү Тадморду,


19эгин сактай турган бардык шаарларды, майдан арабалар үчүн, атчан аскерлер үчүн шаарларды, Иерусалимде, Лебанондо жана өзүнө караштуу бардык жерлерде эмнени кургусу келсе, ошолордун бардыгын курду[+].


20Аморлуктардын, хеттиктердин, периздиктердин, хибиликтердин жана жебустуктардын аман калгандарын,


21Ысрайыл уулдары жок кыла албай калган алардын балдарын Сулайман кул сыяктуу жумушка салды, ушул күнгө чейин ошондой.


22Сулайман Ысрайыл уулдарын жумушка салган жок, аларды жоокер, кызматчы, төрө, аскер башчы, майдан арабаларга жана атчан жоокерлерге башчы кылды[+].


23Сулаймандын жумушчуларынын үстүнөн караган көзөмөлдөөчүлөрдүн саны беш жүз элүү болчу.


24Фараондун кызы Дөөттүн шаарынан Сулайман куруп берген үйгө көчүп келди. Анан Сулайман Мило сепилин курду[+].


25Сулайман Теңирге арнап өзү курган курмандык чалынуучу жайга жылына үч жолу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды, тынчтык курмандыктарын чалып, Теңирдин алдында жыпар жыттуу заттарды түтөтүп турду. Ошентип, ал үйдү куруп бүтүрдү.


26Сулайман падыша ошондой эле Эдом жериндеги, Кызыл деңиздин жээгиндеги, Эйлаттын жанындагы Этсатон-Геберде кеме курду[+].


27Хирам деңизди жакшы билген кол астындагы кемечилерин Сулаймандын кол астындагы кишилери менен бирге кеме менен жөнөттү[+].


28

#### 10

1


Шебалык падыша аял

[•]Теңирдин ысымын даңктаган Сулаймандын даңкы жөнүндө уккан шебалык падыша аял аны табышмак айтып сынаганы келди[+].


2Ал Иерусалимге өтө көп байлык менен келди. Төөлөрүнө жыпар жыттуу заттарды, көп сандаган алтындарды, асыл таштарды жүктөп алган эле. Ал Сулайманга келип, жүрөгүндөгү бардык нерсе жөнүндө аны менен сүйлөштү[+].


3Сулайман анын бардык суроолоруна жооп берди. Падыша билбеген, жооп бере албаган бир да суроо болгон жок.


4Шебалык падыша аял Сулаймандын акылмандуулугун жана анын курган үйүн,


5анын дасторконундагы тамак-ашын, кулдарынын турак-жайын, анын кызматчыларынын кызматын, алардын кийимдерин, анын шарап сунуучуларын, Теңирдин ийбадатканасында бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды чалганын көрдү. Таң калганын жашыра албай, падышага мындай деди:


6«Өз жеримде сенин иштериң менен акылмандуулугуң жөнүндө уккандарым чындык экен.


7Бирок келип, өз көзүм менен көрмөйүнчө, айтылган сөздөргө ишенген эмес элем. Мага жарымы да айтылбаптыр. Сен мен уккандан да акылдуу экенсиң, байлыгың мен уккандан да көп экен.


8Дайыма сенин алдыңда туруп, акылмандуулугуңду уккан элиң да, кызматчыларың да бактылуу!


9Сени Ысрайылдын тагына отургузуп, сага ырайым кылган Кудай-Теңириңе даңк! Теңир Ысрайылды түбөлүктүү сүйүү менен сүйгөндүктөн, адилет жана туура сот жүргүзсүн деп, сени падыша коюптур»[+].


10Ал падышага жүз жыйырма талант алтын, өтө көп жыпар жыттуу зат жана асыл таш белек кылды. Сулайман падышага шебалык падыша аял тартуу кылганчалык көп жыпар жыттуу зат эч качан келген эмес.


11Опирден алтын ташыган Хирамдын кемеси менен Опирден өтө көп кызыл жыгач жана асыл таштарды алып келишти[+].


12Ошол кызыл жыгачтардан падыша Теңирдин ийбадатканасынын, падыша сарайынын тепкичтери үчүн тосмолорду, ырчылар үчүн гуслилер менен арфаларды жасатты. Мынчалык көп кызыл жыгач буга чейин эч качан келген эмес, мындайды ушул күнгө чейин эч ким көргөн эмес.


13Сулайман падыша шебалык падыша аялга өз колу менен берген белектеринен тышкары анын каалаганынын жана сураганынын баарын берди. Анан ал кулдары менен өз жерине кайтты.

14


Сулайман падышанын байлыгы

[•]Сулайманга жыл сайын келүүчү алтындын салмагы – алты жүз алтымыш алты алтын талант.


15Андан тышкары, соодагерлер, көпөстөр, Аравиянын бардык падышалары, дубан башчылары ага алтын алып келип турушчу.


16Сулайман падыша алтынды балка менен согуп, эки жүз чоң калкан жасады. Ар бир калканга алты жүз шекелден алтын кетти.


17Алтынды балка менен согуп, үч жүз кичине калкан жасады, ар бир калканга үчтөн мина алтын кетти. Падыша аларды Лебанон жыгачынан курулган үйгө койду[+].


18Падыша пилдин сөөгүнөн чоң такты жасап, аны таза алтын менен каптады.


19Ал тактынын алты баскычы бар эле. Тактынын артынын жогору жагы тегерек болчу, орундугунун эки жагында чыканак койгучу бар болчу. Тактынын эки капталында эки арстан турчу.


20Алты баскычтын эки жагында он эки арстан турчу. Мындай бир да падышачылыкта болгон эмес.


21Сулайман падышанын суусундук ичүүчү идиштеринин бардыгы алтындан, Лебанон жыгачынан курулган үйдөгү идиштердин бардыгы таза алтындан эле. Күмүштөн жасалган эч нерсе жок болчу, анткени Сулаймандын убагында күмүш бааланчу эмес[+].


22Себеби Хирамдын кемеси менен бирге падышанын деңизде Таршыш кемеси болгон. Таршыш кемеси менен үч жылда бир жолу алтын-күмүштөр, пил сөөгү, маймылдар жана тоос куштары алып келинип турчу[+].


23Сулайман падыша байлыгы жана акылмандуулугу жагынан бүт жер жүзүндөгү падышалардан жогору эле[+].


24Кудай тарабынан берилген Сулаймандын акылмандуулугун угуш үчүн, жер жүзүндөгү бардык падышалар Сулайманды көргүлөрү келген[+].


25Алар ага белек катарында алтын жана күмүш идиштерди, кийимдерди, куралдарды, жыпар жыттуу заттарды, аттарды жана качырларды жыл сайын тартуулап турушчу.


26Ошондой эле Сулайман майдан арабаларын жана атчан жоокерлерин көбөйттү. Анын атчан жоокерлери он эки миң, майдан арабалары бир миң төрт жүз болду. Падыша аларды майдан арабалар үчүн курулган шаарларга жана өзү жашаган шаарга, Иерусалимге жайгаштырды[+].


27Падыша Иерусалимде күмүштү жөнөкөй таштарга теңеди, кедр дарактары өтө көп болгондуктан, аларды ойдуңда өсүүчү тыт жыгачы менен бирдей кылды.


28Сулайман падышага аттарды Кебейден жана Мисирден алып келишчү. Аларды Кебейден падышанын соодагерлери акчага сатып алышчу[+].


29

#### 11

1


Сулаймандын Кудайды унутушу

Сулайман падыша фараондун кызынан башка, жат жердик көп аялдарды: мааптык, амондук, эдомдук, сидондук, хеттик аялдарды сүйдү.


2Теңир Ысрайыл уулдарына ал элдер жөнүндө «Алар силердин жүрөгүңөрдү өз кудайларына буруп кетпеши үчүн, аларга кошулбагыла, алар да силерге кошулбасын», – деп айткан эле. Сулайман аларды сүйүп, аларга жүрөгүн берди[+].


3Анын жети жүз аялы, үч жүз күң аялы бар эле. Ал аялдар анын жүрөгүн ээлеп, жолдон чыгарышты.


4Сулайман карып калган мезгилде, аялдары анын жүрөгүн башка кудайларга бурушту, анын жүрөгү атасы Дөөттүн жүрөгү сыяктуу Кудай-Теңирге толук берилген жок[+].


5Сулайман сидондуктардын кудайы Ашейрага жана амондуктардын жийиркеничине – Милкомго кызмат кыла баштады[+].


6Сулайман Теңирге жакпаган иштерди кылды, атасы Дөөт сыяктуу Теңирди толук ээрчиген жок.


7Сулайман Иерусалимдин чыгышындагы тоого мааптыктардын жийиркеничине – Кемошко, амондуктардын жийиркеничине – Молохко арнап буткана курду[+].


8Өз кудайларына арнап жыпар жыттуу зат түтөткөн жана курмандык чалган бардык жат жердик аялдары үчүн ал ушундай кылды.


9Эки жолу келген Ысрайылдын Кудай-Теңиринен жүрөгүн алыстаткандыгы үчүн, Теңир Сулайманга каарданды[+].


10Теңир ага башка кудайларды ээрчибөөнү буйрук кылды, бирок ал Теңирдин буйругун аткарган жок[+].


11Ошондо Теңир Сулайманга мындай деди: «Ушундай кылганың үчүн, Менин келишимимди, сага буйруган мыйзамдарымды сактабаганың үчүн, сенден падышачылыкты тартып алып, өзүңдүн кулуңа берем[+].


12Бирок атаң Дөөт үчүн Мен муну сенин убагыңда кылбайм. Аны сенин уулуңдун колунан тартып алам.


13Бирок падышачылыкты толугу менен тартып албайм. Өз кулум Дөөт үчүн, Өзүм тандап алган Иерусалим үчүн уулуңа бир урууну берем»[+].

14


Сулаймандын душмандары

Ошентип, Теңир Эдом падышасынын тукумунан эдомдук Адатты Сулайманга душман кылды.


15Дөөт Эдомдо жүргөндө, аскер башчы Жойап өлтүрүлгөндөрдү көргө койгону келип, Эдомдогу эркек аттуунун баарын кырып салганда,[+]


16Жойап менен ысрайылдыктар Эдомдогу эркек аттуулардын баарын кырып бүткөнчө, ал жерде алты ай жашап турушкан.


17Ушул Адат жана анын атасына кызмат кылган бир нече эдомдук Мисирге качып кетишкен. Ошондо Адат кичинекей бала болчу.


18Алар Мидиан жеринен чыгып, Паранга келишкен. Анан алар Парандан кишилерди алып, Мисирге, Мисир падышасына, фараонго келишкен. Фараон ага үй берген, кызмат акы белгилеген, жер берген[+].


19Адат фараондон чоң ырайым тапкан, андыктан ал ага өзүнүн аялы ханыша Тахпенестин сиңдисин аялдыкка берген.


20Тахпенестин сиңдиси ага Генубат аттуу уул төрөп берген. Аны Тахпенес фараондун үйүндө тарбиялаган. Генубат фараондун балдары менен бирге фараондун үйүндө жашаган.


21Адат Дөөттүн ата-бабаларына кошулганын жана аскер башчы Жойаптын өлгөнүн укканда, фараонго: «Мени коё бер, өз жериме кетейин», – деген.


22Фараон ага: «Өз жериңе кеткиң келгидей, менин жеримде бир нерсеге муктаж болуп жатасыңбы?» – деген. Ал: «Эч нерсеге муктаж болгон жокмун, бирок мени коё бер», – деп жооп берген.


23Өз мырзасы, Соба падышасы Ададезерден качып кеткен Элийада уулу Резонду да Кудай Сулайманга душман кылды[+].


24Адедазар Дөөттөн жеңилип калганда, Резон тегерегине кишилерди топтоп, каракчылар тобунун жетекчиси болуп алган. Алар Дамаскка барып отурукташып, Дамаскта бийлик кылышкан[+].


25Ал Сирияга падыша болуп алып, Сулаймандын өмүрү өткөнчө, Ысрайылга душман болду. Адат кылган жамандыктан тышкары ал Ысрайылга дайыма зыян келтирчү.

26


Кудайдын Жаробамга берген убадасы

Эпрайым уруусунан серейдалык Небат уулу Жаробам, Сулаймандын кулу, падышага кол көтөрдү. Анын жесир калган энесинин аты – Серуя.


27Анын падышага кол көтөргөнүнүн себеби мындай: Сулайман Мило сепилин куруп, атасы Дөөттүн шаарын оңдоп жаткан[+].


28Жаробам эр жүрөк жигит эле. Сулайман бул жаш жигиттин ишке жөндөмдүү экендигин байкап, аны Жусуптун тукумундагы жумушчуларга көзөмөлдөөчү кылып дайындаган.


29Ошол убакта Жаробам Иерусалимден чыкты. Ага жолдон шилолук Акия пайгамбар жолукту. Анын кийими жаңы эле. Талаада алар экөө гана болчу[+].


30Акия кийимин чечип, аны он эки бөлүк кылып айрып салды[+].


31Анан Жаробамга мындай деди: «Он бөлүгүн өзүңө ал, анткени Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: Мына, Мен Сулаймандын колунан падышачылыкты тартып алып, он урууну сага берип жатам[+].


32Ал эми ага Менин кулум Дөөт үчүн жана бүт Ысрайыл урууларынын ичинен Мен тандап алган Иерусалим шаары үчүн бир уруу калат.


33Анткени алар Мени таштап, Сидон кудайы Ашейрага, Маап кудайы Кемошко, Амон кудайы Милкомго табына башташты. Менин мыйзамдарым менен буйруктарымды сактаган атасы Дөөттөй болбой, Менин алдымда Мага жакпаган иштерди кылышты, Менин жолум менен жүрүшкөн жок[+].


34Мен анын колунан бүт падышачылыкты тартып албайм, Менин мыйзамдарым менен буйруктарымды сактаган, Өзүм тандап алган кулум Дөөт үчүн Мен аны өмүрү өткөнчө өкүмдар кылып калтырам.


35Бирок падышачылыкты анын уулунун колунан тартып алып, сага он урууну берем.


36Өзүмдүн ысымым болуп турушу үчүн тандап алган Иерусалим шаарында, Менин алдымда кулум Дөөттүн чырагы түбөлүккө жаркырап турушу үчүн, анын уулуна бир урууну берем[+].


37Мен сени тандап алдым, сен жүрөгүң каалаган нерсенин бардыгынын үстүнөн бийлик кыласың, Ысрайылга падыша болосуң.


38Эгер сен Менин кулум Дөөттөй болуп, Мен берген осуяттардын бардыгын сактасаң, Менин жолдорум менен жүрсөң, Менин көз алдымда Мага жаккан иштерди кылсаң, Мен берген мыйзамдар менен буйруктардын бардыгын аткарсаң, Мен сени менен болуп, Дөөттүн үйүн тургузгандай, сенин үйүңдү бекем тургузам, Ысрайылды сага берем[+].


39Мен Сулайман үчүн Дөөт тукумун басынтам, бирок түбөлүккө эмес».


40Сулайман Жаробамды өлтүргүсү келди, бирок Жаробам турду да, Мисирге, Мисир падышасы Шишакка качып кетти. Ал Мисирде Сулайман өлгөнгө чейин жашады[+].

41


Сулаймандын көз жумушу

[•]Сулаймандын калган сөздөрү, кылган бардык иштери, акылмандуулугу Сулаймандын иштери жазылган китепте баяндалган.


42Сулайман Иерусалимде, бүт Ысрайылга кырк жыл падышачылык кылды.


43

#### 12

1


Ысрайылдын эки падышачылыкка бөлүнүшү

[•]Рехабам Шекемге кетти, анткени аны такка отургузуу үчүн, бүт Ысрайыл эли Шекемге келди[+].


2Сулайман падышадан качып, дагы эле Мисирде жүргөн Небат уулу Жаробам бул жөнүндө угуп, Мисирден кайтып келди[+].


3Киши жиберип, аны чакыртышты. Ошондо Жаробам жана ысрайылдыктардын бүт жамааты Рехабамга келип, мындай деп айтышты:


4«Сенин атаң биздин мойнубузга оор моюнтурук салган, эми сен атаң жүктөгөн оор жумушту, мойнубузга салган оор моюнтурукту жеңилдет, ошондо биз сага кызмат кылабыз»[+].


5Рехабам аларга: «Баргыла да, үч күндөн кийин мага кайра келгиле», – деди. Эл тарап кетти.


6Рехабам падыша атасы Сулайман тирүү кезинде анын алдында жүргөн карыялар менен кеңешип: «Бул элге эмне деп жооп берейин? Кандай кеңеш бересиңер?» – деди.


7Алар ага: «Эгер сен ушул күнү бул элге кул болуп, аларга кызмат кылсаң, аларды ыраазы кылсаң, аларга жакшы сөздөрдү айтсаң, анда алар түбөлүккө сага кул болушат», – деп айтышты.


8Бирок ал карылардын айткан кеңешин четке какты. Ал өзү менен бирге өскөн, алдында кызмат кылган жаштар менен кеңешти.


9Аларга мындай деди: «“Атаң мойнубузга салган моюнтурукту жеңилдет”, – деген бул элге эмне деп жооп берейин? Кандай кеңеш бересиңер?»


10Аны менен бирге өскөн жаштар ага мындай дешти: «“Атаң мойнубузга оор моюнтурук салган, сен аны жеңилдет”, – деп айткан элге: “Менин чыпалагым атамдын белинен жоонураак.


11Атам силердин мойнуңарга оор моюнтурук салып эзген болсо, мен аны андан бетер оорлотом. Атам силерди камчы менен жазалаган, а мен силерди тикенек менен жазалайм”, – деп айт».


12Падышанын «Үч күндөн кийин мага келгиле» деген буйругу боюнча үчүнчү күнү Жаробам жана бүт эл Рехабамга келишти.


13Падыша элге катаал жооп берди, карыялардын берген кеңешин четке какты[+].


14Ал жаш адамдардын кеңеши менен: «Менин атам силердин мойнуңарга оор моюнтурук салган, а мен аны андан бетер оорлотом. Атам силерди камчы менен жазалаган, а мен силерди тикенек менен жазалайм», – деди.


15Падыша элге кулак салган жок, анткени Теңирдин шилолук Акия аркылуу Небат уулу Жаробамга айткан сөзү ордунан чыгышы үчүн Теңир тарабынан ушундай белгиленген эле[+].


16Бүт ысрайылдыктар падышанын укпай койгонун көрүштү. Ошондо эл падышага: «Дөөттө биздин кайсы бөлүгүбүз бар эле? Жышайдын уулунда үлүшүбүз жок. Ысрайыл, өз-өз чатырыңа жөнө! Дөөт, эми сен өз урууларыңды бил!» – деп айтты. Ошентип, Ысрайыл өз чатырларына тарады[+].


17Рехабам Жүйүттүн шаарларында жашаган Ысрайыл уулдарына гана падышачылык кылды.


18Рехабам падыша салык жыйноочулардын башчысы Адонурамды жиберди, бирок ысрайылдыктар аны таш бараңга алып өлтүрүп салышты. Рехабам падыша Иерусалимге качып кетиш үчүн, шашылыш түрдө майдан арабага түштү[+].


19Ысрайыл ушул күнгө чейин Дөөттүн тукумуна каршы.


20Ысрайылдыктар Жаробамдын кайтып келгенин угушканда, киши жиберип, аны жыйынга чакыртышып, ысрайылдыктарга падыша кылып алышты. Дөөт тарапта Жүйүт жана Бенжемин урууларынан башка эч ким калган жок[+].

21


Шемайдын пайгамбарчылыктары

Рехабам Иерусалимге келип, Ысрайыл уруулары менен согушуп, Сулаймандын уулу Рехабамга падышачылыкты кайтарыш үчүн, бүткүл Жүйүт уруусунан жана Бенжемин уруусунан тандалган жүз сексен миң аскер топтоду.


22Кудайдын кишиси Шемайга Кудайдан мындай сөз айтылды:[+]


23«Жүйүт падышасы Сулаймандын уулу Рехабамга, Жүйүт жана Бенжемин урууларына жана калган элге айт:


24Теңир мындай дейт: Бир тууганыңар Ысрайыл уулдарына барбагыла жана согуш баштабагыла. Ар бириңер үйүңөргө кайткыла, анткени бул Менден болду». Алар Теңирдин тилин алышып, Теңирдин сөзү боюнча кайра кайтышты.

25


Жаробамдын жасалма кудайга табынышы

Жаробам Эпрайым тоосундагы Шекемди чеп куруп бекемдеп, ошол жерге отурукташты. Ал жерден чыгып, Пенуелди чеп куруп бекемдеди[+].


26Анан Жаробам өз жүрөгүндө мындай деди: «Падышачылык Дөөттүн тукумуна кайра өтүп кетиши ыктымал.


27Эгерде бул эл Иерусалимдеги Теңир үйүнө курмандык чалууга бара турган болсо, анда бул элдин жүрөгү өз өкүмдарына, Жүйүт падышасы Рехабамга тартылып кетет. Анан мени өлтүрүп, Жүйүт падышасы Рехабамга кайра кетип калышат»[+].


28Анан падыша кеңешип, алтындан эки букачар жасап, элге: «Силерге Иерусалимге баруунун кереги жок. Ысрайыл, сени Мисир жеринен алып чыккан кудайларың мына!» – деди[+].


29Анын бирин Бейтелге, экинчисин Данга койду.


30Бул элди күнөөгө түрттү, анткени эл Бейтелге, атүгүл, Данга да барып турду.


31Ал бийик жерге буткана курду да, Леби уулдарынан эмес, эл ичинен буткана кызматчыларын койду.


32Жүйүт жериндеги майрамга окшош кылып, Жаробам сегизинчи айдын он бешинчи күнүн майрам кылып белгиледи. Курмандык чалынуучу жайда курмандыктарды чалды. Бейтелде да өзү жасаган букачарларга курмандык чалды. Ал Бейтелге курган бутканага кызматчыларды койду.


33

#### 13

1


Пайгамбардын Жаробамды ашкерелеши

Жаробам курмандык чалынуучу жайдын жанына туруп, жыпар жыттуу зат түтөткөнү жатканда, Теңирдин сөзү боюнча Жүйүт жеринен Бейтелге Кудайдын кишиси келди[+].


2Ал Теңирдин сөзүн жарыя кылып, курмандык чалынуучу жайга мындай деди: «Курмандык чалынуучу жай, курмандык чалынуучу жай! Теңир мындай дейт: Дөөттүн тукумунан Жошия деген уул төрөлөт, ал сенин үстүңдө жыпар жыттуу зат түтөткөн буткана кызматчыларын сенин үстүңдө курмандыкка чалып, сенин үстүңдө адамдардын сөөктөрүн өрттөйт[+].


3Бул сөздү Теңир айтканын мына бул жышаан далилдейт: бул курмандык чалынуучу жай урайт, үстүндөгү күлү чачылат», – деп, ошол күнү жышаан берди.


4Падыша Бейтелдеги курмандык чалынуучу жайга сүйлөгөн Кудайдын кишисинин сөзүн укканда, Жаробам курмандык чалынуучу жайдан колун сунуп: «Аны кармагыла», – деди. Ошондо анын сунган колу сенейип катып калды, ал колун өзүнө тарта албай койду.


5Курмандык чалынуучу жай урап, үстүндөгү күлү Теңирдин сөзү боюнча, Кудайдын кишиси көрсөткөн белги боюнча чачылды.


6Ошондо падыша Кудайдын кишисине: «Колу ордуна келсин деп, Кудай-Теңириңе жалынып сыйын», – деди. Кудайдын кишиси Теңирге жалынды. Падышанын колу калыбына келип, мурункусундай болуп калды[+].


7Падыша Кудайдын кишисине: «Мени менен үйгө кирип, тамак ичип, кубаттанып ал, мен сага белек берем», – деди.


8Бирок Кудайдын кишиси падышага мындай деди: «Мага үйүңдүн жарымын берсең да, сени менен барбайм, бул жерде нан да жебейм, суу да ичпейм[+].


9Анткени: “Ал жерден нан да жебе, суу да ичпе, өзүң барган жол менен кайтып келбе”, – деп, Теңир мага буйрук берген».


10Ал башка жол менен кетти, Бейтелге келген жолу менен кайткан жок.


11Бейтелде бир кары пайгамбар жашачу. Баласы келип, ага Кудайдын кишисинин Бейтелде кылган иштерин айтып берди. Анын падышага айткан сөздөрүн да балдары атасына айтып беришти.


12Ошондо атасы алардан: «Ал кайсы жол менен кетти?» – деп сурады. Балдары ага Жүйүт жеринен келген Кудайдын кишисинин кайсы жол менен кеткенин көрсөтүп беришти.


13Ал балдарына: «Мага эшекти токуп бергиле», – деди. Алар эшекти токуп беришти, ал эшекке минди.


14Ал Кудайдын кишисинин артынан барып, аны эмен дарагынын түбүндө отурган жеринен таап, мындай деди: «Жүйүт жеринен келген Кудайдын кишиси сенсиңби?» Ал: «Менмин», – деди.


15Тиги: «Менин үйүмө кирип, нан же», –деди.


16Ал мындай деди: «Мен артка кайрылып, сеникине бара албайм. Бул жерде нан да жебейм, суу да ичпейм.


17Анткени Теңир мага: “Ал жерде нан да жебе, суу да ичпе, барган жолуң менен кайра келбе”, – деп айткан».


18Ошондо ал ага мындай деди: «Мен деле сендей пайгамбармын, периште мага Теңирдин сөзүн айткан: “Аны үйүңө кайрып кел. Нан жеп, суу ичип алсын”». Бирок ал калп айтып койду.


19Тигил аны менен кайрылып келди, анын үйүнөн нан жеп, суу ичти.


20Алар дасторкондо отурушканда эле, аны артка кайрып келген пайгамбарга Теңирден сөз болду.


21Ал Жүйүт жеринен келген Кудайдын кишисине мындай деди: «Теңир мындай дейт: Теңирдин сөзүнө моюн сунбаганың үчүн, Кудай-Теңириңдин “Нан да жебе, суу да ичпе” деген буйругун аткарбай,


22кайрылып келип, ал жерде суу ичип, нан жегениң үчүн, сөөгүң ата-бабаларыңдын мүрзөсүнө коюлбайт».


23Жолунан кайрылып келген пайгамбар нан жеп, суу ичкенден кийин, кары пайгамбар ага эшек токуп берди.


24Ал жолуна түштү. Жолунан арстан чыгып, аны өлтүрүп салды. Анын өлүгү жолдо жатты. Эшек менен арстан болсо өлүктүн жанында турду[+].


25Жолдо жаткан өлүктү жана анын жанында турган арстанды алардын жанынан өткөн кишилер көрүшүп, кары пайгамбар жашаган шаарга келип айтышты.


26Аны жолдон кайрып келген пайгамбар муну угуп: «Ал – Теңирдин сөзүнө моюн сунбаган Кудайдын кишиси. Ага айтылган Теңирдин сөзү боюнча Теңир аны арстанга салып берди, арстан аны жара тартып өлтүрдү», – деди.


27Анан балдарына: «Мага эшекти токуп бергиле», – деди. Алар токуп беришти.


28Ал барып, анын жолдо жаткан өлүгүн тапты. Эшек менен арстан өлүктүн жанында турган экен. Арстан өлүктү жебептир, эшекти да жара тартпаптыр.


29Пайгамбар Кудайдын кишисинин өлүгүн көтөрүп, эшекке артып, алып кетти. Аза күтүп көргө коюш үчүн, кары пайгамбар аны өз шаарына алып кетти.


30Анын өлүгүн өз мүрзөсүнө коюп: «Оо, бир боорум ай!» – деп ыйлады.


31Аны көргө койгондон кийин, ал өз балдарына мындай деди: «Мен өлгөндө, мени Кудайдын кишиси коюлган мүрзөгө койгула. Менин сөөгүмдү анын сөөгүнүн жанына койгула.


32Анткени анын Бейтелдеги курмандык чалынуучу жай жөнүндө жана Самария шаарларындагы бийик жерлерде турган бутканалар жөнүндө Теңирдин буйругу боюнча айткан сөзү орундалат».

33


Жаробамдын жаман иштерин улантышы

Ушул окуядан кийин да Жаробам өзүнүн жаман жолунан кайткан жок, бийик жерлердеги бутканаларга элден ыйык кызмат кылуучуларды коюуну уланта берди. Ким кааласа, ал аны буткана кызматчысы кылып дайындачу, ал буткана кызматчысы болуп калчу.


34

#### 14

1


Жаробамдын уулунун өлүшү

Ошол убакта Жаробамдын уулу Абия ооруп калды.


2Жаробам аялына мындай деди: «Тур, менин аялым экениңди тааный албагыдай болуп кийин да, Шилого жөнө. Ал жерде Акия деген пайгамбар бар. Ал менин ушул элге падыша болорумду алдын ала айткан[+].


3Он нан, бир нече токоч, бир кумура бал алып, ага баргын. Ал сага баланын эмне болорун айтат»[+].


4Жаробамдын аялы ошондой кылды. Турду да, Шилого бет алып, Акиянын үйүнө келди. Акия карып, көзү көрбөй калган эле.


5Ошондо Теңир Акияга: «Сага Жаробамдын аялы уулу жөнүндө сураганы келе жатат, анткени ал ооруп жатат. Ага ушундай, ушундай деп айт. Ал башкача кийинип келет», – деди.


6Аял эшиктен киргенде, Акия анын баскан кадамынын дабышын угуп, мындай деди: «Кир, Жаробамдын аялы. Башкача кийингениңе эмне себеп болду? Менин сага айта турган жаман кабарым бар.


7Жаробамга барып айт: Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: “Мен сени жөнөкөй элдин арасынан көтөрүп, Өзүмдүн Ысрайыл элиме жол башчы койгом[+].


8Дөөттүн тукумунан падышачылыкты тартып алып, аны сага бердим. Сен болсо Менин осуяттарымды аткарган, Менин алдымда Мага жаккан гана иштерди кылып, Мени чын жүрөгү менен ээрчиген кулум Дөөттөй болгон жоксуң[+].


9Сен өзүңдөн мурункулардын баарынан жаман иш кылдың: Мени четке кагып, өзүңө моло таштарды жана жасалма кудайларды жасап, Мени каарданттың[+].


10Бул үчүн Мен Жаробамдын тукумуна каран түн түшүрөм, Жаробамдын эркек аттууларынын баарын, камактагыларын да, эркиндиктегилерин да кырам, таштандыны шыпыргандай, Жаробамдын тукумун да шыпырып салам[+].


11Шаарда Жаробамдын тукумунан кимиси өлсө да, аны иттер жейт, талаада өлгөндөрүн асман куштары чокуп жейт”. Анткени Теңир ушинтип айтты[+].


12Тур, үйүңө бар, шаарга кирериң менен балаң өлөт.


13Бүт Ысрайыл аза күтүп, аны көргө коёт, анткени Жаробамдын тукумунан ошол гана көргө кирет. Анткени андан, Жаробамдын тукумунан Ысрайылдын Кудай-Теңиринин алдында жакшы нерсе табылды[+].


14Теңир Ысрайылга падыша коёт, ал Жаробамдын ушул күнү төрөлгөн тукумун да, кийин төрөлгөн тукумун да жок кылат. Бул абдан жакын калды[+].


15Теңир Ысрайылды талкалайт, ал сууда термелген камыштай болот, ата-бабаларына берген бул асыл жерден ысрайылдыктарды алып ыргытат, өздөрүнө буркандарды жасап, Теңирди каардантышкандыгы үчүн, аларды дарыядан ары чачыратат[+].


16Жаробамдын кылган күнөөлөрү үчүн жана ал өз күнөөлөрү менен бүт Ысрайылды күнөөгө батыргандыгы үчүн Теңир Ысрайылды таштап салат».


17Жаробамдын аялы туруп, үйүн көздөй бет алып, Тирса шаарына келди. Ал үйүнүн босогосун жаңы гана аттаганда, баласы өлүп калды.


18Теңирдин Өз кулу Акия пайгамбар аркылуу айткан сөзү боюнча бүт Ысрайыл аза күтүп, аны көргө койду.

19


Жаробамдын өлүшү

Жаробамдын кандай согуш жүргүзүп, кандай падышачылык кылганы жана башка иштери Ысрайыл падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган[+].


20Жаробам жыйырма эки жыл падышачылык кылды. Ал ата-бабаларына кошулду, анын ордуна уулу Надап такка отурду.

21


Рехабам – Жүйүт падышасы

[•]Сулаймандын уулу Рехабам Жүйүт жеринде падышачылык кылды. Теңир Өзүнүн ысымы болуп турушу үчүн Ысрайыл урууларынын ичинен тандап алган Иерусалим шаарында Рехабам он жети жыл падышачылык кылды. Ал такка отурган кезде кырк бир жашта эле. Анын энеси Наама деген амондук аял эле.


22Жүйүт Теңирге жакпаган иштерди кылып, ата-бабаларынан көбүрөөк күнөө кылып, Теңирди каардантты.


23Алар ар кандай бийик жерлерге, көлөкөлүү дарактардын астына бутканаларды куруп, балбалдарды, Ашейра бурканын орнотушту.


24Ушул жерде бузулгандар да бар эле, алар Ысрайыл уулдарынын алдынан Теңир кууп чыккан элдердин бардык жийиркеничтүү иштерин жасашчу[+].


25Рехабамдын падышачылыгынын бешинчи жылы Мисир падышасы Шишак Иерусалимге кол салып,[+]


26Теңир үйүндөгү, падыша сарайындагы асыл буюмдардын баарын алды. Сулайман жасаган алтын калкандарды да алды[+].


27Рехабам падыша алардын ордуна жезден калкандарды жасап, аларды падыша сарайын кайтарган сакчылардын башчыларынын колуна берди.


28Падыша Теңир үйүнө бара жатканда, аларды сакчылар көтөрүп алышчу, анан кайра сакчылар үйүнө алып барып коюшчу.


29Рехабам жөнүндө жана анын бүт иштери жөнүндө Жүйүт падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.


30Рехабам менен Жаробамдын ортосунда дайыма согуш болуп турган.


31

#### 15

1


Абиям – Жүйүт падышасы

[•]Небат уулу Жаробамдын падышачылыгынын он сегизинчи жылында Абиям жүйүттөргө падыша болду.


2Ал Иерусалимде үч жыл падышачылык кылды. Анын энесинин аты Мааха эле, ал Абышаломдун кызы болчу.


3Ал атасы кылган күнөөлөрдүн баарын кылды, атасы Дөөттүн жүрөгү берилгендей, анын жүрөгү Кудай-Теңирине берилген жок[+].


4Бирок Дөөт өлгөндөн кийин ордуна уулун көтөрүп, Иерусалимди душмандардан коргош үчүн, Дөөт үчүн анын Кудай-Теңири ага Иерусалимде чырак берди[+].


5Себеби хеттик Урийге кылганын эске албаганда, Дөөт өмүрү өткөнчө Теңирдин осуяттарынын биринен да четтебей, Теңирге жаккан иштерди кылган[+].


6Рехабам менен Жаробамдын ортосунда дайыма согуш болуп турган.


7Абиямдын башка бардык иштери Жүйүт падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган. Абиям менен Жаробамдын ортосунда согуш болуп турган.

8


Аса – Жүйүт падышасы

Абиям көз жумуп, аны Дөөттүн шаарына, ата-бабаларынын жанына коюшту. Анын ордуна уулу Аса такка отурду.


9[•]Ысрайылдын падышасы Жаробамдын падышачылыгынын жыйырманчы жылында жүйүттөргө Аса падыша болду.


10Ал Иерусалимде кырк бир жыл падышачылык кылды. Анын чоң энесинин аты Мааха эле, ал Абышаломдун кызы болчу.


11Аса атасы Дөөткө окшоп, Теңирдин алдында Теңирге жаккан иштерди кылган.


12Ал бузулгандарды өлкөдөн кууп, аталары жасаган жасалма кудайларды жок кылды[+].


13Ал тургай, ал өз энеси Мааханы Ашейра бурканын жасаганы үчүн, ханышалык наамынан ажыратты. Аса анын бурканын талкалап, өрттөп, күлүн Кидрон суусуна чачып жиберди[+].


14Бийик жерлердеги бутканалар жок кылынган жок. Бирок Асанын жүрөгү өмүрү өткөнчө Теңирге толук берилди.


15Ал атасы жана өзү Теңирге арнаган алтындарды, күмүштөрдү, идиштерди Теңир үйүнө киргизди[+].


16Аса менен Ысрайыл падышасы Баашанын ортосунда дайыма согуш болуп турду.


17Ысрайыл падышасы Бааша Жүйүткө каршы көтөрүлдү. Жүйүт падышасы Асага эч ким өтүп кетпесин деп, ал Рама чебин кура баштады.


18Аса Теңир үйүндөгү казынада жана падыша сарайындагы казынада калган бардык алтын менен күмүштөрдү алып, кулдарынын колуна берип, Дамаскта жашаган Сирия падышасы Хезиондун уулу, Табримондун уулу Бенадатка жөнөтүп, мындай деп айттырды:[+]


19«Менин атам менен сенин атаңдын ортосундагыдай, экөөбүздүн ортобузда да тынчтык келишими түзүлсүн. Мен сага алтын менен күмүштөрдү белек кылып берип жибердим. Ысрайыл падышасы Бааша менин жеримден кетиши үчүн, аны менен түзгөн тынчтык келишимиңди буз».


20Бенадат Аса падышанын тилин алып, өз аскер башчыларын Ысрайылдын шаарларына каршы жөнөтүп, Айынды, Данды, Абел-Бейт-Маакты, Кинроттун тегерегиндеги бүт жерди жана Напталынын бүт жерин талкалады.


21Бааша бул жөнүндө угуп, Рама чебин курууну токтотуп, Тирсага кайтып келди[+].


22Аса падыша болсо эч кимисин калтырбай, бардык жүйүттөрдү чогултту. Алар Бааша курулушка керектеген таштар менен жыгачтарды Рамадан алып чыгышты. Аса падыша аларды алып, Бенжеминдин Гибасын жана Миспаны курду.


23Асанын башка бардык иштери, анын бардык эрдиктери, ал эмне кылса, ошонун баары, кайсы шаарларды тургузганы Жүйүт падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган. Бирок Ал карыганда бутунан оорукчал болуп калды.


24Аса көз жумуп, ата-бабаларына кошулду. Анын сөөгү атасы Дөөттүн шаарына коюлду. Анын ордуна уулу Жошапат тактыга отурду[+].

25


Надап – Ысрайыл падышасы

Жүйүт падышасы Асанын падышачылык кылганына эки жыл болгондо, Жаробам уулу Надап Ысрайылга падыша болуп, эки жыл падышачылык кылды[+].


26Ал Теңирге жакпаган иштерди кылды, Ысрайылды күнөөгө батырган атасынын жолун жолдоп, ал кылган күнөөлөрдү кылды.


27Исахар уруусунан Акия уулу Бааша ага каршы чагым уюштуруп, Надап жана бүт ысрайылдыктар Гиптонду курчап жаткан учурда аны пелиштиликтердин Гиптонунун жанында өлтүрдү[+].


28Жүйүт падышасы Асанын падышачылыгынын үчүнчү жылында Бааша Надапты өлтүрүп, анын ордуна такка отурду.


29Ал такка отурганда, Теңирдин Өз кулу шилолук Акия аркылуу айткан сөзү боюнча Жаробамдын бүт тукумун кырып салды, Жаробамдын бир да кишисин тирүү калтырган жок[+].


30Бул Жаробамдын өз күнөөлөрү менен Ысрайылды күнөөгө батыргандыгы үчүн, акарат келтирип Ысрайылдын Кудай-Теңирин каарданткандыгы үчүн болду.


31Надаптын башка бардык иштери, ал эмне кылса, ошонун баары Ысрайыл падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.


32Аса менен Ысрайыл падышасы Баашанын ортосунда дайыма согуш болуп турду.

33


Бааша – Ысрайыл падышасы

Жүйүт падышасы Асанын падышачылыгынын үчүнчү жылында Акиянын уулу Бааша Тирсада бүт Ысрайылга падыша болуп, жыйырма төрт жыл падышачылык кылды.


34

#### 16

1Ханани уулу Жейуга Бааша жөнүндө Теңирден сөз болду:[+]


2«Мен сени жогору көтөрүп, Өзүмдүн элим Ысрайылга жол башчы кылдым, сен болсо Жаробамдын жолун жолдоп, Менин элим Ысрайылды күнөөгө батырдың, ал Мени күнөөлөрү менен каардантты[+].


3Мен эми Баашаны жана анын тукумун жок кылам, Небат уулу Жаробамдын тукумун кандай кылсам, сенин тукумуңду да ошондой кылам[+].


4Шаарда Баашанын кимиси өлсө, аны иттер жейт. Ал эми талаада кимиси өлсө, аны асман куштары чокуп жейт»[+].


5Баашанын башка бардык иштери жана эрдиктери Ысрайыл падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.


6Бааша ата-бабаларына кошулду, анын сөөгү Тирсага коюлду. Анын ордуна уулу Эйла такка отурду.


7Ханани уулу Жейу аркылуу Бааша жөнүндө, анын тукуму жөнүндө, анын Теңирдин көз алдында кылган бардык жаман иштери жөнүндө, Жаробамдын тукумун туурап, өз колу менен кылган иштери менен Теңирди каарданткандыгы үчүн, Теңир аны өлтүргөндүгү жөнүндө Теңирдин сөзү мурун айтылган эле.

8


Эйла – Ысрайыл падышасы

Жүйүт падышасы Асанын падышачылыгынын жыйырма алтынчы жылында Тирсада Ысрайылга Бааша уулу Эйла падыша болуп, эки жыл падышачылык кылды.


9Майдан арабаларынын жарымынын башчысы, кулу Зимри ага каршы чагым уюштурду. Эйла Тирсадагы падыша сарайынын башчысы Арсанын үйүндө шарап ичип мас болуп калганда,[+]


10Зимри кирип, аны сайып өлтүрүп, анын ордуна такка отурду. Бул Жүйүт падышасы Асанын падышачылыгынын жыйырма жетинчи жылында болду.


11Ал падыша болуп, анын тагына отургандан кийин, Баашанын бүт тукумун кырып салды, анын бир да эркегин, бир да тууганын, бир да досун тирүү калтырган жок.


12Жейу пайгамбар аркылуу Бааша жөнүндө айтылган Теңирдин сөзү боюнча Зимри Баашанын бүт тукумун кырып салды[+].


13Бул Баашанын жана анын уулу Эйланын өз күнөөлөрү менен Ысрайылды күнөөгө түртүшкөндүгү үчүн, жасалма кудайлары менен Ысрайылдын Кудай-Теңирин каардантышкандыгы үчүн болду.


14Эйланын башка бардык иштери Ысрайыл падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.

15


Зимри – Ысрайыл падышасы

Жүйүт падышасы Асанын падышачылыгынын жыйырма жетинчи жылында, Ысрайыл эли пелиштиликтердин Гиптонун курчап жатканда, Зимри такка отуруп, жети күн Тирсада падышачылык кылды[+].


16Курчап жаткан Ысрайыл эли Зимринин чагым уюштуруп, падышаны өлтүргөнүн угуп, ошол эле күнү кошуунда Ысрайылга аскер башчы Омрини падыша кылышты.


17Омри жана бардык ысрайылдыктар Гиптондон артка кайтып келип, Тирсаны курчап алышты.


18Зимри шаардын басылып алынганын көргөндө, падыша сарайынын ички бөлмөсүнө кирип, от коюп, өрттөнүп өлдү.


19Ал күнөөлөрү менен Ысрайылды күнөөгө батырган Жаробамдын жолун жолдоп, Теңирге жакпаган иштерди кылгандыгы үчүн өлдү.


20Зимринин башка иштери жана анын уюштурган чагымы Ысрайыл падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.

21


Омри – Ысрайыл падышасы

Ошондо Ысрайыл эли экиге бөлүндү: такка отургузуу үчүн, элдин жарымы Гинат уулу Тибни тарапта, жарымы Омри тарапта болду.


22Омри тараптагы эл Гинат уулу Тибни тараптагы элди жеңди. Тибни өлүп, Омри такка отурду.


23Жүйүт падышасы Асанын падышачылыгынын отуз биринчи жылында Ысрайылга Омри падыша болуп, он эки жыл падышачылык кылды. Ал Тирсада алты жыл падышачылык кылды.


24Омри эки күмүш талантка Шемерден Самария тоосун сатып алып, тоо үстүнө шаар куруп, аны тоонун ээси Шемердин атынан Самария деп атады.


25Омри Теңирге жакпаган иштерди, өзүнөн мурункулардыкынанан да жаман иштерди кылды[+].


26Ал Ысрайылдын Кудай-Теңирин өзүнүн жасалма кудайлары менен каардантып, Ысрайылды күнөөгө батырган Небат уулу Жаробамдын жолун бардык жагынан жолдоду.


27Омринин башка иштери, көрсөткөн эрдиги Ысрайыл падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.


28Омри ата-бабаларына кошулду, анын сөөгү Самарияга коюлду. Анын ордуна уулу Ахап такка отурду.

29


Ахап – Ысрайыл падышасы

Омри уулу Ахап Ысрайылга Жүйүт падышасы Асанын падышачылыгынын отуз сегизинчи жылында падыша болду. Омри уулу Ахап Ысрайылга Самарияда жыйырма эки жыл падышачылык кылды.


30Омри уулу Ахап Теңирге жакпаган иштерди, өзүнөн мурункулардыкынан да жаман иштерди кылды[+].


31Небат уулу Жаробамдын күнөөлөрүн кайталаганы аз келгенсип, ал Сидон падышасы Этпаалдын кызы Изебелди аялдыкка алып, Баалга табынып кызмат кыла баштады[+].


32Ал Самарияда өзү курган Баалдын бутканасына Баалга арнап курмандык чалынуучу жай тургузду[+].


33Ахап Ашейра мамысын тургузуп, Ысрайылдын Кудай-Теңирин каарданткан иштерди, Ысрайылдын мурунку падышаларыныкынан да жаман иштерди кылды.


34

#### 17

1


Илияс пайгамбар жана кургакчылык

Гилат тургундарынын бири тишпилик Илияс Ахапка: «Мен алдында турган Ысрайылдын Кудай-Теңири тирүү! Ушул жылдары, мен айтмайынча, шүүдүрүм түшпөйт, жамгыр жаабайт», – деди[+].


2Теңирден ага мындай сөз болду:


3«Бул жерден чыгып, чыгышка бурулуп, Иордандын каршысындагы Керит суусунун жанына жашын.


4Сен ошол суудан ичесиң, сени багууну Мен каргаларга буйрудум».


5Ал барып, Теңирдин айтканындай кылды. Иордандын каршысындагы Керит суусунун боюна барып токтоду.


6Каргалар ага эртең менен да, кечинде да нан жана эт алып келип турушту, сууну болсо ал агын суудан ичип турду.


7Бир аз убакыт өткөндөн кийин, агын суу какшыды, анткени жерге жамгыр жааган эмес эле.

8


Илияс жана сарепаттык жесир аял

Ошондо ага Теңирден сөз болду:


9«Тур, сидондук Сарепатка барып, ошол жерде кал. Мен ал жердеги бир жесир аялга сени багууну буйрудум»[+].


10Ал туруп, Сарепатка жөнөдү. Шаар дарбазасына келсе, ошол жерде бир жесир аял отун терип жүрүптүр. Илияс аны чакырып: «Мага ичкенге кичине суу берчи», – деди.


11Ошондо ал аял суу алып келгени кетти. Илияс анын артынан кыйкырды: «Мага бир кесим нан да ала келчи».


12Аял мындай деди: «Сенин Кудай-Теңириң тирүү! Менде нан жок, жыгач челекте бир ууч гана ун, кумурада бир аз май бар. Бир аз чырпык терип алып, уулум экөөбүзгө тамак даярдайм. Ошону жейбиз да өлөбүз».


13Ошондо Илияс ага мындай деди: «Коркпо, барып, өзүң айтканды жаса. Бирок адегенде мага ошондон кичине ачыткысыз нан жасап алып кел. Балаң менен өзүңө андан кийин жасайсың.


14Анткени Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: “Теңир жерге жамгыр жаадырган күнгө чейин үкөктөгү ун түгөнбөйт, кумурадагы май бөксөрбөйт”».


15Аял барып, Илияс айткандай кылды. Илияс, аял жана анын үй-бүлөсү бир топ убакыт жан багышты.


16Теңирдин Илияс аркылуу айткан сөзү боюнча үкөктөгү ун түгөнгөн жок, кумурадагы май бөксөргөн жок.


17Ушундан кийин ал аялдын, үйдүн ээсинин, баласы ооруп калды. Оорусу катуу болгондуктан, анын дем алуусу токтоп калды.

18


Жесир аялдын баласынын тирилиши

Ошондо аял Илияска: «Кудайдын кишиси, мага кандай каршылыгың бар? Сен менин күнөөлөрүмдү эсиме салып, баламды өлтүргөнү келдиңби?» – деди.


19Илияс аялга: «Мага уулуңду бер», – деди. Анан ал аялдын колунан баланы алып, өзү жашаган үстүңкү бөлмөгө алып барып, төшөгүнө жаткырды.


20Анан Теңирди чакырып, мындай деди: «Кудай-Теңирим! Мен үйүндө жашап жаткан бул жесир аялга да жамандык кылып, уулун өлтүрүп коёсуңбу?»


21Анан ал баланын үстүнө үч жолу жатып, Теңирди чакырып, мындай деди: «Кудай-Теңирим! Бул баланын жаны өзүнө кайтсын!»[+]


22Теңир Илиястын үнүн укту. Баланын жаны өзүнө кайтып келди, ал тирилди.


23Илияс баланы өз бөлмөсүнөн алып түшүп, энесине берип: «Карачы, сенин уулуң тирүү», – деди.


24

#### 18

1


Илияс жана Баалдын пайгамбарлары

Көп күндөр өткөндөн кийин, үчүнчү жылы Илияска Теңирден сөз болду: «Барып, Ахапка көрүн, Мен жерге жамгыр жаадырам».


2Илияс Ахапка көрүнгөнү кетти. Самарияда болсо катуу ачарчылык болуп жаткан эле.


3Ахап ак сарай башчысы Обадияны чакыртты. Обадия Кудайдан аябай корккон киши эле.


4Изебел Теңирдин пайгамбарларын кырган кезде, Обадия жүз пайгамбарды алып, элүү кишиден үңкүрлөргө катып, аларды нан жана суу менен баккан[+].


5Ахап Обадияга мындай деди: «Бүт жерди кыдырып, суу башаттарын, өзөндөрдү издеп кел. Аттар менен качырларды тойгузуш үчүн, малдан айрылбас үчүн, оттуу жер табылып калар».


6Алар карап чыгуу үчүн жерди өз ара бөлүп алышты: Ахап өзүнчө бир жолго, Обадия өзүнчө бир жолго түштү.


7Обадия жолдо бара жатканда, алдынан Илияс чыкты. Ал Илиясты таанып, жүзтөмөндөп жыгылып: «Илияс мырза, бул сенсиңби?» – деди.


8Илияс: «Ооба, менмин. Барып, мырзаңа айт. Илияс бул жерде де», – деди.


9Ошондо Обадия мындай деди: «Ахаптын колуна салып берип өлтүргүдөй, кулуң кандай күнөө кылды?


10Кудай-Теңириң тирүү! Менин өкүмдарым сени издетпеген бир да эл, бир да падышачылык калган жок. Сени жок деген элдерди, падышачылыктарды: “Таппай койдук”, – деп каргантты.


11Сен болсо мага: «Мырзаңа барып: “Илияс бул жерде”, – деп айт дейсиң да.


12Мен сенин жаныңдан кеткенде, сени Теңирдин Руху алып кетет, кайда алып кетерин билбейм. Мен барып, Ахапка билдиргенде, ал сени таппай калса, мени өлтүрөт. Кулуң болсо жаштайынан Кудайдан коркот»[+].


13Изебел Теңирдин пайгамбарларын кырган кезде, Теңирдин пайгамбарларынан жүз кишини, элүү кишиден үңкүргө катып, суу менен нан берип бакканым мырзама айтылган жок беле?


14Сен болсо мага: «Мырзаңа барып: “Илияс бул жерде”, – деп айт дейсиң да. Ал мени өлтүрүп коёт».


15Ошондо Илияс: «Мен алдында турган Теңир Себайот тирүү! Ага бүгүн көрүнөм», – деди.


16Обадия Ахаптын алдынан чыгып, ага билдирди. Ахап Илияска кезиккени кетти.


17Ахап Илиясты көргөндө, ага: «Ысрайылдын башына мүшкүл салган сенсиңби?» – деди.


18Илияс мындай деди: «Ысрайылдын башына мүшкүл салган мен эмесмин, ал сенсиң жана сенин атаңдын үй-бүлөсү, анткени силер Теңирдин буйруктарын жек көрүп, Баалдын артынан ээрчип жүрөсүңөр.


19Эми бар да, Изебелдин дасторконунан тамактанган Ашейранын төрт жүз пайгамбарын жана Баалдын төрт жүз элүү пайгамбарын, бүт Ысрайылды Кармел тоосуна, менин алдыма чогултуп бер».


20Ахап Ысрайылдын бардык уулдарына чабарман жиберип, Кармел тоосуна бүт пайгамбарларды чогултту[+].


21Ошондо Илияс элдин алдына келип: «Качанкыга чейин эки бутуңардан аксайсыңар? Эгер Теңирди Кудай десеңер, анда Аны ээрчигиле. Эгерде Баалды Кудай десеңер, анда аны ээрчигиле», – деди. Эл ага эч нерсе деп жооп берген жок[+].


22Анан Илияс элге мындай деди: «Теңирдин пайгамбарларынан жалгыз мен калдым, ал эми Баалдын пайгамбарлары төрт жүз элүү[+].


23Бизге эки букачар беришсин, алар бир букачарды тандап алып, жиликтеп бөлүп, отундун үстүнө коюшсун, бирок от коюшпасын. Мен болсо экинчи букачарды даярдап, отундун үстүнө коём, бирок от койбойм.


24Силер өз кудайыңардын атын чакыргыла, а мен өз Кудай-Теңиримдин атын чакырам. Кудайлардын кимиси от аркылуу жооп берсе, ошол – Кудай». Бүт эл: «Жакшы болот», – деди.


25Илияс Баалдын пайгамбарларына: «Бир букачар тандап алып, адегенде силер даярдагыла, анткени силер көпсүңөр. Анан өз кудайыңардын атын чакыргыла, бирок от койбогула», – деди.


26Алар өздөрүнө берилген букачарды алып, даярдашты да, таң аткандан түшкө чейин Баалдын атын чакырышты: «Баал, бизди ук!» Бирок үн да, жооп да болгон жок. Алар өздөрү жасаган курмандык чалынуучу жайды айлана бийлеп жүрүштү.


27Түштө Илияс аларга күлүп: «Катуу кыйкыргыла, анткени ал – кудай. Балким, ойго батып кеткендир, же бир иш менен алек болуп жаткандыр, же жолдодур, а балким, уктап жаткандыр, ойгонор», – деди.


28Алар катуу кыйкыра башташты, анан өздөрүнүн адаты боюнча бычак менен, найза менен өздөрүн кан аккыча сайгылашты.


29Түш ооду, тигилер болсо кечки курмандык чалуучу убакка чейин ушинтишти. Бирок үн да, жооп да, сөз да болгон жок[+].


30Ошондо Илияс бүт элге: «Мага жакын келгиле», – деди. Бүт эл ага жакын келди. Ал Теңирдин бузулган курмандык чалынуучу жайын калыбына келтирди.


31Теңир: «Сенин ысымың Ысрайыл болот», – деп айткан Жакып уулдарынын урууларынын саны боюнча Илияс он эки таш алды[+].


32Ошол таштардан Теңирге арнап курмандык чалынуучу жай тургузуп, курмандык чалынуучу жайды тегерете эки сата дан баткыдай аң казды.


33Анан отундарды койду, букачарды жиликтеп бөлүп, отундун үстүнө койду.


34Анан: «Төрт чакага суу толтургула, аны бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка жана отундун үстүнө куйгула», – деди. Анан: «Кайталагыла», – деди. Алар кайталашты. Анан: «Үчүнчү жолу ушундай кылгыла», – деди. Алар үчүнчү жолу ошондой кылышты.


35Курмандык чалынуучу жайдын айланасынан суу куюлуп, аңга суу толду.


36Кечки курмандык чалуу убагында Илияс пайгамбар курмандык чалынуучу жайдын жанына келип, мындай деди: «Ыбрайымдын, Ыскактын, Ысрайылдын Кудай-Теңири! Ушул күнү Ысрайылдагы жалгыз Кудай Сен экениңди, мен Сенин кулуң экенимди, баарын Сенин сөзүң боюнча кылганымды билишсин[+].


37Уга көр мени, Теңир, уга көр мени! Ушул эл, Теңир, Сенин Кудай экениңди билсин, Сен алардын жүрөгүн Өзүңө бурасың».


38Ошондо Теңирдин оту түшүп, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты да, отунду да, таштарды да, топуракты да, аңдагы сууну да жалмап кетти[+].


39Муну көргөн эл жүзтөмөндөп жыгылып: «Теңир – Кудай, Теңир – Кудай!» – деди[+].


40Илияс аларга: «Баалдын пайгамбарларын кармагыла, алардын бирөө да жашынып калбасын», – деди. Аларды кармап келишти, Илияс аларды Кишон суусуна алып барып, кылыч менен сайып өлтүрдү[+].

41


Илияс Кармел тоосунда

Анан Илияс Ахапка: «Бар, тамактанып ал, анткени жамгырдын дабышы угулуп жатат», – деди.


42Ахап тамактанганы кетти, Илияс болсо Кармел тоосунун башына чыгып, эңкейип, эки тизесинин ортосуна башын койду.


43Анан өзүнүн кызматчы уланына: «Барып, деңиз жакты кара», – деди. Ал көрүп келип: «Эч нерсе жок экен», – деди. Ал ага: «Ушуну жети жолу кайтала», – деди.


44Улан жетинчи жолу көрүп келип: «Деңиз тараптан чоңдугу адамдын алаканындай болгон булут көтөрүлүп келе жатат», – деди. Ал ага: «Барып, Ахапка: “Жаанга калбаш үчүн, майдан арабаңды чегип, жөнө”, – деп айт», – деди.


45Аңгыча шамал согуп, булут каптап, асман түнөрүп, кара нөшөр куйду. Ахап болсо майдан арабасына отуруп, Изрейелге жөнөдү[+].


46

#### 19

1


Илияс Хореп тоосунда

Ахап Изебелге Илиястын кылган иштеринин баарын, бүт пайгамбарларды кылычтап өлтүргөнүн айтып берди.


2Изебел Илияска элчи жиберип: «Сен тигилерди өлтүргөндөй, мен да сени эртең ушул убакта өлтүрбөсөм, анда кудайлар мени жазаласын, катуу жазаласын», – деп айттырды.


3Илияс муну укканда, ордунан туруп, жанын сактап калыш үчүн, Жүйүттүн Бейер-Шебасына келип, ал жерге өз кызматчысын калтырды[+].


4Өзү бир күн жол жүрүп, чөлгө келип, бир бадалдын түбүнө отуруп, өзүнө өлүм сурап: «Теңир, эми жетишет. Жанымды ал, анткени мен аталарымдан артык эмесмин», – деди[+].


5Анан ал бадалдын түбүнө жатып уктап калды. Ошондо ага периште колун тийгизип: «Тур, тамактан», – деди.


6Илияс көзүн ачса, баш жагында чокко бышырылган ачыткысыз нан жана бир кумура суу туруптур. Тамактангандан кийин, кайра уктап калды.


7Теңирдин периштеси кайрылып келип, экинчи жолу колун тийгизип: «Тур, тамактан, анткени алдыңда узак жол турат», – деди.


8Илияс туруп, тамактанып, кубаттанып алып, Кудайдын тоосу Хорепке чейин кырк күн, кырк түн жол жүрдү[+].


9Ал ошол жердеги үңкүргө кирип, түнөп калды. Ошондо Теңирден ага сөз болуп, Теңир ага: «Илияс, сен бул жерде эмне кылып жүрөсүң?» – деди.


10Ал: «Мен Себайот Кудай-Теңир үчүн кызганчаактык көрсөттүм, анткени Ысрайыл уулдары Сенин келишимиңден баш тартып, Сенин курмандык чалынуучу жайларыңды бузуп, Сенин пайгамбарларыңды кылычтап өлтүрүштү. Мен жалгыз калдым, бирок менин жанымды да алыш үчүн, издеп жүрүшөт», – деди[+].


11Теңир ага мындай деди: «Чык, тоонун үстүнө, Теңирдин алдында тур. Ошондо Теңир өтөт, Теңирдин алдында тоолорду жарган, аскаларды кыйраткан чоң, катуу шамал болот, бирок Теңир шамалда эмес. Шамалдан кийин жер титирөө болот, бирок Теңир жер титирөөдө эмес[+].


12Жер титирөөдөн кийин от келет, бирок Теңир отто эмес. Оттон кийин акырын соккон жел болот»[+].


13Илияс муну укканда, чапаны менен бетин жашырып, үңкүрдөн чыгып, анын кире беришинде турду. Ага дагы үн угулуп: «Илияс, сен бул жерде эмне кылып жүрөсүң?» – деди.


14Ал: «Мен Себайот Кудай-Теңир үчүн кызганчаактык көрсөттүм, анткени Ысрайыл уулдары Сенин келишимиңден баш тартып, Сенин курмандык чалынуучу жайларыңды бузуп, Сенин пайгамбарларыңды кылычтап өлтүрүштү. Мен жалгыз калдым, бирок менин жанымды да алыш үчүн, издеп жүрүшөт», – деди[+].


15Теңир ага мындай деди: «Кайра чөл аркылуу өз жолуң менен Дамаскка бар. Барганыңда, Сирияга Хазаелди падыша кылып майла[+].


16Ал эми Нимши уулу Жейуну Ысрайылга падыша кылып майла. Абел-Мекелалык Шапат уулу Элишаны болсо өзүңдүн ордуңа пайгамбар кылып майла[+].


17Хазаелдин кылычынан качып кутулганды Жейу өлтүрөт, ал эми Жейунун кылычынан качып кутулганды Элиша өлтүрөт[+].


18Бирок Мен Ысрайылда жети миң эркек калтырдым. Алардын бардыгынын тизелери Баалдын алдында бүгүлгөн эмес, алардын бирөө да аны өпкөн эмес»[+].

19


Элишанын пайгамбарлыкка чакырылышы

Анан Илияс ошол жерден кетип, кош айдап жаткан Шапат уулу Элишаны тапты. Анын он эки кош өгүзү бар эле, өзү он экинчисинин жанында болчу. Илияс анын жанынан өтүп бара жатып, ага өзүнүн чапанын ыргытты.


20Ошондо Элиша өгүздөрүн таштап, Илиястын артынан чуркап барып: «Атам менен энемди өөп келгенге уруксат бер, анан мен сенин артыңдан барам», – деди. Ал ага: «Барып кел. Мен сага эмне кыла алмак элем?» – деди[+].


21

#### 20

1


Сирия менен болгон согуш

Сирия падышасы Бенадат өзүнүн бардык аскерин жыйнап, отуз эки падышасын ээрчитип, аттары, майдан арабалары менен барып, Самарияны курчоого алып, кол салды[+].


2Анан ал шаарга, Ысрайыл падышасы Ахапка элчилерин жөнөтүп,


3ага: «Бенадат мындай дейт: Сенин күмүшүң менен алтының меники, сенин аялдарың менен мыкты уулдарың меники», – деп айттырды.


4Ысрайыл падышасы: «Сенин айтканыңдай болсун, мырзам падыша. Мен жана менде эмне болсо, ошонун бардыгы сеники», – деп жооп берди.


5Элчилер кайра келип айтышты: «Бенадат мындай дейт: Мен сага мындай деп айттырып жибердим: “Күмүшүңдү да, алтыныңды да, аялдарыңды да, уулдарыңды да мага бер”.


6Ошондуктан мен эртең ушул убакта сага өзүмдүн кулдарымды жиберем. Алар сенин үйүңдү жана сенин алдыңдагы кызматчыларыңдын үйлөрүн карап чыгып, көзүңө кымбат болуп көрүнгөн нерселериңдин бардыгын өз колдору менен алып, көтөрүп кетишет».


7Ысрайыл падышасы өлкөнүн аксакалдарынын баарын чакыртып, мындай деди: «Байкадыңарбы, ал бизге жамандык кылганы жатат. Ал менин аялдарымды, уулдарымды, күмүштөрүмдү, алтындарымды алганы киши жибергенде, мен ага каршы болгон жокмун»[+].


8Ошондо бардык аксакалдар менен бүт эл ага: «Укпагын да, макул болбогун», – дешти.


9Ал Бенадаттын элчилерине: «Мырзам падышага айткыла: Кулуңа биринчи жолу эмне деп жиберсең, ошонун бардыгын кылууга даярмын. Бирок мунуңду аткара албайм», – деди. Элчилер өздөрүнүн падышасына анын жообун айтып барышты.


10Бенадат ага: «Артымда келе жаткан адамдардын баарына Самариянын топурагы бир уучтан жетсе, анда мени кудайлар жазаласын, катуу жазаласын», – деп айттырганы киши жиберди.


11Ысрайыл падышасы: «Айткыла: Кур курчанып жаткан киши кур чечип жаткан кишидей мактанбасын», – деп жооп берди.


12Падышалар менен чатырларда ичип отурган Бенадат бул сөздү угуп, кулдарына: «Шаарды курчоого алгыла», – деди. Алар шаарды курчоого алышты.


13Ошондо бир пайгамбар Ысрайыл падышасы Ахаптын жанына келип: «Теңир мындай дейт: “Бул сансыз көп аскерди көрүп жатасыңбы? Сен Менин Теңир экенимди билишиң үчүн, булардын баарын Мен бүгүн сенин колуңа салып берем”», – деди.


14Ахап: «Ким аркылуу?» – деп сурады. Ал ага: «Теңир мындай дейт: Дубан башчыларынын кызматчылары аркылуу», – деп жооп берди. Ахап: «Салгылашты ким баштайт?» – деп сурады. Ал: «Сен», – деди.


15Ахап дубан башчыларынын кызматчыларын эсептегенде, алардын саны эки жүз отуз эки болду. Алардан кийин бүткүл элди санаганда, бардык Ысрайыл уулдарынын саны жети миң болду.


16Алар чак түштө аттанып чыгышты. Бенадат өзүнө жардамдашкан отуз эки падыша менен чатырларда мас болгуча ичти.


17Адегенде дубан башчыларынын кызматчылары чыгышты. Бенадат жиберген кишилер келип, ага Самариядан кишилер чыгышканын билдиришти.


18Ал: «Тынчтык менен чыгышса да, согушканы чыгышса да, тирүүлөй колго түшүргүлө», – деди.


19Шаардан дубан башчыларынын кулдары чыгышты, алардын аркасынан аскерлер чыгышты.


20Ар бири өз душманын талкалап жатты. Сириялыктар качып жөнөштү, ысрайылдыктар алардын артынан кууп жөнөштү. Сирия падышасы Бенадат болсо атчан жоокерлер менен качып кетти.


21Ысрайыл падышасы чыгып, майдан арабалар менен аттарды тартып алып, сириялыктарды катуу талкалады.


22Жанагы пайгамбар Ысрайыл падышасынын жанына келип: «Бар, күч топто, эмне кылышың керек экенин билип байкаштыр, анткени бир жыл өткөндөн кийин Сирия падышасы сага кайра кол салат», – деди[+].

23


Сириялыктардын экинчи жолу кол салышы

Сирия падышасына аскер башчылары мындай дешти: «Алардын Кудайы тоо Кудайы экен, ошондуктан алар бизди жеңишти. Эгер биз алар менен түздүктө салгылашсак, анда биз сөзсүз жеңебиз.


24Ошондуктан мындай кыл: падышалардын ар бирин турган ордунан алып, алардын ордуна дубан башчыларын кой.


25Канча аскер кырылса, ошончо аскер жыйна, канча ат кырылса, ошончо ат жыйна, канча майдан араба талкаланса, ошончо майдан араба жыйна, алар менен түздүктө салгылашабыз, ошондо аларды сөзсүз жеңебиз». Алардын сөзүн угуп, ал ушундай кылды.


26Бир жыл өткөндөн кийин Бенадат сириялыктарды чогултту да, Ысрайыл менен салгылашуу үчүн Апейикке жөнөдү[+].


27Ысрайыл уулдары да жыйналып, азык-түлүк алып, аларга каршы аттанышты. Ысрайыл уулдары алардын каршысына анча чоң эмес текенин эки үйүрүндөй болуп жайгашты, сириялыктар болсо жер бетин каптап калды.


28Кудайдын кишиси Ысрайыл падышасынын жанына келип: «Теңир мындай дейт: Сириялыктар “Теңир – өрөөндүн Кудайы эмес, тоо Кудайы” деп айтышканы үчүн, Мен бул сансыз аскерди сенин колуңа салып берем, ошондо силер Менин Теңир экенимди билесиңер», – деди.


29Ошентип, алар бири-биринин каршысында жети күн турушту. Жетинчи күнү салгылаш башталды. Ысрайыл уулдары сириялыктардын жүз миң жөө аскерин бир күндө талкалашты.


30Калгандары Апейик шаарына качып кетишти. Ал жерде калган жыйырма жети миң адамды дубал басып калды. Бенадат болсо шаарга качып келип, ички бөлмөлөрдүн биринен экинчисине чуркап жүрдү.


31Кулдары ага: «Ысрайыл тукумунун падышалары ырайымдуу деп укканбыз. Андыктан белибизге зумбал курчанып, башыбызга жип салып, Ысрайыл падышасына барууга уруксат кыл. Балким, ал сени аяп, аман калтырар», – дешти.


32Алар белдерине зумбал курчанып, баштарына жип салып, Ысрайыл падышасына барып: «Сенин кулуң Бенадат: “Жан соога”, – дейт», – дешти. Ошондо тиги: «Ал, эмне, али тирүүбү? Ал менин бир тууганым», – деди.


33Алар бул сөздү жакшы белги катары кабыл алып, анын оозунан чыккан сөздү илип алып: «Ооба, Бенадат сенин бир тууганың», – дешти. Ошондо ал: «Барып, аны алып келгиле», – деди. Бенадат ага келгенде, ал аны өзүнүн майдан арабасына отургузду.


34Бенадат ага: «Сенин атаңдан менин атам тартып алган шаарларды мен кайтарып берем. Менин атамдын Самарияда базар аянттары болгондой, сенин да Дамаскта базар аянттарың болот», – деди. Ахап ага: «Келишим түзгөндөн кийин, мен сени коё берем», – деди. Экөө келишим түзгөндөн кийин, Ахап аны коё берди[+].

35


Ахаптын күнөөсүнүн ашкерелениши

Теңирдин сөзү боюнча пайгамбар уулдарынын бири экинчисине: «Мени саба», – деди. Бирок экинчиси макул болбой койду.


36Ошондо ал: «Теңирдин айтканын кылбаганың үчүн, менин жанымдан кеткенден кийин, сени арстан жара тартат», – деди. Ал анын жанынан кеткенден кийин, алдынан арстан чыгып, аны жара тартып салды[+].


37Ал башка кишини таап: «Мени саба», – деди. Ал киши аны жарадар кылгыча сабады.


38Пайгамбар көзүн жабуу менен жаап алып, жолдо бара жаткан падышанын алдына келди.


39Падыша жанынан өтүп бара жатканда, ал падышага мындай деп кыйкырды: «Кулуң салгылашууга барган, ошондо бир киши четке чыгып, мага бир кишини алып келип: “Бул кишини кайтар. Эгер ал жоголуп кетсе, анда сенин жаның анын жаны үчүн кыйылат же бир талант күмүш тартып бересиң”, – деди[+].


40Кулуң ар кайсы иштер менен алек болуп жатканда, ал жоголуп кетти». Ысрайыл падышасы ага: «Сага ошондой өкүм чыгарылсын. Өзүң чечип койдуң», – деди[+].


41Ал ошол замат жабууну көзүнөн алды. Падыша анын пайгамбарлардын бири экенин тааныды.


42Пайгамбар ага мындай деди: «Теңир мындай дейт: Мен өлүмгө өкүм кылган кишини колуңдан чыгарып жибергениң үчүн, сенин жаның анын жаны үчүн кыйылат, сенин элиң анын элинин ордуна кырылат».


43

#### 21

1


Наботтун жүзүмзары

Ушул окуялардан кийин мындай болду: Самария падышасы Ахаптын падыша сарайынын жанында, Изрейелде изрейелдик Наботтун жүзүмзары бар эле.


2Ахап Наботко: «Жүзүмзарыңды мага бер, ал жерге мен жашылча өстүрөм, анткени ал менин үйүмө жакын. Анын ордуна мен сага андан да жакшы жүзүмзар берем. Эгер кааласаң, канча турса, ошончо күмүш берем», – деди[+].


3Бирок Набот Ахапка: «Ата-бабаларымдын мурасын сага берүүдөн Теңирим мени сактасын!» – деди[+].


4Ахап изрейелдик Наботтун «Ата-бабаларымдын мурасын сага бербейм» деген сөзүнө көңүлү чөгүп, санаага батып, үйүнө келди да, төшөгүнө тескери карап жатып алды, тамак ичкен жок[+].


5Анын үстүнө аялы Изебел кирип: «Эмнеге мынча көңүлүң чөктү? Эмнеге тамак ичпей койдуң?» – деди.


6Ал ага мындай деди: «Изрейелдик Наботко: “Жүзүмзарыңды күмүшкө бер, кааласаң, анын ордуна башка жүзүмзар берем”, – десем, ал мага: “Жүзүмзарымды сага бербейм”, – деди».


7Ошондо аялы Изебел ага: «Сен ушундай кылсаң, Ысрайылда эмне деген падышачылык болот? Тур, тамак ич, кайгырба, мен сага изрейелдик Наботтун жүзүмзарын алып берем», – деди.


8Анан ал Ахаптын атынан каттарды жазып, аларга анын мөөрүн басты да, ал каттарды Набот менен бир шаарда жашаган аксакалдарга жана атактуу кишилерге жиберди[+].


9Ал каттарга мындай деп жазды: «Орозо кармоону жарыя кылып, Наботту элдин алдына отургузгула.


10Ал эми анын маңдайына жүзү кара эки кишини отургузгула. “Сен Кудайга жана падышага акарат келтирдиң”, – деп, алар ага жалаа жабышсын. Анан аны алып чыгып, таш бараңга алып өлтүргүлө»[+].


11Анын шаарында жашаган эркектер: аксакалдар, атактуу кишилер Изебел жиберген каттарда кандай жазылса, ошондой кылышты.


12Орозо кармоону жарыя кылып, Наботту элдин алдына отургузушту.


13Анан жүзү кара эки киши чыгып, анын маңдайына отурду. Ал жаман адамдар элдин алдында ага: «Набот Кудайга жана падышага акарат келтирди», – деп жалаа жабышты. Ошентип, аны шаардын сыртына алып чыгып, таш бараңга алып өлтүрүштү.


14Наботту таш бараңга алып өлтүрүшкөнүн Изебелге айттырып жиберишти.


15Изебел Наботту таш бараңга алып өлтүрүшкөнүн укканда, Ахапка: «Тур, барып, изрейелдик Наботтун күмүшкө бергиси келбеген жүзүмзарын ээле, анткени Набот жок, ал өлдү», – деди.


16Ахап Наботтун өлгөнүн укканда, ордунан турду да, анын жүзүмзарын ээлеп алганы жөнөдү.


17Ошондо тишпилик Илияска Теңирден сөз болду:[+]


18«Тур, барып, Самариядагы Ысрайыл падышасы Ахапка жолук. Ал азыр Наботтун жүзүмзарын ээлеп алганы келди.


19Ага мындай дегин: “Теңир мындай дейт: Өлтүргөнүң аз келгенсип, эми мурасын ээлеп алгың барбы?” Дагы мындай де: “Теңир мындай дейт: Наботтун канын иттер кайсы жерде жалашса, сенин каныңды да ошол жерде жалашат”»[+].


20Ахап Илияска: «Душманым, мени таптың!» – деди. Илияс мындай деди: «Таптым, анткени сен Теңирге жакпаган иштерди кылууга дитиңди бердиң.


21Теңир мындай дейт: “Мен сага каран түн түшүрөм, артыңа тукум калтырбай, жер үстүнөн шыпырып таштайм, Ахаптын эркек аттууларынын баарын, камактагыларын да, Ысрайылда калгандарын да жок кылам[+].


22Акарат келтирип, Мени каардантканың үчүн, Ысрайылды күнөөгө батыргандыгың үчүн, Небат уулу Жаробамдын тукумун жана Акиянын уулу Баашанын тукумун кандай кылсам, сенин тукумуңду да ошондой кылам”[+].


23Теңир Изебел жөнүндө да: “Изрейел дубалынын сыртында Изебелди иттер жейт”, – деди[+].


24Шаарда Ахаптын тукумунан ким өлсө, аны иттер жейт. Ал эми талаада кимиси өлсө, аны асман куштары чокуп жейт»[+].


25Аялы Изебелдин сөзүнө кирип, Теңирге жакпаган иштерди кылган Ахаптай адам мурун болгон эмес[+].


26Ал Ысрайыл уулдарынын алдынан Теңир кууп чыккан аморлуктардай болуп жасалма кудайларды ээрчип, өтө ыпылас иштерди кылды[+].


27Ахап ушул сөздүн баарын укканда, кийимин айрып, зумбал жамынып, орозо кармап, зумбалчан жатып, кайгылуу жүрдү.


28Ошондо тишпилик Илияска Теңирден сөз болду, Теңир мындай деди:


29

#### 22

1


Михей пайгамбар жана Ахап

[•]Үч жылдын аралыгында Сирия менен Ысрайылдын ортосунда согуш болгон жок.


2Үчүнчү жылы Жүйүт падышасы Жошапат Ысрайыл падышасына барды[+].


3Ысрайыл падышасы өзүнүн кызматчыларына: «Гилаттын Рамоту биздики экенин билесиңерби? Биз болсо көптөн бери унчукпай эле жүрөбүз, аны Сирия падышасынын колунан албай жатабыз», – деди[+].


4Анан ал Жошапаттан: «Мени менен бирге Гилаттын Рамотуна каршы согушканы барасыңбы?» – деп сурады. Жошапат Ысрайыл падышасына: «Сен кандай болсоң, мен да ошондоймун. Сенин элиң кандай болсо, менин элим да ошондой. Сенин аттарың кандай болсо, меники да ошондой», – деп жооп берди[+].


5Жошапат Ысрайыл падышасына: «Теңирдин эмне айтарын бүгүн сура», – деди.


6Ысрайыл падышасы төрт жүзгө жакын пайгамбарды чогултуп, алардан: «Мен Гилаттын Рамотуна каршы согушканы барсам болобу же болбойбу?» – деп сурады. Алар: «Бар, Теңир аны падышанын колуна салып берет», – дешти[+].


7Жошапат: «Бул жерде Теңирдин пайгамбарларынан дагы барбы? Биз ал аркылуу Теңирдин эркин сурайт элек», – деп сурады[+].


8Ысрайыл падышасы Жошапатка: «Дагы бир киши бар, ал аркылуу Теңирдин эркин сураса болот, бирок мен аны жек көрөм, анткени ал мага жакшы кабар айтпайт, жаман гана кабар айтат. Ал – Жимланын уулу Михей», – деди. Жошапат ага: «Падыша, андай дебе», – деди.


9Ысрайыл падышасы бир эбнухту чакырып: «Тезирээк Жимланын уулу Михейди чакырып кел», – деди.


10Ысрайыл падышасы менен Жүйүт падышасы Жошапат падыша кийимин кийип, Самария дарбазасынын жанындагы аянтта ар бири өзүнүн тактысында отурушту, алардын алдында бардык пайгамбарлар пайгамбарчылык кылып жатышты.


11Ошондо өзүнө темир мүйүз жасап алган Кенаана уулу Ситкия: «Теңир мындай дейт: Бул мүйүз менен сириялыктарды сүзүп жок кыласың», – деди[+].


12Пайгамбарлардын бардыгы ушундай эле пайгамбарчылык кылышты: «Гилаттын Рамотуна каршы бар, жеңишке жетесиң, аларды Теңир падышанын колуна салып берет».


13Михейди чакырып келгени барган эбнух ага: «Мына, пайгамбарлардын баары бир добуштан падышага жакшы кабар айтышты. Сенин сөзүң да алардын сөзү менен бирдей болсун, сен да жакшы кабар айт», – деди.


14Ошондо Михей: «Теңир тирүү! Теңир мага эмне деп айтса, мен ошону айтам», – деди[+].


15Ал падышага келди. Падыша андан: «Михей! Гилаттын Рамотуна согушканы барсак болобу же болбойбу?» – деп сурады. Михей ага: «Бар, жеңишке жетесиң, Теңир аны падышанын колуна салып берет», – деп жооп берди.


16Падыша ага: «Мага Теңирдин атынан чындыктан башка эч нерсе айтпа деп, канча жолу суранышым керек?» – деди.


17Ошондо ал: «Мен тоолордо койчусу жок чачырап жүргөн койлордой болгон ысрайылдыктарды көрүп жатам. Теңир мындай деди: “Булардын башчысы жок, ошондуктан ар бири өз үйүнө тынчтык менен кайтсын”», – деди[+].


18Ошондо Ысрайыл падышасы Жошапатка: «Мага ал жакшы кабарды эмес, жаман кабарды гана айтат деп, мен сага айтпадым беле?» – деди.


19Михей дагы мындай деди: «Теңирдин сөзүн ук: Мен Өзүнүн тактысында отурган Теңирди көрдүм. Анын жанында, оң жана сол тарабында асман кошууну туруптур[+].


20Анан Теңир мындай деди: “Гилаттын Рамотуна барып өлүшү үчүн, Ахапты ким көндүрө алат?” Бирөө мындай, бирөө тигиндей айтты.


21Ошондо бир рух чыгып, Теңирдин алдына келип: “Аны мен көндүрөм”, – деди. Теңир андан: “Кантип?” – деп сурады.


22Ал: “Мен чыгам да, пайгамбарлардын баарынын оозуна жалган рух болуп кирем”, – деди. Теңир ага: “Сен аны көндүрөсүң, ушуну аткарасың. Бар, ушундай кыл”, – деди.


23Мына, Теңир азыр пайгамбарларыңдын баарынын оозуна жалган рухтун кирүүсүнө жол берди, бирок Теңир сен жөнүндө жакшы нерсе айткан жок»[+].


24Ошондо Кенаана уулу Ситкия Михейге жакын келип, аны жаакка бир чаап: «Кандайча, Теңирдин Руху сен аркылуу сүйлөш үчүн, менден кетип калдыбы?» – деди.


25Михей: «Сен муну жашыныш үчүн бир бөлмөдөн экинчи бөлмөгө чуркап жүргөн күнү көрөсүң», – деди[+].


26Ошондо Ысрайыл падышасы мындай деди: «Михейди алгыла да, шаар башчысы Амонго жана падыша уулу Жаашка алып баргыла.


27Анан аларга: Падыша мындай дейт: “Муну зынданга салгыла да, мен тынчтык менен кайтып келгенче, жарыбаган нан, жарыбаган суу берип тамактандырып тургула”, – деди»[+].


28Михей: «Эгер тынчтык менен кайтып келсең, анда мен аркылуу Теңир сүйлөгөн эмес», – деди. Анан дагы: «Бүт эл, ук!» – деди[+].

29


Ахаптын өлүшү

Ысрайыл падышасы менен Жүйүт падышасы Жошапат Гилаттын Рамотуна кетишти.


30Ысрайыл падышасы Жошапатка мындай деди: «Мен кийимимди алмаштырам да, согушка кирем, а сен өзүңдүн падыша кийимиңди кий». Ысрайыл падышасы кийимин алмаштырды да, согушка кирди[+].


31Сирия падышасы майдан арабаларынын отуз эки башчысына: «Кичүүсү менен да, улуусу менен да салгылашпагыла, бир гана Ысрайыл падышасы менен салгылашкыла», – деп буйрук берди.


32Майдан арабалардын башчылары Жошапатты көрүп: «Ысрайыл падышасы ушул», – деп ойлоп, аны менен согушууга бурулушту. Ошондо Жошапат кыйкырып жиберди.


33Майдан арабалардын башчылары анын Ысрайыл падышасы эмес экенин көрүп, кайра бурулуп кетишти.


34Бир адам кокусунан жаа тартып жибергенде, жебе Ысрайыл падышасынын соот кийиминин тигишинен өтүп, аны жарадар кылды. Ошондо ал өзүнүн арабакечине: «Артка тарт, мени аскерлердин ичинен алып чык, мен жарадармын», – деди[+].


35Бирок ошол күнү салгылаш күчөдү. Падыша сириялыктарга каршы майдан арабасында турду. Ал кечинде өлдү, анын жараатынын каны майдан арабага акты.


36Күн батканда, бүткүл кошуунга: «Ар кимиң өз шаарыңа кайт, ар кимиң өз жериңе кайт!» – деп жарыя кылынды.


37Ошентип, падыша өлүп, сөөгүн Самарияга алып келишип, ошол жерге коюшту.


38Теңирдин айткан сөзү боюнча Самария көлмөсүнө анын майдан арабасын жуушту, анын канын иттер жалашты, ошол көлмөгө бузулган аялдар жуунушчу[+].


39Ахаптын башка иштери, пилдин сөөгүнөн үй тургузганы, шаарларды курганы Ысрайыл падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган[+].


40Ошентип, Ахап ата-бабаларына кошулду, анын ордуна уулу Ахазай такка отурду.

41


Жошапат – Жүйүт падышасы

[•]Асанын уулу Жошапат Жүйүткө Ысрайыл падышасы Ахаптын падышачылыгынын төртүнчү жылында падыша болду[+].


42Жошапат такка отурганда, отуз беш жашта эле. Ал Иерусалимде жыйырма беш жыл падышачылык кылды. Анын энеси Шилхинин кызы Азуба болчу.


43Ал Теңирге жаккан иштерди кылып, бардык нерседе атасы Асанын жолун жолдоду, ал жолдон чыккан жок. Бирок бийик жерлердеги бутканалар алынган жок. Эл дагы эле бийик жерлердеги бутканаларда курмандык чалып, жыпар жыттуу зат түтөтүп жатты[+].


44Жошапат Ысрайыл падышасы менен тынчтык келишимин түздү[+].


45Жошапаттын башка иштери, анын көрсөткөн эрдиктери жана согуш жүргүзүүсү Жүйүт падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.


46Ал атасы Асанын убагынан калган бузулгандарды жер бетинен жок кылды[+].


47Ошол кезде Эдомдо падыша жок эле, аны падыша дайындаган адам башкарган[+].


48Жошапат Опирге алтынга барыш үчүн, деңизде сүзүүчү кемелерди жасады. Бирок алар Опирге жеткен жок, анткени Этсион-Геберде кыйроого учурады[+].


49Ошондо Ахаптын уулу Ахазай Жошапатка: «Кемелерде менин кулдарым сенин кулдарың менен чогуу барышсын», – деди. Бирок Жошапат макул болгон жок.


50Жошапат ата-бабаларына кошулду, анын сөөгү атасы Дөөттүн шаарына коюлду. Анын ордуна уулу Жорам такка отурду.

51


Ахазай – Ысрайыл падышасы

Ахаптын уулу Ахазай Жүйүттүн падышасы Жошапаттын падышачылыгынын он жетинчи жылында Ысрайылга падыша болуп, Самарияда эки жыл падышачылык кылды.


52Ал Теңирге жакпаган иштерди кылып, атасы менен энесинин, ошондой эле Ысрайылды күнөөгө батырган Небат уулу Жаробамдын жолун жолдоду.


53Ал Баалга кызмат кылып табынды. Атасы кылган иштердин баарын кылып, Ысрайылдын Кудай-Теңирин каардантты.

### 2 Падышалар


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]


#### 1

1


Илияс пайгамбар менен Ахазай падыша

Ахап өлгөндөн кийин, Маап Ысрайылдан бөлүнүп кетти[+].


2Ахазай Самариядагы өз үйүнүн үстүңкү бөлмөсүнүн терезесинин тосмосунан жыгылып, ооруп жатып калды. Ошондо ал элчилерин мындай деп жөнөттү: «Баргыла, Экрон кудайы Баал-Зебуптан сурагыла: Мен ушул оорудан айыгамбы?»[+]


3Ошондо Теңирдин периштеси тишпилик Илияска мындай деди: «Тур, Самария падышасы жиберген элчилердин алдынан чыгып, аларга мындай деп айт: “Экрон кудайы Баал-Зебуптан сураганы баргыдай, эмне, Ысрайылда Кудай жокпу[+]?


4Ошон үчүн Теңир: “Жаткан төшөгүңдөн турбайсың, өлөсүң”, – дейт». Илияс жөнөп кетти.


5Анан элчилер Ахазайга кайтып келишти. Ахазай алардан: «Силер эмне кайтып келдиңер?» – деп сурады.


6Алар ага: «Алдыбыздан бир киши чыгып, бизге мындай деди: Силерди жиберген падышаңарга кайра кайрылып барып, ага айткыла: “Теңир мындай дейт: Экрондун кудайы Баал-Зебуптан сураганы жибергидей, эмне, Ысрайылда Кудай жокпу? Ошон үчүн сен жаткан төшөгүңдөн турбайсың, өлөсүң”», – деп жооп беришти.


7Ошондо ал алардан: «Силердин алдыңардан чыгып, ушул сөздү айткан адамдын сырткы көрүнүшү кандай экен?» – деп сурады.


8Алар ага: «Ал түктүү кийим кийген, белин кайыш кур менен курчаган киши экен», – деп жооп беришти. Ошондо ал: «Ал – тишпилик Илияс», – деди[+].


9Анан ал ага элүү кишиси менен элүү башыны жиберди. Ал тоонун башында отурган Илияска барып: «Кудайдын кишиси, падыша сени түшсүн, – дейт», – деди.


10Илияс элүү башыга: «Эгерде мен Кудайдын кишиси болсом, анда асмандан от түшүп, сени да, элүү кишиңди да өрттөп кетсин», – деп жооп берди. Ошондо асмандан от түшүп, аны элүү кишиси менен кошо өрттөп кетти[+].


11Падыша ага башка элүү кишини элүү башысы менен жөнөттү. Ал ага: «Кудайдын кишиси, падыша сени тезирээк түшсүн дейт», – деди.


12Илияс ага: «Эгерде мен Кудайдын кишиси болсом, анда асмандан от түшүп, сени да, элүү кишиңди да өрттөп кетсин», – деп жооп берди. Ошондо асмандан Кудайдын оту түшүп, аны элүү кишиси менен кошо өрттөп кетти.


13Үчүнчү жолу да элүү башыны элүү кишиси менен жиберди. Үчүнчү элүү башы тоого чыгып, Илиястын алдына келип, тизелеп: «Кудайдын кишиси! Менин жана ушул элүү кулуңдун жанын бааласаң экен.


14Асмандан от түшүп, мурдагы эки элүү башыны элүүдөн кишиси менен өрттөп кетти. Бирок менин жанымды бааласаң экен!» – деп жалынды.


15Ошондо Теңирдин периштеси Илияска: «Аны менен бирге бар, андан коркпо», – деди. Ал туруп, аны менен падышага барды.


16Илияс ага: «Теңир мындай дейт: Ысрайылда Кудай жок болгонсуп, Кудайдан сурабастан, элчилерди жиберип, Экрон кудайы Баал-Зебуптан сураганың үчүн, жаткан төшөгүңдөн турбайсың, өлөсүң», – деди.


17Теңирдин Илияс аркылуу айткан сөзү боюнча Ахазай өлдү. Анын баласы жок болгондуктан, Жүйүт падышасы Жошапат уулу Жорамдын падышачылыгынын экинчи жылында бир тууганы Жорам такка отурду.


18

#### 2

1


Илиястын асманга алынышы

Теңир Илиясты асманга куюн менен көтөрүп кеткиси келди. Ошол учурда Илияс Элиша менен Гилгалдан келе жаткан[+].


2Илияс Элишага: «Бул жерде кал, анткени Теңир мени Бейтелге жиберип жатат», – деди. Бирок Элиша: «Теңир тирүү, сен да тирүүсүң! Сени таштабайм», – деди. Ошентип, алар Бейтелге жөнөштү.


3Бейтелдеги пайгамбар уулдары Элишанын алдынан чыгып, ага: «Бүгүн Теңир сенин мырзаңды жогору алып кетерин билесиңби?» – дешти. Ал: «Аны мен да билем, унчукпагыла», – деди.


4Илияс ага: «Элиша, бул жерде кал, анткени Теңир мени Жерихого жиберип жатат», – деди. Ал: «Теңир тирүү, сен да тирүүсүң! Сени таштабайм», – деди. Ошентип, алар Жерихого келишти[+].


5Жериходогу пайгамбар уулдары Элишага жакын келишип: «Бүгүн Теңир сенин мырзаңды жогору алып кетерин билесиңби?» – дешти. Ал: «Аны мен да билем, унчукпагыла», – деди.


6Илияс ага: «Бул жерде кал, анткени Теңир мени Иорданга жиберип жатат», – деди. Ал: «Теңир тирүү, сен да тирүүсүң! Сени таштабайм», – деди. Ошентип, экөө бирге жөнөштү.


7Пайгамбар уулдарынан элүү киши жөнөдү, алар Илияс менен Элишанын бет маңдайында, алыста турушту. Экөө Иордандын жээгинде турган эле.


8Илияс өз чапанын алып, ороп туруп сууга чапты. Ошондо суу эки жакка тартылып, алар кургак жер менен өтүп кетишти[+].


9Алар өтүп кетишкенден кийин, Илияс Элишага: «Сура, мен сенин жаныңдан алынып кетерден мурун сага эмне кылып берейин?» – деди. Элиша ага: «Сендеги рух менде эки эсе болсун», – деди[+].


10Ошондо ал: «Оор нерсени сурап жатасың. Эгер сенин жаныңдан кантип алынып бара жатканымды көрсөң, анда сураганыңдай болот. Эгер көрбөсөң, болбойт», – деди.


11Алар жолдо сүйлөшүп бара жатышканда, күтүлбөгөн жерден оттуу араба менен оттуу аттар пайда болду да, экөөнү бөлүп, Илиясты куюн менен асманга көтөрүп кетти.


12Элиша муну көрүп: «Ата, ата, Ысрайылдын арабасы жана атчан жоокери!» – деп кыйкырды. Анан ал аны көрбөй калды. Өзүнүн кийимин кармап туруп, экиге бөлүп айрып салды[+].


13Илиястын жерге түшүп калган чапанын алып, артты көздөй жөнөп, Иордандын жээгине келип турду.


14Анан ал Илиястын жерге түшүп калган чапанын сууга чаап: «Илиястын Кудай-Теңири кайда?» – деди. Ошондо суу эки жакка тартылып, Элиша өтүп кетти.


15Жериходогу пайгамбар уулдары аны алыстан көрүп: «Илиястын руху Элишага түштү», – дешти. Аны алдынан тосуп чыгышып, жерге чейин ийилип таазим этишти.


16Анан ага мындай деп айтышты: «Кулдарыңдын элүү күчтүү кишиси бар. Алар барып, мырзаңды издеп келишсин. Балким, аны Теңирдин Руху алып кетип, бир тоого же бир өрөөнгө таштап койгондур?» Бирок ал: «Жибербей эле койгула», – деди[+].


17Бирок алар кайра-кайра айтып, аны жадатышкандыктан, ал: «Жибергиле», – деди. Ошондо алар элүү кишини жиберишти, алар аны үч күн издеп таппай коюшту.


18Алар Жериходо калган Элишага кайтып келишкенде, ал: «Мен силерге: “Барбагыла”, – деп айтпадым беле?» – деди.

19


Элиша пайгамбар көрсөткөн кереметтер

Шаардын тургундары Элишага: «Мырзабыз өзү көрүп тургандай, бул шаар жакшы жерге жайгашкан, бирок суусу жаман, жери түшүм бербейт», – дешти.


20Ал: «Жаңы чөйчөккө туз салып, мага алып келгиле», – деди. Ага ошентип беришти.


21Ал суунун башатына барып, ага тузду чачып: «Теңир мындай дейт: Мен бул сууну тазарттым, мындан ары бул суу өлүмдүн да, түшүмсүздүктүн да себепкери болбойт», – деди.


22Элишанын сөзү боюнча суу таза болуп калды. Ушул күнгө чейин ошондой.


23Ал жерден ал Бейтелге кетти. Жолдо бара жатканда, шаардан кичинекей балдар чыгып, аны: «Кашка баш, кет! Кет, кашка баш!» – деп шылдыңдашты[+].


24Ал артына кылчайып, аларды карап, Теңирдин атынан каргады. Ошондо токойдон эки ургаачы аюу чыгып, алардын ичинен кырк эки баланы жарып салды.


25

#### 3

1


Ысрайыл менен Жүйүттүн Маап менен согушушу

Жүйүт падышасы Жошапаттын падышачылыгынын он сегизинчи жылында Ахап уулу Жорам Ысрайылга падыша болуп, Самарияда он эки жыл падышачылык кылды.


2Ал Теңирге жакпаган иштерди кылды, бирок атасы менен энесинчелик кылган жок. Ал атасы жасаган Баалдын айкелин алып салды[+].


3Бирок ысрайылдыктарды күнөөгө батырган Небат уулу Жаробамдын күнөөлөрүн кайталап, алардан баш тарткан жок[+].


4Маап падышасы Мейша малга бай эле. Ал Ысрайыл падышасына жыл сайын жүз миң кыркылбаган кой жана жүз миң кыркылбаган кочкор жиберип турчу.


5Бирок Ахап өлгөндөн кийин, Маап падышасы Ысрайыл падышасынан бөлүнүп кетти[+].


6Ошол убакта Жорам падыша Самариядан чыгып, ысрайылдыктардын баарын карап чыкты.


7Жүйүт падышасы Жошапатка киши жиберип: «Маап падышасы менден бөлүнүп кетти, Маапка каршы согушууга мени менен барасыңбы?» – деп айттырды. Ал: «Барам, сен кандай болсоң, мен да ошондоймун, сенин элиң кандай болсо, менин элим да ошондой, сенин аттарың кандай болсо, менин аттарым да ошондой», – деди[+].


8Анан: «Кайсы жол менен барышыбыз керек?» – деп сурады. Тиги: «Эдом чөлү аркылуу», – деди.


9Ошондо Ысрайылдын, Жүйүттүн, Эдомдун падышалары жөнөштү. Алар айланып баруучу жол менен жети күн жүрүштү, алардын артындагы аскерлерине да, малына да ичкенге суу жок эле[+].


10Ошондо Ысрайыл падышасы: «Теңир бул үч падышаны мааптыктардын колуна салып бергени чакырган турбайбы!» – деди[+].


11Бирок Жошапат: «Бул жерде Теңирдин пайгамбары барбы? Ал аркылуу Теңирдин эркин сурайт элек», – деди. Ысрайыл падышасынын бир кызматчысы мындай деп жооп берди: «Бул жерде Шапаттын уулу Элиша бар, ал Илиястын колуна суу куюп берчү»[+].


12Жошапат: «Анда Теңирдин сөзү бар», – деди. Ошондо Ысрайыл падышасы, Жошапат жана Эдом падышасы ага барышты.


13Элиша Ысрайыл падышасына: «Менден сага эмне керек? Атаң менен энеңдин пайгамбарларына бар», – деди. Ысрайыл падышасы ага: «Жок, андай дебе, анткени Теңир бул үч падышаны бул жерге Мааптын колуна салып берүү үчүн чакырды», – деди[+].


14Элиша ага: «Мен алдында турган Себайот Теңир тирүү! Эгерде мен Жүйүт падышасы Жошапатты сыйлабасам, анда сага көңүл буруп да, карап да коймок эмесмин.


15Эми мага гусли черткен адамды чакыргыла», – деди. Ал гусли чертип жатканда, Теңирдин колу Элишанын үстүндө болду[+].


16Анан ал мындай деди: «Теңир мындай дейт: Ушул өрөөнгө аңгек артынан аңгек казгыла.


17Анткени Теңир мындай дейт: Шамалды да, жаанды да көрбөйсүңөр, бирок бул өрөөнгө суу толуп, андан өзүңөр да, майда жана бодо малыңар да ичет.


18Бирок Теңирдин алдында бул да аздык кылат. Ал силердин колуңарга мааптыктарды да салып берет.


19Ошондо силер алардын бардык чептүү шаарлары менен башкы шаарларын талкалайсыңар, бардык мыкты дарактарын кыйып, бардык суу башаттарын бөгөйсүңөр жана бардык мыкты талаа аянттарына таш ыргытып бузасыңар»[+].


20Эртең менен нан курмандыгын тартуулап жаткан учурда, күтүлбөгөн жерден Эдом тараптан суу келип, жер сууга толуп кетти[+].


21Мааптыктар падышалардын согушканы келе жатышканын угушканда, кур курчанганынан чоңуна чейин, баары чогулуп, чек арада турушту.


22Алар эртең менен эрте турушту. Күн суу үстүнө жарыгын төккөндө, мааптыктарга суу алыстан кан сымал кыпкызыл болуп көрүндү.


23Ошондо алар: «Бул – кан. Падышалар өз ара согушуп, бири-бирин кырып салышкан турбайбы. Маап, эми олжого!» – дешти.


24Ошентип, алар Ысрайыл кошуунуна келишти. Ошондо ысрайылдыктар көтөрүлүп, мааптыктарга сокку урушту, мааптыктар ысрайылдыктардан качышты. Ысрайылдыктар болсо мааптыктарды кыйратып жүрүп отурушту.


25Алар шаарларды талкалашты, талаанын жакшы жерлеринин баарына ар бири бирден таш ыргытып, таш толтуруп салышты. Суу башаттарынын бардыгын бөгөштү, бардык жакшы дарактарын кыйып салышты, таш дубалдуу Кир-Харесет гана калды. Аны да салмоорчулар тегеректеп, бузуп салышты[+].


26Маап падышасы өзүнүн согушта жеңиле баштаганын көрүп, Эдом падышасына жарып өтүп барыш үчүн, жанына кылыч чапканды билген жети жүз кишини алды, бирок өтө алган жок.


27

#### 4

1


Элиша менен жакыр жесир аял

Пайгамбар уулдарынын биринин аялы боздоп, Элишага мындай деди: «Сенин кулуң, менин күйөөм, өлүп калды. Сен болсо кулуңдун Теңирден корккон адам болгонун билесиң. Бизге карыз берген адам келип, эки баламды өзүнө кулдукка алып кеткени жатат»[+].


2Элиша ага: «Сага эмне кылышым керек? Айтчы, үйүңдө эмнең бар?» – деди. Ал: «Күңүңдүн үйүндө кумурадагы зайтун майынан башка эч нерсеси жок», – деди.


3Ошондо ал мындай деди: «Барып, тегерегиңдеги бардык кошуналарыңдын бош идиштерин сурап кел, көп идиш чогулт.


4Анан уулдарың менен үйүңө кир да, эшигиңди бекитип алып, ошол идиштердин баарына май куюп, ары алып коё бер».


5Аял барды да, уулдары менен үйүнө кирип, эшигин бекитти. Алар идиштерди алып берип турушту, өзү болсо май куюп жатты.


6Идиштерге май толгондо, ал уулуна: «Мага дагы идиш берчи», – деди. Уулу ага: «Башка идиш жок», – деди. Ошондо май да токтоду.


7Аял келип, муну Кудайдын кишисине айтып берди. Ал ага: «Бар, майды сатып, карызыңдарыңды төлөп бер. Калганына балдарың менен жан бак», – деди.

8


Элиша жана Шунемдеги бай аял

Бир күнү Элиша Шунемге келди. Ал жерде жашаган бир бай аял жалынып-жалбарып, аны өзүнүкүнөн тамак ичкенге көндүрдү. Элиша ал жерден өткөн сайын, аныкына кирип, дайыма тамак ичип жүрдү[+].


9Аял күйөөсүнө: «Биздин үйүбүздүн жанынан өткөн киши Кудайдын ыйык кишиси экенин билдим.


10Үйдүн үстүнө чакан бөлмө куруп, ага төшөк, үстөл, отургуч, чырак коюп берели. Ал биздикине келгенде, ошол жакка кирсин», – деди.


11Ал бир күнү алардыкына келип, ошол бөлмөгө кирип жатты.


12Анан ал кызматчысы Гейхазиге: «Шунемдик аялды чакыр», – деди. Ал аялды чакырды, аял Элишанын алдына келди[+].


13Анан кызматчысына: «Аялга айт: Сен биз үчүн аябай кам көрүп жатасың, сага эмне кылып берели? Сен жөнүндө падыша же аскер башы менен сүйлөшүш керекпи?» – деди. Аял: «Жок, мен өз элимдин арасында жашап жатам», – деди.


14Ал: «Аялга эмне кылсам?» – деди. Ошондо Гейхази: «Анын баласы жок, күйөөсү болсо кары», – деди.


15Ал: «Чакырчы аны», – деди. Гейхази аялды чакырды, аял босогого келип турду.


16Ошондо ал: «Бир жылдан кийин, так ушул убакта уулдуу болосуң», – деди. Аял ага: «Жок, мырзам, Кудайдын кишиси, күңүңдү алдаба», – деди[+].


17Аялдын боюна бүтүп, кийинки жылы, Элиша айткан убакта уул төрөдү.


18Бала чоңоюп, бир күнү атасына, орокчуларга барды.


19Ал атасына: «Башым! Башым ооруп жатат!» – деди. Ал кызматчысына: «Муну энесине алып бар», – деди.


20Ал аны көтөрүп, энесине алып келди. Ал энесинин тизесинде түшкө чейин отуруп, өлүп калды.


21Энеси аны Кудайдын кишисинин төшөгүнө алып келип жаткырып, эшикти бекитип, сыртка чыкты.


22Анан күйөөсүн чакырып: «Мага бир кызматчыны жана бир ургаачы эшекти жибер. Мен Кудайдын кишисине барып келем», – деди.


23Ал: «Ага эмнеге барасың? Бүгүн ай да жаңыра элек, ишемби да эмес», – деди. Бирок аял: «Эч нерсе эмес, бардыгы жакшы болот», – деди[+].


24Анан ал ургаачы эшекти токуп, өз кызматчысына: «Жетелеп бас. Мен айтмайынча токтобо», – деди.


25Ошентип, ал жолго чыкты. Кудайдын кишисине, Кармел тоосуна келди. Кудайдын кишиси аны алыстан көрүп, кызматчысы Гейхазиге мындай деди: «Бул – баягы шунемдик аял.


26Алдынан чуркап чыгып: “Аман-эсен жүрөсүңбү? Күйөөң менен балаң аман-эсенби?” – деп сура». Аял: «Аман-эсенбиз», – деп жооп берди.


27Анан ал тоого, Кудайдын кишисине келип, анын бутун кучактап калды. Гейхази аялды анын жанынан алып кетмекчи болду, бирок Кудайдын кишиси: «Тим кой. Мунун кайгысы бар, Теңир мага айтпай, жашырып койгон тура», – деди[+].


28Аял: «Мен мырзамдан бала сурадым беле? “Мени алдаба”, – деп айткан жок белем?» – деди.


29Ошондо Элиша Гейхазиге: «Белиңди курчап, колуңа менин таягымды алып, жөнө. Эгер алдыңан киши кезиксе, саламдашпа, бирөө салам берсе, алик алба. Баланын бетине менин таягымды кой», – деди[+].


30Баланын энеси: «Теңир тирүү, сенин жаның да тирүү! Мен сенсиз кетпейм», – деди. Элиша туруп, анын артынан жөнөдү.


31Гейхази алардан мурун барып, баланын бетине таякты койду. Бирок үн да, жооп да болбоду. Анан Элишанын алдынан чыгып: «Бала ойгонбой жатат», – деп билдирди[+].


32Элиша үйгө кирсе, анын төшөгүндө өлгөн бала жатыптыр.


33Ал кирип, эшикти бекитип, Теңирге сыйынды[+].


34Анан туруп, баланын үстүнө жатты. Оозуна оозун, көзүнө көзүн, алаканына алаканын тийгизип, буту-колун сунуп жатты, ошондо баланын денеси жылыды[+].


35Анан туруп, бөлмөдө ары-бери басты. Анан кайра туруп, анын үстүнө буту-колун сунуп жатты. Ошондо бала жети жолу чүчкүрүп, көзүн ачты.


36Элиша Гейхазини чакырып: «Шунемдик аялды чакыр», – деди. Ал аны чакырды. Аял киргенде, ал: «Уулуңду ал», – деди.


37Аял жакын келип, анын бутуна жыгылып, жерге чейин ийилип таазим кылды. Анан уулун көтөрүп кетти[+].

38


Элишанын Гилгалда көрсөткөн кереметтери

Элиша болсо Гилгалга кайтты. Ал жерде ачарчылык болду. Пайгамбар уулдары анын алдында отурушту. Ал кызматчысына: «Казан асып, пайгамбар уулдарына сорпо бышыр», – деди[+].


39Алардын бири талаага жашылча тергени чыгып, чырмалып өскөн жапайы өсүмдүктү таап алып, анын жемишинен этегине толтура терип алды. Анан ал келип, аларды туурап, казандагы сорпого салды. Алар мунун кандай жемиш экенин билишчү эмес.


40Анан аларга сорпо куюп беришти. Бирок алар сорпону ооз тийишери менен: «Кудайдын кишиси, казанда өлүм!» – деп кыйкырып жиберишти. Ошентип, алар иче албай коюшту.


41Ошондо Элиша: «Ун бергиле», – деди. Ал аны казанга сээп, Гейхазиге: «Элге куюп бер, ичишсин», – деди. Ошондо казандагы зыяндуу нерсе жок болуп калды.


42Баал-Шалиштен бир киши келип, Кудайдын кишисине түшүмдүн алгачкы данынан: жыйырма арпа нан жана кабыгы сыйрылбаган, быша элек дан алып келип берди. Элиша: «Элге бер, жешсин», – деди[+].


43Анын кызматчысы: «Ушунун эмнесин жүз кишиге берем?» – деди. Ал: «Элге бер, жешсин, анткени Теңир мындай дейт: “Курсактары тоёт, артып да калат”», – деди.


44

#### 5

1


Наамандын айыгышы

Сирия падышасынын аскер башчысы Нааман өз мырзасынын кадырлуу жана мыкты деп эсептелген адамы эле, себеби сириялыктарга жеңишти Теңир ошол аркылуу берген. Ал киши мыкты жоокер болчу, бирок пес оорулуу эле[+].


2Сириялыктар бир жолу жоокерлери менен барып, Ысрайыл жеринен бир кичинекей кызды туткундап келишкен, ал Наамандын аялына кызмат кылчу.


3Ал өзүнүн мырзайымына: «Эгерде мырзам Самариядагы пайгамбарга барып келсе, анда ал аны пес оорусунан айыктырат эле!» – деди.


4Ошондо Нааман өз мырзасына барып: «Жанагы Ысрайыл жеринен келген кыз ушундай-ушундай деп айтып жатат», – деди.


5Сирия падышасы Нааманга: «Барып кел, мен Ысрайыл падышасына кат жиберем», – деди. Ал жанына он талант күмүш, алты миң шекел алтын жана он сыйра кийим алып, жөнөп кетти.


6Ал Ысрайыл падышасына катты алып келди. Ал катта мындай деп жазылган эле: «Мен ушул кат менен бирге кызматчым Нааманды сага жиберип жатам, сен аны пес оорусунан айыктыр».


7Ысрайыл падышасы катты окуганда, өз кийимин айрып: «“Пес оорусунан айыктыр”, – деп, мага жибергидей, өлтүргүдөй же тирилткидей, мен, эмне, Кудаймынбы? Мына көрдүңөрбү, ал мени менен касташуу үчүн шылтоо издеп жатат», – деди[+].


8Кудайдын кишиси Элиша Ысрайыл падышасынын өз кийимин айрыганын угуп, падышага: «Сен эмне үчүн өз кийимиңди айрыдың? Ал мага келсин, Ысрайылда пайгамбар бар экенин билсин», – деп айттырып жиберди.


9Ошондо ал өзүнүн аттары жана майдан арабалары менен келип, Элишанын үйүнүн алдына токтоду.


10Элиша ага кызматчысынан: «Барып, Иорданга жети жолу жуунгун, ошондо сенин денең айыгып, таза болосуң», – деп айттырып жиберди[+].


11Наамандын ачуусу келип: «Ал мага өзү келип, өз Кудай-Теңиринин ысымын чакырып, колун ооруган жериме коюп, пес оорусунан айыктырат деп ойлогом.


12Дамасктын Абана жана Парпар дарыялары Ысрайылдын сууларынан артык эмеспи? Эмне, мен ошолорго түшүп жуунсам, тазаланбаймынбы?» – деди. Ошентип, ал бурулду да, ачууланган бойдон жөнөп кетти.


13Ошондо анын кулдары жанына келип: «Атабыз, эгер пайгамбар сага бир чоң ишти айтса, сен аны кылмаксың да. Эми анын жөн гана: “Жуунгун, ошондо таза болосуң”, – деген сөзүн аткарбай коёсуңбу?» – дешти.


14Ал барып, Кудайдын кишисинин сөзү боюнча Иорданга жети жолу чөмүлдү, ошондо анын денеси айыгып, жаш баланын денесиндей таптаза болуп калды.


15Ал өзүнүн коштоп жүргөн кишилери менен Кудайдын кишисине кайтып келип, анын алдына туруп: «Ысрайылдан башка жерде Кудай жок экенин мен эми билдим. Ошондуктан кулуңдун белегин кабыл ал», – деди[+].


16Элиша: «Мен алдында турган Теңир тирүү! Белегиңди албайм», – деди. Тигил ага: «Ал», – деп суранды, бирок ал макул болбой койду[+].


17Ошондо Нааман мындай деди: «Анда кулуңа эки качыр көтөрө алгыдай топурак берилсин, анткени кулуң ушул күндөн тартып, Теңирден бөлөк кудайларга бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды жана башка курмандыктарды чалбайт.


18Бирок Теңир кулуңа мындай учурда кечирим кылсын: менин төрөм Римон үйүнө табынганы барганда, менин колума таянат, ошондо мен Римон үйүндө табынам, ушундай учурда Римон үйүндө табынганым үчүн, Теңир кулуңду кечирсин».


19Ошондо ал ага: «Тынчтык менен бара бер!» – деди. Ал андан бир аз узап кеткенден кийин,


20Кудайдын кишиси Элишанын кызматчысы Гейхази ичинен мындай деп ойлоду: «Мырзам сириялык Нааман алып келген белектерди албай койду. Теңир тирүү! Анын артынан чуркап барайын да, андан бир нерсе алайын»[+].


21Ошентип, Гейхази Наамандын артынан кетти. Нааман артынан чуркап келе жаткан кишини көрүп, майдан арабасынан түшүп, аны утурлап чыгып: «Баары жайындабы?» – деп сурады.


22Ал: «Баары жайында, бирок мырзам мени сага мындай деп жөнөттү: “Мага азыр Эпрайым тоосунан, пайгамбар уулдарынан эки жаш жигит келди. Аларга бир талант күмүш жана эки сыйра кийим бер”», – деди.


23Ошондо Нааман: «Ал, эки талант ал», – деди. Аны көндүрүп, эки талант күмүштү, эки сыйра кийимди эки капка салып, өзүнүн эки кызматчысына берди. Алар көтөрүп алып, тигинин алдына түшүштү.


24Гейхази дөбөгө жеткенде, буюмдарды кулдардын колунан алып, үйүнө катып койду. Аларды коё берди, алар кетишти.


25Гейхази келип, өз мырзасына көрүнгөндө, Элиша ага: «Гейхази, кайда барып келдиң?» – деди. Ал: «Сенин кулуң эч жакка барган жок», – деп жооп берди.


26Элиша ага: «Эмне, жанагы киши майдан арабасынан түшүп, сени утурлап чыкканда, жүрөгүм сенин жаныңда эмес беле? Азыр күмүш, кийим, зайтун бак, жүзүмзар, майда жана бодо мал, күң жана кул ала турган убакпы?


27

#### 6

1


Элишанын сууга түшүп кеткен балтаны алып чыгышы

Пайгамбар уулдары Элишага мындай деп айтышты: «Сенин жаныңдагы биз жашап жаткан жер бизге тардык кылат.


2Иорданга баралы, ал жерден ар бирибиз бирден устун алалы да, ал жерге өзүбүзгө жашаганга жай куралы». Ал: «Баргыла», – деди.


3Алардын бири: «Ырайым этип, кулдарың менен сен да бар», – деди. Ал: «Макул, барайын», – деди.


4Ошентип, ал алар менен бирге кетти. Алар Иорданга келип, бак кыя башташты.


5Бирөө бак кулатып жатканда, балтасы сууга түшүп кетти. Ошондо ал: «Ий, мырзам! Бул убактылуу пайдаланууга алынган балта эле», – деп кыйкырып жиберди.


6Кудайдын кишиси: «Ал кайсы жерге түштү?» – деп сурады. Ал ага балта түшкөн жерди көрсөттү. Элиша бактан бир бутак кыйып алып, сууга таштады, ошондо балта калкып чыкты.


7Анан ал ага: «Балтаны ал», – деди. Тигил колун сунуп, балтаны алды.

8


Теңирдин сириялыктарды сокур кылышы

Сирия падышасы ысрайылдыктар менен согушууга жөнөп жатып, өз кызматчылары менен кеңешип: «Мен өз кошуунумду мындай-мындай жерге жайланыштырам», – деди.


9Кудайдын кишиси Ысрайыл падышасына: «Ушундай жерден өтүүдөн сак бол, анткени ал жерде сириялыктар жашынып жатышат», – деп айттырып жиберди.


10Ысрайыл падышасы Кудайдын кишиси айтып эскерткен жанагы жерге бир нече ирет киши жиберди. Ошентип, ал ошол жерге баруудан сактанды.


11Ушундан улам Сирия падышасынын тынчы кетип, өз кулдарын чакырып, аларга: «Арабыздан кимдин Ысрайыл падышасы менен байланышы бар, айткылачы мага?» – деди.


12Кызматчыларынын бири: «Мырзам падыша, андай эч ким жок. Ысрайылдагы Элиша пайгамбар сенин уктоочу бөлмөңдө айткан сөздөрүңдү да Ысрайыл падышасына айтып берет», – деди.


13Ошондо ал: «Барып, анын кайда экенин билип келгиле. Киши жиберип, мен аны алдырып келем», – деди. Ага: «Азыр ал Дотанда», – деп билдиришти[+].


14Ал ошол жерге аттарды, майдан арабаларды жана көп аскерлерди жөнөттү. Алар түнү менен келишип, шаарды курчоого алышты.


15Кудайдын кишисинин кызматчысы эртең менен туруп, тышка чыкса, аскерлер, аттар жана майдан арабалар шаарды курчап алышыптыр. Ошондо кызматчысы ага: «Мырзам, эми эмне кылабыз?!» – деди.


16Ал: «Коркпо, анткени биздикилер тигилердикинен көп», – деди[+].


17Элиша Кудайга: «Теңир! Мунун көзүн ач, көрсүн», – деп сыйынды. Теңир анын кызматчысынын көзүн ачты. Ошондо ал Элишаны курчаган тоодон жер жайнаган оттуу аттар менен майдан арабаларды көрдү[+].


18Сириялыктар Элишага жакындап келген кезде, ал Теңирге: «Аларды сокур кылып сал», – деп сыйынды. Элишанын сөзү боюнча Теңир аларды сокур кылып салды[+].


19Элиша аларга: «Бул силер түшүүчү жол эмес, силер баруучу шаар эмес. Менин артымдан ээрчигиле, мен силерди издеп жүргөн кишиңерге алып барам», – деди. Элиша аларды Самарияга алып келди.


20Алар Самарияга келишкенде, Элиша: «Теңир! Булардын көзүн ач, көрүшсүн», – деди. Теңир алардын көзүн ачканда, алар өздөрүнүн Самариянын ортосунда турушканын көрүштү.


21Буларды көрүп, Ысрайыл падышасы Элишадан: «Ата, буларды өлтүрөйүнбү?» – деп сурады.


22Ал: «Өлтүрбө. Өлтүргүдөй, сен буларды кылыч шилтеп, жаа тартып, туткундап келдиң беле? Булардын алдына нан, суу кой. Ичип-жешсин да, өз падышасына барышсын», – деди[+].


23Ошентип, аларга мол тамак даярдалды, алар ичип-жешти. Анан аларды коё берди, алар өз падышасына кетишти. Ошондон кийин сириялык бул аскер тобу Ысрайыл жерине келген жок.

24


Самариянын курчоого алынышы

Андан кийин Сирия падышасы Бенадат өзүнүн бүткүл аскерин чогултуп, Самарияны курчап алды[+].


25Алар Самарияны курчап алган убакта ал жерде чоң ачарчылык болуп, эшектин башы сексен күмүш шекелден, көгүчкөндүн кыгынын төрттөн бир кабы беш күмүш шекелден сатылып жаткан.


26Бир жолу Ысрайыл падышасы дубалдын үстүндө бара жатса, бир аял ага: «Мырзам падыша, жардам кыл», – деп жалбарды[+].


27Падыша ага: «Эгер сага Теңир жардам бербесе, мен эмне кылып жардам бермек элем? Кырманда дан жок, жүзүм сыгылуучу жайда шарап жок», – деди.


28Падыша андан: «Сага эмне керек?» – деп сурады. Аял: «Бул аял мага: “Балаңды бер, биз аны бүгүн жейли, менин баламды болсо эртең жейбиз”, – деген.


29Ошентип, менин уулумду бышырып жедик. Эртеси күнү мен ага: “Эми балаңды сен бер, аны жейли”, – дедим. Бирок ал уулун катып койду», – деди[+].


30Аялдын сөзүн укканда, падыша өз кийимин айрып жиберди. Ал дубал менен өтүп бара жатканда, эл анын жылаңач денесине зумбал кийип алганын көрдү.


31Падыша: «Эгер бүгүн Шапат уулу Элишанын башы ийнинде кала турган болсо, Кудай мени жазаласын, катуу жазаласын», – деди.


32Элиша болсо өз үйүндө отурган, аныкында аксакалдар да отурушкан. Падыша өз атынан киши жиберди. Өзүнө жиберилген адам келерден мурун ал аксакалдарга мындай деди: «Бул киши өлтүргүчтүн уулу менин башымды алдырганы киши жибергенин көрдүңөрбү? Жиберилген адам келгенде, эшикти бекитип, ачпай койгула. Мына, анын артынан келе жаткан мырзасынын да дүбүртү угулуп жатат!»


33

#### 7

1Элиша: «Теңирдин сөзүн уккула, Теңир мындай дейт: Эртең ушул убакта Самария дарбазасынын алдында бир ченем эң жакшы ундун баасы бир шекелден, эки ченем арпанын баасы бир шекелден болот», – деди.


2Колуна падыша таянган төрө Кудайдын кишисине: «Теңир асман терезелерин ачса да, ошондой болмок беле?» – деди. Элиша ага: «Ошондой болгонун өз көзүң менен көрөсүң, бирок сен андан жебейсиң», – деди[+].

3


Сириялык аскерлердин качышы

Дарбазанын кире беришинде пес оорулуу төрт киши отурган. Алар бири-бирине: «Өлүмдү күтүп, ушул жерде отура беребизби?


4Шаарга барсак деле өлөбүз, анткени шаарда ачарчылык болуп жатат. Бул жерде отура берсек да өлөбүз. Андан көрө сириялыктардын кошуунуна барганыбыз жакшы. Бизди тирүү калтырышса, жашайбыз; өлтүрүшсө, өлөбүз», – дешти.


5Күүгүм киргенде, алар сириялыктардын кошуунуна жөнөштү. Алар сириялыктардын кошуунунун четине келишсе, ал жерде бир да киши жок экен.


6Теңир мындай кылган эле: сириялыктардын кошуунуна майдан арабалардын дүңгүрөгөнү, аттардын кишенегени, көптөгөн аскерлердин чуусу угулду. Ошондо алар бири-бирине: «Чын эле, Ысрайыл падышасы бизге кол салыш үчүн, мисирликтер менен хеттиктердин падышаларын жалдаса керек», – деп,[+]


7күүгүм киргенде алар чатырларын, аттарын, эшектерин, бүт кошуунун, ал кандай болсо, ошол бойдон таштап, жандарын гана сактап качып кетишти[+].


8Жанагы пес оорулуулар кошуундун четине келип, бир чатырга кирип, ичип-жешти да, андан күмүштөрдү, алтындарды, кийимдерди алышты да, барып, катып коюшту. Башка чатырга да кирип, андан да алышты да, барып, катып коюшту.


9Анан алар бири-бирине: «Биз туура эмес кылып жатабыз. Бул күн – кубанычтуу кабардын күнү. Эгер биз муну айтпай, жарык киргенче күтө турган болсок, анда айыпка жыгылабыз. Барып, падыша үйүнө билдирели», – деп айтышты.


10Алар барып, шаар дарбазачыларын чакырып, аларга: «Биз сириялыктардын кошуунуна барсак, ал жерде бир да киши жок экен, адамдын үнү да угулбайт. Байланган аттар, байланган эшектер гана калыптыр, чатырлар кандай болсо, ошондой боюнча туруптур», – деп айтып беришти.


11Дарбазачылар бул кабарды падыша сарайындагыларга айтып барышты.


12Падыша түн ичинде туруп, өзүнүн кызматчыларына: «Мен силерге сириялыктардын бизге эмне кылганы жатышканын айтайын. Алар бизде ачкачылык болуп жатканын билишет, ошондуктан: “Алар шаардан чыкканда, биз аларды тирүү кармап, шаарды басып киребиз”, – деп ойлоп, кошуундан чыгып, талаага жашынып калышты», – деди.


13Ошондо анын кызматчыларынын бири: «Шаарда калган беш атты алып, кишилерибизди жиберип көрөлү (Ысрайылдын кырылып калган атчан аскерлеринин кошуунунан калганы ошол гана болчу)», – деди.


14Эки майдан арабага түгөйү менен чегилген аттарды алышты. Падыша аларды: «Барып, көрүп келгиле», – деп, сириялыктардын аскеринин артынан жиберди.


15Алардын артынан Иорданга чейин жол жүрүштү. Жолдо сириялыктар шашылыш качып бара жатканда таштап кеткен кийимдери менен буюмдары жайнап жатыптыр. Жиберилгендер кайра кайтып келип, падышага билдиришти.


16Эл жапырт чыгып, сириялыктардын кошуунун талап-тоноп алды. Теңирдин сөзү боюнча бир ченем эң жакшы ундун баасы бир шекелден, эки ченем арпанын баасы да бир шекелден болду.


17Анан падыша колуна таянган төрөнү дарбазанын жанына койду. Эл аны дарбазанын жанында тебелеп салды. Ал өлдү, падыша Кудайдын кишисине келгенде, Кудайдын кишиси ага кандай айтса, ошондой болду[+].


18Ошондо Кудайдын кишиси падышага: «Эртең ушул убакта Самариянын дарбазасынын алдында бир ченем эң жакшы ундун жана эки ченем арпанын баасы бир шекелден болот», – деген.


19Ошондо ушул төрө Кудайдын кишисине: «Теңир асман терезелерин ачса да, ошондой болмок беле?» – деген эле. Кудайдын кишиси болсо ага: «Ошондой болгонун өз көзүң менен көрөсүң, бирок сен андан жебейсиң», – деген.


20

#### 8

1


Шунемдик аялга талаасын кайра алып берүү

Элиша уулун тирилткен баягы аялга: «Тур, үй-бүлөң менен жолго чык, кайсы жерде жашай ала турган болсоң, ошол жерде жаша, анткени Теңир ачарчылык чакырды, бул жерде жети жыл ачарчылык болот», – деди[+].


2Тиги аял туруп, Кудайдын кишиси айткандай кылды. Ал үй-бүлөсү менен Пелишти жерине барып, ал жерде жети жыл жашады.


3Жети жыл өткөндөн кийин ал аял Пелишти жеринен кайтып келип, өз үйүн, өз жерин кайра сурап алуу үчүн падышага келди.


4Ошол учурда падыша Кудайдын кишисинин кызматчысы Гейхази менен сүйлөшүп отурган. Падыша ага: «Мага Элиша кылган жакшы иштердин баарын айтып берчи», – деди[+].


5Ал Элишанын өлгөндү тирилткенин падышага айтып жатканда, Элиша тирилткен баланын энеси падышадан өз үйүн, өз жерин сурады. Ошондо Гейхази: «Мырза падыша, бул – ошол аял, бул – анын Элиша тирилткен уулу», – деди.


6Падыша аялдан сурады, аял ага айтып берди. Падыша ага сарай кызматчыларынын бирин кошуп берип: «Ага таандык болгондун баарын жана өз өлкөсүн таштап кеткен күндөн ушул күнгө чейинки талаасынан түшкөн кирешесинин баарын бүт кайрып бергиле», – деди.

7


Элиша жана Хазаел

Сирия падышасы Бенадат ооруп жатканда, Элиша Дамаскка келди. Бенадатка: «Кудайдын кишиси бул жерге келди», – деп билдиришти[+].


8Падыша Хазаелге: «Колуңа тартуу алып, Кудайдын кишисинин алдынан чыгып, андан Теңирдин эркин сура: “Мен ушул оорудан айыгамбы?”» – деди[+].


9Хазаел анын алдынан тосуп чыгууга кетти. Тартууну – Дамасктын баалуу нерселерин кырк төөгө жүктөп алып, анын алдына келип: «Сенин уулуң, Сирия падышасы Бенадат мени сага жөнөттү, ал: “Мен ушул оорудан айыгамбы?” – деп сурап жатат», – деди.


10Элиша ага: «Барып, ага: “Айыгасың”, – деп айт, бирок Теңир мага: “Ал өлөт”, – деди».


11Элиша андан көзүн албай карап тура бергендиктен, ал өзүн ыңгайсыз сезди. Анан Кудайдын кишиси ыйлап жиберди.


12Ошондо Хазаел: «Менин мырзам эмнеге ыйлап жатат?» – деп сурады. Ал: «Сенин Ысрайыл уулдарына кандай жамандык кыларыңды билем, ошон үчүн ыйлап жатам. Сен алардын чептерин өрттөйсүң, жаш уландарын кылычтап өлтүрөсүң, эмчектеги балдарын жанчып өлтүрөсүң, кош бойлуу аялдарынын курсагын жарасың», – деди[+].


13Хазаел: «Мындай чоң кылмыш кылгыдай, сенин кулуң, эмне, дөбөт беле?» – деди. Элиша: «Теңир мага сенин Сирияга падыша болоруңду көрсөттү», – деди[+].


14Ал Элишанын жанынан кетип, өз падышасына келди. Ал андан: «Элиша сага эмне деди?» – деп сурады. Ал ага: «Ал мага сенин айыгарыңды айтты», – деди.


15Эртеси күнү ал жуурканды алып, аны сууга малып, Бенадаттын бетине жапты, ал өлдү. Анын ордуна Хазаел такка отурду.

16


Жорам – Жүйүт падышасы

[•]Ысрайыл падышасы Ахаптын уулу Жорамдын падышачылыгынын бешинчи жылында Жүйүт падышасы Жошапаттын ордуна уулу Жорам такка отурду.


17Ал такка отурганда, отуз эки жашта эле. Ал Иерусалимде сегиз жыл падышачылык кылды.


18Ал Ахаптын тукуму кылган иштерди кылып, Ысрайыл падышаларынын жолу менен жүрдү, себеби Ахаптын кызы анын аялы болчу. Ал Теңирге жакпаган иштерди кылды[+].


19Бирок Теңир Жүйүттү Өз кулу Дөөт үчүн жок кылгысы келбеди, анткени Ал анын тукумунун чырагы түбөлүккө жаркырап турарын убада кылган эле[+].


20Анын убагында эдомдуктар Жүйүттүн кол астынан чыгып, өздөрүнө падыша коюп алышты[+].


21Жорам бүт майдан арабалары менен Сайырга жөнөдү. Ал түн ичинде туруп, өзүн курчаган эдомдуктарды майдан арабаларынын башчылары менен кошо талкалады, бирок эл өз чатырларына качып кетти.


22Ушул күнгө чейин Эдом Жүйүттүн кол астында эмес. Ошол эле убакта Либна да бөлүнүп чыкты.


23Жорам жөнүндө, анын кылган бардык иштери жөнүндө Жүйүт падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.

24


Ахазай – Жүйүт падышасы

Жорам ата-бабаларына кошулду. Анын сөөгү Дөөттүн шаарына, ата-бабаларынын жанына коюлду. Анын ордуна уулу Ахазай такка отурду.


25[•]Ысрайыл падышасы Ахап уулу Жорамдын падышачылыгынын он экинчи жылында Жүйүт падышасы Жорамдын уулу Ахазай такка отурду.


26Ахазай такка отурганда, жыйырма эки жашта эле. Ал Иерусалимде бир жыл падышачылык кылды. Энесинин аты – Аталея, ал Ысрайыл падышасы Омринин кызы болчу[+].


27Ал да Ахаптын тукумунун жолу менен жүрүп, Ахаптын тукумуна окшоп, Теңирге жакпаган иштерди кылды, анткени ал Ахаптын тукуму менен тууган эле.


28Ал Ахаптын уулу Жорам менен Гилаттын Рамотуна Сирия падышасы Хазаел менен согушууга барды. Сириялыктар Жорамды жарадар кылышты[+].


29

#### 9

1


Жейунун Ысрайылга падыша болушу

Элиша пайгамбар пайгамбар уулдарынын бирин чакырып, ага мындай деди: «Белиңди бууп, колуңа зайтун майы куюлган мына бул идишти алып, Гилаттын Рамотуна бар[+].


2Ал жерге барарың менен Нимшинин уулу, Жошапаттын уулу Жейуну издеп таап, аны өз бир туугандарынын арасынан бөлүп чыгып, ички бөлмөгө киргиз[+].


3Анан зайтун майы куюлган идишти алып, анын башына куюп, мындай де: Теңир мындай дейт: “Мен сени Ысрайылга падыша кылып майлап жатам”. Анан эшикти ачып, качып кет, күтпө»[+].


4Ошентип, жаш улан, пайгамбардын кызматчысы, Гилаттын Рамотуна жол тартты.


5Улан ал жерге келсе, аскер башчылар отурушуптур. Ал аларга: «Аскер башчы, сага айта турган сөзүм бар», – деди. Ошондо Жейу: «Кимибизге?» – деп сурады. Ал: «Сага, аскер башчы», – деди.


6Ал туруп, үйгө кирди. Улан анын башына зайтун майын куюп, мындай деди: «Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: Мен сени Теңирдин эли Ысрайылга падыша кылып майлап жатам.


7Сен мырзаң Ахаптын тукумун кырып жок кыласың. Изебел колдуу болуп өлгөн Менин кулдарымдын – пайгамбарлардын каны үчүн, Теңирдин бардык кулдарынын каны үчүн Мен ошентип өч алам[+].


8Ошентип, Ахаптын бүт тукуму кырылат. Ахаптын эркек аттууларынын баарын, камактагыларын да, Ысрайылда калгандарын да жок кылам[+].


9Ахаптын тукумун Небат уулу Жаробам менен Акия уулу Баашанын тукумундай кылам[+].


10Изебелди болсо Изрейел талаасында иттер жейт, аны эч ким көргө койбойт». Анан ал эшикти ачып, качып кетти[+].


11Жейу өз мырзасынын кулдары отурган жерге чыкканда, андан: «Баары жайындабы? Сага бул келесоо эмнеге келди?» – деп сурашты. Ал аларга: «Бул кишини да, анын эмне деп айтканын да силер билесиңер», – деп жооп берди[+].


12Алар: «Бул калп, айт бизге», – деп айтышты. Ал мындай деди: «Ал мага муну айтты: “Теңир мындай дейт: Мен сени Ысрайылга падыша кылып майлап жатам”».


13Ошондо алар шашылыш түрдө кийимдерин чечип, анын астына, тепкичке төшөй салып: «Жейу падыша болду!» – деп сурнай тартышты[+].

14


Жейунун Жорамды өлтүрүшү

Нимши уулу, Жошапат уулу Жейу Жорамга каршы көтөрүлдү. Жорам болсо бүт ысрайылдыктар менен бирге Гилаттын Рамотун Сирия падышасы Хазаелден коргоп турду[+].


15Падыша Жорам Сирия падышасы Хазаел менен согушуп жатканда сириялыктардан алган жараатын айыктыруу үчүн Изрейелге кайтып келген эле. Жейу ага: «Эгер силер макул болсоңор, анда ушул кабарды Изрейелге жеткирем деп, шаардан эч ким чыкпасын», – деди.


16Анан Жейу аттанып, ооруп жаткан Жорамды көргөнү Изрейелге жөнөп кетти. Ал жерге Жүйүт падышасы Ахазай да Жорамды көргөнү келген эле.


17Изрейелдеги мунаранын үстүндө турган сакчы Жейунун келе жаткан көп аскерин көрүп: «Мен көп аскерди көрүп жатам», – деди. Жорам: «Атчан аскер жөнөт, ал алардын астынан тосуп чыгып: “Тынчтык менен келе жатасыңарбы?” – деп сурасын», – деди.


18Ошондо атчан аскер анын алдынан чыгып, мындай деди: «Падыша мындай дейт: Тынчтык менен келе жатасыңарбы?» Жейу ага: «Тынчтыкты эмне кыласың? Менин аркамдан бастыр», – деди. Сакчы мындай деп кабарлады: «Жиберилген киши аларга жетти, бирок кайра кайта элек».


19Анан ал башка атчан аскерди жөнөттү, ал аларга барып, мындай деди: «Падыша мындай дейт: “Тынчтык менен келе жатасыңарбы?”» Жейу ага: «Тынчтыкты эмне кыласың? Менин аркамдан бастыр», – деди.


20Сакчы кайрадан: «Жиберилген киши аларга жетти, бирок кайра кайта элек. Жүрүшүнө караганда, ал Нимшинин уулу Жейу окшойт, себеби ал катуу чаап келе жатат», – деп билдирди.


21Ошондо Жорам: «Арабаны чеккиле», – деди. Анын майдан арабасын чегишти. Ошондо Ысрайыл падышасы Жорам жана Жүйүт падышасы Ахазай өздөрүнүн майдан арабалары менен жөнөштү. Алар Жейунун алдынан чыгып, ага изрейелдик Наботтун талаасында жолугушту[+].


22Жейуну көргөндө, Жорам: «Жейу, тынчтык менен келе жатасыңбы?» – деп сурады. Ал ага: «Сенин энең Изебел бутка табынып, көп сыйкырчылык кылып жатса, кайдагы тынчтыкты айтасың?» – деди.


23Ошондо Жорам бурулуп, качып жөнөдү, анан Ахазайга: «Ахазай, чыккынчылык!» – деди.


24Жейу болсо жаасын колуна алып, тартып жиберди. Жебе Жорамдын эки далысынын ортосуна кадалды, жебе анын жүрөгүн тешип өттү. Ал өзүнүн майдан арабасына жыгылып, жан берди.


25Анан Жейу өз төрөсү Бидекарга мындай деди: «Муну изрейелдик Наботтун талаасына алып барып ташта. Экөөбүз мунун атасы Ахаптын артынан келе жатканыбызда, Теңирдин буга каршы кандай пайгамбарчылык айттырганы эсиңдеби?


26Теңир мындай деген: “Мен кечээ Наботтун жана анын уулдарынын канын көрдүм, ошол талаада сенден сөзсүз өч алам”. Андыктан Теңирдин сөзү боюнча аны талаага алып барып ташта»[+].

27


Ахазайдын өлтүрүлүшү

Жүйүт падышасы Ахазай муну көргөндө, бактын ичиндеги үйгө кеткен жол менен качып жөнөдү. Жейу анын артынан түшүп: «Муну да өзүнүн майдан арабасында өлтүргүлө», – деди. Бул Иблейемдин жанындагы Гур дөңсөөсүндө болду. Ал Мегидого качып барып, ошол жерде өлдү[+].


28Кулдары аны Иерусалимге алып барып, Дөөттүн шаарындагы ата-бабалары жаткан мүрзөгө коюшту[+].


29Ахап уулу Жорамдын падышачылыгынын он биринчи жылында Ахазай Жүйүткө падыша болду.

30


Изебелдин өлтүрүлүшү

Анан Жейу Изрейелге келди. Изебел муну укканда, бетине эндик сыйпап, чачы-башын жасап, терезеден карап турду.


31Жейу дарбазадан киргенде, Изебел: «Өз падышасын өлтүргөн Зимри, тынчтык менен келдиңби?» – деди[+].


32Жейу терезени карап: «Ким мени менен, ким?» – деди. Эки-үч эбнух терезеден башбагып, аны карады.


33Ал: «Аны терезеден ыргытып жибергиле», – деди. Алар аны ыргытып жиберишти. Анын каны дубалга, аттарга чачырады. Аны тепсеп салышты.


34Жейу келип, ичип-жеп, анан: «Бул каргыш тийгенди таап келип, көргө койгула, ал падышанын кызы эмеспи», – деди[+].


35Аны көргө койгону барышса, анын баш сөөгүнөн, буттарынан, колунун манжаларынан башка эч нерсе калбаптыр.


36Кайра келишип, ага билдиришти. Ошондо ал мындай деди: «Теңирдин Өз кулу тишпилик Илияс аркылуу айткан сөзү ушундай болчу: Изебелдин денесин Изрейел талаасында иттер жейт[+].


37

#### 10

1


Ахаптын тукумунун жазаланышы

Ахаптын Самарияда жетимиш уулу бар эле. Жейу Изрейел жетекчилерине, аксакалдарына, Ахаптын балдарынын тарбиячыларына кат жазып, Самарияга жөнөттү. Ал каттын мазмуну мындай эле:[+]


2«Бул катты аларыңар менен, падышаңардын уулдарынын ичинен эң мыктысын, эң татыктуусун тандап, аны атасынын тагына отургузгула.


3Мырзаңардын уулдары да, майдан арабалар да, аттар да, чептүү шаарлар да, курал-жарак да силерде болгондуктан, падышаңардын тукуму үчүн согушкула».


4Алар аябай коркуп кетип: «Мына, ага эки падыша туруштук бере алган жок, биз кантип туруштук беребиз?» – дешти.


5Падыша сарайынын башчысы, шаар башчысы, аксакалдар жана тарбиячылар Жейуга: «Биз сенин кулдарыңбыз, бизге эмне десең, ошону кылабыз. Биз эч кимди падыша койбойбуз. Өзүң туура көргөндү кыл», – деп айттырып жиберишти.


6Ал экинчи жолу аларга мындай кат жөнөттү: «Эгер силер мен тарапта болсоңор, мага баш ийсеңер, анда эртең ушул убакта мага, Изрейелге падышаңардын уулдарынын баштарын алып келгиле».


7Аларга кат жеткенде, алар падышанын жетимиш уулун мууздап, алардын баштарын себеттерге салышып, Жейуга, Изрейелге жөнөтүштү[+].


8Жиберилген киши келип, ага: «Падыша уулдарынын баштарын алып келишти», – деп билдирди. Ал: «Аларды эртең мененкиге чейин дарбазанын кире беришине экиге бөлүп үйүп койгула», – деди.


9Ал эртең менен сыртка чыгып, жалпы элге мындай деди: «Силер күнөөлүү эмессиңер. Мына, мен өз падышама каршы чыгып, аны өлтүрдүм. Ал эми булардын баарын ким өлтүрдү?


10Эми билип койгула, Теңирдин Ахаптын тукуму жөнүндө айткан бир да сөзү жерде калбайт. Теңир Өз кулу Илияс аркылуу айтканын аткарды»[+].


11Анан Жейу Ахаптын тукумунун Изрейелде калгандарынын бардыгын, анын даражалуу төрөлөрүн, жакындарын, ыйык кызмат кылуучуларын өлтүрдү. Ошентип, эч кимиси тирүү калган жок.

12


Ахазайдын бир туугандарынын өлтүрүлүшү

Анан ал туруп, Самарияга келди. Жейу койчулардын Бейт-Эйкетинин жанынан өтүп бара жатканда,


13Жүйүт падышасы Ахазайдын бир туугандарына кезигип, алардан: «Силер кимсиңер?» – деп сурады. Алар: «Биз Ахазайдын бир туугандарыбыз, падыша менен ханышанын уулдарынын ден соолугун билели деп бара жатабыз», – деп жооп беришти.


14Ошондо ал: «Аларды тирүү кармагыла», – деди. Аларды тирүү кармап, кырк эки кишини Бейт-Эйкет кудугунун жанында мууздап салышты. Алардын бирөө да тирүү калган жок[+].

15


Ахаптын бир туугандарынын өлтүрүлүшү

Андан ары жөнөп, аны утурлап келе жаткан Рейхаптын уулу Жонадапка жолугуп, аны менен саламдашып, андан: «Менин сага ниетим ак, сенин да мага ниетиң акпы?» – деп сурады. Жонадап: «Ак», – деп жооп берди. Жейу ага: «Эгер андай болсо, анда колуңду бер», – деди. Ал колун берди, Жейу аны өзүнүн майдан арабасына салып алды[+].


16Анан: «Мени менен жүр, менин Теңирге болгон кызганчаактыгымды көр», – деди. Аны майдан арабага отургузушту.


17Жейу Самарияга келип, Ахаптын тирүү калгандарынын баарын өлтүрдү, Теңирдин Илияска айткан сөзү боюнча аларды таптакыр жок кылды[+].

18


Баалдын кызматчыларынын өлтүрүлүшү

Анан Жейу бүт элди чогултуп, аларга мындай деди: «Ахап Баалга аз кызмат кылган. Жейу ага көп кызмат кылат[+].


19Ошондуктан мага Баалдын пайгамбарларынын, буткана кызматчыларынын бирин калтырбай чакыргыла, анткени мен Баалга чоң курмандык чалам. Ким келбей калса, ал тирүү калбайт». Баалга кызмат кылгандарды жок кылуу үчүн, Жейу ушундай куулук кылды[+].


20Анан Жейу: «Баалдын урматына майрамдык чогулуш жарыялагыла», – деди. Чогулуш жарыялашты.


21Жейу Ысрайылдын бүт жерине чабарман жөнөттү. Ошондо Баалга кызмат кылгандардын бардыгы келишти. Келбей калган бир да киши болгон жок. Алар Баал үйүнө киришти, Баал үйү кишиге толду[+].


22Ошондо ал кийим кайтаруучуга: «Баалга кызмат кылгандардын бардыгына кийим алып кел», – деди. Ал аларга кийим алып келди.


23Жейу Рейхаптын уулу Жонадап менен Баалдын үйүнө кирип, Баалдын кызматчыларына: «Силердин араңарда Теңирдин кызматчылары жокпу, карап көргүлөчү, анткени бул жерде бир гана Баалдын кызматчылары болушу керек», – деди.


24Анан алар бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды жана башка курмандыктарды чала башташты. Жейу үйдүн сыртына сексен киши коюп: «Мен силердин колуңарга салып берип жаткан кишилердин бирин ким качырып жиберсе, анда ал качып кеткен адамдын ордуна өлөт», – деди[+].


25Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык өрттөлгөндөн кийин, Жейу жөө күлүктөрүнө жана башчыларына: «Баргыла, аларды өлтүргүлө, бири да качып кетпесин», – деди. Аларды кылычтап өлтүрүштү, башчылар менен жөө күлүктөр аларды сыртка ыргытышты, анан Баалдын бутканасы жайгашкан шаарга жөнөштү[+].


26Баалдын бутканасынан буркандарды алып чыгып өрттөштү[+].


27Анан Баалдын айкелин талкалап, бутканасын кыйратышты. Ал жерди ажатканага айландырышты, ал ушул күнгө чейин ошондой[+].


28Ошентип, Жейу Ысрайыл жеринен Баалды жок кылды.


29Бирок Жейу Ысрайылды күнөөгө батырган Небат уулу Жаробамдын күнөөлөрүн таштаган жок, Дан менен Бейтелдеги алтын музоолорго табынуусун токтоткон жок[+].


30Теңир Жейуга: «Менин алдымда адилеттүү эсептелген нерсени чын көңүлүңдөн аткарганың үчүн, Ахаптын тукумун кырып, Менин жүрөгүмдөгүнүн бардыгын аткаргандыгың үчүн, сенин уулдарың төртүнчү муунга чейин Ысрайылдын тагында отурат», – деди[+].


31Бирок Жейу Ысрайылдын Кудай-Теңиринин мыйзамы менен жүрүүгө бүт жүрөгүн берип аракет кылган жок. Ал Ысрайылды күнөөгө батырган Жаробамдын күнөөлөрүн таштаган жок.

32


Жейунун өлүшү

Ошол күндөрдө Теңир Ысрайылдын жеринин аянтын кичирейте баштады. Хазаел Ысрайылдын бардык жериндеги ысрайылдыктарды кырды[+].


33Ал Иордандын чыгыш тарабындагы жерди – Гилат жерин, Гат, Рубейин, Менаше урууларынын жерин, Арнон дарыясынын боюндагы Аройерден тартып, Гилат менен Башанга чейинки жерлерди басып алды[+].


34Жейу жөнүндө, анын кылган бардык иштери, көрсөткөн эрдиктери жөнүндө Ысрайыл падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.


35Жейу ата-бабаларына кошулду, сөөгү Самарияга коюлду, ордуна уулу Жаахаз такка отурду.


36

#### 11

1


Аталея ханыша

[•]Ахазайдын энеси Аталея уулунун өлгөнүн көрүп, падышанын бардык тукумун кырдырып салды[+].


2Бирок падышанын уулдарын өлтүрүп жатканда, Жорам падышанын кызы, Ахазайдын эжеси Жешеба Ахазайдын уулу Жаашты баккан энеси менен кошо уктоочу бөлмөгө жашыруун алып кетти. Аны Аталеядан жашырып, аман алып калды.


3Жошеба аны Теңир үйүндө алты жыл жашырды, ошол убакта ал жерде Аталея падышачылык кылып турду.


4Жетинчи жылы Жойат киши жиберип, сакчылардын арасынан жүз башыларды жана жөө күлүктөрдү өзүнө, Теңир үйүнө алдырып, алар менен келишим түзүп, Теңир үйүндө алардан ант алып, аларга падышанын уулун көргөздү.


5Анан аларга мындай деп буйруду: «Мындай кылгыла: ишемби күнү күзөткө туруучуларыңардын үчтөн бир бөлүгү падыша үйүнүн күзөтүндө тургула[+].


6Экинчи бөлүгүңөр Шур дарбазасынын алдында, үчүнчү бөлүгүңөр сакчылардын арт жагындагы дарбазанын алдында турасыңар. Талкалап кетпеши үчүн, үйдү тегеректеп, күзөттө тургула.


7Ишемби күнү күзөттөн кетүүчүлөрүңөрдүн эки бөлүгү Теңир үйүндө падышаны кайтарып, күзөттө тургула.


8Ар бириңер колуңарга курал алып, падышаны бардык жагынан курчап тургула. Ким катарды бузуп кирем десе, ал өлтүрүлсүн. Падыша киргенде да, чыкканда да, жанында болгула».


9Ыйык кызмат кылуучу Жойат кандай буйруса, жүз башылар бардыгын ошондой кылышты. Алар ишемби күнү күзөткө келүүчү жана күзөттөн кетүүчү өз кишилерин алып, ыйык кызмат кылуучу Жойатка келишти.


10Ыйык кызмат кылуучу Дөөт падышанын Теңир үйүндөгү найзалары менен калкандарын жүз башыларга таратып берди[+].


11Жөө күлүктөрдүн ар бири колдоруна курал алып, үйдүн оң бурчунан сол бурчуна чейин: курмандык чалынуучу жайдын жанында жана үйдүн жанында падышаны курчап турушту.


12Ошондо Жойат падышанын уулун алып чыгып, анын башына таажы кийгизип, келишимдин көчүрмөсүн берди. Аны такка отургузушту, зайтун майы менен майлашты, анан кол чаап: «Жашасын падыша!» – деп кыйкырышты[+].


13Аталея чуркап бара жаткан элдин ызы-чуусун угуп, Теңир үйүндөгү элге жөнөдү.


14Анан ал падышалар туруучу секичеде падыша турганын, падышанын жанында төрөлөр, сурнайчылар турганын көрдү. Ал жердеги элдин баары сүйүнүп, сурнай тартып жатышкан эле. Ошондо Аталея кийимин айрып жиберип: «Чыккынчылык! Чыккынчылык!» – деп кыйкырды[+].


15Ошондо ыйык кызмат кылуучу Жойат жүз башыларга, аскер жетекчилерине, мындай деп буйрук берди: «Аны бул жерден алып кеткиле. Ал Теңир үйүндө өлтүрүлбөшү керек. Ким анын артынан жөнөсө, аны кылычтап өлтүргүлө».


16Аялга жол беришти, ал аттар кирүүчү эшик менен падыша үйүнө өтүп, ошол жерде өлтүрүлдү[+].

17


Ыйык кызмат кылуучу Жойат

Анан эл Теңирдин эли болушу үчүн, Жойат Теңир менен падышанын жана элдин, эл менен падышанын ортосунда келишим түздү.


18Анан ал жердин бүт эли Баал үйүнө барып, ага курмандык чалуучу жайларды кыйратышты, анын айкелдерин тыптыйпыл кылып талкалашты, Баал бутканасынын кызматчысы Матанды курмандык чалынуучу жайлардын алдында өлтүрүштү. Анан ыйык кызмат кылуучу Теңир үйүнө сакчыларды койду[+].


19Жүз башыларды, сакчыларды, жөө күлүктөрдү жана ал жердин бүт элин алып, Теңир үйүнөн падышаны узатып, сакчылардын дарбазасы аркылуу өтүп, падышанын үйүнө келди. Анан падышаны такка отургузушту.


20Ал жердин бүт эли шаттанды, шаар тынчтыкка бөлөндү. Аталеяны болсо падыша үйүндө кылычтап өлтүрүштү.


21

#### 12

1


Жааш – Жүйүт падышасы

[•]Жейунун падышачылыгынын жетинчи жылында Жааш такка отуруп, Иерусалимде кырк жыл падышачылык кылды. Анын энесинин аты – Сибия, ал бейер-шебалык болчу.


2Жааш ыйык кызмат кылуучу Жойаттын көзү өткөнчө, анын кеңешин угуп жүргөн күндөрү Теңирге жаккан иштерди кылды.


3Бийик жерлердеги бутканалар гана жок кылынган жок. Эл дагы эле бийик жерлердеги бутканаларда курмандык чалып, жыпар жыттуу зат түтөтүп жатты[+].


4Жааш ыйык кызмат кылуучуларга мындай деди: «Элдин Теңир үйүнө алып келген бардык күмүштөрүн: Теңир үйүнө келгендер алып келген күмүштү, ар бир адамдын өз жаны үчүн берген күмүшүн, элдин Теңир үйүнө өз каалоосу менен алып келген күмүштөрүн


5ыйык кызмат кылуучулар алышсын, ар бири өз таанышынан алып, ийбадаткананын бардык бузулган жерлерин оңдошсун».


6Бирок Жааш падышанын падышачылыгынын жыйырма үчүнчү жылына чейин ыйык кызмат кылуучулар ийбадаткананын бузулган жерлерин оңдошпогондуктан,


7Жааш ыйык кызмат кылуучу Жойатты жана башка ыйык кызмат кылуучуларды чакырып: «Эмне үчүн силер ийбадаткананын бузулган жерлерин оңдобой жатасыңар? Мындан ары тааныштарыңардан күмүш албагыла, аны ийбадаткананы оңдогонго бергиле», – деди.


8Ыйык кызмат кылуучулар ийбадаткананын бузулган жерлерин оңдогонго элден күмүш албоого макул болушту.


9Анан ыйык кызмат кылуучу Жойат бир үкөк алып, анын үстүнө тешик жасап, аны курмандык чалынуучу жайдын оң жагына, Теңир үйүнүн кире беришине койду. Элдин Теңир үйүнө алып келген бардык күмүштөрүн кире бериште турган сакчы ыйык кызмат кылуучулар ошого салып жатышты[+].


10Алар үкөккө көп күмүш чогулганын көрүшкөндө, башкы ыйык кызмат кылуучу менен падышанын катчысы келип, Теңир үйүндөгү күмүштү эсептеп, баштыктарга салып бууп коюшчу.


11Күмүштөрдү эсептеп туруп, Теңир үйүндө иш алып барууга дайындалгандарга беришчү, алар болсо аны Теңир үйүндө иштеген усталарга, куруучуларга,


12таш тизүүчүлөргө, таш сомдоочуларга беришчү, Теңир үйүнүн бузулган жерлерин оңдоого керектелүүчү жыгачтарды, жылмаланган таштарды сатып алууга жана башка бардык керектүү нерселерге сарп кылышчу.


13Бирок ал күмүштөн Теңир үйү үчүн күмүш табактарды, кычкачтарды, чараларды, сурнайларды, алтын-күмүш идиштерди жасоого сарпталган жок.


14Ал күмүштөрдү иш башкаруучуларга берип турушту, алар аны Теңир үйүн оңдоого сарп кылышты.


15Жумушчулар үчүн берилген күмүштү таратып берүүчү адамдардан күмүштүн эсеби талап кылынчу эмес, анткени алар чынчылдык менен таратышчу[+].


16Кылмыш үчүн, күнөө үчүн түшкөн күмүштөр Теңир үйүнө киргизилчү эмес. Алар ыйык кызмат кылуучуларга таандык болуп калчу[+].


17Ошол убакта Сирия падышасы Хазаел согушка аттанып чыгып, Гатка согуш ачып, аны басып алды. Анан Хазаел Иерусалимге барууну чечти[+].


18Бирок Жүйүт падышасы Жааш Жүйүт падышаларынын – өзүнүн аталары Жошапаттын, Жорамдын, Ахазайдын жана өзүнүн ийбадаткана үчүн курмандык кылгандарынын баарын, Теңир үйүндөгү жана падыша сарайынын казыналарындагы алтындын баарын алып, Сирия падышасы Хазаелге жөнөттү. Ошондо Хазаел Иерусалимден кетти[+].


19Жааш жөнүндө жана анын кылган бардык иштери жөнүндө Жүйүт падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.


20Кызматчылары Жаашка каршы көтөрүлүп, чыккынчылык кылышты, аны Сылага бара жаткан жолдогу Милка үйүндө өлтүрүштү[+].


21

#### 13

1


Жаахаз – Ысрайыл падышасы

Жүйүт падышасы Ахазай уулу Жааштын падышачылыгынын жыйырма үчүнчү жылында Ысрайылга Жейу уулу Жаахаз падыша болду. Ал Самарияда он жети жыл падышачылык кылды[+].


2Ал Теңирге жакпаган иштерди кылды, Ысрайылды күнөөгө батырган Небат уулу Жаробам кылган күнөөлөрдү кылды, ошол күнөөлөрдү кылганын токтоткон жок[+].


3Теңир Ысрайылга каарданып, аны узак убакытка Сирия падышасы Хазаелдин жана Хазаел уулу Бенадаттын колуна салып берди[+].


4Ошондо Жаахаз Теңирге сыйынды, Теңир аны укту, себеби ысрайылдыктардын эзилгенин, Сирия падышасынын аларды кандай эзгенин көрдү[+].


5Теңир ысрайылдыктарга куткаруучуну берди. Ошондо алар сириялыктардын бийлиги астынан чыгышты. Ысрайыл уулдары өз чатырларында мурункудай жашап калышты[+].


6Бирок алар Ысрайылды күнөөгө батырган Жаробамдын тукумунун күнөөлөрүн кылганды токтотушкан жок, ошол күнөөлөрдү кылышты, Самарияда Ашейра мамысы тура берди[+].


7Жаахаздын аскеринен элүү атчан жоокер, он майдан араба жана он миң жөө аскери гана калды. Анткени Сирия падышасы аларды кырып, таш-талканын чыгарды.


8Жаахаз жөнүндө, анын кылган бардык иштери, көрсөткөн эрдиктери жөнүндө Ысрайыл падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.


9Жаахаз ата-бабаларына кошулду, анын сөөгү Самарияга коюлду. Анын ордуна уулу Жааш такка отурду.

10


Жааш – Ысрайыл падышасы

Жүйүт падышасы Жааштын падышачылыгынын отуз жетинчи жылында Ысрайылга Жаахаздын уулу Жааш падыша болду. Ал Самарияда он алты жыл падышачылык кылды.


11Ал Теңирге жакпаган иштерди кылды. Ысрайылды күнөөгө батырган Небат уулу Жаробамдын күнөөлөрүн кылганын токтоткон жок, ошол күнөөлөрдү кылды[+].


12Жааш жөнүндө, анын кылган бардык иштери, көрсөткөн эрдиктери, Жүйүт падышасы Аматсия менен кантип согушканы жөнүндө Ысрайыл падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган[+].


13Жааш ата-бабаларына кошулду, Жаробам анын тагына отурду. Жааш Самарияга, падышалардын жанына коюлду.

14


Элишанын көз жумушу

Элиша катуу ооруп, кийинчерээк ошол оорудан каза болду. Ысрайыл падышасы Жааш анын алдына келип: «Ата! Ата! Ысрайылдын майдан арабасы жана атчан жоокери!» – деп ыйлады[+].


15Элиша ага: «Жаа менен жебелерди ал», – деди. Ал жаа менен жебелерди алды.


16Анан ал Ысрайыл падышасына: «Колуңду жаанын үстүнө кой», – деди. Ал колун койду. Элиша колун падышанын колуна коюп:


17«Чыгыш жакты караган терезени ач», – деди. Ал терезени ачты. Элиша ага: «Ат!» – деди. Ал атты. Анан Элиша мындай деди: «Бул жебе – Теңирдин куткаруучу жебеси, сириялыктардан куткаруучу жебе, сен Апейикте сириялыктарды толугу менен талкалайсың»[+].


18Анан Элиша: «Жебелерди ал», – деди. Ал алды. Анан ал Ысрайыл падышасына: «Аны жерге ур», – деди. Ал жерге үч жолу урду, анан токтоп калды.


19Ошондо Кудайдын кишиси ага ачууланып: «Беш же алты жолу уруш керек эле. Ошондо сен сириялыктарды таптакыр талкалайт элең, эми сириялыктарды үч гана жолу талкалайсың», – деди.


20Элиша көз жумуп, аны көргө коюшту. Кийинки жылы мааптыктардын сансыз аскери алардын жерине келди.


21Бир жолу бир кишини коюп жаткан учурда, бул сансыз аскерди көрүп, анын сөөгүн Элишанын мүрзөсүнө таштап жиберишкен. Ал кулап бара жатканда, Элишанын сөөгүнө тийип кетип, тирилип, туруп кеткен.

22


Ысрайыл менен Сириянын ортосундагы согуш

Сирия падышасы Хазаел Жаахаздын көзү өткөнчө, ысрайылдыктарды кысымга алып турду[+].


23Бирок Теңир аларга боор ооруп, ырайым кылып, Ыбрайым, Ыскак жана Жакып менен түзгөн келишими үчүн аларга жүзүн бурду, аларды кыргысы келген жок, аларды ушул күнгө чейин четке каккан жок.


24Сирия падышасы Хазаел көз жумуп, анын ордуна уулу Бенадат такка отурду.


25

#### 14

1


Аматсия – Жүйүт падышасы

[•]Ысрайыл падышасы Жаахаз уулу Жааштын падышачылыгынын экинчи жылында Жүйүт падышасы Жааш уулу Аматсия такка отурду[+].


2Ал такка отурганда, жыйырма беш жашта эле. Ал Иерусалимде жыйырма тогуз жыл падышачылык кылды. Анын энесинин аты – Жейодан, ал иерусалимдик болчу.


3Ал Теңирге жаккан иштерди кылды, бирок атасы Дөөтчөлүк кылган жок. Ал атасы Жааш кылган иштерди кылды.


4Бийик жерлердеги бутканалар гана жок кылынган жок. Эл дагы эле бийик жерлердеги бутканаларда курмандык чалып, жыпар жыттуу зат түтөтүп жатты[+].


5Падышачылык бийлиги бекемделгенде, ал падышаны – өзүнүн атасын өлтүргөн кызматчыларды өлтүрдү[+].


6Бирок алардын балдарын өлтүргөн жок, себеби Теңирдин Муса аркылуу берген мыйзам китебинде: «Балдары үчүн аталары өлүм жазасына тартылбасын, аталары үчүн балдары өлүм жазасына тартылбасын. Ар ким өз күнөөсү үчүн өлүм жазасына тартылсын», – деп жазылган[+].


7Ал Туздуу өрөөнүндө он миң эдомдукту талкалады, согуш учурунда Селаны басып алып, аны Жоктейел деп атады, ал ушул күнгө чейин ушундай аталат[+].


8Ошондо Аматсия Жейунун уулу, Жаахаздын уулу, Ысрайыл падышасы Жаашка элчилерди жиберип: «Кел, жекеме-жеке беттешебиз», – деп айттырды.


9Ысрайыл падышасы Жааш Жүйүт падышасы Аматсияга мындай деп айттырып жиберди: «Лебанондо өскөн тикенек ошол эле Лебанондо өскөн кедр жыгачына: “Менин уулума кызыңды аялдыкка бер”, – деп айттырды. Бирок Лебанондон жапайы жырткыч келип, тикенекти тепсеп салды[+].


10Сен эдомдуктарды жеңгениңе текеберденип жатасың. Текебердене бер, бирок үйүңдө отур. Өз башыңа мүшкүл түшүрүп эмне кыласың? Сен да, сени менен кошо Жүйүт да өлөт».


11Бирок Аматсия кулак салбады. Ысрайыл падышасы Жааш аттанып, Жүйүт падышасы Аматсия менен Жүйүттөгү Бейт-Шемеште жекеме-жеке беттешти[+].


12Ошондо ысрайылдыктар жүйүттөрдү талкалашты, жүйүттөр чатырларына качып кетишти.


13Ысрайыл падышасы Жааш Бейт-Шемеште Жааштын уулу, Ахазайдын уулу, Жүйүт падышасы Аматсияны колго түшүрүп, ал жерден Иерусалимге келип, Иерусалим дубалын – Эпрайым дарбазасынан Бурч дарбазасына чейин, төрт жүз чыканак дубалды уратты[+].


14Анан ал Теңирдин үйүндөгү жана падыша сарайынын казыналарындагы бардык алтын-күмүштөрдү, идиштерди, ошондой эле туткундаган адамдарын алып, Самарияга кайтып келди[+].


15Жааш жөнүндө, анын кылган бардык иштери, көрсөткөн эрдиктери, Жүйүт падышасы Аматсия менен кантип согушканы жөнүндө Ысрайыл падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган[+].


16Жааш ата-бабаларына кошулду. Анын сөөгү Самарияга, Ысрайыл падышаларынын жанына коюлду. Анын ордуна уулу Жаробам такка отурду.

17


Аматсиянын өлүшү

[•]Жүйүт падышасы Жааш уулу Аматсия Ысрайыл падышасы Жаахаз уулу Жааш өлгөндөн кийин, дагы он беш жыл жашады.


18Аматсиянын кылган иштери Жүйүт падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.


19Иерусалимде ага каршы чыккынчылык уюштурулду, ошондо ал Лакишке качып кетти. Артынан Лакишке киши жиберип, аны ошол жерде өлтүрүштү[+].


20Аны аттар менен Дөөттүн шаары Иерусалимге алып келип, ата-бабаларынын жанына коюшту.


21Жүйүт эли он алты жаштагы Азарияны атасы Аматсиянын ордуна такка отургузду.


22Падыша ата-бабаларына кошулгандан кийин, ал Эйлатты кайра куруп, Жүйүткө кайрып берди[+].

23


Жаробам – Ысрайыл падышасы

Жүйүт падышасы Жааш уулу Аматсиянын падышачылыгынын он бешинчи жылында Ысрайыл падышасы Жааш уулу Жаробам падыша болуп, Самарияда кырк бир жыл падышачылык кылды.


24Ал Теңирге жакпаган иштерди жасады. Ысрайылды күнөөгө батырган Небат уулу Жаробамдын күнөөлөрүн кылганын токтоткон жок[+].


25Ал Ысрайылдын Кудай-Теңиринин гат-акейперлик пайгамбар Амитай уулу Жунус аркылуу айткан сөзү боюнча Ысрайылдын чек араларын, Хаматтын кире беришинен баштап чөлдөгү деңизге чейин калыбына келтирди[+].


26Теңир Ысрайылдын башына түшкөн оор мүшкүлдү көрдү, алардын камакта отурган да, эркиндикте жүргөн да кишиси калган эмес эле, Ысрайылга жардам берер эч ким жок эле[+].


27Теңир асман астынан ысрайылдыктардын атын өчүрүүнү каалабай, Жааш уулу Жаробам аркылуу аларды куткарды.


28Жаробам жөнүндө, анын кылган бардык иштери, көрсөткөн эрдиктери жөнүндө, кантип согушуп, Жүйүткө караштуу Дамаск менен Хаматты Ысрайылга кантип кайрып бергени жөнүндө Ысрайыл падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган[+].


29

#### 15

1


Азария – Жүйүт падышасы

[•]Ысрайыл падышасы Жаробамдын падышачылыгынын жыйырма жетинчи жылында Жүйүт падышасы Аматсия уулу Азария такка отурду[+].


2Ал такка отурганда, он алты жашта эле. Ал Иерусалимде элүү эки жыл падышачылык кылды. Анын энесинин аты – Жехолия, ал иерусалимдик болчу.


3Ал атасы Аматсияга окшоп, Теңирге жаккан иштерди кылды[+].


4Бийик жерлердеги бутканалар гана жок кылынган жок. Эл дагы эле бийик жерлердеги бутканаларда курмандык чалып, жыпар жыттуу зат түтөтүп жатты[+].


5Теңир падышаны жазалады. Ал өлөр күнүнө чейин пес оорусу менен ооруп, өзүнчө үйдө жашады. Падыша уулу Жотам болсо падыша сарайын жана элди башкарды[+].


6Азария жөнүндө жана анын кылган бардык иштери жөнүндө Жүйүт падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.


7Азария ата-бабаларына кошулду. Анын сөөгүн Дөөттүн шаарына, ата-бабаларынын жанына коюшту. Анын ордуна уулу Жотам такка отурду.

8


Захария – Ысрайыл падышасы

Жүйүт падышасы Азариянын падышачылыгынын отуз сегизинчи жылында Ысрайылга Жаробам уулу Захария падыша болуп, Самарияда алты ай падышачылык кылды.


9Ал аталарына окшоп, Теңирге жакпаган иштерди кылды. Ысрайылды күнөөгө батырган Небат уулу Жаробамдын күнөөлөрүн кылганын токтоткон жок[+].


10Ага Жабес уулу Шалум чыккынчылык кылып, аны эл алдында өлтүрүп, анын ордуна такка отурду.


11Захария жөнүндө Ысрайыл падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.


12Теңирдин Жейуга «Сенин уулдарың төртүнчү муунга чейин Ысрайылдын тагында отурушат» деп айткан сөзү аткарылды[+].

13


Шалум – Ысрайыл падышасы

Жабестин уулу Шалум Жүйүт падышасы Азариянын падышачылыгынын отуз тогузунчу жылында такка отуруп, Самарияда бир ай падышачылык кылды.


14Тирсалык Гадинин уулу Менахейим Самарияга келип, Жабес уулу Шалумду өлтүрүп, анын ордуна такка отурду[+].


15Шалум жөнүндө жана анын уюштурган чыккынчылыгы жөнүндө Ысрайыл падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.

16


Менахейим – Ысрайыл падышасы

Шаар дарбазасын ачпагандыгы үчүн, Менахейим Типсакты жана анда жашагандардын баарын, анын тегерек-четин Тирсадан баштап кыйратты. Ал жердеги бардык кош бойлуу аялдардын курсагын жарды.


17Жүйүт падышасы Азариянын падышачылыгынын отуз тогузунчу жылында Ысрайылга Гади уулу Менахейим такка отурду. Ал Самарияда он жыл падышачылык кылды.


18Ал Теңирге жакпаган иштерди кылды. Өмүрү өткөнчө Ысрайылды күнөөгө батырган Небат уулу Жаробамдын күнөөлөрүн кылганын токтоткон жок[+].


19Ошол учурда Ашур падышасы Пул Ысрайыл жерине келди. Менахейим Пулду өзүнө тарапташ кылуу үчүн жана өзүнүн падышачылык бийлигин бекемдөө үчүн, Пулга миң талант күмүш берди[+].


20Менахейим ал күмүштөрдү Ашур падышасына берүү үчүн, ысрайылдыктардын бардык бай адамдарынан, алардын ар биринен элүү шекелден чогултуп алды. Ошентип, Ашур падышасы артка кетти, ал жерде калган жок.


21Менахейим жөнүндө жана анын кылган бардык иштери жөнүндө Ысрайыл падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.


22Менахейим ата-бабаларына кошулду. Анын ордуна уулу Пекахия такка отурду.

23


Пекахия – Ысрайыл падышасы

Жүйүт падышасы Азариянын падышачылыгынын элүүнчү жылында Менахейимдин уулу Пекахия Ысрайылга падыша болуп, Самарияда эки жыл падышачылык кылды.


24Ал Теңирге жакпаган иштерди кылды. Ысрайылды күнөөгө батырган Небат уулу Жаробамдын күнөөлөрүн кылганын токтоткон жок[+].


25Төрөсү Ремалия уулу Пеках ага чыккынчылык уюштуруп, Аргоп жана Арийей менен, гилаттык элүү киши менен аны падыша сарайында, Самарияда өлтүрүп, анын ордуна такка отурду.


26Пекахия жөнүндө жана анын кылган бардык иштери жөнүндө Ысрайыл падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.

27


Пеках – Ысрайыл падышасы

Жүйүт падышасы Азариянын падышачылыгынын элүү экинчи жылында Ремалия уулу Пеках Ысрайылга падыша болуп, Самарияда жыйырма жыл падышачылык кылды.


28Ал Теңирге жакпаган иштерди кылды. Ысрайылды күнөөгө батырган Небат уулу Жаробамдын күнөөлөрүн кылганын токтоткон жок[+].


29Ысрайыл падышасы Пекахтын убагында Ашур падышасы Тиглат-Пилесер келип, Ийонду, Абел-Бейт-Маакты, Жаноахты, Кедешти, Хатсорду, Гилатты жана Галилеяны, Напталынын бүт жерин басып алып, аларды Ашурга көчүрүп кетти.


30Ошондо Эйла уулу Ошуя Ремалия уулу Пекахка чыккынчылык уюштуруп, аны өлтүрүп, Узия уулу Жотамдын падышачылыгынын жыйырманчы жылында анын ордуна такка отурду.


31Пеках жөнүндө жана анын кылган бардык иштери жөнүндө Ысрайыл падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.

32


Жотам – Жүйүт падышасы

[•]Ысрайыл падышасы Ремалия уулу Пекахтын падышачылыгынын экинчи жылында Жүйүт падышасы Узиянын уулу Жотам такка отурду[+].


33Ал такка отурганда, жыйырма беш жашта эле. Ал Иерусалимде он алты жыл падышачылык кылды. Анын энесинин аты – Жеруша, ал Садоктун кызы болчу.


34Ал атасы Узияга окшоп, Теңирге жаккан иштерди кылды[+].


35Бийик жерлердеги бутканалар жок кылынган жок. Эл дагы эле бийик жерлердеги бутканаларда курмандык чалып, жыпар жыттуу зат түтөтүп жатты. Жотам Теңир үйүнүн жогорку дарбазасын тургузду[+].


36Жотам жөнүндө жана анын кылган бардык иштери жөнүндө Жүйүт падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.


37Ошол күндөрү Теңир Сирия падышасы Ретсинди жана Ремалия уулу Пекахты Жүйүткө каршы жиберип турду[+].


38

#### 16

1


Ахаз – Жүйүт падышасы

[•]Ремалия уулу Пекахтын падышачылыгынын он жетинчи жылында Жүйүт падышасы Жотамдын уулу Ахаз такка отурду.


2Ахаз такка отурганда, жыйырма жашта эле. Ал Иерусалимде он алты жыл падышачылык кылды. Бирок ал атасы Дөөттөй болуп Кудай-Теңирине жаккан иштерди кылган жок.


3Тескерисинче, ал Ысрайыл падышаларынын жолу менен жүрүп, Ысрайыл уулдарынын алдынан Теңир кууп чыккан, жийиркеничтүү иштерди кылган элдерди туурап, атүгүл, өз уулун отко өрттөдү[+].


4Ал бутканаларда, дөбөлөрдө, көлөкөлүү дарактардын түбүндө курмандык чалып, жыпар жыттуу зат түтөтүп жатты[+].


5Ошол учурда Сирия падышасы Ретсин жана Ысрайыл падышасы Ремалия уулу Пеках Иерусалимди басып алыш үчүн согуш ачышты. Ахазды курчоодо кармап турушту, бирок жеңе алышкан жок[+].


6Ошол убакта Сирия падышасы Ретсин Сирияга Эйлатты кайрып берип, жүйүттөрдү Эйлаттан кууп чыгарды. Эдомдуктар Эйлатка келишти. Алар ушул күнгө чейин ошол жерде жашашат[+].


7Ахаз Ашур падышасы Тиглат-Пилесерге элчилерин жөнөтүп, мындай деп айттырды: «Мен сенин кулуңмун жана уулуңмун. Келип, мага каршы көтөрүлгөн Сирия падышасы менен Ысрайыл падышасынан мени куткар»[+].


8Ахаз Теңир үйүндөгү жана падыша сарайынын казыналарындагы алтын-күмүштөрдү алып, Ашур падышасына тартуу катарында жөнөттү[+].


9Ашур падышасы анын тилин алып, Дамаскка барып, аны басып алып, анын тургундарын Кирге көчүрүп жиберди, Ретсинди болсо өлтүрүп салды[+].


10Ахаз падыша Ашур падышасы Тиглат-Пилесерге жолугуш үчүн Дамаскка барып, ал жерден курмандык чалынуучу жайды көрдү. Анан Ахаз падыша курмандык чалынуучу жайдын түзүлүшүнүн толук чиймесин ыйык кызмат кылуучу Урийге жөнөттү[+].


11Ыйык кызмат кылуучу Урий Дамасктан Ахаз падыша жиберген үлгү боюнча курмандык чалынуучу жай курду. Ахаз падыша Дамасктан келгенче, ыйык кызмат кылуучу Урий ушундай кылды.


12Падыша Дамасктан келип, курмандык чалынуучу жайды көрүп, анын үстүнө курмандык чалды.


13Ал өзүнүн бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгын жана нан курмандыгын өрттөп, үстүнө куюлуучу курмандыкты куюп, өзүнүн тынчтык курмандыгынын канын курмандык чалынуучу жайга чачты.


14Ал эми Теңирдин алдында турган жезден жасалган курмандык чалынуучу жайды ийбадаткананын алдынан, жаңы курмандык чалынуучу жай менен Теңир үйүнүн ортосундагы ордунан жылдырып, жаңы курмандык чалынуучу жайдын түндүк жагына койду[+].


15Ахаз падыша ыйык кызмат кылуучу Урийге мындай буйрук берди: «Чоң курмандык чалынуучу жайдын үстүнө эртең мененки бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты жана кечки нан курмандыгын, падышанын бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгы менен нан курмандыгын, өлкөдөгү бардык адамдардын бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктары менен нан курмандыктарын өрттө, алардын үстүнө куюлуучу курмандыктарды куй, анын үстүнө бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктар менен башка курмандыктардын канын чач. Эмне кылуу керек экенин чечкенге чейин, жез курмандык чалынуучу жайды мага калтыр»[+].


16Ыйык кызмат кылуучу Урий Ахаз падыша буйругандай кылды.


17Ахаз падыша дөңгөлөктүү койгучтардын алкактарын сындырып, алардын үстүндөгү чараларды алып салды. Анан жез өгүздөрдүн үстүндө турган чараны да алып, аны төшөлгөн таштын үстүнө койду[+].


18Анан ал Ашур падышасы үчүн ийбадатканага ишемби күнү кире турган эшикти жана падышанын Теңир үйүнө кире турган сырткы эшигин жаап салды[+].


19Ахаз жөнүндө жана анын кылган иштери жөнүндө Жүйүт падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.


20

#### 17

1


Ошуя – Ысрайыл падышасы

Жүйүт падышасы Ахаздын падышачылыгынын он экинчи жылында Эйла уулу Ошуя Ысрайылга падыша болуп, Самарияда тогуз жыл падышачылык кылды[+].


2Ал Теңирге жакпаган иштерди кылды, бирок өзүнөн мурдагы Ысрайыл падышалары кылганчалык кылган жок.


3Ага Ашур падышасы Шалманесер кол салды, Ошуя ага кул болуп, салык төлөп турду[+].


4Ашур падышасы Ошуянын чыккынчылык уюштурганын билди, себеби Ошуя Мисир падышасы Собуга элчилерди жөнөтүп, Ашур падышасына жыл сайын берип туруучу салыкты бербей калган эле. Ошондуктан Ашур падышасы аны зынданга камап салды.

5


Самариянын курчоого алынышы

Ашур падышасы бүт Ысрайылга согуш ачып, Самарияга келип, аны үч жыл бою курчоого алды[+].


6Ошуянын падышачылыгынын тогузунчу жылында Ашур падышасы Самарияны басып алып, ысрайылдыктарды Ашурга көчүрүп кетти. Аларды Халахка, Хаборго, Гозан дарыясынын боюна жана Мадайдын шаарларына отурукташтырды[+].


7Ысрайыл уулдары Мисир жеринен алып чыккан, Мисир падышасы фараондун колунан куткарган өзүнүн Кудай-Теңиринин алдында күнөө кылып, башка кудайларга табына башташты[+].


8Алар Теңир кууп чыккан элдердин мыйзамдары боюнча, Ысрайыл падышаларынын мыйзамдары боюнча жашай башташты[+].


9Ысрайыл уулдары өздөрүнүн Кудай-Теңирине жакпаган иштерди кылып, күзөт мунарасынан баштап чептүү шаарга чейин, өздөрүнө караштуу бардык шаарларга бутканаларды кура башташты[+].


10Алар бардык бийик дөбөлөргө жана көлөкөлүү дарактардын түбүнө Ашейра мамысын жана буркандарын коюшту[+].


11Теңир кууп чыккан элдерге окшоп, бардык бийик дөбөлөрдө жыпар жыттуу заттарды түтөтүп, Теңирди каарданткан жийиркеничтүү иштерди кылышты.


12Алар жасалма кудайларга кызмат кылышты, бирок Теңир аларга: «Мындай кылбагыла», – деп айткан[+].


13Ошондо Теңир Өзүнүн бардык пайгамбарлары жана көрөгөчтөрү аркылуу Ысрайыл менен Жүйүткө: «Жаман жолуңардан кайткыла, силердин ата-бабаларыңарга осуят кылган, Өзүмдүн кулдарым – пайгамбарларым аркылуу берген Менин осуяттарым менен мыйзамдарымды аткаргыла», – деп эскерткен[+].


14Бирок алар кулак салбай коюшту, өздөрүнүн Кудай-Теңирине ишенбеген тоң моюн ата-бабаларына окшоп, тоң моюндук кылышты[+].


15Алар Теңирдин мыйзамдарын, алардын ата-бабалары менен түзгөн келишимин, эскертүүлөрүн жек көрүп, Теңирдин «Алар кылгандай кылбагыла» деген буйругунан четтеп, тегерегинде жашаган элдерге окшоп эч нерсеге арзыбаган кудайларды ээрчишип, өздөрү да эч нерсеге арзыбай калышты[+].


16Алар өздөрүнүн Кудай-Теңиринин бардык мыйзамдарын таштап, эки музоо куюп, Ашейра мамысын тургузуп, бүткүл асман кошуундарына табынып, Баалга кызмат кылышты[+].


17Уулдары менен кыздарын отко өрттөп, төлгө тартып, сыйкырчылык кылып, Теңирге жакпаган, Аны каарданткан иштерди кылууга дитин беришти[+].


18Ошондо Теңир ысрайылдыктарга абдан каарданып, аларды четке какты. Жүйүт уруусунан башка эч бир уруу калган жок.


19Жүйүт да өз Кудай-Теңиринин осуяттарын аткарбай, ысрайылдыктардын кылганын кылды[+].


20Теңир Ысрайылдын бардык тукумунан жүзүн буруп, аларды моюн сундурду, аларды талап-тоноочулардын колуна салып берип турду, акыры аларды четке какты[+].


21Ысрайылдыктар Дөөттүн тукумунан бөлүнүп чыгып, Небат уулу Жаробамды такка отургузушту. Жаробам ысрайылдыктарды Теңирден четтетип, аларды чоң күнөөгө батырды[+].


22Ысрайыл уулдары Жаробам кылган күнөөлөрдүн бардыгын кылышты, ошол күнөөлөрдү кылганын токтотушкан жок.


23Теңир Өзүнүн бардык кулдары – пайгамбарлары аркылуу эскерткендей, Ысрайылды таштап салганга чейин, алар ушундай кылышты. Ошентип, Ысрайыл өз жеринен Ашурга көчүрүлүп, ушул күнгө чейин ошол жерде жашайт.

24


Ысрайыл шаарларына башка элдердин көчүрүлүп келиши

Ашур падышасы Бабылдан, Кутадан, Абахтан, Хаматтан, Сепарбайымдан элдерди көчүрүп келип, аларды Самария шаарларына, Ысрайыл уулдарынын ордуна отурукташтырды. Алар Самарияны ээлеп, анын шаарларында жашап калышты[+].


25Алар ал жерде жашай башташканда, Теңирден коркушкан жок, ошондуктан Теңир аларга арстандарды жиберип турду. Алар арстандарга жем болуп жатышты.


26Анан Ашур падышасына мындай деп билдиришти: «Сен көчүрүп келип, Самария шаарларына отурукташтырган элдер ошол жердин Кудайынын мыйзамын билишпегендиктен, Кудай аларга арстандарды жиберип жатат. Алар арстандарга жем болуп жатышат, анткени ошол жердин Кудайынын мыйзамын билишпейт».


27Ошондо Ашур падышасы мындай буйрук берди: «Силер ошол жактан көчүрүп келген ыйык кызмат кылуучулардан бирөөнү ал жакка жөнөткүлө. Ал барып, ошол жерде жашап, аларга ошол жердин Кудайынын мыйзамын үйрөтсүн».


28Самариядан көчүрүлүп кеткен ыйык кызмат кылуучулардын бири келип, Бейтелде жашап, аларга Кудайдан коркууну үйрөттү[+].


29Ар бир эл өзүнүн кудайларын жасап, самариялыктар курган бийик жерлердеги бутканаларга койду. Ар бир эл өзү жашаган шаарга койду.


30Бабылдыктар Сукот-Бенотту, куталыктар Нейиргалды, хаматтыктар Ашиманы,


31абахтыктар Нибхаз менен Тартакты жасашты, сепарбайымдыктар болсо өздөрүнүн кудайлары Анамелек менен Адрамелекке арнап уулдарын отко өрттөштү[+].


32Ошол эле учурда алар Теңирден да коркуп, өздөрүнүн арасынан буткана кызматчыларын шайлашты. Алар бутканаларда кызмат кылышты[+].


33Алар Теңирден да коркушту, ошондой эле өздөрү көчүп келген өлкөнүн салттары боюнча өздөрүнүн кудайларына да кызмат кылышты[+].


34Алар ушул күнгө чейин өздөрүнүн мурунку салттары боюнча жашашат. Теңирден коркушпайт, Теңирдин Ысрайыл деген ысым берген Жакып уулдарына берген мыйзамдарын, осуяттарын, буйруктарын, көрсөтмөлөрүн аткарышпайт[+].


35Теңир алар менен келишим түзүп, мындай деп осуят кылган: «Башка кудайларга табынбагыла, таазим этпегиле, кызмат кылбагыла, курмандык чалбагыла[+].


36Силерди сунулган колу, күчтүү билеги менен Мисир жеринен алып чыккан Теңирге табынгыла, таазим кылгыла, курмандык чалгыла[+].


37Анын силерге жазып берген мыйзамдарын, осуяттарын, буйруктарын, көрсөтмөлөрүн өмүрүңөр өткөнчө аткарууга аракет кылгыла, башка кудайларга табынбагыла[+].


38Менин силер менен түзгөн келишимимди унутпагыла, башка кудайлардан коркпогула.


39Өзүңөрдүн Кудай-Теңириңерден гана корккула, ошондо Ал силерди бардык душмандарыңардан куткарат».


40Бирок алар тил алышкан жок, тескерисинче, мурунку каада-салттары боюнча жашашты.


41

#### 18

1


Хиския – Жүйүт падышасы

[•]Ысрайыл падышасы Эйла уулу Ошуянын падышачылыгынын үчүнчү жылында Жүйүт падышасы Ахаз уулу Хиския такка отурду.


2Ал такка отурганда, жыйырма беш жашта эле. Ал Иерусалимде жыйырма тогуз жыл падышачылык кылды. Анын энесинин аты – Абы, ал Захариянын кызы эле.


3Ал атасы Дөөттөй болуп, Теңирге жаккан иштерди кылды.


4Ал бутканаларды жок кылды, буркандарды талкалады, Ашейра мамысын кыйды. Ошондой эле Муса жасаган жез жыланды кыйратты, себеби Ысрайыл уулдары ошол күнгө чейин ага арнап жыпар жыттуу зат түтөтүшчү жана аны Нехуштан дешчү[+].


5Ал Ысрайылдын Кудай-Теңирине таянчу. Бардык Жүйүт падышаларынын арасында андан мурун да, андан кийин да андай падыша болгон эмес[+].


6Ал Теңирге жабышты, Андан четтеген жок, Теңирдин Мусага берген осуяттарын аткарды.


7Теңир аны менен болду: кайда гана барбасын, ал бардык жерде акылмандык менен иш кылды. Ашур падышасынан бөлүнүп, ага кызмат кылбай калды.


8Ал пелиштиликтерди Азага чейин жана анын жанындагы күзөт мунарасынан сепилдүү шаарга чейин талкалады[+].


9Хиския падышанын падышачылыгынын төртүнчү жылында, башкача айтканда, Ысрайыл падышасы Эйла уулу Ошуянын падышачылыгынын жетинчи жылында Ашур падышасы Шалманесер Самарияга келип, аны курчап алды[+].


10Аны үч жылдан кийин басып алды. Хискиянын падышачылыгынын алтынчы жылында, башкача айтканда, Ысрайыл падышасы Ошуянын падышачылыгынын тогузунчу жылында Самария басылып алынды.


11Ашур падышасы ысрайылдыктарды Ашурга көчүрүп, аларды Халахка, Хаборго, Гозан дарыясынын боюна жана Мадайдын шаарларына отурукташтырды[+].


12Анткени алар өздөрүнүн Кудай-Теңиринин үнүн укпай, Анын келишимин бузушту, Теңирдин кулу Муса берген осуяттарды укпай да, аткарбай да коюшту[+].

13


Ашурлуктардын Иерусалимди курчоого алышы

[•]Хиския падышанын падышачылыгынын он төртүнчү жылында Ашур падышасы Санхейрип Жүйүттүн чептүү шаарларынын баарын басып алды.


14Ошондо Жүйүт падышасы Хиския Лакишке, Ашур падышасына мындай деп айттырып жиберди: «Мен айыптуумун. Артка кайт, кандай салык салсаң да, төлөйүн». Ашур падышасы Жүйүт падышасы Хискияга үч жүз талант күмүш жана отуз талант алтын салык салды[+].


15Хиския ага Теңирдин үйүндөгү, падыша сарайынын казыналарындагы бардык күмүштү берди[+].


16Ошол учурда Жүйүт падышасы Хиския өзү алтын менен каптаткан Теңир үйүнүн эшиктериндеги, эшиктин кашектериндеги алтындарды чыгарып, Ашур падышасына берди.


17Бирок Ашур падышасы Лакиштен Тартанды, Рапшакты жана Рап-Саристи көп аскер менен Хиския падышага, Иерусалимге жөнөттү. Алар Иерусалимге келип, жуугучтун талаасына кеткен жолдогу жогорку көлмөнүн суу түтүгүнүн жанында турушту[+].


18Анан алар падышаны чакырышты. Ошондо падыша сарайынын башчысы Хилкия уулу Элийаким, катчы Шебна жана тарыхчы Асап уулу Жаах чыкты[+].


19Рапшак аларга мындай деди: «Хискияга айткыла: Улуу падыша, Ашур падышасы мындай дейт: “Сен деги эмнеге таянып жатасың?”


20Согушуу үчүн кеңешчилерим менен күчүм бар дегенсиң, бирок мунуң болбогон сөз. Мага каршы чыккыдай, сен азыр кимге таянып жатасың?


21Сен сынык таякка – Мисирге таянып жатасың. Ага ким таянса, ал анын алаканына кирип, көзөп өтөт. Мисир падышасы фараонго таянгандарга мына ушундай болот[+].


22Эгерде силер мага: “Өзүбүздүн Кудай-Теңирибизге таянабыз”, – дей турган болсоңор, анда ал Кудайыңардын курмандык чалынуучу жайлары менен бутканаларын Хиския алып салып, Жүйүт менен Иерусалимге: “Иерусалимдеги ушул гана курмандык чалынуучу жайдын алдында табынгыла”, – дебеди беле. Ошол Кудайыңарга таянып жатасыңарбы[+]?


23Ошондуктан менин мырзам Ашур падышасы менен келишим түз: мен сага эки миң ат берем, аларга чабандес таба аласыңбы?


24Сен менин мырзамдын эң кичине кулдарынын бирин жеңе аласыңбы? Мисирдин аттары менен майдан арабаларына таянып жатасыңбы?


25Мен бул жерди бүлдүрүүгө Теңирдин эркисиз келиптирминби? Мага Теңир: “Бар, ал жерди бүлдүр”, – деп айткан».


26Хилкия уулу Элийаким, Шебна жана Жаах Рапшактан: «Кулдарың менен арамей тилинде сүйлөш, себеби биз ал тилди түшүнөбүз. Биз менен жүйүт тилинде сүйлөшпө, дубалдагы эл укпай эле койсун», – деп өтүнүштү[+].


27Рапшак аларга: «Мырзам мени ушул сөздү мырзаң экөөңө айттырганы жибериптирби? Жок, ал мени силер менен кошо өздөрүнүн заңын жеп, заарасын ичиш үчүн, дубалда отурган кишилерге да айттырганы жиберген», – деди.


28Анан Рапшак туруп, жүйүт тилинде мындай деп кыйкырды: «Улуу падышанын, Ашур падышасынын сөзүн уккула!


29Падыша мындай дейт: Хиския силерди азгырбай эле койсун, анткени ал силерди менин колумдан куткара албайт.


30“Теңир бизди сактайт. Бул шаар Ашур падышасынын колуна салынып берилбейт”, – деп, Хиския силерди Теңир менен үмүттөндүрбөй эле койсун.


31Хискияны укпагыла. Анткени Ашур падышасы мындай дейт: Шаарыңардан чыгып, мени менен тынчтык келишимин түзгүлө. Мен келип, силерди өзүңөрдүн жериңердей болгон, нанга, шарапка, жемишке, жүзүмгө, зайтун дарагына жана балга бай жерге алып кеткенге чейин,[+]


32ар ким өзүнүн жүзүм багынын, анжыр дарагынын мөмөсүн жеп, өз кудугунан суу ичет. Менин айткандарымды кылсаңар, өлбөй, тирүү каласыңар. “Бизди Теңир сактайт”, – деп, силерди азгырып жаткан Хискияны укпагыла[+].


33Кайсы элдин кудайы Ашур падышасынын колунан өз жерин сактап калды эле?


34Арпат менен Хаматтын кудайлары кайда? Сепарбайымдын, Эйнанын жана Ибанын кудайлары кана? Алар Самарияны менин колумдан сактап калышты беле[+]?


35Ушул жерлердин кудайларынын кайсынысы менин колумдан өз жерин сактап калды эле? Анан кантип Теңир менин колумдан Иерусалимди сактап калсын?»[+]


36Эл унчуккан жок, ага бир да сөз менен жооп берген жок, себеби падышанын «Ага жооп бербегиле» деген буйругу бар эле.


37

#### 19

1


Хискиянын Ышайага кайрылышы

[•]Хиския падыша муну укканда, кийимин айрып, зумбал жамынып, Теңир үйүнө барды.


2Ал падыша сарайынын башчысы Элийакимди, катчы Шебнаны жана зумбал жамынган башкы ыйык кызмат кылуучуларды Амостун уулу Ышайа пайгамбарга жөнөттү[+].


3Алар ага келип, мындай деп айтышты: «Хиския мындай дейт: Бул күн – кайгы тарта турган, жазалана турган, маскаралана турган күн, анткени ымыркайлар жатындын оозуна келип калышты, бирок энелердин төрөгөнгө күчү жок[+].


4Тирүү Кудайга акарат келтирип, тил тийгизиш үчүн, мырзасы, Ашур падышасы жиберген Рапшактын сөздөрүн Кудай-Теңириң угуп, ушул сөздөрдү айткандыгы үчүн, аны жазаласа экен. Тирүү калган эл үчүн сыйын»[+].


5Хиския падышанын кызматчылары Ышайага келишти.


6Ышайа аларга мындай деди: «Мырзаңарга мындай деп айткыла: Теңир мындай дейт: Ашур падышасынын кызматчыларынын Мага тил тийгизип айткан сөздөрүнөн коркпо[+].


7Мен ага бир рух жиберем, ал бир кабар угуп, өз жерине кайтат, ошондо Мен аны өз жеринде кылыч менен өлтүрөм».

8


Рапшактын коркутуусу жана Хискиянын сыйынуусу

Рапшак Ашур падышасынын Лакиштен кеткенин угуп, кайтып келсе, ал Либна менен согушуп жатыптыр[+].


9Ашур падышасына Эфиопия падышасы Тирак жөнүндө «Ал сени менен согушууга чыкты» деген кабар айтышты. Ошондо ал Хискияга кайрадан элчилерин жөнөтүп, мындай деп айттырды:


10«Жүйүт падышасы Хискияга мындай деп айткыла: Сен таянган Кудайың: “Иерусалим Ашур падышасынын колуна салынып берилбейт”, – деп, сени алдабай эле койсун.


11Ашур падышаларынын башка жерлерди эмне кылганын, аларды талкалаганын уккансың да, анан сен аман калмак белең?


12Менин ата-бабаларым бүлүнткөн элдерди кудайлары сактап калды беле? Гозан, Харан жана Ретсеп Теласардагы Эден уулдарын сактап калышты беле[+]?


13Хамат, Арпат, Сепарбайым, Эйна жана Иба шаарларынын падышалары кана?»[+]


14Хиския элчилердин колунан катты алып окуду да, Теңир үйүнө барып, аны Теңирдин алдына жайды.


15Анан Хиския Теңирдин алдында мындай деп сыйынды: «Керуптардын арасында жашаган Ысрайылдын Кудай-Теңири! Жер жүзүндөгү бардык падышачылыктардын Кудайы жалгыз Сенсиң, асман менен жерди Сен жараткансың[+].


16Теңир, кулак сала көр, Теңир, көздөрүңдү ачып, назар сала көр. Киши жиберип, тирүү Кудай Сага тил тийгизген Санхейриптин сөздөрүн ук![+]


17О, Теңир, Ашур падышаларынын элдерди, алардын жерлерин бүлүнткөнү чын.


18Алардын кудайларын отко ыргытышкан, бирок алар кудайлар эмес эле, адамдын колу менен жасалган буюм, жыгач, таш болчу. Ошондуктан аларды жок кылышкан[+].


19Кудай-Теңирибиз, эми бизди анын колунан сактай көр, ошондо, Теңир, Сенин жалгыз Кудай экениңди бардык падышачылыктар билишет»[+].

20


Кудайдын Ышайа пайгамбар аркылуу жооп бериши

Амостун уулу Ышайа Хискияга мындай деп айттырып жиберди: «Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: Мен сенин Ашур падышасы Санхейрип жөнүндөгү сыйынууңду уктум.


21Теңирдин ал жөнүндө айткан сөзү мындай: Сиондун эркек көрө элек кызы сени жек көрөт, сени шылдыңдап күлөт. Иерусалим кызы артыңдан башын чайкайт.


22Сен кимге тил тийгиздиң, кимди шылдыңдадың? Кимге үнүңдү көтөрдүң, кимге текеберденип карадың? Ысрайылдын Ыйыгына!


23Элчилериң аркылуу Теңирге акарат келтирип: “Мен өзүмдүн көп сандаган майдан арабаларым менен тоолордун чокусуна, Лебанондун эң бийик жерлерине чыктым. Эми анын бийик кедр дарактарын, эң сонун кипаристерин кыям, анын эң алыскы жерлерине, эң жакшы токоюна келем[+].


24Кудук казып, жат жердин суусун ичтим. Эми Мисирдин бардык дарыяларын таманым менен какшытам”, – дедиң.


25Муну Мен мурун эле кылганымды, байыркы заманда эле алдын ала белгилеп койгонумду уккан жок белең? Сен азыр ошону ишке ашырдың, чептүү шаарларды кыйратып, үйүлгөн урандыга айланттың[+].


26Алардын тургундары кайратын жоготуп, титиреп, уятка калып жатышат. Алар талаадагы чөптөй, назик өсүмдүктөй, чатырдын үстүнө чыккан чөптөй, баш алгыча эле күйүп кеткен эгиндей болушту[+].


27Мен сенин отурганыңды да, чыкканыңды да, киргениңди да – баарын билем. Мага текеберденип тил тийгизгениңди да билем[+].


28Мага текеберденип тил тийгизгендигиң үчүн, менменсингендигиң Менин кулагыма жеткендиги үчүн, Мен сенин танооңо шакегимди, оозуңа ооздугумду салып, келген жолуң менен артка кетирем[+].


29Хиския, сага мындай жышаан берем: бул жылы түшүп калган дандан өсүп чыкканын, кийинки жылы өзү өсүп чыкканын жегиле, ал эми үчүнчү жылы аштык сээп оруп алгыла, жүзүм отургузуп, мөмөсүн жегиле[+].


30Жүйүт тукумунун аман калгандары кайрадан тамырын төмөн жайып, жогору жагынан түшүм берет[+].


31Анткени Иерусалимден калдык чыгат, Сион тоосунан куткарылгандар чыгат. Муну Себайот Теңирдин кызганычы ишке ашырат[+].


32Ошондуктан Теңир Ашур падышасы жөнүндө мындай дейт: Ал бул шаарга кирбейт, ал жакка бир да жебе атпайт, ага калканы менен жакын да келбейт, ага каршы жал үйбөйт[+].


33Келген жолу менен артка кайтат, бул шаарга кирбейт, – дейт Теңир.


34Мен бул шаарды Өзүм үчүн, Өзүмдүн кулум Дөөт үчүн куткарам жана коргойм».


35Ошол түнү мындай болду: Теңирдин периштеси Ашур кошуунуна барып, жүз сексен беш миң адамын өлтүрдү. Эртең менен туруп, өлүп жаткан адамдарды көрүштү[+].


36Ошондо Ашур падышасы Санхейрип келген жолу менен артка кайтты. Ал өзү жашаган Нинебиге кайтып барды[+].


37

#### 20

1


Хискиянын оорушу жана айыгышы

[•]Ошол күндөрү Хиския абдан катуу ооруп калды. Ошондо ага Амос уулу Ышайа пайгамбар келип: «Теңир мындай дейт: Өз тукумуңа мурас кагазын калтыр, анткени сен өлөсүң, айыкпайсың», – деди.


2Хиския жүзүн дубалга буруп, Теңирге мындай деп сыйынды:


3«Оо, Теңир! Сенин алдыңда туура жүргөнүмдү, Сага чын жүрөгүмдөн берилип, Сага жаккан иштерди кылганымды эстей көр». Анан Хиския катуу ыйлады[+].


4Ышайа шаардан чыга электе, ага Теңирден сөз болду:


5«Кайра кайтып, Менин элимдин башчысы Хискияга айт: Сенин атаң Дөөттүн Кудай-Теңири мындай дейт: Мен сенин сыйынууңду уктум, көз жашыңды көрдүм. Мен сени айыктырам. Үчүнчү күнү Теңир үйүнө барасың[+].


6Сенин өмүрүңө дагы он беш жыл кошом, сени жана бул шаарды Ашур падышасынын колунан сактайм, бул шаарды Өзүм үчүн, Өзүмдүн кулум Дөөт үчүн коргойм»[+].


7Ышайа: «Кургатылган анжырды алгыла», – деди. Алар кургатылган анжырды алып, жарага жабышты. Ал айыгып кетти.


8Ошондо Хиския Ышайадан: «Мени Теңир айыктырарын, үчүнчү күнү Теңир үйүнө барарымды билишим үчүн, кандай жышаан берилет?» – деп сурады[+].


9Ышайа ага: «Өзү айткан сөздү аткарарын ырасташ үчүн Теңир берген жышаан бул: көлөкө он тепкич алдыга жылсынбы же он тепкич артка жылсынбы?» – деди.


10Хиския: «Көлөкөнүн он тепкич алдыга жылышы оңой. Жок, көлөкө он тепкич артка жылсын», – деди.


11Ышайа пайгамбар Теңирге сыйынып, Ахаздын тепкичтеринен түшүп келе жаткан көлөкөнү он тепкич артка жылдырды[+].

12


Хискиянын акылсыздык кылышы

[•]Ошол убакта Бабыл падышасы, Баладан уулу Меродах-Баладан Хискияга кат жана белек жиберди, анткени Хискиянын ооруп жатканын уккан.


13Хиския элчилердин айтканын угуп, аларга өзүнүн казыналарын, алтын-күмүштөрүн, жыпар жыттуу заттарын, кымбат баалуу, жыпар жыттуу майларын жана курал-жарак сактаган үйүн, кампаларын, аларда эмне болсо, ошонун баарын көрсөттү. Хиския өз үйүндөгү, өз падышачылыгындагы бардык нерсени көрсөттү, аларга көрсөтпөгөн нерсеси калган жок[+].


14Ошондо Ышайа пайгамбар Хиския падышага келип: «Бул кишилер эмне дешти, алар сага кайдан келишти?» – деп сурады. Хиския ага: «Алар мага алыс жактан, Бабылдан келишти», – деп жооп берди.


15Ышайа: «Алар сенин үйүңдөн эмнени көрүштү?» – деп сурады. Хиския: «Алар менин үйүмдө эмне болсо, ошонун баарын көрүштү. Менин казыналарымда аларга көрсөтпөгөн нерсе калган жок», – деп жооп берди.


16Ошондо Ышайа Хискияга мындай деди: «Теңирдин сөзүн ук:


17Сенин үйүңдө эмне болсо, ошонун баарын, ата-бабаларың ушул күнгө чейин эмне жыйнап келишсе, ошонун баарын Бабылга алып кетүүчү күндөр келет. Эч нерсе калбайт, – дейт Теңир[+].


18Сенин тукумуңдан, сенин уулдарыңдан алып кетишет, алар Бабыл падышасынын падыша сарайында эбнух болушат»[+].


19Ошондо Хиския Ышайага: «Сен айткан Теңирдин сөзү жакшы», – деди. Ал: «Менин өмүрүм өткүчө тынчтык жана жыргалчылык болот!» – деп ойлогондуктан ушинтип айтты.

20


Хискиянын өлүшү

Хиския жөнүндө, анын бардык эрдиктери, көлмө жана арык казганы, шаарга суу киргизгени жөнүндө Жүйүт падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган[+].


21

#### 21

1


Менаше – Жүйүт падышасы

[•]Менаше такка отурганда, он эки жашта эле. Ал Иерусалимде элүү жыл падышачылык кылды. Анын энесинин аты Хепси-Ба болчу.


2Ал Ысрайыл уулдарынын алдынан Теңир кууп чыккан, жийиркеничтүү иштерди кылган элдерди туурап, Теңирге жакпаган иштерди кылды.


3Ал атасы Хиския жок кылган бутканаларды кайра тургузуп, Ысрайыл падышасы Ахапка окшоп, Баалга курмандык чалынуучу жайларды курду, Ашейра мамысын тургузуп, асман кошуундарына табынып, аларга кызмат кылды[+].


4Теңир үйүнө курмандык чалынуучу жайларды тургузду, ал үй жөнүндө Теңир: «Мен Өз ысымымды Иерусалимге орнотом», – деген эле[+].


5Теңир үйүнүн эки короосуна бардык асман кошуундарына арнап курмандык чалынуучу жайларды тургузду[+].


6Өз уулун курмандыкка өрттөп, төлгө салып, сыйкырчылык кылып, өлгөндөрдү чакыруучуларды жана сыйкырчылык кылгандарды колдоду. Теңирди каардантып, Ага жакпаган иштерди көп кылды[+].


7Менаше өзү жасаган Ашейра бурканын Теңир үйүнө койду, ал үй жөнүндө Теңир Дөөткө жана анын уулу Сулайманга мындай деген эле: «Ушул үйгө жана Ысрайылдын бардык урууларынын ичинен Өзүм тандап алган Иерусалимге Мен Өз ысымымды түбөлүккө орнотом.


8Эгерде ысрайылдыктар Менин буйруктарымды жана Менин кулум Муса берген мыйзамдарды сактоого аракет кылышса, ата-бабаларына берген жерден Мен аларды мындан ары кууп чыкпайм»[+].


9Бирок алар тил албай коюшту, аларды Менаше жолдон чыгарды. Алар Ысрайыл уулдарынын алдынан Теңир жок кылган элдер кылган иштерден да жаман иштерди кылышты.


10Ошондо Теңир Өз кулдары – пайгамбарлары аркылуу мындай деп сүйлөдү:


11«Жүйүт падышасы Менаше жийиркеничтүү иштерди кылып, өзүнө чейинки аморлуктардан да ашып түшкөндүгү үчүн, өзүнүн жасалма кудайлары менен Жүйүттү күнөөгө батыргандыгы үчүн,[+]


12Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: Мен Иерусалим менен Жүйүткө оор мүшкүл түшүрөм, ошондо ал жөнүндө уккан адамдын кулагы зыңылдайт[+].


13Иерусалимдин үстүнөн Самариянын өлчөөчү жибин жана Ахаптын тукумунун салмоорун тартам. Иерусалимди идишти сүрткөнсүп сүртүп, көңтөрүп коём[+].


14Өз энчимдин калдыгынан баш тартып, душмандарынын колдоруна салып берем, аларды бардык душмандары талап-тоноп, чаап алышат.


15Бул алардын Мага жакпаган иштерди кылганы үчүн, алардын ата-бабалары Мисирден чыккан күндөн ушул күнгө чейин Мени каардантышканы үчүн болот».


16Менаше Жүйүттү күнөөгө батырганы аз келгенсип, күнөөсүз канды көп төгүп, Иерусалимди канга толтурду. Ал Жүйүттүн Теңирге жакпаган иштерди кылуусуна себепкер болду[+].


17Менаше жөнүндө, анын кылган бардык иштери, кылган күнөөлөрү жөнүндө Жүйүт падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган[+].


18Менаше ата-бабаларына кошулду. Ал өз үйүнүн жанындагы Уза багына коюлду. Анын ордуна уулу Амон такка отурду[+].

19


Амон – Жүйүт падышасы

[•]Амон жыйырма эки жашында такка отуруп, Иерусалимде эки жыл падышачылык кылды. Анын энесинин аты – Мешулемет, ал жотпалык Харустун кызы болчу.


20Ал атасы Менашедей болуп, Теңирге жакпаган иштерди кылды.


21Ал атасынын жолун жолдоп, атасы кызмат кылган жасалма кудайларга кызмат кылып, аларга табынды[+].


22Ата-бабаларынын Кудай-Теңирин таштап койду, Теңирдин жолу менен жүргөн жок.


23Кызматчылары Амон падышага каршы чыккынчылык уюштурушуп, аны өз үйүндө өлтүрүштү.


24Бирок эл Амон падышага каршы чыккынчылык уюштургандардын бардыгын кырып, анын ордуна уулу Жошияны такка отургузду.


25Амон жөнүндө жана анын кылган иштери жөнүндө Жүйүт падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.


26

#### 22

1


Жошия – Жүйүт падышасы

[•]Жошия сегиз жашында такка отуруп, Иерусалимде отуз бир жыл падышачылык кылды. Анын энесинин аты – Жедида, ал батсекаттык Адаянын кызы эле[+].


2Ал Теңирге жаккан иштерди кылып, атасы Дөөттүн бардык жолу менен жүрүп, оңго да, солго да бурулган жок[+].

3


Мыйзам китеби

Жошия падышанын падышачылыгынын он сегизинчи жылында падыша Мешуламдын уулу, Атсалиянын уулу катчы Шапанды Теңир үйүнө жиберип, мындай деп айттырды:


4«Башкы ыйык кызмат кылуучу Хилкияга бар, ал элдин Теңир үйүнө алып келген, босогодо турган күзөтчүлөр жыйнаган күмүштөрүн эсептесин[+].


5Аны Теңир үйүндө иш алып барууга дайындалгандардын колуна берсин. Ал эми алар аны Теңир үйүнүн бузулган жерлерин оңдоп жаткан


6жыгач усталарга, таш сомдоочуларга, таш тизүүчүлөргө таратып беришсин жана үйдү оңдоо үчүн сатылып алынуучу жыгачтарга, жылмаланган таштарга жумшашсын.


7Алардын колуна берилген күмүштөрдүн эсебин талап кылбагыла, себеби алар чынчылдык менен таратышат»[+].


8[•]Башкы ыйык кызмат кылуучу Хилкия катчы Шапанга мындай деди: «Мен Теңир үйүнөн мыйзам китебин таап алдым». Хилкия китепти Шапанга сунду, ал аны окуду[+].


9Катчы Шапан падышага келип, мындай деди: «Теңир үйүндөгү күмүштөрдү сенин кулдарың алып, Теңир үйүндө барууга дайындалгандардын колуна өткөрүп беришти».


10Катчы Шапан падышага дагы мындай деп билдирди: «Ыйык кызмат кылуучу Хилкия мага китеп берди». Аны Шапан падышанын алдында окуп берди.


11Падыша мыйзам китебиндеги сөздөрдү укканда, өз кийимин айрып жиберди.


12Анан падыша ыйык кызмат кылуучу Хилкияга, Шапандын уулу Акикамга, Михей уулу Акбарга, катчы Шапанга, падыша кызматчысы Асаяга мындай деп буйруду:[+]


13«Баргыла, мен жөнүндө, эл жөнүндө жана бүткүл Жүйүт жөнүндө бул табылган китепте эмне жазылгандыгын Теңирден сурагыла, аткарышыбыз үчүн жазылган бул китептеги сөздөрдү ата-бабаларыбыз укпай коюшкандыктан, Теңир бизге катуу каарданып жатат»[+].


14Ошондо ыйык кызмат кылуучу Хилкия, Акикам, Акбар, Шапан жана Асая кийим кайтаруучу Хархас уулу, Тикпа уулу Шалумдун аялы, пайгамбар Хулдага барып, аны менен сүйлөшүштү. Ал аял Иерусалимдин экинчи бөлүгүндө жашачу[+].


15Аял аларга мындай деди: «Жүйүт падышасы окуган китептеги сөздөр боюнча Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: Силерди мага жиберген кишиге айткыла:


16Теңир мындай дейт: Мен ошол жерге жана анын тургундарына мүшкүл түшүрөм.


17Алар Мени таштап, башка кудайларга жыпар жыттуу зат түтөтүп, жасап алган кудайлары менен Мени каардантышкандыгы үчүн, Мен ошол жерге каарымды төгөм, каарым кайтпайт[+].


18Силерди Теңирдин эркин сураганы жиберген Жүйүт падышасына айткыла: Сен уккан сөздөр боюнча Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт:


19Мен ошол жердин кыйрарын, ошол жердин тургундарынын кырыларын айтканымды уккандан кийин, жүрөгүң жумшаргандыгы үчүн, Теңир алдында моюн сунганың үчүн, кийимиңди айрып, Менин алдымда ыйлаганың үчүн, Мен да сени уктум, – дейт Теңир[+].


20

#### 23

1


Жошиянын бутпарастардын кудайларын жок кылышы

[•]Падыша киши жиберип, Жүйүт менен Иерусалимдеги бүт аксакалдарды чогултту.


2Падыша Теңир үйүнө келди. Аны менен бардык жүйүттөр, Иерусалимдин бүт тургундары, ыйык кызмат кылуучулар, пайгамбарлар, кичинесинен чоңуна чейин, бүт эл келди. Ал Теңир үйүнөн табылган мыйзам китептеги бардык сөздөрдү угуза окуду[+].


3Андан кийин падыша бийик жерге чыгып, Теңирдин жолу менен жүрүш үчүн, Анын осуяттарын, буйруктарын жана мыйзамдарын жан-дили менен, чын жүрөктөн аткарыш үчүн, ушул китепте жазылган келишимдин сөздөрүн аткарыш үчүн, Теңирдин алдында келишим түздү, эл келишимге кошулду[+].


4Анан падыша башкы ыйык кызмат кылуучу Хилкияга, андан кийинки ыйык кызмат кылуучуларга жана босогодо турган күзөтчүлөргө Ашейра үчүн, Баал үчүн жана бүткүл асман кошуундары үчүн жасалган бардык нерселерди Теңирдин ийбадатканасынан алып чыгып, Иерусалимдин сыртында, Кидрон өрөөнүндө өрттөп, күлүн Бейтелге жеткирүүнү буйруду[+].


5Жүйүт шаарларындагы, Иерусалимдин айланасындагы бутканаларда жыпар жыттуу зат түтөтүп туруу үчүн Жүйүт падышалары койгон буткана кызматчыларын кызматынан четтетти, алар Баалга, күнгө, айга, жылдыздарга, бардык асман кошуундарына жыпар жыттуу зат түтөтүшчү[+].


6Анан ал Ашейра мамысын Теңир үйүнөн Иерусалимдин сыртындагы Кидрон суусуна алып чыгып, Кидрондун жээгинде өрттөп, күлгө айлантып, жалпы элдин көрүстөнүнө ыргытты[+].


7Анан Теңирдин ийбадатканасынын жанындагы бачабаздардын[*] үйүн талкалады. Ал жерде аялдар Ашейрага кийим токушчу[+].


8Жүйүт шаарларындагы буткана кызматчыларынын баарын алып чыкты, Гебадан Бейер-Шебага чейинки буткана кызматчылары жыпар жыттуу зат түтөткөн бутканаларды булгады, дарбазалардын алдындагы бутканаларды – шаар башчысы Жошуянын дарбазасынын кире беришиндеги буткананы жана шаар дарбазасынын сол жагындагы буткананы кыйратты.


9Ошондой болсо да бутканалардын кызматчылары Теңирдин Иерусалимдеги курмандык чалынуучу жайында курмандык чалышчу эмес, бирок өз бир туугандары менен бирге ачыткысыз нан жешчү[+].


10Эч ким уулун же кызын Молохко арнап курмандыкка чалбашы үчүн, Ином уулдарынын өрөөнүндөгү Топетти булгады[+].


11Парбаримдеги эбнух Нетан-Мелехтин бөлмөлөрүнүн жанындагы Теңир үйүнүн кире беришине Жүйүт падышалары күнгө арнап койгон аттарды алып таштады. Күнгө арналган майдан арабаларды өрттөп жиберди.


12Падыша Жүйүт падышалары курган Ахаздын үйүнүн чатырындагы курмандык чалынуучу жайларды, Теңир үйүнүн эки короосуна Менаше курган курмандык чалынуучу жайларды бузуп, кулатты, алардын күлүн Кидрон суусуна ыргытты[+].


13Иерусалимдин алдына, Зайтун тоосунун оң жагына Сидондун жийиркеничи Ашейра үчүн, Мааптын жийиркеничи Кемош үчүн, Амон уулдарынын жийиркеничи Милком үчүн Ысрайыл падышасы Сулайман курган бутканаларды падыша булгады[+].


14Балбалдарды талкалап, Ашейра мамыларын кыйып, алардын ордун кишинин сөөктөрү менен толтурду[+].


15Ошондой эле Бейтелдеги курмандык чалынуучу жайды, Ысрайылды күнөөгө батырган Небат уулу Жаробам курган буткананы кыйратып, өрттөп, күлгө айландырды, Ашейра мамыларын өрттөп жиберди[+].


16Анан Жошия көз чаптырып, тоодогу мүрзөлөрдү көрдү. Киши жөнөтүп, мүрзөдөн сөөктөрдү алдырып, курмандык чалынуучу жайда өрттөдү, Кудайдын кишиси алдын ала айткан Теңирдин сөзү боюнча аны булгады[+].


17-18Анан Жошия: «Мен көрүп турган эмне деген эстелик?» – деп сурады. Шаардын тургундары ага мындай дешти: «Бул – Жүйүт аймагынан келген Кудайдын кишисинин мүрзөсү. Ал Бейтелдеги курмандык чалынуучу жайды эмне кыларыңды айткан»[+].


19Жошия ошондой эле Ысрайыл падышаларынын Теңирди каардантып курган Самария шаарларынын бийик жерлериндеги бутканалардын баарын Бейтелдегидей кылып кыйратты.


20Ал жердеги курмандык чалынуучу жайлардын үстүндө буткана кызматчыларынын баарын мууздап өлтүрүп, кишилердин сөөгүн өрттөп, Иерусалимге кайтып келди[+].

21


Пасах майрамын өткөрүү

[•]Анан падыша бүткүл элге мындай буйрук кылды: «Бул мыйзам китепте жазылгандай, өзүңөрдүн Кудай-Теңириңерге арнап Пасах майрамын өткөргүлө[+].


22Анткени мындай Пасах Ысрайылды башкарган башкаруучулардын убагынан бери өткөрүлө элек эле, Ысрайыл жана Жүйүт падышаларынын убагында да өткөрүлгөн эмес».


23Жошия падышанын падышачылыгынын он сегизинчи жылында Иерусалимде Теңирге арналган ушундай Пасах майрамы өткөрүлдү.


24Теңир үйүнөн ыйык кызмат кылуучу Хилкия тапкан китепте жазылган мыйзам сөздөрүн аткарыш үчүн, Жошия Жүйүт аймагында жана Иерусалимде пайда болгон өлгөндөрдү чакыруучуларды, сыйкырчыларды терафимдерди1, жасалма кудайларды, жийиркеничтерди жок кылды[+].

25


Жошия кылган иштер

Мусанын бардык мыйзамдары боюнча Теңирге бүт жүрөгү менен, жан-дили менен, бардык күчү менен берилген Жошиядай падыша буга чейин да, мындан кийин да болгон эмес[+].


26Бирок Менаше Теңирге акарат келтирип, Аны каардантканы үчүн, Теңир Жүйүткө каарданганын токтоткон жок[+].


27Теңир мындай деди: «Мен Ысрайылды таштап койгондой, Жүйүттү да таштап коём, Өзүм тандап алган ушул Иерусалим шаарын да, “Менин ысымым ошол жерде болот” деп айткан үйдү да таштап коём»[+].

28


Жошиянын өлүшү

[•]Жошия жөнүндө жана анын кылган бардык иштери жөнүндө Жүйүт падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.


29Анын тушунда Мисир падышасы, фараон Нехо Ашур падышасы менен согушуу үчүн Эфрат дарыясын көздөй жөнөдү. Ошондо Жошия падыша анын алдынан чыкты. Нехо Жошияны көрүп, аны Мегидодо өлтүрдү[+].


30Кулдары анын өлүгүн майдан арабага салып, Мегидодон Иерусалимге алып келип, өз мүрзөсүнө коюшту. Ал жердин эли Жошиянын уулу Жаахазды падыша кылып майлап, атасынын ордуна такка отургузушту[+].

31


Жаахаз – Жүйүт падышасы

[•]Жаахаз такка отурганда, жыйырма үч жашта эле. Ал Иерусалимде үч ай падышачылык кылды. Анын энесинин аты – Хамутал, ал либналык Жеремиянын кызы болчу[+].


32Ал аталарындай болуп, бардык нерседе Теңирге жакпаган иштерди кылды.


33Ал Иерусалимде падыша болбошу үчүн, фараон Нехо аны Хамат жериндеги Риблада каматып, ал жерге жүз талант күмүш, бир талант алтын салык салды[+].


34Фараон Нехо Жошия уулу Элийакимди атасы Жошиянын ордуна такка отургузуп, анын атын Жайаким деп өзгөрттү. Жаахазды болсо Мисирге алып кетти, ал ошол жерде өлдү[+].

35


Жайаким – Жүйүт падышасы

Жайаким фараонго күмүш да, алтын да берип турду. Ал фараондун буйругу боюнча күмүш берип туруш үчүн, жерди баалады. Фараон Нехого берип туруш үчүн, ал ошол жердеги элге, ар бир кишиге жерине жараша алтын-күмүш төлөттү.


36[•]Жайаким такка отурганда, жыйырма беш жашта эле. Ал Иерусалимде он бир жыл падышачылык кылды. Анын энесинин аты – Зебуда, ал румалык Педаянын кызы эле.


37

#### 24

1Жайакимдин тушунда Бабыл падышасы Небухаданасар кол салды. Жайаким үч жыл анын бийлиги астында болду, бирок кийин андан бөлүнүп кетти[+].


2Теңир аларды Өзүнүн кулдары – пайгамбарлары аркылуу айткан сөзү боюнча Жүйүттү кырып жок кылуу үчүн, ага каршы каздимдердин, сириялыктардын, мааптыктардын жана амондуктардын аскерлерин жиберди[+].


3Менашенин күнөөсү жана кылган бардык иштери үчүн Теңирдин буйругу боюнча Жүйүттү Өзүнөн четтетүү үчүн,[+]


4Менашенин жазыксыз кан төгүп, Иерусалимди жазыксыз канга толтурганы үчүн Жүйүттү ушундай кылды, Теңир аны кечиргиси келген жок.


5Жайаким жөнүндө жана анын кылган бардык иштери жөнүндө Жүйүт падышаларынын тарых китебинде баяндалып жазылган.


6Жайаким ата-бабаларына кошулуп, анын ордуна уулу Жайахин такка отурду.


7Мисир падышасы андан кийин өз жеринен чыккан жок, себеби Бабыл падышасы Мисир падышасына караштуу жерлерди, Мисир дарыясынан Эфрат дарыясына чейинки жерлерди басып алган эле.

8


Жайахин – Жүйүт падышасы

[•]Жайахин такка отурганда, он сегиз жашта эле, ал Иерусалимде үч ай падышачылык кылды. Анын энесинин аты – Нехушта, ал иерусалимдик Элнатандын кызы эле.


9Ал атасындай болуп, бардык нерседе Теңирге жакпаган иштерди кылды.


10Ошол убакта Бабыл падышасы Небухаданасардын кулдары Иерусалимге келип, шаарды курчап алышты.


11Кулдары шаарды курчап жатканда, Бабыл падышасы Небухаданасар шаарга келди.


12Жүйүт падышасы Жайахин энеси, кызматчылары, төрөлөрү жана эбнухтары менен Бабыл падышасына багынып берди. Бабыл падышасы шаарды өз падышачылыгынын сегизинчи жылында басып алды[+].


13Небухаданасар ал жерден Теңир үйүндөгү жана падыша сарайындагы кымбат баалуу буюмдарды алып кетти. Теңир айткандай, Ысрайыл падышасы Сулайман жасаган Теңирдин ийбадатканасындагы алтын идиштердин баарын талкалады[+].


14Ал Иерусалимдин бүт элин, бардык төрөлөрүн, эр жүрөк аскерлерин туткундап кетти. Туткундалып кеткендердин саны он миң эле. Ал бардык жыгач усталарды, темир усталарды туткундап кетти. Ал жерде жарды элден башка эч ким калган жок.


15Жайахинди ал Бабылга туткундап кетти. Падышанын энесин, аялдарын, эбнухтарын, ал жердин күчтүүлөрүн Иерусалимден Бабылга туткундап кетти[+].


16Жети миң аскерин, кол өнөрчүлөрү менен миң куруучусун, согушка жарактуу эр жүрөк адамдарын Бабыл падышасы Бабылга туткундап кетти.


17Бабыл падышасы Жайахиндин ордуна анын жакын тууганы Матанияны такка отургузуп, атын Ситкия кылып өзгөрттү[+].

18


Ситкия – Жүйүт падышасы

[•]Ситкия такка отурганда, жыйырма бир жашта эле. Ал Иерусалимде он бир жыл падышачылык кылды. Анын энесинин аты – Хамутал, ал либналык Жеремиянын кызы болчу[+].


19Ал Жайакимге окшоп, бардык нерседе Теңирге жакпаган иштерди кылды.


20

#### 25

1


Иерусалимдин курчоого алынышы

Бабыл падышасы Небухаданасар өз падышачылыгынын тогузунчу жылынын онунчу айынын онунчу күнү бүт аскери менен Иерусалимге келип, аны курчап, тегерете жал үйдү[+].


2Ситкия падышанын падышачылыгынын он биринчи жылына чейин шаар курчоодо турду.


3Айдын тогузунчу күнү шаарда ачарчылык күчөгөндүктөн, ал жердин элинин жегенге наны жок эле.


4Шаар басылып алынып, бардык аскерлер түн ичинде падыша багынын жанындагы, эки дубалдын ортосундагы дарбазадан чыгып, качып кетишти. Каздимдер болсо шаарды курчап турушкан, падыша ошол жол менен түздүккө чыгып кетти.


5Каздим аскерлери падышанын артынан түшүп, аны Жерихо түздүгүндө кууп жетишти. Бүт аскерлери аны таштап, туш-тушка качып кетишти.


6Падышаны кармап, Бабыл падышасына, Риблага алып кетишти. Анан анын үстүнөн сот жүргүзүштү[+].


7Ситкиянын балдарын анын көзүнчө мууздап өлтүрүштү. Ал эми Ситкиянын көзүн оюп, кишендеп, Бабылга алып кетишти[+].

8


Ийбадаткананын кыйратылышы

Бешинчи айдын жетинчи күнү, башкача айтканда, Бабыл падышасы Небухаданасардын падышачылыгынын он тогузунчу жылында Бабыл падышасынын кызматчысы, сакчылардын башчысы Небузарадан Иерусалимге келди[+].


9Ал Теңир үйүн, падыша сарайын, Иерусалимдеги бардык үйлөрдү өрттөдү, бардык чоң үйлөрдү өрттөдү[+].


10Сакчылардын башчысы менен келген каздим аскерлери Иерусалимди курчаган дубалдарды бузушту[+].


11Шаарда калган элди, Бабыл падышасы тарапка өтүп кеткендерди, калган карапайым элди сакчылардын башчысы Небузарадан туткундап кетти.


12Сакчылардын башчысы жүзүм багындагы жумуштарга жана жер айдоого ал жердин жарды элинен бир нече кишини гана калтырды.


13Каздимдер Теңир үйүндөгү жез устундарды, дөңгөлөктүү койгучтарды, жезден жасалган чоң чараны талкалап, алардын жезин Бабылга алып кетишти[+].


14Теңир үйүндө кызмат кылууда пайдаланылуучу бардык казандарды, калактарды, бычактарды, кашыктарды, жез идиштерди алып кетишти[+].


15Сакчылардын башчысы жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү чөйчөктөрдү, алтындан жана күмүштөн жасалган бардык нерселерди, идиштерди алып кетти.


16Сулайман Теңир үйүнө жасаткан эки мамыга, чоң чарага, дөңгөлөктүү койгучтарга кеткен жездин салмагы белгисиз болчу[+].


17Ар бир мамынын бийиктиги он сегиз чыканак. Башында жез таажы, ал эми таажынын бийиктиги үч чыканак, таажыны курчаган тор менен анарлардын баары жезден болчу. Мамылар ушундай жасалган эле[+].

18


Жүйүттөрдүн Бабылга туткундалып кетиши

Сакчылардын башчысы башкы ыйык кызмат кылуучу Сераяны, экинчи ыйык кызмат кылуучу Сепанияны, Теңир үйүнүн кире беришинде күзөттө турган үч сакчыны алып кетти[+].


19Шаардан аскерлерди башкарган бир эбнухту, падышанын алдында турган беш кишини, ал жердин элин аскерге каттаган башкы катчыны, ошол жердин элинин ичинен шаарда болгон алтымыш кишини алып кетти.


20Сакчылардын башчысы Небузарадан аларды Риблага, Бабыл падышасына алып кетти.


21Бабыл падышасы аларды Хамат жеринде, Риблада өлтүрдү. Ошентип, жүйүттөр өз жеринен туткундалып кетишти.

22


Гедалия – Жүйүт башчысы

[•]Бабыл падышасы Небухаданасар Жүйүт жеринде калтырган элге Шапан уулу, Акикам уулу Гедалияны башчы кылып койду[+].


23Бардык аскер башчылар жана алардын кишилери Бабыл падышасынын Гедалияны башкаруучу койгонун угушканда, Гедалияга, Миспага келишти, атап айтканда, алар: Нетаниянын уулу Ысмайыл, Карейахтын уулу Жоханан, нетопалык Танхуметтин уулу Серая, маахалык бир кишинин уулу Жазания жана алардын кишилери[+].


24Гедалия аларга, алардын кишилерине мындай деп ант берди: «Каздимдердин бийлиги астында болуудан коркпогула, ушул жерде жашай бергиле, Бабыл падышасына кызмат кылгыла, ошондо силерге жакшы болот».


25Бирок жетинчи айда падыша тукумунан болгон Элишама уулу, Нетания уулу Ысмайыл он киши менен келип, Гедалияны жана Миспада аны менен жүргөн жүйүттөр менен каздимдерди өлтүрүп салды[+].


26Ошондо бүт эл, кичинесинен чоңуна чейин, аскер башчылар да Мисирге кетишти, анткени каздимдерден коркушту[+].

27


Жайахиндин зындандан чыгарылышы

[•]Жүйүт падышасы Жайахиндин туткундалып келгенине отуз жети жыл болгондо, он экинчи айдын жыйырма жетинчи күнү Бабыл падышасы Эбил-Мередах такка отурганына бир жыл болгондо, Жүйүт падышасы Жайахинди зындандан чыгарды[+].


28Аны менен жакшы сүйлөштү, анын тактысын Бабылдагы падышалардын тактыларынан жогору койду.


29Анын зындан кийимдерин алмаштырды. Жайахин өмүрүнүн акырына чейин аныкынан тамактанды.


30Өмүрүнүн акырына чейин ага Бабыл падышасы Эбил-Мередах тарабынан кам көрүлдү.

### 1 Жылнаама


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]


#### 1

1


Санжыра. Эйсенин тукуму

[•]Адам, Шет, Энош,


2Кейнан, Маалалел, Жарет,


3Энох, Матушал, Лемек,


4Нух, Шейим, Хам жана Жепет.


5Жепеттин уулдары: Гомер, Магог, Мадай, Жабан, Тубал, Мешех жана Тирас.


6Гомердин уулдары: Ашкыназ, Рипат жана Тогарма.


7Жабандын уулдары: Элиша, Таршыш, Китим жана Роданим.


8Хамдын уулдары: Куш, Мисрайым, Пут жана Канаан.


9Куштун уулдары: Себа, Хабила, Сапта, Раама жана Саптеха. Рааманын уулдары: Шеба менен Дыдан.


10Куштан ошондой эле Нимрот төрөлдү. Ал жер үстүндө эң күчтүү адам боло баштады.


11Мисрайимден Лут, Анамим, Леябим, Наптухим,


12Патрус, Каслухим төрөлдү, алардан пелиштиликтер менен капторлуктар тарады.


13Канаандан тун уулу Сидон, Хет,


14Жебус, Амор, Гиргеш,


15Хиби, Арк, Сини,


16Арба, Семари жана Хамати төрөлдү.


17Шемдин уулдары: Эйлам, Ашур, Арпакшат, Лут, Рам, Ус, Хул, Гетер жана Мешех.


18Арпакшаттан Шелах төрөлдү, Шелахтан Эйбер төрөлдү.


19Эйберден эки уул төрөлдү: биринин ысымы – Пелек[*], анткени анын убагында жер бөлүнгөн. Анын бир тууганынын ысымы – Жоктан.


20Жоктандан Алмадат, Шелеп, Хатсар-Мабет, Жерах,


21Адорам, Узал, Дикла,


22Эйбал, Абымайыл, Шеба,


23Опур, Хабила жана Жобап төрөлдү. Булардын баары – Жоктандын уулдары.


24Шем, Арпакшат, Шелах,


25Эйбер, Пелек, Рейу,


26Серук, Нахор, Терах,


27Ыбрам (Ыбрайым)[+].


28[•]Ыбрайымдын уулдары: Ыскак менен Ысмайыл[+].


29Булардын санжырасы мындай: Ысмайылдын туну Ныбайот, андан кийин Кейдар, Адбаел, Мипсам,


30Мишма, Дума, Маса, Хадат, Тейма,


31Жетур, Напиш жана Кедма. Булар – Ысмайылдын уулдары.


32Ыбрайымдын күң аялы Кетурадан төрөлгөн уулдар: Зимран, Жокшан, Медан, Мидиан, Жишпах жана Шубах. Жокшандын уулдары: Шеба менен Дедан.


33Мидиандын уулдары: Эйпа, Эйпер, Ханох, Абида жана Элдаа. Булардын баары – Кетуранын уулдары.


34Ыбрайымдан Ыскак төрөлдү. Ыскактын уулдары: Эйсап менен Ысрайыл[+].


35Эйсаптын уулдары: Элипаз, Ребуел, Жейуш, Жалом жана Корак.


36Элипаздын уулдары: Тейман, Омар, Сепи, Гатам, Кеназ, Амалык.


37Ребуелдин уулдары: Нахат, Зерах, Шама жана Миза.


38[•]Сеирдин уулдары: Лотан, Шобал, Сибон, Ана, Дишон, Эйитсер жана Дишан.


39Лотандын уулдары: Хори менен Омам. Ал эми Лотандын карындашы Тимна.


40Шобалдын уулдары: Алыйан, Манахат, Эйбал, Шепо жана Онам. Сибондун уулдары: Айа менен Ана.


41Ананын уулу – Дишон. Дишондун уулдары: Хамран, Эшпан, Итран менен Керан.


42Эйитсердин уулдары: Билан, Заабан жана Акан. Дишандын уулдары: Ус менен Аран.


43[•]Ысрайыл уулдарына падышалар коюлганга чейин Эдом жеринде падышачылык кылган падышалар булар: Бейордун уулу – Бела, ал жашаган шаардын аты – Динаба.


44Бела көз жумуп, анын ордуна Ботсрадан чыккан Зерахтын уулу Жобап падышачылык кылды[+].


45Жобап көз жумуп, анын ордуна теймандыктардын жергесинен чыккан Хушам падышачылык кылды[+].


46Хушам көз жумуп, анын ордуна Маап талаасында мидиандарды кырган Быдаттын уулу Адат падышачылык кылды. Анын шаарынын аты – Абыт.


47Адат көз жумуп, анын ордуна Масрейкадан чыккан Самла падышачылык кылды.


48Самла көз жумуп, анын ордуна дарыя боюндагы Рехоботтон чыккан Шабул падышачылык кылды.


49Шабул көз жумуп, анын ордуна Акбардын уулу Баал-Канан падышачылык кылды.


50Баал-Канан көз жумуп, анын ордуна Хадар падышачылык кылды. Анын шаарынын аты – Пайы. Анын аялынын аты – Мейтабел, ал – Матрейданын кызы, Матрейда – Мей-Зааптын кызы.


51Хадар көз жумуп, Эдомду башчылар башкарды: Тимна башчы, Алба башчы, Жетейт башчы,[+]


52Олибама башчы, Эйла башчы, Пинон башчы,


53Кеназ башчы, Тейман башчы, Мипсар башчы,


54

#### 2

1


Жакып менен Жүйүттүн тукуму

Ысрайылдын уулдары булар: Рубейин, Шымон, Леби, Жүйүт, Исахар, Забулун,[+]


2Дан, Жусуп, Бенжемин, Напталы, Гат жана Ашыр.


3Жүйүттүн уулдары: Эйир, Онан жана Шило. Бул үч уулу канаандык Шуйинин кызынан төрөлгөн. Жүйүттүн тун уулу Эйир Теңирге жаккан эмес, ошондуктан Ал аны өлтүрүп салган[+].


4Анын келини Тамар ага Перес менен Зеракты төрөп берди. Жүйүттүн бардыгы болуп беш уулу болгон[+].


5Перестин уулдары: Хесрон менен Хамул[+].


6Зерактын уулдары: Зимри, Эйтан, Эйман, Калкол жана Дара. Бардыгы болуп бешөө[+].


7Карминин уулу – Ахар (Ахан), ал Кудайга арналган буюмдарды алып, Ысрайылдын башына мүшкүл түшүргөн[+].


8Эйтандын уулу – Азария.


9[•]Хесрондун уулдары: Жерахмейел, Рам жана Хелубай.


10Рамдан Аминадап төрөлдү. Аминадаптан Жүйүт уулдарынын төрөсү Нахшон төрөлдү[+].


11Нахшондон Салмон төрөлдү. Салмондон Бууз төрөлдү.


12Бууздан Обейт төрөлдү. Обейттен Жышай төрөлдү.


13Жышайдын тун баласы – Элийап, экинчи уулу – Аминадап, үчүнчүсү – Шима,[+]


14төртүнчүсү – Натанаел, бешинчиси – Радай,


15алтынчысы – Отсем, жетинчиси – Дөөт.


16Булардын карындаштары: Серуя менен Абигейил. Серуянын үч уулу: Абышай, Жаап жана Асаел[+].


17Абигейил Амасаны төрөдү. Амасанын атасы ысмайылдык Жетер болгон[+].


18Хесрондун уулу Калептин Жерийоттун кызы Азубадан төрөлгөн уулдары: Жейшер, Шобап жана Ардон.


19Азуба көз жумгандан кийин, Калеп Эпратка үйлөндү, ал Хурду төрөп берди.


20Хурдан Ури төрөлдү. Уриден Бетселел төрөлдү[+].


21Андан кийин Хесрон алтымыш жашка келгенде, Гилаттын атасы Махирдин кызын алды. Ал ага Сегупту төрөп берди[+].


22Сегуптан Жайыр төрөлдү, Гилат жеринде анын жыйырма үч шаары болгон[+].


23Бирок гешурлар менен сириялыктар Жайырдын кыштактарын, Кенат шаарын жана ага караштуу алтымыш шаарды каратып алышты. Бул шаарлардын бардыгы Гилаттын атасы Махирдин уулдарыныкы болгон[+].


24Хесрон Калеп-Эфратада көз жумду. Ал өлгөндөн кийин, анын аялы Абия ага Текоянын атасы Ашкурду төрөп берди[+].


25Хесрондун тун уулу Жерахмейелдин уулдары: Рам, бул – туну, артынан Буна, Орен, Отсем жана Акия төрөлдү[+].


26Жерахмейелдин дагы бир аялы болгон, анын аты Атара эле, ал – Онамдын энеси.


27Жерахмейелдин тун уулу Рамдын уулдары: Маас, Жамин жана Эйкер.


28Онамдын уулдары: Шамай менен Жада. Шамайдын уулдары: Надап менен Абышур.


29Абышурдун аялынын аты – Абикейил. Ал ага Акбан менен Молидди төрөп берди.


30Надаптын уулдары: Селет менен Апайым. Селет бала көрбөй өттү.


31Апайымдын уулу – Жиши, Жишинин уулу – Шейшан, Шейшандын уулу – Аклай.


32Шамайдын бир тууганы Жаданын уулдары: Жетер менен Жонатан. Жетер бала көрбөй өттү.


33Жонатандын уулдары: Пелет менен Заза. Булар – Жерахмейелдин уулдары.


34Шейшандын эркек балдары болгон эмес, кызы гана болгон. Шейшандын мисирлик кулу бар эле, аты Жарха болчу.


35Шейшан өз кызын ошол кулу Жархага аялдыкка берди. Ал ага Атайды төрөп берди.


36Атайдан Натан төрөлдү. Натандан Забат төрөлдү.


37Забаттан Эплал төрөлдү. Эплалдан Обейт төрөлдү.


38Обейттен Жейу төрөлдү. Жейудан Азария төрөлдү.


39Азариядан Хелез төрөлдү. Хелезден Элас төрөлдү.


40Эластан Сисемай төрөлдү. Сисемайдан Шалум төрөлдү.


41Шалумдан Жекамия төрөлдү. Жекамиядан Элишама төрөлдү.


42Жерахмейелдин бир тууганы Калептин уулдары: Мейша, ал – тун баласы, Зуптун атасы. Калептин уулу – Марейша, Марейшанын уулу – Хеброн.


43Хеброндун уулдары: Корак, Тапуах, Рекем жана Шема.


44Шемадан Жоркеямдын атасы Рахам төрөлдү. Ал эми Рекемден Шамай төрөлдү.


45Шамайдын уулу – Маон. Маон – Бейт-Сурдун атасы.


46Калептин күң аялы Эйпа Харанды, Мотсаны жана Газести төрөдү. Харандан Газес төрөлдү.


47Жадайдын уулдары: Регем, Жотам, Гейшан, Пелет, Эйпа жана Шаап.


48Калептин күң аялы Мааха Шебер менен Тирханды төрөдү.


49Ал Мадмананын атасы Шаапты, Махбейнанын атасы Шебаны жана Гибанын атасын да төрөдү. Калептин кызы – Акса[+].


50Калептин уулдары мына булар: Эпраттан төрөлгөн тун баласы – Хур, Кирийат-Жейаримдин атасы – Шобал[+].


51Бейт-Лехемдин атасы – Салма. Бейт-Гадейирдин атасы – Хареп.


52Кирийат-Жейаримдин атасы Шобалдын уулдары: Аройе, менухоттордун жарымы.


53Кирийат-Жейаримдин уруулары: житриликтер, путтуктар, шуматтыктар жана мишрайлыктар. Булардан соралыктар менен эштаулдуктар тараган[+].


54Салманын уулдары: Жаабап тукумунун таажысы болгон бейт-лехемдиктер менен нетопалыктар, манахиттердин жарымын түзгөн соралыктар,


55

#### 3

1


Дөөттүн тукуму. Жүйүт падышалары

[•]Дөөттүн Хеброндо төрөлгөн уулдары булар: тун уулу – Амнон, ал изрейелдик аялы Акинаамдан төрөлгөн; экинчи уулу – Даниел, ал кармелдик аялы Абигейилден төрөлгөн;[+]


2Үчүнчү уулу – Абышалом, ал Гешур падышасы Талмайдын кызы Маахадан төрөлгөн; төртүнчү уулу – Адония, ал Кагыттан төрөлгөн;[+]


3Бешинчи уулу – Шепатия, ал Абыталдан төрөлгөн; алтынчы уулу – Житреям, ал Эгладан төрөлгөн.


4Анын бул алты уулу Хеброндо төрөлгөн. Ал жерде ал жети жыл, алты ай падышачылык кылган. Отуз үч жыл Иерусалимде падыша болгон[+].


5Анын Иерусалимде төрөлгөн уулдары булар: Шима, Шобап, Натан, Сулайман. Бул төртөө Амиелдин кызы Бат-Шебадан төрөлгөн[+].


6Дөөттүн дагы тогуз уулу болгон: Жибхар, Элишама, Элипелет,


7Нога, Непек, Жапия,


8Элишама, Элийада жана Элипелет.


9Булар – Дөөттүн күң аялдарынан төрөлгөн уулдарынан тышкаркы уулдары. Тамар алардын карындашы болгон[+].


10Сулаймандын уулу – Рехабам. Рехабамдын уулу – Абиям. Абиямдын уулу – Аса. Асанын уулу – Жошапат[+].


11Жошапаттын уулу – Жорам. Жорамдын уулу – Ахазай. Ахазайдын уулу – Жааш[+].


12Жааштын уулу – Аматсия. Аматсиянын уулу – Азария. Азариянын уулу – Жотам[+].


13Жотамдын уулу – Ахаз. Ахаздын уулу – Хиския. Хискиянын уулу – Менаше[+].


14Менашенин уулу – Амон. Амондун уулу – Жошия[+].


15Жошиянын уулдары: туну – Жаахаз, экинчиси – Жайаким, үчүнчүсү – Ситкия, төртүнчүсү – Шалум[+].


16Жайакимдин уулдары: Жайахин, Жайахиндин уулу – Ситкия[+].


17Жайахиндин уулдары: Асир, Асирдин уулу – Шалтиел;


18Малкирам, Педая, Шенатсар, Жекамия, Ошама жана Недабия.


19Педаянын уулдары: Зоробабыл менен Шимей. Зоробабылдын уулдары болсо: Мешулам менен Ханания, алардын карындашы – Шеломит,[+]


20Зоробабылдын дагы беш уулу болгон: Хашуба, Ойел, Берекия, Хасадия жана Жушап-Хесет.


21Хананиянын уулдары: Пелатия менен Ышайа. Анын уулу – Репая, анын уулу – Арнан, анын уулу – Обадия, анын уулу – Шехания,


22Шеханиянын уулу – Шемая. Шемаянын уулдары: Хатуш, Игал, Бариах, Неярия жана Шапат – алтоо[+].


23Неяриянын уулдары: Элийойнай, Хиския жана Азрикам – үчөө.


24

#### 4

1


Жүйүт менен Шымондун тукуму

Жүйүттүн уулдары: Перес, Хесрон, Карми, Хур жана Шобал[+].


2Шобалдын уулу Рейайдан Жахат төрөлдү. Жахаттан Акумай жана Лаада төрөлдү. Алардан Сора уруулары тарады[+].


3Эйтамдын уулдары булар: Изрейел, Жишма, Житпаш, булардын карындашынын ысымы – Атселелпони.


4Гедордун атасы – Пенуел Куштун атасы – Эйзер. Булар – Бейт-Лехемдин атасы Эпраттын туну Хурдун уулдары[+].


5Текоянын атасы Ашкурдун Хела жана Наара деген эки аялы болгон[+].


6Наара ага Акузамды, Хейперди, Тейменини жана Акаштарды төрөп берди. Булар – Нааранын уулдары.


7Хеланын уулдары: Серет, Сохар жана Этнан.


8Кутустан Ануп, Собеп төрөлдү. Кутус – Харумдун уулу Акархелден тараган уруулардын да атасы.


9Жабес өз бир туугандарынын атактуусу болгон. Энеси: «Мен муну ооруп төрөдүм», – деп, атын Жабес койгон.


10Жабес Ысрайылдын Кудайына мындай деп кайрылды: «Мага Өзүңдүн батаңды бер, менин жеримди кеңейт, Сенин колуң мени менен болсун, кайгы тартпашым үчүн, жамандыктан сакта!» Кудай анын сураганын берди.


11Шуханын бир тууганы Хелуптан Мехир төрөлдү. Ал Эштонанын атасы болду.


12Эштонадан Бейт-Рапа, Пасейах жана Нахаш шаарынын атасы Техина төрөлдү. Булар – Рейханын тургундары.


13Кеназдын уулдары: Отниел жана Серая. Отниелдин уулу – Хатат[+].


14Мейонотайдан Опра төрөлдү, Сераядан Жойап төрөлдү. Жойап өрөөндө жашаган жыгач усталардын уруу башчысы болгон, анткени алар жыгач усталар эле.


15Жепундун уулу Калептин уулдары: Ир, Эйла жана Наам. Эйланын уулу – Кеназ[+].


16Жейелелейдин уулдары: Зуп, Зипа, Тирея жана Асарел.


17Эзранын уулдары: Жетер, Мерет, Эйпер жана Жалон. Жетерден болсо Мириям, Шамай жана Эштемоанын атасы Жишпах төрөлдү.


18Анын аялы Жейудей Гедордун атасы Жеретти, Сохонун атасы Хеберди, Заноахтын атасы Жекутиелди төрөдү. Булар – Мереттин аялы, фараон кызы Бития төрөгөн уулдар.


19Кеиланын атасы Нахамдын эжеси Одиянын аялы эле, андан төрөлгөн уулдар: маахалык Гармы менен Эштемоа.


20Шымондун уулдары: Амнон, Рина, Бен-Канан жана Тилон. Жишинин уулдары: Зохет менен Бен-Зохет.


21Жүйүттүн уулу Шилонун уулдары: Леханын атасы Эйир, Марейшанын атасы Лада жана Ашбеянын тукумунан чыккан кездеме токуучу уруулар[+].


22Жоким менен Хозейбанын тургундары, Жааш менен Сарап Маапты жана Жашуп-Лекемди башкарып келишкен. Булардын бардыгы байыркы заманда болгон.


23Алар карапачылар болушкан. Нетайим менен Гедерада жашап, падышанын жумушун кылышкан.


24Шымондун уулдары: Немуел, Жамин, Жарип, Зерах жана Шабул[+].


25Шабулдун уулу – Шалум, Шалумдун уулу – Мипсам, Мипсамдын уулу – Мишма.


26Мишманын уулдары: Хамуел, Закур, Шимей.


27Шимейдин он алты уулу жана алты кызы болгон. Анын бир туугандарынын уулдары аз эле, алардын бүтүн уруусу Жүйүт уулдарындай көп эмес эле.


28Алар Бейер-Шебада, Моладада, Хатсар-Шуалда,[+]


29Билада, Этсемде, Толатта,


30Бетуелде, Хормада, Сыклакта,


31Бейт-Маркаботто, Хатсар-Сусимде, Бейт-Бириде жана Шаарайымда жашашкан. Дөөт падыша болуп, бийлик кылганга чейин алардын жашаган шаарлары мына ушулар.


32Алардын айыл-кыштактары: Эйтам, Айын, Римон, Тохен жана Ашан – бешөө.


33Алардын Баалга чейин созулуп жаткан айыл-кыштактары ушулар. Алардын жашаган жерлери жана санжырасы ушул.


34Мешобап, Жамлек жана Аматсиянын уулу Жоша,


35Жоел жана Асиелдин уулу, Сераянын уулу, Жошибиянын уулу Жейу.


36Элийойнай, Жакып, Жешохая, Асая, Адиел, Жесимиел жана Беная,


37Шемаянын уулу, Шимринин уулу, Жедаянын уулу, Алондун уулу, Шипинин уулу Зиза.


38Бул аталгандар өз урууларынын төрөлөрү болгон жана булардын аталарынын тукуму көп урууларга бөлүнүп кеткен.


39Булар өз малдарына жайыт табыш үчүн, Герарга чейин жана өрөөндүн күн чыгышына чейин барышкан.


40Алар оттуу жайыттарды, жакшы конуштарды, кенен жерлерди, коопсуз, тынч өрүштөрдү таап жайланышкан, анткени аларга чейин ал жерлерде бир азыраак гана хамдыктар жашашкан.


41Аттары жазылган ушул кишилер Жүйүт падышасы Хиския башкарып турган күндөрдө келишип, ал жерлерде отурукташкандарды да, көчүп жүргөндөрдү да талкалап, биротоло жок кылып, алардын ордуна отурукташып калышты. Анткени ал жерлерде алардын малдары үчүн жайыт бар эле[+].


42Алардын арасынан, Шымондун уулдарынан Сеир тоосуна беш жүз адам барган. Алардын башында Жишинин уулдары Пелатия, Неярия, Репая жана Узиел турган[+].


43

#### 5

1


Рубейиндин, Гаттын, Менашенин жана Лебинин тукуму

Ысрайылдын тун уулу Рубейиндин уулдары (Рубейин Ысрайылдын тун уулу болгон, бирок ал өз атасынын төшөгүн булгагандыктан, анын тунгучтугу Ысрайылдын уулу Жусуптун уулдарына берилген, ал санжырага тунгуч болуп жазылган эмес[+].


2Жүйүт өз бир туугандарынан алда канча күчтүү болсо да, анын уруусунан жол башчы чыкса да, тунгучтук Жусупка ыйгарылган эле)[+].


3Ысрайылдын туну Рубейиндин уулдары: Ханох, Палу, Хесрон жана Карми[+].


4Жоелдин уулдары: Шемая, Шемаянын уулу – Гок, Гоктун уулу – Шимей,


5Шимейдин уулу – Миха, Миханын уулу – Рейай, Рейайдын уулу – Баал,


6Баалдын уулу – Бейра, аны Ашур падышасы Тиглат-Пилесер туткундап кеткен. Ал рубейиндиктердин төрөсү болгон[+].


7Уруулары боюнча, санжырасы боюнча анын бир туугандары: биринчиси – Жейел, анан Захария менен Бела[+].


8Бела – Азаздын уулу, Азаз – Шеманын уулу, Шема – Жоелдин уулу. Ал Небо менен Баал-Мейонго чейин жаткан Аройерде жашаган.


9Чыгышта болсо ал Эфрат дарыясынан бери жаткан чөлгө чейинки жерлерде жашаган, анткени Гилат жеринде алардын малы өтө көп болчу[+].


10Шабулдун доорунда алар агрылыктар менен согушуп, аларды жеңип алышкан. Анан алар Гилаттын чыгыш тарабында, агрылыктардын чатырларында жашап калышкан[+].


11Гаттын уулдары алардын каршысында, Салхага чейин Башан жеринде жашаган[+].


12Башанда Жоел башчы болгон, Шапам экинчи, андан соң Жаанай менен Шапат турган.


13Алардын бир туугандарынан жети уруу тараган: Михаел, Мешулам, Шеба, Жорай, Жаакан, Зия жана Эйбер.


14Булар – Хуринин уулу Абыкайылдын уулдары. Хури – Жаройахтын уулу, Жаройах – Гилаттын уулу, Гилат – Михаелдин уулу, Михаел – Жешишайдын уулу, Жешишай – Жахдонун уулу, Жахдо – Бузанын уулу.


15Абдиелдин уулу Аки өз уруусунун башчысы болгон. Абдиел – Гунинин уулу.


16Алар Гилатта, Башанда жана анын карамагындагы шаарларда, Шарондун бардык аймактарынын четине чейин жашашкан[+].


17Булардын бардыгы Жүйүт падышасы Жотамдын жана Ысрайыл падышасы Жаробамдын тушунда каттоого кирген[+].


18Рубейин менен Гат уулдарынан, Менашенин жарым уруусунан калкан жана кылыч көтөргөн, жаа тарткан, согушууга үйрөтүлүп, майданга аттанган жоокерлердин саны кырк төрт миң жети жүз алтымыш болду.


19Алар агрылыктар менен, Жетур менен, Напиш менен, Нодап менен согушкан.


20Алар агрылыктар менен согушканда, жардам берилди, ошондо алардын колуна агрылыктар да, алардын бардык нерселери да салынып берилди. Анткени согуш учурунда алар Кудайга жалынышты, жардам сурашты. Ага таянышкандыктан, Ал аларды укту.


21Алар агрылыктардын элүү миң төөсүн, эки жүз элүү миң майда жандыгын, эки миң эшегин, жүз миң адамын туткундап кетишти.


22Бул салгылашуу Кудайдан болгондуктан, өлтүрүлгөндөр өтө көп эле. Өздөрү туткундалып кеткенче, алардын ордуна жашап турушту[+].


23Менашенин жарым уруусунан тараган уруулар ошол жерде Башандан тартып, Баал-Хермонго чейин, Сенирге жана Хермон тоосуна чейин жашап турушкан. Алар да өтө көп болгон[+].


24Алардын урууларынын уруу башчылары мына булар: Эйпер, Жиши, Элиел, Азриел, Жеремия, Одабия жана Жахдиел. Булар күч-кубаттуу, атактуу адамдар болгон, өз урууларын башкарып турган.


25Бирок алар өз ата-бабаларынын Кудайына каршы күнөө кылышты, Кудай алардын алдынан кууп чыккан ал жердеги элдердин кудайларына табынып кетишти.


26

#### 6

1


Леби менен Арундун тукуму

[•]Лебинин уулдары: Гейиршон, Каат жана Мерари[+].


2Кааттын уулдары: Амрам, Житсар, Хеброн жана Узиел[+].


3Амрамдын уулдары: Арун, Муса жана Мириям. Арундун уулдары: Надап, Абыйут, Элазар жана Итамар[+].


4Элазардан Пинехас төрөлдү. Пинехастан Абышуа төрөлдү[+].


5Абышуадан Буки төрөлдү. Букиден Уззи төрөлдү.


6Уззиден Зерахия төрөлдү. Зерахиядан Мерайот төрөлдү.


7Мерайоттон Амария төрөлдү. Амариядан Акитуп төрөлдү.


8Акитуптан Садок төрөлдү. Садоктон Акимаас төрөлдү[+].


9Акимаастан Азария төрөлдү. Азариядан Жаканан төрөлдү[+].


10Жаканандан Азария төрөлдү. Ал – Иерусалимдеги Сулайман тургузган ийбадатканада ыйык кызмат кылуучу болгон киши.


11Азариядан Амария төрөлдү. Амариядан Акитуп төрөлдү.


12Акитуптан Садок төрөлдү. Садоктон Шалум төрөлдү[+].


13Шалумдан Хилкия төрөлдү. Хилкиядан Азария төрөлдү.


14Азариядан Серая төрөлдү. Сераядан Жетсадак төрөлдү[+].


15Теңир жүйүттөрдү жана иерусалимдиктерди Небухаданасардын колуна салып бергенде, Жетсадак туткунга түшүп кеткен[+].


16Ошентип, Лебинин уулдары: Гейиршон, Каат жана Мерари[+].


17Гейиршон уулдарынын ысымдары булар: Либни жана Шимей.


18Кааттын уулдары: Амрам, Житсар, Хеброн жана Узиел[+].


19Мераринин уулдары: Махли менен Муши. Уруулары боюнча Леби тукуму мына ушулар[+].


20Гейиршондун уулдары: Гейиршондун уулу – Либни, Либнинин уулу – Жахат, Жахаттын уулу – Зима,


21Зиманын уулу – Жаах, Жаахтын уулу – Идо, Идонун уулу – Зерах, Зерахтын уулу – Жейатрай.


22Кааттын уулдары: Кааттын уулу – Аминадап, Аминадаптын уулу – Корак, Корактын уулу – Асир,


23Асирдин уулу – Элкана, Элкананын уулу – Эбийасап, Эбийасаптын уулу – Асир,[+]


24Асирдин уулу – Тахат, Тахаттын уулу – Уриел, Уриелдин уулу – Узия, Узиянын уулу – Шабул.


25Элкананын уулдары: Амасай менен Акимот.


26Акимоттун уулу – Элкана, Элкананын уулу – Сопай, Сопайдын уулу – Нахат,


27Нахаттын уулу – Элийап, Элийаптын уулу – Жерохам, Жерохамдын уулу – Элкана.


28Шемуелдин уулдары: туну – Жоел, экинчиси – Абия.


29Мераринин уулдары: Мераринин уулу – Махли, Махлинин уулу – Либни, Либнинин уулу – Шимей, Шимейдин уулу – Уза,


30Узанын уулу – Шима, Шиманын уулу – Хагыя, Хагыянын уулу – Асая.


31Теңир үйүнө мыйзам сандыкты койгондон кийин Дөөт ырчыларга койгон башчылар ушулар[+].


32Сулайман Иерусалимде Теңир үйүн тургузганга чейин, булар жыйын чатырында ырчылык кызматын аткарышкан. Алар өздөрүнө берилген көрсөтмө боюнча кызмат кылышкан[+].


33Өз уулдары менен бирге бул кызматта тургандар мына булар: Кааттын уулдарынан – Эйман ырчы, ал – Жоелдин уулу, Жоел – Шемуелдин уулу,[+]


34Шемуел – Элкананын уулу, Элкана – Жерохамдын уулу, Жерохам – Элиелдин уулу, Элиел – Тойахтын уулу,


35Тойах – Зуптун уулу, Зуп – Элкананын уулу, Элкана – Махаттын уулу, Махат – Амасайдын уулу,


36Амасай – Элкананын уулу, Элкана – Жоелдин уулу, Жоел – Азариянын уулу, Азария – Сепаниянын уулу,


37Сепания – Тахаттын уулу, Тахат – Асирдин уулу, Асир – Абыйасаптын уулу, Абыйасап – Корактын уулу,


38Корак – Житсардын уулу, Житсар – Кааттын уулу, Каат – Лебинин уулу, Леби – Ысрайылдын уулу.


39Анын оң жагында бир тууганы Асап турган. Ал – Берекиянын уулу, Берекия – Шиманын уулу,[+]


40Шима – Михаелдин уулу, Михаел – Баасеянын уулу, Баасея – Малкиянын уулу,


41Малкия – Жепуненин уулу, Жепуне – Зерахтын уулу, Зерах – Адаянын уулу,


42Адайа – Эйтандын уулу, Эйтан – Зиманын уулу, Зима – Шимейдин уулу,


43Шимей – Жахаттын уулу, Жахат – Гейиршондун уулу, Гейиршон – Лебинин уулу.


44Мераринин уулдарынан, алардын сол тарабында турган бир туугандарынан: Эйтан, ал – Кишинин уулу, Киши – Обадиянын уулу, Обадия – Малухтун уулу,[+]


45Малух – Хашабиянын уулу, Хашабия – Аматсиянын уулу, Аматсия – Хилкиянын уулу,


46Хилкия – Амисийдин уулу, Амисий – Банинин уулу, Бани – Шемердин уулу,


47Шемер – Махлинин уулу, Махли – Мушинин уулу, Муши – Мераринин уулу, Мерари – Лебинин уулу.


48Алардын леби бир туугандары Кудайдын үйүндө ар кандай кызматка бекитилген.


49Арун жана анын уулдары болсо курмандык чалынуучу жайда бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты өрттөп, жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жайда жыпар жыттуу заттарды түтөтүп турушчу. Кудай Өзүнүн кулу Муса аркылуу берген бардык осуят боюнча ысрайылдыктарды тазалоо үчүн, ыйыктын ыйык жайында ар кандай ыйык кызматтарды аткарышкан[+].


50Арундун уулдары булар: Арундун уулу – Элазар, Элазардын уулу – Пинехас, Пинехастын уулу – Абыйут,[+]


51Абыйуттун уулу – Буки, Букинин уулу – Узи, Узинин уулу – Зерахия,


52Зерахиянын уулу – Мерайот, Мерайоттун уулу –Амария, Амариянын уулу – Акитуп,


53Акитуптун уулу – Садок, Садоктун уулу – Акимаас.

54


Ыйык кызмат кылуучулар менен лебилерге берилген шаарлар

[•]Алар жашаган шаарлар жана алардын тегерегиндеги айыл-кыштактар: Каат уруусундагы Арундун уулдарына өкчөмө таш ыргытканда тийген жерлер:[+]


55Жүйүт жериндеги Хеброн шаары жана анын тегерегиндеги жерлер.


56Бул шаардын талаасы менен айыл-кыштактарын Жепундун уулу Калепке беришти[+].


57Арундун уулдарына дагы баш калкалай турган шаарларды: Хебронду жана Либнаны чет-жакаларындагы жерлери менен, Жатирди жана Эштемоаны чет-жакасындагы жерлери менен,


58Хилейинди чет-жакасы менен, Дебирди чет-жакасы менен,


59Ашанды чет-жакасы менен, Бейт-Шемешти чет-жакасы менен беришти.


60Ал эми Бенжемин уруусунан Гебаны жана анын чет-жакасын, Алеметти жана анын чет-жакасын, Анатотту жана анын чет-жакасын беришти. Алардын урууларына бардыгы болуп он үч шаар берилди.


61Ушул уруудагы үй-бүлөлөрдүн ичинен Кааттын калган уулдарына Менашенин жарым уруусунан өкчөмө таш боюнча он шаар берилди.


62Гейиршондун уулдарынан тараган урууларга Исахар уруусунан, Ашыр уруусунан, Напталы уруусунан жана Башандагы Менаше уруусунан он үч шаар берилди.


63Мераринин уулдарынан тараган урууларга Рубейин уруусунан, Гат уруусунан жана Забулун уруусунан өкчөмө таш боюнча он эки шаар берилди.


64Ысрайыл уулдары лебилерге шаарларды жана чет-жакасындагы жерлерди ушинтип бөлүштүрүштү.


65Алар өкчөмө таш ыргытып, Жүйүт уулдарынан тараган уруулардан, Шымон уулдарынан тараган уруулардан жана Бенжеминдин уулдарынан тараган уруулардан аттары аталган ушул шаарларды беришти.


66Каат уулдарынын кайсы бир урууларына Эпрайым уруусунан шаарлар берилди.


67Аларга баш калкалай турган шаарларды: Эпрайым тоосундагы Шекем шаарын жана анын чет-жакасын, Гезер шаарын жана анын чет-жакасын,


68Жокмеямды жана анын чет-жакасын, Бейт-Коронду жана анын чет-жакасын,


69Айалонду жана анын чет-жакасын, Гат-Римонду жана анын чет-жакасын беришти.


70Менашенин жарым уруусунан Анейерди жана анын чет-жакасын, Биланды жана анын чет-жакасын беришти. Бул жерлер Кааттын калган урууларына берилди.


71Гейиршондун уулдарына Менашенин жарым уруусунан Башандагы Голанды жана анын чет-жакасын, Аштаротту жана анын чет-жакасын беришти.


72Исахар уруусунан Кедешти жана анын чет-жакасын, Дабератты жана анын чет-жакасын,


73Рамотту жана анын чет-жакасын, Анейемди жана анын чет-жакасын,


74Ашыр уруусунан Машалды жана анын чет-жакасын, Абдонду жана анын чет-жакасын,


75Хукокту жана анын чет-жакасын, Рехопту жана анын чет-жакасын,


76Напталы уруусунан Галилеядагы Кедешти жана анын чет-жакасын, Хамонду жана анын чет-жакасын, Кирийатайимди жана анын чет-жакасын беришти.


77Ал эми Мераринин калган уулдарына Забулун уруусунан Римонду жана анын чет-жакасын, Таборду жана анын чет-жакасын беришти.


78Рубейин уруусунан Иордандын аркы бетиндеги Иордандан чыгышка карай кеткен Жерихонун каршысындагы чөлдөгү Бетсерди жана анын чет-жакасын, Жаасты жана анын чет-жакасын,


79Кедемотту жана анын чет-жакасын, Мейпаатты жана анын чет-жакасын беришти.


80Гат уруусунан Гилат жериндеги Рамотту жана анын чет-жакасын, Маханайимди жана анын чет-жакасын,


81

#### 7

1


Ысрайылдын калган урууларынын тукуму

Исахардын уулдары: Пуя, Тола, Жашуп жана Шимрон – төртөө[+].


2Толанын уулдары: Узи, Репая, Жериел, Жахмай, Жипсам жана Шемуел. Алар Толанын уруу башчылары болушкан. Алардын урууларындагы адамдар жоокерлер эле. Алардын саны Дөөттүн убагында жыйырма эки миң алты жүзгө жеткен.


3Узинин уулу – Жизрахия. Ал эми Жизрахиянын уулдары: Михаел, Обадия, Жоел жана Жишия – бешөө. Булардын бардыгы башчылар болгон.


4Алардын урууларында согушка даяр турган отуз алты миң жоокери болгон. Анткени алар көп аял алгандыктан, уулдары көп болгон.


5Алардын бир туугандары болгон Исахардын урууларындагы жоокер адамдардын санжырага киргендеринин саны сексен жети миң[+].


6Бенжеминдин уулдары: Бела, Бехер жана Жедийаел – үчөө[+].


7Беланын уулдары: Эспон, Узи, Узиел, Жеримот жана Ири – бешөө. Уруу башчылары жоокер адамдар болгон. Алардын санжырага киргендеринин саны жыйырма эки миң отуз төрт.


8Бехердин уулдары: Земира, Жааш, Элиезер, Элийойнай, Омри, Жереймот, Абия, Анатот жана Алемет. Булардын баары – Бехердин уулдары.


9Санжырасында алардын уруулары боюнча, урууларга башчылык кылган жоокер адамдары жыйырма миң эки жүз болуп катталган.


10Жедийаелдин уулу – Билан. Биландын уулдары: Жейуш, Бенжемин, Эйут, Кенаана, Зейтан, Таршыш жана Акишакар.


11Жедийаелдин ушул уулдары уруулардын башында турган жоокер адамдар болгон. Согушка чыга тургандары он жети миң эки жүз эле.


12Шупим жана Хупим – Ирдин уулдары. Хушим – Ахейирдин уулу.


13Напталынын уулдары: Жахсиел, Гуни, Жетсер жана Шалум. Булар – Биладан төрөлгөн уулдары[+].


14Менашенин уулдары: Асриел жана Гилаттын атасы Махир. Буларды рамдык күң аялы төрөгөн[+].


15Махир Хупим менен Шупимдин карындашына үйлөнгөн, алардын карындашынын ысымы – Мааха. Дагы башка уулунун ысымы – Салапат. Салапаттын кыздары гана болгон[+].


16Махирдин аялы Мааха уул төрөп, ысымын Переш койду, анын бир тууганынын ысымы – Шереш. Анын уулдары: Улам менен Рекем.


17Уламдын уулу – Бедан. Булар – Гилаттын уулдары. Гилат – Махирдин уулу, Махир – Менашенин уулу.


18Анын карындашы Амолехет Ишоданы, Абиезерди жана Махланы төрөгөн.


19Шемиттин уулдары: Ахийан, Шехем, Лики жана Аниям[+].


20Эпрайымдын уулдары: Шуталах, Беред, Тахат, Элат, Тахат, Забат,[+]


21Шутелах, Эзер жана Элат. Эпрайымдын уулдарын Гаттын тургундары өлтүрүп салышкан, анткени алар гаттыктардын малын тартып алганы барышкан.


22Алардын атасы Эпрайым уулдарын жоктоп, көп күн аза күттү. Бир туугандары аны соороткону келишти.


23Анан ал өз аялына жакындады. Анын боюна бүтүп, уул төрөдү. Атасы баланын ысымын Берия койду, анткени анын үйүнө мүшкүл түшкөн эле.


24Анын Шейера деген кызы болгон. Ал кыз төмөнкү жана жогорку Бейт-Корон менен Узейин-Шейераны курду[+].


25Эпрайымдын уулу – Репай, Репайдын уулу – Решеп, Решептин уулу – Телах, Телахтын уулу – Тахан,


26Тахандын уулу – Ладан, Ладандын уулу – Амийут, Амийуттун уулу – Элишама,[+]


27Элишаманын уулу – Нун, Нундун уулу – Жашыя[+].


28Алар ээлеген, алар турган жерлер: Бейтел жана анын карамагындагы шаарлар; чыгыш жактагы Нааран, батыш жактагы Гезер жана анын карамагындагы шаарлар; Шекем жана анын карамагындагы шаарлар, Аза жана анын карамагындагы шаарлар.


29Ал эми Менашенин уулдары Бейт-Шейанды жана анын карамагындагы шаарларды, Таанахты жана анын карамагындагы шаарларды, Мегидону жана анын карамагындагы шаарларды, Дорду жана анын карамагындагы шаарларды ээлешкен. Ал шаарларда Ысрайыл уулу Жусуптун уулдары жашап турушкан[+].


30Ашырдын уулдары: Имна, Жишпа, Жишпи менен Берия, булардын карындашы Серак болгон[+].


31Бериянын уулдары: Хебер менен Малкиел. Малкиел – Бирзайиттин атасы.


32Хеберден Жаплет, Шомер, Хотам жана алардын карындашы Шуя төрөлдү.


33Жаплеттин уулдары: Пасах, Бимал жана Ашбат. Булар – Жаплеттин уулдары.


34Шемердин уулдары: Аки, Рага, Хуба жана Рам.


35Анын бир тууганы Эйлемдин уулдары: Сопах, Имна, Шейлеш жана Амал.


36Сопахтын уулдары: Субах, Харнепер, Шубал, Бейри, Жимра,


37Бетсер, От, Шама, Шилша, Житран жана Бейра.


38Жетердин уулдары: Жепун, Писпа жана Ара.


39Уланын уулдары: Арах, Ханиел жана Ритсия.


40

#### 8

1


Бенжеминдин тукуму. Шабул

Бенжеминден тун уулу Бела, экинчи уулу Ашбел, үчүнчү уулу Акрак,


2төртүнчү уулу Нох, бешинчи уулу Рапа төрөлдү[+].


3Беланын уулдары: Адар, Гейра, Абыйут,


4Абышуа, Нааман, Акойак,


5Гейра, Шепупан жана Хурам.


6Гебада жашап, анан Манахатка көчүрүлгөн өз уруусунун уруу башчылары болгон Эйуттун уулдары булар:


7Нааман, Акия жана Гейра. Гейра аларды көчүрүп кеткен, андан Уза менен Акикут төрөлгөн.


8Шахарайым өз аялдары Хушим менен Баананы коё бергенден кийин, Маап жергесинде балалуу болду.


9Алган аялы Ходеш ага Жобапты, Сибияны, Мейшаны, Малкамды төрөп берди.


10Жейусту, Сахейди жана Мирманы да төрөдү. Уруу башчылары болгон уулдары ушулар.


11Анын аялы Хушимден төрөлгөн уулдары – Абытуп жана Элпаал.


12Элпаалдын уулдары: Эйбер, Мишам жана Шемет. Шемет Оно менен Лодду жана анын карамагындагы шаарларды курду[+].


13Берия менен Шема Айалон тургундарынын үй-бүлө башчылары болгон. Алар Гаттын тургундарын кубалап чыгышкан.


14Ахио, Шашак, Жереймот,


15Зебадия, Арат, Эйдер,


16Михаел, Жишпа жана Жоха – Бериянын уулдары.


17Зебадия, Мешулам, Хиски, Хебер,


18Жишмерай, Жизлия жана Жобап – Элпаалдын уулдары.


19Жаким, Зихри, Забдий,


20Элийенай, Силтай, Элиел,


21Адая, Берая жана Шимрат – Шимейдин уулдары.


22Жишпан, Эйбер, Элиел,


23Абдон, Зихри, Ханан,


24Ханания, Эйлам, Антотия,


25Ипдея жана Пенуел – Шашактын уулдары.


26Шамшерай, Шехария, Аталея,


27Жаарешия, Эйлия жана Зихри – Жерохамдын уулдары.


28Булар – уруу башчылары, өз уруусундагы башкы адамдар. Алар Иерусалимде жашап турушкан.


29[•]Гибондо гибондуктардын атасы жашаган, анын аялынын аты – Мааха,


30анын тун уулу – Абдон, андан кийинкилери – Сур, Киш, Баал, Надап,


31Гедор, Ахио, Зехер жана Миклот.


32Миклоттон Шимей төрөлдү. Алар бир туугандарынын жанында, Иерусалимде бир туугандары менен бирге турушту.

33


Шабул менен Жонатандын тукуму

Нейирден Киш төрөлдү. Киштен Шабул төрөлдү. Шабулдан Жонатан, Малки-Шуу, Абынадап жана Эшпаал төрөлдү[+].


34Жонатандын уулу – Мерибаал. Мерибаалдан Миха төрөлдү[+].


35Миханын уулдары: Питон, Мелех, Таарея жана Ахаз.


36Ахаздан Жейада төрөлдү. Жейададан Алемет, Азмабет жана Зимри төрөлдү. Зимриден Мотса төрөлдү.


37Мотсадан Бина төрөлдү. Бинанын уулу – Репая. Репаянын уулу – Элас. Эластын уулу – Атсел.


38Атселдин алты уулу болгон, алардын ысымдары булар: Азрикам, Бохра, Ысмайыл, Шеярия, Обадия жана Ханан. Булардын баары – Атселдин уулдары.


39Анын бир тууганы Эйшектин уулдары: туну – Улам, экинчиси – Жейуш, үчүнчүсү – Элипелет.


40

#### 9

1


Иерусалим менен Гибондун тургундары жөнүндө

[•]Бүт ысрайылдыктар өз уруулары боюнча эсептелген. Алар Ысрайыл падышаларынын китебине жазылган. Жүйүттөр болсо мыйзамсыз иштери үчүн Бабылга туткундалып кетишкен[+].


2Өздөрү ээлеп алган жерлерде, Ысрайыл шаарларында жашаган алгачкы тургундар – ысрайылдыктар, ыйык кызмат кылуучулар, лебилер жана нетиндер[*] болгон[+].


3Иерусалимде Жүйүттүн кээ бир уулдары, Бенжеминдин уулдарынан, Эпрайым менен Менашенин уулдарынан жашап турушкан:


4Жүйүттүн уулу Перестин уулдарынан Утай, Утай – Амийуттун уулу, Амийут – Омринин уулу, Омри – Имринин уулу, Имри – Банинин уулу[+].


5Шилондун уулдарынан тун уулу Асая жана анын уулдары.


6Зерактын уулдарынан Жейуел жана анын алты жүз токсон бир тууганы.


7Бенжемин уулдарынан Салу, ал – Мешуламдын уулу, Мешулам – Одабиянын уулу, Одабия – Асенуйдун уулу,


8Жерохамдын уулу – Жибнея, Узинин уулу – Эйла, Узи – Михринин уулу, Шепатиянын уулу – Мешулам, ал – Ребуелдин уулу, Ребуел – Жибнеянын уулу.


9Үй-бүлөлөрү боюнча алардын бир туугандары: тогуз жүз элүү алты киши, булардын бардыгы өз урууларында үй-бүлө башчылары болгон.

10


Ыйык кызмат кылуучулар жөнүндө

Ал эми ыйык кызмат кылуучулар булар: Жедая, Жойарип, Жахин жана


11Азария. Азария – Хилкиянын уулу, Хилкия – Мешуламдын уулу, Мешулам – Садоктун уулу, Садок – Мерайоттун уулу, Мерайот – Кудайдын үйүндө башкаруучу болгон Акитуптун уулу.


12Ошондой эле Адая. Адая – Жерохамдын уулу, Жерохам – Пашкурдун уулу, Пашкур – Малкиянын уулу. Ошондой эле Масай. Масай – Адиелдин уулу, Адиел – Жахзердин уулу, Жахзер – Мешуламдын уулу, Мешулам – Мешилеймиттин уулу, Мешилеймит – Имердин уулу.


13Ошондой эле алардын бир туугандары, өз үй-бүлөлөрүнүн башчылары – бир миң жети жүз алтымыш адам. Алар Кудайдын үйүндө ак ниет кызмат кылган эң жакшы адамдар болгон.

14


Лебилер жөнүндө

Ал эми лебилерден: Шемая. Ал – Хашубанын уулу, Хашуба – Азрикамдын уулу, Азрикам – Хашабиянын уулу, Хашабия Мераринин тукуму болгон.


15Ошондой эле Бакбакар, Хереш, Галал жана Матания. Матания – Миханын уулу, Миха – Зихринин уулу, Зихри – Асаптын уулу.


16Ошондой эле Обадия. Ал – Шемаянын уулу, Шемая – Галалдын уулу, Галал – Жедутундун уулу, Жедутун – Берекиянын уулу, Берекия – Асанын уулу, Аса – нетопалыктардын айыл-кыштактарында жашаган Элкананын уулу.


17Ал эми дарбазачылар: Шалум, Акуп, Талмон, Акиман жана алардын бир туугандары. Алардын башчысы – Шалум[+].


18Леби уулдарынын бул дарбазачылары чыгыш жактагы падыша дарбазасын бүгүнкү күнгө чейин кайтарышат.


19Шалум – Корейдин уулу, Корей – Эбийасаптын уулу, Эбийасап – Корактын уулу. Шалум жана анын уруусундагы бир туугандары, корактыктар, кызмат абалы боюнча жыйын чатырынын босогосунда күзөтчүлөр болушкан. Алардын аталары болсо Теңирдин станынын кире беришин кайтарышкан.


20Алардын үстүнөн мурда Элазар уулу Пинехас башчы болгон. Теңир аны колдоп турган[+].


21Мешелемия уулу Захария жыйын чатырынын эшигин кайтарган[+].


22Дарбазачы болуу үчүн тандалгандардын саны эки жүз он эки болгон. Алар өз кыштактары боюнча тизмеге кирген. Аларды Дөөт менен көрөгөч Шемуел ишенимдүү адамдар болгону үчүн койгон[+].


23Алар да, алардын уулдары да жыйын чатырынын, Теңир үйүнүн дарбазасын кайтарып турушкан.


24Дарбазачылар төрт тарапта: чыгышта, батышта, түндүктө, түштүктө турган.


25Кыштактарда жашаган бир туугандары аларга мезгил-мезгили менен жети күнгө келип турушкан[+].

26


Өзгөчө кызматка дайындалган лебилер

Күзөтчүлөрдүн төрт башчысы, лебилер, ишенимдүү адамдар болгон. Аларга Кудай үйүнүн турак-жайлары менен казынасын кайтаруу дайындалган.


27Кудай үйүнүн айланасында алар түн күзөтүшкөн, анткени аларга кайтаруу иши тапшырылган. Алар ар күнү эртең менен эшиктерди ачып туруулары керек эле[+].


28Алардын кээ бирөөлөрү кызмат кылууда колдонулуучу идиштерге жооптуу болуп дайындалышкан, алар идиштерди эсептеп кабыл алып, эсептеп берип турушкан.


29Башкаларына башка буюмдар менен керектүү ыйык нерселер: эң жакшы деп эсептелген ун, шарап, зайтун майы, жыпар жыттуу заттар тапшырылган.


30Ыйык кызмат кылуучулардын уулдарынын кээ бири жыпар жыттуу заттардан жыпар жыттуу аралашма жасап турушкан[+].


31Корактык Шалумдун тун уулу, лебилерден чыккан Мататияга көмөч казанга нан бышыруу тапшырылган.


32Ишемби сайын нан курмандыктарын коюп туруу үчүн, алардын Каат уулдарынан тараган бир туугандарынын кээ бирлерине нан курмандыктарын бышыруу тапшырылган[+].


33Ырчылар – Леби урууларындагы уруу башчылар ийбадатканадагы бардык кызматтардан бошотулган, анткени алар күнү-түнү өз кызматын кылууга милдеттүү болчу[+].


34Булар – леби урууларынын уруу башчылары, өз урууларынын башчылары. Алар Иерусалимде турушкан.


35[•]Гибондуктардын атасы Жейел Гибондо жашаган, анын аялынын аты – Мааха,


36анын тун уулу – Абдон, андан кийин Сур, Киш, Баал, Нейир, Надап,


37Гедор, Ахио, Захария жана Миклот.


38Миклоттон Шимам төрөлдү. Алар өздөрүнүн бир туугандарынын жанында, Иерусалимде бир туугандары менен бирге жашап турушкан.


39Нейирден Киш төрөлдү, Киштен Шабул төрөлдү, Шабулдан Жонатан, Малки-Шуу, Абынадап жана Эшпаал төрөлдү[+].


40Жонатандын уулу – Мерибаал. Мерибаалдан Миха төрөлдү.


41Миханын уулдары: Питон, Мелех, Тахрей жана Ахаз.


42Ахаздан Жара төрөлдү. Жарадан Алемет, Азмабет жана Зимри төрөлдү. Зимриден Мотса төрөлдү.


43Мотсадан Бина төрөлдү. Бинанын уулу – Репая, Репаянын уулу – Элас, Эластын уулу – Атсел.


44

#### 10

1


Шабулдун өлүшү

[•]Пелиштиликтер ысрайылдыктар менен согушуп жатышты. Ысрайылдыктар пелиштиликтерден качып, Гилбоя тоосунда кырылып жатышты[+].


2Пелиштиликтер Шабулдун жана анын уулдарынын артынан түшүп, Шабулдун уулдарын: Жонатанды, Абынадапты, Малки-Шууну өлтүрүштү[+].


3Шабулга каршы салгылаш күч алды. Жаа аткычтар Шабулду атып, аны катуу жарадар кылышты.


4Шабул курал көтөргөн жигитине: «Кылычыңды кынынан сууруп, мени мууздап сал, болбосо мына бул сүннөткө отургузулбагандар келип, мени мазакташат», – деди. Бирок курал көтөргөн жигит макул болгон жок, анткени аябай коркуп кетти. Ошондо Шабул кылычын сууруп алып, ага сайыла жыгылды[+].


5Курал көтөргөн жигит Шабулдун өлгөнүн көргөндө, өз кылычына өзү сайыла жыгылды.


6Шабул өлдү, анын үч уулу, аны менен бирге бүт үй-бүлөсү өлдү.


7Өрөөндөгү ысрайылдыктар бардыгынын качып баратканын, Шабулдун жана анын уулдарынын өлгөнүн көрүшкөндө, шаарларын таштап, туш-тушка качып кетишти. Ал шаарларга пелиштиликтер келип отурукташып алышты.


8Эртеси күнү пелиштиликтер өлгөндөрдү тоногону келишкенде, Гилбоя тоосунан Шабулдун жана анын уулдарынын өлүгүн табышты.


9Алар Шабулдун кийимин чечип, башын кесип, курал-жарагын алып, өз буркандарынын жана элдин алдында жарыялаш үчүн, Пелишти жерине киши жөнөтүштү[+].


10Анын курал-жарагын өз кудайларынын бутканасына коюшту, башын Дагон үйүнүн ичине сайып коюшту[+].


11Гилатта жашаган бүт жабештиктер пелиштиликтердин Шабулду эмне кылганын угушту[+].


12Ошондо алардын бардык эр жүрөк адамдары келип, Шабулдун жана анын уулдарынын өлүгүн алып, Жабешке алып келишти да, Жабештеги эмен дарагынын түбүнө көмүштү жана жети күн орозо кармашты[+].

13


Шабулдун мыйзамсыздык кылгандыгы үчүн падышачылыктан ажырашы

Шабул өзүнүн Теңирдин алдында кылган мыйзамсыздыгы үчүн, Теңирдин сөздөрүн сактабагандыгы үчүн жана Теңирдин эркин сурабай, сыйкырчы аялга кайрылгандыгы үчүн мына ушинтип өлдү[+].


14

#### 11

1


Дөөттүн падыша болушу

[•]Бардык ысрайылдыктар Хебронго, Дөөттүн алдына чогулушту да, мындай дешти: «Биз сенин сөөгүңбүз жана денеңбиз.


2Мурун эле, Шабул падыша болуп турганда эле, сен Ысрайылды алып чыгып, алып кирип тургансың. Ошондо Кудай-Теңириң сага мындай деген: Менин элим Ысрайылды сен кайтарасың, Менин элим Ысрайылга сен жол башчы болосуң»[+].


3Ошентип, Ысрайылдын бардык аксакалдары Хебронго, падышага келишти. Дөөт Теңирдин алдында, Хеброндо алар менен келишим түздү. Алар Теңирдин Шемуел аркылуу айткан сөзү боюнча Дөөттү Ысрайылга падыша кылып майлашты[+].

4


Иерусалим – бириккен падышачылыктын борбору

Дөөт менен бүт ысрайылдыктар Иерусалимге, башкача айтканда, Жебуска бет алышты. Ал жерде ошол жердин жергиликтүү тургундары жебустуктар жашашчу[+].


5Жебустун тургундары Дөөткө: «Бул жакка сен кирбейсиң», – дешти. Бирок Дөөт Сион сепилин басып алды. Ал Дөөттүн шаары болуп калды.


6Дөөт: «Ким баарынан мурда жебустуктарды кыйратып кирсе, ал жетекчи жана аскер башчы болот», – деди. Ошондо баарынан мурда Серуянын уулу Жойап кирип, аскер башчы болуп калды[+].


7Дөөт ошол сепилде жашагандыктан, аны Дөөттүн шаары деп атап калышты.


8Ал Милодон тартып, шаарды тегерете бүт айланасын кайрадан курду, Жойап болсо шаардын калган бөлүгүн жаңыртып чыкты[+].


9Дөөт чоң ийгиликтерге жетип, зоболосу көтөрүлө берди. Себайот Теңир аны менен болду[+].

10


Дөөттү колдогон эр жүрөк адамдар

[•]Теңирдин сөзү боюнча Дөөттү Ысрайылга падыша коюш үчүн, бардык ысрайылдыктар менен бирге анын падышалыгын колдогон эң күчтүү адамдарынын башчылары булар.


11Дөөттүн эр жүрөк адамдары булар: отуз жоокердин башчысы – Ахаман уулу Жашобам. Ал найзасын үч жүз кишиге көтөрүп, аларды бир жолку салгылашта талкалады.


12Андан кийинкиси, үч эр жүрөктүн бири – акойактык Додонун уулу Элазар.


13Ал Дөөт менен Паз-Дамимде болгон, ал жерге пелиштиликтер согушууга келишкен. Ал жерде талаанын бир бөлүгүнө арпа себилген болчу. Ысрайылдыктар пелиштиликтерден качып жөнөштү.


14Бирок алар талаанын ортосуна туруп, аны сактап калышты, пелиштиликтерди кыйратышты. Ошондо Теңир аларга улуу куткарылуу тартуулады.


15Пелиштиликтердин кошууну Репа уулдарынын жерине жайланышкан кезде, отуз баатырдын бул үч кол башчысы аскага чыгып, Дөөткө, Адулам үңкүрүнө келишти[+].


16Ошол кезде Дөөт бекемделген жерде болчу, пелиштиликтердин күзөт аскерлери болсо ал кезде Бейт-Лехемде турган.


17Дөөт абдан суусап: «Ким дарбазанын жанындагы Бейт-Лехем кудугунан суу алып келип, менин суусунумду кандырат?» – деди.


18Ошондо бул үч эр жүрөк пелиштиликтердин кошуунун жарып өтүп, дарбазанын жанындагы Бейт-Лехем кудугунан суу сузуп, Дөөткө алып келип беришти. Бирок Дөөт ичкиси келген жок, ал сууну Теңирдин даңкы үчүн төгүп салды да, мындай деди:[+]


19«Теңир, мени ушул сууну ичкенден сакта! Өлүмгө баш койгон бул эр жигиттердин канын ичмек белем! Анткени булар өз өмүрүн тобокелге салып, суу алып келишти», – деди. Ошентип, ал сууну ичпей койду. Бул үч эр жүрөк ушундай эрдик кылган.


20Үч баатырдын ичинен Жойаптын бир тууганы Абышай башчы болчу. Ал өз найзасы менен үч жүз адамды өлтүргөн. Тигил үчөөнүн арасында анын кадыры бар эле[+].


21Үчөөнүн ичинен ал эң атактуусу болгон, ал экөөнүн башчысы болгон, бирок тигил үчөөнө тең келчү эмес.


22Улуу иштерди кылган капсейелдик эр жүрөк адам – Жойат уулу Беная. Беная мааптык Ариелдин эки уулун өлтүргөн. Ак карлуу кышта орго түшүп, арстанды өлтүргөн[+].


23Ал бою беш чыканак болгон мисирлик алп адамды өлтүргөн. Мисирлик алптын колундагы найзасы токуучу куралдын баканындай эле. Бирок ал ага союл менен чыгып, мисирликтин колунан найзасын жулуп алып, аны өз найзасы менен өлтүргөн[+].


24Жойат уулу Беная мына ушундай кылган. Тигил үч эр жүрөктүн арасында анын кадыры бар эле.


25Ал отуздун эң атактуусу эле, бирок үчөөнө тең келчү эмес. Дөөт аны өз буйруктарын аткарган жакын кишиси кылып койду.


26Ал эми жоокерлердин эң күчтүүлөрү булар: Жойаптын бир тууганы Асаел, бейт-лехемдик Додо уулу Элханан,[+]


27арордук Шамот, пелондук Хейлез,


28текоялык Икеш уулу Ира, анатоттук Абиезер,


29хушалык Сипкай, акойактык Илай,


30нетопалык Марай, нетопалык Баана уулу Хейлет,


31Бенжеминдин Гибасынан Рибайдын уулу Итай, пиратондук Беная,


32нахалей-гаашалык Хурай, аравиялык Абиел,


33бакарумдук Азмабет, шаалбондук Элийакпа.


34Гизондук Ашейимдин уулдары: арардык Шагей уулу Жонатан,


35арардык Сакар уулу Ахиям, Урдун уулу Элипал,


36мехейралык Хейпер, пелондук Акия,


37кармелдик Хесро, Эзбайдын уулу Наарай,


38Натандын бир тууганы Жоел, Агринин уулу Мибхар,


39амондук Селек, бейроттук Нахрай, Серуянын уулу Жойаптын курал көтөрүп жүрүүчүсү,


40житрилик Ира, житрилик Гареп,


41хеттик Урий, Аклайдын уулу Забат,[+]


42рубейиндик Шиза уулу Адынай, ал – рубейиндиктердин башчысы, анын да отуз эр жүрөк кишиси болгон.


43Мааханын уулу Ханан, митнилик Жошапат,


44аштароттук Узия, аройердик Хотамдын уулдары Шама менен Жейел,


45Шимринин уулу Жедийаел жана анын бир тууганы тистик Жоха,


46махабимдик Элиел, Элнаамдын уулдары Жерибай менен Жашабия жана мааптык Житма,


47

#### 12

1


Сыклакка, Дөөттүн жанына чогулган эр жүрөк адамдар

Дөөт Сыклакта Киштин уулу Шабулдан жашынып жүргөн кезде, салгылашта ага жардам берүү үчүн келген эр жүрөк адамдар булар[+].


2Алар жаа менен куралданган, оң колу менен да, сол колу менен да таш ыргыткан, жаа тарткан адамдар болушкан. Алар – Бенжеминден тараган Шабулдун бир туугандары:[+]


3эң башкысы – Акиезер, андан кийин – Жааш, булар – гибалык Шемаянын уулдары. Азмабеттин уулдары Жезиел менен Пелет, анатоттук Берак менен Жейу.


4Отуздун ичинен эр жүрөк, отузду башкарган гибондук Жишмая, Жеремия, Жахазиел, Жоханан жана гедейралык Жозабат,


5Элузай, Жеримот, Беялия, Шемария, харуптук Шепатия,


6Элкана, Жишия, Азариел, Жоезер жана Жашабам, корактыктар,


7Гедорлук Жерохамдын уулдары Жоела менен Зебадия.


8Калкан, найза менен куралданган, эр жүрөк жоокер, гаттык аскерлер чөлгө, Дөөт жашынган бекемделген жерге өтүп келишти. Алар жүздөрүндө арстандын сүрү бар, тоодогу жейрендей тез чуркаган адамдар эле[+].


9Башчысы – Эйзер, экинчиси – Обадия, үчүнчүсү – Элийап,


10төртүнчүсү – Мишмана, бешинчиси – Жеремия,


11алтынчысы – Атай, жетинчиси – Элиел,


12сегизинчиси – Жоханан, тогузунчусу – Элзабат,


13онунчусу – Жеремия, он биринчиси – Махбанай.


14Гаттын бул уулдары аскер башчылар эле. Кичүүсү – жүз башы, улуусу – миң башы.


15Биринчи айда, Иордан дарыясы ташкындап турган кезде Иордандан өткөн ушулар болчу. Алар өрөөндүн чыгышы менен батышында жашагандардын бардыгын туш-тушка кууп жиберишкен[+].


16Дөөттүн сепилине Бенжемин менен Жүйүттүн уулдарынан да өтүп келишти.


17Дөөт аларды тосуп чыгып: «Эгерде силер мага жардам бергени, тынчтык ой менен келсеңер, анда менин жүрөгүм силер менен бирге болсун. Менин колумда жамандык жок болгонуна карабастан, эки жүздүүлүк менен душмандарымдын колуна салып бергени келсеңер, анда ата-бабаларыбыздын Кудайы көрүп турат, Ал Өзү жазалайт», – деди.


18Отуздун башчысы Амасайды рух каптап, ал: «Тынчтык сага, Дөөт, биз сени мененбиз, Жышайдын уулу. Тынчтык сага, жардамчыларыңа да тынчтык, анткени сага Кудайың жардам берип жатат», – деди. Ошондо Дөөт аларды кабыл алып, аскер башчы кылып койду.


19Дөөт пелиштиликтер менен бирге Шабулга каршы согушка бара жатканда, Менаше тукумунан да кээ бирөөлөр Дөөт тарапка өтүштүп кетишкен, бирок Дөөт аларга жардам берген эмес, себеби пелиштиликтердин башчылары өз ара кеңешип: «Биздин башыбызга мүшкүл түшүрүп, ал өз мырзасы Шабул тарапка өтүп кетет», – деп, аны артка жөнөтүп жиберишкен[+].


20Дөөт Сыклакка кайтып келе жатканда, Менашенин миң башылары Аднак, Жозабат, Жедийаел, Михаел, Жозабат, Элийу жана Силтай ал тарапка өтүштү.


21Алар Дөөткө сансыз аскерлер менен согушууда жардам беришти. Бул адамдардын баары эр жүрөк адамдар жана аскер башчылар болушкан.


22Ошентип, Дөөткө күн сайын жардамга келе беришкендиктен, анын аскери Кудайдын аскериндей көп болду.


23Теңирдин сөзү боюнча Шабулдун падышачылыгын Дөөткө өткөрүш үчүн, ага, Хебронго келген аскер башчылардын саны мынча болду:[+]


24Жүйүт уулдарынан калкан жана найза көтөрүп, согушка даяр тургандардын саны алты миң сегиз жүз;


25Шымондун уулдарынан кошуундагы эр жүрөк адамдардын саны жети миң бир жүз;


26Леби уулдарынан төрт миң алты жүз;


27Арундун уруусунан Жойат төрө, аны менен үч миң жети жүз адам;


28эр жүрөк жигит Садок жана анын уруусу, жыйырма эки башчы;[+]


29Шабулдун бир туугандары, Бенжеминдин уулдарынан үч миң, бирок алардын көпчүлүгү дагы эле Шабулду жактап турушкан;


30Эпрайым уулдарынан өз урууларында атагы чыккан, кайраттуу адамдардын саны жыйырма миң сегиз жүз;


31Менашенин жарым уруусунан Дөөттү такка отургузуу үчүн барып, атайын аттары аталган адамдардын саны он сегиз миң;


32Исахардын уулдарынан Ысрайыл элинин качан, эмне кылуу керек экенин билген, акыл-эстүү адамдар келишти, алардын башкы адамдарынын саны эки жүз эле, алардын бардык бир туугандары алардын айткан сөзү менен жүргөн;


33Забулун уруусунан согушка даяр турган, ар түрдүү согуш куралдары менен куралданган, катарда бир кишидей турган элүү миң жоокер;


34Напталы уруусунан миң жол башчы; алар менен калкан жана найза көтөргөн отуз жети миң жоокер;


35Дан уруусунан согушка даяр турган жыйырма сегиз миң алты жүз жоокер;


36Ашыр уруусунан согушка даяр турган кырк миң жоокер;


37Иордандын аркы бетинен, Рубейин, Гат урууларынан жана Менашенин жарым уруусунан ар кандай согуш куралын көтөргөн жүз жыйырма миң жоокер.


38Бул жоокерлердин бардыгы катарга тизилип, Дөөттү бүткүл Ысрайылга падыша кылып көтөрмөкчү болуп, чын жүрөктөн Хебронго келишти. Бүт Ысрайыл эли да Дөөттү такка отургузганга макул эле.


39Алар ал жерде, Дөөттүн жанында үч күн болуп, ичип-жешти, анткени бир туугандары аларга бардыгын даярдап коюшкан эле.


40

#### 13

1


Иштин жакшы башталып, жаман аякташы

[•]Дөөт миң башылар, жүз башылар, бардык жол башчылар менен кеңешип турган.


2Дөөт бүт ысрайылдыктарга мындай деди: «Эгерде силер ылайык көрсөңөр, эгерде бул биздин Кудай-Теңирибиздин эркине туура келсе, бардык жерге, бүткүл Ысрайыл жеринде жашаган биздин калган бир туугандарыбызга, ошондой эле ыйык кызмат кылуучуларга, лебилерге, алардын шаарларына, кыштактарына киши жиберип, аларды бул жерге чакыралы.


3Кудайыбыздын келишим сандыгын өзүбүзгө көчүрүп келели, анткени Шабулдун тушунда биз ага кайрылган жокпуз».


4Ошондо жыйналган элдин бардыгы: «Ошондой болсун», – дешти, анткени бул иш бардык элге туура көрүндү.


5Ошентип, Дөөт Кудайдын келишим сандыгын Кирийат-Жейаримден көчүрүш үчүн, Мисирдин Шихорунан тартып, Хаматтын кире беришине чейин, бардык ысрайылдыктарды чогултту.


6Кудайдын ысымы менен аталган, керуптардын үстүндө отурган Кудай-Теңирдин келишим сандыгын көчүрүп келиш үчүн, Дөөт менен бүткүл Ысрайыл Жүйүт аймагындагы Кирийат-Жейаримге жөнөдү[+].


7Алар Кудайдын келишим сандыгын жапжаңы арабага салып, Абынадаптын үйүнөн алып чыгышты. Уза менен Акия арабаны айдап бара жатышты.


8Дөөт менен бүт ысрайылдыктар Кудай алдында болгон күчү менен ыр ырдап, лира тартып, арфа чертип, дап кагып, жез табак кагып, сурнай тартып бара жатышты.

9


Келишим сандыгынын Абет-Эдомдун үйүндө калтырылышы

Алар Горен-Кидондун кырманына жеткенде, Уза келишим сандыгын кармап калыш үчүн колун суна койду, анткени өгүздөр келишим сандыгын кыйшайтып жиберишкен эле[+].


10Ошондо Теңир Узага каарданды. Келишим сандыгына колун сунганы үчүн, аны өлтүрүп салды. Ал Кудай алдында, ошол жерде өлдү.


11Теңир Узаны өлтүргөнү үчүн, Дөөт абдан кайгырды. Ал жерди Уза өлгөн жер деп атады. Ал жер бүгүнкү күнгө чейин ошондой аталат.


12Ошол күнү Дөөт Кудайдан коркуп: «Кудайдын келишим сандыгын мен өзүмө кантип алып кетем?» – деди.


13Ошентип, Дөөт келишим сандыгын өзүнө, Дөөттүн шаарына алып кетпей, аны гаттык Абет-Эдомдун үйүнө бурду.


14

#### 14

1


Дөөт падышанын күчү жана байлыгы

[•]Тир падышасы Хирам Дөөткө үй куруп бериш үчүн, ага элчилери менен кедр жыгачтарын, таш жонуучуларды, жыгач усталарды жөнөттү[+].


2Ошондо Дөөт Теңирдин Ысрайылга падыша кылып бекемдегенин, өзүнүн эли Ысрайыл үчүн падышачылыгы жогору көтөрүлгөнүн билди.


3Ал Иерусалимде дагы бир нече аял алып, дагы уул-кыздуу болду.


4Анын Иерусалимде төрөлгөн уулдарынын аттары мына булар: Шамуя, Шобап, Натан, Сулайман,[+]


5Жибхар, Элишуа, Элпелет,


6Нога, Непек, Жапия,


7Элишама, Белиада жана Элипелет.


8[•]Пелиштиликтер Дөөттүн бүткүл Ысрайылга падыша болуп майланганын угушканда, түп көтөрүлө Дөөттү өлтүргөнү чыгышты. Дөөт муну укканда, алар менен согушканы жөнөдү.


9Пелиштиликтер Репа уулдардын өрөөнүнө келип жайланышышты[+].


10Дөөт Кудайдан: «Пелиштиликтерге каршы барайынбы, аларды менин колума салып бересиңби?» – деп сурады. Теңир ага: «Бар, Мен аларды сенин колуңа салып берем», – деди.


11Алар Баал-Ператсимге бет алышты. Дөөт аларды ошол жерде талкалады. Ошондо Дөөт: «Кудай менин душмандарымды менин колум менен суу жарып киргендей талкалады», – деди. Ошондуктан бул жерди Баал-Ператсим деп аташты[+].


12Пелиштиликтер ошол жерге өз кудайларын таштай качышты. Дөөт буйрук берип, аларды өрттөтүп салды.


13Бирок пелиштиликтер кайрадан келип, өрөөнгө жайланышышты.


14Дөөт Кудайдан дагы сурады, Кудай ага мындай деди: «Аларга түз беттеп барба, аларды айланып өтүп, тыт тараптан кир.


15Тыт дарактарынын үстүнөн басып келе жаткандай болгон дабышты укканыңда, согушка кир, анткени пелиштиликтердин кошуунун талкалаш үчүн, Кудай Өзү сенин алдыңда чыккан болот»[+].


16Дөөт Кудай буйругандай кылды. Алар пелиштиликтердин кошуунун Гибондон Гезерге чейин кыйратышты.


17

#### 15

1


Дөөттүн келишим сандыгын алып келүүнү буйрушу

Дөөт өзүнө Дөөттүн шаарында үйлөрдү курду. Кудайдын келишим сандыгы үчүн жай камдап, ал үчүн жыйын чатырын тургузду.


2Ошондо Дөөт: «Кудайдын келишим сандыгын лебилерден башка эч ким көтөрүүгө тийиш эмес, анткени Теңир аларды Кудайдын келишим сандыгын көтөрүүгө, Өзүнө кылымдар бою кызмат кылууга тандап алган», – деди.


3Ал келишим сандыгы үчүн өзү даярдап койгон жерге Кудайдын келишим сандыгын алып келиш үчүн, бардык ысрайылдыктарды Иерусалимге чогултту.


4Дөөт Арундун уулдарын жана лебилерди:[+]


5Каат уулдарынан Уриел башчыны жана анын бир туугандарын – жүз жыйырма кишини,


6Мераринин уулдарынан Асая башчыны жана анын бир туугандарын – эки жүз жыйырма кишини,


7Гейиршондун уулдарынан Жоел башчыны жана анын бир туугандарын – жүз отуз кишини,


8Элитсапан уулдарынан Шемая башчыны жана анын бир туугандарын – эки жүз кишини,


9Хеброн уулдарынан Элиел башчыны жана анын бир туугандарын – сексен кишини,


10Узиелдин уулдарынан Аминадап башчыны жана анын бир туугандарын – жүз он эки кишини чакырды.


11Дөөт ыйык кызмат кылуучулар Садок менен Абыйатарды, ошондой эле лебилерди: Уриелди, Асаяны, Жоелди, Шемаяны, Элиелди жана Аминадапты чакырып алып, мындай деди:[+]


12«Силер, леби урууларынын башчылары, өзүңөр да, бир туугандарыңар да ыйыкталгыла. Мен даярдап койгон жерге Ысрайылдын Кудай-Теңиринин келишим сандыгын алып келгиле.


13Анткени бул ишти мурункудай эле, силер кылбаганыңар үчүн, аны кантип алып келүүнү Теңирден сурабаганыбыз үчүн, бизди Кудай-Теңирибиз жазалады»[+].


14Ошондо ыйык кызмат кылуучулар менен лебилер Ысрайылдын Кудай-Теңиринин келишим сандыгын көтөрүп келиш үчүн ыйыкталышты.


15Теңирдин сөзү боюнча, Муса айткандай, лебилердин уулдары Кудайдын келишим сандыгын шыргыйларынан алып, ийинге салып, көтөрүп жөнөштү[+].


16Дөөт лебилердин башчыларына алардын ырчы бир туугандары музыкалык аспаптар менен, арфа чертип, лира тартып, жез табак кагып, катуу ырдап, элдин алдында турушун буйруду[+].


17Лебилер Жоелдин уулу Эйманды, анын бир туугандарынан Берехиянын уулу Асапты, ал эми Мерари уулдарынан алардын бир туугандарын, Кушаянын уулу Эйтанды коюшту[+].


18Алар менен кошо туугандары: Захарияны, Бенайды, Жаазиелди, Шемирамотту, Жехиелди, Унини, Элийапты, Бенаяны, Маасеяны, Мататияны, Элипейди, Микнеяны, Обейт-Эдомду жана Жейелди коюшту. Булар дарбазачылар болушкан.


19Эйман, Асап жана Эйтан жез табактарды катуу кагышты[+].


20Захария, Азиел, Шемирамот, Жехиел, Уни, Элийап, Маасея жана Беная арфа чертип, бийик үн менен ырдашты.


21Мататия, Элипей, Микнея, Обейт-Эдом, Жейел жана Азазия болсо жоон үндүү арфа чертишти.


22Ал эми лебилердин башчысы Кенания ырчыларды үйрөтүүчү болчу, анткени ал бул иште машыккан чебер эле.


23Берехия менен Элкана келишим сандыгынын жанында эшик кайтаруучулар болушту.


24Шебания, Жошапат, Натанаел, Амасай, Захария, Беная жана Элиезер ыйык кызмат кылуучулар Кудайдын келишим сандыгынын алдында сурнай тартып бара жатышты. Обейт-Эдом менен Жехия мыйзам сандыктын жанында эшик кайтаруучулар болуп турушту[+].

25


Келишим сандыгынын Дөөттүн шаарына көчүрүлүшү

[•]Ошентип, Дөөт, Ысрайыл аксакалдары жана миң башылар Теңирдин келишим сандыгын Обейт-Эдомдун үйүнөн ыр-күү менен көчүрүп келгени жөнөштү.


26Теңирдин келишим сандыгын көтөргөн лебилерге Кудай жардам берди. Ошондо жети букачарды жана жети кочкорду курмандыкка чалышты[+].


27Дөөт жана келишим сандыгын көтөргөн бардык лебилер, ырчылар, музыкалык аспаптарды чертүүчүлөр менен ырчылардын башчысы Кенания зыгыр буласынан токулган кийим кийишкен. Дөөттүн үстүндө зыгыр буласынан токулган эфод да бар эле.


28Ошентип, бүт Ысрайыл Теңирдин келишим сандыгын мүйүз менен сурнайдын, жез табактын, арфанын, лиранын коштоосу менен, салтанат менен алып киришти.


29

#### 16

1


Кудайга салтанаттуу ийбадат кылуу. Дөөттүн келишим сандыгынын жанына ырчыларды дайындашы

Алар Кудайдын келишим сандыгын алып келишип, аны Дөөт тургузган жыйын чатырынын ортосуна коюшту. Анан Кудайга арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды жана тынчтык курмандыктарын чалышты[+].


2Дөөт бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктар менен тынчтык курмандыктарын чалгандан кийин, элге Кудайдын ысымынан бата берди.


3Анан бардык ысрайылдыктарга, эркектерге жана аялдарга бирден нан, бир кесимден эт, мейиз кошулган бирден таттуу токоч таратты.


4Ысрайылдын Кудай-Теңирин даңктап, ыр менен мактап, ыраазычылык билдирип туруш үчүн, Теңирдин келишим сандыгынын алдына лебилерди кызматка койду[+].


5Асапты башчы кылып койду. Арфа чертип, лира тартып туруш үчүн, экинчи катарга Захарияны, Жейелди, Шемирамотту, Жехиелди, Мататияны, Элийапты, Бенаяны, Обейт-Эдомду жана Жейелди койду. Жез табак кагып турушу үчүн Асапты койду[+].


6Ал эми ыйык кызмат кылуучулар Беная менен Жехазиелди Кудайдын келишим сандыгынын алдында дайыма сурнай тартып туруу үчүн койду.

7


Дөөттүн ыраазычылык билдирген забуру

[•]Ошол күнү Дөөт биринчи жолу Асапка жана анын бир туугандарына Теңирди даңктап ырдап туруш үчүн, бул забурду тапшырды:


8«Теңирди даңктагыла, Анын ысымын жар салгыла, Анын иштерин бүт элдерге жарыялагыла[+].


9Ага ырдагыла, Аны даңктагыла, Анын бардык кереметтери жөнүндө айткыла[+].


10Анын ыйык ысымы менен мактангыла. Теңирди издегендердин жүрөгү кубансын.


11Теңирди жана Анын күчүн издегиле, Анын жүзүн тынымсыз издегиле[+].


12-13Ысрайыл тукуму, Анын кулдары, Жакыптын уулдары, Анын тандалгандары, силер,


Ал жасаган кереметтерди, Анын жышаандарын жана Анын оозунан чыккан өкүмдөрүн унутпагыла.


14Ал биздин Кудай-Теңирибиз. Анын өкүмдөрү бүт жер жүзүндө[+].


15Анын келишимин, Анын муундан муунга осуят кылган сөзүн унутпагыла[+].


16Ал сөз – Ыбрайымга берилген осуят, Ыскакка берилген ант[+].


17Аны Жакыпка мыйзам кылып, Ысрайылга түбөлүк келишим кылып берем.


18Ал: “Мен сага Канаан жерин мураска берем”, – деп айткан[+].


19Ошол убакта алардын саны аз, өтө эле аз эле. Ал жерде алар келгин эл болуп жашап турушкан[+].


20Алар бир элден бир элге, бир өлкөдөн бир өлкөгө барып жер кезишкен.


21Бирок Ал эч кимдин аларды кордоосуна жол берген эмес, алар үчүн падышаларды ашкере кылган:[+]


22“Менин майлангандарыма тийбегиле, Менин пайгамбарларыма жамандык кылбагыла”[+].


23Бүт жер жүзү, Теңирге ырда, Анын куткаруусун күн сайын жарыялагыла.


24Анын даңкын бутпарастарга, кереметтерин жер жүзүндөгү бардык элдерге жарыя кылгыла[+].


25Анткени Теңир улуу жана мактоого татыктуу, бардык кудайлардан коркунучтуу[+].


26Анткени башка элдердин кудайлары – болбогон нерсе. Ал эми Теңир асманды жараткан[+].


27Даңк менен улуулук Анын алдында, кудурет жана кубаныч Ал турган жерде.


28Бүт элдер, Теңирге Өзүнө тиешелүүсүн бергиле, Теңирди даңктагыла жана урматтагыла[+].


29Теңирди даңктагыла, Анын ысымын даңазалагыла. Тартуу алып, Анын алдына баргыла, Ага Өзүнүн ыйык жайында табынгыла.


30Бүт жер жүзү, Анын алдында титире, анткени Ал ааламды негиздеген, ал солк этпейт.


31Асман кубансын, жер шаттансын, элдер: “Теңир падышачылык кылып жатат!” – дешсин[+].


32Деңиз шарпылдасын, анын ичиндегилер кубансын. Талаа жана андагы бардык нерселер кубансын[+].


33Токойдогу дарактардын бардыгы Теңирдин алдында кубанышсын, анткени Теңир жерди соттогону келе жатат[+].


34Теңирди даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


35“Кудайыбыз, Куткаруучубуз, бизди куткар! Бизди чогулт, бизди башка элдерден куткар, биз Сенин ыйык ысымыңды даңктайлы, Сенин даңкың менен мактаналы!” – дегиле.


36Ысрайылдын Кудай-Теңири кылымдан кылымга даңкталсын!» Ошондо бүт эл: «Оомийин! Теңирди даңктагыла!» – деди[+].


37Келишим сандыгынын алдында дайыма, ар күнү кызмат кылып туруш үчүн, Асапты жана анын бир туугандарын Дөөт ошол жерге калтырды[+].


38Обейт-Эдомду жана анын бир туугандарын, алтымыш сегиз адамды калтырды. Жедутундун уулу Обейт-Эдомду жана Хосаны дарбазачы кылып койду.


39Ал эми ыйык кызмат кылуучу Садок менен анын ыйык кызмат кылуучу бир туугандарын Гибон дөңсөөсүндөгү Кудай үйүнүн алдына,[+]


40курмандык чалынуучу жайда дайыма, ар күнү эртең менен жана кечинде Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык өрттөп туруу үчүн, Теңирдин Ысрайылга берген мыйзамында жазылгандын бардыгын аткарып туруш үчүн койду[+].


41Алар менен бирге Эйманды, Жедутунду жана Теңирди даңктап туруш үчүн, аттары аталып, атайы дайындалган дагы башка тандалган адамдарды койду, анткени Теңирдин ырайымы кылымдардан кылымдарга![+]


42Алардын алдында Эйман менен Жедутун сурнай тартып, жез табак кагып, ар түрдүү күү аспаптарды чертип, Кудайды даңктап турушту. Ал эми Жедутундун уулдарын дарбазанын алдына койду[+].


43

#### 17

1


Дөөттүн ийбадаткана курууга даярданышы

Дөөт өз үйүндө жашап турганда, Натан пайгамбарга: «Мен кедр жыгачынан салынган үйдө турам, ал эми Теңирдин келишим сандыгы чатырдын астында турат», – деди[+].


2Натан Дөөткө: «Жүрөгүңдө эмне болсо, ошонун баарын жаса, анткени Кудай сени менен», – деди.


3Бирок ошол түнү Натанга Кудайдан мындай сөз болду:


4«Бар, Менин кулум Дөөткө айт: Теңир мындай дейт: Мен жашай турган үйдү сен курбайсың.


5Анткени Мен Ысрайыл уулдарын алып чыккан күндөн бүгүнкү күнгө чейин үйдө жашаган жокмун, чатырдан чатырга, турак жайдан турак жайга көчүп жүрдүм.


6Бүткүл Ысрайыл уулдары менен кайсы гана жерде жүрбөйүн, Менин элим Ысрайылды кайтарууга Өзүм дайындаган Ысрайылдын уруусуна: “Эмне үчүн Мага кедрден үй куруп бербейсиңер?” – деп айттым беле?

7


Теңирдин Дөөткө аян бериши

Азыр Менин кулум Дөөткө: Себайот Теңир мындай дейт дегин: Менин элим Ысрайылга жол башчы болушуң үчүн, Мен сени кой короодон алгам[+].


8Сен кайда барсаң да, бардык жерде сени менен болдум, сенин алдыңда бардык душмандарыңды кырдым. Сенин атыңды чыгарып, жер үстүндөгү улуу адамдар сыяктуу даңктуу кылдым[+].


9Мен Өзүмдүн элим Ысрайыл үчүн жер даярдайм, аны жайгаштырам, ал өз жеринде бейпил жашайт, ошондон кийин эч ким анын тынчын албайт,[+]


10Өз элим Ысрайылга башкаруучуларды койгон күндөн тартып, кара ниет адамдар аларды кысымга алып келишкен, мындан ары андай болбойт. Мен сенин душмандарыңдын баарын моюн сундурам. Теңир сенин үйүңдү Өзү тургузарын сага кабарлайм.


11Күнүң бүтүп, ата-бабаларың жаткан жайга кеткениңде, сенин ордуңа Мен сенин тукумуңду, уулдарыңдын бирин коём, анын падышачылыгын бекемдейм[+].


12Ал Мага үй тургузат, Мен анын тагын түбөлүккө бекемдейм[+].


13Мен ага Ата болом, ал Мага уул болот. Сенден мурунку падышаны Өз ырайымымдан ажыраткандай, аны Өз ырайымымдан ажыратпайм[+].


14Мен аны Өз үйүмө жана Өз падышачылыгыма түбөлүккө коём, анын тагы түбөлүккө бекем болот»[+].


15Натан бул сөздөрдүн бардыгын, көрүнүштү толугу менен, так өзүндөй кылып, Дөөткө айтып берди.

16


Дөөт падышанын сыйынуусу

[•]Дөөт падыша келди да, Теңирдин алдына туруп, мындай деди: «Кудай-Теңирим, Сен мени ушунча көтөргүдөй, мен киммин, менин тукумум ким?


17Бирок Сенин көзүңө бул да аз көрүндү, Кудайым. Өз кулуңдун тукумунун келечеги жөнүндө айттың, мени улуу адамдай көрдүң, Кудай-Теңир!


18Сен Өз кулуңду ушунча көкөлөттүң, Сенин алдыңда Дөөт дагы эмне дей алат? Сен Өз кулуңду билесиң!


19Теңир! Өз жүрөгүңө жаккан Өз кулуңа бардык улуулукту көрсөтүш үчүн, сен ушул улуу иштерди кылып жатасың.


20Теңир! Өз кулагыбыз менен уккандарыбыз боюнча Сага тең келген эч ким жок, Сенден башка Кудай жок![+]


21Жер жүзүндө Сенин элиң Ысрайылдай эл барбы?! Кун төлөп, Өзүңө эл кылып алыш үчүн, Мисирден куткарган Өз элиңдин алдында элдерди кууп чыгып, Өз ысымыңды улуу жана коркунучтуу кылыш үчүн, жер үстүндөгү жалгыз ушул элге Өзүң келгенсиң![+]


22Сен Өз элиң Ысрайылды түбөлүккө Өзүңдүн элиң кылып алдың. Сен, Теңир, анын Кудайы болдуң.


23Ошондуктан эми, оо Теңир, Өзүңдүн кулуң тууралуу жана анын тукуму тууралуу айткан сөзүңдү түбөлүккө бекемде, Өзүң айткандай кыл.


24Сенин ысымың кылымдарга жашасын, түбөлүккө даңазалансын. “Себайот Теңир, Ысрайылдын Кудайы – Ысрайылдын үстүндө турган Кудай”, – дешсин. Сенин алдыңда Өз кулуң Дөөттүн тукуму бекем болсун.


25Анткени Сен, менин Кудайым, Өз кулуңа анын үйүн тургузарын ачып бердиң, ошондуктан Сенин кулуң Сенин алдыңда сыйынууга батынды.


26Теңирим, Сен Кудайсың, азыр Сен Өз кулуң тууралуу ушундай жакшы нерсени айттың.


27

#### 18

1


Дөөттүн падышачылыгынын бекемделиши

[•]Ошондон кийин Дөөт пелиштиликтерди талкалап, аларды багындырып, алардын колунан Гатты жана ага караштуу шаарларды тартып алды.


2Ал ошондой эле мааптыктарды талкалады. Мааптыктар Дөөткө салык төлөөчү кулдар болуп калышты.


3Дөөт Соба падышасы Ададезерди Хаматта өлтүрдү. Ал Эфрат дарыясынын боюна бийлигин орноткону бара жаткан эле[+].


4Дөөт анын бир миң майдан арабасын, жети миң атчан аскерин жана жыйырма миң жөө аскерин колго түшүрүп, майдан арабалардын баарын талкалап, өзүнө жүз гана майдан араба алып калды[+].


5Соба падышасы Ададезерге Дамасктан сириялыктар жардамга келишти. Бирок Дөөт жыйырма эки миң сириялыкты кыйратты.


6Дөөт сакчы аскерлерин Сириядагы Дамаскка койду. Сириялыктар Дөөткө кул болуп, салык төлөп калышты. Дөөт кайда барбасын, бардык жерде Теңир ага жардам берип турду.


7Дөөт Ададезердин кулдарынын алтын калкандарын алып, Иерусалимге алып келди[+].


8Ал эми Ададезердин шаарлары Тапхат менен Кундан Дөөт абдан көп жез алды. Андан Сулайман чоң жез чараны, жез мамыларды, жез идиштерди жасады[+].


9Хамат падышасы Той Дөөттүн Соба падышасы Ададезердин аскерин кырып салганын укту.


10Дөөттүн Ададезер менен согушуп, аны талкалаганы үчүн, Той аны куттуктап, ыраазычылыгын билдирип, ага өз уулу Адорамды жөнөттү, анткени Той Ададезер менен согушуп турган эле. Уулу менен кошо ар кандай алтын, күмүш, жез идиштерди берип жиберди.


11Падыша Дөөт аларды бардык элдерден олжого түшкөн алтын, күмүштөр менен бирге Теңирге арнады. Алар эдомдуктардан, мааптыктардан, амондуктардан, пелиштиликтерден, амалыктыктардан түшкөн олжолор эле[+].


12Серуянын уулу Абышай Туздуу өрөөндө он сегиз миң эдомдукту талкалады.


13Ал Эдомго сакчы аскерлерин койду, бардык эдомдуктар анын кулу болуп калды. Дөөт кайда гана жүрбөсүн, аны Теңир колдоп жүрдү[+].


14[•]Дөөт бүт Ысрайылга бийлик кылды. Ал өз элине туура өкүм жүргүзүп, адилеттик көрсөттү.


15Серуянын уулу Жойап аскер башчы болду. Акилуттун уулу Жошапат тарыхчы болду[+].


16Акитуптун уулу Садок жана Абыйатардын уулу Абы-Мелек ыйык кызмат кылуучу, Шапша болсо катчы болду[+].


17

#### 19

1


Жойаптын жетекчилиги астындагы амондуктар менен болгон согуш

[•]Ошондон кийин амондуктардын падышасы Нахаш дүйнөдөн кайтып, анын ордуна уулу падыша болду[+].


2Ошондо Дөөт: «Атасынын мага кылган жакшылыгы үчүн, Нахаштын уулу Ханунга ырайым көрсөтөм», – деп айтты. Атасы өлгөн Ханунга көңүл айттырыш үчүн, Дөөт элчилерин жөнөттү. Ханунга көңүл айтыш үчүн, Дөөттүн кулдары амондуктардын жерине келишти.


3Бирок амондуктардын төрөлөрү Ханунга: «Көңүл айтуучуларды Дөөт сага сенин атаңды сыйлагандыктан жиберди деп ойлойсуңбу? Анын кулдары сага жериңди чалгындап, карап чыгып, анан чаап алыш үчүн келип жүрүшпөсүн?» – деп айтышты.


4Ошондо Ханун Дөөттүн кулдарын кармап алып, алардын сакалынын жарымын кырып, кийген кийимдерин белинен ылдый кесип салды, анан аларды коё берди.


5Алар жөнөп кетишти. Бул кишилер тууралуу Дөөткө кабар жетти. Булар маскара болушкандыктан, жолунан тосуп чыгууга ал чабармандарды жөнөттү. Падыша аларга: «Сакалыңар өскүчө, Жериходо тура тургула, анан кайтып келгиле», – деди.


6Амондуктар өздөрүнүн Дөөткө жек көрүндү болуп калышканын билип, Ханун менен амондуктар Месопотамиянын Сириясынан, Мааханын Сириясынан жана Собадан майдан арабалар менен атчандарды жалдаш үчүн, бир миң талант күмүш жөнөтүштү[+].


7Алар отуз эки миң майдан арабаны жана Мааха падышасын эли менен кошо жалдап алышты. Алар Мейдебанын алдына келип, кошуундарын жайланыштырышты. Амондуктар өз шаарларынан топ-топ болуп чогулушуп, майданга киришти[+].


8Дөөт бул тууралуу укканда, Жойапты бардык эр жүрөк аскерлери менен кошо жөнөттү.


9Амондуктар салгылашка киришти, алар шаар дарбазасынын алдына катар-катар турушту, ал эми келген падышалар өздөрүнчө талаада турушту.


10Жойап өзүнүн алдынан да, артынан да салгылашарын билип, Ысрайылдын тандамал жоокерлеринин ичинен мыктыларын тандап алып, аларды сириялыктарга каршы тизди.


11Ал эми калган элдин бөлүгүн амондуктарга каршы катар тургузууну өз бир тууганы Абышайга тапшырды[+].


12Ал мындай деди: «Эгерде сириялыктар мени жеңип бара жатса, сен мага жардамга келесиң. Эгерде амондуктар сени жеңип бара жатса, сага мен жардам берем.


13Кайраттуу бол, өз элибиз үчүн жана Кудайыбыздын шаарлары үчүн бекем турабыз, Теңир Өзүнө жакканды кылсын»[+].


14Жойап өзүнүн адамдары менен сириялыктарга каршы салгылашка кирди. Алар андан качып жөнөштү.


15Амондуктар сириялыктардын качканын көрүп, өздөрү да анын бир тууганы Абышайдан качып, шаарга киришти. Жойап Иерусалимге кайтып келди.


16Сириялыктар өздөрүнүн ысрайылдыктардан жеңилгенин көрүп, элчилерин жөнөтүп, дарыянын аркы бетиндеги сириялыктарды алып чыгышты. Ададезердин аскер башчысы Шобак аларга жол башчылык кылды[+].

17


Дөөттүн аскерлердин башында турушу

Бул тууралуу Дөөткө билдиришкенде, ал бардык ысрайылдыктарды чогултуп, Иордандан өтүп, аларга келип, сириялыктарга каршы аскерин тизди. Дөөт сириялыктарга каршы салгылашка кирди, алар аны менен согушту.


18Сириялыктар ысрайылдыктардан качып жөнөштү, Дөөт сириялыктардын жети миң майдан арабасын талкалап, кырк миң жөө аскерин жана аскер башчысы Шобакты өлтүрдү.


19

#### 20

1


Дөөт менен Жойаптын Рабени жеңииши

[•]Бир жылдан кийин, падышалар согушууга чыга турган кезде, Жойап өзүнүн аскерлери менен чыгып, амондуктардын жерин талкалай баштады, анан Рабе шаарына келип, аны курчоого алды. Дөөт болсо Иерусалимде калган. Жойап Рабени каратып алып, аны талкалады[+].


2Дөөт алардын падышасынын башынан таажысын алды. Ал таажынын салмагы бир талант алтын, анын үстүндө кымбат баалуу асыл таштар бар эле. Таажыны Дөөттүн башына кийгизишти. Дөөт шаардан өтө көп олжо алып чыкты.


3Ал шаардагы кишилерди алып чыгып, араа, чот жана балта менен оор жумуштарды иштетти. Дөөт амондуктардын бардык шаарын ушундай кылды, анан бүт эли менен Иерусалимге кайтты.

4


Пелиштиликтер менен болгон согуш

Ошондон кийин Гезерде пелиштиликтер менен согуш башталды. Ошондо хушалык Сипхай Репа тукумунан болгон Сыпайды өлтүрдү. Алар багынып беришти[+].


5Пелиштиликтер менен дагы согушушту. Ошондо Жайырдын уулу Элханан токуучу куралдын баканындай найза көтөргөн гаттык Голийаттын бир тууганы Лахмини өлтүрдү[+].


6Гатта дагы согуш болду. Ал жерде бир узун бойлуу киши бар эле, анын буту-колунда алтыдан манжасы, бардыгы жыйырма төрт манжасы бар эле. Ал да Репа тукумунан болгон.


7Ал Ысрайылды шылдыңдаган, бирок Дөөттүн бир тууганы Шиманын уулу Жонатан аны өлтүргөн[+].


8

#### 21

1


Эл каттоонун Кудайга жакпагандыгы. Жугуштуу оору

[•]Шайтан Ысрайылга каршы чыгып, Дөөттү Ысрайылды санап чыгууга азгырды[+].


2Дөөт Жойапка жана эл башкаргандарга: «Баргыла, Бейер-Шебадан Данга чейин Ысрайылды эсептеп чыккыла, алардын эсебин алып келгиле, мен алардын санын билейин», – деп айтты[+].

3


Жойаптын эл каттоого каршы болушу

Жойап: «Теңир Өз элин азыркыга караганда жүз эсе көбөйтсүн. Мырзам падыша, алардын бардыгы сенин кулдарың эмеспи? Менин таксырым муну эмнеге талап кылып жатат? Ысрайылды күнөөгө батырыш үчүнбү?» – деди[+].


4Бирок падышанын сөзү Жойапты жеңип кетти. Жойап жөнөп кетип, бүткүл Ысрайылды кыдырып чыгып, Иерусалимге кайтып келди.


5Жойап эл каттоо тизмесин Дөөткө берди. Кылычын кынынан сууруган бардык ысрайылдыктардын саны бир миллион жүз миң адам болду, кылычын кынынан сууруган жүйүттөрдүн саны төрт жүз жетимиш миң болду[+].


6Алардын ичинен лебилер менен бенжеминдиктерди ал санаган жок, анткени падышанын сөзү Жойапка жаккан эмес[+].


7[•]Бул иш Кудайга жаккан жок, андыктан Ал Ысрайылды жазалады.


8Дөөт Кудайга: «Ушуну кылып, оор күнөөгө баттым. Эми Өз кулуңдун күнөөсүн кечире көр, анткени мен акылсыз иш кылдым», – деди[+].


9Теңир Дөөттүн көрөгөчү Гатка мындай деди:[+]


10«Бар, Дөөткө айт: Теңир мындай дейт дегин: Мен сага үч жаза сунуш кылам, үчөөнүн бирин тандап ал, Мен аны өзүңдүн башыңа салам».


11Гат Дөөткө келип: «Теңир мындай деп жатат: “Өзүңө бирөөнү тандап ал:


12Же үч жыл ачарчылык болот, же үч ай душмандарыңдан качып жүрөсүң, душмандарыңдын кылычы сага жетет, же үч күн Теңир кылычын сунат, жерди жугуштуу оору каптайт, ошондо Теңирдин периштеси бүткүл Ысрайыл элин кырат». Эми ойлон, бул сөздү айттырып Жибергенге эмне деп жооп берейин», – деди.


13Дөөт Гатка: «Бул мага абдан оор болду. Бирок Теңирдин колуна түшкөнүм жакшы, анткени Ал өтө ырайымдуу, адамдын гана колуна түшпөсөм болду», – деп айтты[+].


14Ошондо Теңир Ысрайылга жугуштуу оору каптатты. Ысрайылдыктардын жетимиш миң адамы кырылды[+].


15Иерусалимди тукум курут кылыш үчүн, Кудай периште жөнөттү. Ал элди кыра баштаганда, Теңир бул апааттан кырылып жаткандарды көрүп, аларды аяп кетип, кырып жаткан периштеге: «Жетишет! Эми колуңду тарт», – деди. Ошол учурда Теңирдин периштеси жебустук Арабенанын кырманынын үстүндө турган[+].


16Дөөт башын көтөрүп, жер менен асмандын ортосунда жалаңдаган кылычын Иерусалимге сунуп турган Теңирдин периштесин көрдү. Ошондо Дөөт да, уруу аксакалдары да зумбал жамынып, жүзтөмөндөп жыгылышты.


17Дөөт Кудайга: «Элдин санын алгыла деп, мен жибербедим беле. Күнөө кылган мен, кыянаттык кылган мен. Бул койлор эмне кылды? Кудай-Теңирим! Сенин колуң Өз элиңе эмес, мага каршы, менин атамдын тукумуна каршы болсун, Өз элиң тукум курут болбосун», – деп айтты.

18


Дөөттүн Арабенанын кырманын сатып алышы

[•]Гат Дөөткө айтсын деп, Теңирдин периштеси ага: «Дөөт келип, жебустук Арабенанын кырманына Теңирге арнап, курмандык чалынуучу жай курсун», – деди.


19Дөөт Теңирдин атынан сүйлөгөн Гаттын сөзү боюнча жөнөп кетти.


20Арабена бурулуп, периштени көрүп, төрт уулу менен жашынып калды. Арабена эгин бастырып жаткан.


21Дөөт Арабенага келди. Арабена башын көтөрүп, Дөөттү көрдү да, кырманынан чыгып, Дөөткө жерге жете таазим кылды.


22Дөөт Арабенага: «Кырманың турган жерди мага бер. Мен бул жерге Теңирге арнап курмандык чалынуучу жай курам. Аны мага өз баасына бер, элди кыруу токтосун», – деди[+].


23Арабена Дөөткө мындай деди: «Ала бер, мырзам падыша көңүлүнө жакканын кылсын. Мына, мен бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка өгүздөрүмдү, отунга эгин бастырган шайманымды, нан курмандыгына буудайымды кошо берем. Бардыгын бекер берем»[+].


24Дөөт падыша Арабенага: «Жок, мен буларды сенден өз баасына сатып алам, анткени сенин менчиктериңди Теңирге арнагым келбейт жана бекер алгандарды бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чалгым келбейт», – деди.


25Дөөт кырман турган жер үчүн Арабенага алты жүз шекел алтын берди.


26Дөөт ал жерге Теңирге арнап курмандык чалынуучу жай куруп, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык менен тынчтык курмандыгын чалды. Анан Кудайды чакырды, Ал анын үнүн укту да, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык өрттөлгөн жайга асмандан от жиберди[+].


27Теңир периштеге: «Кылычыңды кынына сал», – деди.


28Ошол учурда Дөөт жебустук Арабенанын кырманында Теңир анын үнүн укканын көрүп, ошол жерге курмандык чалды.


29Муса чөлдө жасаган Теңирдин жыйын чатыры менен курмандык бүтүндөй өрттөлүүчү жай ошол кезде Гибондогу дөңсөөдө эле[+].


30

#### 22

1


Дөөттүн ийбадаткана курууга даярдык көрүшү

Дөөт: «Кудай-Теңирдин үйү менен ысрайылдыктардын бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты чалуучу жайы ушул жерде болот», – деди[+].


2Дөөт Ысрайыл жеринде турган келгиндердин бардыгын жыйнап келүүгө буйрук берди да, Кудайдын үйүн куруш үчүн, таш жонгонго таш жонуучуларды койду[+].


3Ал дарбазага мык жана илгич жасаш үчүн, эң көп темир даярдады, ошондой эле сансыз көп жез даярдады[+].


4Эсепсиз көп кедр жыгачын даярдады, анткени сидондуктар менен тирликтер Дөөткө көп кедр жыгачын жеткиришти[+].


5Дөөт мындай деди: «Менин уулум Сулайман жаш, күчү да аз, ал эми Теңир үчүн курула турган үй абдан чоң, жер жүзүндөгү эң мыкты, эң кооз имарат болушу керек. Ошондуктан ал үчүн бардыгын мен өзүм даярдайм». Дөөт көзү өткөнгө чейин көп нерсе даярдап койду[+].

6


Дөөттүн Сулайманга ийбадаткананын курулушу жөнүндө көрсөтмө бериши

Ал өз уулун, Сулайманды чакырып, Ысрайылдын Кудай-Теңирине үй курууну буйруду.


7Дөөт Сулайманга мындай деди: «Уулум! Менин жүрөгүмдө Кудай-Теңирим үчүн үй курам деген ой бар эле[+].


8Бирок мага Теңирден сөз болуп, мындай деп айтылган: “Сен көп согуштуң, көп кан төктүң, ошондуктан сага Менин ысымыма арнап үй курганга болбойт, анткени сен Менин көз алдымда жерге көп кан төктүң[+].


9Сенден уул төрөлөт, тынчтыкта жашаган адам болот. Мен аны курчап турган бардык душмандардан ага тынчтык берем, ошондуктан анын ысымы Сулайман болот. Анын тушунда Ысрайылга тынчтык жана бейпилдик берем[+].


10Ал Менин ысымыма арнап үй тургузат, ал Менин уулум болот, Мен анын атасы болом, Мен анын падышачылык тагын Ысрайылга түбөлүккө бекитем”[+].


11Эми, уулум, Теңир сени менен болсун, ийгиликке жет, Ал Өзү сен жөнүндө айткандай, Кудай-Теңириңе үй кур!


12Теңир сага акыл-эс берсин, сени Ысрайылдын үстүнөн койсун, Кудай-Теңириңдин мыйзамын сакта!


13Эгерде Ысрайыл үчүн Теңир Мусага берген мыйзам менен буйруктарын так аткарууга аракет кыла турган болсоң, анда сен зор ийгиликке жетесиң. Бекем, кайраттуу бол, коркпо, чөкпө[+].


14Мына, мен көп аракет кылып, Теңирдин үйү үчүн жүз миң талант алтын, бир миллион талант күмүш даярдап койдум, ал эми темир менен жездерге сан жетпейт, анткени алар эсепсиз көп. Ошондой эле жыгач менен таштарды да даярдап койдум. Сен булардын үстүнө дагы кош.


15Сенин көп сандаган жумушчуларың, таш жонуучуларың, кескичтериң, жыгач усталарың жана ар кандай ишке жөндөмдүү адамдарың бар.


16Алтын, күмүш, темир, жездерге эсеп жок. Башта да, жасай бер. Теңир сени менен болот».

17


Дөөттүн төрөлөргө Сулайманга жардам берүүнү буйрук кылышы

Дөөт Ысрайылдын бардык төрөлөрүнө уулу Сулайманга жардам кылуусун буйрук кылды:


18«Туш тараптан силерге бейкуттук, тынчтык берген биздин Кудай-Теңирибиз силер менен, анткени Ал жер жүзүндө жашоочуларды менин колума салып берди. Жер жүзү Теңирге жана Анын элине багынып берди[+].


19

#### 23

1


Дөөттүн көз жумар алдында Сулайманды өзүнүн ордуна падыша кылып коюшу

Дөөт картайып, өмүргө тойгон соң, уулу Сулайманды Ысрайылга падыша көтөрдү[+].

2


Лебилерге жана Гейиршондун уулдарына берилген буйруктар

Анан ысрайылдыктардын бардык төрөлөрүн, ыйык кызмат кылуучуларын, лебилерин чогултту.


3Отуз жаштагы жана андан жогорку жаштагы лебилер эсепке алынды. Аларды бирден санап чыкканда, отуз сегиз миң адам болду[+].


4Алардын ичинен Теңирдин үйүндөгү иштерге жыйырма төрт миңи дайындалды, катчылары менен башкаруучулары алты миң болду.


5Төрт миң дарбазачы, Теңирди мактап ырдоочу төрт миң адам дайындалды, алар Кудайды даңктоо үчүн, Дөөт жасаган күү аспаптарда ойношот[+].


6Дөөт аларды Лебинин уулдары Гейиршонго, Каатка жана Мерариге өздөрүнүн кызмат кезеги боюнча бөлүп берди[+].


7Гейиршон уулдарынан Ладан менен Шимейди бөлүп алды[+].


8Ладандын уулдары: биринчи Жехиел, Зейтам жана Жоел – үчөө[+].


9Шимейдин уулдары: Шеломит, Хазиел жана Аран – үчөө. Булар – Ладан уруусунун башчылары.


10Шимейдин башка уулдары: Жахат, Зиза, Жейуш жана Берия. Бул төртөө – Шимейдин уулдары.


11Жахат булардын башчысы болду, Зиза – экинчиси. Жейуш менен Берия көп балалуу эмес эле, андыктан алар атасынын үй-бүлөсү менен бир эсепке киришти.

12


Кааттын тукуму жөнүндө

Кааттын уулдары: Амрам, Житсар, Хеброн жана Узиел – төртөө[+].


13Амрамдын уулдары: Арун менен Муса. Арун ыйыктын ыйыгына кызмат кылууга дайындалган, ал уулдары менен Теңирдин алдында жыпар жыттуу зат түтөтүп туруу үчүн, Ага кызмат кылыш үчүн, Анын ысымын түбөлүккө даңктап туруш үчүн бөлүнгөн[+].


14Ал эми Кудайдын кишиси Муса жана анын уулдары Леби тукумуна кирген[+].


15Мусанын уулдары: Гейиршом менен Элиезер[+].


16Гейиршомдун уулдары: биринчиси – Шебуел[+].


17Элиезердин уулу: биринчиси – Рехабия. Элиезердин мындан башка уулу болгон эмес. Рехабиянын уулдары өтө көп болгон[+].


18Житсардын уулдары: биринчиси – Шеломит.


19Хеброндун уулдары: биринчиси – Жерия, экинчиси – Амария, үчүнчүсү – Жахазиел, төртүнчүсү – Жекамам[+].


20Узиелдин уулдары: биринчиси – Миха, экинчиси – Жишия[+].

21


Мераринин тукуму жөнүндө

Мераринин уулдары: Махли менен Муши. Махлинин уулдары: Элазар менен Киш[+].


22Элазар дүйнөдөн өттү. Анын эркек балдары болгон эмес, кыздары эле бар болчу. Аларды өздөрүнүн бир туугандары болгон Киштин уулдары аялдыкка алышты[+].


23Мушинин уулдары: Махли, Эйдер жана Жереймот – үчөө[+].

24


Лебилердин жаңы милдеттери

Булар – Леби уулдарынан тараган уруулар, уруу башчылар. Теңирдин үйүндө кызмат кылып турган, жыйырма жаштагы жана андан жогорку, аттары аталып эсепке кирген Леби уулдары ушулар[+].


25Анткени Дөөт мындай деди: «Ысрайылдыктардын Кудай-Теңири Өз элине бейпилдик берип, аны түбөлүккө Иерусалимге жайгаштырды[+].


26Эми лебилер жыйын чатырын жана андагы кызмат кылууда колдонулуучу ар кандай буюмдарды көтөрүп жүрүшпөйт».


27Ошондуктан Дөөттүн акыркы буйругу боюнча, жыйырма жаштагы жана андан жогорку лебилер эсепке алынды.


28Алар Теңирдин үйүнө кызмат кылуу үчүн, короодо жана кошумча үйлөрдө, бүт ыйык жайда тазалыкты сакташ үчүн, Кудайдын үйүндөгү ар кандай кызматтарды аткарыш үчүн, алар Арун уулдарынын кол астында болушат[+].


29Алар Кудайдын алдына коюлуучу нанга, нан курмандыгына алып келинген буудай унуна, ачыткысыз нандарга, бышырылган, куурулган тамактарга, алардын өлчөмү менен салмагына көз салышат.


30Алар ар күнү эртең менен жана кечинде Теңирге ыраазычылык билдирип, Аны даңазалап турушат.


31Ар дайым Теңирдин алдында, мыйзамда жазылгандай, ишемби сайын, ай жаңырган сайын, майрам сайын Теңирге арналган бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты өрттөгөн учурда кызмат кылышат[+].


32

#### 24

1


Арундун уулдарынын өкчөмө таш боюнча жыйырма төрт кезекке бөлүнүшү

Арундун уулдары мындай бөлүндү: Арундун уулдары: Надап, Абыйут, Элазар жана Итамар[+].


2Надап менен Абыйут атасынан мурун каза болушту, алардын уулдары болгон эмес. Ошондуктан Элазар менен Итамар ыйык кызмат кылышты[+].


3Дөөт аларды кызматка бөлүштүрдү – Элазардын уулдарынан Садокту, Итамардын уулдарынан Акимелекти кызматы боюнча бөлдү[+].


4Итамардын уулдарына караганда, Элазардын уулдарынын башчылары көбүрөөк болуп чыкты. Ошондуктан ал буларды мындай бөлдү: Элазар уулдарынан он алты уруу башчы, Итамар уулдарынан сегиз уруу башчы.


5Аларды өкчөмө таш ыргытып бөлдү, анткени Элазардын уулдарынан да, Итамардын уулдарынан да ыйык жайда жана Кудайдын алдында башчы болуп турушту.


6Аларды лебилерден катчы болгон Натанаелдин уулу Шемая падыша менен төрөлөрдүн алдында, ыйык кызмат кылуучу Садоктун алдында жана Абыйатардын уулу Акимелектин алдында, лебилер менен ыйык кызмат кылуучулар тукумунун башчыларынын алдында тизмеге жазды. Өкчөмө таш ыргытканда, Элазар уруусунан бир үй-бүлөнү, Итамар уруусунан бир үй-бүлөнү алышты.


7Биринчи өкчөмө таш Жейойарипке, экинчи таш Жедаяга түштү[+].


8Үчүнчүсү Харимге, төртүнчүсү Сейоримге,


9бешинчиси Малкияга, алтынчысы Мияминге,


10жетинчиси Акоско, сегизинчиси Абияга,[+]


11тогузунчусу Жейшуяга, онунчусу Шеханияга,


12он биринчиси Элийашипке, он экинчиси Жакимге,


13он үчүнчүсү Хупага, он төртүнчүсү Жешебапка,


14он бешинчиси Билгага, он алтынчысы Имерге,


15он жетинчиси Хейзирге, он сегизинчиси Апитсеске,


16он тогузунчусу Петахияга, жыйырманчысы Хискияга,


17жыйырма биринчиси Жахинге, жыйырма экинчиси


18жыйырма үчүнчүсү Делаяга, жыйырма төртүнчүсү Мазияга түштү.


19Ысрайылдын Кудай-Теңиринин алардын атасы Арунга берген буйругу боюнча алардын Теңирдин үйүнө келип кызмат кылуу кезеги ушундай.

20


Лебинин башка уулдарынын бөлүнүшү

Лебинин башка уулдарынын бөлүнүшү: Амрам уулдарынан: Шубаел. Шубаел уулдарынан: Жехдея[+].


21Рехабиядан: Жишия. Ал Рехабиянын тун уулу болчу.


22Житсардан: Шеломот. Шеломот уулдарынан: Жахат.


23Хеброндун уулдарынан: биринчи Жерия, экинчи Амария, үчүнчү Жахазиел, төртүнчү Жекамам[+].


24Узиелдин уулдарынан: Миха. Миханын уулдарынан: Шамир.


25Миханын бир тууганы Жишия. Жишиянын уулдарынан: Захария.


26Мераринин уулдары: Махли менен Муши. Жаазиянын уулдарынан: Бено.


27Мераринин уулдарынын ичинен Жаазиядан: Бено менен Шоям, Закур жана Ибри.


28Махлиден Элазар, Элазардын уулдары болгон эмес.


29Киш тукумунан, Киштин уулдарынан: Жерахмейел.


30Мушинин уулдары: Махли, Эйдер жана Жеримот. Уруулары боюнча Лебилердин уулдары ушулар.


31

#### 25

1


Ырчылардын саны жана алардын милдеттери

Дөөт менен аскер башчылар Асаптын, Эймандын жана Жедутундун уулдарын кызмат кылууга бөлүп коюшту. Алар лира тартып, арфа чертип, жез табак кагып, пайгамбарчылык кылып туруулары керек эле. Ушул кызматты аткарууга бөлүнгөн адамдар булар:[+]


2Асаптын уулдарынан: Закур, Жусуп, Нетания жана Асарел. Булар – падышанын буйругу боюнча, Асаптын жетекчилиги астында ойной турган Асаптын уулдары.


3Жедутундан Жедутундун уулдары: Гедалия, Сери, Ышайа, Шемей, Хашабия жана Мататия – алтоо. Булар – атасы Жедуттун жетекчилиги астында Теңирди мактап жана даңктап, лира черте тургандар.


4Эймандан Эймандын уулдары: Букия, Матания, Узиел, Шебуел, Жеримот, Ханания, Ханани, Элийап, Гидалети, Ромамти-Эзер, Жошбекеша, Малоти, Отир жана Махазиот.


5Кудайдын сөзү боюнча, Анын даңкын даңазалоого коюлган падышанын көрөгөчү Эймандын уулдары ушулар. Кудай Эйманга он төрт уул жана үч кыз берген.


6Булардын баары – падышанын же Асаптын, Жедутундун жана Эймандын көрсөтүүсү боюнча Кудайдын үйүндө кызмат кылып, атасынын жетекчилиги астында Теңирдин үйүндө жез табак кагып, арфа жана лира чертип ырдагандар.


7Бул өнөрдү билген, Теңирдин алдында ырдоого үйрөнгөн бир туугандары менен бирге алардын саны эки жүз сексен сегиз эле.

8


Алардын өкчөмө таш боюнча жыйырма төрт кезекке бөлүнүшү

Алар кызмат кылуу кезегин билиш үчүн, улуу-кичүү, устат-шакирт дебей, өкчөмө таш ыргытышты[+].


9Биринчи кезек Асапка тийди, Жусуп үчүн. Экинчи кезек бир туугандары жана уулдары менен Гедалияга тийди. Алар – он эки.


10Үчүнчү кезек уулдары жана бир туугандары менен Закурга тийди. Алар – он эки.


11Төртүнчү кезек уулдары жана бир туугандары менен Житсириге түштү. Алар – он эки.


12Бешинчи кезек уулдары жана бир туугандары менен Нетанияга тийди. Алар – он эки.


13Алтынчы кезек уулдары жана бир туугандары менен Букияга тийди. Алар – он эки.


14Жетинчи кезек уулдары жана бир туугандары менен Жесарелге тийди. Алар – он эки.


15Сегизинчи кезек уулдары жана бир туугандары менен Ышайага тийди. Алар – он эки.


16Тогузунчу кезек уулдары жана бир туугандары менен Матанияга тийди. Алар – он эки.


17Онунчу кезек уулдары жана бир туугандары менен Шимейге тийди. Алар – он эки.


18Он биринчи кезек уулдары жана бир туугандары менен Азариелге тийди. Алар – он эки.


19Он экинчи кезек, уулдары жана бир туугандары менен Хашабияга тийди. Алар – он эки.


20Он үчүнчү кезек уулдары жана бир туугандары менен Шубаелге тийди. Алар – он эки.


21Он төртүнчү кезек уулдары жана бир туугандары менен Мататияга тийди. Алар – он эки.


22Он бешинчи кезек уулдары жана бир туугандары менен Жеримотко тийди. Алар – он эки.


23Он алтынчы кезек уулдары жана бир туугандары менен Хананияга тийди. Алар – он эки.


24Он жетинчи кезек уулдары жана бир туугандары менен Жошбекешага тийди. Алар – он эки.


25Он сегизинчи кезек уулдары жана бир туугандары менен Хананиге тийди. Алар – он эки.


26Он тогузунчу кезек уулдары жана бир туугандары менен Малотиге тийди. Алар – он эки.


27Жыйырманчы кезек уулдары жана бир туугандары менен Элийапка тийди. Алар – он эки.


28Жыйырма биринчи кезек уулдары жана бир туугандары менен Отирге тийди. Алар – он эки.


29Жыйырма экинчи кезек уулдары жана бир туугандары менен Гидалетиге тийди. Алар – он эки.


30Жыйырма үчүнчү кезек уулдары жана бир туугандары менен Махазиотко тийди. Алар – он эки.


31

#### 26

1


Дарбаза кайтаруучуларды бөлүштүрүү

Дарбазачылардын бөлүштүрүлүшү: Корак тукумунан: Асап уулдарынан Корактын уулу Мешелемия.


2Мешелемиянын уулдары: туну – Захария, экинчиси – Жедийаел, үчүнчүсү – Зебадия, төртүнчүсү – Жатниел,[+]


3бешинчиси – Эйлам, алтынчысы – Жоханан, жетинчиси – Элийонай.


4Обейт-Эдомдун уулдары: туну – Шемая, экинчиси – Жейозабат, үчүнчүсү – Жаах, төртүнчүсү – Сакар, бешинчиси – Натанаел,[+]


5алтынчысы – Амиел, жетинчиси – Исахар, сегизинчиси – Пейултай, анткени ага Кудай батасын берген[+].


6Анын уулу Шемаядан да өз уруусуна башчылык кылган уулдар төрөлгөн. Алар күчтүү адамдар болгон.


7Шемаянын уулдары: Отни, Репаел, Обейт жана Элзабат, анын бир туугандары Элийу менен Семакия – күчтүү адамдар.


8Булардын баары Обейт-Эдомдун уулдарынан болгон. Алар, алардын уулдары жана бир туугандары тырышчаак, кызматка жөндөмдүү адамдар эле. Обейт-Эдомдун тукуму – алтымыш эки адам[+].


9Мешелемиянын жөндөмдүү уулдары менен бир туугандары – он сегиз адам.


10Мераринин уулдарынын бири Хосанын уулдары: Шимри – башчысы, ал тун уулу болбосо да, атасы аны башчы кылып койгон.


11Экинчиси – Хилкия, үчүнчүсү – Тебалия, төртүнчүсү – Захария. Хосанын уулдары менен бир туугандары он үч.


12Теңир үйүндө кызмат кылуу үчүн, бир туугандары сыяктуу эле жөндөмдүү дарбазачылардын башчы болуп бөлүнүшү мына ушундай.


13Алар өз уруулары боюнча ар бир дарбаза үчүн, улуу-кичүү дебей, өкчөмө таш ыргытышты[+].


14Өкчөмө ташты ыргытканда, Шелемияга чыгыш тарап түштү. Анын уулу акылман кеңешчи Захарияга түндүк тарап түштү.


15Обейт-Эдомго түштүк тарап, анын уулдарына кампанын капкасын кайтаруу түштү[+].


16Шупим менен Хосага батыш тарап жана жол өр тарткан жердеги Шалехет дарбазасы, эки күзөтчү бетме-бет турган жерди кайтаруу түштү.


17Чыгыш тарапка алтыдан леби, түндүк тарапка төрттөн, түштүк тарапка төрттөн, кампанын алдына экиден,


18батыш тарабынан короого кире турган жолго төрттөн, короонун өзүнө экиден.


19Корак уулдары менен Мерари уулдарынан бөлүнгөн дарбазачылар ушулар.

20


Казынаны кайтарууга коюлган лебилер

Алардын бир туугандары лебилер болсо Кудайдын үйүндөгү казынаны жана Кудайга арналган буюмдар сакталуучу казынаны кайтарышты.


21Гейиршуни уулу Ладандын уулдарынан Жехиел. Ал Ладан уруусунун уруу башчысы эле[+].


22Жехиелдин уулдары: Зейтам жана анын бир тууганы Жоел Кудайдын үйүндөгү казынаны кайтарышты,


23алар менен бирге Амрамдын, Житсардын, Хеброндун жана Узиелдин уруулары турду.


24Мусанын уулу Гейиршомдун уулу Шебуел казына кайтаруучулардын башчысы болду[+].


25Шебуелдин бир тууганы – Элиезер, Элиезердин уулу – Рехабия, Рехабиянын уулу – Ышайа, Ышайанын уулу – Жорам, Жорамдын уулу – Зихри, Зихринин уулу – Шеломит[+].


26Шеломит жана анын бир туугандары Кудайга арналган буюмдар сакталуучу казынаны кайтарышкан, ал буюмдарды Дөөт падыша, уруу башчылар, миң башылар, жүз башылар жана аскер башчылар Кудайга арнашкан[+].


27Алар Теңир үйүнө керектөө үчүн, чаап алгандарынан, олжолоп алгандарынан Кудайга арнап турушкан.


28Шемуел пайгамбар эмнени арнаса, ошонун баары, Киштин уулу Шабулдун, Нейирдин уулу Абенердин, Серуянын уулу Жойаптын арнагандарынын бардыгы Шеломит менен анын бир туугандарынын колунда болгон.

29


Катчылар менен башкаруучулар

Житсар уруусунан: Кенания менен анын уулдары ысрайылдыктардын тышкы иштерин тейлеген катчылар жана башкаруучулар болуп дайындалышты[+].


30Хеброн уруусунан: Хашабия жана анын бир туугандары, бир миң жети жүз эр жүрөк адамдар падышанын кызматтарында, Теңирдин ар кандай иштеринде, Иордандын берки тарабында батышты карай жайгашкан бүт Ысрайылды кайтарып турушту[+].


31Хеброн уруусунда уруулары менен укум-тукумун башкарып, Хеброн урууларына башчы болуп Жерия турду. Дөөттүн бийлигинин кыркынчы жылында алар санакка киришти, алардын арасынан гилаттык Жазерден баатыр адамдар чыкты[+].


32

#### 27

1


Аскер бөлүктөрүнүн үстүнөн ай сайын кызмат кылып туруу үчүн бөлүштүрүлгөн башчылар

[•]Бул – Ысрайыл уулдарынын жылдын бардык айында, ар ай сайын келип-кетип турган, падышанын бардык иштеринде бөлүм-бөлүм боюнча кызмат кылган уруу башчылардын, миң башылардын, жүз башылардын жана иш башкаруучулардын саны. Ар бир бөлүмдө алар жыйырма төрт миңден болгон.


2Биринчи ай үчүн, биринчи бөлүмдө Забдиелдин уулу Жашобам башчылык кылган. Анын бөлүмүндө жыйырма төрт миң адам болгон.


3Ал Перестин уулдарынан болгон, ал биринчи айда бардык аскер башчылардын үстүнөн башчы болгон[+].


4Экинчи айда бөлүмдүн үстүнөн акойактык Додай башчылык кылган. Анын бөлүмүндө Миклот төрө да болгон, бөлүмдө жыйырма төрт миң киши бар эле.


5Үчүнчү ай үчүн үчүнчү аскер башчы Жойаттын, ыйык кызмат кылуучунун уулу Беная болду, анын бөлүмүндө жыйырма төрт миң киши болгон[+].


6Бул Беная – отуз эр жүрөк жоокердин бири, алардын башчысы. Анын бөлүмүндө өз уулу Амизабат бар болчу.


7Төртүнчү ай үчүн, төртүнчүсү Жойаптын бир тууганы Асаел болду, андан кийин анын уулу Зебадия. Анын бөлүмүндө жыйырма төрт миң адам болгон[+].


8Бешинчи ай үчүн, бешинчиси жизрахиялык Шамут төрө болду. Анын бөлүмүндө жыйырма төрт миң адам болгон.


9Алтынчы ай үчүн, алтынчысы текоялык Икештин уулу Ира болду. Анын бөлүмүндө жыйырма төрт миң адам болгон.


10Жетинчи ай үчүн, жетинчиси пелондук Хелез болду, ал Эпрайымдын уулдарынан эле. Анын бөлүмүндө жыйырма төрт миң адам болгон.


11Сегизинчи ай үчүн, сегизинчиси Зерак уруусунан хушалык Сипхай болду. Анын бөлүмүндө жыйырма төрт миң адам болгон[+].


12Тогузунчу ай үчүн, тогузунчусу Бенжемин уулдарынан анатоттук Абиезер болду. Анын бөлүмүндө жыйырма төрт миң адам болгон.


13Онунчу ай үчүн, онунчусу Зерак уруусунан нетопалык Марай болду. Анын бөлүмүндө жыйырма төрт миң адам болгон.


14Он биринчи ай үчүн, он биринчиси Эпрайым уулдарынан пиратондук Беная болду. Анын бөлүмүндө жыйырма төрт миң адам болгон.


15Он экинчи ай үчүн, он экинчиси Отниелдин уруусунан нетопалык Хелдай болду. Анын бөлүмүндө жыйырма төрт миң адам болгон[+].

16


Ысрайыл урууларынын башчылары

Ал эми Ысрайыл урууларына коюлган башчылар: Рубейинге Зихринин уулу Элиезер, Шымонго Мааханын уулу Шепатия,


17Лебиге Кемуелдин уулу Хашабия, Арунга Садок,[+]


18Жүйүткө Дөөттүн бир туугандарынан Элийап, Исахарга Михаелдин уулу Омри,


19Забулунга Обадиянын уулу Жишмая, Напталыга Азриелдин уулу Жеримот,


20Эпрайым уулдарына Азазиянын уулу Ошуя, Менашенин жарым уруусуна Педая уулу Жоел,


21Гилаттагы Менашенин жарым уруусуна Захариянын уулу Идо, Бенжеминге Абенердин уулу Жаасиел,


22Данга Жерохамдын уулу Азариел болду. Булар Ысрайыл урууларынын жол башчылары эле.


23Жыйырма жаштагыларды жана андан төмөнкүлөрдү Дөөт санакка киргизген жок, анткени Теңир Ысрайыл тукумун асмандагы жылдыздардай көбөйтөм деп айткан[+].


24Серуянын уулу Жойап эсептей баштады, бирок бүтпөй калды. Бул санак үчүн Кудай Ысрайылга каарданды. Бул санак Дөөт падышанын тарыхына кирген жок[+].


25Падышанын казыналарынын үстүнөн Адиел уулу Азмабет коюлду. Ал эми талаадагы, шаардагы, айыл-кыштактардагы, мунаралардагы кампаларга Узиянын уулу Жонатан коюлду.

26


Дөөт койгон калган кызматчылар

Талаада иштегендердин үстүнөн, дыйканчылыкка Хелуптун уулу Эзри,


27жүзүмзарларга рамалык Шимей, жүзүмзарлардагы шарап сакталуучу кампалардын үстүнөн шепамдык Забдий,


28өрөөндөгү зайтун жана анжыр бактарына гедейралык Баал-Канан, өсүмдүк майлары сакталуучу кампаларга Жааш,


29Шарон жайытындагы бодо малга шарондук Шитрай, өрөөндөгү малга Адлайдын уулу Шапат,


30төөлөргө Ысмайыл тукумунан Обил, эшектерге мейрондук Жехдея,


31майда малга агрылык Жазиз жоопкерчиликтүү эле. Булардын баары – Дөөт падышанын мал-мүлкүнө жооптуу адамдар[+].


32Дөөттүн агасынын баласы Жонатан даанышман адам болгондуктан, анын кеңешчиси жана катчысы болду. Хахмоминин уулу Жехиел падышанын уулдарына көзөмөлчү болду.


33Акитопел падышанын кеңешчиси болду. Архилик Хушай падышанын жан досу болду[+].


34

#### 28

1


Дөөт падышанын Ысрайыл жол башчыларынын салтанаттуу чогулушунда өзүнүн тилегин жарыя кылышы

Дөөт Иерусалимде падышага кызмат кылган Ысрайылдын бардык жол башчыларын, уруу башчыларын, бөлүм башчыларын, миң башыларын, жүз башыларын, мал-мүлкүнө жооптуу адамдарын, өз уулдары менен кошо эбнухтарын, аскер башчыларын, бардык эр жүрөк адамдарын чогултту[+].


2Анан ал ордунан туруп, мындай деди: «Мени уккула, бир туугандарым, элим! Менин жүрөгүмдө биздин Кудайдын бутунун астына, Теңирдин келишим сандыгы үчүн бир бейпил үй курсам деген тилегим бар эле, курулуш үчүн керектүүнүн баарын даярдап койдум[+].


3Бирок Кудай мага: “Менин ысымыма арнап үй курба, анткени сен жоокер адамсың, сен кан төккөнсүң”, – деди[+].


4Ошондой болсо да Теңир, Ысрайылдын Кудайы менин атамдын тукумунан мени тандап алып, түбөлүккө Ысрайылга падыша кылып койду, анткени Жүйүттү төрө кылып тандап алды. Жүйүттүн тукумунан менин атамдын тукумун, атамдын уулдарынын ичинен мени бүткүл Ысрайылга падыша кылып коюш үчүн ырайым кылды[+].


5Теңир мага көп уул берди, ошол көп уулдарымдын ичинен Ал менин уулум Сулайманды Ысрайылдын үстүнөн болгон падышачылык такка отургузууга тандап алды[+].


6Анан Ал мага мындай деди: “Менин үйүмдү жана Менин короо-жайларымды сенин балаң Сулайман курат, анткени Мен аны Өзүмө уул кылып тандап алдым, Мен ага Ата болом[+].


7Эгерде ал бүгүнкү күнгө чейин Менин мыйзамдарым менен буйруктарымды сактап келгендей, мындан ары да аларды бек сактаса, анын падышалыгын Мен түбөлүккө бекитем”.


8Мен эми Теңирдин жыйыны болгон бардык ысрайылдыктардын көз алдында, Кудайдын кулагына угуза мындай демекмин: Мынабу асыл жерге ээ болуп, көзүңөр өткөндөн кийин аны балдарыңарга жана урпактарыңарга түбөлүккө мураска калтырышыңар үчүн, Кудай-Теңириңердин бардык мыйзамдарын бек сактап, так аткаргыла.


9Уулум, Сулайман, сен да атаңдын Кудайын бил, ага чын жүрөгүңдөн, жан-дилиңден кызмат кыл, анткени Теңир бардык жүрөктөрдү сынап турат, эмне ойлогонуңарды билип турат. Эгерде Кудайды издесең, Аны табасың. Эгерде Аны таштай турган болсоң, Ал сени түбөлүккө таштайт[+].


10Байкагын! Анткени Теңир ыйык жай үчүн үй курууга сени тандап алды, бекем бол жана бул ишти жаса».


11Дөөт өз уулу Сулайманга кире бериш бөлмөнүн, үйлөрдүн, кампалардын, үстүңкү бөлмөлөрдүн, ички бөлмөлөрдүн жана келишим сандыгы туруучу жайдын,


12ошондой эле жүрөгүндөгү нерселердин, Теңир үйүнүн короо-жайларынын, тегерегиндеги бүт бөлмөлөрдүн, Кудай үйүндөгү казынанын, Кудайга арналган буюмдар сакталуучу казыналардын,


13ыйык кызмат кылуучулар менен лебилердин бөлмөлөрүнүн, Теңир үйүндөгү ар кандай кызматка арналган бөлмөлөрдүн, Теңир үйүндөгү бардык идиштердин,[+]


14салмагы белгиленген алтын буюмдардын, ар кандай кызматка колдонула турган идиштердин, салмагы белгиленген күмүш буюмдардын, ар кандай кызматка колдонула турган идиштердин чиймесин чийип берди.


15Алтын чырактандар менен алардын чырактарына, алардын ар бирине канча алтын кетерин, ошондой эле күмүш чырактандар менен чырактарга, алардын ар бирине канча күмүш кетерин жазып берди.


16Нан курмандыгы коюлуучу үстөлдөргө, ар бир үстөлгө канча алтын кетерин, күмүш үстөлдөргө канча күмүш кетерин,


17таза алтындан жасала турган аш айрыларга, чөйчөктөргө, чараларга, алтын табактарга канча алтын кетерин, күмүш табактарга канча күмүш кетерин,


18алтындан куюлуп жасала турган жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жайга канча алтын кетерин жазып берди. Ошондой эле майдан арабанын жана канаттарын жайып, Теңирдин келишим сандыгын жаап турган алтын керуптардын чиймесин чийип берди[+].


19«Мунун баарын мен Теңирдин жетекчилиги астында жазгам, Ал мага кандай куруу керектигин түшүндүрүп берген», – деди Дөөт[+].

20


Дөөттүн Сулайманга Теңир үйүн курууну тапшырышы

Дөөт уулу Сулайманга мындай деди: «Бекем, кайраттуу бол, ишке кириш, коркпо, үрөйүңдү учурба. Кудай-Теңир, менин Кудайым сени менен болот. Теңирдин үйүнө талап кылынуучу иштерди аягына чейин бүтүрмөйүнчө, Ал сенден четтебейт, сени таштабайт[+].


21

#### 29

1


Дөөттүн бүткүл элге акыл-насаат айтып кайрылышы

Дөөт падыша бүткүл жыйынга мындай деди: «Кудай уулдарымдын ичинен бир гана Сулайман уулумду тандап алды. Бирок ал жаш, кубаты аз, бул иш болсо эбегейсиз чоң иш, анткени бул имарат адам үчүн эмес, Кудай-Теңир үчүн![+]


2Менин Кудайымдын үйүнө алтын буюмдар үчүн алтын, күмүш буюмдар үчүн күмүш, жез буюмдар үчүн жез, темир буюмдар үчүн темир, жыгач буюмдар үчүн жыгач, акак таштарды, коюлуучу таштарды, ар түрдүү кооз таштарды, ар кандай асыл таштарды, көп мрамор таштарды болгон күч-кубатым менен даярдап койдум.


3Алтын-күмүш сакталган өзүмдүн казынам бар. Ыйык жай үчүн даярдагандарымдан тышкары, мен аны Кудайдын үйүн сүйгөндүктөн, Кудайдын үйү үчүн берем.


4-5Үйдүн дубалдарын капташ үчүн, алтындан жасала турган алтын буюм үчүн, күмүштөн жасала турган ар бир буюм үчүн, чебер усталар жасай турган ар кандай нерселер үчүн үч миң талант Опир алтынын, жети миң талант таза күмүш бердим. Бүгүн дагы ким өз каалоосу менен Теңир үчүн курмандык кылат?»

6


Башчылар менен элдин чын жүрөктөн берген тартуулары

Ошондо уруу башчылары, Ысрайыл урууларынын башчылары, миң башылары, жүз башылары, падышанын чарба иштерин башкаруучулары ар кандай курмандык бере башташты.


7Кудай үйүн тургузуш үчүн, алар беш миң талант таза алтын, он миң алтын драхма, он миң талант күмүш, он сегиз миң талант жез, жүз миң талант темир беришти.


8Кимдин асыл таштары болсо, аларды Кудай үйүндөгү казынага, гейиршунилик Жехиелдин колуна беришти[+].


9Эл алардын демилгесине аябай кубанды, анткени алар Теңирге чын жүрөктөн курмандык кылышты. Буга Дөөт падыша да абдан кубанды[+].

10


Дөөттүн Теңирди даңктап, Ага ыраазычылык билдириши

Дөөт бүт жыйындын көз алдында Теңирди мындай деп даңктады: «Атабыз Ысрайылдын Кудай-Теңири, Сага кылымдан кылымга даңк!


11Теңир, улуулук да, кудуреттүүлүк да, даңк да, жеңиш да, урмат-сый да Сага таандык, жердеги менен асмандагынын баары Сеники! Теңир, падышачылык бийлик да Сеники! Бардыгынын Эгедери Сенсиң, бир Өзүң бардыгынан жогорусуң![+]


12Байлык да, атак-даңк да Сенден келет, бардыгына Сен үстөмдүк кылып турасың, Сен күчтүүсүң жана кудуреттүүсүң. Жогору көтөрүү жана бардыгын бекемдөө Сенин колуңда![+]


13Бүгүн биз Сени, Теңир, даңазалап, улуу ысымыңды мактап жатабыз!


14Анткени ушундай курмандык кылууга кудуретибиз жеткидей, мен киммин да, менин элим ким? Анткени бардыгы Сенден, Сенин колуңдан алганыбызды кайра Өзүңө бердик.


15Себеби биз ата-бабаларыбыздай эле Сенин алдыңда жолоочубуз, келгинбиз. Жер үстүндөгү биздин өмүрүбүз көлөкө сыяктуу, эч кандай үмүт жок[+].


16Теңир, Кудайыбыз! Сага, Сенин ыйык ысымыңа арнап үй куруу үчүн даярдап койгондорубуздун баары Сенин колуңдан чыккан, баары Сеники![+]


17Кудуреттүү Кудайым, Сенин жүрөктү сынарыңды, таза жүрөктү сүйөрүңдү билем. Мен ушунун бардыгын чын жүрөгүмдөн курмандык кылдым, бул жерде турган элиңдин да Сага кубаныч менен курмандык кылып жатканын көрүп турам[+].


18Теңир, биздин ата-бабаларыбыз Ыбрайымдын, Ыскактын, Ысрайылдын Кудайы! Өз элиңдин жүрөгүндөгү ушул жакшы ниетти түбөлүккө сактай көр, алардын жүрөгүн Өзүңө бур.


19Сенин осуяттарыңды, көрсөтмөлөрүңдү, мыйзамдарыңды сакташы үчүн, ушунун бардыгын аткарышы үчүн жана керек-жарактарын өзүм даярдап берген имаратты курушу үчүн, менин уулум Сулайманга таза жүрөк бер»[+].


20Дөөт бүт жыйынга: «Биздин Кудай-Теңирибизди даңктагыла!» – деди. Ошондо жыйындагы бүт жамаат ата-бабаларынын Кудай-Теңирин даңктады, жерге жыгылып, Теңирге жана падышага таазим кылышты.


21Эртеси күнү алар Теңирге курмандыктарын алып келишти, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды: бир миң букачар, бир миң кочкор, бир миң козу, куюлуучу курмандыктарын жана бүт Ысрайылдан көп курмандыктарды алып келишти.


22Ошол күнү Теңирдин алдында зор кубаныч менен ичип-жешти. Дөөттүн уулу Сулайманды экинчи ирет падыша көтөрүп, Теңирдин алдында жогорку бийликке майлашты, Садокту болсо ыйык кызмат кылуучу кылып майлашты[+].

23


Сулаймандын падыша болушу. Дөөт падышанын көз жумушу

Сулайман өз атасы Дөөттүн ордуна Теңирдин тагына падыша болуп отурду, аны ийгилик коштоп жүрдү. Бүткүл Ысрайыл эли ага баш ийип турду[+].


24Бардык башчылар, бардык күчтүүлөр, ошондой эле Дөөттүн башка бардык уулдары Сулайман падышага баш ийишти.


25Теңир бүткүл Ысрайылдын көз алдында Сулаймандын зоболосун көтөрдү. Ага буга чейин Ысрайылдын эч бир падышасы ээ болбогон падышалык атак-даңкты берди[+].


26Жышай уулу Дөөт Ысрайылга падышачылык кылды,


27ал Ысрайылга кырк жыл падыша болду: Хеброндо жети жыл падышачылык кылды, Иерусалимде отуз үч жыл падышачылык кылды[+].


28Ал бакыбат өмүр сүрүп, өмүргө тоюп, байлыкка, даңкка ээ болуп көз жумду. Анын ордуна уулу Сулайман падыша болду.


29Дөөттүн алгачкы жана акыркы иштери көрөгөч Шемуелдин жазууларында, пайгамбар Натандын жазууларында жана көрөгөч Гаттын жазууларында жазылган[+].


30Ошондой эле ал жазууларда Дөөттүн падышачылык кылышы, эрдиги, анын башынан өткөргөн окуялары, Ысрайылдын жана жер жүзүндөгү бардык падышачылыктардын тарыхы жазылган.

### 2 Жылнаама


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]


#### 1

1


Сулаймандын акылмандуулук сурап сыйынуусу

[•]Дөөттүн уулу Сулайман өзүнүн падышалыгында күчтүү падыша болду. Кудай-Теңири аны менен болуп, аны жогору көтөрдү[+].


2Сулайман бүт Ысрайылга, миң башылары менен жүз башыларына, башкаруучулары менен бүт Ысрайылдагы уруу башчыларына чогулууга буйрук берди.


3Сулайман бүткүл эл менен Гибондогу бийик жерге келди, анткени Кудайдын кулу Муса чөлдө тургузган Теңирдин жыйын чатыры ошол жерде эле[+].


4Дөөт Кудайдын келишим сандыгын Кирийат-Жейаримден ал үчүн даярдап койгон жерге алып келди. Анткени Дөөт ал үчүн Иерусалимде жыйын чатырын курган[+].


5Хурдун уулу болгон Уринин уулу Бетселел жезден жасаган курмандык чалынуучу жай болсо ошол жерде, Теңирдин жыйын чатырынын алдында калган. Сулайман эл менен бирге Кудайга кайрылыш үчүн барды[+].


6Сулайман ошол жерде, Теңирдин алдында, жыйын чатырынын алдында турган жезден жасалган курмандык чалынуучу жайдын үстүндө миң бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык чалды.


7Ошол түнү Кудай Сулайманга келип: «Мен сага эмне берейин, сура?» – деди.


8Сулайман Кудайга мындай деди: «Сен менин атам Дөөткө улуу ырайым көрсөттүң, анын ордуна мени падыша кылдың[+].


9Кудай-Теңирим, Сенин атам Дөөткө айткан сөзүң аткарылсын! Жер топурагындай сан жетпеген элге Сен мени падыша кылып койдуң[+].


1010Эми бул элди башкарганга мага акыл менен билим бер, бул элдин алдында чыгып, кирип турайын. Анткени Сенин бул улуу элиңди ким башкара алат?»


11Кудай Сулайманга мындай деди: «Жүрөгүңдө ушундай каалоо болгону үчүн жана сен байлык, мал-мүлк, атак-даңк, кас душмандарыңдын жанын, ал тургай, узак өмүр да сурабастан, Мен сени падыша кылган элди башкарууга акыл менен билим сураганың үчүн,


12сага акыл да, билим да берем. Мен сага сенден мурунку, сенден кийинки падышаларда болбогон байлыкты, мал-мүлктү, атак-даңкты берем»[+].

13


Сулаймандын күчү жана байлыгы

Сулайман Гибондогу бийик жерден, жыйын чатырынан, Иерусалимге келди. Ал Ысрайылда падышачылык кылып турду.


14[•]Сулайман майдан арабаларын, атчан аскерлерди топтоду. Анын бир миң төрт жүз майдан арабасы, он эки миң атчан аскери бар эле. Ал аларды майдан арабалар коюлган шаарларга жана өзү жашаган шаарга, Иерусалимге жайгаштырды[+].


15Падыша Иерусалимде алтын жана күмүштөрдүн баасын таштын баасына теңеди. Кедр жыгачынын көптүгүнөн аны ойдуңда өскөн тыттын баасына теңеди.


16Аттарды Сулайманга Мисирден жана Кебейден алып келишчү. Падышанын соодагерлери аларды Кебейден акчага сатып алышчу[+].


17

#### 2

1


Сулаймандын ийбадаткана курууга даярдык көрүшү

[•]Сулайман Теңирдин ысымына арнап үй жана өзүнө падыша сарайын курууну ниет кылды.


2Сулайман жетимиш миң жүк ташуучуну, сексен миң таш сомдоочуну тоого жөнөтүп, алардын үстүнөн үч миң алты жүз көзөмөлчү койду.


3Сулайман Тир падышасы Хирамга киши жиберип, мындай деп айттырды: «Менин атам Дөөт үйүн куруп жатканда, кедр дарактарын кандай жөнөтсөң, мага да ошондой жөнөт[+].


4Мен Кудай-Теңиримдин ысымына арнап үй куруп жатам. Теңирдин алдында жыпар жыттуу зат түтөтүп туруш үчүн, нан тартуусун дайыма коюп туруш үчүн, ишемби күндөрү эртең менен да, кечинде да, ай жаңырган сайын, Кудай-Теңирибиздин майрамдарында чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды чалып туруш үчүн курулат. Булар Ысрайыл элине түбөлүккө осуятталган.


5Мен куруп жаткан үй – чоң үй, анткени Кудайыбыз Өзү улуу, бардык кудайлардан жогору[+].


6Аны асман менен асмандардын асманы сыйдыра албай жатканда, Ага арнап үй курууга кимдин күч-кубаты жетет? Ага арнап үй кургудай мен киммин? Анын алдында жыпар жыттуу зат түтөтүү үчүн эле куруп жатам[+].


7Ошондуктан мага алтындан, күмүштөн, жезден, темирден буюм жасаганды жана ачык кызыл, кочкул кызыл, жакут түстүү жип менен токуганды, ошондой эле оймо иштерин билген кишини жибер. Ал атам Дөөт даярдаган Жүйүт аймагы менен Иерусалимдеги менин чебер усталарым менен бирге иштесин[+].


8Мага Лебанондон кедр, кипарис, сандал жыгачтарын жөнөт, анткени мен сенин кулдарыңдын Лебанон дарактарын жакшы кыярын билем. Менин кулдарым сенин кулдарың менен бирге барышат.


9Мен өтө көп жыгачтарды даярдашым керек, себеби мен куруп жаткан үй чоң жана керемет жай болот.


10Бак кыя турган кулдарыңдын тамагына жыйырма миң кор буудай, жыйырма миң кор арпа, жыйырма миң бат шарап, жыйырма миң бат зайтун майын жөнөтөм».


11Тир падышасы Хирам кат аркылуу мындай деген жооп жөнөттү: «Теңир Өз элин сүйгөндүктөн, сени аларга падыша кылып койду»[+].


12Хирам дагы мындай деди: «Теңирге арнап үй жана өзүнө арнап падыша сарайын курууга ниеттенген, падыша Дөөткө ушундай акылман, түшүнүгү терең, акыл-эстүү уул берген, асман менен жерди жараткан ысрайылдыктардын Кудай-Теңирине даңк!


13Мен сага билимдүү, акылдуу Хурам-Абийди жиберип жатам[+].


14Ал – Дан уруусунун кыздарынан болгон бир аялдын уулу, атасы болсо Тир тургуну. Ал алтындан, күмүштөн, жезден, темирден, жыгачтан, асыл таштан буюм жасаганды, ачык кызыл, жакут түстүү, зыгыр, кочкул кызыл жип менен токуганды, оймо иштерин билет. Ал сенин чебер усталарың жана сенин атаң, менин мырза падышам, Дөөттүн чебер усталары менен бирге сен кандай иш тапшырсаң, ошонун бардыгын аткарат.


15Ал эми өзүң айткан арпа менен буудайды, шарап менен зайтун майларын, мырзам, кулдарыңа жөнөт.


16Биз сага канча керек болсо, ошончо Лебанон дарагын кыйып, салга жүктөп, деңиз аркылуу Жапага жеткиребиз. Андан ары Иерусалимге өзүң алып кетесиң»[+].

17


Ийбадаткананын курулушунун башталышы

Сулайман атасы Дөөт санагандан кийин келген Ысрайылдагы бардык келгиндерди санап чыкты, алардын саны жүз элүү үч миң алты жүз адам болду[+].


18

#### 3

1[•]Сулайман Иерусалимде, Мориа тоосунда Теңир үйүн кура баштады. Ал атасы Дөөткө Теңир көрсөткөн жерге, Дөөт даярдап кеткен жебустук Арабенанын кырманы турган жерге кура баштады[+].


2Ал өзүнүн падышачылык бийлигинин төртүнчү жылында, экинчи айдын экинчи күнүндө куруп баштады.


3Сулайман куруп жаткан Кудай үйүнүн пайдубалынын узундугу мурунку чен-өлчөм боюнча алтымыш чыканак, туурасы жыйырма чыканак болду.


4Үйдүн кире бериш бөлмөсүнүн узундугу имараттын туурасы сыяктуу эле жыйырма чыканак, ал эми бийиктиги жүз жыйырма чыканак болду. Анын ички бетин таза алтын менен каптады.


5Негизги имаратты кипарис жыгачтары менен каптап чыгып, анын үстүнөн эң жакшы алтын менен каптады да, анын бетине курма пальмасынын жалбырактары менен чынжырчаларды чыгарды.


6Кооздук үчүн, үйдүн дубалдарын асыл таштар менен каптады. Алтындар Парбайымдын алтындары эле.


7Үйдү, устундарын, босоголорун, дубалдарын, эшиктерин алтын менен каптады, дубалдарга керуптардын сүрөттөрү оюлуп жасалды.


8Анан ыйыктын ыйыгы бөлмөсүн жасады. Анын узундугу менен туурасы имараттын туурасы сыяктуу эле, жыйырма чыканак болду. Аны алты жүз талант таза алтын менен каптады.


9Мыктардын салмагы элүү шекел алтын болду. Ошондой эле үстүнкү бөлмөлөрдү да алтын менен каптады.


10Ыйыктын ыйыгы бөлмөсүнө эки керупту оюп жасап, аларды да алтын менен каптады[+].


11Керуптардын канаттарынын узундугу жыйырма чыканак болду. Беш чыканак өлчөмүндөгү бир канаты үйдүн дубалына жетип, беш чыканак өлчөмүндөгү экинчи канаты экинчи периштенин канаты менен тийишип турду.


12Ошондой эле экинчи керуптун беш чыканак канаты да дубалга жетип, беш чыканак экинчи канаты экинчи керуптун канаты менен тийишип турду.


13Бул керуптардын канаттары жыйырма чыканакка жайылып турду, буттары менен турган алардын жүздөрү ичкери карап турду.


14Жакут, ачык кызыл, кочкул кызыл түстүү кездемелерден жана зыгыр кездемеден көшөгө жасап, анын бетине керуптарды түшүрдү[+].

15


Эки жез мамы

Ийбадаткананын алдына узундугу отуз беш чыканак келген эки мамы орнотту, ар бир мамынын үстүнкү бөлүгүнүн узундугу беш чыканак эле[+].


16Ыйык жайдыкындай чынжырчаларды жасап, аларды мамылардын баш жагына койду. Жүз анар жемишин жасап, чынжырчалардын үстүнө койду.


17

#### 4

1


Ийбадатканага таандык нерселер

[•]Жезден узуну жыйырма чыканак, туурасы жыйырма чыканак, бийиктиги он чыканак болгон курмандык чалынуучу жай жасады[+].


2Жезден бир четинен экинчи четине чейин он чыканак, тереңдиги беш чыканак болгон чоң тегерек чара жасады. Чараны тегерете отуз чыканак чынжыр менен курчады[+].


3Чаранын астында тегерете, бардык тарабында жезден куюлган өгүздөр турган. Чараны тегерете он чыканак чара менен кошо куюлган эки катар өгүздөр турган.


4Үчөө түндүктү, үчөө батышты, үчөө түштүктү, үчөө чыгышты караган он эки өгүздүн үстүндө чара турду. Өгүздөрдүн арты чаранын астына кирип турду.


5Ал чаранын калыңдыгы алакандын жазысындай эле, жээктери чөйчөктүн четиндей, ачылган лилияга окшош жасалды. Анын сыйымдуулугу үч миң бат.


6Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктардын өрттөөгө даярдалган бөлүктөрүн жууш үчүн, он жез жуунгуч жасап, бешөөнү оң тарапка, бешөөнү сол тарапка койду. Чоң чараны болсо ыйык кызмат кылуучулар жуунуш үчүн жасады[+].


7Анан долбоордун негизинде он алтын чырактан жасап, бешөөнү ийбадаткананын оң тарабына, бешөөнү сол тарабына койду[+].


8Он үстөл жасап, бешөөнү ийбадаткананын оң тарабына, бешөөнү сол тарабына койду. Анан алтындан жүз чара жасады.


9Ыйык кызмат кылуучулардын короосун жана чоң короо жасады. Бул короолорго эшиктерди жасап, аларды жез менен каптады.


10Чоң чараны Кудай үйүнүн оң тарабына, түштүк-чыгышка орнотту.


11Хурам казандарды, калактарды, чараларды жасады. Ошентип, Хурам Сулайман падыша үчүн, Кудай үйүндө баштаган өзүнүн иштерин бүтүрдү:


12ал эки мамы, мамылардын башын курчаган эки таажы, мамынын башын курчаган эки таажы үчүн эки тор жасады,


13ар бир торго эки катардан төрт жүз анар жасап, мамылардын үстүндөгү таажыларды жапты.


14Ал жуунгучтарды, алардын астына дөңгөлөктүү койгучтарды,


15чоң чараны жана анын астындагы он эки жез өгүздү,


16чылапчындарды, калактарды, аш айрыларды жасады. Хурам-Абий Теңир үйү үчүн Сулайман падышага жалтылдаган жылма жезден бардык керектүү буюмдарды жасады.


17Падыша аларды Иордандын чет-жакасындагы Сукот менен Серейдат аралындагы чополуу жерге куюп жасады.


18Сулайман бул буюмдарды өтө көп жасагандыктан, канча салмактагы жез сарпталганын билишкен жок.


19Сулайман ошондой эле Кудай үйүнө бардык буюмдарды, алтындан курмандык чалынуучу жай жана нан тартуулары коюлчу үстөлдөрдү,


20мыйзам боюнча ыйыктын ыйык бөлмөсүнүн алдында күйгүзүп туруу үчүн таза алтындан чырактандар менен чырактарды,


21эң таза алтындан гүлдөрдү, чырактарды, кычкачтарды,


22

#### 5

1Ошентип, Сулаймандын Теңир үйү үчүн кылган бардык иштери бүттү. Сулайман атасы Дөөттүн Кудайга арнаган алтын, күмүш жана асыл буюмдарынын баарын Кудай үйүнүн казынасына берди.

2


Келишим сандыгынын ийбадатканага киргизилиши

[•]Ошондон кийин Сулайман Ысрайыл аксакалдарын, бардык уруу башчыларын, Ысрайыл уулдарынын уруу башчыларын Дөөттүн шаарынан, башкача айтканда, Сиондон Теңирдин келишим сандыгын көчүрүп келиш үчүн Иерусалимге чогултту[+].


3Жетинчи айда болгон бул майрамда бардык ысрайылдыктар падышанын алдына чогулуп келишти.


4Ысрайылдын бардык аксакалдары келишти. Лебилер келишим сандыгын көтөрүштү.


5Келишим сандыгын, жыйын чатырын, андагы бардык ыйык буюмдарды ыйык кызмат кылуучулар менен лебилер көтөрүп жөнөштү.


6Сулайман падыша жана ага келген бүткүл Ысрайыл жамааты келишим сандыгынын алдында курмандыкка сан жеткис койлорду, букачарларды чалышты. Алардын көптүгүнөн санын тактоого мүмкүн эмес эле.


7Ыйык кызмат кылуучулар Теңирдин келишим сандыгын ийбадатканадагы өзүнүн ордуна, ыйыктын ыйык бөлмөсүнө, керуптардын канаттарынын астына көтөрүп келип коюшту.


8Келишим сандыгы турган жерге керуптар канаттарын жайып турган, алар келишим сандыгы менен анын шыргыйларын үстүнөн жаап турган[+].


9Ыйыктын ыйыгы бөлмөсүнүн кире беришинен шыргыйлардын баштары көрүнүп турчу, бирок сыртына чыкчу эмес. Алар ушул күнгө чейин ошол жерде турат.


10Келишим сандыгында Ысрайыл уулдары Мисирден чыкканда, Теңир алар менен келишим түзүп, Муса Хорепте салган эки таш лооктон башка эч нерсе жок болчу[+].

11


Теңирдин даңкы

Ыйык кызмат кылуучулар ыйык жайдан чыгышты. Анткени ыйык жайда болгон ыйык кызмат кылуучулардын баары кайсы топко киргенине карабастан, ыйыкталып калышчу[+].


12Ырчы лебилердин бардыгы, башкача айтканда, Асап, Эйман, Жедутун жана алардын балдары менен бир туугандары зыгыр буласынан токулган кийим кийишип, жез табак, арфа, лира менен курмандык чалынуучу жайдын чыгыш тарабында турушту, алар менен бирге жүз жыйырма ыйык кызмат кылуучу сурнай тартып турду[+].


13Сурнайчылар менен ырчылар бир кишидей болуп, Теңирди мактап, даңктап жатышты. Алар сурнай тартып, жез табак кагып, музыкалык аспаптарда ойноп, Теңирди: «Ал ырайымдуу, Анын ырайымы түбөлүктүү», – деп даңкташты. Ошондо Теңирдин үйү булутка толду[+].


14

#### 6

1


Сулаймандын элге кайрылуусу

Ошондо Сулайман: «Теңир караңгылыкта жашоону кааларын айткан[+].


2Мен болсо Сен жашай турган үй курдум, Сен түбөлүк болуп турушуң үчүн жай даярдадым», – деди.


3[•]Анан падыша өзүнүн алдында турган бардык ысрайылдыктарга бурулуп, мындай деп батасын берди:[+]


4«Менин атам Дөөткө айткан сөзүн азыр Өз колу менен орундаткан ысрайылдыктардын Кудай-Теңирине даңк! Ал мындай деп айткан эле:


5“Мен Өз элимди Мисир жергесинен алып чыккан күндөн тартып, Өзүмдүн ысымым тура турган үйдү куруш үчүн Ысрайыл тукумунан бир да шаарды тандап алган эмесмин жана Өзүмдүн Ысрайыл элимди башкара турган адамды да тандап алган эмесмин.


6Бирок Өзүмдүн ысымым туруш үчүн, Иерусалимди тандап алдым жана Өз элим Ысрайылды башкарыш үчүн, Дөөттү тандап алдым”[+].


7Менин атам Дөөттүн Ысрайылдын Кудай-Теңиринин ысымына арнап үй курам деген ою бар эле[+].


8Бирок Теңир менин атам Дөөткө мындай деген: “Сенин Менин ысымыма арнап ийбадаткана курайын деген оюң бар, жүрөгүңдө мындай ойдун болгону жакшы.


9Бирок ийбадаткананы сен курбайсың, Менин ысымыма арнап ийбадаткананы сенин тукумуңан чыккан уулуң курат”[+].


10Теңир Өз оозунан чыккан сөздү аткарды: Теңир айткандай, Дөөт атамдын ордуна мен келдим, Ысрайылдын тагына отурдум жана ысрайылдыктардын Кудай-Теңиринин ысымына арнап үй курдум[+].


11Ал үйгө Теңирдин Ысрайыл уулдары менен түзгөн келишими салынган Теңирдин келишим сандыгын койдум».

12


Сулаймандын сыйынуусу

[•]Сулайман Теңирдин курмандык чалынуучу жайынын жанында, бүткүл Ысрайыл жыйынынын алдында туруп, колдорун асманга көтөрдү[+].


13Анткени ал жезден узундугу беш чыканак, туурасы беш чыканак, бийиктиги үч чыканак болгон секиче жасап, короонун дал ортосуна орноткон. Ошонун үстүндө туруп, бүткүл Ысрайыл жамаатынын алдында тизе бүгүп, колдорун асманга көтөрдү.


14Анан мындай деди: «Теңир, ысрайылдыктардын Кудайы! Асманда да, жерде да Сендей Кудай жок. Чын жүрөктөн Сенин алдыңда жүргөн кулдарыңа ырайым кыласың, келишимиңди сактайсың[+].


15Сен Өз кулуң, менин атам Дөөткө айткан убадаңды орундаттың. Өз оозуңан чыккан убаданы бүгүн Өз колуң менен аткардың.


16Теңир, Ысрайылдын Кудайы! Өз кулуң, менин атам Дөөткө: “Сен Менин алдымда Менин мыйзамдарым боюнча кандай жүрсөң, сенин уулдарың да ошондой жүрсө, сенин тукумуңдан Менин көз алдымда Ысрайылдын тагында отурган адам үзүлбөйт”, – деп айткан убадаңды эми аткара көр[+].


17Эми Теңирим, Ысрайылдын Кудайы, Өз кулуң Дөөткө айткан сөзүң ордунан чыксын![+]


18Чындыгында, Кудай адамдар менен жерде жашамак беле? Сени асман, асмандардын асманы батыра албайт! Анан мен курган ийбадаткана батыра алмак беле![+]


19Бирок Теңирим, Кудайым, Өз кулуңдун сыйынуусуна, жалынып сураганына назар сал. Сенин алдыңда сыйынып жаткан кулуңдун сыйынуусуна жана өтүнүчүнө кулак сал.


20Өз ысымыңды орнотом деп убада берген ушул ийбадатканадан күн-түн дебей көзүңдү алба. Ушул жерден сыйынган кулуңдун сыйынуусун ук[+].


21Өз кулуңдун, Өз элиң Ысрайылдын ушул жерде сыйынган сыйынуусуна кулак сал. Өзүң турган жерден, асмандан кулак сал, кулак сала көр, ырайым кыла көр!


22Ким өз жакынына каршы күнөө кылса, аны ант бер деп талап кылышса, ал Сенин ушул ийбадатканаңда, курмандык чалынуучу жайдын алдында ант берсе,[+]


23Сен асмандан угуп, Өз кулдарыңа өкүм чыгар, айыптууну кылган күнөөсүнө жараша жазала, айыпсызды актыгына жараша акта.


24Сенин элиң Ысрайыл Сенин алдыңда кылган күнөөсү үчүн душман тарабынан талкаланганда, Сага кайрылып, Сенин алдыңда күнөөлөрүн мойнуна алып, ушул ийбадатканада Сага жалынып сыйынышканда,[+]


25асмандан алардын үнүн угуп, Өз элиң Ысрайылдын күнөөсүн кечир, аларды өздөрүнө, ата-бабаларына Өзүң берген жерге кайра алып кел.


26Сенин алдыңда кылган күнөөсү үчүн асман жабылып, жамгыр жаабай калганда, Сен аларды моюн сундургандыктан, алар ушул жерде Сенин алдыңда күнөөлөрүн мойнуна алышканда, күнөөлөрүнөн баш тартышканда,[+]


27Сен асмандан уга көр, Өз кулдарың менен Өз элиң Ысрайылдын күнөөсүн кечир, алар бара турган жакшы жолду көрсөтүп бер, элиңе Өзүң мурас кылып берген жерге жамгыр жаадыр[+].


28Жер үстүн ачарчылык, же жугуштуу оору, же ысык шамал, же коңур дат оорусу, же чегиртке, же курт-кумурска каптаганда, же душман аларды өз жеринде кысымга алганда, же кырсык, же кандайдыр бир дарт каптаганда,[+]


29бир киши же бүткүл Ысрайыл эли башына түшкөн кырсык менен кайгысын сезип, бул ийбадаткана жакка колдорун сунуп, сыйынган ар бир сыйынуусун, ар бир өтүнүчүн


30асмандан – Өзүң турган жерден ук, күнөөсүн кечир, ар кимге жүргөн жолуна жараша тиешесин бер, анткени Сен алардын жүрөгүн жакшы билесиң, адам баласынын жүрөгүн билесиң[+].


31Алар ата-бабаларыбызга Сен берген жерде жашап турган кезде, өмүрү өткөнчө Сенден коркушсун, Сенин жолуң менен жүрүшсүн.


32Атүгүл, Өз элиң Ысрайылдан болбогон бөтөн жерлик адам да Сенин улуу ысымың үчүн, Сенин сунулган колуң үчүн, Сенин күчтүү билегиң үчүн алыскы жерден келип, ушул ийбадатканада сыйынганда,[+]


33Өзүң турган асмандан ук, бөтөн жерлик адамдын Сенден сураганынын баарын аткар, Сенин ысымыңды жер жүзүндөгү бүт эл билсин, Өз элиң Ысрайыл Сенден кандай корксо, Сенден бардыгы ошондой корксун, мен курган үй Сенин ысымың менен аталганын бардыгы билсин.


34Сенин элиң Өзүң көрсөткөн жол менен душманга каршы чыкканда, Сен тандаган ушул шаарды жана Сенин ысымыңа арнап мен тургузган ийбадаткана жакты карап сыйынганда,


35Сен асмандан алардын сыйынуусун, өтүнүчүн ук, аларга керектүүсүн бер.


36Алар Сенин алдыңда күнөө кылганда (анткени күнөө кылбаган адам болбойт), Сен аларга каарданып, душмандарынын колуна салып бергенде, аларды алыс же жакын жерлерге туткундап кетишкенде,[+]


37алар туткунда жүргөн жеринде күнөөсүн түшүнүп, Өзүңө кайрылып: “Биз мыйзамсыздык кылып күнөө кетирдик, биз айыптуубуз”, – деп сыйынганда,[+]


38алар туткунда жүргөн жеринде чын жүрөгүнөн, жан-дилинен Сага кайрылып жалынганда, Сен алардын ата-бабаларына берген жерге, Сен тандап алган шаарга, Сенин ысымыңа арнап мен курган бул ийбадаткана жакка кайрылып сыйынышканда,[+]


39ошондо Сен асмандан, Өзүң турган жайдан алардын сыйынуусун, сураган өтүнүчүн ук, аларга керектүүсүн бер, Өз элиңдин Сенин алдыңда кылган күнөөсүн кечир.


40Оо Кудайым! Ушул жерден көзүңдү алба, ушул жерде сыйынган сыйынууларга кулак сал[+].


41Эми Кудай-Теңир, Өзүңдүн үйүңө, Сенин кудуреттүүлүгүңдү көрсөткөн келишим сандыгың турган жерге кел. Кудай-Теңир, Сенин ыйык кызмат кылуучуларың куткарылууну кийишсин, Сенин ыйыктарың Сенин ырайымыңа кубанышсын[+].


42

#### 7

1


Ийбадаткананын ыйыкталышы

[•]Сулайман сыйынып бүткөндө, асмандан от түшүп, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык менен башка курмандыктарды күйгүзүп кетти, үйдүн ичи Теңирдин даңкына толду[+].


2Ыйык кызмат кылуучулар Теңирдин үйүнө кире албай калышты, анткени Теңирдин үйү Теңирдин даңкына толуп турган болчу.


3Ысрайылдын бүт уулдары асмандан от түшкөнүн көрүп, Кудайдын даңкы үйгө толгонун көрүп, жерге, секичеге жүзтөмөндөп жыгылып таазим этишти. Анан Теңирди: “Ал ырайымдуу, Анын ырайымы түбөлүктүү”, – деп даңкташты[+].


4Падыша жана бүт эл Теңирдин алдында курмандык чала башташты.


5Сулайман падыша курмандыкка жыйырма эки миң букачар жана жүз жыйырма миң кой чалды. Падыша менен бүт эл Кудайдын үйүн ушинтип ыйыкташты.


6Ыйык кызмат кылуучулар өз кызматын аткарышты, лебилер Теңирди даңкташ үчүн, Дөөт падыша жасаган Теңирдин күү аспаптары менен турушту. Дөөт алар менен Теңирди мактап ырдачу, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү. Ыйык кызмат кылуучулар алардын алдында сурнай тартып турушту, бүт Ысрайыл эли туруп турду.


7Сулайман Теңир үйүнүн алдындагы короонун ички бөлүгүн да ыйыктады. Жезден жасалган курмандык чалынуучу жайга бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктар, нан курмандыктары, майлар батпай калгандыктан, ал бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды, тынчтык курмандыктарынын майларын ошол жерде өрттөдү[+].


8Ошол учурда Сулайман бүткүл Ысрайыл эли менен – Хаматтын кире беришинен Мисир дарыясына чейинки жерлерден келген көп эл менен жети күндүк чоң майрам өткөрдү[+].


9Ал эми сегизинчи күнү, майрамдан кийинки күнү ыйык чогулуш өткөрүштү, анткени курмандык чалынуучу жайды жети күн ыйыкташты жана жети күн майрамдашты.


10Падыша жетинчи айдын жыйырма үчүнчү күнү Теңир Дөөткө жана Сулайманга, Өз эли Ысрайылга көрсөткөн ырайымга кубанып, жүрөктөрү кубанычка, шаттыкка бөлөнгөн элди үй-жайларына коё берди.

11


Кудайдын кайрадан Сулайманга келиши

[•]Ошентип, Сулайман Кудайдын үйүн да, падыша үйүн да куруп бүттү. Сулайман жүрөгүндө Кудайдын үйү үчүн да, өз үйү үчүн да эмне кылам деп ойлосо, ошонун баарын ийгиликтүү бүтүрдү.


12Теңир Сулайманга түн ичинде келип, мындай деди: «Мен сенин сыйынууңду уктум жана ушул жерди Өзүмө курмандык чалынуучу үй катары тандап алдым[+].


13Мен асманды жаап коюп, жамгыр жаабай калганда, же жерди жегенге чегирткелерди каптатканда, же Өз элиме жугуштуу оору жибергенде,[+]


14Менин ысымым менен аталган Менин элим моюн сунса, сыйынса, Менин жүзүмдү издесе жана жаман жолдорунан кайтса, анда Мен алардын үнүн асмандан угуп, күнөөлөрүн кечирип, жерин дарттан айыктырам[+].


15Эми Мен ушул жерден көзүмдү албайм, ушул жерде сыйынган сыйынууларга кулак салам[+].


16Менин ысымым ушул үйдө түбөлүккө туруш үчүн, Мен аны тандап алып, ыйыктадым. Менин көздөрүм менен жүрөгүм дайыма ушул жерде болот[+].


17Сен атаң Дөөт Менин алдымда жүргөндөй жүрө турган болсоң, Мен сага буйругандарды аткара турган болсоң, Менин мыйзамдарым менен буйруктарымды сактай турган болсоң,


18анда Мен сенин атаң Дөөткө убада кылып: “Сенин тукумуңдан Ысрайылды башкарган адам үзүлбөйт”, – деп айткан убадам боюнча Сенин падышачылык тагыңды бекемдейм[+].


19Эгерде силер Мен берген мыйзамдар менен буйруктарыма моюн сунбай, алардан баш тартсаңар, башка кудайларга кызмат кылып, аларга таазим кылсаңар,


20анда Ысрайылды Өзүм берген жерден жок кылып, Өз ысымым менен ыйыктаган ушул ийбадаткананы таштап коём, аны бардык элдерге ылакап, күлкү кылам[+].


21Ушул улуу ийбадаткананын жанынан өтүп бара жаткан ар ким үрөйү уча: “Эмне үчүн Теңир бул жерди ушундай кылды, эмне үчүн ушул үйдү ушундай кылды?” – деп таң калышат[+].


22

#### 8

1


Сулаймандын даңктуу иштери

[•]Теңирдин үйү менен өз үйүн Сулайман жыйырма жылда куруп бүттү[+].


2Анан ал Хирам берген шаарларды кайрадан куруп, ал шаарларга Ысрайыл уулдарын отурукташтырды.


3Сулайман Хамат-Собага барып, аны каратып алды.


4Чөлгө Тадмор шаарын курду, ал азык-түлүк сактоо үчүн, Хаматка бардык шаарларды курду.


5Ал дубалдары бийик, дарбазалары, кулпулары бекем, чептүү жогорку Бейт-Хорон менен төмөнкү Бейт-Хоронду,[+]


6Баалатты жана Сулаймандын азык-түлүк сактоо үчүн курулган бардык шаарларын кайрадан курду. Майдан арабалар менен атчан аскерлер үчүн, ошондой эле Иерусалимде, Лебанондо жана өзүнө тиешелүү жерлерде курам деген бардык шаарларды курду.


7Ысрайыл уулдарынан болбогон хеттиктерден, аморлуктардан, периздиктерден, хибиликтерден жана жебустуктардан калган бардык элди,


8Ысрайыл уулдары тирүү калтырган алардын балдарынын бардыгын Сулайман бүгүнкү күнгө чейин эрксиз жумушчу кылып салган.


9Сулайман Ысрайыл уулдарын болсо өз жумуштарына иштеткен жок, алар аскерлер, аны кайтарган сакчылардын башчылары, майдан арабалардын, атчан аскерлердин башчылары эле[+].


10Сулайман падышанын эл башкарган башкы көзөмөлдөөчүлөрүнүн саны эки жүз элүү болду.


11Сулайман фараондун кызын Дөөттүн шаарынан ал үчүн курган үйгө көчүрүп келди. Себеби ал: «Ысрайыл падышасы Дөөттүн үйүндө аял жашабашы керек, анткени Теңирдин келишим сандыгы турган үй ыйык», – деди[+].


12Ошондон кийин Сулайман Мусанын осуяты боюнча, ар бир күндүн эрежеси менен ишембиде, ай жаңырганда жана жылына үч жолу: Ачыткысыз нан майрамында, Жумалар майрамында, Алачыктар майрамында бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды чалып туруу үчүн,[+]


13Кудай үйүнүн кире бериш бөлмөсүнүн алдында орнотулган Теңирдин курмандык чалынуучу жайына бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды чала баштады[+].


14Анан ал атасы Дөөттүн буйругу боюнча кызмат кылуу кезегин белгиледи. Ал ар бир күндүн мыйзамы боюнча Теңирди даңктап, ыйык кызмат кылуучулардын жанында кызмат кылып турушу үчүн, ыйык кызмат кылуучулардын кызмат кылуу кезегин, лебилердин кайтаруу кезегин белгиледи. Ошондой эле дарбазачылардын ар бир дарбазаны кайтаруу кезегин белгиледи. Анткени Кудайдын кишиси Дөөттүн буйругу ушундай болчу[+].


15Алар ыйык кызмат кылуучуларга, лебилерге, казынага карата берилген падышанын эч бир буйругун бузушкан жок.


16Теңирдин үйүнүн пайдубалын кургандан баштап, аны толук бүтүргөнгө чейин, Сулаймандын бардык иштери ушундай тартипте болду.


17Ошондон кийин Сулайман эдомдуктардын жериндеги деңиз жээгинде жайгашкан Этсион-Гебер менен Эйлатка жөнөдү[+].


18

#### 9

1


Шебалык падыша аял

[•]Шебалык падыша аял Сулаймандын атак-даңкын угуп, аны табышмак менен сынаш үчүн, көп байлыктары менен жыпар жыттуу заттар, көптөгөн алтын, асыл таштар жүктөлгөн төөлөрү менен Иерусалимге келди. Сулайманга келип, жүрөгүндө болгон бардык нерсе жөнүндө аңгемелешти[+].


2Сулайман анын болгон суроолоруна жооп берди. Ал жооп бере албай калган эч нерсе болгон жок.


3Шебалык падыша аял Сулаймандын акылмандыгын жана ал курган үйдү көрдү.


4Анын үстөл үстүндөгү тамактарын, кулдарынын турган үйлөрүн, кызматчыларынын адептүүлүгүн, алардын кийимдерин, шарап сунуучуларын, алардын кийимдерин, Теңир үйүндө бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды чалганын көрүп, падыша аял айран-таң калды.


5Ал падышага мындай деди: «Сенин кылган иштериң менен акылмандыгың жөнүндө өз жеримде уккандарым чын экен.


6Бирок келип өз көзүм менен көргөнгө чейин алардын сөзүнө ишенген жок элем. Мага сенин улуу акылмандыгыңдын теңи да айтылбаптыр, сен мен уккан сөздөрдөн артык экенсиң.


7Ар дайым алдыңда туруп, акылман сөздөрүңдү уккан адамдарың бактылуу, кызматчыларың да бактылуу.


8Сенин Кудай-Теңириңе алкыш! Ал сага ырайым көрсөтүп, Өз Кудай-Теңириңдин падышасы кылып, Өз тагына отургузду. Сенин Кудайың Ысрайылды сүйгөндүктөн, аны түбөлүккө бекемдөө үчүн, ага чындык менен бийлик кылсын деп, сени Өзү падыша койду»[+].


9Падыша аял падышага жүз жыйырма талант алтын, абдан көп жыпар жыттуу заттар менен асыл таштарды тартуу кылды. Шебалык падыша аял Сулайман падышага тартуу кылган жыпар жытуу заттардай жыпар жыттуу зат болгон эмес.


10Опирден алтын жүктөп келген Хирамдын кулдары менен Сулаймандын кулдары кызыл жыгачтарды да, кымбат баалуу асыл таштарды да алып келишти[+].


11Падыша бул кызыл жыгачтардан Теңирдин үйү менен падышанын үйүнүн тепкичтерин, ырчылар үчүн лираларды, арфаларды жасады. Мурун мындай нерселер Жүйүт жеринде болгон эмес.


12Сулайман падыша болсо шебалык падыша аялга ал өзү алып келген тартууларга окшобогон, ал каалаган, ал жактырган буюмдарды белек кылды. Падыша аял өз кулдары менен өз жерине жөнөп кетти.

13


Сулаймандын байлыгы

[•]Сулайманга бир жылда келген алтындын салмагы алты жүз алтымыш алты талантка барабар болчу.


14Андан тышкары, Сулайманга алтын менен күмүштү элчилер менен көпөстөр жана Аравиянын бардык падышалары, дубан башчылары да алып келип турушту.


15Сулайман алтындан балка менен согуп, эки жүз чоң калкан жасады, ар бир калканга алты жүз шекел алтын кетти.


16Алтындан балка менен согуп, дагы үч жүз чакан калкан жасады, ар бир калканга үч жүз шекел алтын кетти. Аларды падыша Лебанон дарагынан жасалган үйгө койду[+].


17Падыша пил сөөгүнөн чоң такты жасап, аны таза алтын менен каптады.


18Тактыга чыга турган алты алтын баскычты жана алтын бут койгучту тактыга бириктирип жасады, тактынын отургучунун эки тарабына чыканак койгучтарды жана алардын жанына эки арстанды жасады.


19Алты баскычтын эки тарабына он эки арстан жасады. Бир да падышачылыкта мындай такты болгон эмес.


20Сулайман падышанын суусундук иче турган идиштеринин бардыгы алтындан эле. Лебанон дарагынан курулган үйдөгү идиштер да таза алтындан болчу. Сулаймандын тушунда күмүш эч бааланчу эмес.


21Анткени Хирамдын кулдары падышанын кемелери менен Таршышка барып келишчү. Кемелер Таршыштан үч жылда бир жолу келчү, ал жактан алтын, күмүш, пилдин сөөктөрү, маймылдар менен тоос куштары алып келинчү[+].


22Ошентип, Сулайман падыша байлыгы, акылмандыгы жагынан жер жүзүндөгү бардык падышалардан ашып түштү[+].


23Кудай тарабынан берилген Сулаймандын акылмандуулугун угуш үчүн, жер жүзүндөгү падышалар аны издеп келишчү[+].


24Алардын ар бири жыл сайын өз атынан алтын-күмүш идиштерди, кийим-кечелерди, курал-жарактарды, жыпар жыттуу заттарды, аттар менен качырларды тартуулап келишчү.


25Сулаймандын аттары менен майдан арабалары үчүн төрт миң мамысы, он эки миң атчан аскери болгон. Аларды ал арабалар тура турган шаарларга жана Иерусалимге, өзү жашаган шаарга жайгаштырган[+].


26Ал Эфрат дарыясынан Пелишти жергесине чейинки, андан ары Мисир чегине чейинки бардык падышаларга үстөмдүк кылды[+].


27Падыша Иерусалимде күмүштөрдүн баасын таштын баасына теңеди. Кедр жыгачынын көптүгүнөн аны ойдуңда өскөн тыттын баасына теңеди.


28Аттарды Сулайманга Мисирден жана бүт жерлерден алып келишчү[+].

29


Сулаймандын көз жумушу

[•]Сулаймандын калган башка иштери, алгачкы да, акыркы да иштери Натан пайгамбардын жазууларында, шилолук Акиянын пайгамбарчылыгында жана көрөгөч Жоелдин Небаттын уулу Жаробам жөнүндө көргөн көрүнүштөрүндө жазылган.


30Сулайман Иерусалимде бүткүл Ысрайылга кырк жыл бийлик кылды.


31

#### 10

1


Ысрайылдын эки падышачылыкка бөлүнүшү

[•]Рехабам Шекемге жөнөдү, анткени бүт ысрайылдыктар аны падыша кылыш үчүн, Шекемге келишкен эле[+].


2Небаттын уулу Жаробам бул тууралуу угары менен Мисирден кайтып келди, анткени ал Сулаймандан качып, Мисирде жашап турган[+].


3Ага киши жиберип чакыртышты. Жаробам менен бүткүл Ысрайыл келип, Рехабамга мындай дешти:


4«Сенин атаң бизге оор моюнтурук салган, сен эми атаңдын бизге салган оор моюнтуругун жана оор жумушун жеңилдет, ошондо биз сага кызмат кылабыз»[+].


5Рехабам аларга: «Үч күндөн кийин мага кайра келгиле», – деди. Эл тарап кетти.


6Рехабам падыша атасы Сулайман тирүү кезинде анын алдында турган аксакалдар менен кеңешип, алардан: «Кандай кеңеш бересиңер, бул элге эмне деп жооп берейин?» – деп сурады.


7Алар: «Эгерде сен бул элге жакшы мамиле кылсаң, алардын көңүлүн алсаң, алар менен жакшы сүйлөшсөң, анда алар сага өмүр бою кул болушат», – дешти.


8Бирок ал аксакалдар айткан акылды укпай, өзүнүн алдында турган, өзү менен бирге өскөн жаш мырзалар менен кеңешти.


9Аларга: «Кандай кеңеш бересиңер, атаң башыбызга салган оор моюнтурукту жеңилдет деп жаткан элге эмне деп жооп берейин?» – деди.


10Аны менен бирге өскөн жаш мырзалар ага мындай дешти: «“Атаң бизди эзген, сен ал моюнтурукту жеңилдет”, – деген элге сен: “Атамдын белинен менин чыпалагым жоонураак,


11атам силерге оор моюнтурук салса, мен аны андан бетер оорлотом, атам силерди камчы менен сабаса, мен силерди тикенектүү камчы менен жазалайм”, – дегин».


12Жаробам менен бүт эл Рехабамга үчүнчү күнү келишти, анткени ал: «Үч күндөн кийин кайра келгиле», – деп айткан эле.


13Ошондо падыша аларга катаал жооп берди. Рехабам падыша аксакалдардын акылын укпай, жаш мырзалардын кеңеши боюнча мындай деди:


14«Атам силерге оор моюнтурук салган, мен аны андан бетер оорлотом, атам силерди камчы менен жазаласа, мен силерди тикенектүү камчы менен жазалайм».


15Ошентип, падыша элдин өтүнүчүн укпай койду, анткени бул Теңирдин шилолук Акия аркылуу Небаттын уулу Жаробамга айткан сөзү ордунан чыгышы үчүн, Кудайдан болгон эле[+].


16Падыша алардын сөзүн укпай койгонун көргөн ысрайылдыктардын баары ага: «Дөөттө биздин кандай үлүшүбүз бар? Жышайдын уулунда үлүшүбүз жок. Өз үйүңөргө тарагыла, Ысрайыл! Эми өз урууңду бил, Дөөт», – дешти. Ысрайылдыктар үйлөрүнө тарап кетишти[+].


17Рехабам Жүйүт шаарларында турган Ысрайыл уулдарына гана падыша болуп калды.


18Рехабам Адонурам башчыны салык чогултканы жибергенде, Ысрайыл эли аны таш бараңга алып өлтүрдү. Рехабам падыша арабасына отуруп, Иерусалимге качып жөнөдү[+].


19

#### 11

1


Шемаянын пайгамбарчылыгы

Рехабам Иерусалимге келип, Ысрайыл менен согушуп, падышалыгын кайрып алыш үчүн, Жүйүт менен Бенжеминдин тукумунан жүз сексен миң тандамал аскер жыйнады.


2Кудайдын кишиси Шемаяга Теңирден мындай деген сөз айтылды:[+]


3«Жүйүт падышасы, Сулаймандын уулу Рехабамга жана Жүйүт менен Бенжемин тукуму болгон бүт ысрайылдыктарга мындай дегин:


4Теңир мындай айтты де: Бир туугандарыңарга каршы чыкпагыла, алар менен согушпагыла. Ар кимиңер өз үйүңөргө кайткыла, анткени муну Мен кылып жатам». Алар Теңирдин айтканына тил алып, Жаробамга каршы барбай, үйлөрүнө кайтышты.

5


Рехабамдын шаарларды бекемдеши

Рехабам Иерусалимде жашап турду. Ал Жүйүт аймагынын шаарларын дубалдар менен курчады[+].


6Жүйүт аймагындагы жана Бенжеминдеги шаарларды: Бейт-Лехемди, Эйтамды, Текояны,


7Бейт-Сурду, Сохону, Адуламды,


8Гатты, Марейшаны, Зупту,


9Адорайымды, Лакишти, Азейканы,


10Сораны, Айалонду, Хебронду чыңдады.


11Ал бул шаарлардын чептерин бекемдеп, аларга башчыларды койду жана дан азыктары, дарак майлары менен шараптар үчүн кампаларды курду.


12Ар бир шаарга калкандарды, найзаларды берип, абдан бекемдеди. Анын карамагында Жүйүт менен Бенжемин калды.

13


Ыйык кызмат кылуучулар менен лебилердин Ысрайылдан Жүйүт аймагына кетиши

Ысрайыл жергесинде турган ыйык кызмат кылуучулар менен лебилер ар тараптан ага келип кошулушту.


14Анткени лебилер шаарлардын жанындагы өздөрүнүн жайыттарын жана ээлик жерлерин таштап, Жүйүт аймагына жана Иерусалимге келишти. Аларды Жаробам менен анын уулдары Теңирге кызмат кылуудан четтетип,[+]


15өзү жасаган бийик жерлердеги бутканаларга да, текелерге да, букачарларга да буткана кызматчыларын койгон болчу[+].


16Лебилердин артынан Ысрайылдын бардык урууларынын ичинен Ысрайылдын Кудай-Теңирин издеш үчүн жүрөгүн бургандар ата-бабаларынын Кудай-Теңирине курмандык чалыш үчүн Иерусалимге келишти.


17Алар жүйүттөрдүн падышалыгын бекемдеп, Сулаймандын уулу Рехабамды үч жыл колдошту, анткени алар үч жыл Дөөт менен Сулаймандын жолун жолдошту.

18


Рехабамдын үй-бүлөсү

Рехабам Дөөттүн уулу Жеримоттун кызы Махалатты аялдыкка алды. Махалаттын энеси Жышайдын уулу Элийаптын кызы Абикейил эле[+].


19Абикейил ага Жейуш, Шемария, Заама деген уулдарды төрөп берди.


20Андан кийин ал Абышаломдун кызы Мааханы алды. Ал аялы ага Абиям, Атай, Зиза жана Шеломит деген балдарды төрөп берди.


21Рехабам бардык аялдары менен күң аялдарынын ичинен Абышаломдун кызы Мааханы жакшы көрчү. Рехабамдын он сегиз аялы жана алтымыш күң аялы болгон, алардан жыйырма сегиз уул жана алтымыш кыз төрөлгөн.


22Рехабам Мааханын уулу Абиямды бир туугандарынын үстүнөн үй башчысы жана төрө кылып койду, анткени аны падыша кылгысы келди[+].


23

#### 12

1


Рехабамдын Теңир жолунан четтеп кетиши

[•]Рехабамдын бийлиги чыңдалып, күч-кубаттуу болгон кезде, ал Теңирдин мыйзамдарын таштады жана аны менен кошо бүт Ысрайыл эли да таштады.


2Рехабамдын падышачылыгынын бешинчи жылында Мисир падышасы Шишак Иерусалимге каршы бет алды (анткени алар Теңирден четтеп кетишкен)[+].


3Ал бир миң эки жүз майдан арабасы жана алтымыш миң атчан аскери менен кол салды. Аны менен кошо Мисирден эсепсиз көп луптуктар, суктуктар, эфиопиялыктар келишти.


4Ал Жүйүт аймагындагы чыңдалган шаарларды каратып алып, Иерусалимге келди[+].


5Ошондо Шишактан качып, Иерусалимге келген Жүйүт аймагынын төрөлөрүнө жана Рехабамга Шемая пайгамбар келип, мындай деди: «Теңир мындай дейт: “Силер Мени таштап койгондуктан, Мен силерди Шишактын колуна салып берем”»[+].


6Ошондо жүйүт төрөлөрү менен падыша моюн сунуп: «Теңир адилет!» – дешти[+].


7Теңир алардын моюн сунганын көргөндө, Шемаяга Теңирден мындай деген сөз болду: «Булар моюн сунушту, аларды кырып жок кылбайм, жакында куткарам, Иерусалимге Шишактын колу менен каарымды төкпөйм.


8Бирок Мага кызмат кылуу кандай экенин жана жердеги падышаларга кызмат кылуу кандай экенин билиши үчүн, алар ага кул болушат».


9Мисир падышасы Шишак Иерусалимге кирип, Теңир үйүндөгү казыналар менен падыша үйүндөгү байлыктарды алды. Сулайман жасаган алтын калкандар менен буюмдардын бардыгын алды[+].


10Падыша Рехабам алардын ордуна жез калкандарды жасап, падыша үйүн кайтарган сакчылардын башчыларынын колуна берди.


11Падыша Теңир үйүнө киргенде, сакчылар аларды көтөрүп келип, кайра сакчылардын бөлмөсүнө алып кетишчү.


12Ал моюн сунгандан кийин, Теңир каарданганын токтотту, анын тукумун биротоло жок кылган жок, анткени Жүйүт аймагында жакшы нерсе бар эле[+].

13


Рехабамдын көз жумушу

[•]Рехабамдын падышалыгы чыңдалып, Иерусалимде падышачылык кыла берди. Рехабам падыша болгондо кырк бир жашта эле. Теңир Өзүнүн ысымын орнотуш үчүн, Ысрайылдын бардык урууларынын ичинен Өзү тандап алган Иерусалим шаарында он жети жыл бийлик кылды. Анын энесинин аты – Наама, ал амондук болчу.


14Ал жаман иштерди кылды, анткени жүрөгүн Теңирди издөөгө бурган жок.


15Рехабамдын алгачкы жана акыркы иштери Шемая пайгамбардын жазууларында жана көрөгөч Ыданын санжырасында жазылган. Рехабам өмүр бою Жаробам менен согушуп келди[+].


16

#### 13

1


Абиямдын Жаробам менен согушушу

[•]Жаробамдын падышачылыгынын он сегизинчи жылында Абиям жүйүттөргө падыша болду.


2Ал Иерусалимде үч жыл падышачылык кылды. Анын энеси гибалык Уриелдин кызы Михая эле. Ошол кезде Абиям Жаробам менен согушту.


3Абиям согушка эр жүрөк адамдардан, төрт жүз миң тандамал адамдардан турган аскерин алып чыкты. Жаробам дагы тандалган, эр жүрөк адамдардан турган сегиз жүз миң аскери менен чыкты.


4Ошондо Абиям Эпрайым тоолорунун бири Семарайым тоосунун чокусуна чыгып, мындай деди: «Жаробам менен Ысрайыл эли, мени уккула!


5Силер Ысрайылдын Кудай-Теңиринин туз келишими боюнча Ысрайылдын үстүнөн болгон падышачылыкты Дөөткө жана анын уулдарына түбөлүккө бергенин билбейсиңерби[+]?


6Бирок Дөөттүн уулу Сулаймандын кулу, Небаттын уулу Жаробам өз мырзасына каршы болуп, козголоң чыгарды[+].


7Анын тегерегине жеңил ойлуу, бузулган адамдар топтолуп, Сулаймандын уулу Рехабамга каршы чыгышты. Рехабам жаш, күч-кубаты аз болгондуктан, аларга туруштук бере албай калды.


8Силер эми Дөөттүн уулдарынын колунда турган Теңирдин падышачылыгына каршы тура алабыз деп ойлоп жатасыңар, анткени силер көпсүңөр, Жаробам силерге кудай кылып берген алтын букачарларыңар бар[+].


9Теңирдин ыйык кызмат кылуучуларын, Арундун уулдарын жана лебилерди кубалап, бөтөн жердин элине окшоп, өзүңөргө ыйык кызмат кылуучуларды коюп алган силер эмес белеңер? Өзүн арноо үчүн букачар, жети кочкор алып келген ар кимди силер жалган кудайларыңар үчүн ыйык кызмат кылуучу кылып аласыңар[+].


10Ал эми биздин Кудай-Теңирибиз бар. Биз Аны таштаган эмеспиз, Теңирге Арундун уулдары, ыйык кызматчылар кызмат кылып жатышат. Лебилер да өз кызматтарын аткарып жатышат.


11Алар ар күнү эртең менен да, кечинде да Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды чалышат, жыпар жыттуу заттарды түтөтүшөт, таза алтындан жасалган үстөлдүн үстүнө нан курмандыктарын коюшат, ар күнү кечинде күйүп туруш үчүн, алтын чырактан менен анын чырактарын күйгүзүшөт, анткени биз өз Кудай-Теңирибиздин буйруктарын ыйык сактайбыз, ал эми силер болсо Аны таштап койдуңар.


12Биздин башчыбыз – Кудай. Анын ыйык кызмат кылуучулары силерге каршы сурнай тартышат. Ысрайыл уулдары! Ата-бабаларыңардын Кудай-Теңирине каршы согушпагыла, анткени ийгиликке жетпейсиңер»[+].


13Ошол арада Жаробам алардын артына аскерлерин жөнөтүп, буктурма койдурду. Ошентип, өзү жүйүттөрдүн бет алдында турду, буктурма болсо алардын артында эле.


14Жүйүттөр артын карашса, алдынан да, артынан да сокку уруп жатышыптыр. Ошондо алар Теңирге жалынып жиберишти, ыйык кызмат кылуучулар болсо сурнайларын тартып жиберишти.


15Жүйүттөр кыйкырышты. Жүйүттөр кыйкырганда, Кудай Абиям менен Жүйүттүн көз алдында Жаробамды жана бардык ысрайылдыктарды талкалады.


16Ысрайыл уулдары жүйүттөрдөн качып жөнөштү, Кудай аларды жүйүттөрдүн колуна салып берди.


17Абиям менен анын эли аларды аябай кырды. Ысрайылдын беш жүз миң тандамал адамы кырылды.


18Ошондон кийин Ысрайыл уулдары моюн сунушту. Жүйүт уулдары жеңишти, анткени алар өз ата-бабаларынын Кудай-Теңирине таянышкан.


19Абиям Жаробамдын артынан кууп, анын шаарларын каратып алды: Бейтелди жана анын карамагындагы шаарларды, Жешанды жана анын карамагындагы шаарларды, Эпрайинди жана анын карамагындагы шаарларды каратып алды.


20Жаробам Абиямдын тушунда күчүнө кирген жок. Аны Кудай өлтүрдү, ал өлдү[+].


21Абиям болсо күч алды. Ал он төрт аялга үйлөнүп, жыйырма эки уулдуу, он алты кыздуу болду.


22

#### 14

1


Аса падышанын эфиопиялыктарды талкалашы

Абиям көз жуумп, ата-бабаларына кошулду, аны Дөөттүн шаарына коюшту. Анын ордуна уулу Аса падыша болду. Анын тушунда ал жерде он жыл тынчтык болду.


2[•]Аса өз Кудай-Теңирине жаккан жакшы иштерди кылды.


3Ал башка кудайлардын курмандык чалынуучу жайларын, бийик жердеги бутканаларын четке какты, балбалдарын кыйратты, Ашейра мамыларын кыйды[+].


4Анан ал жүйүттөргө ата-бабаларынын Кудай-Теңирин издөөнү, Анын мыйзамдары менен буйруктарын аткарууну буйрук кылды.


5Жүйүттүн бардык шаарларындагы балбалдар менен күнгө арналган эстеликтерди алып таштады. Анын убагында падышачылык тынч болду.


6Ал Жүйүт аймагында бекем шаарларды курду, анткени ал жерде тынчтык өкүм сүрүп турган эле. Теңир ал жылдары бейкуттук бергендиктен, эч кандай согуш болгон жок[+].


7Ал жүйүттөргө: «Бул шаарларды куруп чыгалы да, аларды чептер менен, мунаралар менен, дарбазалар менен, кулпулуу эшиктер менен бекители. Жер азырынча биздики, анткени биз өз Кудай-Теңирибизди издедик. Биз Аны издегендиктен, Ал бизге бардык тараптан бейпилдик берди», – деди. Алар шаарларды куруп, ийгиликке жетишти.


8Асанын аскер күчтөрү өтө көп эле. Анын калкан, найза менен куралданган Жүйүт тукумунан үч жүз миң аскери, Бенжемин тукумунан жаа тартып, калкан менен куралданган эки жүз сексен миң эр жүрөк аскери бар эле.


9Эфиопиялык Зерак бир миллион аскери, үч жүз майдан арабасы менен Асанын аскерине каршы Марейшага келди[+].


10Аса ага каршы чыкты. Ал өзүнүн аскерлери менен Марейшанын жанындагы Сепата өрөөнүндө согушка даяр турду.


11Ошондо Аса Теңирге: «Теңир! Алдууга да, алсызга да Сен гана жардам бере аласың. Кудайым, Теңирим, бизге жардам бер, анткени биз Сага таянабыз, биз бул сансыз душманга каршы Сенин атыңдан аттандык. Теңир! Сен биздин Кудайыбызсың, адам Сага каршы чыга албайт», – деп кайрылды.


12Теңир эфиопиялыктарды Аса менен Жүйүттүн көз алдында талкалады. Эфиопиялыктар качып жөнөштү.


13Аса өз эли менен аларды Герарга чейин кууп барды. Эфиопиялыктар кырылды, эч ким тирүү калган жок, анткени алар Теңирдин алдында, Анын жоокерлеринин алдында кырылышты. Аса өз аскери менен эбегейсиз көп олжого ээ болду.


14Алар Герардын айланасындагы бардык шаарларды кыйратышты, анткени душманды Теңирдин коркунучу басты. Алар бардык шаарларды талап-тоноп, көп олжо алып кетишти[+].


15

#### 15

1


Кудай менен түзүлгөн келишимдин жаңыланышы

Ошондо Одейттин уулу Азарияга Кудайдын Руху түштү[+].


2Ал Асанын алдынан чыгып, мындай деди: «Аса, Жүйүт менен Бенжемин эли, мени уккула! Силер Теңир менен болсоңор, Ал силер менен болот! Эгерде силер Аны издесеңер, Аны табасыңар. Эгерде силер Аны таштасаңар, Ал силерди таштайт[+].


3Ысрайылдын чыныгы Кудайсыз, үйрөтүүчү ыйык кызмат кылуучусуз жана мыйзамсыз жашаган күндөрү көп болгон.


4Бирок ал эл кысталып-кыйналганда, Ысрайылдын Кудай-Теңирине кайрылып, Аны издегенде, Ал ага Өзүн ачып берген.


5Ошол учурда кире турганга да, чыга турганга да тынчтык болгон эмес, анткени жер жүзүндөгү бардык элдер чоң дүрбөлөңгө түшкөн.


6Бир эл бир эл менен, бир шаар бир шаар менен согушкан, анткени Кудай алардын башына ар кандай мүшкүл түшүрүп, дүрбөлөңгө салган[+].


7Бирок силер кайраттангыла, ындыныңарды өчүрбөгүлө, анткени кылган иштериңер үчүн сыйлык аласыңар»[+].


8Аса бул сөздөрдү жана пайгамбар Одейттин уулунун пайгамбарчылыгын укканда, кайраттанып, Жүйүт менен Бенжеминдин бүт жеринен, Эпрайым тоосундагы өзү басып алган шаарлардан бутпарастардын жийиркеничтерин жок кылып, Теңир үйүнүн алдында турган курмандык чалынуучу жайды калыбына келтирди.


9Жүйүт менен Бенжемин элин жана алардын арасында жашап жаткан Эпрайымдын, Менашенин, Шымондун тукумун чогултту. Анткени Кудай-Теңир аны менен экенин көргөн Ысрайылдыктардын көбү ал тарапка өтүп кетишти[+].


10Асанын падышачылык кылганына он беш жыл, үч ай болгондо, алар Иерусалимге чогулушту.


11Ошол күнү алар олжолоп келген малдардан: бодо малдан жети жүздү, майда малдан жети миңди Теңирге арнап курмандыкка чалышты[+].


12Алар ата-бабаларыбыздын Кудай-Теңирин чын жүрөктөн, жан-дилибиз менен издейбиз деп келишим түзүштү[+].


13Ал эми Ысрайылдын Кудай-Теңирин ким издебесе, ал кичине болобу, чоң болобу, эркек болобу, аял болобу, өлүшү керек[+].


14Алар сурнайлар менен мүйүздөрдүн жаңырыгы астында кыйкырып, Теңирге ант беришти.


15Бул антка бардык жүйүттөр сүйүнүштү, анткени алар Кудайга чын жүрөгүнөн ант беришкендиктен, Кудайды ынтаа коюп издешкендиктен, Ал Өзүн ачып берди. Теңир аларга бардык тараптан бейпилдик берди[+].


16Аса падыша өз энеси Мааханы Ашейра бурканын жасап алганы үчүн, ханышалыктан ажыратты. Аса падыша анын жасаган жыгач бурканын талкалап, майда бөлүктөргө бөлүп, Кидрон өрөөнүндө өрттөп жиберди[+].


17Ысрайылдагы бийик жердеги бутканалар жок кылынган жок. Бирок Аса өмүрүнүн акырына чейин жүрөгүн толугу менен Теңирге арнаган.


18Ал атасы арнаган тартууларды, өзүнүн тартууларын: алтын, күмүш, асыл идиштерди Кудайдын үйүнө алып кирди.


19

#### 16

1


Аса менен Бенадаттын ортосундагы келишим

[•]Асанын падышачылыгынын отуз алтынчы жылында Ысрайыл падышасы Бааша Жүйүт аймагына каршы көтөрүлдү. Жүйүт падышасы Асага эч ким өтүп кетпесин деп, Бааша Раманы кура баштады.


2Аса Теңирдин үйү менен падыша үйүнүн казынасынан алтын-күмүштөрдү алып чыгып, Дамаскта жашаган Сирия падышасы Бенадатка жөнөтүп, мындай деп айттырды:[+]


3«Менин атам менен сенин атаңдын ортосундагыдай, экөөбүздүн ортобузда да тынчтык келишими болсун. Мен сага алтын-күмүш жөнөттүм, Ысрайыл падышасы Бааша менен түзгөн келишимиңди буз, ал менин жанымдан артка чегинсин».


4Бенадат падыша Асанын тилин алып, өз аскер башчыларын Ысрайылдын шаарларына каршы жөнөттү. Алар Ийон, Дан, Абел-Майымды азык-түлүктөрүнүн баары сакталган Напталы шаарларын талкалашты.


5Бааша бул тууралуу укканда, Раманы курууну токтотту. Ошентип, ал өз ишин токтотту.


6Аса падыша жүйүттөрдүн баарын чогултуп, Баашанын курулуш үчүн колдонгон таштары менен жыгачтарын Рамадан ташып кетти да, алардан Гиба менен Миспаны курду.

7


Ханани пайгамбардын Асаны жемелеши

Ошол учурда көрөгөч Ханани Жүйүт падышасы Асага келип, ага мындай деди: «Сен өз Кудай-Теңириңе таянбай, Сирия падышасына таянгандыгың үчүн, Сирия падышасынын аскерлери колуңдан качып кутулуп кетти[+].


8Эфиопиялыктар менен луптуктар сага караганда күчтүү эмес беле, алардын майдан арабалары менен атчан аскерлери сансыз көп эмес беле? Бирок сен Теңирге таянгандыктан, Теңир аларды сенин колуңа салып берген[+].


9Анткени Теңир Өзүнө жүрөгүн толугу менен берген адамдарды колдош үчүн, бүт жер жүзүн карап турат. Сен азыр акылсыз иш кылдың. Ошон үчүн мындан ары сага каршы согуш болуп турат»[+].


10Аса көрөгөчкө ачууланып, аны зынданга камады. Ал ачуулангандыктан ушундай кылды. Ошол учурда Аса эл ичиндеги кээ бир адамдарды да кысымга алды[+].

11


Асанын оорушу жана көз жумушу

Асанын алгачкы жана акыркы иштери Жүйүт менен Ысрайыл падышаларынын китебинде жазылган.


12Падышачылыгынын отуз тогузунчу жылында, Асанын буту ооруп, бутунун оорусу өйдөлөп отуруп, жогорку мүчөлөрүнө жетти. Бирок ал ооруп жатканда, Теңирди издебей, дарыгерлерге кайрылды.


13Ошентип, Аса көз жуумп, ата-бабаларына кошулду, ал падышачылыгынын кырк биринчи жылында көз жумду.


14

#### 17

1


Жошапаттын падыша болушу

Асанын ордуна уулу Жошапат падыша болду. Ал ысрайылдыктар менен согушууга күч топтоду.


2Ал Жүйүт аймагынын чыңдалган бардык шаарларына аскерлерин койду. Жүйүттүн бардык жерлерине, атасы Аса каратып алган Эпрайымдын шаарларына күзөт аскерлерин койду[+].


3Теңир Жошапат менен болду, анткени ал өз атасы Дөөттүн алгачкы жолу менен жүрдү, Баалдарга табынган жок.


4Ал атасынын Кудайын издеп, Анын осуяты менен жүрдү, ал эми ысрайылдыктардын кылгандарын кылган жок[+].


5Теңир анын падышалыгын бекемдеди. Жүйүттөрдүн бардыгы ага тартууларын берип турушту. Ал көп байлыкка, атак-даңкка ээ болду.


6Ал Теңирдин жолунда кайраттанды. Ал бийик жерлердеги бутканаларды да, Жүйүт аймагындагы Ашейра мамыларын да алып таштады.


7Падышачылыгынын үчүнчү жылында ал өз төрөлөрү: Бен-Кайылды, Обадияны, Захарияны, Натанаелди, Михейди элди үйрөтүш үчүн, Жүйүттүн шаарларына жөнөттү.


8Аларга кошуп: Шемая, Нетания, Зебадия, Асаел, Шемирамот, Жонатан, Адония, Тобия, Тоб-Адония деген лебилерди жана Элишама, Жорам деген ыйык кызмат кылуучуларды жөнөттү.


9Алар Теңирдин мыйзам китебин өздөрү менен кошо алып жүрүп, Жүйүт аймагынын бардык шаарларын кыдырып, элди окутуп жатышты.

10


Жошапат падышанын күчү

Ошондо Жүйүт аймагынын тегерегиндеги жерлердин бардык падышачылыктарына Теңирден коркунуч туулду. Ошондуктан алар Жошапат менен согушушкан жок[+].


11Пелиштиликтер болсо Жошапатка тартууларды жана салыкка күмүшалып келишти. Аравиялыктар да майда малдан: жети миң жети жүз кочкор, жети миң жети жүз теке айдап келишти.


12Жошапат күч алгандан күч алып, Жүйүт аймагына чептерди азык-түлүк сактоо үчүн шаарларды курду.


13Анын Жүйүт шаарларында сактап койгон азык-түлүгү өтө көп эле, ал эми Иерусалимде эр жүрөк аскер адамдары турду.


14Алардын өз уруулары боюнча тизмеси: Жүйүттүн миң башылары: аскер башчы Адна, анын үч жүз миң эң мыкты жоокери болгон;


15Андан кийин аскер башчы Жоханан, анын эки жүз сексен миң жоокери болгон;


16Андан кийин Теңирге берилген Зихринин уулу Аматсия, анын эң мыкты эки жүз миң жоокери болгон;


17Бенжеминден: мыкты жоокер Элийада, анын калкан, жаа менен куралданган эки жүз миң жоокери болгон;


18Андан кийин Жейозабат турат, анын курал-жарактуу жүз сексен миң жоокери болгон;


19

#### 18

1


Ахап менен Михей пайгамбар

[•]Жошапат көп байлыкка, атак-даңкка ээ болду. Анан ал Ахап менен туугандашты[+].


2Ал бир нече жылдан кийин Самариядагы Ахапка барды. Ахап ага жана аны менен келген адамдарга көп бодо мал менен майда мал союп, аны Гилаттын Рамотуна кол салууга көндүрдү[+].


3Ысрайыл падышасы Ахап Жүйүт падышасы Жошапатка: «Мени менен Гилаттын Рамотуна барасыңбы?» – деди. Ал ага: «Сен кандай болсоң, мен да ошондоймун. Сенин элиң кандай болсо, менин элим да ошондой. Сени менен согушка барам!» – деди[+].


4Жошапат Ысрайыл падышасына: «Бүгүн Теңирден сура, Ал эмне дээр экен?» – деди.


5Ысрайыл падышасы пайгамбарлардан төрт жүз адамды чогултуп, аларга: «Гилаттагы Рамот менен согушууга барсак болобу же болбойбу?» – деди. Алар: «Баргыла, Кудай аны падышанын колуна салып берет» – деп айтышты[+].


6Жошапат: «Бул жерде дагы Теңирдин пайгамбары барбы? Ошондон сурап көрөлүчү», – деди[+].


7Ысрайыл падышасы Жошапатка: «Дагы бир киши бар, ал аркылуу Теңирден сурасак болот, бирок мен аны жактырбайм, анткени ал мен тууралуу жакшы пайгамбарчылык кылбайт, дайыма жаман пайгамбарчылык кылат. Ал – Жимланын уулу Михей», – деди. Жошапат: «Андай дебе, падыша», – деди.


8Ысрайыл падышасы бир эбнухту чакырып: «Тезирээк барып, Жимланын уулу Михейди алып кел», – деди.


9Ысрайыл падышасы менен Жүйүт падышасы Жошапат, ар бири өз тагында падыша кийимдерин кийип отурушту. Алар Самария дарбазасынын алдындагы аянтта отурушту, бардык пайгамбарлар алардын алдында пайгамбарчылык кылып жатышты.


10Кенаананын уулу Ситкия маңдайына темир мүйүздөрдү кармап туруп, мындай деди: «“Сен булар менен сириялыктарды өлтүрө сүзөсүң”, – деп жатат Теңир»[+].


11Пайгамбарлардын бардыгы пайгамбарчылык кылып: «Гилаттын Рамотуна бар, жеңишке жетесиң, Теңир аларды падышанын колуна салып берет», – дешти.


12Михейди чакырып келгени кеткен киши ага келип: «Пайгамбарлардын бардыгы бир ооздон падышанын жолу болот деп жатышат, сенин сөзүң да булардын айтканындай болсун, сен да жакшы сөз айт», – деди.


13Михей: «Теңир тирүү, Кудай эмне десе, мен ошону айтам», – деди[+].


14Анан ал падышага келди, падыша ага: «Михей, биз Гилаттын Рамоту менен согушууга барсак болобу же болбойбу?» – деди. Тиги: «Баргыла, жеңишке жетесиңер, алар колуңарга салынып берилет», – деди.


15Падыша ага: «Мага Теңирдин атынан чындыкты гана айтышың үчүн, канча жолу ант бердирейин?» – деди.


16Михей мындай деди: «Бүт Ысрайыл уулдарынын кайтаруучусу жок жайылган койлордой тоо-тоого чачырап кеткенин көрдүм. Ошондо Теңир: “Булардын башчысы жок, ар кимиси өз үйүнө тынчтык менен кайтсын”, – деди»[+].


17Ошондо Ысрайыл падышасы Жошапатка: «Мен сага айтпадым беле, бул мен жөнүндө жакшы пайгамбарчылык кылбайт, жалаң гана жаман пайгамбарчылык кылат», – деди.


18Михей: «Теңирдин сөзүн уккула: Мен Өз тагында отурган Теңирдин Өзүн көрдүм, бардык асман кошуундары Анын оң кол тарабында да, сол кол тарабында да турушуптур[+].


19Теңир: “Гилаттын Рамоту менен согушууга барып, өлүшү үчүн, Ысрайыл падышасы Ахапты ким азгырат?” – деди. Бири мындай, бири тигиндей деп айтышты.


20Теңирдин алдына бир рух келип: “Аны мен азгырам”, – деди. Теңир андан: “Эмне менен?” – деп сурады.


21Ал: “Мен чыгам да, анын пайгамбарларынын оозунда жалган рух болом”, – деди. Теңир: “Сен аны азгыра аласың, муну кыла аласың, бар, так ошондой кыл”, – деди.


22Мына эми Теңир сенин пайгамбарларыңдын оозуна жалган рухтун кирүүсүнө жол берди, Теңир сен жөнүндө жакшы нерсе айткан жок», – деди.


23Кенаананын уулу Ситкия келип, Михейди жаакка чаап: «Теңирдин Руху сен аркылуу сүйлөгүдөй, менден Ал кайсы жол менен кетип калды?» – деди.


24Ошондо Михей: «Мына, сен муну жашыныш үчүн бөлмөдөн бөлмөгө чуркап жүргөн күнү көрөсүң», – деди[+].


25Ысрайыл падышасы мындай деди: «Михейди алгыла да, шаар башчысы Амон менен падышанын уулу Жаашка алып барып,


26аларга: “Муну зынданга салгыла, мен аман-эсен кайтып келгенче, бир аз нан менен суу берип багып тургула”, – деп падыша айтты дегиле»[+].


27Ошондо Михей: «Эгерде сен аман-эсен келсең, анда Теңир мен аркылуу сүйлөгөн жок», – деди. Анан: «Муну баарыңар уккула, калайык!» – деди[+].

28


Ахаптын өлүшү

Ысрайыл падышасы Ахап менен Жүйүт падышасы Жошапат Гилаттын Рамоту менен согушууга жөнөштү.


29Ысрайыл падышасы Жошапатка: «Мен башка кийим кийип, салгылашка кирем, сен болсо өзүңдүн падыша кийимиңди кий», – деди. Ысрайыл падышасы башка кийим кийип, салгылашка кирди.


30Сирия падышасы өзүнүн майдан арабаларынын башчыларына: «Чоңу менен да, кичинеси менен да салгылашпагыла, Ысрайыл падышасы менен гана салгылашкыла», – деди.


31Майдан арабалардын башчылары Жошапатты көрүп: «Ысрайыл падышасы ушул», – деп ойлоп, аны менен салгылашуу үчүн курчоого алышты. Бирок Жошапат кыйкырып жиберди, Теңир ага жардамга келди, Кудай аларды андан буруп кетти.


32Майдан арабаларынын башчылары анын Ысрайыл падышасы эмес экенин көрүп, андан бурулуп кетишти.


33Ошол арада бир кишинин тартып жиберген жебеси капысынан Ысрайыл падышасына тийди. Жебе падыша кийип жүргөн сооттун бириккен жеринен өтүп кетип аны жарадар кылды. Падыша арабакечине: «Артка тарт, мени аскерлердин арасынан алып кет, анткени мен жарадар болуп калдым», – деп айтты[+].


34

#### 19

1


Жейунун Жошапатты жемелеши

Жүйүт падышасы Жошапат Иерусалимдеги өз үйүнө тынчтык менен кайтты.


2Хананинин уулу көрөгөч Жейу Жошапат падышанын алдынан чыгып, ага мындай деди: «Эмне үчүн мыйзамсызга жардам бердиң, эмне үчүн Теңирди жек көргөндү жакшы көрдүң? Ушундай кылганың үчүн Теңир сага каарданып жатат[+].


3Бирок сенин жакшы иштериң да бар, анткени сен Жүйүт жериндеги Ашейра мамыларын жок кылдың, жүрөгүңдү Теңирди издөөгө бурдуң»[+].

4


Кудайга туура кызмат кылуунун калыбына келтирилиши

Жошапат Иерусалимде жашап турду. Ал Бейер-Шебадан Эпрайым тоосуна чейин жашаган элин кайра кыдырып, аларды ата-бабаларынын Кудай-Теңирине бурду.


5Жүйүт аймагындагы бардык чыңдалган шаарлардын ар бирине өз башкаруучуларын койду[+].


6Ал башкаруучуларга мындай деп айтты: «Силер эмне кылып жатканыңарды байкагыла. Силер адамдын эмес, Теңирдин өкүмүн чыгарып жатасыңар. Өкүм чыгарган иштериңерде Ал силер менен болот[+].


7Ошондуктан силерде Теңирдин коркунучу болсун. Абайлап иш жүргүзгүлө, анткени биздин Кудай-Теңирде адилетсиздик, эки жүздүүлүк, паракордук болбойт»[+].


8Жошапат Иерусалимде лебилерден, ыйык кызмат кылуучулардан, Ысрайылдын уруу башчыларынан Теңирдин сотун жүргүзүүгө жана талаш-тартыштарды чечүүгө дайындап, Иерусалимге кайтты[+].


9Жошапат аларга мындай деп буйрук кылды: «Кудайдан коркуп, берилгендик менен, таза жүрөгүңөр менен иштегиле[+].


10Өз шаарларында жашаган бир туугандарыңар кан төгүү тууралуу, же мыйзам тууралуу, же осуят, көрсөтмө, каада-салт тууралуу чыр-чатактары менен келишсе, алар Теңирдин алдында айыпка жыгылбас үчүн, өзүңөргө жана бир туугандарыңарга Теңирдин каары төгүлбөс үчүн, аларга акыл-насаат айткыла. Ушундай кылгыла, ошондо күнөөгө батпайсыңар[+].


11

#### 20

1


Жошапаттын сыйынуусунун жообу

Ошондон кийин мааптыктар менен амондуктар жана Маон өлкөсүнүн айрым адамдары Жошапат менен согушууга жөнөштү.


2Жошапатка: «Деңиздин ары жагынан, Сириядан сага каршы аттанган кара кол келе жатат, алар Хасатсон-Тамарга, башкача айтканда, Эйин-Гедиге келип калышты», – деп айтып келишти[+].


3Ошондо Жошапат коркуп, Теңирди издеш үчүн жүзүн бурду жана бүткүл Жүйүт аймагына орозо жарыялады[+].


4Жүйүттөр Теңирден жардам суроого жыйналышты. Алар Жүйүттүн бардык шаарларынан келип, жалынып-жалбарып, Теңирден жардам сурашты.


5Жошапат Теңир үйүнүн жаңы короосунун алдында, жүйүттөр менен иерусалимдиктердин арасында туруп, мындай деди:


6«Теңир, ата-бабаларыбыздын Кудайы! Асмандагы Кудай Сенсиң. Бардык элдердин падышачылыгына бир Өзүң бийлик кыласың, күч да, кубат да Өзүңдүн колуңда, Сага каршы чыккан эч ким туруштук бере албайт![+]


7Кудайыбыз, Өз элиң Ысрайылдын алдынан ушул жердин элин кууп чыккан, ал жерди Өзүңдүн досуң Ыбрайымдын тукумуна түбөлүккө берген Сен эмес белең![+]


8Алар бул жерге отурукташып, Сенин ысымыңа арнап, ыйык жай куруп, мындай дешкен:


9“Биздин башыбызга мүшкүл түшкөндө: жазалоочу кылыч, же жугуштуу оору, же ачарчылык түшкөндө, биз ушул үйгө, Сенин алдыңа келебиз, анткени бул үйдө Өзүңдүн ысымың турат. Кыйын-кысталышта биз Сени чакырсак, Сен биздин үнүбүздү угуп, куткарып каласың”[+].


10Азыр бул жерге амондуктар, мааптыктар жана Сеир тоосунда жашагандар келишти. Ысрайылдыктар Мисирден чыгып келе жатканда, Сен булардын жеринен өтпөгүлө дегенсиң, ошондуктан алар айланып өтүп, буларды тукум курут кылган эмес[+].


11Эми алар ошол жакшылыгыбызга жамандык менен жооп берип жатышат. Өзүң бизге мурастап берген, Өзүң ээлик кылган жерден бизди кууп чыкканы келишти.


12Кудайыбыз! Буларды Өзүң жазала. Анткени бизди каптап келе жаткан бул кара колго каршы турууга биздин күчүбүз жетпейт, эмне кыларыбызды билбейбиз, бирок биздин көзүбүз Сенде!»[+]


13Бүт Жүйүт эли бала-бакырасы, аялдары, эр жигиттери менен Теңирдин алдында турушту.


14Ошондо жамааттын ортосунда турган леби Жахазиелге Теңирдин Руху түштү. Жахазиел – Захариянын уулу, Захария – Бенаянын уулу, Беная – Жейелдин уулу, Жейел – Асаптын уулдарынан чыккан Матаниянын уулу[+].


15Ошондо ал мындай деди: «Жүйүттөр, Иерусалим тургундары жана падыша Жошапат, баарыңар уккула! Теңир силерге мындай дейт: Коркпогула, каптап келе жаткан кара колдон үрөйүңөр учпасын, анткени бул согуш силердики эмес, Кудайдыкы.


16Эртең аларга каршы чыгасыңар. Азыр алар Сис дөңсөөсүнө чыгып келе жатышат, силер аларды өрөөндүн аягынан, Жеруел чөлүнүн алдынан табасыңар.


17Бул жолу силер согушпайсыңар. Силер карап тургула, Теңирдин силерге жиберген куткаруусун көрөсүңөр. Жүйүт менен Иерусалим! Коркпогула да үрөйүңөрдү учурбагыла! Эртең аларга каршы чыгасыңар, Теңир силер менен болот»[+].


18Жошапат жерге жете таазим этти. Жүйүт эли менен Иерусалим тургундары да Теңирге таазим кылып, Анын алдына жыгылышты.


19Каат уулдары менен Корак уулдарынан чыккан лебилер туруп, катуу үн менен Ысрайылдын Кудай-Теңирин мактап ырдашты[+].


20Алар эртең менен эрте туруп, Текоя чөлүнө бет алышты. Алар жолго чыкканда, Жошапат өйдө туруп, мындай деди: «Жүйүттөр менен Иерусалим тургундары, мени уккула! Өзүңөрдүн Кудай-Теңириңерге ишенгиле, бекем тургула. Анын пайгамбарларына ишенгиле, ошондо ийгиликке жетесиңер»[+].


21Ал эл менен кеңешип, Теңирге ырдай турган ырчыларды койду. Аларды куралдуу аскерлердин алдында ыйыктыкты сактап: «Теңирди даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү!» – деп Теңирди даңазаласын деп койду[+].


22Алар жаңырык салып, Теңирди даңазалап бара жатканда, Теңир Жүйүт аймагындагыларга каршы келе жаткан амондуктар менен мааптыктардын жана Сеир тоосунда жашагандардын ыркын кетирип, ортосуна бүлүк түшүрдү. Алар кырылып калышты.


23Анткени амондуктар менен мааптыктар Сеир тоосунда жашагандарга каршы чыгышып, аларды өлтүрүштү. Аларды кырып бүткөндөн кийин, бири-бирин кырып салышты[+].


24Жүйүттөр чөлдөгү дөбөгө келгенде, калың колду карашса, өлүктөр экен, бир да тирүү жан калбаптыр.


25Жошапат эли менен олжону алганы келди. Алар абдан көп мал-мүлк, кийим-кече, кымбат баалуу асыл буюмдарды алышты. Олжонун көптүгүнөн көтөрө албай жатышты. Олжо ушунчалык көп болгондуктан, алар аны үч күн ташышты.


26Ал эми төртүнчү күнү Бата өрөөнүнө чогулуп, Теңирди даңкташты. Ошондуктан ал жерди бүгүнкү күнгө чейин Бата өрөөнү дешет.


27Жошапат башында турган Жүйүт аймагындагылар менен иерусалимдиктер артын карай, Иерусалимге кубаныч менен кайтышты, анткени Теңир аларга душманынын үстүнөн жеңиш берди.


28Алар Иерусалимдеги Теңирдин үйүнө арфа, лира, сурнай менен келишти.


29Жер жүзүндөгү бардык падышачылыктар Ысрайылдын душмандары менен Теңир Өзү салгылашканын угушканда, Кудайдан коркуп калышты[+].


30Ошентип, Жошапаттын падышалыгы тынчтанып калды. Анын Кудайы ага туш-тарабынан тынчтык берди[+].

31


Жошапаттын көз жумушу

[•]Жошапат Жүйүт аймагына мына ушундай падышачылык кылды. Ал падыша болуп такка отурганда, отуз беш жашта эле. Ал Иерусалимде жыйырма беш жыл падышачылык кылды. Анын энесинин аты Азуба, ал – Шилхинин кызы.


32Ал өз атасы Асанын жолу менен жүрүп, анын жолунан оңго да, солго да кыйшайган жок, Теңирге жаккан иштерди кылды.


33Бирок бийик жерлердеги бутканалар гана жок кылынган жок, эл да ата-бабаларынын Кудайына жүрөктөрүн толугу менен бура элек эле.


34Жошапаттын алгачкы жана акыркы иштери Ханани уулу Жейунун жазууларында жазылган, алар Ысрайыл падышаларынын китебине киргизилген[+].


35Бирок ошондон кийин Жүйүт падышасы Жошапат мыйзамсыз иштерди кылган Ысрайыл падышасы Ахазай менен келишим түздү.


36Аны менен келишим түзгөнүнүн себеби Таршышка жөнөтүш үчүн, кемелерди жасатуу керек эле. Кемелерди алар Этсион-Геберде жасашты.


37

#### 21

1Жошапат көз жуумп, ата-бабалары жаткан Дөөттүн шаарына коюлду. Анын ордуна уулу Жорам падыша болду.

2


Жорамдын Жүйүткө падыша болушу

Анын бир туугандары, Жошапаттын уулдары: Азария, Жехиел, Захария, Азария, Михаел, Шепатия. Булардын баары Жүйүт падышасы Жошапаттын уулдары эле.


3Атасы аларга алтын, күмүш, кымбат баалуу буюмдарды, Жүйүт аймагындагы чыңдалган шаарларды берди. Падышалыгын болсо, тун баласы болгондуктан, Жорамга берди.


4[•]Жорам такка отургандан кийин, бийлигин бекемдеди да, өзүнүн бардык бир туугандарын жана Ысрайылдын кээ бир төрөлөрүн кылычтап өлтүрдү.


5Жорам такка отурганда, отуз эки жашта болчу, ал Иерусалимде сегиз жыл падышачылык кылды.


6Ал Ысрайыл падышаларынын жолу менен жүрүп, Ахаптын тукуму кандай иш кылса, ошондой иш кылды, анткени Ахаптын кызы анын аялы эле, ошондуктан Теңирге жакпаган иштерди кылды[+].


7Бирок Теңир Дөөт менен түзгөн келишими үчүн, Дөөттүн тукумун кыйраткысы келген жок, анткени ага жана анын уулдарына түбөлүккө чырак берем деп убада кылган[+].


8Анын убагында Эдом Жүйүттүн бийлиги астынан чыгып, өзүнө падыша коюп алды[+].


9Жорам аскер башчылары менен, майдан арабалары менен жөнөдү. Анан ал түн ичинде туруп, аны курчап калган эдомдуктарды майдан арабаларынын башчылары менен кошо талкалады.


10Бирок Эдом бүгүнкү күнгө чейин Жүйүттүн бийлигинен чыгып кеткен. Ошол учурда анын бийлигинен Либна да чыкты, анткени ал өз ата-бабаларынын Кудай-Теңирин таштап салган.


11Ошондой эле Жүйүт аймагынын тоолоруна бутканаларды куруп, Иерусалимде жашагандарды жолунан адаштырып, жүйүт элин да азгырды.


12Ошондо ага Илияс пайгамбардан мындай кат келди: «Сенин атаң Дөөттүн Кудай-Теңири мындай дейт: Атаң Жошапаттын жолу менен жана Жүйүт падышасы Асанын жолу менен жүрбөгөнүң үчүн,[+]


13тескерисинче, Ысрайыл падышаларынын жолу менен кетип, Жүйүт аймагындагыларды жана Иерусалимде жашагандарды Ахаптын тукуму жолдон адаштыргандай кылып адаштыргандыгың үчүн, кала берсе, атаңдын тукумун, сенден жакшы бир туугандарыңды өлтүргөнүң үчүн,[+]


14Теңир сенин элиңди, балдарыңды, аялдарыңды жана бүт мал-мүлкүңдү кырып жок кылат.


15Өзүңө болсо катуу ички оору жиберет, күн өткөн сайын ошол оорудан ички мүчөлөрүң түшө баштайт».


16Теңир Жорамга каршы пелиштиликтердин жана Эфиопияга жанаша жаткан аравиялыктардын рухун козгоду[+].


17Алар Жүйүт аймагына каршы чыгып, аны басып кирип, падышанын үйүндөгү бүт мүлктөрүн, аялдарын, балдарын чаап кетишти. Анын кенже уулу Ахазай гана калды.


18Ушундан кийин Теңир анын ички мүчөлөрүн айыкпас дартка кабылтты.


19Ал дарт күндөн күнгө күчөп, экинчи жылдын аягында ал дарттан анын бүтүндөй ички мүчөлөрү түшүп калды. Ал абдан кыйналып жатып өлдү. Эл анын аталарына кылгандай, жыпар жыттуу зат күйгүзгөн жок[+].


20

#### 22

1


Ахазайдын Жүйүткө падыша болушу

[•]Иерусалим тургундары атасынын ордуна анын кенже баласы Ахазайды падыша көтөрүштү, анткени анын агаларынын баарын аравиялыктар менен келген каракчылар өлтүрүп салышкан. Ошентип, Жүйүт падышасы Жорамдын уулу Ахазай падыша болду.


2Ахазай падыша болгондо жыйырма эки жашта эле, ал Иерусалимде бир жыл падыша болду. Анын энесинин аты – Аталея, ал Омринин кызы болчу[+].


3Ал да Ахап тукумунун жолуна түштү, анткени энеси ага мыйзамсыз иштерди кылууга кеңеш берчү.


4Ал Ахаптын тукумуна окшоп, Теңирге жакпаган иштерди кылды, анткени атасы өлгөндөн кийин, ал ага кеңешчи болуп калган, анын кеңештери аны өлүмгө алып келди[+].


5Ошондой эле алардын кеңеши боюнча ал Ысрайыл падышасы, Ахаптын уулу Жейорам менен Сирия падышасы Хазаелге каршы Гилаттын Рамотуна согушка барды. Жейорамды сириялыктар жарадар кылышты[+].


6Ал Сирия падышасы Хазаел менен согушуп жатканда, Рамада жарадар болуп, Изрейелге дарыланууга кайтып келди. Жүйүт падышасы Жорамдын уулу Ахазай Ахаптын уулу Жейорамды көргөнү Изрейелге келди, анткени ал ооруп жаткан.


7Бул Ахазайдын Жейорамга келип өлүшү үчүн Кудайдан болду. Анткени ал келери менен Жейорамга кошулуп, Нимши уулу Жейуга каршы чыкты, Жейуну болсо Теңир Ахаптын тукумун жок кылыш үчүн дайындаган.


8Жейу Ахаптын тукумун жазалап жатканда, Ахазайга кызмат кылган Жүйүттүн төрөлөрүн жана Ахазайдын бир туугандарынын балдарын көрүп, аларды да кырып салды[+].


9Ал Ахазайды тапкыла деп буйруду. Аны Самарияга жашынган жеринен таап алышып, Жейунун алдына алып келип өлтүрүп, көргө коюшту. Анткени ал Теңирге бүт жүрөгү менен берилген Жошапаттын баласы эле дешти. Ошентип, Ахазайдын тукумунан падыша боло алчу эч ким жок эле[+].

10


Аталея ханыша

[•]Ахазайдын энеси Аталея, уулунун өлгөнүн көрүп, Жүйүт уруусундагы падышанын тукумун бүт бойдон кырып салды[+].


11Бирок Жорам падышанын кызы Жешеба Ахазайдын уулу Жаашты өлтүрүлө турган падышанын уулдарынын арасынан уурдап чыгып, аны баккан аял менен кошо өзү жата турган бөлмөгө жашырып койду. Ошентип, Жорам падышанын кызы, ыйык кызмат кылуучу Жойаттын аялы, Ахазайдын карындашы Жешеба Жаашты Аталеядан жашырып койду. Ошондуктан Аталея аны өлтүрө албай калды.


12

#### 23

1


Аталеяга каршы көтөрүлүш

Бирок жетинчи жылы Жойат күч алып, жүз башчылар: Жерохам уулу Азария, Жоханан уулу Ысмайыл, Обейт уулу Азария, Адая уулу Маасея, Зихри уулу Элишапат менен келишим түздү.


2Алар бүткүл Жүйүт аймагын кыдырып, бардык Жүйүт аймагынын шаарларынан лебилер менен Ысрайыл тукумунун уруу башчыларын чогултуп, Иерусалимге келишти.


3Чогулган жыйын Кудай үйүндө падыша менен келишим түздү. Жойат аларга мындай деди: «Теңир Дөөттүн тукуму жөнүндө айткандай, падышанын уулу падыша болушу керек[+].


4Силер эми мындай кылгыла: ишембиде келе турган силердин ыйык кызмат кылуучуларыңар менен лебилериңердин үчтөн бир бөлүгү дарбазачы болуп босогодо турушат,[+]


5дагы үчтөн бир бөлүгүңөр падыша үйүндө, калган үчтөн бир бөлүгүңөр Жесот дарбазасында турасыңар. Ал эми бүт эл Теңир үйүнүн короосунда болот.


6Теңирдин үйүнө ыйык кызмат кылуучулар менен кызмат кылган лебилерден тышкары эч ким кирбесин. Алар гана кирүүгө акылуу, анткени алар ыйыкталышкан. Калган эл Теңирдин үйүн кайтарып турсун.


7Лебилер падышаны туш тараптан курчап турушсун, ар биринин колунда курал болсун, ийбадатканага ким кирсе, ал өлтүрүлсүн. Падыша киргенде жана чыкканда, силер дайыма анын жанында болгула».


8Ыйык кызмат кылуучу Жойат кандай буйруса, лебилер менен бүт жүйүттөр так ошондой кылышты. Ар бири ишембиде келип, ишембиде кете турган өз адамдарын алып калышты, анткени ыйык кызмат кылуучу Жойат алмаша турган кезектин эч кимисин коё берген жок.


9Анан ыйык кызмат кылуучу Жойат Кудайдын үйүндөгү Дөөттүн курал-жарагын: найзалар менен чоң-кичине калкандарды жүз башыларга таратып берди.


10Колдоруна курал кармаган бүткүл элди ийбадаткананын оң жагынан сол жагына чейин тизип, курмандык чалынуучу жайдын жанына, үйдүн жанына, падышанын тегерегине койду.


11Анан падышанын уулун алып чыгып, башына таажы кийгизип, мыйзамдын көчүрмөсүн берип, падыша көтөрүштү. Жойат жана анын уулдары аны майлап: «Жашасын падыша!» – деп кыйкырышты[+].


12Падышаны жар салып чуркап жүргөн элдин үнүн угуп, Аталея Теңирдин үйүндөгү элге чыгып барды.


13Ошондо ал падышанын кире бериштеги мамынын жанында турганын, падышанын жанында төрөлөр, сурнайчылар турганын, бардык эл шаттанып, сурнай тартып, ырчылар музыкалык аспаптары менен ырдап, аны даңазалап жатканын көрдү. Аталея кийимдерин айрып: “Чыккынчылык! Чыккынчылык!” – деп кыйкырды[+].


14Ыйык кызмат кылуучу Жойат жүз башыларды чакырып алып, мындай деди: «Аны сыртка алып чыккыла, аны ээрчигендерди кылычтап салгыла». Ыйык кызмат кылуучу: «Аны Теңирдин үйүндө өлтүрбөгүлө», – деди.


15Ага жол бошотушту, ал падыша үйүнүн ат сарайынын кире беришине келгенде, аны ошол жерде өлтүрүп салышты[+].

16


Жойаттын өзгөртүүлөрдү киргизүүсү

Бул эл Теңирдин эли болушу үчүн, Жойат өзү менен падышанын жана бүт элдин ортосунда келишим түздү.


17Бүт эл Баалдын бутканасына барып, аны да, анын курмандык чалынуучу жайын да, таш буркандарын да талкалады. Анан алар Баалдын бутканасынын буткана кызматчысы Матанды курмандык чалынуучу жайлардын жанында өлтүрүштү[+].


18Жойат Теңир үйүндөгү кызматтарды Дөөт бөлүштүрүп кеткендей, Теңир үйүндөгү иштерди лебилер менен ыйык кызмат кылуучуларга тапшырды. Алар Мусанын мыйзамында жазылгандай, Дөөт айткан эреже боюнча ыр менен, кубаныч менен Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты өрттөш үчүн коюлду[+].


19Теңирдин үйүнө кандайдыр бир себептерден улам таза эмес болуп калган адам кирбеши үчүн, Теңир үйүнүн дарбазасына дарбазачыларды койду[+].


20Жүз башыларды, төрөлөрдү, эл башчыларын, ошол жердеги бардык элди алып, падышаны Теңирдин үйүнөн узатып чыкты. Алар жогорку дарбаза аркылуу падышанын үйүнө келишип, падышаны падышачылык такка отургузушту.


21

#### 24

1


Жааштын Жүйүткө падышачылык кылышы

[•]Жааш такка отурганда, жети жашта болчу, ал Иерусалимде кырк жыл падышачылык кылды. Анын энесинин аты Сибия эле, ал бейер-шебалык аял болчу.


2Ыйык кызмат кылуучу Жойат тирүү кезинде Жааш Теңирге жаккан иштерди кылды.


3Жойат ага эки аял алып берди, алардан ал уул-кыздуу болду.


4Ошондон кийин Жааштын жүрөгүнө Теңирдин үйүн жаңыртуу керек деген ой келди.


5Ал ыйык кызмат кылуучулар менен лебилерди чогултуп, аларга: «Жүйүт аймагынын шаарларын кыдыргыла, Кудайдын үйүн жыл сайын оңдоп туруу үчүн, бүт ысрайылдыктардан күмүш чогулткула. Бул ишке батыраак киришкиле», – деди. Бирок лебилер шашылган жок.


6Падыша алардын башчысы Жойатты чакырып, ага мындай деди: «Теңирдин кулу Муса менен Ысрайыл жамааты жыйын чатыры үчүн белгилеген алымды Жүйүт аймагынан, Иерусалимден чогултуп келүүсүн лебилерден эмне үчүн талап кылбай жатасың[+]?


7Анткени кудайсыз аял Аталея менен анын уулдары Кудайдын үйүн талап-тоноп бүтүшкөн. Теңирдин үйүнө арналгандардын баарын Баалга жумшашкан».


8Падыша буйрук берди, ошондо алар бир үкөк жасашып, аны Теңир үйүнүн сыртына, кире беришке коюшту.


9Алар Жүйүт аймагына жана Иерусалимге Теңирге арнап алым алып келүүнү буйрушту. Бул алымды Кудайдын кулу Муса чөлдө ысрайылдыктарга салган.


10Бардык башкаруучулар, бардык эл кубаныч менен тартууларды алып келип, үкөк толгуча салып жатышты[+].


11Лебилер үкөктү падыша кызматчыларына көтөрүп келгенде, алар күмүштүн көп экенин көрүштү. Ошондо падышанын катчысы менен башкы ыйык кызмат кылуучунун ишенимдүү кишиси келип, үкөктөгүнү төгүп, үкөктү өз ордуна койду. Алар күн сайын ушундай кылып, эң көп күмүш чогултушту.


12Аны падыша менен Жойат Теңир үйүндөгү жумушту башкаруучуларга берди. Алар Теңир үйүн оңдош үчүн, таш сомдоочуларды, жыгач усталарды жалдашты, ошондой эле Теңир үйүн бекемдеш үчүн, темир усталарды, жез усталарды жалдашты.


13Жумушчулардын башчылары ишти баштап, оңдоо ишин жүргүзүштү. Ошентип, алар Кудай үйүн мурунку калыбына келтиришти, аны бекемдешти.


14Жумуштардын бардыгын бүтүрүшкөндөн кийин, алар падыша менен Жойатка калган күмүштөрдү өткөрүп беришти. Андан Кудай үйүнө идиштерди, кызматка жана бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты алып келүүгө керектелүүчү идиштерди, табактарды, ошондой эле алтын-күмүш идиштерди жасашты. Жойаттын өмүрү өткүчө, Кудай үйүнө дайыма бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды алып келип турушту.

15


Жааштын Теңир жолунан четтеп кетиши

Жойат карылыгы жетип, өмүргө тоюп өлдү. Ал өлгөндө жүз отуз жашта болчу.


16Аны Дөөттүн шаарындагы падышалар жаткан жайга коюшту, анткени ал Кудай үчүн да, Кудай үйү үчүн да Ысрайылда жакшы иштерди кылган.


17[•]Бирок Жойаттын көзү өткөндөн кийин, Жүйүт төрөлөрү келип, падышага таазим кылышты. Ошондо падыша аларды уга баштады.


18Ошентип, алар ата-бабаларынын Кудай-Теңиринин үйүн таштап, Ашейра мамыларына, буркандарга табына башташты. Ушул күнөөсү үчүн Теңир Жүйүт менен Иерусалимге каарданды[+].


19Алар Теңирге кайрылыш үчүн, Теңир аларга пайгамбарларын жөнөттү. Пайгамбарлар аларга эскертишти, бирок алар укпай коюшту[+].


20Ыйык кызмат кылуучу Жойаттын уулу Захарияга Кудайдын Руху түштү, ал бийик жерге чыгып, эл алдында туруп, аларга: «Теңир мындай дейт: Силер эмне үчүн Теңирдин буйругун аткарбай жатасыңар? Силер ийгиликке жетпейсиңер, силер Теңирди таштап салдыңар, Ал да силерди таштап салат», – деди[+].


21Ошондо падышанын буйругу боюнча, Теңир үйүнүн короосунда ага каршы уюшуп, таш бараңга алышты[+].


22Жааш падыша өзүнө Захариянын атасы Жойаттын кандай жакшылык кылганын унутуп, анын уулун өлтүрдү. Ал өлүп бара жатып, мындай деди: «Теңир көрүп турат, Ал Өзү жазаласын»[+].


23Бир жылдан кийин ага Сирия аскерлери кол салды. Жүйүт аймагы менен Иерусалимге кирип барып, элдин арасындагы бардык төрөлөрдү кырып салышты. Алардан алынган олжолордун бардыгын Дамаск падышасына жөнөтүштү.


24Сириянын аскерлери анчалык көп болбосо да, Теңир алардын колуна сансыз көп аскерлерди салып берди, анткени бул эл өз ата-бабаларынын Кудай-Теңирин таштап койгон. Жааш ушундайга жазасын алды[+].

25


Жаашка каршы уюшуу

Алар аны оор жарадар кылып кетишкенден кийин, ыйык кызмат кылуучу Жойаттын уулунун каны үчүн, анын кулдары ага каршы уюшуп, аны жаткан төшөгүндө өлтүрүштү, ал ошол жерде өлдү. Аны Дөөт шаарына коюшту, бирок падышалар жаткан жайга коюшкан жок.


26Ага каршы кастык уюштургандар: амондук аял Шиматтын уулу Забат жана мааптык аял Шимриттин уулу Жейозабат болду.


27

#### 25

1


Аматсиянын Жүйүткө падышачылык кылышы

[•]Аматсия жыйырма беш жашында такка отуруп, жыйырма тогуз жыл Иерусалимде падышачылык кылды. Анын энесинин аты – Жейодан, ал иерусалимдик эле.


2Ал Теңирге жаккан иштерди кылды, бирок аларды бүт жүрөгү менен кылган жок.


3Анын падышачылык бийлиги бекемделген соң, падыша атасын өлтүргөн өз кулдарын өлтүрдү[+].


4Бирок алардын балдарын өлтүргөн жок, анткени Теңирдин Мусага берген мыйзам китебинде мындай деп жазылган: «Балдары үчүн аталары өлтүрүлбөсүн, аталары үчүн балдары өлтүрүлбөсүн, ар ким өз кылган кылмышы үчүн өлүм жазасына тартылсын»[+].

5


Эдом менен согушуу

Аматсия бардык жүйүт элин чогултту. Жүйүт жана Бенжемин урууларына миң башылар менен жүз башыларды койду. Алардын жыйырма жаштагыларын жана андан жогоркуларын эсептеп чыгып, найза, калкан көтөргөн, согушка жарактуу үч жүз миң адамды тандап алды[+].


6Ошондой эле жүз талант күмүшкө жүз миң жоокерди ысрайылдыктардан жалдап алды.


7Бирок Кудайдын кишиси ага келип, мындай деди: «Падыша! Сени менен Ысрайыл аскерлери барбасын, анткени Теңир ысрайылдыктар менен да, Эпрайымдын уулдары менен да эмес.


8Сен өзүң жалгыз бар, эрдик кылып майданга кир. Болбосо Кудай сени душмандын көз алдында кулатат, анткени колдой турган да, кулата турган да Кудай Өзү».


9Аматсия Кудайдын кишисине: «Ысрайыл аскерлерине мен берген жүз талант күмүштү эмне кылыш керек?» – деди. Кудайдын кишиси: «Кудай сага андан көптү бере алат», – деди.


10Ошондо Аматсия Эпрайым жеринен келген аскерлерди өз жерине кетириш үчүн бөлүп салды. Алар жүйүттөргө абдан ачууланып, өз жерлерине ачууланган бойдон кетишти.


11Аматсия болсо кайраттанып, өз элин баштап, Туздуу өрөөнгө жетип, Сеирдин он миң уулун кырып салды[+].


12Жүйүт уулдары алардын он миң адамын колго түшүрүп, аларды асканын чокусуна алып чыгып, кулатып жиберишти, алар талкаланышты[+].


13Аматсия согушка катыштырбай, кайра жөнөткөн аскерлер болсо Самариядан Бейт-Хоронго чейинки Жүйүт аймагынын шаарларына чачырап кетишти. Алар ошол шаарларга кол салып, үч миң адамды өлтүрүп, өтө көп олжого ээ болушту.


14Аматсия эдомдуктарды талкалап келгенден кийин, Сеир уулдарынын кудайларын алып келип, өзүнө кудай кылып койду да, аларга табынып, жыпар жыттуу зат түтөттү[+].


15Ошондо Теңир Аматсияга катуу каарданып, ага пайгамбарын жиберди. Пайгамбар ага: «Сен эмне үчүн сенин колуңдан өз элин куткара албаган бул элдин кудайларына табынасың?» – деди.


16Ал ушинтип айтканда, падыша ага: «Сени падышага кеңешчи кылып коюшту беле? Токтот! Болбосо сени өлтүрүп коюшат», – деди. Пайгамбар унчукпай туруп, кайра: «Кудай сени жок кылууну чечкенин билдим, анткени сен ушул ишти кылып, менин кеңешимди укпай койдуң», – деди.

17


Ысрайыл менен согушуу

Жүйүт падышасы Аматсия өзүнүн кеңешчилери менен кеңешип көрүп, Ысрайыл падышасы, Жейунун уулу, Жаахаздын уулу Жаашка киши жиберип: «Кел, жекеме-жеке беттешели», – деп айттырды.


18Ошондо Ысрайыл падышасы Жааш Жүйүт падышасы Аматсияга мындай деп айттырды: «Лебанондо өскөн тикенек Лебанондо өскөн кедрге киши жиберип: “Кызыңды менин балама аялдыкка бер”, – деп айттырыптыр. Бирок Лебанондогу жапайы жырткычтар өтүп, ал тикенекти тебелеп салышты[+].


19Сен: “Мен эдомдуктарды талкаладым”, – деп, текеберденип, өзүңдү-өзүң көтөрүп жатасың. Андан көрө үйүңдө эле отура бер. Коркунучтуу ишти баштап эмне кыласың? Өзүң менен кошо Жүйүт аймагын да өлтүрөсүң».


20Бирок Аматсия тил албады, анткени алар эдомдуктардын кудайларына табына баштагандыктан, аларды Жааштын колуна салып бериш үчүн, бул иш Кудайдан болду.


21Ысрайыл падышасы Жааш аттанып чыгып, Жүйүт падышасы Аматсия менен Жүйүт аймагындагы Бейт-Шемеште жекеме-жеке беттешти[+].


22Ошондо ысрайылдыктар Жүйүт аймагындагыларды талкалап салышты. Ар ким өз үйүнө качты.


23Ысрайыл падышасы Жааш Жаахаздын уулу, Жааштын уулу, Жүйүт падышасы Аматсияны Бейт-Шемеште туткунга түшүрүп, аны Иерусалимге алып келди. Анан Иерусалим дубалын Эпрайым дарбазасынан бурчтагы дарбазага чейин, төрт жүз чыканак уратты[+].


24Анан Обейт-Эдомдун көзөмөлүндөгү Кудай үйүнөн алтын-күмүштөрдү, кымбат идиштерди, падыша үйүнүн казынасын, башы барымтага алынган кишилерди алып, Самарияга кайтып келди[+].


25Жүйүт падышасы, Жааштын уулу Аматсия Ысрайыл падышасы, Жаахаздын уулу Жааш өлгөндөн кийин, дагы он беш жыл жашады.


26Аматсиянын калган иштери, алгачкысы да, акыркысы да Жүйүт жана Ысрайыл падышаларынын китептеринде жазылган.


27Аматсия Теңирден баш тарткандан кийин, Иерусалимде ага каршы чыккынчылык уюштурушту. Ошондо ал Лакишке качып кетти. Анын артынан киши жиберип, аны ошол жерде өлтүрүштү[+].


28

#### 26

1


Узиянын Жүйүткө падышачылык кылышы

[•]Бүткүл жүйүт эли чогулуп, он алтыга чыккан Узияны атасы Аматсиянын ордуна падыша кылып коюшту.


2Падыша көз жуумп, ата-бабаларына кошулду. Ошондон кийин Узия Эйлатты куруп, аны Жүйүткө кайрып алды[+].


3Узия он алты жашында такка отуруп, Иерусалимде элүү эки жыл падышачылык кылды. Анын энесинин аты – Жехолия, ал иерусалимдик эле.


4Ал атасы Аматсияга окшоп, Теңирге жаккан иштерди кылды[+].


5Ал Кудайдан коркууну үйрөткөн Захариянын тушунда Кудайга кайрылып турду. Ал Кудайга кайрылып турган убакта, Кудай аны ийгиликке жеткирип турду[+].


6Ал пелиштиликтер менен салгылашып, Гаттын, Жапненин, Азоттун дубалдарын талкалады. Азот аймагына жана пелиштиликтердин аймагына жаңы шаарларды курду.


7Пелиштиликтер менен, Гур-Баалда жашаган аравиялыктар менен жана мейуниттиктер менен болгон согушта Кудай ага жардам берди[+].


8Узияга амондуктар салык төлөп турушту. Анын ысымы Мисир жерине чейин жетти, анткени ал абдан күч-кубаттуу падыша болгон[+].


9Узия Иерусалимдин бурч-бурчундагы дарбазаларынын үстүнө, өрөөндү караган дарбазаларынын үстүнө жана бурчуна мунараларды куруп, аларды бекемдеди[+].


10Чөлгө да мунараларды салып, кудуктарды казды, анткени анын ойдо да, түздө да көп малы болгон. Тоолордо, Кармелде дыйкандары менен багбандары бар эле, анткени ал дыйканчылыкты жакшы көрчү.


11Узиянын кошуундарга бөлүнгөн согушка чыкчу мыкты аскерлери да болгон, аларды падышанын төрөлөрүнөн болгон Хананиянын жетекчилиги астында Жейел катчы менен Маасея көзөмөлчү санап чыгып, тизмеге каттаган.


12Тайманбас жоокерлерди башкарган уруу башчылардын саны эки миң алты жүз болгон.


13Алардын кол астында душманга каршы салгылашта падышага жөлөк боло турган, согушка жалтанбай кире турган үч жүз жети миң беш жүз аскери болгон.


14Узия бүт аскерлери үчүн калкандарды, найзаларды, туулгаларды, соотторду, жааларды, салмоор таштарды арбын даярдады.


15Ал Иерусалимдин мунараларына, бурчтарына акылдуу кишилер ойлоп тапкан жебе тарткан, таш ыргыткан куралдарды орнотту. Ошентип, анын атагы алыска кетти, анткени ал укмуштуудай коргонуп, күч-кубаттуу падыша болуп калды.

16


Узиянын мыйзамды бузгандыгы үчүн жазаланышы

Бирок күч-кубаттуу болуп калганда, анын жүрөгү менменсинип кетти, ошол анын өлүмүнө себеп болду. Ал өз Кудай-Теңиринин алдында кылмышкер болуп калды. Анткени ал жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жайда жыпар жыттуу зат түтөтүү үчүн, Теңирдин ийбадатканасына кирди.


17Ошондо башкы ыйык кызмат кылуучу Азария менен Теңирдин сексен адил ыйык кызмат кылуучусу анын артынан кирди.


18Алар падыша Узияга каршы болуп, мындай дешти: «Теңирге жыпар жыттуу зат түтөтө турган сен эмессиң, Узия, бул иш – жыпар жыттуу зат түтөтүүгө арналган ыйык кызмат кылуучулардын, Арундун уулдарынын иши. Ыйык жайдан чыгып кет, сен мыйзамда жок ишти кылдың, бул иш үчүн Кудай-Теңирден сага урмат көрсөтүлбөйт»[+].


19Ошондо колуна жыпар жыттуу зат түтөтө турган чөйчөктү кармап турган Узиянын ачуусу келди. Ал ыйык кызмат кылуучуларга ачууланган кезде, Теңирдин үйүндөгү жыпар жыттуу зат түтөтүлө турган жайда, ыйык кызмат кылуучулардын көз алдында анын чекесине так түштү, аны пес оорусу каптады.


20Башкы ыйык кызмат кылуучу Азария менен бардык ыйык кызмат кылуучулар аны карап, анын чекесиндеги пес ооруну көрүштү. Аны ал жерден чыгып кетүүгө мажбурлашты, ал өзү да кетүүгө шашылды, анткени Теңир аны жазалады[+].


21Ошентип, Узия падыша өлөр-өлгөнчө пес оорусу менен ооруп, өзүнчө үйдө жашады. Теңир үйүнөн чыгарылды. Падышанын үйүнө анын уулу Жотам көз салып, элди башкарды[+].


22Узиянын калган иштерин, алгачкысын да, акыркысын да Амостун уулу Ышайа пайгамбар жазып калтырды[+].


23

#### 27

1


Жотамдын Жүйүткө падышачылык кылышы

[•]Жотам падыша болгондо жыйырма беш жашта эле, ал Иерусалимде он алты жыл падышачылык кылды. Анын энесинин аты – Жеруша, ал Садоктун кызы болчу.


2Ал атасы Узияга окшоп, Теңирге жаккан иштерди кылды. Бирок ал Теңирдин ийбадатканасына кирген жок. Эл күнөөгө бата берди[+].


3Ал Теңир үйүнүн жогорку дарбазасын салды жана Опел дубалына көп нерселерди жасатты[+].


4Жүйүт тоосуна шаарларды, токойлорго ак сарайларды, мунараларды курду.


5Ал амондуктардын падышасы менен согушуп, аларды жеңип алды. Ошол жылы амондуктар ага жүз талант күмүш, он миң кор буудай, он миң кор арпа беришти. Амондуктар келерки жылы да, андан кийинки жылы да ушундай өлчөмдө беришти.


6Жотам күч-кубаттуу падыша болду, анткени ал өз Кудай-Теңиринин жолу менен жүрдү.


7Жотамдын калган иштери, анын бардык согуштары жана кандай жашаганы Ысрайыл менен Жүйүт падышаларынын китебинде жазылган.


8Ал такка отурганда, жыйырма беш жашта эле, Иерусалимде он алты жыл падышачылык кылды.


9

#### 28

1


Ахаздын Жүйүткө падышачылык кылышы

[•]Ахаз такка отурганда, жыйырма жашта эле, ал Иерусалимге он алты жыл падышачылык кылды. Ал атасы Дөөткө окшоп Теңирге жаккан иштерди жасаган жок.


2Ал Ысрайыл падышаларынын жолуна түшүп кетти, атүгүл, Баал буркандарын куюп жасады.


3Ал Ином уулдарынын өрөөнүндө жыпар жыттуу зат түтөттү. Теңир Ысрайыл уулдарынын көз алдында кууп чыккан элдин жийиркеничтүү иштерин туурап, өз балдарын отко өрттөдү[+].


4Бийик жердеги бутканаларда, дөбөлөрдө, ар кандай бутактуу дарактардын түбүнө курмандык чалып, жыпар жыттуу зат түтөттү[+].

5


Жүйүттөрдүн Сирия жана Ысрайыл менен согушушу

Ошондо анын Кудай-Теңири аны Сирия падышасынын колуна салып берди. Алар аны талкалап, көп адамын колго түшүрүп, Дамаскка алып кетишти. Ошондой эле аны Ысрайыл падышасынын колуна салып беришти, ал аны катуу талкалады[+].


6Ремалия уулу Пеках жүйүттөрдүн жүз жыйырма миң эр жүрөк жоокерин бир күндө өлтүрдү, анткени алар ата-бабаларынын Кудай-Теңирин таштап коюшкан.


7Эпрайымдыктардын алп балбаны Зихри падышанын уулу Маасеяны, сарай башчысы Азрикамды жана падышадан кийинки экинчи киши Элкананы өлтүрдү.


8Ысрайыл уулдары өз бир туугандары жүйүттөрдүн эки жүз миң аялын, уулдарын, кыздарын туткундап алышты. Ошондой эле алардын мал-мүлкүн талап-тоноп алып, Самарияга жөнөтүштү.

9


Одейт пайгамбар

Ал жерде Теңирдин пайгамбары бар эле, анын аты – Одейт. Ал Самарияга келе жаткан аскерлердин алдынан чыгып, аларга мындай деди: «Мына, ата-бабаларыңардын Кудай-Теңири жүйүттөргө каарданып, аларды силердин колуңарга салып берди, силер аларды асманга жеткен ушунчалык катуу каар менен талкаладыңар[+].


10Эми силер Жүйүт менен Иерусалимдин уулдары менен кыздарын өзүңөргө кул, күң кылгыңар келип жатат. Кудай-Теңирдин алдында өзүңөр күнөөлүү эмессиңерби?


11Менин тилимди алып, туткундап алган бир туугандарыңарды артка жөнөткүлө, анткени Теңир силерге каарданып жатат».


12Эпрайым уулдарынын кээ бир эл башчылары: Жоханан уулу Азария, Мешилеймоттун уулу Берекия, Шалумдун уулу Жехиския, Хадлайдын уулу Амаса согуштан келе жаткан аскерлердин алдына тура калышты.


13Анан аларга мындай дешти: «Туткундарды бул жерге алып келбегиле, анткени Теңирдин алдында күнөөгө батабыз. Өзүбүздүн кылмыштарыбыз менен күнөөлөрүбүздүн үстүнө дагы күнөө кошолу дейсиңерби? Биздин күнөөлөрүбүз өтө көп, Теңир Ысрайылга каарданып жатат».


14Ошондо жоокерлер туткундар менен олжолорду аскер башчылар менен бүт элдин алдында калтырышты.


15Аттары аталган эркектер туруп келип, туткундарды бошотуп, ач-жылаңачтарды олжодон кийиндирип, буттарына бут кийим берип, тамактандырып, зайтун майын сүйкөп, алсыздарын эшектерге мингизип, өз бир туугандарын карай, курма пальмасы өскөн Жерихо шаарына жөнөтүштү, өздөрү Самария өлкөсүнө кайтып келишти[+].

16


Ахаз падышанын Ашур падышаларына жардам сурап кайрылышы

Ошол кезде Ахаз падыша жардам сурап, Ашур падышаларына киши жөнөттү.


17Анткени эдомдуктар дагы келип, алардын көбүн талкалап, туткундап кетишти[+].


18Пелиштиликтер түзөңдөгү шаарларга, Жүйүт аймагынын түштүк тарабына кирип барышып, Бейт-Шемешти, Айалонду, Гедейротту, Сохону жана анын карамагындагы шаарларды, Тимнаны жана анын карамагындагы шаарларды, Гимзону жана анын карамагындагы шаарларды багынтып, ошол жерлерге отурукташып алышты[+].


19Теңир Жүйүт аймагын Жүйүт падышасы Ахаз үчүн мына ушинтип жазалады, анткени ал Жүйүт аймагын бузуп жиберген, Теңирдин алдында оор күнөөгө баткан.


20Ага Ашур падышасы Тиглат-Пилнесер да келди. Ал ага жардам бермек түгүл, ага көп түйшүк алып келди[+].


21Анткени Ахаз Теңир үйүнүн, падышанын үйүнүн жана төрөлөрдүн казыналарын алып, Ашур падышасына берген. Бирок бул да ага жардам берген жок.

22


Ахаздын күнөөлөрү

Ахаз падыша кыйналып жаткан убагында да Теңирдин алдында мыйзамсыздык кыла берди.


23«Сирия падышаларынын кудайлары аларга жардам берип турат. Аларга курмандык чалсам, алар мага жардам беришет», – деп, ал Дамаск кудайларына курмандык чалды, анткени мени талкалаган ошолор деп ойлоду. Бирок бул иштер Ахаздын жана бүткүл Ысрайылдын кулап калуусуна алып келди.


24Ахаз Кудай үйүндөгү идиштерди жыйнап алып, аларды талкалады. Анан Теңир үйүнүн эшиктерин бекитип салды, Иерусалимдин бардык булуң-бурчтарына курмандык чалынуучу жайларды жасады.


25Жүйүттүн бардык шаарларында башка кудайларга жыпар жыттуу зат түтөтүү үчүн бутканаларды куруп, өз ата-бабаларынын Кудай-Теңирин каардантты.


26Анын калган иштери, алгачкысы да, акыркысы да Жүйүт менен Ысрайыл падышаларынын китебинде жазылган.


27

#### 29

1


Хискиянын Жүйүткө падышачылык кылышы

[•]Хиския жыйырма беш жашында такка отуруп, Иерусалимде жыйырма тогуз жыл падышачылык кылды. Энесинин аты – Абия, ал Захариянын кызы эле.


2Ал атасы Дөөткө окшоп, Теңирге жаккан иштерди кылды.

3


Ийбадаткананы тазалоо

Ал падышачылыгынын биринчи ай, биринчи жылында Теңир үйүнүн эшиктерин ачып, аларды оңдоду.


4Ыйык кызмат кылуучулар менен лебилерди чакырып, аларды Кудай үйүнүн чыгыш тарабындагы аянтка чогултуп,


5аларга мындай деди: «Лебилер, мени уккула! Азыр өзүңөрдү жана ата-бабаңардын Кудай-Теңиринин үйүн ыйыктагыла, бардык таза эмес нерсени ыйык жайдан алып чыккыла.


6Анткени ата-бабаларыбыз мыйзамсыздык кылып, биздин Кудай-Теңирибизге жакпаган иштерди жасашты. Өз Теңирин таштап, Анын турак-жайынан жүздөрүн буруп, далысын салышты.


7Теңир үйүнүн кире бериш бөлмөсүнүн эшиктерин бекитип, күйүп турган шамдарды өчүрүштү, Ысрайылдын Кудайынын ыйык жайында жыпар жыттуу зат түтөтүшкөн жок, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды чалбай калышты[+].


8Ошондо Теңир Жүйүт аймагы менен Иерусалимге каарын төктү. Өз көзүңөр менен көрүп тургандай, алардын кордолушуна, кыйрашына, шылдыңга калуусуна жол берди.


9Мына ошон үчүн ата-бабаларыбызды кылычтап өлтүрүштү, уул-кыздарыбыз, аялдарыбыз болсо ушул күнгө чейин туткунда жүрүшөт.


10Азыр менин жүрөгүмдө Ысрайылдын Кудай-Теңири менен келишим түзөм деген ой бар, ошондо Ал Өзүнүн жалындаган каарын кайт кылар[+].


11Балдарым! Шалаакылык кылбагыла, анткени Теңир силерди Өзүнүн алдында турушуңар үчүн, Өзүнө кызмат кылып, Өзүнүн кызматчылары болуп, жыпар жыттуу заттарды түтөтүшүңөр үчүн тандап алган»[+].


12Ошондо бул лебилер туруп келишти: Каат уулдарынан: Амасай уулу Махат, Азария уулу Жоел; Мерари уулдарынан: Обадия уулу Киш, Жейелелей уулу Азария; Гейиршон уруусунан: Зима уулу Жаах, Жаах уулу Эден;[+]


13Элитсапан уулдарынан: Шимри менен Жейел; Асап уулдарынан: Захария менен Матания;[+]


14Эйман уулдарынан: Жехиел менен Шимей; Жедутун уулдарынан: Шемая менен Узиел[+].


15Булар бир туугандарын чогултушту, алар ыйыкталышты. Анан Теңирдин сөзү боюнча, падышанын буйругу боюнча Кудай үйүн тазалаганы келишти.


16Ыйык кызмат кылуучулар Теңир үйүн тазалаш үчүн, ичине киришти. Теңирдин ийбадатканасынан табылган таза эмес нерселердин баарын Теңир үйүнүн короосуна алып чыгышты. Лебилер болсо аларды Кидрон суусуна алып барыш үчүн, сыртка алып чыгышты[+].

17


Ийбадаткананы ыйыктоо

Алар биринчи айдын биринчи күнү ыйыктоону башташты, ошол эле айдын сегизинчи күнү Теңир үйүнүн кире бериш бөлмөсүнө киришти. Теңир үйүн сегиз күн ыйыкташып, биринчи айдын он алтынчы күнү аякташты.


18Хиския падышанын үйүнө келип, мындай дешти: «Биз Теңир үйүн, курмандык бүтүндөй өрттөлүүчү жайды, анын идиштерин, нан тартуусу коюла турган үстөлдү, анын идиштерин ыйыктап чыктык.


19Ахаз падыша мыйзамсыздык менен падышачылык кылып турганда ыргытып салган идиштерди колдонууга даярдап, ыйыктап койдук. Алар азыр Теңирдин курмандык чалынуучу жайынын алдында турат»[+].


20Хиския падыша эртең менен эрте туруп, бардык шаар башчыларын чогултуп, Теңир үйүнө барды.


21Падышачылыктын, ыйык жайдын, жүйүт элинин күнөөсү үчүн жети букачар, жети кочкор, жети козу, жети теке жетелеп келишти. Анан ал ыйык кызмат кылуучуларга, Арундун уулдарына Теңирдин курмандык чалынуучу жайында бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды өрттөөнү буйрук кылды.


22Ыйык кызмат кылуучулар букачарларды союшуп, канынан алып, курмандык чалынуучу жайга чачышты, анан кочкорлорду союшуп, канынан алып, курмандык чалынуучу жайга чачышты, ошондой эле козуларды союшуп, канынан алып, курмандык чалынуучу жайга чачышты[+].


23Анан күнөө үчүн чалынуучу текелерди падыша менен жамааттын алдына алып келишти, алар колдорун малдын башына коюшту[+].


24Ыйык кызмат кылуучулар аларды союшуп, бүт Ысрайылдын күнөөсүн жууш үчүн, курмандык чалынуучу жайды алардын каны менен күнөөдөн тазалашты, анткени бүткүл Ысрайыл эли үчүн падыша бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды жана күнөө үчүн чалынуучу курмандыктарды чалууну буйрук кылган.


25Бул буйрук Теңирдин пайгамбарлары аркылуу берилгендиктен, Дөөттүн, падышанын көрөгөчү Гаттын, Натан пайгамбардын айткан буйругу боюнча, ал лебилерди жез табак, арфа, лира менен Кудай үйүнө койду[+].


26Дөөттүн музыкалык аспаптарын лебилер алып, ыйык кызмат кылуучулар сурнайларды алып, өз-өз орундарында турушту[+].


27Анан Хиския курмандык чалынуучу жайда бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты өрттөөнү буйрук кылды. Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык өрттөлө баштаганда, Ысрайыл падышасы Дөөттүн күү аспаптары менен сурнайларынын коштоосунда Теңирге арналган ыр ырдала баштады.


28Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык өрттөлүп бүткөнчө, бүт эл сыйынып, ырчылар ырдап, сурнайчылар сурнай тартып турушту.


29Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык өрттөлүп бүткөндөн кийин, падыша жана анын жанында тургандардын баары тизелеп, Кудайга таазим этишти.


30Анан Хиския падыша менен төрөлөр лебилерге: «Дөөттүн жана көрөгөч Асаптын сөздөрү менен Теңирди даңктагыла», – дешти. Ошондо алар кубаныч менен даңкташып, тизе бүгүп, Теңирге таазим этишти.


31Анан Хиския сөзүн мындай деп улантты: «Эми силер өзүңөрдү Теңирге арнадыңар. Баргыла, курмандыктарыңарды ыраазычылык билдирип алып келген курмандыктарыңарды Теңир үйүнө алып келгиле». Ошондо жыйналган элдин бардыгы курмандыктар менен ыраазычылык билдирип алып келген курмандыктарын алып келишти. Ал эми каалагандар бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды алып келишти.


32Жыйналган элдин алып келген бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарынын саны жетимиш өгүз, жүз кочкор, эки жүз козу болду. Мунун баары Теңирге арнап, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык чалуу үчүн болду.


33Башка ыйык курмандыктарга алты жүз бодо мал, үч миң майда мал келди.


34Бирок ыйык кызмат кылуучулар аз болгондуктан, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка союлган малдардын терисин сыйрууга жетишпей жатышты. Бул иш бүткөнгө чейин жана калган ыйык кызмат кылуучулар ыйыкталып бүткөнгө чейин, аларга бир туугандары, лебилер жардам беришти. Өздөрүн ыйыктоодо ыйык кызмат кылуучуларга караганда, лебилер кылдат болушту.


35Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктар, тынчтык курмандыктарынын майлары, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктын үстүнө куюлуучу шараптар көп болду. Теңир үйүндө кызмат кылуу ушинтип калыбына келди.


36

#### 30

1


Пасах майрамын өткөрүүгө даярдануу

Хиския Ысрайыл менен Жүйүттүн бардык аймагына чабармандарды чаптырып, Ысрайылдын Кудай-Теңирине арнап, Пасах майрамын өткөрүш үчүн, Иерусалимге, Теңирдин үйүнө келүүгө Эпрайым менен Менашеге кат жазып жөнөттү.


2Падыша өз төрөлөрү менен жана Иерусалимдеги эл менен Пасах майрамын экинчи айда өткөрөлү деп кеңешти[+].


3Анткени аны өз убагында өткөрө албай калышкан, анын себеби ыйык кызмат кылуучулар жетишерлик санда ыйыкталып бүтө элек болчу, эл да Иерусалимге жыйнала элек болчу[+].


4Муну падыша да, бүт эл да жактырды.


5Ысрайылдын Кудай-Теңиринин Пасах майрамын өткөрүш үчүн, Бейер-Шебадан Данга чейинки аймакта жашаган ысрайылдыктардын баарына Иерусалимге келүүнү жарыя кылууну чечишти, себеби мыйзамда жазылгандай, ал майрамды көптөн бери өткөрүшө элек болчу[+].


6Чабармандар падышадан, анын төрөлөрүнөн каттарды алып, бардык Ысрайыл менен Жүйүттүн жерлерине чапкылап, падышанын буйругун жар салып жүрүштү: «Оо Ысрайыл уулдары! Ата-бабаңар Ыбрайым, Ыскак, Ысрайылдын Кудай-Теңирине кайрылгыла! Ошондо Ашур падышаларынын колдорунан аман калган силерге Ал да жүзүн бурат[+].


7Ата-бабаларыңардын Кудай-Теңиринин алдында мыйзамсыз иш кылган өзүңөрдүн ата-бабаларыңар менен бир туугандарыңардай болбогула. Өзүңөр көрүп турганыңардай, Теңир алардын кыйратылуусуна жол берди[+].


8Эми ата-бабаларыңарга окшоп, тоң моюн болбогула, Теңирге моюн сунгула. Түбөлүккө ыйык кылып койгон Анын ыйык жайына келгиле. Өз Кудай-Теңириңерге кызмат кылгыла. Ошондо Ал силерден жалындаган каарын кайт кылат[+].


9Силер Теңирге кайрылсаңар, силердин бир туугандарыңар, балдарыңар туткундап алгандардан ырайым таап, өз жерине кайтышат, анткени Кудай-Теңириңер ырайымдуу, боорукер. Эгерде силер Кудай-Теңириңерге кайрылсаңар, Ал силерден жүзүн бурбайт»[+].


10Чабармандар Эпрайымдын, Менашенин жерлеринде шаардан шаарга чапкылап, Забулундун жерине чейин жетишти. Бирок аларды шылдыңдап, мазактап жатышты.


11Ошого карабастан, Ашырдын, Менашенин, Забулундун тукумдарынан кээ бирөөлөр моюн сунуп, Иерусалимге келишти.


12Жүйүт аймагындагылар Теңирдин сөзү боюнча падыша менен төрөлөрдүн буйруктарын аткарышы үчүн, аларга бир жүрөк берген Кудайдын колу алардын үстүндө болду.

13


Пасах майрамын майрамдоо

Экинчи айда ачыткысыз нан майрамын өткөрүш үчүн, Иерусалимге көп эл келди, ал жерге көп сандагы эл чогулду.


14Иерусалимдеги курмандык чалынуучу жайларды кыйратып, таш буркандарга арнап жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жайлардын баарын талкалап, Кидрон суусуна ыргытып жиберишти[+].


15Экинчи айдын он төртүнчү күнү Пасах майрамына арналган козуну союшту. Ыйык кызмат кылуучулар менен лебилер уялышып, өздөрүн ыйыкташты да, Теңир үйүнө бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды алып келишти.


16Кудайдын кулу Мусанын мыйзамы боюнча, өз тартиби боюнча өз-өз орундарына турушту. Ыйык кызмат кылуучулар лебилердин колунан козунун канын алып, кан чачышты[+].


17Жыйналган элдин арасында ыйыкталбаган адамдар көп болгондуктан, таза эместердин ордуна лебилер Теңирге арнап, Пасах козусун союшту.


18Көпчүлүк эл, айрыкча Эпрайымдын, Менашенин, Исахардын, Забулундун тукуму тазаланган эмес экен, ошентсе да, алар Пасах тамагын жешти, бирок мыйзам боюнча эмес[+].


19Бирок Хиския алар үчүн: «Кайрымдуу Кудай, ыйыкталбаган болсо да, ата-бабаларынын Кудай-Теңирин издөөгө жүрөгүн бурган ар бир адамды кечире көр!» – деп сыйынды.


20Теңир Хискиянын сыйынганын угуп, элди кечирди.


21Иерусалимге келген Ысрайыл уулдары ачыткысыз нан майрамын жети күн зор кубаныч менен майрамдашты. Лебилер менен ыйык кызмат кылуучулар күн сайын аспаптарда ойноп, Теңирди даңкташты[+].


22Анан Хиския Теңирге чын жүрөктөн кызмат кылган лебилерге жакшы сөздөрдү айтты. Майрам тамактарын жети күн жешип, тынчтык курмандыктарын чалышып, ата-бабаларынын Кудай-Теңирин даңазалашты.


23Бардык жыйын дагы жети күн майрамдоону чечип, ал жети күндү да шаттык менен өткөрүштү.


24Анткени Жүйүт падышасы Хиския жыйналган элге бир миң букачар, он миң майда мал берди жана төрөлөр да жыйналган элге бир миң букачар, он миң майда мал беришти. Ошентип, ыйыкталган ыйык кызмат кылуучулардын саны көбөйдү.


25Жүйүт аймагынан келген ыйык кызмат кылуучулар менен лебилер, Ысрайылдан келген эл, Жүйүт жана Ысрайыл жеринде жашаган келгиндердин бардыгы көңүл ачышты.


26Иерусалимде укмуштай кубанычтуу улуу майрам болду. Анткени Ысрайыл падышасы Дөөт уулу Сулаймандын тушунан бери мындай майрам өткөрүлө элек болчу[+].


27

#### 31

1


Хиския падышанын өзгөртүүлөрдү киргизүүсү

Булардын бардыгы аяктаган соң, ошол жердеги бүт ысрайылдыктар Жүйүт аймагынын шаарларына барышып, балбалдарды талкалап, Ашейра мамыларын кыйратышты. Бүт Жүйүт аймагындагы, Эпрайымдын, Менашенин, Бенжеминдин жерлериндеги бутканаларды, курмандык чалынуучу жайлардын бардыгын кыйратышты. Ошондон кийин гана Ысрайыл уулдары өз үйлөрүнө, өз шаарларына кайтышты[+].


2Хиския Теңир үйүнүн дарбазасынын жанында Аны мактап, даңктап, кызмат кылып туруш үчүн, тынчтык курмандыгын, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты чалып туруш үчүн, лебилер менен ыйык кызмат кылуучулардын өз иштерине жараша топторго бөлүп, кезегин белгилеп койду[+].


3Падыша бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык үчүн өз малынан Теңирдин мыйзамында жазылгандай, күн сайын эртең менен жана кечинде чалына турган бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык үчүн, ишемби сайын, ай жаңырган сайын, майрам сайын чалына турган бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктар үчүн бөлүп койду[+].


4Ал Иерусалимде жашаган элге, ыйык кызмат кылуучулар менен лебилер Теңирдин мыйзамдарын так аткарышы үчүн, алардын тиешелүү үлүштөрүн берип туруусун буйруду[+].


5Бул буйрук элге жарыяланганда, Ысрайыл уулдары эгиндин, шараптын, майдын, балдын, ар кандай талаа өсүмдүктөрүнүн түшүмүнүн алгачкыларынан өтө көп алып келишти. Алар ушулардын ондон бир бөлүгүн алып келишти[+].


6Жүйүт аймагынын шаарларында турган ысрайылдыктар да, жүйүттөр да бодо малы менен майда малынын ондон бир бөлүгүн, өздөрүнүн Кудай-Теңирине арнаган курмандыктарынын ондон бир бөлүктөрүн алып келип, дөбө-дөбө кылып үйүштү[+].


7Үчүнчү айда дөбө-дөбө кылып үйө баштап, жетинчи айда бүтүштү.


8Хиския менен төрөлөр келип, дөбө-дөбө болуп жыйылган тартууларды көрүп, Теңирге жана Анын эли Ысрайылга ыраазычылык билдиришти.


9Хиския бул дөбө-дөбө болуп жыйылган тартуулар жөнүндө ыйык кызмат кылуучулар менен лебилерден сурады.


10Садоктун тукумунан чыккан башкы ыйык кызмат кылуучу Азария ага мындай деп жооп берди: «Теңирдин үйүнө тартууларды алып келе баштагандан тартып тойгончо жедик, дагы көп артып калды, анткени Теңир элине батасын берди. Артып калгандары ушунча көп болду»[+].


11Хиския Теңир үйүнөн бөлмөлөрдү даярдап коюуну буйруду. Бөлмөлөр даярдалды[+].


12Ошол жерге тартууларды, курмандыктарды, ондуктарды ак ниеттүүлүк менен ташып келишти. Ошонун бардыгынын башчысы леби Канания, экинчиси анын бир тууганы Шими болду.


13Канания менен анын бир тууганы Шиминин кол астындагы Жехиел, Азазия, Нахат, Асаел, Жеримот, Жозабат, Элиел, Жисмахия, Махат жана Бенай падыша Хиския менен Кудай үйүнүн башчысы Азария тарабынан коюлган күзөтчүлөр эле.


14Чыгыш тараптагы дарбазачы леби, Имнанын уулу Коре элдин Кудайга өз ыктыяры менен тартуулаган, Теңирдин урматына алып келген эң маанилүү тартууларын алып берип туруу үчүн коюлду.


15Бир туугандарынын улуусуна болобу, кичүүсүнө болобу, бирдей таратып туруш үчүн, ыйык кызмат кылуучулардын шаарларына коюлган Эден, Миниямин, Жейшуя, Шемая, Амария, Шехания анын карамагында болушту[+].


16Күн сайын Кудай үйүндө кылган кызматы, кызмат түрү, бөлүмдөрү боюнча үч жаштагы жана андан жогорку тизмеге кирген бардык эркектерден тышкары


17уруулары, кызматтары, бөлүмдөрү боюнча жыйырма жаштагы жана андан жогорку тизмеге кирген ыйык кызмат кылуучулар менен лебилерге,[+]


18алардын тизмеге кирген жаш балдарына, аялдарына, кыздарына, уулдарына, бүткүл жамаатка бирдей таратылды, анткени алар өздөрүн ыйык кызматка толук арнашкан.


19Арундун уулдары, ыйык кызмат кылуучулар үчүн алардын шаарларынын айланасындагы кыштактарга аттары аталып, кишилер коюлду. Алар эркек ыйык кызмат кылуучулардын бардыгына, тизмеге кирген бардык лебилерге тиешелүү үлүшүн бөлүштүрүү үчүн коюлду.


20Бүт Жүйүт аймагында Хиския мына ушундай кылды, ал өз Кудай-Теңиринин алдында жакшы, адилеттүү, туура иш кылды[+].


21

#### 32

1


Санхейриптин кол салышы

[•]Хиския ишенимдүү болуп, ушундай иштерди кылгандан кийин, Ашур падышасы Санхейрип Жүйүт аймагына кол салып, анын сепилдүү шаарларын курчап алды, аларды өзүнө каратып алгысы келди.


2Хиския Санхейриптин Иерусалим менен согушканы келгенин көргөндө,


3өзүнүн төрөлөрү жана аскер адамдары менен шаар сыртындагы сууларды бүтөп салууну чечти. Алар жардамга келишти.


4Көп эл чогулуп, өлкөнү аралап аккан агын сууну жана бардык суу башаттарын бүтөп салышты да: «Ашур падышалары бул жакка келгенде, суу таппай калышсын», – дешти.


5Ал кайраттанып, ураган дубалдардын бардыгын, бийик мунараларды калыбына келтирип, сыртынан дагы бир дубал курду жана Дөөттүн шаарындагы Милка сепилин бекемдеп, өтө көп курал-жарактарды жана калкандарды даярдап койду[+].


6Анан эл башына аскер башчыларды коюп, аларды шаар дарбазасынын алдындагы аянтка чогултту да, аларга жакшы сөздөрдү айтып:


7«Бекем тургула, кайраттуу болгула, Ашур падышасынан жана аны менен келген көптөгөн аскерлерден коркпогула, үрөйүңөрдү учурбагыла, анткени алар менен болгондорго караганда, биздики көп[+].


8Алар менен – адамдар, ал эми биз менен – Кудай-Теңирибиз! Ал бизге салгылашууда жардам берет жана биз үчүн күрөшөт», – деди. Жүйүт падышасы Хискиянын сөзүн уккан эл кайраттанды[+].


9Ушундан кийин Ашур падышасы Санхейрип өз өкүлдөрүн Иерусалимге жиберди, өзү болсо бүткүл куралдуу күчү менен Лакиштин каршысында турду, ал Жүйүт падышасы Хискияга жана Иерусалимдеги жүйүттөргө өкүлдөрүнөн мындай деп айттырды:


10«Ашур падышасы Санхейрип мындай дейт: Иерусалимде өзүңөрдү курчап алып, эмнеден үмүт кылып отурасыңар?


11Хиския силерди: “Ашур падышасынын колунан Кудай-Теңирибиз сактайт”, – деп, силерди ачка калтырып, суусатып өлтүрүш үчүн азгырып жаткан жокпу?


12Анын бутканалары менен курмандык чалынуучу жайларын талкалап, Жүйүт менен Иерусалим элине: “Бир гана курмандык чалынуучу жайга таазим кылгыла, анын гана үстүндө жыпар жыттуу зат түтөткүлө”, – деген Хиския ушул эмеспи[+]?


13Силер менин жана менин ата-бабаларымдын жер жүзүндөгү бардык элдерди эмне кылганын билбейсиңерби? Жер жүзүндөгү элдердин кудайлары өз жерлерин менин колумдан сактап кала алышты беле[+]?


14Менин ата-бабаларым тукум курут кылган элдердин кайсы кудайы өз элин менин колумдан сактап калды? Анан силердин Кудайыңар кантип силерди менин колуман сактап калсын?


15Хиския силерди азыр ушинтип азгырып, адаштырып койбосун, ага ишенбегиле. Эч бир элдин, эч бир падышачылыктын кудайы өз элин менин колумдан жана менин ата-бабаларымдын колунан сактап кала алган эмес, силердин Кудайыңар да силерди менин колуман сактап кала албайт»[+].


16Анын жөнөткөн кызматчылары Кудай-Теңирге каршы, Анын кулу Хискияга каршы дагы бир далай сөз айтышты.


17Ысрайылдын Кудай-Теңирин жамандап жазган каттарында: «Жер жүзүндөгү элдердин кудайлары өз элдерин менин колуман сактап кала албагандай эле, Хискиянын Кудайы да өз элин менин колуман сактап кала албайт», – деп, Кудайга акарат келтирди.


18Алар дубалдын үстүндө турган Иерусалим элин коркутуп, жүрөгүн түшүрүп, шаарды багынтып алыш үчүн, жүйүт тилинде кыйкырып жатышты.


19Иерусалимдин Кудайы жөнүндө да, башка элдердин адамдын колунан чыккан жасалма кудайлары жөнүндө да сүйлөп жатышты.


20Ошондо Хиския падыша менен Амостун уулу Ышайа пайгамбар сыйынып, асмандагы Кудайга жалынып-жалбарды.


21Теңир асмандан периштесин жиберди. Ал Ашур падышасынын аскерлеринин эң мыктыларын, аскер башчыларынын башчысын, аскер башчыларын кырып салды. Ал өз жерине маскара болуп кайтты. Ал өз кудайынын үйүнө келгенде, өз уулдары аны кылыч менен сайып өлтүрүштү[+].


22Теңир Хискияны жана Иерусалим элин Ашур падышасы Санхейриптин колунан, бардык эле баскынчылардын колунан мына ушинтип куткарды. Аларды бардык жерде калкалап жүрдү.


23Ошондо көпчүлүк эл Теңирге арнап, Иерусалимге тартууларды алып келишти. Ошондой эле Жүйүт падышасы Хискияга кымбат баалуу белектерди алып келишти. Ушундан кийин бардык элдердин көз алдында анын даңкы чыкты.

24


Хискиянын ооруп айыгышы

Ошол кезде Хиския катуу ооруп калды. Ошондо ал Кудайга сыйынды. Ал анын үнүн угуп, ага жышаан берди[+].


25Бирок Хиския бул ырайымга ыраазычылык билдирген жок, себеби жүрөгү текеберленип кеткен эле. Ошондо Кудай ага, Жүйүт аймагына да, Иерусалимге да каарданды[+].


26Бирок Хиския жүрөгү текеберденип кеткенин мойнуна алгандыктан, Иерусалим тургундары да моюн сунгандыктан, Хискиянын көзү барында Теңир аларга каарын төккөн жок[+].

27


Хиския падышанын байлыгы

Хиския өтө көп байлыкка, атак-даңкка ээ болду. Ал өзүнүн алтын-күмүштөрү, асыл таштары, жыпар жыттуу заттары, кымбат баалуу идиштери үчүн атайын казыналарды курду.


28Жерден алган түшүмдөрү үчүн, дан, шарап, зайтун майлары үчүн, атайын сактай турган кампаларды, төрт түлүк малдын түрлөрүнө жараша атайын малканаларды, короо-сарайларды салды.


29Өзүнө да шаарларды курду. Анын бодо малы да, майда малы да өтө көп эле, анткени Кудай ага өтө көп мал-мүлк берген.


30Ушул Хиския Гихон суусунун жогорку башатын тосуп, Дөөттүн шаарынын батыш тарабына, төмөн карай буруп салган. Хиския ар бир иште ийгиликке жетишкен[+].


31Бабыл падышалары өз өкүлдөрүн анын жеринде болгон кереметтер тууралуу сурап-билүүгө жибергенде, сынаш үчүн, жүрөгүн билиш үчүн, Кудай аны таштап койгон.

32


Хискиянын көз жумушу

Хискиянын калган иштери менен жакшы иштери Амос уулу Ышайа пайгамбардын көргөн аяндарында, Жүйүт жана Ысрайыл падышаларынын китептеринде жазылып калган.


33

#### 33

1


Менашенин Жүйүткө падышачылык кылышы

[•]Менаше такка отурганда, он эки жашта эле, ал Иерусалимде элүү беш жыл падыша болду.


2Ал Ысрайыл уулдарынын алдынан Теңир кууп салган элдин жийиркеничтүү иштерин туурап, Теңирге жакпаган иштерди кылды.


3Атасы Хиския жок кылып салган бийик жердеги бутканаларды кайрадан салып, Баалдарга курмандык чалынуучу жайларды куруп, Ашейра мамыларын тургузуп, асман кошуундарынын баарына табынып, ошолорго кызмат кылды[+].


4Ошондой эле «Менин атым Иерусалимде түбөлүктүү турат», – деп, Теңир айткан Кудай үйүнө да курмандык чалынуучу жайларды курду[+].


5Теңир үйүнүн эки короосуна тең асман кошуундарына арнап, курмандык чалынуучу жайларды курду[+].


6Ал Ином уулдарынын өрөөнүндө өз уулдарын курмандыкка өрттөдү. Ал ошондой эле бал ачты, төлгө тартты, сыйкырчылык кылды жана өлгөндөрдү чакыргандарды, сыйкырчылык кылгандарды колдоду. Ошентип, ал Кудайга жакпаган иштерди көп кылып, Аны каардантты[+].


7Ал Кудай үйүнө оюп жасаткан бурканды койду. Бул үй жөнүндө Теңир Дөөткө жана анын уулу Сулайманга мындай деп айткан: «Ысрайылдын урууларынын ичинен Өзүм тандап алган Иерусалимде жана ушул үйдө Өз ысымымды түбөлүккө орнотом.


8Эгерде алар Мен Мусанын колу менен берген бардык мыйзам, буйрук, көрсөтмөлөрдү так аткарууга аракет кыла турган болсо, Мен алардын ата-бабаларына бекитип берген бул жерден мындан ары аларды кууп чыкпайм»[+].


9Бирок Менаше Жүйүт аймагы менен Иерусалимдин тургундарын Ысрайыл уулдарынын алдынан Теңир кууп салган элдердин иштеринен да жаман иштерди кылууга түрттү.

10


Менашенин Кудайга моюн сунуусу

Теңир Менашеге жана анын элине сүйлөдү, бирок алар укпай коюшту.


11Ошондо Теңир Ашур падышасынын аскер башчыларын аларга каршы жөнөттү. Алар Менашени кишендеп, чынжырлап Бабылга алып келишти[+].


12Ал кыйналганда, өз Кудай-Теңирине жалына баштады. Ошентип, ал өз ата-бабаларынын Кудайынын алдында толук моюн сунду.


13Ага сыйынды, Кудай да ага назарын салып, сыйынуусун угуп, аны Иерусалимге, өз падышалыгына кайра алып келди. Ошондо Менаше Теңирдин Кудай экенин тааныды[+].


14Ошондон кийин Дөөттүн шаарынын тышкы дубалдарын, Гихон суусунун батыш тарабындагы коктуну бойлото Балык дарбазасынын кире беришине чейин курду. Опелди тегерете дубал менен курчады, дубалды бийик көтөрдү. Жүйүт аймагындагы бекемделген шаарлардын бардык тарабына аскер башчыларды койду[+].


15Кудай үйүндөгү башка кудайларды, бурканды, Иерусалимдеги жана Теңир үйү турган тоодогу өзү тургузган бутканалардын бардыгын талкалап, шаардын сыртына ыргытты.


16Теңирдин курмандык чалынуучу жайын калыбына келтирип, ага тынчтык курмандыктары менен ыраазычылык курмандыктарын чалды. Анан Ысрайылдын Кудай-Теңирине гана кызмат кылууну жүйүттөргө буйруду.


17Бирок эл өз курмандыктарын Кудай-Теңирине арнаганы менен, дагы эле бутканаларда курмандыктарды чала берди.

18


Менашенин көз жумушу

Менашенин калган иштери, өз Кудайына жалынган сыйынуусу, ага Ысрайыл Кудай-Теңиринин атынан көрөгөчтөрдүн айткан сөздөрү Ысрайыл падышаларынын китебинде жазылган.


19Анын сыйынуусу, Кудайдын ага назар салуусу, мыйзамсыз иштерин жана күнөөсүн мойнуна алганга чейин бутканаларды, курмандык чалынуучу жайларды курганы, Ашейра мамыларын жана буркандарды койгону Хозайдын китебинде жазылган.


20Менаше көз жумуп, ата-бабаларына кошулду, аны өз үйүнө коюшту. Анын ордуна уулу Амон падыша болду.

21


Амондун Жүйүткө падышачылык кылышы

[•]Амон такка отурганда, жыйырма эки жашта эле, ал Иерусалимде эки жыл падышачылык кылды.


22Ал атасы Менашеге окшоп, Теңирге жакпаган иштерди кылды. Анын атасы Менаше жасаган бардык буркандарга курмандык чалып, ошолорго кызмат кылды[+].


23Ал атасы Менашеге окшоп, Теңирдин алдында моюн сунган жок, тескерисинче, атасынан да көп күнөөгө батты[+].


24Өз кулдары ага каршы кастык уюштурушуп, аны өз үйүндө өлтүрүп салышты.


25

#### 34

1


Жошиянын Жүйүткө падышачылык кылышы

[•]Жошия такка отурганда, сегиз жашта эле, ал Иерусалимде отуз бир жыл падышачылык кылды.


2Ал Теңирге жаккан иштерди жасап, өз атасы Дөөттүн жолу менен жүрдү, оңго да, солго да кыйшайган жок[+].

3


Жошиянын өзгөртүүлөрдү киргизүүсү

Ал падышачылыгынын сегизинчи жылында, өспүрүм кезинде эле, атасы Дөөттүн Кудайына кайрыла баштаган. Ал эми падышачылыгынын он экинчи жылында Жүйүт аймагы менен Иерусалимди бутканалардан, Ашейра мамыларынан, оюп жана куюп жасалган жасалма кудайлардан тазалай баштаган[+].


4Эл анын алдында Баалдардын курмандык чалынуучу жайлары менен алардын үстүндөгү күн буркандарын кыйратып, Ашейра мамыларын кыйып, оюлуп, куюлуп жасалган жасалма кудайларды талкалап, майдалап туруп, күлдөрүн аларга курмандык чалгандардын мүрзөлөрүнүн үстүнө сапырып жиберди[+].


5Буткана кызматчыларынын сөөгүн алардын курмандык чалынуучу жайларынын үстүндө өрттөдү. Ошентип, ал Жүйүт аймагы менен Иерусалимди тазалады[+].


6Менашенин, Эпрайымдын, Шымондун шаарларында, атүгүл, Напталынын тукумуна чейин жана алардын ээн калган аймактарында болуп,


7курмандык чалынуучу жайларды кыйратып, Ашейра мамыларын кыйып, балбалдарды өрттөп, Ысрайыл жериндеги бардык буркандарды талкалап, Иерусалимге кайтты.

8


Мусанын мыйзам китеби

Ал падышачылыгынын он сегизинчи жылында жерин жана Кудай үйүн тазалаткан соң, өз Кудай-Теңиринин үйүн калыбына келтириш үчүн, Атсалия уулу Шапанды, шаар башчысы Маасеяны, Жаахаз уулу Жаах катчыны жөнөттү.


9Алар башкы ыйык кызмат кылуучу Хилкияга келишип, элдин Кудай үйүнө алып келген күмүштөрүн тапшырышты. Ал күмүштөрдү эшик кайтарган лебилер Иерусалим тургундарынан, бүткүл Жүйүт менен Бенжеминден, ысрайылдыктардан, Менаше менен Эпрайым урууларынан чогултуп алышкан.


10Аларды Теңир үйүн оңдоп жаткан жумушчуларга таратып бериш үчүн, Теңир үйүндөгү жумушчулардын башчыларынын колдоруна тапшырышты.


11Алар Жүйүт падышалары бүлүнткөн имаратты кайрадан жабыш үчүн, чегилген таштарды жана шырык үчүн жыгач сатып алууга күмүштү усталар менен куруучуларга беришти.


12Бул адамдар тапшырылган жумуштарды ак ниеттүүлүк менен иштешти. Аларды көзөмөлдөп турууга: Мерари уулдарынан Жахат менен Обадия, Каат уулдарынан Захария менен Мешулам коюлду. Булар музыкалык аспаптарда ойной алган лебилер эле[+].


13Алар жүк ташуучулар менен ар кандай жумуштарды аткарган адамдарга көзөмөлдүк кылышты. Лебилердин ичинен катчылар, дарбазачылар, көзөмөлдөөчүлөр да бар эле.


14[•]Теңир үйүндөгү күмүштөрдү алып жатканда, башкы ыйык кызмат кылуучу Хилкия Теңирдин Муса аркылуу берген мыйзам китебин таап алды[+].


15Хилкия катчы Шапанга: «Мен Теңир үйүнөн мыйзам китебин таап алдым», – деди да, китепти Шапандын колуна берди.


16Шапан китепти падышага алып келип, ага мындай деген кабарды айтты: «Кулдарың сен буйруган жумуштардын бардыгын жасап жатышат.


17Алар Теңир үйүнөн табылган күмүштөрдү алып, иш башкаруучулардын жана жумушчулардын колдоруна беришти».


18Катчы Шапан падышага дагы: «Башкы ыйык кызмат кылуучу Хилкия мага мына бул китепти берди», – деди. Шапан китепти падыша алдында окуду.


19Падыша мыйзам сөздөрүн укканда, өз кийимин айрып жиберди.


20Анан падыша Хилкия менен Шапандын уулу Акикамга, Михейдин уулу Абдонго, катчы Шапанга, падышанын кызматчысы Асаяга мындай деп буйрук берди:[+]


21«Мен үчүн, аман калган Ысрайыл үчүн, Жүйүт үчүн бул табылган китепте жазылган мыйзам жөнүндө Теңирден сурагыла. Анткени ата-бабаларыбыз бул китепте жазылган сөздөр боюнча жүрбөй, Теңирдин сөздөрүн аткарбай койгондуктан, Теңирдин бизге болгон каары күчтүү»[+].


22Ошондо Хилкия менен падышанын кишилери кийим кайтарган Хасранын уулу, Токаттын уулу Шалумдун аялы Хулда деген пайгамбар аялга барышты. Ал аял Иерусалимдин экинчи бөлүгүндө жашачу. Алар бул тууралуу аялга айтышты[+].


23Аял аларга мындай деди: «Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: Силерди мага жиберген кишиге айткыла:


24Теңир мындай дейт: “Эми Мен Жүйүт падышасынын алдында окуп берген китепте жазылган алааматты бул жерге каптатам жана бул жерде жашагандарды каргышка калтырам.


25Анткени алар Мени таштап, башка кудайларга жыпар жыттуу зат түтөтүшүп, өз колдору менен кылган кылмыштары менен Мени каардантышты. Менин каарым алар турган жерде жалындап күйөт, өчпөйт”[+].


26Ал эми Теңирден сурап билүүгө жиберген Жүйүт падышасына мындай айткыла: Китептеги сен уккан сөздөр тууралуу Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт:


27“Бул жер тууралуу, анда жашагандар тууралуу китепте жазылган Менин сөздөрүмдү угуп, Менин алдымда жүрөгүңдү жоошутуп, башыңды ийгендиктен, кийимиңди айрып, өкүнүп ыйлап, Менин алдымда моюн сунгандыктан, Сенин үнүңдү уктум[+].


28Мен сени өз ата-бабаларыңа кошом, сен тынчтык менен коюласың, сен жашаган бул жерге, анда жашаган элге Мен жибере турган алааматтарды сенин көзүң көрбөйт». Падышага Теңирдин жообун жеткиришти[+].

29


Жошиянын Теңир жолу менен жүрүүгө убада бериши

[•]Падыша Жүйүт аймагы менен Иерусалимдеги бардык аксакалдарды чакырууга чабарман чаптырды.


30Ошондо падыша, аны менен кошо бардык Жүйүт эли, Иерусалимдин тургундары, ыйык кызмат кылуучулар, лебилер, кичине дебей, чоң дебей, бүт эл Теңир үйүнө келишти. Ал Теңир үйүнөн табылган мыйзам китептеги бардык сөздөрдү угуза окуду[+].


31Падыша өз ордунан туруп, Теңирдин жолу менен жүрүш үчүн, чын жүрөктөн, бүт жан-дилинен Анын осуяттарын, мыйзамдарын, көрсөтмөлөрүн аткарыш үчүн, бул китепте жазылган келишим сөздөрүн аткарыш үчүн, Теңирдин алдында келишим түздү[+].


32Анан падыша Иерусалимде жана Бенжемин жеринде жашагандардын бардыгына муну иш жүзүндө аткарууну буйруду. Ошондон кийин Иерусалим тургундары өз ата-бабаларынын Кудай-Теңиринин келишими боюнча жашай башташты.


33

#### 35

1


Жошиянын Иерусалимде Пасах майрамын өткөрүшү

[•]Жошия Иерусалимде Теңирдин Пасах майрамын өткөрдү. Пасах козусун биринчи айдын он төртүнчү күнү союшту[+].


2Ал ыйык кызмат кылуучуларды өздөрүнүн кызмат орундарына коюп, Теңир үйүндө кызмат кылууга шыктандырды.


3Анан лебилерге, өздөрүн Теңирге арнаган Ысрайылдын бардык насаатчыларына мындай деди: «Ысрайыл падышасы Дөөттүн уулу Сулайман курган ийбадатканага келишим сандыгын койгула. Аны эми ийиниңерге көтөрүп жүрүүнүн зарылдыгы жок. Мындан ары Кудай-Теңирге жана Анын Ысрайыл элине ушул жерде кызмат кылгыла[+].


4Ысрайыл падышасы Дөөт жана анын уулу Сулайман падыша көрсөтүп кеткендей, уруу-урууңар боюнча, кезек-кезегиңер боюнча тургула[+].


5Ысрайыл уулдары болгон бир туугандарыңардын уруулары боюнча, лебилердин уруулары боюнча бөлүнүп, ыйык жайда тургула.


6Пасахка арналган козуну сойгула да, ыйыкталгыла, аны бир туугандарыңарга Теңирдин Муса аркылуу айткан сөзү боюнча даярдагыла».


7Анан Жошия ал жерде турган элдин уулдарынын бардыгына Пасах курмандыгына арнап майда малдан, козу менен жаш текеден отуз миң жана үч миң букачар берди. Падыша буларды өз малынан берди[+].


8Анын төрөлөрү да элге, ыйык кызмат кылуучуларга, лебилерге өз каалоосу менен тартууларды алып келишти: Кудайдын үйүндө башчылык кылган Хилкия, Захария, Жехиел Пасах курмандыгы үчүн ыйык кызмат кылуучуларга эки миң алты жүз майда мал жана үч жүз өгүз беришти.


9Канания, анын бир туугандары Шемая, Натанаел жана лебилердин башчылары: Хашабия, Жейел, Жозабат Пасах курмандыгы үчүн лебилерге беш миң кой, беш жүз өгүз беришти.


10Пасахты өткөрүү кызматы мына ушундай болду. Падышанын буйругу боюнча ыйык кызмат кылуучулар өз-өз орундарында, лебилер өз кезеги менен турушту[+].


11Анан Пасах козусун союшту. Ыйык кызмат кылуучулар лебилердин колдорунан канды алып чачышты, лебилер болсо терисин сыйырышты.


12Мусанын китебинде жазылгандай, Теңирге арналып чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды Ысрайыл уулдарынын урууларына бөлүштүрүштү. Өгүздөрдү да ошондой кылышты.


13Мыйзам боюнча, Пасах козусун отко кактап бышырышты. Ыйык курмандыктарды казандарга, карапаларга, мискейлерге бышырышып, дароо бардык элге таратышты[+].


14Андан соң өздөрү үчүн жана ыйык кызмат кылуучулар үчүн даярдашты, анткени Арундун уулдары, ыйык кызмат кылуучулар бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды жана майларды өрттөп, түн киргенге чейин колдору бошогон жок. Ошондуктан лебилер өздөрүнө жана Арундун уулдарына, ыйык кызмат кылуучуларга даярдашты.


15Асаптын уулдары, ырчылар Дөөт менен Асаптын, Эйман менен падышанын көрөгөчү Жедутундун буйругу боюнча өз орундарында калышты, дарбазачылар да ар бир дарбазанын алдында турушту. Аларга өз кызматын таштап кетүүнүн кажети жок эле, анткени алар үчүн бир туугандары болгон лебилер даярдашчу[+].


16Жошия падышанын буйругу боюнча, Теңирдин курмандык чалынуучу жайында курмандык өрттөп, Пасахты өткөрүш үчүн, ошол күнү Теңирге кылган кызмат ушундай болду.


17Ал жерде болгон Ысрайыл уулдары ачыткысыз нан майрамы менен Пасах майрамын жети күн бою өткөрүштү[+].


18Шемуел пайгамбардын күндөрүнөн бери Ысрайылда мындай Пасах майрамы өткөрүлгөн эмес эле. Жошия, ыйык кызмат кылуучулар, лебилер, Иерусалимде жашаган жүйүттөр менен ысрайылдыктар өткөргөн Пасах майрамын Ысрайыл падышаларынын бири да өткөргөн эмес.


19Бул Пасах майрамы Жошияны падышачылыгынын он сегизинчи жылында өткөрүлдү.

20


Жошиянын көз жумушу

[•]Жошия Кудайдын үйү үчүн бардык иштерди кылып бүткөндөн кийин, Мисир падышасы Нехо Эфрат боюндагы Каркемиш менен согушууга бет алды. Жошия анын алдынан чыкты[+].


21Нехо өз өкүлдөрүн жөнөтүп, ага мындай деп айттырды: «Жүйүт падышасы, менден сага эмне керек? Мен сага каршы бара жаткан жокмун, мен согуш болуп жаткан жерге бара жатам. Мени Кудай шаштырып жатат. Кудайга каршы чыкпа, Ал мени менен, Ал сени өлтүрүп салбасын, байка».


22Бирок Жошия кайтып кетпей, аны менен согушууга даярданды, Кудайдын атынан сүйлөгөн Нехонун сөзүн укпай койду, аны менен Мегидо түздүгүндө беттешти[+].


23Ошондо анын жаа тарткычтары Жошияны атышты. Жошия өз кызматчыларына мындай деди: «Мени алып кеткиле, мен оор жарадар болдум»[+].


24Кызматчылары аны майдан арабадан түшүрүп, коштоп жүргөн башка арабага салып, Иерусалимге алып кетишти. Ал оор жараттан өлдү, аны ата-бабаларынын мүрзөсүнө коюшту. Бүткүл Жүйүт аймагы менен Иерусалим Жошияны жоктоп, аза күтүштү[+].


25Жошияны катуу жоктоп, Жеремия да ый кошокторун кошту. Ырчылар менен кошокчу аялдар Жошияны армандуу ырларында айтып, бүткүл Ысрайылга таратышты, ал армандуу ырлар азыркыга чейин Ысрайыл элинде колдонулуп келе жатат. Жошияны жоктогон кошоктор армандуу ырлар китебинде жазылган.


26Теңирдин мыйзамы боюнча аткарган Жошиянын калган жакшы иштери,


27

#### 36

1


Жаахаздын Жүйүткө падышачылык кылышы

[•]Жүйүт эли Жошиянын уулу Жаахазды атасынын ордуна падыша кылып койду.


2Жаахаз такка отурганда, жыйырма үч жашта эле, ал Иерусалимге үч ай гана падышачылык кылды.


3Аны Иерусалимдеги тагынан Мисир падышасы кулатты да, алардын жерине жүз таланттан күмүш жана бир таланттан алтын салык салды.


4Мисир падышасы Жүйүт аймагы менен Иерусалимге анын бир тууганы Элийакимди падыша кылып, анын атын Жайаким кылып өзгөрттү. Ал эми анын бир тууганы Жаахазды Нехо Мисирге туткундап кетти[+].

5


Жайакимдин Жүйүткө падышачылык кылышы

[•]Жайаким такка отурганда, жыйырма беш жашта эле, ал Иерусалимде он бир жыл падышачылык кылды. Ал өз Кудай-Теңирине жакпаган иштерди кылды.


6Ага Бабыл падышасы Небухаданасар кол салып, аны Бабылга алып кетиш үчүн, кишендеп салды[+].


7Небухаданасар Теңирдин үйүндөгү алтын идиштердин бир бөлүгүн алып, Бабылга алып кетип, Бабылдагы бутканасына коюп койду[+].


8Жайакимдин калган иштери, анын жийиркеничтүү иштери Жүйүт менен Ысрайыл падышаларынын китебинде жазылган. Анын ордуна уулу Жайахин падыша болду.

9


Жайахиндин Жүйүткө падышачылык кылышы

[•]Жайахин такка отурганда, он сегиз жашта эле, ал Иерусалимде үч ай он күн падышачылык кылды. Ал Теңирге жакпаган иштерди кылды.


10Бир жыл өткөндөн кийин, Небухаданасар падыша Теңирдин үйүндөгү кымбат баалуу идиштер менен кошо аны Бабылга алып келүүгө буйрук кылды. Ал Жүйүт аймагы менен Иерусалимге Жайахиндин жакын тууганы Ситкияны падыша кылып койду[+].

11


Ситкиянын Жүйүткө падышачылык кылышы

[•]Ситкия такка отурганда, жыйырма бир жашта эле, ал Иерусалимде он бир жыл падышачылык кылды.


12Ал өз Кудай-Теңирине жакпаган иштерди кылды. Теңирдин атынан пайгамбарчылык сөздөрдү айткан Жеремия пайгамбардын алдында ал моюн сунган жок[+].


13Ал Кудайдын атынан ант алган Небухаданасар падышадан бөлүнүп кетти. Ал катуу өжөрлөнүп, жүрөгүн таш кылып, ысрайылдыктардын Кудай-Теңирине кайрылган жок[+].


14Ыйык кызмат кылуучуларга жана элге башчылык кылган бардык башкаруучулар да бутпарастарды туурап, көп күнөөгө батып, Иерусалимде Теңир Өзү ыйыктаган Теңирдин үйүн булгашты[+].


15[•]Ошондо алардын ата-бабаларынын Кудай-Теңири таң азандан аларга элчилерин жөнөттү, анткени ал Өз элин, Өз турак-жайын аяды[+].


16Бирок алар Кудай жиберген элчилерди шылдың кылышып, алардын сөздөрүн барк албай, Анын пайгамбарларын маскаралашты, ошондо Теңир Өз элине абдан каарданды. Аларды Теңирдин каарынан эч нерсе куткарып кала алган жок[+].

17


Иерусалимдин кулашы

Теңир аларга Каздим падышасын жиберди, алардын ыйык жайында улан-кыздарды кылычтап өлтүрүштү, алар жаш баланы да, жаш кызды да, чал-кемпирди да, эч кимди аяшкан жок, анткени Теңир бардыгын алардын колуна салып берди[+].


18Кудайдын үйүндөгү кичине дебей, чоң дебей, бардык идиштерди, Теңирдин үйүндөгү, падышанын үйүндөгү, төрөлөрдүн үйүндөгү бардык казына-байлыктарды Бабылга алып кетишти.


19Кудайдын үйүн өрттөп, Иерусалимдин дубалдарын кыйратып салышты. Анын бардык үйлөрүн өрттөп, асыл буюмдарын талкалап кетишти.


20Кылыч мизинен аман калгандарды ал Бабылга көчүрдү. Персия падышасы такка келгенге чейин, алар ага жана анын уулдарына кул болуп калышты.


21Теңирдин Жеремия пайгамбардын оозу менен айткан сөздөрү аткарылганга чейин, жер өзүнүн ишемби жылдарында эс алган эмес, жер кыйроо учурунда жетимиш жыл бою эс алды[+].

22


Кореш падышанын жүйүттөрдү алып келүү жөнүндөгү буйругу

[•]Ал эми Персия падышасы Корештин падышачылыгынын биринчи жылында Теңирдин Жеремиянын оозу менен айткан сөздөрү ордунан чыгыш үчүн, Теңир Персия падышасы Корештин рухун козгоду. Ошондо ал өзү бийлеп турган бардык падышачылыкка оозеки да, кат жүзүндө да мындай деп жарыялоону буйрук кылды:[+]


23«Персия падышасы Кореш мындай дейт: Асмандагы Кудай, Теңир мага жер жүзүнүн бардык падышачылыктарын берди. Ал Жүйүт аймагындагы Иерусалимге Теңирдин үйүн курууну мага буйрук кылды. Араңарда Анын элинен ким калса, ал ошол жакка бет алсын, Кудай аны менен болот»[+].

### Эзра


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]


#### 1

1


Кореш падышанын Иерусалимдеги ийбадаткананы кайра куруу жөнүндөгү буйругу

[•]Персия падышасы Корештин падышачылык кылган биринчи жылында, Теңирдин Жеремия аркылуу айткан сөзү ордунан чыгыш үчүн, Теңир Персия падышасы Корештин рухун ойготту. Ошондуктан ал өзү бийлеген бардык падышачылыкка оозеки жана кат жүзүндө мындай деп жарыялоону буйрук кылды:[+]


2«Персия падышасы Кореш мындай дейт: Жер жүзүнүн бардык падышалыгын асмандагы Кудай, Теңир мага берди. Ал мага Жүйүт аймагындагы Иерусалимде Ага арнап үй курууну буйрук кылды[+].


3Силердин араңарда ким Анын элинен болсо, Кудай Өзү аны менен болсун, ал Жүйүт аймагындагы Иерусалимге барсын. Ал Иерусалимдеги Ысрайылдын Кудай-Теңиринин үйүн курсун.


4Ал эми кетпей калган ысрайылдыктарга, алар кайсы жерде жашаганына карабастан, ошол жердин тургундары Иерусалимдеги Кудайдын үйү үчүн чын жүрөгү менен күмүш, алтын, ар кандай буюм, мал берип, жардам кылышсын».


5Ошондо Иерусалимдеги Теңир үйүн курууга барыш үчүн, Жүйүт уруусу менен Бенжемин уруусунун башчылары, ыйык кызмат кылуучулар, лебилер жана Кудай кимге каалоо берсе, ошолордун баары турду.


6Кошуна жашаган элдин баары чын жүрөгү менен бергендеринен тышкары, алтын-күмүш идиштерин, ар кандай буюмдарын, малын, ар кандай кымбат баалуу буюмдарын алып келип, ийбадатканага жардам катары беришти.


7Падыша Кореш Небухаданасардын Иерусалимден алып кетип, өзүнүн кудайынын үйүнө коюп алган Теңир үйүнүн идиштерин алып чыкты[+].


8Персия падышасы Кореш аларды казына кармаган Митредаттын колу менен алып чыкты. Ал болсо аларды санап туруп, Жүйүт төрөсү Шешпатсарга тапшырды[+].


9Алардын эсеби мынча болду: алтын идиштен отуз, күмүш идиштен миң, бычактан жыйырма тогуз,


10алтын чөйчөктөн отуз, кош кабат күмүш чөйчөктөн төрт жүз он, ар кандай идиштен миң.


11

#### 2

1


Туткундан бошогон адамдардын тизмеси

[•]Бабыл падышасы Небухаданасар Бабылга туткундап кеткен туткундардын ичинен Иерусалимге жана Жүйүт аймагына, ар кимиси өз жерине кайтып келген өлкөнүн уулдары булар:[+]


2Зоробабыл менен, Жешуя менен, Некемия менен, Серая менен, Рейлай менен, Мордохай менен, Билшан менен, Миспар менен, Бикбай менен, Рехум менен, Баан менен келген Ысрайыл элинин саны:[+]


3Парош уулдары эки миң бир жүз жетимиш эки;[+]


4Шепатия уулдары үч жүз жетимиш эки;


5Арах уулдары жети жүз жетимиш беш;


6Жашыя менен Жойап уулдарынан Пахат-Мааптын уулдары эки миң сегиз жүз он эки;


7Эйламдын уулдары бир миң эки жүз элүү төрт;


8Затунун уулдары тогуз жүз кырк беш;


9Закайдын уулдары жети жүз алтымыш;


10Банинин уулдары алты жүз кырк эки;


11Бейбайдын уулдары алты жүз жыйырма үч;


12Азгаттын уулдары бир миң эки жүз жыйырма эки;


13Адонукамдын уулдары алты жүз алтымыш алты;


14Бикбайдын уулдары эки миң элүү алты;


15Адындин уулдары төрт жүз элүү төрт;


16Жехискиянын үй-бүлөсүнөн Атейирдин уулдары токсон сегиз;


17Бейтсайдын уулдары үч жүз жыйырма үч;


18Жоранын уулдары бир жүз он эки;


19Хашумдун уулдары эки жүз жыйырма үч;


20Гибардын уулдары токсон беш;


21Бейт-Лехемде туулгандар бир жүз жыйырма үч;


22Нетопада жашагандар элүү алты;


23Анатотто жашагандар бир жүз жыйырма сегиз;


24Азмабетте туулгандар кырк эки;


25Кирийат-Жейаримде, Кепирада жана Бейротто туулгандар жети жүз кырк үч;


26Рамада жана Гебада туулгандар алты жүз жыйырма бир;


27Мукмаста жашагандар бир жүз жыйырма эки;


28Бейтелде жана Айда жашагандар эки жүз жыйырма үч;


29Небодо туулгандар элүү эки;


30Магбиште туулгандар бир жүз элүү алты;


31Башка Эйламдын уулдары бир миң эки жүз элүү төрт;


32Харимдин уулдары үч жүз жыйырма;


33Лоддо, Хадитте жана Онодо туулгандар жети жүз жыйырма беш;


34Жериходо туулгандар үч жүз кырк беш;[+]


35Сенаада туулгандар үч миң алты жүз отуз[+].


36Ыйык кызмат кылуучулар: Жешуянын үй-бүлөсүнөн Жедая уулдары тогуз жүз жетимиш үч;[+]


37Имердин уулдары бир миң элүү эки;[+]


38Пашкурдун уулдары бир миң эки жүз кырк жети;[+]


39Харимдин уулдары бир миң он жети[+].


40Лебилер: Одабия уулдарынан Жешуя менен Кадмиелдин уулдары жетимиш төрт;[+]


41Ырчылар: Асаптын уулдары бир жүз жыйырма сегиз;[+]


42Дарбазачылардын уулдары: Шалумдун уулдары, Атейирдин уулдары, Талмондун уулдары, Акуптун уулдары, Хатитанын уулдары, Шобайдын уулдары, бардыгы болуп бир жүз отуз тогуз[+].


43Нетиндер: Зиханын уулдары, Хасупанын уулдары, Табаотанын уулдары[+].


44Кейростун уулдары, Сиянын уулдары, Падондун уулдары,


45Лебандын уулдары, Хагаптын уулдары, Акуптун уулдары,


46Хагаптын уулдары, Самлайдын уулдары, Ханандын уулдары,


47Гиделдин уулдары, Гахардын уулдары, Рейайдын уулдары,


48Ретсиндин уулдары, Некоданын уулдары, Газамдын уулдары,


49Узанын уулдары, Пасейахтын уулдары, Бейсайдын уулдары,


50Аснанын уулдары, Мейунимдин уулдары, Непусимдин уулдары,


51Бакбуктун уулдары, Хакупанын уулдары, Хархурдун уулдары,


52Батсулуттун уулдары, Мехиданын уулдары, Харшанын уулдары,


53Баркостун уулдары, Сисранын уулдары, Тамахтын уулдары,


54Нетсиахтын уулдары, Хатипанын уулдары.


55Сулаймандын кулдарынын уулдары: Сотайдын уулдары, Сопереттин уулдары, Перуданын уулдары,[+]


56Жааланын уулдары, Даркондун уулдары, Гиделдин уулдары,


57Шепатиянын уулдары, Хатилдин уулдары, Похерет-Себайымдын уулдары, Аминин уулдары,


58бардыгы болуп, нетиндер менен Сулаймандын кулдары үч жүз токсон эки.


59Ысрайылданбы, кайсы уруудан экенин көрсөтө албаган Тейил-Мелахтан, Тейил-Харшадан, Керуп, Адан, Имейерден чыккандар мына булар:


60Делаянын уулдары, Тобиянын уулдары, Некоданын уулдары алты жүз элүү эки адам.


61Ыйык кызмат кылуучулардын уулдарынан: Хабаянын уулдары, Акостун уулдары жана гилаттык Барзелайдын кызына үйлөнүп, ошолордун аты менен аталып калган Барзелайдын уулдары[+].


62Алар өздөрүнүн санжырасын издешкен, бирок ал табылган жок. Ошондуктан алар ыйык кызматтан чыгарылган.


63Тиршапа[*] аларга урим менен тумим аркылуу Кудайдын эркин сураган ыйык кызмат кылуучу чыкмайынча, ыйык тамактан жебеш керектигин айтты[+].


64Бардык жамаат биригип, кырк эки миң үч жүз алтымыш адам болду.


65Алардын жети миң үч жүз отуз жети кулу менен күңүнөн тышкары, дагы эки жүз ырчы кыз-жигити болгон.


66Алардын жети жүз отуз алты аты, эки жүз кырк беш качыры,


67төрт жүз отуз беш төөсү, алты миң жети жүз жыйырма эшеги болгон.


68Иерусалимдеги Теңирдин үйүнө келген уруу башчылардын кээ бирөөлөрү Теңир үйүн өзүнүн мурунку турган жерине кайра тургузуш үчүн, өз каалоосу менен курмандык кылышты.


69Байлыктарына жараша, алар курулуш иштери үчүн, анын казынасына алтымыш бир миң драхма алтын, беш миң мина күмүш жана ыйык кызмат кылуучулар кие турган жүз кийим беришти.


70

#### 3

1


Кудайга табынуунун калыбына келтирилиши

Жетинчи ай болгондо, бүт Ысрайыл уулдары шаарларынан Иерусалимге келишти, алар бир кишидей чогулушту[+].


2Жотсадактын уулу Жешуя, анын ыйык кызмат кылуучу бир туугандары, Шалтиел уулу Зоробабыл, анын бир туугандары ордунан турушту да, Кудайдын кулу Мусанын мыйзамында жазылгандай, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык алып келиш үчүн, Ысрайыл Кудайына арнап курмандык чалынуучу жай курушту[+].


3Алар башка элдерден корккондуктан, курмандык чалынуучу жайды мурунку ордуна курушту да, Кудайга арнап ар күнү эртең менен жана кечинде бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык чалып турушту[+].


4Алар мыйзам боюнча алачык майрамын өткөрүшүп, дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты ар бир күндүн мыйзамы боюнча белгиленген санда чалып турушту[+].


5Ошондон кийин Теңирге арналган бардык майрамдарда, ай жаңырганда дайыма чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты өрттөп турушту, ар ким өз ыктыяры менен Теңирге арнап тартууларын берип турушту[+].


6Жетинчи айдын биринчи эле күнүнөн баштап, Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды өрттөй башташты. Бирок Теңирдин ийбадатканасынын пайдубалы коюла элек болчу.


7Алар таш сомдоочуларга, жыгач усталарга күмүш берип турушту. Ошондой эле кедр жыгачын Персия падышасы Корештин уруксаты менен Лебанондон деңиз аркылуу Жапага жеткирип туруш үчүн, сидондуктар менен тирликтерге тамак, суусундук, май берип турушту[+].

8


Ийбадаткананы калыбына келтирүүнүн башталышы

Алар Иерусалимдеги Кудайдын үйүнө келгенине эки жыл, эки ай болгондо, Шалтиел уулу Зоробабыл менен Жотсадак уулу Жешуя жана алардын бөлөк бир туугандары, ыйык кызмат кылуучулар, лебилер, Иерусалимге кайтып келген бардык туткундар курулушту башташты, Кудайдын үйүндөгү жумуштарга көзөмөл кылыш үчүн, жыйырма жаштагы жана андан жогорку лебилерди коюшту[+].


9Жешуя менен анын уулдары, бир туугандары, Кадмиел менен анын уулдары, Жүйүт уулдары Кудайдын үйүн куруп жаткандарга бир кишидей башчылык кылып турушту, ошондой эле Хейнадаттын уулдары, леби болгон алардын уулдары менен бир туугандары кошо турушту[+].


10Куруучулар ийбадаткананын пайдубалын тургузуп бүткөндөн кийин, ыйык кийимдерин кийген ыйык кызмат кылуучуларды сурнайлары менен, Асаптын уулдарын, лебилерди жез табактары менен Ысрайыл падышасы Дөөттүн көрсөтмөсү боюнча Теңирди даңкташ үчүн коюшту[+].


11Ошондо алар кезектешип: «Теңирди мактагыла, даңктагыла, анткени Ал ырайымдуу, Анын Ысрайыл элине болгон ырайымы түбөлүктүү», – деп ырдай башташты. Бүт эл да ийбадаткананын пайдубалы коюлганы үчүн, Теңирди даңктап кыйкырып жатышты[+].


12Ошондо мурдагы ийбадаткананы көргөн ыйык кызмат кылуучулардын, лебилердин, уруу башчылардын, карыялардын көпчүлүгү өздөрүнүн көз алдында курулуп жаткан ийбадаткананын азыркы пайдубалын көрүп, катуу ыйлашты. Кээ бирөөлөр кубанганынан жер жаңырта кыйкырып жатышты[+].


13

#### 4

1


Душмандардын ийбадаткананын калыбына келтирилишине каршы болушу

Жүйүт менен Бенжеминдин душмандары туткундан кайткан кишилердин Ысрайылдын Кудай-Теңирине арнап ийбадаткана куруп жатканын угушту.


2Ошондо алар Зоробабылга жана уруу башчыларга келип, мындай дешти: «Биз да силер менен курушабыз, анткени Сирия падышасы Эйсар-Хадон бизди бул жакка алып келгенден бери биз да силердей эле силердин Кудайыңарга кайрылып, силердин Кудайыңарга курмандык чалып жүрөбүз»[+].


3Зоробабыл, Жешуя жана Ысрайылдын башка уруу башчылары аларга мындай деп айтышты: «Биздин Кудайыбыздын үйүн силер биз менен бирге курбайсыңар. Персия падышасы Кореш буйрук кылгандай, Ысрайылдын Кудай-Теңиринин үйүн биз өзүбүз эле курабыз»[+].


4Ошондо ал жердин адамдары жүйүт элин алсыратып, курулушка тоскоол кыла башташты[+].


5Алар жүйүт элинин иштерин бузуш үчүн, Персия падышасы Корештин падышачылыгынан Персия падышасы Дарийдин падышачылыгына чейин аларга каршы кеңешчилерди пара берип сатып алып турушту[+].


6Акашбейроштун падышачылыгынын башында, Жүйүт аймагы менен Иерусалимде жашагандарды айыптап кат жазышты[+].


7Артакшаштанын тушунда Бишлам, Митредат, Табел жана алардын башка жолдоштору Персия падышасы Артакшаштага кат жазышты. Кат сирия тамгасы менен сирия тилинде жазылды[+].


8Кеңешчи Рехум менен катчы Шимшай Иерусалимге каршы Артакшашта падышага мындай деп жазышты:


9«Биз, Рехум кеңешчи менен Шимшай катчы жана алардын башка жолдоштору: динайлыктар, апарсаткалыктар, тарпелдиктер, апарастыктар, аркеликтер, бабылдыктар, шушандыктар, дайлыктар, эйламдыктар,


10даңазалуу, улуу падыша Аснапар[*] самариялык шаарларга жана дарыянын наркы өйүзүндөгү башка шаарларга көчүргөн жана башка элдер».


11Ага жиберилген каттын мазмуну мындай: «Падыша Артакшаштага дарыянын наркы өйүзүндө жашаган кулдарыңдан жана башка элдерден.


12Падышага белгилүү болсун, өзүңдөн чыккан жүйүттөр бизге, Иерусалимге келип, бул козголоңдуу жаман шаарды кайрадан куруп, дубалдарын тургузуп жатышат, пайдубалдарын болсо куруп коюшту.


13Падышага белгилүү болсун, эгерде бул шаар кайрадан курулуп, дубалдары калыбына келе турган болсо, анда булар салык да, бажы акысын да, алым да төлөбөй калышат, ошондо падышанын казынасына зыян келет[+].


14Биз падыша сарайынын тузун жеп жаткандыктан, падышанын уят болгонун көргүбүз келбейт, ошондуктан падышага ушул маалыматты жиберип жатабыз.


15Сенин ата-бабаларыңдын тарых китебин таап беришсин, ошол тарых китебин карасаң, бул шаар падышалар үчүн, дубандар үчүн козголоңдуу, зыяндуу шаар болгонун, ал шаарда эзелтеден эле козголоңдор болуп турганын, ошон үчүн ал шаар талкаланганын билесиң.


16Ошондуктан биз падышага маалымдап жатабыз, эгерде бул шаар курулуп, калыбына келип, дубалдары тургузулуп калса, дарыянын наркы өйүзүнөн алган жерден айрыласың».


17Ошондо падыша кеңешчи Рехумга, катчы Шимшайга, алардын Самарияда жана дарыянын наркы өйүзүндөгү шаарларда жашаган жолдошторуна мындай жооп жөнөттү: «Салам! ... жана башка.


18Силердин бизге жөнөткөн катыңар менин алдымда ачык окулду.


19Мен буйрук бердим, изилдеп, бул шаардын эзелтен бери падышаларга каршы чыгып турганын, бул шаарда козголоңдор, көтөрүлүштөр болуп турганын,


20Иерусалимде дарыянын наркы өйүзүндөгү жерлердин баарын ээлеген күч-кубаттуу падышалар болгонун, аларга алым, салык, бажы акысын төлөп турушканын билдик[+].


21Ошондуктан буйрук бергиле, бул адамдар жумушту токтотушсун, менден буйрук болмоюнча, бул шаар курулбасын.


22Бул ишти көзөмөлдөгүлө. Зыяндуу иштерди көбөйтүп, падышаларга зыян келтирүүнүн эмне кереги бар?»


23Артакшашта падышанын бул каты кеңешчи Рехум менен катчы Шимшайдын жана алардын жолдошторунун алдында окулары менен, алар ошол замат Иерусалимге, жүйүт элине келишти да, куралдуу күч менен жумушту токтотушту.


24

#### 5

1


Иштин кайра башталышы

Бирок Акай пайгамбар менен Ыданын уулу Захария пайгамбар Жүйүт аймагында жана Иерусалимде жашаган жүйүттөргө Ысрайылдын Кудайынын ысымынан пайгамбарчылык сөздөрүн айтышты[+].


2Ошондо Шалтиел уулу Зоробабыл, Жотсадак уулу Жешуя Иерусалимдеги Кудай үйүн кура башташты, аларды Кудайдын пайгамбарлары колдоп турушту[+].


3Ошол учурда аларга дарыянын наркы өйүзүндөгү дубан башчы Татнай менен Шетар-Бознай жана алардын жолдоштору келип: «Бул үйдү курууга жана дубалдарын тургузууга силерге ким уруксат берди?» – дешти[+].


4Ошондо биз аларга бул имаратты куруп жаткан адамдардын аттарын айттык.


5Бирок алардын Кудайы жүйүт аксакалдарына көз салып турду. Тигилер бул ишти Дарийге жөнөткөнчө, андан бул иш боюнча чечим келгенче, жүйүттөргө тыюу салбай турушту[+].

6


Дарий падышага билдирүү

Дарыянын наркы өйүзүндөгү дубан башчы Татнай менен Шетар-Бознай жана алардын дарыянын наркы өйүзүндөгү жолдошторунун – апарестиктердин Дарий падышага жөнөткөн катынын мазмуну мындай:


7Алар жөнөткөн билдирүүдө мындай деп жазылган: «Дарий падышага бардык жактан тынчтык болсун!


8Биздин Жүйүт аймагындагы улуу Кудайдын үйүнө барганыбыз падышага маалым болсун. Ал үй чоң-чоң таштардан курулуп жатат, дубалдарына устундар коюлуп жатат, бул жумуш тез жүрүп, алардын колдору менен ийгиликтүү бүтүп бара жатат.


9Ошондо биз алардын аксакалдарынан: “Бул үйдү курууга жана дубалдарын тургузууга силерге ким уруксат берди?” – деп сурадык.


10Мындан тышкары, алардын аттарын сурадык, биз алардын башчыларынын аттары сага белгилүү болушу үчүн жазып алдык.


11Алар мындай деп жооп беришти: “Биз асман менен жердин Кудайынын кулдарыбыз, биз мындан көп жыл мурда курулган үйдү кайра куруп жатабыз, аны Ысрайылдын улуу падышасы курган[+].


12Биздин ата-бабаларыбыз асмандагы Кудайдын каарына калганда, Ал Бабыл падышасы, каздимдик Небухаданасардын колуна аларды салып берген. Ал бул үйдү талкалап, элин Бабылга туткундап кеткен[+].


13Бирок Бабыл падышасы Корештин биринчи жылында Кудайдын бул үйүн кайра курууга Кореш падыша уруксат берген[+].


14Небухаданасар Иерусалимдеги ийбадатканадан алып чыгып, Бабыл ийбадатканасына койгон Кудай үйүндөгү алтын-күмүш идиштерди да Кореш падыша кайрадан Бабыл ийбадатканасынан алып, өзү дубан башчы кылып дайындаган Шешпатсар дегендин колуна тапшырып,[+]


15ага: "Бул идиштерди Иерусалимдеги ийбадатканага алып бар. Кудайдын үйү өзүнүн мурунку турган жеринде курула берсин", – деген[+].


16Ошондо ошол Шешпатсар келип, Иерусалимге Кудай үйүнүн пайдубалын курган. Ошондон бери ал курулуп жатат, бирок бүтө элек”[+].


17

#### 6

1


Корештин буйругунун табылышы

Ошондо Дарий падыша Бабылдагы казынадагы китеп сактагычтан ал буйрукту табууга буйрук кылды.


2Мадай дубанындагы Ахмета сарайынан бир түрмөк китеп табылды, анда мындай деп жазылган экен: «Эстетүү үчүн:[+]


3Кореш падышанын падышачылылыгынын биринчи жылында Иерусалимдеги Кудай үйү тууралуу Кореш падыша мындай буйрук берген: Курмандык чалына турган жай – Кудай үйү курулсун, ал үчүн бекем пайдубал орнотулсун. Анын бийиктиги алтымыш чыканак, туурасы алтымыш чыканак болсун.


4Чоң таштардан үч катар, жыгач устундардан бир катар коюлсун. Каражат падыша үйүнөн берилсин[+].


5Иерусалимдеги ийбадатканадан Небухаданасар Бабылга алып кеткен Кудай үйүндөгү алтындан, күмүштөн жасалган идиштер кайрадан Иерусалимдеги ийбадатканага жеткирилип, ар бири Кудай үйүндөгү өз-өз ордуна коюлсун»[+].

6


Дарий падышанын буйругу

«Ошондуктан дарыянын наркы өйүзүндөгү дубан башчы Татнай жана Шетар-Бознай, дарыянын наркы өйүзүндөгү жолдошторуңар – апарестиктер менен кошо ал жерден кеткиле[+].


7Кудай үйүндөгү жумуштарды токтотпогула; жүйүттөрдүн дубан башчысы менен жүйүт аксакалдары Кудайдын бул үйүн өз ордуна кайрадан курушсун.


8Кудайдын үйүн куруп жаткан жүйүт аксакалдарына мындай жардам берүүнү буйрук кылам, атап айтканда, падышанын мал-мүлкүнөн – дарыянын наркы өйүзүнөн түшкөн алык-салыктан тезинен алып, иш токтобош үчүн, ошол адамдарга бергиле[+].


9Канча керек болсо, асмандагы Кудайга арналган бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка букачардан болобу, койлордон же козудан болобу, ошондой эле Иерусалимдин ыйык кызмат кылуучулары кандай айтса, буудай, туз, шарап, май болобу, эмне керек болсо, күн сайын үзгүлтүксүз берилсин.


10Алар асмандагы Кудайга жаккан курмандык чалып, падышанын жана анын балдарынын өмүрү үчүн сыйынышсын[+].


11Мен мындай буйрук берем: ким бул көрсөтмөнү бузса, анда анын үйүнүн устунун сууруп, ал устунга ээсин керип ташташсын, үйү болсо уратылсын[+].


12Кудайдын аты турган Иерусалимдеги Кудайдын ыйык үйүнө суук колун сунуп, зыян келтире турган ар кандай элдерди да, алардын падышаларын да Кудай жок кылсын деп мен, Дарий, бул буйрукту бердим. Бул буйрук так аткарылсын».


13Ошондо дарыянын наркы өйүзүндөгү дубан башчы Татнай, Шетар-Бознай жана алардын жолдоштору Дарий кандай буйруса, так ошондой аткарышты[+].


14Акай пайгамбар менен Ыданын уулу Захариянын пайгамбарчылыгы боюнча жүйүт аксакалдары курулушту улантып, чоң ийгиликке жетишти. Ысрайыл Кудайынын эрки менен, Персия падышалары: Корештин, Дарийдин, Артакшаштанын буйругу менен алар курулушту бүткөрүштү[+].

15


Ийбадаткананын ыйыкталышы

Ал үй Адар айынын үчүнчү күнү, Дарийдин падышачылыгынын алтынчы жылында курулуп бүттү[+].


16Ысрайыл уулдары, ыйык кызмат кылуучулар, лебилер, туткундан келген башка кишилер Кудайдын бул үйүн кубаныч менен ыйыкташты[+].


17Кудайдын бул үйүн ыйыктаган учурда жүз букачар, эки жүз кой, төрт жүз козу, Ысрайыл уруусунун санына жараша, бардык Ысрайылдын күнөөсү үчүн он эки теке курмандыкка чалышты.


18Мусанын китебинде жазылгандай, Иерусалимдеги Кудайдын үйүнө кызмат кылууга ыйык кызмат кылуучуларды бөлүктөрү боюнча, лебилерди кезеги боюнча орундарына коюшту[+].

19


Пасах

Биринчи айдын он төртүнчү күнү туткундан кайткандар Пасах майрамын өткөрүштү[+].


20Анткени ыйык кызмат кылуучулар менен лебилердин бири калбай тазаланышты. Туткундан кайткандардын бардыгы үчүн, ыйык кызмат кылуучу бир туугандары үчүн жана өздөрү үчүн Пасах майрамына арналган козуларды союшту[+].


21Туткундалып кетип, кайра кайтып келген Ысрайыл уулдары да Пасах тамагынан жешти, ошондой эле Ысрайылдын Кудай-Теңирине кайрылып туруш үчүн, башка элдердин тазалангандарынын баары жешти[+].


22

#### 7

1


Эзранын Иерусалимге келиши

Бул окуялардан кийин, Персия падышасы Артакшаштанын тушунда Эзра Бабылдан чыкты. Ал – Сераянын уулу, Серая – Азариянын уулу, Азария Хилкиянын уулу,[+]


2Хилкия – Шалумдун уулу, Шалум – Садоктун уулу, Садок – Акитуптун уулу,[+]


3Акитуп – Амариянын уулу, Амария – Азариянын уулу, Азария – Мерайоттун уулу,


4Мерайот – Захариянын уулу, Захария – Узинин уулу, Узи – Букинин уулу,


5Буки – Абышуанын уулу, Абышуа – Пинехастын уулу, Пинехас – Элазардын уулу, Элазар – башкы ыйык кызмат кылуучу Арундун уулу[+].


6Эзра Бабыл жеринен чыкты. Ал китеп көчүргүч болгон, Ысрайылдын Кудай-Теңири берген Мусанын мыйзамдарын жакшы билген. Падыша анын каалаганын берди, анткени Кудай-Теңиринин колу анын үстүндө эле[+].


7Эзра менен бирге Ысрайылдын кээ бир уулдары, ыйык кызмат кылуучулар, лебилер, ырчылар, дарбазачылар, нетиндер Артакшаштанын падышачылыгынын жетинчи жылы Иерусалимге келишти.


8Ал Иерусалимге Артакшашта падышачылык кылган жетинчи жылдын бешинчи айында келди.


9Бабылдан чыгуу биринчи айдын биринчи күнү башталды. Ал бешинчи айдын биринчи күнү Иерусалимге келди, анткени Кудайдын жакшылык кылуучу колу анын үстүндө эле.


10Эзра өзүнүн жүрөгүн Теңирдин мыйзамын изилдөөгө, аны аткарууга, Ысрайыл элине мыйзамды жана чындыкты үйрөтүүгө бурган эле[+].

11


Артакшашта падышанын каты

Артакшашта падышанын Ысрайыл элине Теңирдин осуяттары менен мыйзамдарын үйрөткөн ыйык кызмат кылуучу, китеп көчүргүч Эзрага берген катынын мазмуну мындай:


12«Падышалардын падышасы Артакшаштадан асмандагы Кудайдын мыйзамын окутуучу, ыйык кызмат кылуучу Эзрага салам[+].


13Менин падышалыгымдагы Ысрайыл элинин, анын ыйык кызмат кылуучуларынын, лебилеринин арасынан ким Иерусалимге барууну кааласа, ал сени менен барсын деп буйрук бердим[+].


14Анткени сен падышанын жана анын жети кеңешчисинин атынан сенин колуңдагы Кудайдын мыйзамы боюнча Жүйүт аймагы менен Иерусалимдин акыбалын карап көрүү үчүн,[+]


15падыша менен анын кеңешчилери Иерусалимдеги Ысрайыл Кудайынын үйүнө курмандыкка арнаган алтын-күмүштөрүн жеткириш үчүн,[+]


16Бабылдын бардык дубанынан өзүң жыйнап алган алтын-күмүштөрдү ыйык кызмат кылуучулардын жана элдин Иерусалимдеги Кудайдын үйүнө арнап, өз каалоолору боюнча курмандыкка берген тартуулары менен бирге жеткириш үчүн жөнөтүлүп жатасың.


17Ошондуктан бул акчаларга токтоосуз өгүздөрдү, койлорду, козуларды, алар менен кошо чалынуучу нан курмандыктарын, куюлуучу курмандыктарды сатып ал, аларды Иерусалимдеги Кудайыңардын үйүндөгү курмандык чалынуучу жайда чал[+].


18Калган алтын-күмүштөрдү өз Кудайыңардын эрки менен өзүң жана бир туугандарың эмнени туура деп тапса, ошого жумшагыла.


19Кудайыңдын үйүндө кызмат кылууда пайдаланылуучу сага тапшырылган идиштерди Иерусалим Кудайынын алдына алып барып койгун.


20Кудайыңдын үйү үчүн дагы эмне керек деп эсептесең, ошонун баарын падышанын казынасынан бер.


21Мен, Артакшашта падыша, дарыянын наркы өйүзүндөгү казына кайтаруучулардын бардыгына буйрук берем: “Асмандагы Кудайдын мыйзамдарын үйрөтүүчү, ыйык кызмат кылуучу Эзра эмне талап кылса, ошону токтоосуз бергиле:


22Жүз талантка чейин күмүш, жүз батка чейин буудай, жүз батка чейин шарап, жүз батка чейин май бергиле, тузду болсо өлчөөсүз бергиле.


23Асмандагы Кудайдын үйү үчүн асмандагы Кудай берген бардык буйрук тактык менен орундалсын, болбосо Кудайдын каары падышанын жана анын балдарынын падышачылыгына тиет.


24Силерге дагы билдире кетчү нерсе: Кудайдын үйүндө кызмат кылган ыйык кызмат кылуучулардын, лебилердин, ырчылардын, дарбазачылардын, нетиндердин эч кимисинен алым, салык, бажы акысы алынбасын[+].


25Сен болсо, Эзра, Кудайың берген даанышмандыгың менен башчыларды жана башкаруучуларды кой, алар дарыянын наркы өйүзүндөгү элди – Кудайыңдын мыйзамдарын билген элди башкарышсын, билбегендерди үйрөткүлө[+].


26Ким Кудайыңдын мыйзамын жана падышанын мыйзамын аткарбаса, аны токтоосуз өлүм жазасына болобу, же сүргүнгө болобу, же акчалай айыпка болобу, же зынданга болобу, өкүм чыгарышсын”.

27


Эзранын Кудайды даңкташы

Падышанын жүрөгүнө Иерусалимдеги Кудай үйүн жасалгалоону салган,


28

#### 8

1


Эзра менен келген кишилердин тизмеси

Падыша Артакшаштанын падышачылыгында, мени менен Бабылдан чыккан уруу башчылары булар. Алардын санжырасы:


2Пинехас уулдарынан Гейиршом; Итамар уулдарынан Даниел; Дөөт уулдарынан Хатуш;[+]


3Шехания уулдарынан, Пароштун уулдарынан Захария жана анын санжырасына кирген жүз элүү эркек;[+]


4Пахат-Маап уулдарынан Зерахиянын баласы Элийонай жана аны менен кошо эки жүз эркек;[+]


5Шехания уулдарынан Жахазиелдин баласы, аны менен кошо үч жүз эркек;


6Адын уулдарынан Эбед, Жонатандын баласы, аны менен кошо элүү эркек;


7Эйлам уулдарынан Жешая, Аталеянын баласы, аны менен кошо жетимиш эркек;


8Шепатия уулдарынан Зебадия, Михаелдин баласы, аны менен кошо сексен эркек;


9Жойап уулдарынан Обадия, Жехиелдин баласы, аны менен кошо эки жүз он сегиз эркек;


10Шеломит уулдарынан Жосипиянын баласы, аны менен кошо жүз алтымыш эркек;[+]


11Бейбай уулдарынан Захария, Бейбайдын баласы, аны менен кошо жыйырма сегиз эркек;[+]


12Азгат уулдарынан Жоханан, Акатандын баласы, аны менен кошо жүз он эркек;


13Адонукамдын акыркы уулдарынан: Элипелет, Жейел, Шемая, алар менен кошо алтымыш эркек;


14Бикбайдын уулдарынан Утай менен Закур, алар менен кошо жетимиш эркек;

15


Эзранын лебилерди кызматка чакырышы

Мен аларды Агапка келип куйган дарыянын жээгине чогулттум. Ал жерде үч күн турдук. Мен элди жана ыйык кызмат кылуучуларды карап чыкканда, Леби уулдарынан эч кимди таппадым.


16Ошондо мен алардын башчылары: Элиезерди, Ариелди, Шемаяны, Элнатанды, Жарипти, Элнатанды, Натанды, Захарияны, Мешуламды, ошондой эле окутуучулар: Жойарип менен Элнатанды чакыртууга киши жөнөттүм[+].


17Аларды Касипия жергесинин башчысы Идого тапшырма менен жибердим, биздин Кудайыбыздын үйүнө кызматчыларды алып келиш үчүн, Идого жана анын бир туугандарына, Касипия жергесиндеги нетиндерге эмне айтууну айтып бердим.


18Кудайыбыздын жакшылык кылуучу колу биздин үстүбүздө тургандыктан, алар бизге Ысрайыл уулу Лебинин, Леби уулу Махлинин уулдарынан чыккан бир акылдуу адамды, атап айтканда, Шейребияны жана анын уулдары менен бир туугандарынан он сегиз кишини,[+]


19Мераринин уулдарынан Хашабияны, аны менен бирге Жешаяны жана анын бир туугандары менен уулдарынан жыйырма кишини,[+]


20Дөөт менен анын төрөлөрү лебилерге кызмат кылууга беришкен нетиндерден эки жүз жыйырма нетинди алып келишти, алардын бардыгынын аттары аталды[+].

21


Агап дарыясынын жанында орозо менен сыйынууну жарыялоо

Анан Кудайыбыздын алдында моюн сунуп, өзүбүз үчүн да, балдарыбыз үчүн да, мал-мүлкүбүз үчүн да Андан ак жол суроо үчүн, Агап дарыясынын боюнда орозо жарыяладым[+].


22Анткени бизди жолдо душмандардан сакташ үчүн, мен падышадан аскерлерди жана атчан аскерлерди сурагандан уялдым. Биз падыша менен сүйлөшкөндө: «Кудайдын жакшылык кылуучу колу Өзүнө жардам сурап кайрылгандардын үстүндө, ал эми кудурети менен каары андан четтеп кеткендердин үстүндө!» – деген элек.


23Ошентип, биз орозо кармап, ушуну Кудайдан жалынып сурадык, Ал биздин үнүбүздү укту.

24


Ийбадатканага арналган курмандыктар

Анан мен башкы ыйык кызмат кылуучулардын ичинен он эки кишини: Шейребия менен Хашабияны, алар менен кошо алардын бир туугандарынан он кишини бөлүп койдум[+].


25Анан падыша менен анын кеңешчилеринин, төрөлөрүнүн жана ал жерде болгон бардык Ысрайыл элинин Кудайыбыздын үйүнө тартуулаган алтын-күмүштөрүн, идиштерин таразага тартып туруп, алардын колуна бердим[+].


26Алардын колуна таразага тартып, алты жүз элүү талант күмүш, жүз талант күмүш идиш, жүз талант алтын бердим.


27Миң драхма турган жыйырма алтын чөйчөктү, алтынга тете бааланган, жаркырак жезден жасалган эки идишти тапшырдым.


28Анан аларга мындай дедим: «Силер Теңирдин ыйык адамдарысыңар, ата-бабаларыбыздын Кудай-Теңирине чын жүрөктөн тартуулаган алтын-күмүштөр да, идиштер да ыйык.


29Аларды Иерусалимдеги Ысрайыл уруу башчыларынын, ыйык кызмат кылуучулар менен лебилердин башында тургандардын колуна өткөрүп бермейинче, Кудай үйүнүн сактоочу жайларына тапшырмайынча абайлагыла, өтө сак болгула».


30Ошондо ыйык кызмат кылуучулар менен лебилер Иерусалимдеги Кудайыбыздын үйүнө жеткириш үчүн, таразага тартылган алтын-күмүштөрдү, идиштерди кабыл алышты.

31


Иерусалимге кайтып келүү

Ошентип, биз Иерусалимге Агап дарыясынан биринчи айдын он экинчи күнү чыктык. Кудайыбыздын колу биздин үстүбүздө болду, Ал бизди душмандардын, жолубузду торогондордун колунан коргоп жүрдү.


32Анан биз Иерусалимге келип, ал жерде үч күн болдук[+].


33Төртүнчү күнү Кудайыбыздын үйүнө арналган алтын-күмүштөрдү, идиштерди таразага тартып, Урийдин уулу, ыйык кызмат кылуучу Меремоттун, лебилер Пинехастын уулу Элазардын, Жешуянын уулу Жозабаттын жана Бинуйдун уулу Ноядиянын колдоруна өткөрүп бердик[+].


34Бардыгын таразага тартып, эсептеп тапшырдык. Ошол эле учурда таразага тартылгандардын баары жазылып жатты.


35Туткундан кайткандар Ысрайыл Кудайына бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык чалыш үчүн, бүт Ысрайылдын күнөөсү үчүн он эки букачар, токсон алты кочкор, жетимиш жети козу, он эки теке алып келишти. Мунун баары Теңирдин бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгына арналды[+].


36

#### 9

1


Эзранын бөтөн элден аял алган жүйүттөр жөнүндө билиши

Бул иштер бүткөндөн кийин, башчылар мага келип, мындай дешти: «Ысрайыл эли, ыйык кызмат кылуучулар, лебилер бөтөн элдердин, канаандыктардын, хеттиктердин, периздиктердин, жебустуктардын, амондуктардын, мааптыктардын, мисирликтердин, аморлуктардын жийиркеничтүү иштеринен арыла элек.


2Анткени өздөрү да, уулдары да алардын кыздарынан алышты. Ыйык тукум бөтөн уруулар менен аралашып кетти. Кала берсе, эң атактууларынын, башчыларынын колдору биринчилерден болуп ушундай мыйзамсыз иштерге барды»[+].


3Мен бул сөздөрдү укканда, ич кийимимди да, тыш кийимимди да айрып, башымдагы чачымды, ээгимдеги сакалымды жулуп, кайгырып отурдум.


4Ошондо туткундан кайткандардын кылмышынын айынан Ысрайылдын Кудайынын сөзүнөн корккондордун баары мага чогулуп келишти. Мен кайгыга батып, кечки курмандык чалынуучу маалга чейин отурдум[+].


5Ал эми кечки курмандык чалынуучу маалда кайгырып отурган жеримен туруп, айрылган ички, тышкы кийимчен чөгөлөп, Кудай-Теңириме колумду сунуп,[+]


6мындай деп жалындым: «Оо Кудайым! Сени карагандан уялып да, коркуп да жатам, Кудайым, анткени биздин мыйзамсыздыгыбыз башыбыздан ашты, биздин мыйзамсыз иштерибиз, кылган күнөөлөрүбүз асманга жетти[+].


7Ата-бабаларыбыз жашаган күндөрдөн тартып, бүгүнкү күнгө чейин биз абдан айыптуубуз. Мыйзамсыз иштерибиз үчүн биз да, падышаларыбыз да, ыйык кызмат кылуучуларыбыз да ушул күнгө чейин башка элдердин падышаларынын колуна салынып берилип, кылыч мизине, туткунга, талоонго, кордоого алынып келе жатабыз[+].


8Мына, Кудай-Теңирибиз бизге бир азга ырайым көрсөттү, кээ бирөөбүздү туткундан аман алып чыкты, Анын ыйык жеринде турууга ырайым кылды, Кудайыбыз көзүбүздү ачып, кулчулукта жүргөндө бир аз жанданууга мүмкүндүк берди[+].


9Биз кулдарбыз, бирок Кудайыбыз бизди кулдукта жүргөндө да калтырган жок. Ал бизге Персия падышаларынан ырайым таптырды, ошондо алар бизге жанданууга, кыйрап калган Кудайдын үйүн курууга, кайра калыбына келтирүүгө мүмкүндүк беришти, Жүйүт аймагы менен Иерусалимде жашап турганда бизге калканыч болушту[+].


10Кудайыбыз, эми биз Сага ушундан кийин эмне деп айта алабыз? Анткени биз Сенин кулдарың, пайгамбарларың аркылуу:


11“Силер ээлеш үчүн бара жаткан жер таза эмес, ал жер бөтөн элдердин таза эмес иштери менен булганып калган, алар өздөрүнүн жийиркеничтүү иштери менен ал жерди башынан аягына чейин толтуруп салышкан.


12Ошондуктан силер кыздарыңарды алардын уулдарына бербегиле, алардын кыздарын силердин уулдарыңар албасын, ал жерге отурукташыш үчүн, ал жердин түшүмү менен азыктаныш үчүн, укум-тукумуңарга түбөлүккө мурас калтырыш үчүн, аларга тынчтык да, ийгилик да каалабагыла”, – деген осуятыңдан четтеп кеттик.


13Өзүбүздүн жаман иштерибиз үчүн, көп күнөөбүз үчүн тарткан азабыбыздан кийин да, Сен, Кудайыбыз, бизди мыйзамсыз иштерибиздин өлчөмүнө карабай аядың, бизди ушинтип куткарып алдың[+].


14Биз кайра эле Сенин осуяттарыңды бузуп, бул жийиркеничтүү эл менен туугандаша беребизби? Анда Сен каарданып, бизди кырып саласың, ошондо бизден ким тирүү калат, бизди ким куткарып алат?


15

#### 10

1


Бөтөн элден аял алуу жөнүндөгү суроонун чечилиши

Эзра Кудай үйүнүн алдында жыгылып, күнөөлөрүн мойнуна алып ыйлап, ушинтип сыйынып жатканда, жанына Ысрайыл элинен эң көп эл – эркектер, аялдар, балдар чогулуп калды, анткени эл да катуу ыйлап турган эле[+].


2Ошондо Эйлам уулдарынан Жехиелдин баласы Шехания Эзрага мындай деп айтты: «Биз башка элдердин кыздарынан аял алып, Кудайыбыздын алдында күнөө кылганбыз, бирок Ысрайылдын бул ишти оңдойбуз деген үмүтү бар.


3Эми Кудайыбыз менен келишим түзөлү, мырзамдын жана Кудайыбыздын осуяттарынан корккондордун кеңеши боюнча аялдарыбызды алардан туулган балдарыбыз менен кошо коё берели, бул мыйзам боюнча болсун![+]


4Тур, анткени бул сенин ишиң, биз сени мененбиз, кайраттан, ишке кириш!»


5Ошондо Эзра турду да, бардык ыйык кызмат кылуучуларды, лебилерди жана бүткүл Ысрайыл элин башкаргандарды ошондой кылабыз деп ант берүүгө чакырды. Алар ант беришти[+].


6Анан Эзра туруп, Кудай үйүнөн кетти да, Элийашип уулу Жоханандын үйүнө келди. Нан жебей, суу ичпей койду, анткени туткундан кайткандардын кылмышы үчүн кайгырып турду[+].


7Анан мурдагы туткундардын бардыгын Иерусалимге чогултуш үчүн, Жүйүт аймагы менен Иерусалимге жарлык жарыялашты.


8Үч күндүн ичинде ким келбей турган болсо, ал башкаруучулардын жана уруу аксакалдарынын чечими менен турак-жайынан ажырайт, өзү болсо туткундан келгендердин жамаатынан четтетилет.


9Ошондо Жүйүт менен Бенжемин жеринде жашаган бардык эл үч күн ичинде Иерусалимге чогулду. Бул тогузунчу айдын жыйырманчы күнү болду. Бардык эл Кудай үйүнүн алдындагы аянтта ушул иштен улам жана жамгырдан титиреп отурду.


10Анан ыйык кызмат кылуучу Эзра ордунан туруп, аларга мындай деди: «Силер бөтөн элдерден аял алып, кылмыш кылдыңар, ошону менен Ысрайылдын күнөөсүн көбөйтүп жибердиңер.


11Ошондуктан ата-бабаларыңардын Кудай-Теңиринин алдында ушул үчүн өкүнүп, кечирим сурагыла да, Анын эркин аткаргыла. Бөтөн элдерден, башка уруулардан алган аялдарыңардан бөлүнгүлө».


12Ошондо бүт эл катуу үн менен мындай деп жооп берди: «Сен кандай десең, биз ошондой кылабыз.


13Бирок эл көп, жамгыр да жаап турат, сыртта турганга мүмкүн эмес. Анын үстүнө, бул иш бир же эки күндүк иш эмес, анткени биз бул иште өтө көп күнөөгө баттык.


14Биздин башчылар бүт жамаат үчүн чечим чыгарышсын, биздин шаарлардагы бөтөн элдерден аял алгандардын баары өз шаарларынын башкаруучулары, аксакалдары менен бул жерге белгиленген убакта келип турсун, ошондо Кудай бул иш үчүн каарданганын токтотот».


15Ошондо Асаел уулу Жонатан, Тикпа уулу Жахзея бул иштин башында турушту, аларга Мешулам менен Шаптай леби жардамчы болушту[+].


16Туткундан кайткандар так ошондой кылышты. Буга ыйык кызмат кылуучу Эзра, ар бир уруунун уруу башчылары бөлүнүп, аттары аталды. Бул ишти иликтеп-изилдеш үчүн, алар онунчу айдын биринчи күнү кеңешме курушту.


17Бөтөн элдерден аял алгандарды изилдөө иши биринчи айдын биринчи күнү бүттү.

18


Бөтөн элдерден аял алган Жүйүт уулдары

Ошондо бөтөн элдерден аял алган ыйык кызмат кылуучулардын уулдары булар деп табылды: Жотсадак уулу Жешуянын балдары менен бир туугандарынан: Маасея, Элиезер, Жарип жана Гедалия[+].


19Алар аялдарын коё берүүгө, күнөөлөрү үчүн, айыптары үчүн курмандыкка кочкор чалууга кол берип убада кылышты[+].


20Имердин уулдарынан: Ханани менен Зебадия;[+]


21Харимдин уулдарынан: Маасея, Эйлия, Шемая, Жехиел жана Узия;[+]


22Пашкурдун уулдарынан: Элийойнай, Маасея, Ысмайыл, Натанаел, Жозабат, Эласа;[+]


23Лебилерден: Жозабат, Шимей, Кейлая (Келита), Петахия, Жүйүт, Элиезер;


24Ырчылардан: Элийашип; дарбазачылардан: Шалум, Телем, Ури;[+]


25Ысрайылдыктардан: Пароштун уулдарынан: Рамия, Жизия, Малкия, Миямин, Элазар, Малкия, Беная;[+]


26Эйламдын уулдарынан: Матания, Захария, Жехиел, Абды, Жереймот, Эйлия;


27Затунун уулдарынан: Элийойнай, Элийашип, Матания, Жереймот, Забат, Азиза;


28Бейбайдын уулдарынан: Жоханан, Ханания, Забай, Аплай;[+]


29Банинин уулдарынан: Мешулам, Малух, Адая, Жашуп, Шейал, Жереймот;[+]


30Пахат-Мааптын уулдарынан: Адна, Келал, Беная, Маасея, Матания, Бетселел, Бинуй, Менаше;[+]


31Харимдин уулдарынан: Элиезер, Жишия, Малкия, Шемая, Шымон;


32Бенжемин, Малух, Шемария;


33Хашумдун уулдарынан: Матнай, Матата, Забат, Элипелет, Жеремай, Менаше, Шимей.


34Банинин уулдарынан: Маадай, Амрам, Уел,


35Беная, Бейдей, Келуу,


36Беная, Меремот, Элийашип,


37Матания, Матнай, Жишия,


38Бани, Бинуй, Шимей,


39Шелемия, Натан, Адая,


40Махнадбай, Шашай, Шарай,


41Азарел, Шелемия, Шемария,


42Шалум, Амария, Жусуп;


43Небонун уулдарынан: Жейел, Матития, Забат, Зебина, Жадай, Жоел, Беная.


44Мына ушулардын баары – бөтөн элдерден аял алгандар. Булардын айрымдарынын аялдары бала төрөп беришкен.

### Некемия


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


#### 1

1


Некемиянын Иерусалим үчүн кайгыруусу

Ахалиянын уулу Некемиянын сөзү. Артакшаштанын падышачылыгынын жыйырманчы жылында, Кислеп айында мен борбор шаар Шушанда элем[+].


2Менин бир туугандарымдын бири Ханани бир топ киши менен Жүйүт аймагынан келди. Мен алардан туткундан аман калган жүйүт эли тууралуу, Иерусалим тууралуу сурадым[+].


3Алар мага: «Туткундан аман калгандар ошол жерде, өз жеринде жашап жатышат. Алардын башына өтө оор күн түшүп, кордук көрүп жатышат. Иерусалимдин дубалдары уратылган, дарбазалары өрттөлгөн», – дешти[+].


4Бул сөздөрдү укканда, отуруп алып ыйладым, бир нече күн кайгыга батып жүрдүм. Анан асмандагы Кудайдын алдында орозо кармап, сыйынып,


5мындай дедим: «Оо Теңир, асмандагы Кудай, Өзүнүн келишимин бек сактаган, Өзүн сүйгөндөргө жана осуяттарын аткаргандарга ырайым кылган улуу жана коркунучтуу Кудай![+]


6Өзүңдүн кулуңдун сыйынуусун уга көр, көз кырыңды сала көр. Мен азыр Сенин алдыңда күнү-түнү Сенин кулдарың – Ысрайыл уулдары тууралуу, Сенин алдыңда биздин, Ысрайыл уулдарынын кылган күнөөсү тууралуу, өзүмдүн да, атамдын тукумунун да күнөөлөрү тууралуу сыйынып жатам[+].


7Биз Сенин алдыңда Өз кулуң Мусага берген осуяттарыңды, мыйзамдарыңды, буйруктарыңды аткарбай, кылмышкер болдук[+].


8Бирок Өз кулуң Мусага: “Эгерде силер кылмышкер болуп кетсеңер, анда Мен силерди эл арасына чачыратып жиберем[+].


9Эгерде Мага кайрылсаңар, Менин осуяттарымды сактап, аларды аткара турган болсоңор, анда жердин түбүнө чейин куулсаңар да, силерди ошол жактан чогултуп, Өзүмдүн ысымымды орнотуш үчүн, Өзүм тандап алган жерге алып келем”, – деп осуяттаган сөзүңдү эсте[+].


10Алар Өзүңдүн улуу күч-кубатың менен, Өзүңдүн кудуреттүү колдоруң менен куткарган Өз элиң, Өз кулдарың эмеспи[+].


11

#### 2

1


Некемиянын Иерусалимге кайтып келиши

Нисан айында, Артакшаштанын падышачылыгынын жыйырманчы жылында, падышанын алдына шарап тартылды. Мен ал шарапты алып, падышага сундум. Адатта, мен анын алдында капалуу болуп турчу эмесмин[+].


2Бирок падыша мага: «Эмне үчүн капалуусуң? Ооруп жатасың дейин десем, оорубай эле турасың, бирок жүрөгүңдү бир нерсе өйүп турса керек?» – деди. Ошондо мен абдан коркуп кетип,[+]


3падышага: «Падышам кылымдан кылымга жашасын! Ата-бабаларымдын сөөгү коюлган шаар кыйрап, дарбазалары өрттөнүп жатса, кантип капа болбойм!» – дедим[+].


4Ошондо падыша мага: «Каалаганың эмне?» – деди. Мен асмандагы Кудайга сыйынып,


5падышага: «Эгерде падышам ылайык көрсө, эгерде өзүңдүн алдыңдагы кулуңа ырайым кылгың келсе, мени Жүйүт аймагына, ата-бабаларымдын сөөгү коюлган шаарга жибер, мен ал шаарды кайра курайын», – дедим.


6Ошондо падыша жана анын жанында отурган падышанын аялы менден: «Канча убакыт жол жүрөсүң, кайра качан кайтасың?» – деп сурашты. Мен бир убакытты белгилегенден кийин, падыша мени жиберүүнү туура көрдү.


7Анан мен падышага мындай дедим: «Эгерде падышам туура көрсө, Жүйүт аймагына бара жатканымда дарыянын наркы өйүзүндөгү дубан башчылар өз жеринен өтүүмө уруксат берип турушу үчүн, аларга кат жазып берсе экен[+].


8Падышанын токойлорун кайтарган Асапка да кат берсе экен, ал Кудай үйүнүн тегерегиндеги чептин дарбазасы үчүн, шаар дубалдары үчүн жана мен тура турган үй үчүн карагай берсин». Кудайдын жакшы колу менин үстүмдө тургандыктан, падыша мага сураганымды берди[+].


9Мен дарыянын наркы тарабындагы дубан башчыларга келип, падышанын каттарын бердим. Падыша мени менен кошо аскер башчыларды жана атчан аскерлерди жиберген эле.


10Хорондук Санбалат менен амондук кул Тобия Ысрайыл уулдарынын жыргалчылыгы үчүн кам көргөнү бир адам келгендигин укканда, абдан ачууланышты[+].


11Анан мен Иерусалимге келдим. Ал жерге келгениме үч күн болгондо,[+]


12түн ичинде ордумдан турдум. Жанымда бир нече киши бар эле. Бирок Иерусалим үчүн иштөөнү жүрөгүмө Кудайым салганын эч кимге айткан жокмун. Өзүм минип келген жаныбардан башка жанымда эч кандай жаныбар жок эле.


13Түнү менен Ажыдаар башатынын алдындагы Өрөөн дарбазасынан өтүп, Кык дарбазасына чейин келип, Иерусалимдин кыйраган дубалдары менен өрттөлгөн дарбазаларын карап чыктым[+].


14Анан Башат дарбазасы менен падыша көлмөсүнө келдим, бирок ал жерде астымдагы жаныбар өтө турган жер жок болгондуктан,[+]


15артыма кайрылып, коктуну өрдөп чыгып, дубалдарды байкап көрдүм, анан кайра Өрөөн дарбазасынан өтүп, кайрылып келдим[+].


16Мен кайда барып, эмне кылып жүргөнүмдү башчылар билишкен жок: жүйүттөргө да, ыйык кызмат кылуучуларга да, атактуу адамдарга да, башчыларга да, башка жумуш башчыларга да мен буга чейин эч нерсе ачкан эмесмин.


17Анан мен аларга мындай деп айттым: «Силер биздин башыбызга түшкөн кырсыкты көрүп турасыңар. Иерусалим кыйрады, дарбазалары өрттөлдү, жүргүлө, Иерусалим дубалдарын тургузалы, ошондо мындан ары мындай кордукту көрбөйбүз»[+].


18Анан мен аларга Кудайдын мага сунган жакшы колу тууралуу, падышанын мага айткан сөздөрү тууралуу айтып бердим. Ошондо алар: «Курабыз», – дешип, жакшы ишти баштоого бел байлашты.


19Муну уккан хорондук Санбалат, амондук кул Тобия жана аравиялык Гешем бизди шылдыңдап, жек көрүү менен: «Эмне иш кылганы жатасыңар? Падышага каршы чыкканы жатасыңарбы?» – дешти[+].


20

#### 3

1


Иерусалим дубалынын калыбына келтирилиши

Башкы ыйык кызмат кылуучу Элийашип ыйык кызмат кылуучу бир туугандары менен ордунан туруп, Кой дарбазасын курду. Алар аны ыйыктап, эшиктерин орнотушту, аны Мея мунарасынан Хананел мунарасына чейин ыйыкташты[+].


2Анын жанында жерихолуктар куруп жатышты, алардын жанында Имри уулу Закур куруп жатты[+].


3Балык дарбазасын Сенаа тукумдары тургузушту, алар эшиктин кашектерин орнотуп, анын эшиктерин, кулпуларын, бекиткичтерин салышты[+].


4Алардын жанында дубалды Урийдин уулу Меремот оңдоп жатты. Урий Акостун уулу эле. Алардын жанында Берекиянын уулу Мешулам оңдоп жатты. Берекия Мешейзабелдин уулу эле. Алардын жанында Баананын уулу Садок оңдоп жатты[+].


5Алардын жанында текоялыктар иштеп жатышты. Бирок алардын атактуу адамдары өз мырзалары үчүн иштөөгө моюн сунушкан жок[+].


6Эски дарбазаны Пасейах уулу Жойада жана Бесодия уулу Мешулам оңдоп жатышты, алар эшиктин кашектерин орнотуп, анын эшиктерин, кулпуларын, бекиткичтерин салышты.


7Алардын жанында дарыянын наркы өйүзүндөгү дубан башчынын бийлиги астындагы гибондук Мелатия, мейрондук Жадон Гибон жана Миспе тургундары менен бирге оңдоп жатты.


8Анын жанында Харая уулу Узиел зергер оңдоп жатты. Анын жанында Гарахаким уулу Ханания оңдоп жатты. Алар Иерусалимди жазы дубалга чейин калыбына келтиришти[+].


9Алардын жанында Иерусалимдин жарым аймагын башкарган Хур уулу Репая оңдоп жатты.


10Алардын жанында жана өз үйүнүн маңдайында Харумап уулу Жедая оңдоп жатты. Анын жанында Хашабнея уулу Хатуш оңдоп жатты.


11Кийинки бөлүгүн Харим уулу Малкия менен Пахат-Маап уулу Хашуп оңдоп жатышты. Алар Меш мунарасын да оңдоп жатышты[+].


12Алардын жанында Иерусалимдин жарым дубанын башкарган Алокеш уулу Шалум кыздары менен оңдоп жатты.


13Өрөөн дарбазасын Заноах тургундары менен Ханун оңдоп жатышты. Алар дарбазаны орнотуп, эшиктерин коюп, кулпуларын салып, бекиткичтерин бекитишти. Алар дагы Кык дарбазасына чейин миң чыканак дубалды оңдошту[+].


14Ал эми Кык дарбазасын Бейт-Акерем дубанынын башчысы Рейхап уулу Малкия оңдоду. Ал аны орнотуп, эшиктерин коюп, кулпуларын салып, бекиткичтерин бекитти[+].


15Булак дарбазасын Миспе дубанынын башчысы Кол-Хозенин уулу Шалун оңдоп жатты. Ал дарбазаны орнотуп, үстүн жаап, эшиктерин коюп, кулпуларын салып, бекиткичтерин бекитти. Ал ошондой эле падыша багынын каршысындагы Селах көлмөсүнүн жанындагы дубалды Дөөттүн шаарынан ылдый түшкөн тепкичтерге чейин оңдоду[+].


16Андан кийинки бөлүктү Бейт-Сур жарым дубанынын башчысы Азбык уулу Некемия Дөөттүн мүрзөсүнө, казылган көлмөгө жана баатырлардын үйлөрүнө чейин оңдоду[+].

17


Дубалды курууга катышкан лебилер

Андан кийинки бөлүктү лебилер: Бани уулу Рехум оңдоп жатты. Андан кийинки бөлүктү Кеила жарым дубанынын башчысы Хашабия өз дубаны үчүн оңдоп жатты.


18Андан кийинки бөлүктү алардын бир туугандары: Кеила жарым дубанынын башчысы Хейнадат уулу Бабай оңдоп жатты.


19Анын жанында, кийинки бөлүктү, бурчтагы курал кампага чыга бериштин каршысындагы дубалды Миспе башчысы Жешуя уулу Эйзер оңдоп жатты.


20Андан кийинки бөлүктү, дубалдын кийинки бөлүгүн, бурчтан башкы ыйык кызмат кылуучу Элийашиптин үйүнүн эшигине чейин Запкай уулу Барух тырышып оңдоп жатты[+].


21Андан кийинки бөлүктү Элийашиптин үйүнүн эшигинен үйүнүн аягына чейин Урий уулу Меремот оңдоп жатты. Урий – Акостун уулу[+].

22


Дубалды курууга катышкан ыйык кызмат кылуучулар

Андан кийинки бөлүктү Иордандын тегерегинде жашаган ыйык кызмат кылуучулар оңдоп жатышты.


23Андан кийинки бөлүктү өз үйүнүн каршысында Хашуп менен Бенжемин оңдоп жатты, андан кийинки бөлүктү өз үйүнүн каршысында Анания уулу, Маасея уулу Азария оңдоп жатты.


24Андан кийинки бөлүктү Азариянын үйүнөн бурчка чейин, бурулушка чейин Хейнадат уулу Бинуй оңдоп жатты.


25Андан кийинки бөлүктү зындан короосундагы падышанын үстүнкү үйүнөн чыгып турган мунара менен бурчтун каршысын Узай уулу Палал оңдоп жатты. Андан кийинки бөлүктү Парош уулу Педая оңдоп жатты[+].


26Опелде турган нетиндер болсо Суу дарбазасынын чыгыш тарабынын каршысындагы дубалды дарбазанын жанындагы мунарага чейин оңдоп жатышты[+].

27


Калган куруучулар

Андан кийинки бөлүктө текоялыктар чоң мунаранын каршысынан Опел дубалына чейин оңдоп жатышты[+].


28Жылкы дарбазасынан нары ыйык кызмат кылуучулардын ар бири өз үйүнүн тушунда оңдоп жатты[+].


29Андан кийинки бөлүктү Имер уулу Садок өз үйүнүн тушунда оңдоп жатты. Андан кийинки бөлүктү чыгыш дарбазаларынын сакчысы Шехания уулу Шемая оңдоп жатты[+].


30Андан кийинки бөлүктү Шелемия уулу Ханания менен Салаптын алтынчы уулу Ханун оңдоп жатты. Андан кийинки бөлүктү Берекия уулу Мешулам өз бөлмөсүнүн тушун оңдоп жатты[+].


31Андан кийинки бөлүктү Хамикат дарбазасынын каршысындагы нетиндер менен соодагерлердин үйүнө чейин жана бурчтагы турак-жайга чейин Хатсорпий уулу Малкия оңдоп жатты.


32

#### 4

1


Некемиянын сыйынуулары

Санбалат дубалды куруп жатканыбызды укканда, ачуусу келип, кыжырланып, жүйүттөрдү шылдыңдады[+].


2Ал өз бир туугандарынын алдында жана самариялык аскер адамдарынын алдында мындай деди: «Бул байкуш жүйүттөр эмне кылып жатышат? Аларга ушуну курганга жол берилмек беле? Алар курмандык чалабыз деп жатышабы? Бир күнү бүтүрөбүз деп жатышабы? Үйүлгөн топурактан таштарды кайра тургуза алышмак беле? Анан калса, күйүп калган таштарды кайра тургуза алышмак беле?»[+]


3Жанында турган амондук Тобия болсо мындай деди: «Кура беришсин, түлкү секирип чыкса эле, булардын таш дубалдары талкаланат»[+].


4«Оо Кудайыбыз, кандай жек көрүндү абалда турганыбызды уга көр! Булардын шылдыңын өз баштарына жеткир, буларды туткун болуп барган жеринде жек көрүндү кыл[+].


5Булардын мыйзамсыз иштерин жаап койбо, Сенин алдыңда булардын күнөөлөрү жуулбасын, анткени булар курулушта иштеп жаткандарды капа кылышты»[+].


6Бирок биз дубалды тургуза бердик. Ошентип, дубалды жарымына чейин көтөрүп койдук. Анткени элдин иштегенге каалоосу бар эле.


7Иерусалимдин дубалы калыбына келтирилип жатканын, бузулган жерлери оңдолуп жатканын укканда, Санбалат да, Тобия да, аравиялыктар да, амондуктар да, азоттуктар да абдан ачууланышты.


8Анан алар Иерусалим менен согушууга, дубалдарын талкалап салууга бирге барууну макулдашышты[+].


9Биз болсо Кудайыбызга сыйындык. Булардан сактаныш үчүн, күнү-түнү күзөтчүлөрдү койдук.


10Бирок жүйүттөр: «Жүк ташуучулар чарчап калышты, ал эми урандылар өтө көп. Дубалды кура албайбыз», – дешти.


11Душмандарыбыз болсо: «Булардын ортосуна кирип барабыз да, талкалайбыз, иштерин токтотобуз, алар биздин капыстан киргенибизди билбей да, көрбөй да калышат», – деп ойлоп жатышты.


12Алардын жанында жашаган жүйүттөр келишип, бизге душмандар ар кайсы жактан кол саларын он жолу айтканда,


13мен дубалдын ары жагына, ойдуң жана ачык жерлерге элди кылыч, найза, жаа менен куралдантып, уруу-уруусу боюнча койдум.


14Анан мен аларды карап чыгып, атактуу адамдарга, башчыларга жана элге: «Душмандан коркпогула. Улуу, коркунучтуу Теңириңерди эстегиле, өз бир туугандарыңар үчүн, өз уулдарыңар үчүн, өз кыздарыңар үчүн, өз аялдарыңар үчүн, өз жайыңар үчүн салгылашкыла», – деп айттым[+].


15Душмандарыбыз өздөрүнүн арам ойлору бизге белгилүү болуп калганын угушту, Кудай алардын арам ниетин талкалады. Ошондо биз дубалга кайра келип, ар кимибиз өз жумушубузга кириштик.


16Ошол күндөн тартып менин жаш жигиттеримдин жарымы жумушта болду, жарымы найза, калкан, жаа, соот кармап турду, аскер башчылар жүйүт элинин артында болушту.


17Дубал тургузуп жаткандар, жүк ташуучулар бир колу менен иш кылып, экинчи колуна найза кармап жүрүштү.


18Ар бир куруучу белине кылычын байлап иштеп жатты. Ал эми менин жанымда сурнайчы турду.


19Анан мен атактуу адамдарга, башчыларга жана калган элге мындай дедим: «Жумуш көп, жумуш чоң, биз дубалдын аяк-башында жүрөбүз, арабыз алыс.


20Ошондуктан силер сурнай үнүн кайсы жерден уксаңар, ошол жерге чогулуп, бизге келгиле. Биз үчүн Кудайыбыз Өзү күрөшөт»[+].


21Биз жумушту ушундай аткардык. Таң сүргөндөн жылдыз чыкканга чейин жарымыбыз найза кармап турдук.


22Мындан тышкары, ошол эле учурда Иерусалимде бардыгы өз кулдары менен бирге түнөсүн дедим, ошондо алар түнкүсүн күзөттө турушат да, күндүз иштешет.


23

#### 5

1


Жардылардын кысымга алынышы

Ошондо эркектердин жана алардын аялдарынын арасында өздөрүнүн бир туугандары болгон жүйүттөргө каршы катуу нааразычылык туулду[+].


2Алардын арасында: «Биз көппүз, уулдарыбыз менен кыздарыбыз да көп. Биз нан таап, ичип-жеп жашагыбыз келет», – деп айткандар да болду.


3«Ачарчылыкта нан табыш үчүн, талаалар менен жүзүмзарларыбызды жана үйлөрүбүздү күрөөгө коюп жатабыз», – деп айткандар да болду.


4«Падышага салык төлөө үчүн, биз эгин талааларыбыз менен жүзүмзарларыбызды күрөөгө коюп, карызга күмүш алып жатабыз.


5Бир туугандарыбыздын денеси кандай болсо, биздин денебиз да ошондой, алардын балдары кандай болсо, биздин балдарыбыз да ошондой. Бирок биз уулдарыбыз менен кыздарыбызды кулдукка беришибиз керек, кыздарыбыздан күң болгондор да бар. Кун төлөп кайрып алууга колубузда эч кандай каражат жок. Биздин эгин талааларыбыз да, жүзүмзарларыбыз да бирөөлөрдүн колунда», – деп айткандар да болду[+].


6Мен алардын нааразылыгын, ушундай сөздөрүн укканда, абдан ачууландым.


7Бул жөнүндө ойлонуп, атактууларга жана башчыларга: «Өз бир туугандарыңардан үстөк алып жатасыңар», – деп катуу айттым. Аларга каршы жамаат чогулттум[+].


8Анан аларга: «Жат элдерге сатылып кеткен жүйүт бир туугандарыбызды күчүбүздүн жетишинче кун төлөп куткарып алдык. Силер болсо өз бир туугандарыңарды сатып жатасыңар, алар бизге сатылышы үчүн ушундай кылып жатасыңар», – дедим. Алар үндөбөй, жооп таба албай калышты[+].


9Ошондо мен мындай дедим: «Бул кылганыңар жакшы эмес. Бизге душман болгон элдерге шылдың болбош үчүн, Кудайыбыздан корксоңор болбойбу[+]?


10Мен да, бир туугандарым да, мага кызмат кылгандар да аларга карызга күмүш жана эгин бергенбиз. Бул карыздарды кечип коёлу.


11Силер алардын эгин талааларын, жүзүмзарлары менен зайтун бактарын, үй-жайларын азыр эле кайтарып бергиле. Карызга берген күмүшүңөрдүн, дан-эгиндериңердин, шараптарыңардын, май азыктарыңардын үстөгүн алып таштагыла».


12Ошондо алар: «Кайтарып беребиз, алардан эч нерсе талап кылбайбыз. Сен айткандай кылабыз», – дешти. Анан мен ыйык кызмат кылуучуларды чакырып, аларга ушундай кылабыз деп ант берүүнү буйрудум[+].


13Анан мен кийимимди силкип көрсөтүп: «Кудай ушул сөзүндө турбаган ар бир кишини мына ушундай кылып силкип салсын, ал өз үйүнөн, өз мүлкүнөн ажырап, аңгырап калсын!» – дедим. Ошондо бүт эл: «Оомийин!» – деди. Анан Кудайды даңазалады. Эл айтылган сөздү так аткарды[+].

14


Некемиянын керт башынын кызыкчылыгын ойлобогондугу

Ошондой эле Артакшаштанын падышачылыгынын жыйырманчы жылынан отуз экинчи жылына чейин, мен Жүйүт жергесинде он эки жыл дубан башчы болуп турганымда өзүм да, бир туугандарым да дубан башчылыктын нанын жеген жокпуз[+].


15Ал эми мага чейин болгон мурдагы дубан башчылар элге оорчулук салып, кырк күмүш шекелден тышкары, алардан эгин да, шарап да алып турушкан. Атүгүл, алардын кызматчылары да элге үстөмдүк кылышкан. Мен болсо Кудайдан корккондуктан, анткен жокмун.


16Ошол эле учурда дубал куруу жумуштарын колдоп турдум. Биз талааларды сатып алган жокпуз. Менин кызматчыларымдын бардыгы чогулуп, ошол жерде иштешти.


17Чет-жакадан келген элден тышкары, жүйүттөр менен башчылардан жүз элүүдөн киши дасторконумдан тамактанып турду.


18Бир күндүк тамакка бир бука, бордолгон алты кой, ар кандай канаттуулар даярдалчу. Он күндө бир жолу ар кыл шараптын түрлөрү дасторконго коюлчу. Ушундай болсо да дубан башчылыктын энчисин талап кылбадым, анткени элдин жумушу абдан оор эле.


19

#### 6

1


Душмандардын Некемияга каршы айла-амалы

Менин дубалды куруп бүткөнүм жана бузулган жерлердин оңдолуп бүткөнү Санбалаттын да, Тобиянын да, аравиялык Гешемдин да кулагына жетти. Бирок дарбазалардын эшиктерин коё элек болчумун[+].


2Ошондо Санбалат менен Гешем мага киши жиберип: «Кел, Оно түздүгүндөгү бир кыштактан кездешели», – деп айттырышты. Алар мага кыянаттык кылууну ойлошту[+].


3Бирок мен аларга элчилерди жөнөтүп: «Мен чоң иш менен алек болуп жатам, бара албайм. Эгер жумушумду таштап, силер менен жолугуша турган болсом, анда иш токтоп калат», – деп айттырдым.


4Алар ушундай деп айттырып, мага төрт жолу киши жиберишти, мен аларга мурдагыдай эле жоопту бердим.


5Ошондо Санбалат мага бешинчи ирет өз кызматчысын жөнөттү, колунда ачык кат бар экен.


6Анда мындай деп жазылыптыр: «Эл арасында мындай сөздөр айтылып жүрөт, Гешем да айтып жатат: Сен да, жүйүттөр да бөлүнгөнү жаткан экенсиңер, алардын айтымына караганда, аларга падыша болом деп, дубалды куруп жатыптырсың[+].


7Өзүң жөнүндө: “Жүйүт падышасы, мына!” – деп жарыялатыш үчүн, Иерусалимге пайгамбарларды да коюптурсуң. Мындай сөздөр падышага да жетип калат. Ошондуктан сөзсүз кел, чогуу кеңешели».


8Бирок мен ага киши жөнөтүп: «Сенин айткандарыңдын бири да болгон эмес. Сен муну өз акылың менен ойлоп тапкансың», – деп айттырдым.


9Анткени алар: «Алардын ындыны өчүп, бул ишти аягына чыгара албай калышат», – деп, бизди коркутушкан. Бирок ошенткен сайын мен ого бетер кайраттандым.


10Мен Мейтабел уулу болгон Делаянын уулу Шемаянын үйүнө келдим, ал эшиктерди бекитип: «Кудайдын үйүнө барып, ийбадаткананын ичине кирип, эшикти бекитип алалы. Анткени алар сени өлтүргөнү жатышат, алар сени өлтүрүү үчүн түндө келишет», – деди.


11Бирок мен: «Мендей адам кантип качсын? Мендей адам тирүү калам деп, ийбадатканага кантип кирсин? Барбайм», – дедим.


12Ал мага пайгамбардай сүйлөсө да, аны Кудай жибербегенин, аны Тобия менен Санбалат сатып алышканын билгем.


13Анткени аны мени коркутуш үчүн, ушинтип күнөөгө батырыш үчүн, мени жаманатты кылып, ошонун айынан мени жемелеп, куугунтукка алыш үчүн сатып алышкан.


14Оо Кудайым, Тобия менен Санбалаттын ушул иштерин унута көрбө, мени коркуткусу келген пайгамбар аял Ноядияны жана башка пайгамбарларды да унута көрбө![+]

15


Дубалдын курулуп бүтүшү

Дубал Элул айынын жыйырма бешинчи күнү, элүү эки күндө курулуп бүттү.


16Бул тууралуу бүт душмандарыбыз укканда жана биздин тегерегибиздеги бүт элдер көргөндө, алар абдан коркуп калышты, бул ишти биздин Кудай кылганын билишти.


17Кала берсе, ошол күндөрү жүйүттөрдүн атактуу адамдары катты көп жазып, Тобияга жөнөтүп турушту, Тобиядан да аларга кат келип жатты.


18Анткени Жүйүт аймагындагы көп адамдар ага ант беришип, бир келишимде болушту, себеби ал Арах уулу Шеханиянын күйөө баласы эле. Анын уулу Жоханан Берехия уулу Мешуламдын кызын алган[+].


19

#### 7

1Дубал курулуп, эшиктери салынып, кызмат кыла турган дарбазачылар, ырчылар жана лебилер өз кызматтарына коюлуп бүткөн соң,


2мен бир тууганым Хананиге жана Иерусалим чебинин башчысы Хананияга буйрук бердим, анткени ал башкаларга караганда Кудайдан корккон, ишенимдүү адам эле[+].


3Анан мен аларга мындай дедим: «Дарбазачылар күн жылыганча Иерусалим дарбазаларын ачышпасын, эшиктерди күн бата электе жаап, бекитип салышсын». Ошентип, Иерусалим тургундарын күзөткө койдум, ар бирин өз ордунда, өз үйүнүн маңдайында сакчы кылып койдум[+].

4


Туткундан кайтып келгендердин тизмеси

[•]Бирок шаар кенен, чоң эле, анда жашаган эл болсо аз болчу, жаңы үйлөр курулуп бүтө элек эле.


5Элди каттоодон өткөрүш үчүн, атактуулар менен эл башчыларын чогултууну Кудайым жүрөгүмө салды. Бул жакка биринчи келгендердин санжырасын таап алдым, анда мындай деп жазылган экен:


6Бабыл падышасы Небухаданасар туткундап кеткен туткундардын ичинен Иерусалимге, Жүйүт аймагына, ар бири өз шаарына келген тургундар булар:[+]


7Зоробабыл, Жешуя, Некемия, Азария, Раамия, Нахмани, Мордохай, Билшан, Мисперет, Бикбай, Нехум, Баана жана алар кошо менен келгендер. Ысрайыл элинин саны:[+]


8Пароштун уулдары эки миң бир жүз жетимиш эки[+].


9Шепатиянын уулдары үч жүз жетимиш эки.


10Арахтын уулдары алты жүз элүү эки.


11Жашыя менен Жойаптын уулдарынан Пахат-Мааптын уулдары эки миң сегиз жүз он сегиз.


12Эйламдын уулдары бир миң эки жүз элүү төрт.


13Затунун уулдары сегиз жүз кырк беш.


14Закайдын уулдары жети жүз алтымыш.


15Бинуйдун уулдары алты жүз кырк сегиз.


16Бейбайдын уулдары алты жүз жыйырма сегиз.


17Азгаттын уулдары эки миң үч жүз жыйырма эки.


18Адонукамдын уулдары алты жүз алтымыш жети.


19Бикбайдын уулдары эки миң алты жүз жети.


20Адиндин уулдары алты жүз элүү беш.


21Хиския тукумунан Атейирдин уулдары токсон сегиз.


22Хашумдун уулдары үч жүз жыйырма сегиз.


23Бейтсайдын уулдары үч жүз жыйырма төрт.


24Хариптин уулдары жүз он эки.


25Гибондо туулгандар токсон беш.


26Бейт-Лехем менен Нетопанын тургундары жүз сексен сегиз.


27Анатоттун тургундары жүз жыйырма сегиз.


28Бейт-Азмабеттин тургундары кырк эки.


29Кирийат-Жейаримдин, Кепиранын жана Бейроттун тургундары жети жүз кырк үч.


30Рама менен Гебанын тургундары алты жүз жыйырма бир.


31Мукмастын тургундары жүз жыйырма эки.


32Бейтел менен Айдын тургундары жүз жыйырма үч.


33Башка Небонун тургундары элүү эки.


34Башка Эйламдын уулдары бир миң эки жүз элүү төрт.


35Харимдин уулдары үч жүз жыйырма.


36Жериходо туулгандар үч жүз кырк беш[+].


37Лоддо, Хадитте жана Онодо туулгандар жети жүз жыйырма бир.


38Сенаада туулгандар үч миң тогуз жүз отуз[+].


39Ыйык кызмат кылуучулар: Жешуянын тукумунан Жедаянын уулдары тогуз жүз жетимиш үч[+].


40Имердин уулдары бир миң элүү эки[+].


41Пашкурдун уулдары бир миң эки жүз кырк жети[+].


42Харимдин уулдары бир миң он жети[+].


43Лебилер: Кадмиел тукумунан Жешуянын уулдары, Адея тукумунан жетимиш төрт.


44Ырчылар: Асаптын уулдары жүз кырк сегиз[+].


45Дарбазачылар: Шалумдун уулдары, Атейирдин уулдары, Талмондун уулдары, Акуптун уулдары, Хатитанын уулдары, Шобайдын уулдары жүз отуз сегиз[+].


46Нетиндер: Зиханын, Хасупанын, Табаотанын,[+]


47Кейростун, Сиянын, Падондун,


48Лебандын, Хагаптын, Салмайдын,


49Ханандын, Гиделдин, Гахардын,


50Рейайдын, Ретсиндин, Некоданын,


51Газамдын, Узанын, Пасейахтын,


52Бейсайдын, Мейунимдин, Непишсимдин,


53Бакбуктун, Хакупанын, Хархурдун,


54Батсилиттин, Мехиданын, Харшанын,


55Баркостун, Сисранын, Тамахтын,


56Нетсиахтын, Хатипанын уулдары.


57Сулаймандын кулдарынын уулдары: Сотайдын, Сопереттин, Периданын,[+]


58Жааланын, Даркондун, Гиделдин,


59Шепатиянын, Хатилдин, Похерет-Атсебайымдын, Амондун уулдары.


60Бардык нетиндер менен Сулаймандын кулдарынын уулдары үч жүз токсон эки.


61Тейил-Мелахтан, Тейил-Харшадан, Керуп-Адондон жана Имерден чыккандар ушулар. Бирок алар өз тукумдарынын, өз урууларынын Ысрайылдан чыкканын көрсөтүп бере алышкан жок.


62Делаянын, Тобиянын, Некоданын уулдары алты жүз кырк эки.


63Ыйык кызмат кылуучулардан: Хабаянын уулдары, Акостун уулдары, Барзелайдын уулдары бар. Ал гилаттык Барзелайдын кызын алып, ошонун аты менен аталып калган[+].


64Булар өз санжырасынын тизмесин таба алышпай, ыйык кызмат кылуучулардын тизмесинен чийилип калышкан.


65Тиршапа аларга: «Урим менен тумим аркылуу Кудайдан сураган ыйык кызмат кылуучу чыкмайынча, ыйык тамактан жебегиле», – деди[+].


66Бардык жамаат биригип, кырк эки миң үч жүз алтымыш адам болду.


67Булар – жети миң үч жүз отуз жети кулдары менен күңдөрүнөн тышкары санакка киргендер. Алардын дагы эки жүз кырк беш ырчы кыз-жигиттери бар эле.


68Булардын жети жүз отуз алты жылкысы, эки жүз кырк беш куланы,


69төрт жүз отуз беш төөсү, алты миң жети жүз жыйырма эшеги болгон.


70Кээ бир уруу башчылар ишти жүргүзүш үчүн каражат беришти. Тиршапа казынага миң алтын драхма, элүү чөйчөк, ыйык кызмат кылуучулар үчүн беш жүз отуз кийим берди.


71Кээ бир уруу башчылар жумуштарды жүргүзүш үчүн, казынага жыйырма миң алтын драхма, эки миң эки жүз мина күмүш беришти.


72Калган эл жыйырма миң алтын драхма, эки миң мина күмүш, ыйык кызмат кылуучулар үчүн алтымыш жети кийим беришти.


73

#### 8

1


Эзранын элге мыйзамды окуп бериши

Жетинчи айда, Ысрайыл уулдары өз шаарларында жашап турушканда, бүт эл бир кишидей Суу дарбазасынын алдындагы аянтка чогулду да, китеп көчүргүч Эзрага Теңирдин Ысрайылга осуят кылган Мусанын мыйзам китебин алып кел деди[+].


2Ыйык кызмат кылуучу Эзра китепти жетинчи айдын биринчи күнү жамааттын, эркектер менен аялдардын жана мыйзамды түшүнө алгандардын алдына алып келди.


3Анан ал андан Суу дарбазасынын алдындагы аянтта таң сүргөндөн чак түшкө чейин эркектер менен аялдарга жана аны түшүнө алган адамдарга окуп берди. Элдин бардыгы мыйзам китебин кунт коюп угушту[+].


4Окутуучу Эзра атайы жасалган жыгач секичеде турду. Анын жанында, оң кол тарабында Матития менен Шема, Аная менен Урий, Хилкия менен Маасея, ал эми сол кол тарабында Педая менен Мишаел, Малкия менен Хашум, Хашбадана менен Захария жана Мешулам турду.


5Эзра китепти бүт элдин көз алдында ачты, анткени ал бардык элден бийик турган. Ал китепти ачканда, бүт эл ордунан турду.


6Анан Эзра улуу Кудай-Теңирди даңктады, бүт эл колдорун көтөрүп, «Оомийин, оомийин», – деп жерге жете ийилип, Теңирге табынышты[+].


7Жешуя, Бани, Шейребия, Жамин, Акуп, Шаптай, Одия, Маасея, Келита, Азария, Жозабат, Ханан, Пелая жана лебилер ошол жерде турган элге мыйзамды түшүндүрүп жатышты.


8Алар китептеги Кудайдын мыйзамдарын элге так окуп, түшүндүрүп берип жатышты. Алар окуганды эл түшүнүп жатты.


9Ошондо Некемия (Тиршапа), китеп көчүргүч Эзра, ыйык кызмат кылуучу, элди окутуп жаткан лебилер бүт элге: «Бул күн – Кудай-Теңириңерге арналган ыйык күн, кайгырбагыла да ыйлабагыла», – дешти, анткени эл мыйзам сөздөрүн угуп жатканда, ыйлап турушкан эле.


10Некемия аларга: «Баргыла, тамактын майлуусунан жеп, ичимдиктин таттуусунан ичкиле, эч нерсе даярдабагандар менен бөлүшкүлө, анткени бул күн – Теңирибизге арналган ыйык күн. Кайгырбагыла. Анткени Теңирдин алдында кубануу силерге күч болот», – деди.


11Лебилер да: «Сабыр кылгыла, бул күн – ыйык күн, капа болбогула», – деп, бүт элди сооротуп жүрүштү.


12Ошондо бүт эл барып, ичип-жеп, эч нерсе даярдабагандар менен да бөлүшүп, өз көңүлдөрүн көтөрүп, салтанат менен майрамдашты, анткени аларга айтылган сөздөрдү терең түшүнүштү[+].

13


Алачыктар майрамы

Эртеси бүт элдин атынан уруу башчылар, ыйык кызмат кылуучулар, лебилер мыйзам сөздөрүн түшүндүрүп берсин деп, китеп көчүргүч Эзрага келишти.


14Алар Теңирдин Муса аркылуу берген мыйзам китебинен «Ысрайыл уулдары жетинчи айда, майрам күндөрү алачыктарда жашашсын» деп жазылган сөздөрдү табышты[+].


15Ошондуктан өздөрү жашаган бардык шаарларга жана Иерусалимге жар салышып: «Жазылган сөздөрдүн негизинде алачыктарды жасаш үчүн, тоого баргыла да, зайтун дарагынын, жапайы зайтун дарагынын, мирта дарагынын, курма пальмасынын жана жазы жалбырактуу дарактардын бутактарын кыйып келгиле», – дешти.


16Эл жабыла барып, бутактарды кыйып келишти да, ар ким өз турак-жайынын үстүнө, өз короосуна, Кудайдын үйүнө, Суу дарбазасынын алдындагы аянтка жана Эпрайым дарбазасынын алдындагы аянтка алачык жасашты[+].


17Туткундан кайрылып келген бүткүл жамаат алачык жасап, ошол алачыктарда жашап турушту. Нундун уулу Жашыянын күндөрүнөн ушул күнгө чейин Ысрайыл уулдары мындай кылышкан эмес. Бул зор кубаныч болду.


18

#### 9

1


Элдин өз күнөөлөрүн мойнуна алышы

Ушул айдын жыйырма төртүнчү күнү Ысрайыл уулдары зумбал кийип, баштарына күл сээп, орозо кармашты[+].


2Ысрайыл тукуму бөлөк тукумдардан бөлүнүп, өз бетинче турду да, өз күнөөлөрү менен ата-бабаларынын кылмыштарын моюндарына алып, кечирим сурады[+].


3Алар өз орундарында туруп, күндүн чейрегине чейин өз Кудай-Теңиринин мыйзам китебинен окуп, чейрек күн өз Кудай-Теңирине таазим кылып, кечирим сурашты.


4Жешуя, Бани, Кадмиел, Шебания, Буни, Шейребия, Бани, Хенани лебилердин секичесине чыгып, катуу үн менен өз Кудай-Теңирине кайрылышты.


5Анан лебилер – Жешуя, Кадмиел, Бани, Хашабнея, Шейребия, Одия, Шебания, Петахия: «Тургула, өз Кудай-Теңириңерди кылымдан кылымга даңктагыла!» – дешти. «Даңктоого татыктуу болгон, бардык мактоолордон жогору турган Сенин атың мактала берсин да, даңктала берсин!


6Теңир, Сен жалгыз Кудайсың, Сен асманды, асмандардын асманын, асман кошуунун, жерди жана андагынын бардыгын, деңиздерди жана андагылардын бардыгын жараттың, ошонун баарына өмүр бердиң, асман кошуунунун бардыгы Сага таазим кылат[+].


7Кудай-Теңир, Сен Өзүң Ыбрамды тандап алып, аны каздимдердин Ур-Каздим деген шаарынан алып чыгып, ага Ыбрайым деген ат бердиң[+].


8Анын жүрөгүнүн Өзүңө берилгенин көрүп, анын тукумуна канаандыктардын, хеттиктердин, аморлуктардын, периздиктердин, жебустуктардын жана гиргештиктердин жерлерин берем деп, аны менен келишим түздүң. Сен Өз сөзүңдү орундаттың, анткени Сен адилетсиң[+].


9Сен биздин ата-бабаларыбыздын Мисирде тарткан азабын көрдүң, алардын Кызыл деңиздин жанындагы зарын уктуң[+].


10Ошондо фараонго, анын кызматчылары менен ал жердин бардык элине жышаандарың менен кереметтериңди көрсөттүң, анткени Сен алардын бул элге текебердик менен мамиле кылганын билчүсүң, Сен Өз атыңды чыгардың, алар аны бүгүнкү күнгө чейин билишет[+].


11Сен алардын алдында турган деңизди экиге бөлдүң, ошондо алар деңиздин ортосунан, кургак жер менен өтүп кетишти. Алардын артынан куугандарды ташкындаган сууга таш чөккөндөй чөгөрдүң[+].


12Алар бара турган жолду жарык кылыш үчүн, күндүз булут мамы болуп, түнкүсүн от мамы болуп, аларды алып жүрдүң[+].


13Синай тоосуна түшүп келип, алар менен асмандан сүйлөштүң да, аларга адилеттүү өкүмдү, ишенимдүү мыйзамды, жакшы буйруктарды жана осуяттарды бердиң[+].


14Аларга Өз кулуң Муса аркылуу Өзүңдүн ыйык ишембиңди, осуяттарыңды, буйруктарыңды, мыйзамдарыңды бердиң[+].


15Алар ачка болгондо, Сен аларга асмандан нан берип турдуң, суусаганда, таштан суу чыгарып берип турдуң, Сен аларга берем деп, колуңду көтөрүп ант берген жерге барып, ал жерди ээлеп алгыла дедиң[+].


16Бирок алар, биздин ата-бабаларыбыз, өжөрлөнүп, моюн сунбай, Сенин осуяттарыңды укпай коюшту.


17Алар Сага баш ийгиси келбей, Сенин аларга көрсөткөн керемет иштериңди эстеринен чыгарып, моюн сунбай, өздөрүнүн өжөрлүгү менен кайрадан кул болуш үчүн, өздөрүнө жол башчы коюп алышты. Бирок Сен кечиргенди сүйгөн, жакшы, боорукер, чыдамдуу, абдан ырайымдуу Кудай болгондуктан, аларды таштаган жоксуң[+].


18Алар өздөрүнө алтындан музоо жасап: “Мисирден алып чыккан кудайыңар ушул”, – деп, Сага акарат келтиришкенине карабай,[+]


19Сен Өзүңдүн улуу боорукердигиң менен аларды чөлгө таштаган жоксуң. Аларды жол менен алып жүрүш үчүн, алар бара жаткан жолдо аларга жарык берип туруш үчүн, күндүз булут мамы, түнкүсүн от мамы алардан алыстаган жок[+].


20Аларды үйрөтүш үчүн, Өзүңдүн жакшы Рухуңду жибердиң, алардын оозунан маннаны үзбөдүң, суусунун кандырууга суу берип турдуң[+].


21Сен аларды кырк жыл чөлдө бактың. Алар эч нерседен кем болушкан жок, кийген кийимдери эскирген жок, буттары шишиген жок[+].


22Сен аларга падышачылыктар менен элдерди каратып бердиң, аларга жер бөлүп бердиң, алар Сихон жерлерине, Кешпон падышасынын жерлерине, Башан падышасы Огдун жерлерине ээ болушту[+].


23Алардын уулдарын асмандагы жылдыздардай көбөйттүң, келип ээлешет деп, ата-бабаларына Өзүң айткан жерге аларды алып бардың[+].


24Алардын уулдары келип, ал жерди ээлешти. Ал жердин тургундарын – канаандыктарды Сен аларга багынтып бердиң, эмне кылса өздөрү билсин деп, ал жерде жашаган элдерди, алардын падышаларын колдоруна салып бердиң[+].


25Алар чептүү шаарларды, семиз жерди ээлеп, дүнүйө-мүлккө толгон үйлөрдү, таштан жасалган көлмөлөрдү, жүзүмзарлар менен зайтун бактарын, мөмөлүү дарактарды тартып алышты. Өзүңдүн кең пейилдигиң менен ичип-жешти, тоюшту, семиришти, жыргашты[+].


26Алар тоң моюн тартып, Өзүңө каршы чыгышты, мыйзамыңды жек көрүштү, Сага кайрылгыла деп эскерткен пайгамбарларыңды өлтүрүштү, Сага акарат келтиришти[+].


27Ошондо Сен аларды кысымга алган душмандардын колуна салып бердиң. Алар кыйналганда, Сага кайрылышчу, Сен алардын үнүн асмандан укчусуң, Өзүңдүн улуу боорукердигиң менен аларга куткаруучуларды жиберчүсүң, куткаруучулар аларды душмандардын колунан куткарышчу[+].


28Тынч алып калышканда, алар Сенин көз алдыңда кайрадан жамандык кыла башташчу. Ошондо Сен аларды кайрадан душман колуна салып берчүсүң, душмандары аларга үстөмдүк кылышчу. Бирок алар Сага кайрадан кайрылганда, Сен алардын үнүн асмандан угуп, Өзүңдүн улуу боорукердигиң менен аларды куткарып турчусуң[+].


29Сен аларга Өзүңдүн мыйзамыңа кайрылууну эскертип турдуң, бирок алар көшөрүп, Сенин осуяттарыңды аткарышчу эмес, Сенин мыйзамдарыңдан четтеп кетишчү. Аларды аткарган адам жашамак. Бирок алар тил албай, моюн сунбай өжөрлөнүштү[+].


30Аларды кайрылар бекен деп, көп жылдар күтүп, Өзүңдүн Рухуң менен, пайгамбарларың аркылуу алардын эсине салып турдуң, бирок алар укпай коюшту. Ошондо Сен аларды бөтөн жердеги элдердин колдоруна салып бердиң[+].


31Бирок Өзүңдүн улуу боорукердигиң менен аларды таптакыр кырып салган жоксуң, таштап койгон жоксуң, анткени Сен жакшы, ырайымдуу Кудайсың[+].


32Оо Кудай, Сен азыр да Өзүңдүн келишимиң менен ырайымыңды сактап турган кудуреттүү да, коркунучтуу да улуу Кудайсың! Ашур падышаларынын күндөрүнөн тартып, бүгүнкү күнгө чейин биздин, падышаларыбыздын, төрөлөрүбүздүн, ыйык кызмат кылуучуларыбыздын, пайгамбарларыбыздын, ата-бабаларыбыздын жана бүт элдин тарткан азаптары Сага аз болуп көрүнбөсө экен[+].


33Биз кандай азап тартсак да, ошонун бардыгын Сен туура кылдың, анткени Сен бардык иште адилет болдуң, ал эми биз күнөөлүү болдук[+].


34Биздин падышаларыбыз, төрөлөрүбүз, ыйык кызмат кылуучуларыбыз, ата-бабаларыбыз Сенин мыйзамыңды аткарышкан жок, Сен эскертип турган осуяттарың менен эскертүүлөрүңдү укпай коюшту[+].


35Өзүңдүн улуу ырайымың менен берген падышачылыкта, Өзүң бөлүп берген кең, семиз жерде жашап турушканда, алар Сага кызмат кылышкан жок, өздөрүнүн кыянат иштерин калтырышкан жок[+].


36Азыр биз кулбуз, Сен ата-бабаларыбызга жер жемиштери жана түшүмдөрү менен азыктанууга берген жерде биз кулдукта жүрөбүз[+].


37Күнөөбүз үчүн Сен бизди багынтып берген падышаларга бул жер көп түшүм берип жатат. Алар өзүбүзгө да, мал-жаныбызга да өздөрү каалагандай үстөмдүк кылып жатышат. Биз кыйын кысталышта калдык[+].

38


Келишимге мөөр баскандардын тизмеси

Ушулардан улам биз бекем келишим түзүп, колубузду коюп жатабыз, колдорубуздун үстүндө биздин төрөлөрдүн, лебилердин, ыйык кызмат кылуучулардын мөөрлөрү турат»

#### 10

1Мөөр баскандар булар болду: Хахалия уулу Некемия-Тиршата жана Ситкия,[+]


2Серая, Азария, Жеремия,


3Пашкур, Амария, Малкия,


4Хатуш, Шебания, Малух,[+]


5Харим, Меремот, Обадия,


6Даниел, Гиптон, Барух,


7Мешулам, Абия, Миямин,


8Мазия, Билгай, Шемая. Булар – ыйык кызмат кылуучулар.


9Лебилер: Азания уулу Жешуя, Хейнадат уулдарынан Бинуй, Кадмиел[+].


10Алардын бир туугандары: Шебания, Одия, Келита, Пелая, Ханан,


11Миха, Рехоп, Хашабия,


12Закур, Шейребия, Шебания,


13Одия, Бани, Бенуну,


14Эл башчылар: Парош, Пахат-Маап, Эйлам, Зату, Бани,[+]


15Буни, Азгат, Бейбай,


16Адония, Бикбай, Адин,


17Атейир, Хиския, Азур,


18Одия, Хашум, Бейтсай,


19Харип, Анатот, Нейбай,


20Махпийаш, Мешулам, Хейзир,


21Мешейзабел, Садок, Жадуя,


22Пелатия, Ханан, Аная,


23Ошуя, Ханания, Хашуп,


24Алокейиш, Пилха, Шобек,


25Рехум, Хашабна, Маасея,


26Акия, Ханан, Анан,


27Малух, Харим, Баана.


28Калган элдер, ыйык кызмат кылуучулар, лебилер, дарбазачылар, ырчылар, нетиндер, бөтөн жерлик элдерден бөлүнүп, Кудайдын мыйзамына киргендер, алардын аялдары, уулдары, кыздары, мыйзамды түшүнө алгандардын баары[+]


29бир туугандарына, алардын атактууларына кошулуп, Кудайдын Өзүнүн кулу Муса аркылуу берген мыйзамы боюнча жүрүүгө жана өз Кудай-Теңирибиздин осуяттарын сактап, буйруктарын, мыйзамдарын аткарууга,


30кыздарын бөтөн жерлик элдерге бербөөгө, уулдарына алардын кыздарын алып бербөөгө,[+]


31бөтөн жерликтер өздөрүнүн сата турган мал-мүлкүн ишембиде алып келгенде, ишембиде, ыйык күндө, алардан эч нерсе албоого жана жетинчи жылы ар кандай карыздарын кечип коюуга ант беришип, антты бузсак, бизге каргыш тийсин дешти[+].


32Кудайыбыздын үйүнүн керектөөлөрүнө жылына шекелдин үчтөн бир бөлүгүн берип турууну да өзүбүзгө мыйзам кылып койдук:[+]


33алар нан тартууларына, күн сайын коюлуучу нан курмандыктарына, күн сайын чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарга, ишемби күнү, ай жаңырган сайын өткөрүлүүчү майрамда, ар кандай майрамдарда чалынуучу курмандыктарга, ыйык буюмдарга, Ысрайылдын күнөөсү үчүн чалынуучу курмандыктарга, Кудайыбыздын үйүндө өткөрүлүүчү бардык нерселерге арналсын[+].


34Биз, ыйык кызмат кылуучулар, лебилер, эл, Кудай-Теңирибиздин курмандык чалынуучу жайында мыйзамда жазылгандай, дайыма от күйүп туруш үчүн, жыл сайын белгиленген убакта жеткирилип туруучу отунду кайсы уруу кайсы убакта Кудайыбыздын үйүнө жеткирип турарын билиш үчүн, өкчөмө таш ыргыттык[+].


35Жыл сайын Теңирдин үйүнө жерибиздин алгачкы түшүмү менен жемиш бактарыбыздын алгачкы мөмөлөрүнөн жеткирип турууга да милдеттенме алдык[+].


36Ошондой эле, мыйзамда жазылгандай, Кудайыбыздын үйүнө, ыйык кызмат кылуучуларга, Кудайдын үйүндө кызмат кылгандарга, тун уулдарыбызды, ири жана майда малыбыздын биринчи төлүн жеткирип берүүгө милдеттенме алдык[+].


37Бастырылган даныбыздын алгачкы түшүмүн, ар кандай тартууларыбызды, жемиш бактарыбыздын мөмөлөрүн, зайтун майларыбызды, шараптарыбызды ыйык кызмат кылуучуларга, Кудайыбыздын үйүндөгү кампаларга жеткирип беребиз, лебилерге болсо жерибизден алынган түшүмдүн ондон бир бөлүгүн жеткирип турабыз. Бардык шаарлардан, дыйканчылык кылган бардык жерлерден лебилер түшүмдүн ондон бир бөлүгүн алып турушат[+].


38Лебилер ондон бир бөлүктү алып жатканда, Арундун тукумунан чыккан ыйык кызмат кылуучу алардын жанында турат, лебилер алган ондуктарынын ондон бир бөлүгүн Кудайдын үйүндөгү кампалар үчүн бөлүнгөн бөлмөлөргө жеткиришет[+].


39

#### 11

1


Иерусалимдин тургундары

[•]Эл башчылар Иерусалимде жашап калышты, ал эми калган элдин ондон бир бөлүгү Иерусалимде жашаш үчүн, калган тогуз бөлүгү башка шаарларда жашаш үчүн, өкчөмө таш ыргытышты[+].


2Эл өз ыктыяры менен Иерусалимде жашоого макул болгондордун баарына батасын берди.


3Иерусалимде жашаган өлкө башчылары булар – Жүйүт аймагынын шаарларында ысрайылдыктар, ыйык кызмат кылуучулар, лебилер, нетиндер, Сулаймандын кулдарынын уулдары ар бири өздөрүнө таандык шаарларда жашашты[+].


4Иерусалимде Жүйүттүн уулдары менен Бенжемин уулдары жашап калышты. Жүйүттүн уулдарынан: Атая. Атая – Узиянын уулу, Узия – Захариянын уулу, Захария – Амариянын уулу, Амария – Шепатиянын уулу, Шепатия – Маалалелдин уулу, Маалалел Перес тукумунан[+].


5Ошондой эле Маасея. Маасея – Барухтун уулу, Барух – Кол-Хозенин уулу, Кол-Хозе – Хазаянын уулу, Хазая – Адаянын уулу, Адая – Жойарыптын уулу, Жойарып – Захариянын уулу, Захария – Шейланын уулу[+].


6Иерусалимде жашаган Перестин бардык уулдары төрт жүз алтымыш сегиз эле. Алар жоокер адамдар болчу.


7Бенжемин уулдары: Ышайа уулу, Итиел уулу, Маасея уулу, Колая уулу, Педая уулу, Жойет уулу, Мешулам уулу Салу.


8Алардын соңунан Габай, Салай, бардыгы болуп тогуз жүз жыйырма сегиз адам.


9Зихри уулу Жоел аларга башчы болду, ал эми Асенуа уулу Жүйүт шаардын экинчи башчысы болду.


10Ыйык кызмат кылуучулардан: Жойарип уулу Жедая, Жахин жана


11Кудай үйүндө башчы болгон Серая. Ал – Хилкиянын уулу, Хилкия – Мешуламдын уулу, Мешулам – Садоктун уулу, Садок – Мерайоттун уулу, Мерайот – Акитуптун уулу[+].


12Кудайдын үйүндө кызмат кылган алардын бир туугандары сегиз жүз жыйырма эки болду. Ошондой эле Адая. Ал – Жерохамдын уулу, Жерохам – Пелалиянын уулу, Пелалия – Амисийдин уулу, Амисий – Захариянын уулу, Захария – Пашхурдун уулу, Пашхур – Малкиянын уулу.


13Уруу башчылары болгон анын бир туугандары эки жүз кырк эки адам болду. Ошондой эле Амашсай. Амашсай – Азариелдин уулу, Азариел – Аказайдын уулу, Аказай – Мешилеймоттун уулу, Мешилеймот – Имердин уулу.


14Алардын бир туугандары жүз жыйырма сегиз эр жүрөк аскерлер эле. Аларга Хагедолим уулу Забдиел башчы болду.


15Ал эми лебилерден: Шемая. Шемая – Хашуптун уулу, Хашуп – Азрикамдын уулу, Азрикам – Хашабиянын уулу, Хашабия – Бунинин уулу.


16Кудай үйүндөгү тышкы иштер боюнча леби башчылардан Шаптай менен Жозабат,[+]


17Кудайга сыйынардагы даңктоо ырлардын башкы баштоочусу – Матания. Ал – Миханын уулу, Миха – Забдийдин уулу, Забдий – Асаптын уулу жана анын бир туугандарынын арасында экинчи болгон Бакбукея, ошондой эле Абда. Абда – Шамуянын уулу, Шамуя – Галалдын уулу, Галал – Жедутундун уулу[+].


18Ыйык шаардагы бардык лебилер эки жүз сексен төрт адам болду.


19Ал эми дарбазачылар: Акуп, Талмон жана дарбаза сакчылыгында турган алардын бир туугандары – жүз жетимиш эки адам[+].

20


Калган шаарлардын тургундары

Калган ысрайылдыктар, ыйык кызмат кылуучулар, лебилер жүйүттөрдүн бардык шаарларында, ар ким өз энчисине тийген жерде жашап турушту.


21Ал эми нетиндер Опелде жашашкан. Нетиндердин үстүндө Зиха менен Гишпа турду[+].


22Асаптын Кудай үйүндө кызмат кылган ырчы уулдарынын бири Узи Иерусалимде лебилердин башчысы эле. Узи – Банинин уулу, Бани – Хашабиянын уулу, Хашабия – Матаниянын уулу, Матания – Миханын уулу[+].


23Анткени алар тууралуу падышадан өзгөчө буйрук болуп, ырчылар үчүн күн сайын белгилүү кызмат акы бөлүнгөн.


24Жүйүт уруусунан, Зерак уулдарынан чыккан Мешейзабел уулу Петахия элге тиешелүү ар кандай иштер боюнча падышанын ишенимдүү кишиси болгон[+].


25Ал эми айыл-кыштактарда, өз жерлеринде жашаган Жүйүт уулдары Кирийат-Арбада жана ага караштуу айыл-кыштактарда, Дибондо жана ага караштуу айыл-кыштактарда, Жекапсейелде жана ага караштуу айыл-кыштактарда,


26Жейшуяда, Моладада, Бейт-Палетте,


27Хатсар-Шуалда, Бейер-Шебада жана ага караштуу айыл-кыштактарда,


28Сыклакта, Мехондо жана ага караштуу айыл-кыштактарда,


29Эйин-Римондо, Сорада, Жармутта,


30Заноахта, Адуламда жана аларга караштуу айыл-кыштактарда, Лакиште жана анын талааларында, Азейкада жана ага караштуу шаарларда жашап турушту. Алар Бейер-Шебадан Ином өрөөнүнө чейин жайгашкан.


31Бенжемин уулдары Гебадан тартып, Мукмаста, Айда, Бейтелде жана ага караштуу шаарларда,


32Анатотто, Нопто, Хананиде,


33Хатсордо, Рамада, Гитайимде,


34Хадитте, Себоимде, Небалатта,


35Лоддо, Онодо, Гей-Ахарашим өрөөнүндө жашап турушту.


36

#### 12

1


Ыйык кызмат кылуучулар менен лебилердин тизмеси

Шалтиел уулу Зоробабыл жана Жешуя менен келген ыйык кызмат кылуучулар менен лебилер булар: Серая, Жеремия, Эзра,[+]


2Амария, Малух, Хатуш,


3Шехания, Рехум, Меремот,


4Идо, Гинтой, Абия,


5Миямин, Мадия, Билга,


6Шемая, Жойарип, Жедая,


7Салу, Амок, Хилкия, Жедая. Булар – Жешуянын тушундагы башкы ыйык кызмат кылуучулар жана алардын бир туугандары.


8Ал эми лебилер: Жешуя, Бинуй, Кадмиел, Шейребия, Жүйүт, ырчылардын башчысы Матания жана анын бир туугандары,[+]


9Бакбукея менен Уни, алардын бир туугандары бир катарда сакчылыкта турушту.

10


Ыйык кызмат кылуучулардын санжырасы

Жешуядан Жайаким, Жайакимден Элийашип, Элийашиптен Жойада,[+]


11Жойададан Жонатан, Жонатандан Жадуя төрөлгөн.


12Жайакимдин тушундагы ыйык кызмат кылуучулар, уруу башчылар булар: Серая тукумунан Мерая, Жеремия тукумунан Ханания,


13Эзра тукумунан Мешулам, Амария тукумунан Жоханан,


14Мелиху тукумунан Жонатан, Шебания тукумунан Жусуп,


15Харим тукумунан Адна, Мерайот тукумунан Хилкия,


16Идо тукумунан Захария, Гиптон тукумунан Мешулам,[+]


17Абия тукумунан Зихри, Миниямин, Моадия тукумунан Пилтай,


18Билга тукумунан Шамуя, Шемая тукумунан Жонатан,


19Жойарип тукумунан Матенай, Жедая тукумунан Узи,


20Салай тукумунан Калай, Амок тукумунан Эйбер,


21Хилкия тукумунан Хашабия, Жедая тукумунан Натанаел.


22Элийашип, Жойада, Жоханан жана Жадуянын тушундагы уруу башчы лебилер, ошондой эле Персия падышасы Дарийдин тушундагы ыйык кызмат кылуучулар тизмеге кирди[+].


23Уруу башчылары болгон Леби уулдары, Элийашип уулу Жоханандын тушуна чейинки санжырада жазылган.


24Лебилердин башчылары: Хашабия, Шейребия, Кадмиел уулу Жешуя жана алардын бир туугандары. Алардын бир туугандары Кудайдын кишиси Дөөт түзгөн кезек боюнча Кудайга ыраазычылык билдирип даңктап туруу үчүн, алардын каршысына коюлган[+].


25Матания, Бакбукея, Обадия, Мешулам, Талмон, Акуп – булар дарбазаларда эшик кайтарган сакчылар[+].


26Алар Жотсадак уулу Жешуянын уулу болгон Жайакимдин тушунда, дубан башчы Некемия менен китеп көчүргүч, ыйык кызмат кылуучу Эзранын тушунда жашап, ошол кызматтарды аткарып турушкан[+].

27


Иерусалим дубалдарын ыйыктоо

Иерусалим дубалын ыйыктарда лебилерди жашаган жерлеринен Иерусалимге келишин талап кылышты. Аларга ыйыктоо ишин кубанычтуу майрам менен, жез табактардын, арфанын, гуслинин коштоосунда Кудайды мактоо жана даңазалоо ырлары менен өткөрүүнү буйрук беришти[+].


28Иерусалимдин тегереги менен Нетопанын кыштактарынан да ырчылардын уулдары келишти.


29Бейт-Гилгалдан да, Геба жана Азмабет талааларынан да келишти, себеби ырчылар Иерусалимдин чет-жакаларына кыштак куруп алышкан.


30Ыйык кызмат кылуучулар менен лебилер өздөрү тазаланып, анан элди да, дарбазаларды да, дубалдарды да ыйыкташты[+].


31Ошондо мен Жүйүт аймагынын эл башчыларын дубалдарга алып бардым да, салтанаттуу жүрүш үчүн, ырчылардын эки чоң тобун койдум, алардын бири Кык дарбазасын көздөй дубалдын оң тарабы менен бара жатты[+].


32Алардын соңунан Ошая жана Жүйүт аймагынын эл башчыларынын теңи:


33Азария, Эзра, Мешулам,


34Жүйүт, Бенжемин, Шемая жана Жеремия бара жатты.


35Ыйык кызмат кылуучулардын уулдарынан сурнай менен бара жаткандар: Захария. Захария – Жонатандын уулу, Жонатан – Шемаянын уулу, Шемая – Матаниянын уулу, Матания – Михейдин уулу, Михей – Закурдун уулу, Закур Асаптын уулу[+].


36Ошондой эле анын бир туугандары: Шемая, Азариел, Милалай, Гилалай, Маай, Натанаел, Жүйүт жана Ханани. Булар Кудайдын кишиси Дөөттүн музыкалык аспаптары менен бара жатышты. Алардын алдында китеп көчүргүч Эзра бара жатты[+].


37Алардын каршысында турган Булак дарбазасынын жанынан алар Дөөттүн шаарына чыга турган тепкичтер менен, Дөөттүн үйүнүн үстүндөгү дубалдарга чыга турган тепкичтер менен чыгыштагы Суу дарабазасына чейин чыгышты[+].


38Алардын каршысында ырчылардын экинчи тобу бара жатты, алардан кийин мен бара жаттым. Менден кийин элдин теңи дубал менен Меш мунарасынан жазы дубалга карай бара жатты[+].


39Эпрайым дарбазасынан, эски дарбазанын алдынан, Балык дарбазасынын, Хананел мунарасынын, Мея мунарасынын алдынан өтүп, Кой дарбазасына жетип, Зындан дарбазасынын алдына токтодук[+].


40Анан ырчылардын эки тобу тең, мен жана мени менен келген эл башчылардын теңи Кудай үйүнүн алдына келип, туруп калдык.


41Ыйык кызмат кылуучулар: Элийаким, Маасея, Миниямин, Михей, Элийонай, Захария, Ханания сурнайлар менен турушту,


42Маасея, Шемая, Элазар, Узи, Жоханан, Малкия, Эйлам жана Эзер турушту. Анан ырчылар жер жаңырта ырдашты. Аларга Жизрахия башчы болду.


43Ошол күнү көп курмандык чалышты, анан ырдап шаттанышты, анткени Кудай аларга зор кубаныч берди. Аялдары да, балдары да ырдап шаттанышты. Иерусалимдеги кубаныч алыска угулуп жатты.

44


Ийбадатканадагы кызмат тартиби

Ошол эле күнү алгачкы түшүм менен ондуктар сакталуучу кампаларга, шаарлардын четиндеги эгин талаалардан алган түшүмдөн мыйзам боюнча ыйык кызмат кылуучулар менен лебилерге тиешелүү болгон үлүштү чогултуш үчүн кишилер коюлду. Анткени жүйүт эли өз Кудайына кызмат кылып жаткан, ыйыктоо иштерин аткарып жаткан ыйык кызмат кылуучулар менен лебилерди көрүп кубанды.


45Алар өз Кудайына кызмат кылышты, ыйыктоо иштерин жүргүзүштү, ошондой эле Дөөттүн жана анын уулу Сулаймандын буйругу боюнча ырчы жана дарбазачы болуп турушту.


46Анткени эзелтен эле, Дөөт менен Асаптын тушунда, Кудайды мактоо, ыраазычылык билдирүү ырлары чыгарылып, аларды аткарган ырчылардын жетекчилери коюлган[+].


47

#### 13

1


Эврейлердин башка элдерден бөлүнүшү

Ошол күнү Мусанын китебинен мындай жерлер элге угуза окулду: «Амондуктар менен мааптыктар Кудайдын коомуна кире албайт,[+]


2анткени алар Ысрайылдын уулдарын нан, суу менен тосуп алышкан эмес, аларды каргатыш үчүн Биламды жалдашкан. Бирок биздин Кудай ал каргышты батага айлантып койгон»[+].


3Алар бул мыйзамды укканда, бардык бөтөн урууларды Ысрайылдан бөлүп салышты[+].

4


Некемиянын киргизген өзгөртүүлөрү

Мындан мурун Тобиянын жакын тууганы Кудайыбыздын үйүндөгү кампа бөлмөлөрүнө коюлган ыйык кызмат кылуучу Элийашип[+]


5Тобияга чоң бөлмө оңдоп берди. Ал бөлмөгө мурун нан курмандыктары, ладан, идиштер, ошондой эле мыйзам боюнча лебилерге, ырчыларга, дарбазачыларга тиешелүү болгон түшүмдүн, шарап, зайтун майларынын ондон бир бөлүгү жана ыйык кызмат кылуучуларга берилүүчү курмандыктар коюлчу.


6Мунун баары болуп жатканда, мен Иерусалимде жок болчумун, анткени Бабыл падышасы Артакшаштанын бийлигинин отуз экинчи жылы мен падышага баргам, бир нече күн өткөндөн кийин, падышадан кайра суранып кеткем[+].


7Мен Иерусалимге келгенде, Элийашиптин Кудайдын үйүнүн короосунан Тобияга бөлмө оңдоп берип, жаман иш кылганын билдим.


8Ошондо мен абдан жаман болдум, ошондуктан мен Тобиянын бардык үй буюмдарын ал бөлмөдөн сыртка ыргыттым да,


9бөлмөнү тазалагыла дедим, бөлмөгө Кудай үйүнүн идиштерин, нан курмандыктарын, ладанды кайрадан алып киргиле деп буйрук кылдым[+].


10Лебилерге үлүштөрү берилбей жатканын жана кызматта турган лебилер менен ырчылар өз талааларына качып кеткенин да уктум[+].


11Бул үчүн башкаруучуларды катуу эскертип, эмне үчүн биз Кудайдын үйүн таштап койдук дедим. Анан мен аларды чогултуп, өз-өз орундарына койдум[+].


12Ошондо бардык жүйүттөр эгиндин, шараптын, зайтун майларынын ондон бир бөлүгүн кампаларга алып келе башташты[+].


13Мен кампаларга ыйык кызмат кылуучу Шелемияны, китеп көчүргүч Садокту, лебилерден Педаяны, алардын жанына Матания уулу болгон Закурдун уулу Хананды койдум, анткени алар ишенимдүү адамдар болуп эсептелчү. Өз бир туугандарына үлүш бөлүштүрүү ошолорго жүктөлдү.


14«Оо Кудайым, мени ушул ишим үчүн унутпа, Кудайымдын үйү үчүн берилип кылган иштеримди, ошол жердеги кызматты тартипке келтиргенимди эсиңден чыгарба!»[+]


15Ошол күндөрү мен жүйүт элинин ишемби күнү жүзүм сыгып, боо ташып, эшектерге шарап, жүзүм, анжыр, ар кандай жүк артып, Иерусалимге алып келип жатканын көрдүм. Ошол эле күнү алар тамак-аш сатып жатканда, катуу эскерттим[+].


16Жүйүт аймагында жашаган тирликтер да балыкты жана башка нерселерди ташып келип, ишембиде Жүйүт менен Иерусалимдин тургундарына сатып турушкан.


17Ошондо мен жүйүт элинин атактууларын катуу эскертип, мындай дедим: «Эмне үчүн силер мындай кыянаттык кылып, ишемби күндү булгап жатасыңар?


18Ата-бабаларыңар да ушундай кылгандыктан Кудайыбыз бизге жана бул шаарга алаамат каптатпады беле. Силер болсо ишембини булгап, Анын Ысрайылга болгон каарын күчөтүп жатасыңар».


19Ушундан кийин, ишембинин алдында, кеч кире баштаганда, Иерусалимдин дарбазаларын бекитип, ишемби күндүн эртеси эртең менен гана ачууну буйрук кылдым. Ишемби күнү эч кандай жүк өтпөш үчүн, кызматчыларымды дарбазага койдум.


20Ошондо ар кандай мал-мүлк саткан сатуучулар менен соодагерлер Иерусалимдин сыртына бир-эки жолу түнөп калышты.


21Бирок аларды катуу эскертип, мен: «Силер эмне үчүн шаар сыртына түнөп жатасыңар? Эгер дагы ушинте турган болсоңор, анда силерди жазага тартам», – дедим. Ошондон тартып, алар ишембиде келбей калышты.


22Анан мен лебилерге ишемби күндү ыйык тутуш үчүн, тазаланып, дарбазалардын алдында сакчылыкта турсун дедим. «Оо Кудайым, мына ушунум үчүн да мени унутпа, улуу ырайымың менен мага ырайым кыл!»[+]


23Ошол күндөрү мен дагы азоттук, амондук, мааптык кыздардан аял алган жүйүттөрдү көрдүм[+].


24Ошондуктан алардын уулдарынын жарымы азоттуктарча же башка элдердин тилдеринде сүйлөшөт, жүйүт тилинде сүйлөй алышпайт.


25Бул үчүн мен аларга сөгүш берип, каргыш айтып, кээ бир эркектерин уруп, чачын жулуп, алардан Кудайдын аты менен убада берүүнү талап кылып, өз кыздарыңарды алардын балдарына бербегиле, алардын кыздарын уулдарыңар албасын, өзүңөр да албагыла дедим[+].


26Ысрайыл падышасы Сулайман ушулардын айынан күнөөгө батпады беле дедим. Башка көп элдердин мындай падышасы болгон эмес. Ал Кудайдын сүйүктүү кишиси болгондуктан, Кудай аны бүткүл Ысрайылга падыша кылып койгон, бирок бөтөн жердин аялдары азгырып, аны да күнөөгө түрткөн[+].


27Бөтөн жердик аялдар менен жашап, Кудайыбыздын алдында күнөө кылып, ушундай зор кыянаттык кылып жатканыңар жөнүндө угат белек[+]?


28Башкы ыйык кызмат кылуучу Элийашиптин уулу Жойаданын уулдарынын бири хорондук Санбалаттын күйөө баласы болгон. Мен аны өзүмдүн жанымдан кууп жибергем[+].


29«Оо Кудайым, ыйык кызматты, ыйык кызмат кылуучулардын жана лебилердин келишимин бузганы үчүн, аларды жазала!»[+]


30Мен аларды бөтөн жерликтердин бардык нерселеринен ушинтип тазаладым, ыйык кызмат кылуучулар менен лебилердин кызматын калыбына келтирдим, ар бирин өз ишине койдум.


31Ошондой эле элдин отунду жана алгачкы түшүмдү өз убагында алып келип туруусун калыбына келтирдим. «Оо Кудайым, мага жакшы болушу үчүн, мени унутпа!»[+]

### Эстер


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]


#### 1

1


Акашбейроштун Баштини ханышалыктан ажыратышы

Акашбейрош падышанын тушунда мындай окуя болду (Акашбейрош падыша Индиядан Эфиопияга чейинки жүз жыйырма жети дубанды башкарып турган):[+]


2Акашбейрош падыша борбор шаар Шушанда падышачылык тактыда отурган күндөрү,[+]


3падышачылыгынын үчүнчү жылында, бардык төрөлөрүнө, кол астындагы кызматчыларына, персиялык жана мадайлык башкы аскер башчыларына, өз дубандарынын дубан башчыларына чоң той берди.


4Ал падышачылыгынын сан жеткис байлыгын, өзүнүн шаан-шөкөткө толгон сарайларын көп күндүн аралыгында, жүз сексен күндүн ичинде, көрсөтүп чыкты.


5Ошол күндөрдөн кийин, падыша борбор шаар Шушанда жашаган өзүнүн эли үчүн, кичинесинен чоңуна чейин, падыша сарайынын бакчасында жети күн той өткөрдү.


6Зыгыр буласынан токулган ак түстөгү жана жүндөн токулган жакут түстөгү көшөгөлөр илинип турду. Алар зыгыр буласынан жана кочкул кызыл кездемеден жасалган боолор менен күмүш шакектерге байланып, мармар мамыларга илинип турду.


7Алтын-күмүш менен капталган супалар жакут, мармар, седеп жана кара таштар кынала жаткырылган жерге жайгашкан.


8Суусундуктар баасы отуз миң талант турган, бири-бирине окшошпогон алтын идиштер менен сунулуп жатты. Падышанын байлыгына жараша шарап көп болду, бирок тартип менен ичилип жатты, эч ким мажбурлаган жок. Анткени падыша үй башкаруучуларына ар кимди өз эркине коюуну буйрук кылган.


9Башти ханыша да падыша Акашбейроштун падыша сарайында аялдар үчүн той өткөрдү.


10Шарап ичип көңүлү көтөрүлгөн Акашбейрош падыша тойдун жетинчи күнү элге жана төрөлөргө аялынын сулуулугун көрсөтүш үчүн,[+]


11өзүнө кызмат кылган эбнухтары – Меуманга, Бистага, Харбонго, Биктага, Абахтага, Зейтарга, Каркаска ханыша Баштини ханышалык таажысы менен өзүнүн алдына алып келүүнү буйруду. Анткени ал аябай сулуу эле.


12Бирок ханыша Башти падышанын эбнухтары аркылуу берген буйругу боюнча келгиси келген жок.


13Ошондо падыша абдан ачууланып, каары кайнады. Ал өткөн мезгилдерди билген акылмандарга кайрылды, анткени мыйзам менен укуктарды билгендер менен кеңешип турчу.


14Ошол убакта Персия менен Мадайдын жети төрөсү: Каршена, Шейтар, Адмата, Таршыш, Мерес, Марсена, Мемухан падышанын кеңешчилери эле. Алар падышага бардык учурда кире алышкан, падышачылыкта алдыңкы орунда отурушкан[+].


15«Акашбейрош падышанын эбнухтары аркылуу берген буйругун аткарбай койгону үчүн, мыйзам боюнча ханыша Баштини эмне кылыш керек?»


16Ошондо Мемухан төрө падыша менен төрөлөрдүн алдында мындай деп айтты: «Башти ханыша жеке эле падышанын алдында айыптуу болуп отурган жок, ал бардык төрөлөрдүн жана Акашбейрош падышанын бардык дубандарында жашаган бардык элдердин алдында айыптуу болду.


17Анткени ханышанын бул жоругу бардык аялдарга жетет да, алар өздөрүнүн күйөөсүн барктабай: “Акашбейрош падыша Башти ханышаны өзүнүн алдына алып келүүнү буйруганда, ал келбей койгон”, – дешет.


18Ханышанын бул жоругун уккан Персия менен Мадай төрайымдары да падышанын төрөлөрүнө ушинтип айтышат. Тоотпостук, каардануу көп болот.


19Эгерде падыша ылайык тапса, “Мындан ары Башти ханыша Акашбейрош падышанын алдына келбесин, падыша анын ханышалык даражасын андан артык турган башка аялга берсин” деген токтом чыгарсын, ал Персия менен Мадай мыйзамына жазылсын, өзгөртүлбөсүн[+].


20Падышанын бул токтому анын падышачылыгы канчалык чоң болбосун, анын бүткүл булуң-бурчуна тарайт. Ошондо аны уккан аялдар күйөөлөрүн, атактуу болобу, жөнөкөй болобу, сыйлай башташат»[+].


21Бул сөз падыша менен төрөлөргө жакты. Падыша Мемухандын айтканындай кылып, өзүнүн бардык дубандарына


22

#### 2

1


Эстердин ханыша болушу

Акашбейрош падышанын ачуусу тарагандан кийин, Башти тууралуу, анын эмне кылганы тууралуу, ага кандай токтом чыгарылганы тууралуу эстеди[+].


2Падышага кызмат кылган кеңешчилери мындай дешти: «Падышага сулуу, жаш кыздарды таап келишсе кандай болот.


3Падыша өзүнүн бардык дубандарына кишилерди дайындаса, алар сулуу, жаш кыздарды чогултуп, борбор шаар Шушандагы аялдарды кайтарган, падышанын эбнуху Эйгенин көзөмөлүндөгү үйгө алып келишсе, аларга майлоочу заттарды беришсе,


4анан падышага жаккан кыз Баштинин ордуна ханыша болуп калса кандай болот». Падыша бул сөздү жактырып, так ошондой кылды.


5Борбор шаар Шушанда Бенжемин уруусунан Мордохай деген жүйүт бар эле. Ал – Жайырдын уулу, Жайыр – Шемейдин уулу, Шемей – Киштин уулу.


6Ал Бабыл падышасы Небухаданасар туткундап кеткен Жүйүт падышасы Жайахин менен бирге Иерусалимден туткундалып келген[+].


7Ал агасынын кызы Адасаны (Эстерди) тарбиялап өстүргөн, анткени кыздын атасы да, энеси да жок болчу. Ал келбети келишкен, сулуу кыз эле. Атасы менен энеси көз жумгандан кийин, кызды Мордохай асырап алган.


8Падышанын буйругу менен токтому жарыялангандан кийин, борбор шаар Шушанга көптөгөн кыздар чогултулуп, Эйгенин көзөмөлүнө тапшырылганда, Эстер да падыша үйүнө, падыша аялдарын кайтарган Эйгенин көзөмөлүнө алынган.


9Бул кыз Эйгеге жагып, андан ырайым тапты. Ошондо Эйге майлоочу заттарды жана ага арналган нерселердин баарын бергенче, ошондой эле падыша үйүндөгү кыздардан анын жанында болууга татыктуу болгон жети кызды койгончо шашты. Аны жана анын жанындагы кыздарды аялдар турган үйдүн эң жакшы бөлмөсүнө жайгаштырды.


10Эстер өз эли жөнүндө, өз теги жөнүндө эч нерсе айткан жок, анткени Мордохай айтпа деп үйрөткөн.


11Мордохай Эстердин ден соолугун, аны эмне кылып жатышканын билиш үчүн, ар күнү аялдар турган үйдүн короосуна келип турду.


12Ар бир кыздын Акашбейрош падышага кирүү маалы келгенге чейин, аларды майлоочу заттар менен, башкача айтканда, алты ай мирра менен, алты ай жыпар жыттуу заттар менен, аялдардын ар кандай майлары менен майлашчу. Он эки айдын ичинде аялдарга белгиленген шарттын бардыгы аткарылып бүткөндөн кийин гана кыз падышанын үйүнө кирчү.


13Аялдар үйүнөн падыша үйүнө кириш үчүн, кыз эмнени талап кылса, ошонун бардыгын беришчү.


14Кыз кечинде кирип, эртең менен аялдарга даярдалган бөлөк үйгө, күң аялдарды кайтарган падышанын эбнуху Шаашхаздын көзөмөлүнө кайтып келчү. Андан кийин падыша өзү кааламайынча, аты аталып чакырылмайынча, ал падышага кирчү эмес.


15Мордохай асырап алган, агасы Абыгайылдын кызы Эстердин падышага кирер маалы келгенде, ал падыша аялдарын кайтарган падышанын эбнуху Эйгенин айтканынан башка эч нерсе сураган жок. Эстерди көргөндөрдүн баары жактырып калышты[+].


16Ошентип, Эстер Акашбейрош падышанын падыша үйүнө анын падышачылыгынын жетинчи жылынын онунчу айында, башкача айтканда, Тебейт айында алынды.


17Падыша Эстерди бардык аялдарынан жакшы көрүп калды. Ал падышага башка кыздарга караганда көбүрөөк жагып, андан ырайым тапты. Падыша анын башына ханышалык таажы кийгизип, Баштинин ордуна ханыша кылды.


18Анан падыша Эстер үчүн өзүнүн бардык төрөлөрү менен кызматчыларына чоң той берди. Падыша бардык дубандарга жеңилдик берип, берешендик менен белектерди таратты.

19


Мордохайдын падышанын өмүрүн сактап калышы

Кыздарды экинчи жолу чогултушканда, Мордохай падыша дарбазасынын алдында отурган.


20Мордохай үйрөткөндөй, Эстер өз эли, өз теги жөнүндө айта элек болчу. Эстер Мордохайдын айткан сөзүн анын колунда тарбияланып жаткан кездегисиндей эле, азыр да так аткарды.


21Мордохай падыша дарбазасынын алдында отурганда, босого кайтарган падышанын эки эбнуху Биктан менен Тереш падышага кыжырланып, Акашбейрош падышаны өлтүрүүнү ойлошту.


22Аны Мордохай билип калып, Эстерге кабарлап койду, Эстер болсо аны Мордохайдын атынан падышага айтты.


23

#### 3

1


Амандын кыянатчылыгы

Ошондон кийин Акашбейрош падыша агактык Амадат уулу Аманды жогорку кызматка көтөрүп, аны өзүнүн карамагындагы бардык төрөлөрдөн жогору койду.


2Ошондо падышанын карамагындагы, падыша дарбазасынын алдындагы кызматчылардын бардыгы Амандын алдында жерге жете ийилип, таазим кылышчу, анткени падыша ошондой кылгыла деп буйруган. Бирок Мордохай жерге жете ийилип, таазим кылчу эмес.


3Падышанын дарбазасынын алдында кызмат кылган падыша кызматчылары Мордохайга: «Сен эмне үчүн падышанын буйругун аткарбай жатасың?» – дешти.


4Алар күндө айтып жатышса да, ал укпай койду. Ошондо алар Мордохай өз сөзүндө турар бекен деп, Аманга билдиришти. Анткени ал өзүнүн жүйүт экенин аларга айткан болчу.


5Аман өзүнүн алдында Мордохайдын жерге жете ийилип, таазим кылбай жатканын көргөндө, каары кайнады.


6Бирок Аманга жалгыз Мордохайды өлтүрүп коюу аз көрүндү. Ага Мордохайдын кайсы элден экенин айтышканда, ал Акашбейроштун падышалыгындагы бардык жүйүттөрдү Мордохайдын эли катары кырып салууну туура көрдү.


7Биринчи айда, башкача айтканда, Нисан айында, падыша Акашбейроштун падышачылыгынын он экинчи жылында Амандын алдында күн сайын, ай сайын өкчөмө таш ыргытышты. Ошондо өкчөмө таш он экинчи ай – Адар айына түштү[+].


8Аман Акашбейрош падышага мындай деди: «Сен падышачылык кылган бардык дубандарда эл арасына чачылган, таралган бир эл бар. Алардын мыйзамы башка элдердин мыйзамдарынан айырмаланат, алар падышанын мыйзамын аткарышпайт, падыша аларды ушул бойдон калтырбашы керек[+].


9Эгерде падыша туура көрсө, аларды кырып салууга буйрук берсин. Падышанын казынасына салыш үчүн, мен падыша кызматчыларынын колуна он миң талант күмүш тартып берем».


10Ошондо падыша жүйүттөргө каршы чыгарган буйругун бекитиш үчүн, колундагы шакекти чыгарып, агактык Амадаттын уулу Аманга берди[+].


11Анан падыша Аманга: «Күмүштү да, элди да сага бердим. Кандай кылам десең, өзүң бил», – деди.


12Биринчи айдын он үчүнчү күнү падышанын катчылары чакыртылды. Алар Амандын буйругун падышанын бийлөөчү төбөлдөрүнө, ар бир дубандагы башчыларга, ар бир элдин төрөлөрүнө ар бир дубандын өз арибинде, ар бир элдин өз эне тилинде жазып жөнөтүштү. Бардыгы Акашбейрош падышанын атынан жазылып, падышанын мөөр шакеги менен бекитилди[+].


13Он экинчи айдын он үчүнчү күнү, башкача айтканда, Адар айында бардык жүйүттөрдү: жашын да, карысын да, балдарды да, аялдарды да бир күндө кырып, алардын мал-мүлкүн талап алыш үчүн, чабармандар аркылуу падышанын бардык дубандарына каттар жөнөтүлдү[+].


14Ошол күнгө бардык элдер даяр туруш үчүн, буйруктун көчүрмөсү мыйзам катары ар бир дубанга жарыяланды.


15

#### 4

1


Жүйүттөрдүн орозо кармап сыйынышы

Мордохай болгон иштин бардыгын билгенде, кийимдерин айрып, зумбал кийип, башына күл сээп, шаардын ортосуна чыгып, боздоп ыйлап,


2падыша дарбазасынын алдына келди, анткени зумбалчан кишини падышанын дарбазасы аркылуу өткөрүшчү эмес.


3Ошондой эле бардык дубандарда, падышанын буйругу менен токтому жеткен жердин бардыгында жүйүттөр орозо кармап, боздоп ыйлап, кайгырып жатышты. Зумбал менен күл көбүнө төшөк болду[+].


4Эстердин кызматчы кыздары менен эбнухтары келип, болгон ишти айтып беришти, ошондо ханыша аябай коркуп кетти. Анан ал Мордохайга зумбалды чечип, башка кийим кийсин деп, кийим берип жиберди, бирок ал аны албай койду.


5Ошондо Эстер Атахты чакырып алды. Падыша аны эбнухтардын ичинен Эстерге кызмат кылууга бөлүп койгон. Эстер ага эмне болгонун, эмне үчүн ушинтип жатканын билиш үчүн, аны Мордохайга жөнөттү.


6Атах падыша дарбазасынын алдындагы шаар аянтында турган Мордохайга барды.


7Мордохай ага эмне болгонунун баарын айтып берди, Амандын жүйүт элин кырыш үчүн, падышанын казынасына тартып берем деп убада кылган күмүшүнүн салмагын да айтты[+].


8Анан ал жүйүт элин кыруу тууралуу Шушандагы элге жарыяланган буйруктун көчүрмөсүн Эстерге көрсөтүш үчүн, ага баарын билдириш үчүн, ал падышага барып, андан ырайым сурап, өз эли үчүн өтүнүшү үчүн, аны Атахтын колуна тапшырды[+].


9Атах келип, Мордохайдын сөзүн Эстерге айтып берди.


10Эстер Атахты Мордохайга мындай деп айттыруу үчүн, кайра жөнөттү:


11«Эркек болобу, аял болобу, ким падыша сарайында отурган падышага чакыртылбай кирсе, ал өлүм жазасына тартыларын падышанын карамагындагы бардык кызматчылар да, падышанын дубандарындагы эл да билишет. Падыша алтындан жасалган падыша таягын кимге сунса, ошол гана аман калат. Менин падышага чакыртылбаганыма отуз күндүн жүзү болду»[+].


12Эстердин сөзүн Мордохайга айтып беришти.


13Мордохай Эстерге мындай жооп айтты: «Жүйүттөрдүн ичинен жалгыз өзүң падышанын үйүндө аман калам деп ойлобо.


14Эгерде сен азыр унчукпай койсоң, анда жүйүт элине эркиндик менен куткарылуу башка жактан келет, бирок сен атаңдын тукуму менен кошо өлөсүң. Ким билет, балким, сен ханышалык даражага мына ушундай мезгил үчүн жеткендирсиң?»


15Ошондо Эстер Мордохайга мындай жооп жөнөттү:


16«Бар, Шушанда турган бардык жүйүттөрдү чогулт. Мен үчүн орозо кармагыла, үч күн күнү-түнү менен эч нерсе жебегиле да ичпегиле. Мен өзүм да кызматчы кыздарым менен орозо кармайм, андан соң бул мыйзамга каршы келсе да, падышага барам. Өлсөм, өлөйүн»[+].


17

#### 5

1


Эстердин эрдиги

Үчүнчү күнү Эстер ханыша кийимин кийип, падыша сарайынын ички короосуна келди. Падыша ошол учурда падыша сарайында, өз тактысында, эшиктин тушунда отурган. Падыша кире бериште турган Эстер ханышаны көрдү. Ошондо Эстер падышадан ырайым тапты[+].


2Падыша колундагы алтындан жасалган падыша таягын Эстерге сунду, ошондо Эстер жанына келип, таяктын учуна колун тийгизди[+].


3Падыша ага: «Эстер ханыша, сага эмне керек? Кандай өтүнүчүң бар? Ал турсун, сага жарым падышачылык да берилет», – деди[+].


4Эстер: «Эгерде падыша туура көрсө, бүгүн Аман менен тойго келсин, мен падыша үчүн той даярдадым», – деди.


5Падыша: «Эстердин сөзүн аткарыш үчүн, тезирээк Аманды алып келгиле», – деди. Ошентип, Эстер даярдаган тойго падыша Аман менен келди.


6Шарап ичилип жатканда, падыша Эстерге: «Эмне каалайсың? Сенин каалаганың канааттандырылат. Кандай өтүнүчүң бар? Жарым падышалыгымды сурасаң да, берем», – деди.


7Ошондо Эстер падышага мындай деди: «Менин каалаганым жана өтүнүчүм мындай:


8эгерде мен падышанын алдында ырайым тапсам, эгерде падыша каалаганымды канагаттандыргысы келсе, өтүнүчүмдү аткаргысы келсе, анда падыша Аман менен мен алар үчүн даярдай турган тойго эртең да келсин, падышанын сөзүн мен эртең аткарам»[+].


9Ошол күнү Аман падышанын үйүнөн өзүн бактылуу сезип, көңүлдүү чыкты. Бирок Аман падышанын дарбазасынын алдында отурган Мордохайды көргөндө, абдан кыжыры келди, анткени ал ордунан турмак түгүл, козголуп да койгон жок[+].


10Бирок Аман өзүн өзү кармады. Үйүнө келгенде, достору менен аялы Зерешти чакыртты[+].


11Аман аларга өзүнүн сан жеткис байлыгы жөнүндө, уулдарынын көптүгү жөнүндө, падыша зоболосун көтөргөндүгү жөнүндө, кызматчылары менен төрөлөрүнөн канчалык жогору көтөргөндүгү жөнүндө айтып берди[+].


12Ал дагы мындай деди: «Ханыша Эстер да өзү даярдаган тойго менден бөлөк эч кимди падышага кошуп чакырбаптыр. Эртең да мен падыша менен аныкына чакырылдым.


13Бирок мен падышанын дарбазасынын алдынан жүйүт Мордохайдын отурганын көрүп турганда, ушунун баарына ыраазы эмесмин».


14

#### 6

1


Амандын Мордохайга урмат көрсөтүшү

Ошол түнү Теңир падышанын уйкусун алды. Ошондо падыша күндөлүк иштер жазылган тарых китебин алып келүүнү буйруду. Китепти падыша алдында окушту[+].


2Ал китептен Мордохайдын босого кайтарган падышанын эки эбнуху Биктан менен Терештин Акашбейрош падышаны өлтүрүүнү ойлогонун кабарлаганы тууралуу окушту[+].


3Ошондо падыша: «Бул үчүн Мордохайга кандай урмат-сый көрсөтүлдү эле?» – деп сурады. Падышанын кызматчылары: «Эч нерсе көрсөтүлгөн эмес», – деп жооп беришти.


4Падыша: «Босогодо турган ким?» – деп сурады. Ошондо Аман өзү даярдаган жыгач мамыга Мордохайды астырыш үчүн, падыша менен сүйлөшүүгө падыша сарайынын кире беришиндеги бөлмөгө келген эле[+].


5Кызматчылар падышага: «Кире бериште Аман турат», – деп айтышты. Падыша: «Кирсин», – деди.


6Аман кирди. Падыша ага: «Падыша урмат-сый көрсөткүсү келген адамга эмне кылыш керек?» – деди. Аман ичинен: «Падыша менден башка кимге урмат көрсөтмөк эле?» – деп ойлоду.


7Аман падышага мындай деди: «Падыша урмат көрсөткүсү келген адамга мындай кылыш керек:[+]


8Ага падыша кийчү кийимди алып келишсин, алдына падыша минип жүргөн атты тартышсын, башына падыша таажысын кийгизишсин.


9Ал кийимдерди, атты падышанын атактуу төрөлөрүнүн бирине берсин, ал төрө падыша урмат көрсөткүсү келген адамга ошол кийимди кийгизип, аны ошол атка мингизип, атты жетелеп, шаар аянтына алып чыгып, анын алдында: “Падыша урмат-сый көрсөткүсү келген адамга ушундай кылынат!” – деп жар салсын».


10Ошондо падыша Аманга: «Өзүң айткан кийим менен атты тезинен алып, падыша дарбазасынын алдында отурган жүйүт Мордохайга ошондой кыл, өзүң айткандын баарын жаса, эч нерсе калтырба», – деди.


11Аман кийим менен атты алып, кийимди Мордохайга кийгизип, атын жетелеп, шаар аянтына алып чыкты да, анын алдында: «Падыша урмат көрсөткүсү келген адамга ушундай кылынат!» – деп жар салды.


12Андан кийин Мордохай падыша дарбазасына кайтып келди. Аман капаланган, башын жапкан бойдон үйүнө шашып жөнөдү[+].


13Эмне болгонунун баарын Аман аялы Зерешке жана досторуна айтып берди. Акылмандары менен аялы Зереш ага: «Сен Мордохайдын айынан кулай баштадың, ал жүйүттөрдүн тукумунан чыкса, анда ага күчүң жетпейт, анын алдында кулап калат окшойсуң», – дешти[+].

14


Амандын өлтүрүлүшү

Алар Аман менен сүйлөшүп бүтө электе эле, падышанын эбнухтары келип, аны Эстер даярдаган тойго шаштыра башташты.

#### 7

1Ошентип, падыша Аман менен ханыша Эстердин тоюна келди[+].


2Тойдун экинчи күнү падыша Эстерден: «Эмне каалайсың, Эстер ханыша? Ошол каалооң канааттандырылат, кандай өтүнүчүң бар? Жарым падышалыгымды сурасаң да, берем», – деп сурады.


3Эстер ханыша мындай деп жооп берди: «Падыша, эгерде мен сенин алдыңда ырайым тапкан болсом, эгерде падыша туура көрсө, анда менин каалоом боюнча жанымды куткарып кал, менин өтүнүчүм боюнча элим аман калсын![+]


4Анткени мен да, менин элим да кырылыш үчүн, жок болуш үчүн, өлүш үчүн сатылганбыз. Эгерде биз кулдукка, күңдүккө эле сатылган болсок, анда мен унчукпайт элем, бирок душман падышанын жоготуусунун ордун толтура албайт»[+].


5Ошондо Акашбейрош падыша Эстер ханышага: «Мындай кылууга батынган неме ким, ал кайда?» – деди.


6Эстер: «Касыбыз да, душманыбыз да – ушул кыянатчыл Аман!» – деди. Ошондо Аман падыша менен ханышанын алдында калтырап кетти[+].


7Падыша тойдон каарданып чыгып, падыша сарайынын багына барды. Аман болсо жан соогалап, Эстер ханышага жалынды, анткени падыша өзүнө катуу өкүм чыгарганын билди.


8Падыша сарайынын багынан падыша той өтүп жаткан жерге кайра келгенде, тахтада жаткан Эстерге жабышкан Аманды көрүп: «Ал тургай, менин үйүмдө ханышаны зордуктагысы барбы?» – деди. Бул сөз падышанын оозунан чыгары менен, Амандын жүзүн чүмкөй салышты.


9Ошондо падышага кызмат кылган эбнухтардын бири Харбон: «Падышага жакшылык каалагандыктан кабар берген Мордохай үчүн Аман даярдаган жыгач мамы мына, бийиктиги элүү чыканак болгон жыгач мамы Амандын үйүндө турат», – деди. Падыша: «Ошол жыгач мамыга анын өзүн асып салгыла!» – деди[+].


10

#### 8

1


Мордохайдын жогорку кызматка коюлушу

Ошол күнү Акашбейрош падыша жүйүттөрдүн душманы Амандын үйүн Эстер ханышага берди. Мордохай падышанын алдына кирди, анткени Эстер падышага Мордохай эмнеси болорун айткан эле.


2Ошондо падыша Амандын колунан чыгарып алган өз шакегин Мордохайдын колуна салды. Эстер болсо Мордохайды Амандын үйүнө башчы кылды[+].


3Эстер падыша менен кайрадан сүйлөшүп, анын бутуна жыгылып, ыйлап, андан агактык Амандын кыянат ишин жана анын жүйүттөргө каршы болгон жаман ниетин жокко чыгаруусун өтүндү[+].


4Падыша Эстерге алтындан жасалган падыша таягын сунду. Эстер өйдө болуп, падышанын алдында турду[+].


5Анан мындай деди: «Эгерде падыша туура көрсө, эгерде мен анын алдында ырайым тапсам, эгерде бул иш падышанын алдында адилеттүү болуп эсептелсе, эгерде мен ага жаксам, анда агактык Амадат уулу Амандын жаман ниети боюнча падышанын бардык дубандарындагы жүйүттөрдү кыруу жөнүндө жазылган каттар кайтарылышы үчүн буйрук жазылса экен.


6Анткени мен өз элимдин башына түшкөн мүшкүлдү кантип карап турам, бир туугандарымдын кырылып жатканын кантип карап турам?»


7Ошондо Акашбейрош падыша Эстер ханыша менен жүйүт Мордохайга мындай деди: «Амандын үйүн Эстерге бердим, өзүн болсо жүйүттөргө каршы чыкканы үчүн жыгач мамыга астырып салдым.


8Силер да падышанын атынан жүйүттөр жөнүндө өзүңөр каалагандай буйрук жазып, падышанын мөөр шакегин баскыла, анткени падыша атынан жазылып, анын мөөр шакеги басылган катты өзгөртүүгө болбойт»[+].


9Үчүнчү айда, башкача айтканда, Сибан айынын жыйырма үчүнчү күнү падышанын катчылары чакыртылды. Алар Мордохай кандай буйруса, ошондой кылып, жүйүттөргө, падышанын бийлөөчү төбөлдөрүнө, аймак башкаруучуларына, дубан башчыларына, Индиядан Эфиопияга чейин жайгашкан жүз жыйырма жети дубандын ар бирине өз ариби менен, ар бир элдин өз тилинде, жүйүттөргө өз ариби менен, өз тилинде каттарды жазышты[+].


10Мордохай аларды Акашбейрош падышанын атынан жазып, падышанын мөөр шакегин басып, чабармандарды ат, төө, качыр менен жөнөттү[+].


11Ал катта ар кайсы шаарларда турган жүйүттөр чогулуп, өз өмүрлөрүн сакташ үчүн, өздөрүнө каршы чыккан элдин арасындагы жана дубандагы күчтүүлөрдүн баарын кырып, жок кылып, өлтүрүп, алардын балдарын, аялдарын, мал-мүлкүн талап-тоноп алууга падышанын жүйүттөргө уруксат бергени жөнүндө жазылган эле.


12Акашбейрош падышанын бул буйругу бардык дубандарында бир күндө, он экинчи айдын, башкача айтканда, Адар айынын он үчүнчү күнү аткарылсын деп көрсөтүлгөн[+].


13Бүт элдерге мыйзам катары жарыялана турган бул буйруктун көчүрмөсү ар бир дубанга жеткирилсин, жүйүттөр ошол күнү душмандарынан өч алууга даяр турушсун деп айтылган.


14Падышанын буудандарына минген чабармандар падышанын буйругун шашылыш алып жөнөштү. Буйрук борбор шаар Шушанда да жарыяланды[+].


15Ошондо Мордохай падышадан үстүнө ак, жакут түстүү падыша кийимин, башына чоң алтын таажы кийип, зыгыр кездемеден тигилген кочкул кызыл жамынгыч жамынып чыкты. Шушан шаары кубанычка жана шаттыкка бөлөндү[+].


16Ошол күн жүйүттөр үчүн жарык чачкан, кубанычтуу, шаңдуу майрам күн болду[+].


17

#### 9

1


Жүйүттөрдүн өз душмандарынан өч алышы

Он экинчи айда, башкача айтканда, Адар айынын он үчүнчү күнү – падышанын буйругу менен токтому орундалар убак келгенде, жүйүттөрдүн душмандары аларга үстөмдүк кылабыз деп турган күнү бардыгы тескерисинче болду, душмандардын үстүнөн бийликти жүйүттөр алды[+].


2Ошол күнү Акашбейрош падышанын бардык дубандарындагы жүйүттөр жамандык каалаган душмандарына кол салыш үчүн, өз шаарларына топтолуп жатышты. Алардын алдында эч ким туруштук бере алган жок, анткени алардан бардык элдердин үрөйү учуп калган эле.


3Дубандардагы төрөлөр, бийлөөчү төбөлдөр, дубан башчылар, падышанын иштерин аткаруучу кызматчылар жүйүттөрдү колдоп кетишти, анткени алар Мордохайдан коркуп калышкан эле.


4Анткени Мордохай падыша сарайында чоң кызматчы болчу. Анын даңкы көтөрүлгөндөн көтөрүлүп бара жаткандыктан, анын атагы бүт дубандарга тарап жаткан[+].


5Жүйүттөр бардык душмандарын кылычтап кырып, жок кылып жатышты, аларды өз билгендериндей кылып жатышты.


6Жүйүттөр борбор шаар Шушанда беш жүз кишини кырышты.


7Алар Паршандатты, Далпону, Аспатты,


8Поратты, Адалияны, Аридатты,


9Пармаштаны, Арисайды, Аридайды, Байзатты –


10жүйүттөрдүн душманы Амадат уулу Амандын аталган он баласын өлтүрүп салышты, бирок мал-мүлктөрүнө тийишкен жок.


11Ошол эле күнү борбор шаар Шушандагы өлтүрүлгөндөрдүн санын падышага жеткиришти.


12Ошондо падыша Эстер ханышага мындай деди: «Жүйүттөр борбор шаар Шушанда беш жүз кишини, Амандын он баласын өлтүрүштү. Алар падышанын калган дубандарында эмне кылышты экен? Эмнени каалайсың? Каалаганың канагаттандырылат. Дагы кандай өтүнүчүң бар? Ал өтүнүчүң да аткарылат»[+].


13Эстер: «Эгер падыша туура көрсө, Шушанда жашаган жүйүттөргө бүгүнкү кылгандарын эртең да кылууга, Амандын он баласын жыгач мамыга асып салууга уруксат берсин», – деп айтты.


14Падыша ошондой кылууга буйрук берди, ал буйрук Шушанда берилди, Амандын он уулун асып салышты.


15Шушандагы жүйүттөр Адар айынын он төртүнчү күнү да чогулуп келип, Шушанда үч жүз кишини өлтүрүштү, бирок мал-мүлктөрүнө тийишкен жок.


16Падышанын башка дубандарында жашаган жүйүттөр да өз өмүрлөрүн коргош үчүн, душмандарынан коопсуз болуш үчүн чогулушуп, душмандарынан жетимиш беш миң адамды кырып салышты, бирок алардын мал-мүлктөрүнө тийишкен жок.


17Бул Адар айынын он үчүнчү күнү болду, ошол эле айдын он төртүнчү күнү алар тынчып, ал күндү көңүлдүү, кубанычтуу майрам катары кабыл алышты.


18Шушандагы жүйүттөр он үчүнчү күнү да, он төртүнчү күнү да чогулушуп, он бешинчи күнү гана тыныгышты, ал күндү алар кубанычтуу майрам катары өткөрүштү.


19Ошондуктан айыл-кыштактарда жашаган жүйүттөр Адар айынын он төртүнчү күнүн майрам күн катары белгилеп, бири-бирине белектерди жиберип, салтанат менен өткөрүшөт[+].

20


Пурим майрамы

Мордохай бул окуяларды жазып, Акашбейрош падышанын алыскы жана жакынкы дубандарында жашаган бардык жүйүттөргө кат аркылуу жөнөттү.


21Ал катта «Жүйүттөр жыл сайын Адар айынын он төртүнчү жана он бешинчи күнүн майрамдашсын» деген буйрук жазылган.


22«Бул күндөрдү жүйүттөр душмандарынан коопсуз болуп, тынч жашаган күндөр катары, бул айды болсо кайгысы шаттыкка айланган, муңу майрамга айланган ай катары, бири-бирине белек берип, жардыларга кайыр берүүчү кубанычтуу, көңүл ачуучу майрам катары майрамдашсын».


23Жүйүттөр Мордохайдын жазган каты боюнча майрам өткөрө башташты, өздөрү да буга чейин майрамдап жатышкан эле.


24Ал катта жүйүттөрдүн душманы агактык Амадат уулу Амандын жүйүттөрдү жок кылууну ойлоп, өкчөмө таш ыргытканы жөнүндө,[+]


25Эстердин падышага киргени, падышанын жаңы буйругу боюнча Амандын жүйүттөргө каршы ойлогон жаман ниети өз башына тийгени, өзүн да, балдарын да жыгач мамыга асып салышканы жөнүндө жазылган эле.


26Ошондуктан бул күндөрдү пур деген сөздөн Пурим деп аташты. Болгон иштерди өздөрү көрүп, өздөрүнүн башынан өткөргөндүктөн, бул каттагы бардык сөздөргө макул болушту.


27Жазылган кат боюнча алар мындай токтом кабыл алышты: жүйүттөр ушул эки күндү, жыл сайын маалы келген убакта, балдары менен бирге, өздөрүнө кошулган эл менен бирге үзгүлтүксүз майрамдашсын;[+]


28бул күндөрдү ар бир уруу, ар бир дубан, ар бир шаар укумдан-тукумга, жыл сайын майрамдашсын. Бул Пурим күндөрүн жүйүттөр алып салышпасын, ал күндөр алардын укум-тукумунун эсинен чыкпасын.


29Абыгайыл кызы Эстер ханыша менен жүйүт Мордохай Пурим тууралуу жазылган жаңы каттагы буйрук аткарылсын деп, катуу талап менен дагы бир кат жазышты[+].


30Тынчтык жана чындык сөздөрү жазылган ал каттарды бардык жүйүттөргө, Акашбейрош падышанын жүз жыйырма жети дубанына жөнөтүштү[+].


31Ал каттарда жүйүт Мордохай менен ханыша Эстер алар үчүн белгилеген Пурим күндөрүн өз убагында өткөрүп туруу жөнүндө, орозо кармап, боздоп ыйлаган күндөрдү эстеринен чыгарбаш үчүн, өздөрү да, балдары да бул күндөрдү майрам катары өткөрүшү керектиги жөнүндө жазылган[+].


32

#### 10

1


Мордохайдын падышадан кийинки экинчи адам болуп калышы

Акашбейрош падыша бүт жерге жана деңиз аралдарына салык салды.


2Акашбейроштун улуу иштери, ошондой эле анын Мордохайга урмат көрсөткөнү, жогорку кызматка койгону толугу менен Мадай жана Персия падышаларынын тарых китептеринде жазылды[+].


3Жүйүт Мордохай Акашбейрош падышадан кийинки экинчи адам болду. Ал жүйүттөрдүн улуу инсаны жана өз бир туугандарынын сүйүктүү адамы болду, анткени ал дайыма өз элине жакшылык каалап, өз элинин жыргалчылыгын көздөп сүйлөчү[+].

### Аюп


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]


#### 1

1


Аюбдун такыбаалыгы

Ус деген жерде бир адам болгон, анын ысымы Аюб эле. Ал кемчиликсиз, адилеттүү, Кудайдан корккон, жамандыктан алыс жүргөн адам болчу[+].


2Анын жети уулу, үч кызы болгон.


3Анын энчисинде: жети миң майда мал, үч миң төө, беш жүз жуп өгүз, беш жүз ургаачы эшек жана көп сандаган үй кызматчылары бар эле. Ал чыгыш элдеринин ичинен эң атактуу адам болгон[+].


4Анын уулдары чогулуп, ар бири өз үйүндө, өз күнү келгенде, той өткөрүп турчу. Алар чогуу ичип-жеш үчүн, үч кыз бир тууганын киши жиберип чакыртышчу.


5Алардын той берген күндөрү кезеги менен өтүп бүткөндөн кийин, Аюб аларга киши жиберип чакыртып алып, аларды ыйыктачу. Эртең менен эрте туруп, алардын санына жараша бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык чалчу. Анткени Аюб: «Балким, уулдарым ичинен Кудайга акарат айтып, күнөөгө баткандыр», – деп ойлочу. Бардык ушундай күндөрү Аюб ушундай кылып турчу[+].


6Бир күнү Кудайдын уулдары Теңирдин алдында туруш үчүн келишти алар менен кошо шайтан да келди[+].


7Ошондо Теңир шайтандан: «Сен кайдан келдиң?» – деп сурады. Шайтан Теңирге: «Мен бүт жер жүзүн аралап, айланып чыктым», – деп жооп берди[+].


8Теңир шайтанга: «Сен Менин кулум Аюбга көңүл бурдуңбу? Анткени жер жүзүндө андай адам жок. Ал – кемчиликсиз, адилеттүү, Кудайдан корккон, жамандыктан алыс жүргөн адам», – деди.


9Ошондо шайтан Теңирге мындай деп жооп берди: «Аюб Кудайдан бекеринен коркот бекен?


10Аны да, анын тукумун да, анын колунда болгондун бардыгын коргогон Сен эмессиңби? Анын бардык ишине батаңды бердиң, анын жер жайнаган малы бар[+].


11Бирок колуңду сунуп, анын колунда болгондун бардыгына колуңду тийгизип көрчү, ал Сени даңктар бекен?»[+]


12Ошондо Теңир шайтанга: «Мына, анын колунда болгондун баары сенин колуңда, бирок өзүнө тийбе», – деди. Ошентип, шайтан Теңирдин алдынан кетти.

13


Аюбдун балдарынан жана байлыгынан ажырашы

Анын уулдары менен кыздары тун бир тууганынын үйүндө тамак жеп, шарап ичип жаткан күнү


14Аюбга кабарчы келип, мындай деп билдирди:


15«Өгүздөр кош айдап жатышкан, алардын жанында ургаачы эшектер оттоп жүрүшкөн, ошондо шебалыктар кол салып, аларды тартып алышты, кулдарды болсо кылычтап өлтүрүштү. Сага кабарлаш үчүн, жалгыз мен качып кутулдум»[+].


16Ал сүйлөп бүтө электе, дагы бирөө келип: «Асмандан Кудайдын оту түшүп, малды да, кулдарды да күйгүзүп кетти. Сага кабарлаш үчүн, жалгыз мен качып кутулдум», – деп айтты[+].


17Ал сүйлөп бүтө электе, дагы бирөө келип: «Каздимдиктер үч топко бөлүнүп алып, төөлөргө кол салып, аларды алып кетишти, кулдарды болсо кылычтап өлтүрүштү. Сага кабарлаш үчүн, жалгыз мен качып кутулдум», – деп айтты[+].


18Ал сүйлөп бүтө электе дагы бирөө келип, мындай деди: «Сенин уулдарың менен кыздарың тун бир тууганынын үйүндө тамак жеп, шарап ичип жатышканда,


19чөлдөн катуу шамал келип, үйдү талкалады. Балдарыңды үй басып калды, алар өлүштү. Сага кабарлаш үчүн, жалгыз мен качып кутулдум».


20Ошондо Аюб тура калып, сырт кийимин айрып, чачын алды, жүзтөмөндөп жыгылып, Кудайга таазим кылып:[+]


21«Мен бул дүйнөгө жылаңач келгем, жылаңач кетем. Берген да Теңир, алган да Теңир. Теңирдин ысымы даңкталсын!» – деди[+].


22

#### 2

1


Аюбдун пес оорусуна чалдыгышы

Бир күнү Кудайдын уулдары Теңирдин алдында туруш үчүн келишти алар менен кошо шайтан да келди[+].


2Ошондо Теңир шайтандан: «Сен кайдан келдиң?» – деп сурады. Шайтан Теңирге: «Мен бүт жер жүзүн аралап, айланып чыктым», – деп жооп берди.


3Теңир шайтанга: «Сен Менин кулум Аюбга көңүл бурдуңбу? Анткени жер жүзүндө андай адам жок. Ал – кемчиликсиз, адилеттүү, Кудайдан корккон, жамандыктан алыс жүргөн адам. Ал ушуга чейин өзүнүн кемчиликсиздигинде бек турат. Сен болсо аны жазыксыз жерден өлтүрүш үчүн, Мени ага каршы тукурдуң», – деп айтты.


4Шайтан Теңирге мындай деп жооп берди: «Тери үчүн тери, адам өз жаны үчүн колунда эмне болсо, ошонун бардыгын берет.


5Бирок Сен анын денеси менен сөөгүнө колуңду тийгизип көрчү, ал Сени даңктар бекен?»


6Ошондо Теңир шайтанга: «Мына, ал сенин колуңда, бирок анын жанына тийбе», – деп айтты.


7Ошентип, шайтан Теңирдин алдынан кетип, Аюбдун таманынан төбөсүнө чейин өтө оор пес оорусун каптатты[+].


8Ал денесиндеги пес оорусун кырып салыш үчүн, карапа сыныгын алып, күлгө отурду[+].


9Ошондо ага аялы: «Сен дагы эле өзүңдүн кемчиликсиздигиңди бекем кармап турасыңбы? Кудайга акарат келтир да, өл», – деди.


10Бирок ал аялына: «Сен акылсыз аялдай сүйлөп жатасың. Кудайдан биз жакшылыкты кабыл алып, жамандыкты кабыл албай коёбузбу?» – деди. Ушунун баарына карабай, Аюб тили менен күнөөгө баткан жок[+].

11


Аюбдун достору

Аюбдун үч досу: теймандык Элипаз, шухтук Билдат жана наамалык Сопар анын башына түшкөн бул кыйынчылыктардын баарын угуп, ар бири өз жеринен келишти. Алар анын кайгысын бөлүшүш үчүн, аны сооротуш үчүн чогулушту[+].


12Алар Аюбду алыстан көргөндө, таанышкан жок. Жакындаганда өкүрүп-бакырып, боздоп ыйлашты, ар бири өз кийимин айрып, башынан өйдө топурак чачышты[+].


13

#### 3

1


Аюбдун кайгырышы

Ошондон кийин Аюб сөз баштап, өзү туулган күндү каргады.


2Аюб сөзүн мындай деп баштады:


3«Мен туулган күн курусун, “Эркек бала түйүлдү”, – деген түн курусун![+]


4Ал күн караңгылык болсун. Жогорудагы Кудай ал күндү издебесин, ал күнгө жарык тийбесин!


5Ал күндү караңгылык менен өлүм сөлөкөтү караңгылатсын, ал күндү кара булут каптасын, куйкалаган аптаптан корккондой, ал күндөн коркуп турушсун!


6Ал түндү караңгылык басып калсын, ал түн жыл эсебине кирбесин, айлардын санына кирбесин!


7О, ошол түн! Ошол түн тукумсуз калсын, ошол түнү шаттык үнү угулбасын!


8Ал түндү күндү каргаган лебийатанды ойготууга жөндөмдүүлөр каргашсын!


9Анын таң атардагы жылдыздары өчсүн, ал түн жарыкты күтсүн, бирок ал келбесин, ал түн таңдын нурун көрбөсүн!


10Анткени ал түн энемдин жатынын бууган жок, кайгыны көздөрүмдөн жашырган жок!


11Энемдин жатынынан чыгып баратканда эле, эмне үчүн өлүп калбадым экен, энемдин ичинен чыкканда, эмне үчүн өлүп калбадым экен[+]?


12Эмне үчүн мен төрөлгөндө, мени энемдин тизелерине жаткырышты экен? Эмне үчүн эмчек эмдим экен?


13Азыр мен эс алып, уктап жатмакмын, жаныма тынч болмок,


14өздөрүнө күмбөз курган жер жүзүндөгү падышалар жана кеңешчилер менен,


15же алтынга бай, үйлөрүн күмүшкө толтурган төрөлөр менен жатмакмын.


16Же бойдон түшүп, жерге жашырылып калсам эмне, же жарык дүйнөнү көрбөй калган наристедей болуп өлүп калсам эмне![+]


17Ал жакта мыйзамсыздар үрөй учурбай калышат, ал жакта күчтөн тайып алсырагандар эс алышат.


18Ал жакта туткундар да тынчтыкка магдырашат, көзөмөлчүлөрдүн кыйкырыгын угушпайт.


19Ал жакта кичине да, чоң да бирдей, кул өз кожоюнунан кутулган.


20Жабыр тартканга жарык эмнеге берилди экен, жаны кыйналганга жашоо эмнеге берилди экен[+]?


21Өлүмдү күткөндөргө өлүм келбейт, алар кенчке караганда, өлүмдү жан-дили менен казып алышпайт беле[+]?


22Алар көрдөн жай тапканына сүйүнүп, кубанычтары коюндарына батмак эмес[+].


23Жолу жабык адамга жарык эмнеге берилди? Кудай караңгылык менен курчаган адамга жарык эмнеге берилди[+]?


24Үшкүрүгүм нан жегизбей жатат, онтоолорум суудай агып жатат.


25Анткени мен эмнеден үрөйүм учуп качып жүрсөм, ошол мени кууп жетти. Мен эмнеден корксом, ошол келди[+].


26

#### 4

1


Элипаздын биринчи сөзү

Теймандык Элипаз мындай деп жооп берди:


2«Эгерде биз бир сөз айтсак, сага катуу тийбес бекен? Бирок сөзгө ким тыюу сала алат?


3Сен көптөргө акыл-насаат айтчусуң, алсыз колдорго күч берчүсүң,[+]


4сенин сөздөрүң жыгылганды тургузган, алсырап тизе бүккөнгө күч берген.


5Эми өзүңдүн башыңа мүшкүл түшкөндө, алсырап калдың. Сага тийди эле, көңүлүң чөктү.


6Кудайдан корккондугуң сенин үмүтүң, такыбаа жашаганың сенин тирегиң болуш керек эле да[+].


7Эстеп көрчү, айыпсыз адам өлдү беле? Адил адамдар тукум курут болду беле[+]?


8Мен көргөндөн, кыянаттык эккендер менен жамандык сепкендер ошону эле оруп алып жатышат[+].


9Кудайдын деминен өлүшөт, Кудайдын каардуу рухунан жок болуп кетишет[+].


10Арстандын айкырыгы менен жаш арстандын үнү басылат, жаш арстандын азуусу сынат.


11Зор арстан жем таба албай өлөт, ургаачы арстандын күчүктөрү тентип кетишет.


12Мына, мага бир сөз жашыруун жетти, мен ал сөздөн шыбыш уктум.


13Түнкү көрүнүштөр жөнүндө ойлоп жатканда, адамдарды уйку басканда,[+]


14мени коркунуч каптап, калтырак басып, сай-сөөгүм сыздады[+].


15Үстүмөн бир рух учуп өттү, төбө чачым тик турду.


16Ал турду, бирок мен анын өңүн тааный алган жокмун, көз алдымда бир кебете гана турду. Акырын соккон жел жүрдү, мен үн уктум:[+]


17“Адам Кудайдан да адилеттүү бекен? Адам өз Жаратканынан да таза бекен[+]?


18Ал Өз кулдарына да ишеним артпайт, Өз периштелеринен да кемчиликтерди көрөт[+].


19Андан бетер, топурактан жасалган ийбадатканада жашагандардан да кемчилик көрөт. Алардын негизи топуракта, алар күбөдөн да тез жок болушат.


20Алар таң атып кеч киргенге чейин эле чачырап жок болушат. Кантип жок болгонун көрбөй да каласың.


21

#### 5

1Эгерде сага жооп бере турган бирөө болсо, анда чакыр. Ыйыктардын кимисине кайрыласың[+]?


2Ошентип, акылсызды каардуулугу өлтүрөт, эси жокту туталангычтыгы өлтүрөт[+].


3Мен акылсыздын кантип тамыр жайганын көрдүм. Ошол замат анын үйүн каргадым.


4Анын балдары бакыттан алыс, аларды дарбазанын алдында уруп-согушат, аларга болушар эч ким болбойт.


5Анын түшүмүн ачка адам жейт, ал аны тикенектин арасында өскөн жеринен да жыйнап алат, анын мал-мүлкүн суусагандар жутуп алышат.


6Ошондуктан кайгы топурактан чыкпайт, мүшкүл жерден өсүп чыкпайт.


7Бирок адам бийикке учкан учкун сыяктуу азапка туулат.


8Бирок мен Кудайга кайрылар элем, ишимди Кудайга тапшырар элем,


9Ал изилдегис, сансыз көп, укмуштуу, улуу иштерди жаратып жатат[+].


10Ал жер үстүнө жамгыр берет, талаага сууларды жаят[+].


11Кемсинтилгендерди жогору көтөрөт, кайгы тарткандар куткарылат[+].


12Ал жүзү каралардын арам ойлорун бузуп салат, ошондуктан алар ийгиликке жете алышпайт.


13Ал акылмандарды өздөрүнүн эле амалы менен кармайт, митайымдардын ойлору ишке ашпайт[+].


14Күндүз алар караңгыга туш болушат, чак түштө түндөгүдөй сыйпалап басышат[+].


15Ал жакырды кылычтан, алардын оозунан жана күчтүүнүн колунан куткарат[+].


16Ошондуктан жакырдын үмүтү бар, жалган өз оозун жабат[+].


17Кудай эсине келтирген адам бактылуу, ошондуктан кудуреттүү Кудайдын жазасын четке какпа![+]


18Анткени Ал Өзү жарадар кылат да, Өзү жаратты таңат. Ал уруп жарадар кылат да, кайра эле Өз колу менен дарылайт[+].


19Ал сени алты кайгыдан куткарат, жетинчисинде сага жамандык жолобойт[+].


20Ал ачарчылыкта сени ажалдан алып калат, майданда кылычтан куткарат[+].


21Камчыдай тийген тилден жашынып каласың, кыйроо келгенде, коркпойсуң[+].


22Кыйроо жана ачарчылык келгенде, күлөсүң, жер үстүндөгү жырткычтардан үрөйүң учпайт,


23анткени сен талаадагы таштар менен тынчтыктасың, талаадагы жырткычтар менен ынтымактасың.


24Ошондо өз чатырың коопсуз экенин билип, өз үйүңө көз салып, күнөөгө батпай жашайсың.


25Өз уругуңдун сан жетпей көбөйгөнүн, өз тукумуңдун жер үстүндөгү чөптөй өскөнүн көрөсүң[+].


26Буудай боолору өз маалында жыйылгандай, сен да көргө карылыкка жетип киресиң[+].


27

#### 6

1


Аюбдун Элипазга жооп бериши

Ошондо Аюб мындай деп жооп берди:


2«О, менин муң-зарым таразага туура тартылса кана, аны менен бирге тарткан азабым таразага салынса кана!


3Анда тарткан азабым деңиз кумунан да оор болор эле! Ошондуктан менин сөздөрүм токтолбостон куюлат[+].


4Анткени мага кудуреттүү Кудайдын жебелери сайылды. Анын уусун менин рухум ичип жатат. Кудайдын коркунучтары мага каршы топтолду[+].


5Жапайы эшек чөп үстүндө айкырмак беле? Өгүз өз тоютунун алдында мөөрөмөк беле?


6Даамсыз тамакты туз кошпой жешмек беле, жумуртканын агында даам болмок беле?


7Менин жаным тийгиси келбеген нерсе менин жийиркеничтүү тамагым болду.


8О, мен тилегиме качан жетем? Кудай менин эңсегенимди качан аткарат?


9О, Кудай ырайым кылып, мени талкалап салса кана! Өз колун сунуп, мени өлтүрүп салса кана![+]


10Мен анда кубанмакмын, ырайымсыз дартыма чыдамдуулук көрсөтмөкмүн, анткени мен Ыйыктын сөзүнөн баш тарткан жокмун.


11Үмүттөнгүдөй, менде кайсы күч бар эле? Өмүрүмдүн аягы эмне экенин билсем, мен аны сабырдуулук менен күтпөйт белем?


12Менин кайратым таштай бекем бекен? Денем жез бекен?


13Өзүмө өзүм жөлөк болор дарманым барбы? Деги мага тирек болор эмне бар?


14Эгерде жабыр тартып жаткан адам кудуреттүү Кудайдан коркпой калса да, аны досу аяшы керек.


15Бирок менин бир туугандарым агын суудай, шар аккан суудай ишенимсиз[+].


16Ал – муздан ылайланган суу, ал сууларда кар жашынып жатат.


17Күн жылыганда, алар эрип кетишет, аптапта өз ордунан жок болуп кетишет.


18Алар аккан багытын буруп, чөлгө кирип жок болушат.


19Аларды Тейма жолдору күтүп турат, алардан Шеба жолдору үмүт кылат[+].


20Бирок үмүттөрү таш кабат. Ал жакка баргандардын уяттан жүзү кызарат.


21Азыр силер да мен үчүн ошондой болдуңар, коркунучту көргөндө, жүрөгүңөр түшүп калды.


22Мен силерге: “Мага бир нерсе бергиле, же болбосо байлыгыңардан мен үчүн төлөп койгула.


23Мени душман колунан куткаргыла, мени кыйнап жаткандын колунан кун төлөп куткарып алгыла”, – деп айттым беле?


24Үйрөткүлө, мен унчукпай калайын. Менин күнөөм эмнеде, көрсөткүлө.


25Чын сөз кандай ачуу! Бирок силердин ашкерелөөңөр эмнени далилдейт?


26Ашкерелегенге сөз ойлоп жатасыңарбы? Сөзүңөрдү текке кетирип жатасыңар[+].


27Силер жетимге кол салып, өз досуңарга ор казып жатасыңар.


28Эми силерден суранарым, жүзүмө тике карасаңар, силердин алдыңарда мен калп айтмак белем?


29Кайра карап көргүлө, калпы бар бекен? Кайра карап көргүлө, меники туура.


30

#### 7

1Адамдын жердеги жашоо мөөнөтү белгиленген эмеспи? Анын күндөрү жалчынын күндөрүндөй эле эмеспи[+]?


2Кул көлөкөнү эңсегендей, жалчы жумушунун бүтүшүн күткөндөй,[+]


3менин энчиме түйшүктүү айлар тийди, мага кайгылуу түндөр эсептелип берилди.


4Жатарымда: “Качан таң атат?” – дейм, бирок түн созула берет, мен таң аткыча кыйналып оодарыла берем[+].


5Денемди курт каптап, карттанып, терилерим жарылып, ириңдеп жатат.


6Менин күндөрүм чыгырыктан тез айланып, үмүтсүз өтүп жатат[+].


7Менин өмүрүм жел экенин, көздөрүм кайра жакшылык көрбөстүгүн эсиңден чыгарба.


8Мени көргөн көз эми мени көрбөйт. Сен мени бир караганда эле мен жок болом[+].


9Булут суюлуп, тарап кетет. Ошондой эле өлгөндөрдүн жайына түшкөн адам кайра чыкпайт,


10ал өз үйүнө кайтып келбейт, анын турган жери аны билбей калат[+].


11Мен тилимди ошондуктан тыйбайм: рухум кыйналганынам улам сүйлөп жатам, жан-дүйнөм жабыр тартканынан улам даттанып жатам.


12Сен мага сакчы койгудай, мен деңиз белем же деңизде жашаган коркунучтуу жаныбар белем?


13“Төшөгүм сооротот, жаткан жерим кайгы-капамды таратат”, – деп ойлоп жатканымда,


14Сен мени түштөр менен коркутасың, көрүнүштөр менен үрөйүмдү учурасың.


15Ошондо менин жаным сөөктөрүм калгандан көрө, дем алуумдун токтошун, өлүмдү артык көрөт.


16Жашоодон жададым. Түбөлүк жашамак белем. Мени өз жайыма кой, анткени менин күндөрүм курулай убаракерчилик[+].


17Сен ушунчалык баалагыдай, көңүл бургудай, адам баласы ким[+]?


18Ага ар таңда келип турасың, көз ирмем сайын аны сынап турасың[+].


19Сен качан менден көзүңдү аласың, качан коё бересиң, качан шилекейимди жутканга мүмкүнчүлүк бересиң[+]?


20Эгерде мен күнөө кылган болсом, адам күзөтчүсү болгон Сага эмне кыла алам? Эмне үчүн Сен мени Өзүңө бута кылып алдың? Мен өзүмө өзүм жүк болуп калдым[+].


21

#### 8

1


Билдаттын биринчи сөзү

Шухтук Билдат мындай деп жооп берди:[+]


2«Сен ушинтип көпкө сүйлөй бересиңби? Оозуңдан чыккан сөздөр – дуулдаган шамал!


3Кантип эле Кудай өкүмүн бузсун? Кантип эле кудуреттүү Кудай чындыкты өзгөртсүн[+]?


4Эгерде Анын алдында сенин уулдарың күнөө кылса, анда Ал аларды өз мыйзамсыздыгынын колуна салып берди.


5Эгерде сен Кудайды издесең, кудуреттүү Кудайга сыйынсаң,


6эгерде сен таза болсоң, эгерде сеники туура болсо, анда Ал азыр эле келип, сенин адил жашооңду калыбына келтирет[+].


7Эгерде мурда сенин колуңда аз болсо, эми өтө көп болот.


8Мурдагы муундардан сура, алардын аталарынын баамдагандарын көңүлүңө түй[+].


9Биз болсо кечээкилер элебиз да, эч нерсе билбейбиз, анткени биздин жердеги өмүр – көлөкө[+].


10Мына ошолор сага үйрөтүшөт, айтышат, сөздөрүн чын жүрөктөн айтышат.


11Тал чыбык нымсыз көтөрүлөбү, камыш суусуз өсөбү?


12Ал көк бойдон, чабыла элек, бирок ар кандай чөптөн мурда куурап калат[+].


13Кудайды унуткандардын бардыгынын жолу ушундай. Эки жүздүүнүн үмүтү таш кабат[+].


14Анын үмүтү – желе, анын ишеними – жөргөмүштүн үйү[+].


15Өз үйүнө жөлөнөйүн десе, анысы туруштук бере албайт. Бек кармайын десе, анысы кулап калат[+].


16Ал күн алдында көгөрөт, анын бутактары бактын сыртына жайылат.


17Анын тамырлары үймөк таштын түбүнө чырмалат да, ташты жарып чыгат.


18Аны ордунан жулуп алса, өскөн жери андан баш тартып: “Мен сени көргөн эмесмин”, – дейт[+].


19Анын өмүр жолунун кубанычы ушул! Жерден болсо башкалары өсүп чыгат.


20Көрдүңбү, Кудай такыбааны четке какпайт, зулумдарды колдобойт.


21Ал дагы ууртуңду күлкүгө, оозуңду кубанычтуу сөздөргө толтурат[+].


22

#### 9

1


Аюбдун Билдатка жооп бериши

Ошондо Аюб мындай деп жооп берди:


2«Туура! Ушундай экенин билем. Бирок адам Кудайдын алдында кантип актана алат[+]?


3Эгерде адам Кудай менен талашып-тартышкысы келсе, адам Анын миң суроосунун бирине да жооп бере албайт[+].


4Кудай терең акылдуу, күчү зор. Ким Ага каршы чыгып, аман калды?


5Тоолорду жылдырат, алар таанылбай калат. Каары кайнаганда, аларды өзгөртүп салат.


6Ал жерди ордунан козгогондо, анын түркүктөрү солкулдайт[+].


7Күнгө буйрук берсе, күн чыкпай калат, жылдыздарды жашырып коёт.


8Жалгыз Өзү асманды жайып, деңиз толкундарынын үстүндө жүрөт[+].


9Аш, Кесил, Ким[*] топ жылдыздарын жана түштүктөгү жылдыздарды Ал жараткан[+].


10Ал укмуштуу, улуу, изилдегис, сансыз кереметтерди жаратат![+]


11Ал менин бет алдыман өткөндө, мен Аны көрө албайм. Жаныман өткөндө, мен Аны байкай албайм.


12Алып кетсе, ким Ага каршы сөз айта алат? “Сен эмне кылып жатасың?” – деп, Ага ким айта алат?


13Кудай Өз каарын төкпөй койбойт. Анын алдында Рахаптын[*] жардамчылары баш иет[+].


14Андан бетер, мен Ага жооп бере аламбы, Анын алдында мен сөз таба аламбы?


15Меники туура болгон күндө да, жооп бербейм, Өкүмдардын алдында ырайым гана сурайм[+].


16Мен Аны чакырганда, Ал мага жооп берсе да, Ал менин үнүмдү укканына ишенбес элем.


17Ал алай-дүлөй бороондо мага сокку урат, жазыксыз жерден жаратымды ырбатат,


18жанымды жай алдырбайт, азапка малат.


19Күчкө салайын десем, Ал эбегейсиз күчтүү. Соттошоюн десем, Аны менен мени ким беттештирет[+]?


20Эгерде мен актана турган болсом, өз тилим эле мени айыпка жыгат. Мен айыпсыз болгон күндө да, Ал мени айыптуу деп табат[+].


21Айыпсызмын мен. Жашагым келбейт, өмүрүмдү жек көрөм![+]


22Баары бир. Ошондон улам мен: “Ал айыпсызды да, айыптууну да өлтүрөт”, – деп айттым[+].


23Эгерде Ал айыптууну күтпөгөн жерден өлтүрүп жатса, анда айыпсыздын кыйналганына күлөт.


24Жер мыйзамсыздардын колуна берилген. Анын сотторунун жүздөрүн Ал чүмбөттөп койгон. Эгерде Ал болбосо, анда ким[+]?


25Менин өмүрүм чабармандан да тез чуркап, жакшылык көрбөстөн качып бара жатат[+].


26Ал камыш кайыктын жүрүшүндөй, жемине шукшурулуп келе жаткан бүркүттөй сызып бара жатат.


27Мен: “Муң-зарымды унутуп, түнөргөн жүзүмдү өзгөртүп, көңүлүмдү көтөрөйүн”, – десем да,


28азап тартып калтырап турам, Сен мени жазыксыз деп жарыялабастыгыңды билем.


29Эгерде мен айыптуу болсом, анда эмне үчүн бекер эле кыйналып жатам?


30Мен аппак кардын суусуна жуунсам да, колдорумду таптаза кылып тазаласам да,[+]


31Сен мени баткакка батырасың, кийген кийимим менден жийиркенет.


32Анткени мен Ага жооп бере тургандай, Аны менен бирге сотко баргыдай, Ал мен сыяктуу адам эмес[+].


33Экөөбүздүн ийнибизге колдорун коюп, жараштыра турган ортобузда арачы жок.


34Ал менден таягын тартсын, коркунучу үрөйүмдү учурбасын.


35

#### 10

1«Жашоодон жададым. Арыз-муңумду төгөм. Жанымдын кыйналганынан сүйлөйм[+].


2Кудайга мындай деп айтам: “Айыптабачы мени. Айтчы мага, эмне үчүн мени менен күрөшүп жатасың[+]?


3Өз колуң менен жаратканыңды кыйнаганың, аны жек көргөнүң, ал эми мыйзамсыздардын ишине жарык бергениң Сен үчүн жакшыбы?


4Көзүң адамдыкындай көзбү? Сен адам карагандай карайсыңбы[+]?


5Өмүрүң адамдын өмүрүндөйбү, жашың эркек кишинин жашындайбы?


6Эмнеге менден айып издеп жатасың? Эмнеге менин күнөөмдү изилдеп жатасың?


7Менин мыйзамсыз эмес экенимди, Сенин колуңдан мени эч ким куткара албастыгын билесиң да[+].


8Мени Өз колуң менен жасадың эле, мени бүт бойдон Өзүң жараттың эле, эми мени Өзүң жок кыласыңбы[+]?


9Эстечи, Сен мени топурактан жасабадың беле? Эми мени күлгө айлантканы турасыңбы[+]?


10Мени сүт сыяктуу куюп, быштак сыяктуу уюткан Сен эмес белең[+]?


11Мага тери менен эт чаптап, мени сөөк жана тарамыш менен бекиткенсиң.


12Мага өмүр жана ырайым бербедиң беле, менин рухумду Сенин камкордугуң сактабады беле?


13Бирок муну да Сен Өз жүрөгүңө жашырып койдуң, Сенин оюңда бул бар экенин билем,


14эгерде мен күнөө кылсам, Сен байкап каласың, күнөөмдү жазасыз калтырбайсың.


15Эгерде мен айыптуу болсом, мага кайгы! Ак болгон күндө да, башымды көтөргөнгө батына албайм. Мен кордукка тойдум, менин кыйынчылыгыма көңүл бур.


16Азабым арбып баратат. Сен менин артымдан арстандай кубалап келип, мага кайрадан кол саласың, кудуретиңди көрсөтөсүң.


17Мага каршы улам жаңы күбөлөрүңдү коюп жатасың. Каарыңды күчөтүп жатасың. Мени кырсык үстүнөн кырсык басып жатат[+].


18Сен мени эмнеге энемдин ичинен алып чыктың? Көз көрө электе эле өлүп калганым артык эмес беле[+]?


19Мен жарык дүйнөгө келбей эле койсом эмне, энемдин ичинен чыкканда эле көргө коюлсам эмне!


20Менин өмүрүм кыска эмеспи? Мени жайыма кой, менден четтеп кет[+].


21Караңгылык менен өлүм сөлөкөтү өкүм сүргөн өлкөгө келбес болуп кеткенге чейин,[+]


22

#### 11

1


Сопардын биринчи сөзү

Ошондо наамалык Сопар мындай деп жооп берди:[+]


2«Көп сөз кантип жоопсуз калсын? Же көп сүйлөгөн адамдыкы эле туура бекен?


3Сенин маңызсыз сөздөрүң адамдардын оозун жаба алабы? Же ооз көптүргөн сөздөрүң үчүн сени уяткарып койчу адам жок бекен?


4Сен: “Менин оюм туура, Сенин алдыңда мен тазамын”, – дедиң[+].


5Эгерде Кудай сүйлөсө, Ал сага каршы сүйлөсө,


6сага адамдын акылы жеткис терең сырларын ачса, анда сен эки эсе жазаланат элең! Ошондуктан билип кой, Кудай сенин кээ бир мыйзамсыз иштериңди эсине алган жок.


7Кудайды сен изилдөөң менен таба аласыңбы? Кудуреттүү Кудайды толук түшүнө аласыңбы?


8Ал асмандан да бийик, эмне кыла аласың? Ал өлгөндөр жаткан жайдан терең, эмне биле аласың[+]?


9Анын ченеми жерден узун, деңизден кенен.


10Эгерде Ал өтүп бара жатып эле кимдир бирөөнү туткундап алып, жазага тартса, Ага ким каршы чыга алат[+]?


11Анткени Ал калпычы адамдарды билет, мыйзамсыздыкты көрүп турат, анан кантип ага көңүл бурбай койсун?


12Жапайы эшектен адам төрөлбөгөндөй эле, акылсыз адам акылдуу боло албайт.


13Эгерде жүрөгүңдү өзгөртүп, Кудайга колдоруңду сунсаң,[+]


14эгерде сенин колуңда күнөө болсо, бирок аны жоюп койсоң, өз чатырыңда мыйзамсыздыктын жашашына жол бербесең,[+]


15анда жүзүң жарык болот, бекем болосуң, коркпойсуң.


16Ошондо сен кайгыны унутасың, аны агып кеткен суудай эскересиң.


17Өмүрүң чайыттай ачык күндөн да ачык болот. Таң сыяктуу агарасың[+].


18Тынч жашайсың, анткени үмүтүң бар. Сен коргоодосуң, ошондуктан тынч уктай берсең болот.


19Жатканда, сени эч ким коркутпайт. Көпчүлүк сенден ырайым издейт[+].


20

#### 12

1


Аюбдун үчөөнө тең жооп бериши

Аюб мындай деп жооп берди:


2«Чынында, силер, бар болгону, адамсыңар, акылмандыгыңар өзүңөр менен кошо жок болот!


3Менде да силердикиндей эле жүрөк бар. Силерден мен кем эмесмин. Муну ким билбейт?


4Өз досума шылдың болдум, Кудайга кайрылып жүргөн, Анын Өзүнөн жооп алып жүргөн мендей адил, кемчиликсиз адам күлкү болду[+].


5Тынч жашаган адам кырсыкты жек көрүү керек деп эсептейт, кырсык бутунан мүдүрүлгөнгө даярдалган деп ойлойт!


6Талап-тоноочулар өз үйлөрүндө тынч жашашат, Кудайды өз колуна көтөрүп жүргөнсүп, Аны каарданткандар да коопсуз жашашат[+].


7Чынында, жаныбардан сурасаң, ал сага үйрөтөт, асмандагы чымчыктан сурасаң, ал сага кабарлайт.


8Же болбосо жер менен маектешип көр, ал сага акыл-насаат айтат, деңиздеги балыктар да сага айтып беришет.


9Ушунун бардыгын көрүп туруп, муну Теңирдин колу жаратканын ким билбейт?


10Ар бир тирүү жандын жаны, ар бир адамдын руху Анын колунда[+].


11Сөздү айырмалаган кулак эмеспи? Тамактын даамын билген тил эмеспи[+]?


12Даанышмандык карыларда, акыл көп жашагандарда болот[+].


13Акылмандык менен күч Кудайда. Акыл менен кеңеш Анда.


14Ал кыйраткан нерсе кайра курулбайт. Ал камаган бошонбойт[+].


15Сууларды токтотуп койсо, бардыгы куурап калат. Коё берсе, жер көркүнө чыгат.


16Кудурет да, даанышмандык да Анда, адашкан адам да, адаштырган адам да Анын алдында.


17Ал кеңешчилерди акыл-эсинен ажыратат, сотторду акылсыз кылат[+].


18Ал падышаларды кишенден бошотот, алардын белдерин кур менен курчайт[+].


19Төрөлөрдү даражасынан ажыратат, эр жүрөктөрдүн күчүн майтарат.


20Чечендерди тилинен, карыларды акылынан ажыратат.


21Атактууларды уятка калтырат, күчтүүлөрдү алсыратат[+].


22Караңгы туңгуюктун түпкүрүн ачат, өлүм көлөкөсүн жарыкка чыгарат[+].


23Элдерди көбөйтөт да жок кылат. Элдерди чачыратып жиберет да чогултат[+].


24Эл башчыларын акылдан ажыратат, жолсуз чөлгө калтырат[+].


25

#### 13

1Мына ушунун баарын көзүм көрдү, кулагым укту, өзүм үчүн көңүлүмө түйүп койдум.


2Силер билгенди мен да билем, силерден кем эмесмин.


3Бирок мен кудуреттүү Кудай менен сүйлөшкүм келет, Аны менен талашып-тартышкым келет[+].


4Силер болсо жалганчысыңар. Бардыгыңар эч нерсеге жарабаган дарыгерсиңер.


5Унчукпай калсаңар кана! Силердин акылмандуулугуңар ошол болмок[+].


6Менин сөзүмө кулак салгыла, силерге каршы айта турган кебиме көңүл бургула.


7Кудай үчүн калп айтыштын кереги бар беле, Ал үчүн жалган сүйлөштүн зарылдыгы бар беле?


8Кудайга бет карамалык кылыштын кереги бар беле? Аны ушинтип жактоонун кереги бар беле?


9Ал силерди сынаса жакшы болот беле? Аны да адамды алдагандай алдай аласыңарбы[+]?


10Тымызын эки жүздүүлүк кылсаңар да, Ал силерди катуу жазалайт.


11Анын улуулугу силерди коркутпайбы, Анын коркунучу силерди каптабайбы?


12Силердин эскертүүңөр күлгө окшош. Силердин таяныч-чебиңер – ылай коргондор.


13Менин алдымда унчукпай тургула, башыма кандай күн түшсө түшсүн, мен сүйлөйүн.


14Эмне үчүн мен өз денемди өз тишим менен тиштегилешим керек, эмне үчүн өз жанымды өз колум менен кыйышым керек?


15Мына, Ал мени өлтүрүп жатат, бирок мен Андан үмүт кылам. Анын алдында өз жолумду коргосом эле болду!


16Ушунун өзү эле менин акталуум эмеспи, анткени эки жүздүү адам Анын алдына келбейт.


17Менин сөзүмдү кунт коюп уккула, менин түшүндүргөнүмө кулак салгыла.


18Мен өз ишимди сотко өткөрүүгө даярмын, анткени меники туура экенин билем.


19Менин айтканыма каршы чыга ала турган адам барбы? Эгерде бар болсо, мен унчукпай, өлүп калмакмын[+].


20Мага эки нерсени гана кылба, ошондо мен Сенин жүзүңдөн жашынбайм.


21Менден колуңду тарт, Сенин коркунучуң мени калтыратпасын[+].


22Ошондо мени чакыр, мен Сага жооп берейин. Же мен сүйлөйүн, Сен мага жооп бер[+].


23Менин канча кемчилигим, канча күнөөм бар? Айыбым менен күнөөмдү көрсөт!


24Эмне себептен менден жүзүңдү жашырасың, эмне себептен мени Өзүңө душман санайсың[+]?


25Сен үзүлгөн жалбыракты кыйратып жаткан жоксуңбу? Куураган бир тал самандын изинен сая түшкөн жоксуңбу[+]?


26Анткени мага каршы ачуу айыптоолорду жазып жатасың, жаш кездеги күнөөлөрүмдү мойнума коюп жатасың,[+]


27буттарымды көзөнөк жыгач калканга салып жатасың, менин баскан изимди аңдып турасың, изимен сая түшөсүң[+].


28

#### 14

1Аялдан туулган адамдын өмүрү кыска жана азапка толгон[+].


2Ал гүл сыяктуу чыгат да, соолуп, күбүлүп калат. Көлөкөдөй качат, токтобойт[+].


3Сен ушундай адамга да көзүңдү кадайсыңбы, мени Өзүң менен соттошууга алып барасыңбы?


4Таза эместен ким таза болуп төрөлсүн? Эч ким[+].


5Эгерде анын өмүрүн ченеп койсоң, ай-күндөрү Сенин колуңда турса, эгерде Сен анын өтө албаган чегин чектеп койсоң,


6анда андан жүзүңдү бур. Ал жалчынын күндөрүндөй болгон күндөрү бүткүчө, эс алып алсын[+].


7Даракта үмүт бар, ал кыйылсада, кайра өсөт, чырпыктары токтоосуз чыга берет.


8Эгерде анын жердеги тамыры картайып, дүмүрүн топурак басып катып калса да,


9сууну сезери менен, жаш чырпык чыгарып, жаңы отургузулган көчөттөй болуп, бутактарын жаят.


10Адам болсо өлөт, анан чирийт. Адам өлдү, эми ал кайда?


11Көлдөн суулар агып кетет, дарыя соолуп, какшыйт,[+]


12адам да жатса турбайт. Асман жок болмоюнча, ал ойгонбойт, уйкусунан турбайт[+].


13О, каарың тарап кеткенче, Сен мени өлгөндөр жаткан жайга бекитип, жашырып турсаң кана! Анан мага мөөнөт берип, ошондон кийин гана мени эстесең кана![+]


14Адам өлгөн соң, кайра жашамак беле? Анда мен мага берилген мөөнөт бүткөнчө, менин ордума келе турганды күтөр элем[+].


15Сен чакырсаң, мен Сага жооп берер элем. Ошондо Сен Өз колуң менен жаратканыңа ырайым кылар элең[+].


16Ошондо Сен менин кадамымды эсептер элең, күнөө кылып жатканымда карап турбас элең[+].


17Сен менин мыйзамсыздыгымды түрмөк кагазга жазып мөөр басып салар элең, менин айыбымды жаап салар элең.


18Бирок тоо кулап талкаланат, аска-зоо ордунан козголот.


19Суу таштарды жеп кетет, анын ташкыны жер топурагын жууп кетет. Сен адамдын үмүтүн да так ошондой жок кыласың.


20Аны акырына чейин кысымга аласың, ал кетет. Жүзүн өзгөртүп, аны кетиресиң.


21Балдары ардакталып жатабы, ал аны билбейт; кор болуп жатабы, ал аны сезбейт[+].


22

#### 15

1


Элипаздын экинчи сөзү

Теймандык Элипаз мындай деп жооп берди:[+]


2«Акылман маңызы жок билим менен жооп бермек беле? Кардын ысык желге толтурмак беле[+]?


3Пайдасыз сөздөр менен, күчү жок кеп менен актанмак беле?


4Кудайдан коркконду да унуттуң, Кудайга сүйлөгөндү да оңой көрүп жатасың.


5Күнөөң оозуңду ушунчалык күүлөгөн экен, сен амалкөй адамдардын тилин тандап алдың.


6Сени мен эмес, өз оозуң айыптап жатат, өз тилиң өзүңө каршы сүйлөп жатат[+].


7Сен эмне, биринчи адам болуп туулдуң беле? Адырлардан мурда жаралдың беле[+]?


8Сен эмне, Кудайдын кеңешин угуп, акылмандыкка ээ болуп калдың беле[+]?


9Биз билбегенди сен билесиңби? Биз түшүнбөгөндү сен түшүнөсүңбү[+]?


10Арабызда атаңан да улуу, ак сакалдуу да, кары да бар.


11Сага Кудайдын сооротуусу аздык кылабы? Сен ушуну да билбейсиңби?


12Жүрөгүң сени кайда ээликтирип жатат, эмнеге мынчалык текебер карайсың?


13Эмнеге Кудайга каршы рухуңду багыттайсың? Мындай сөздөрдү кантип оозуңа алдың?


14Таза болгудай, адам ким? Аялдан төрөлгөн адил болмок беле[+]?


15Ал Өз ыйыктарына да ишеним артпайт, Анын алдында асман да таза эмес[+].


16Адилетсиздикти суудай ичкен адам андан бетер таза эмес, ыпылас[+].


17Мен сүйлөйүн, сен кулак сал. Көргөнүмдү сага айтып берейин.


18Акылмандар аталарынан уккандарын жашырышкан эмес[+].


19Жер аларга гана берилген, алардын арасында бөлөк-бөтөн элдер болгон эмес.


20Мыйзамсыз өмүр бою өзүн өзү кыйнап өтөт, зулумга өмүр жылдары жашыруун.


21Анын кулагына үрөй учурган дабыштар угулат. Бейкапар жашап жатканда, ага кыйратуучу келет.


22Караңгылыктан кутуларына ишенбейт. Өзүн кылыч күтүп турганын билет.


23Бир сындырым нан үчүн анын кыдырбаган жери калбайт. Өзү үчүн караңгылыктын күнү даярдалганын билет.


24Жокчулук менен кысымчылык анын жүрөгүнүн үшүн алып, аны согушка камданган падышадай басып алат.


25Анткени ал Кудайга каршы кол сунуп, кудуреттүү Кудайга каршы чыкты.


26Калың калканын алып, кекирейип, Ага каршы бет алды.


27Анткени анын бетин май басты, сандары жоонойду[+].


28Ал бүлүнгөн шаарларды, урап түшөрүнө аз калган ээн үйлөрдү турак кылат.


29Ал бай болбойт, анын мал-мүлкү тура бербейт, тапканы жер жүзүнө тарабайт.


30Караңгылыктан качып кутулбайт. Анын көчөттөрүн жалын жалмайт, аны Өзүнүн оозунун жели менен алып кетет[+].


31Адашкан адам курулай убаракерчиликке таянбай эле койсун, анткени анын шыбагасы да курулай убаракерчилик болот.


32Ал мезгилсиз өлөт, анын бутагы көгөрбөйт[+].


33Ал жүзүм сабагы сыяктуу бышпаган мөмөсүн силкип салат, зайтун дарагы сыяктуу гүлүн күүп салат.


34Кудайсыздардын үйү ушинтип кыйрайт, паракордун үйүн өрт жалмайт[+].


35

#### 16

1


Аюбдун төртүнчү жообу

Аюб мындай деп жооп берди:


2«Мен мындайдын далайын уккам. Баарыңар эч нерсеге жарабаган сооротуучусуңар.


3Маанисиз сөзүңөрдүн акыр-аягы болобу? Ушинтип жооп берүүңө эмне түрткү болду[+]?


4Эгерде силер менин ордумда болсоңор, мен да силердей эле сүйлөмөкмүн. Силерге каршы сөз жаадырып, башымды чайкап турмакмын.


5Силерди сөзүм менен кубаттап, оозумдун кыбыроосу менен сооротор элем.


6Айткан менен азабым азайбайт, унчукпай койсом да, андан арылбайм.


7Бирок азыр Ал мени алсыратып бүттү. Сен менин бүт үй-бүлөмдү кыйраттың[+].


8Мага каршы күбө катары бетиме бырыш түшүрдүң. Менин жабыркаганым өзүмө каршы чыгып, мени тайманбай жемелеп жатат.


9Анын каары кыйнап, мени менен касташып жатат. Мага тиштерин кычыратып жатат. Душманым менден тикирейген көзүн албайт[+].


10Мага азуусун араандай ачышты, мени шылдыңдап, жаакка чапкылап жатышат: баары мага каршы сүйлөшүп алышкан[+].


11Кудай мени мыйзамсыздардын колуна салып берди, кара ниет адамдардын колуна ыргытты.


12Мен тынч жашап жаткам, бирок Ал мени силкилдетти. Желкемен кармап урду, Өзүнө бута кылып койду[+].


13Анын жаачылары мени курчап алышты. Ал кардымды жарды, аяган жок, өтүмдү жерге төктү[+].


14Мени кайра-кайра тешкилеп жатат, мени көздөй жоокердей атырылып келе жатат.


15Денеме зумбал кийип, башыма топурак жаздандым.


16Ыйдан бетим кызарды, кабагымда – өлүм сөлөкөтү.


17Ошондой болсо да эч кимге зордук көрсөткөн жокмун, сыйынуум да таза.


18Оо жер! Менин канымды жашыра көрбө, менин муң-зарыма орун болбосун.


19Азыр менин Күбөм асманда, менин Коргоочум жогоруда![+]


20Көп сүйлөгөн досторум! Көз жашым Кудайга төгүлүп жатат.


21Оо, адам баласы өз жакыны менен талашып-тартышкандай, Кудай менен талашып-тартыша алса кана!


22

#### 17

1Алдан тайдым, өмүрүмдүн шамы өчүп баратат, көр оозунда турам.


2Алардын шылдыңы болбогондо, талаш-тартышта солк этпей туруп берет элем[+].


3Мага болуш, мен үчүн Өзүңдүн алдыңда Өзүң кепилдикке өт! Болбосо ким мага кепил болот[+]?


4Анткени Сен түшүнбөсүн деп, алардын акылын жаап салдың, ошондуктан алардын жеңишке жетишине жол бербейсиң.


5Досторун душманга олжо кылган адамдын балдарынын көзү агып калат.


6Ал мени элге лакап, күлкү кылды[+].


7Кайгыдан көздөрүм тунарды, бүт мүчөм сөлөкөт болуп калды.


8Бул тууралуу адил адамдар таң калышат. Айыпсыз адам эки жүздүү адамга кыжырданат.


9Бирок адил адам өз жолун бек кармайт, колу таза адам барган сайын күч алат.


10Баарыңар чогулуп келип сүйлөсөңөр да, араңардан акылманды таппайм.


11Менин өмүрүм өттү. Жүрөгүмдүн энчиси болгон ойлорум кыйрады[+].


12Алар болсо түндү күнгө айланткысы, жарыкты караңгыга жакындаткысы келет[+].


13Канчалык күтсөм да, менин үйүм – өлгөндөр жаткан жай. Мен төшөгүмдү караңгы жерге төшөйм[+].


14Көрүмө: “Сен менин атамсың”, – дейм, куртка: “Менин энемсиң да эжемсиң”, – дейм.


15Ушундан кийин мен эмнеден үмүттөнөм? Менин күткөнүмдү ким көрөт?


16

#### 18

1


Билдаттын экинчи сөзү

Шухтук Билдат мындай деп жооп берди:[+]


2«Ушундай сөзүңөрдү качан токтотосуңар? Жакшылап ойлонгула, анан сүйлөйбүз.


3Эмне үчүн биз айбан катары эсептелишибиз керек? Эмне үчүн биз сенин алдыңда кемсинтилишибиз керек[+]?


4О, сен, ачууланып, өзүн азапка салган неме! Сен үчүн жер ээн калмак беле, сен үчүн аска-зоо ордунан козголмок беле?


5Ооба, мыйзамсыздын жарыгы өчөт, анын отунан учкун калбайт![+]


6Чатырындагы жарык караңгылайт, анын үстүндөгү шамы да өчөт.


7Анын кудуреттүү кадамы кыскарат, өзүнүн ою өзүн кулатат[+].


8Анткени ал өз буту менен торго түшөт, тордун үстүндө басат[+].


9Анын буту тузакка түшөт, ошондо тоноочу аны кармап алат.


10Ал үчүн жерге тузак жашыруун тартылган, жолуна капкан коюлган.


11Бардык тарабынан коркунучтар анын үрөйүн учуруп, ары-бери алдастатат[+].


12Ачкалыктан алы кетет, өлүм анын жанында даяр турат.


13Анын дене мүчөлөрүн оору жейт, анын мүчөлөрүн эң жаман оору мүлжүйт.


14Үмүтү чатырынан куулат, бул аны үрөй учурган коркунучтар падышасына түшүрөт.


15Анын чатырына башка бирөөлөр кирет, анткени ал эми аныкы эмес. Анын үйүнө күкүрт чачылат[+].


16Түбүндөгү тамыры кургайт, үстүндөгү шак-бутактары соолуп калат.


17Анын аты жер үстүндөн өчөт, анын ысымы аянтта оозго алынбай калат[+].


18Аны жарыктан караңгылыкка кууп, жер үстүнөн жок кылышат.


19Өзүнүн элинде анын уулу да, небереси да болбойт, анын турагында эч ким калбайт[+].


20Ал жөнүндө укканда, кийинки муундун үрөйү учат, замандаштары калтырап турушат.


21

#### 19

1


Аюбдун бешинчи жообу

Аюб мындай деп жооп берди:


2«Качанкыга чейин жанымды кейите бересиңер? Качанкыга чейин мени сөзүңөр менен кыйнай бересиңер?


3Мына, мени ушуну менен он мертебе маскара кылдыңар, мени кыйнап-кыстагандан уялбадыңар.


4Эгерде мен чындыгында эле кылмыш кылсам, анда менин күнөөм өзүмдө калат.


5Эгерде өзүңөрдү менден жогору койгуңар келсе жана мени маскара болгонум үчүн жемелегиңер келсе,


6анда мени Кудай жыкканын, туш-тушума Өзүнүн торун жайып койгонун билгиле.


7Ошондуктан мен: “зордук!” – деп кыйкырып жатам, бирок эч ким укпайт. Жардамга чакырып жатам, бирок акыйкаттык жок[+].


8Ал менин жолумду бөгөдү, ошондуктан мен өтө албай жатам, менин жолума караңгылык түшүрдү[+].


9Менден атак-даңкты буруп кетти, башымдан таажымды чечип алды[+].


10Мени бүт бардыгынан ажыратты, өзүм да бүтүп баратам. Үмүтүмдү дарак сыяктуу түбүнөн омкорду.


11Мага Өзүнүн каарын чачып, мени Өзүнүн кас душманы катары эсептеди[+].


12Анын түмөн кошууну биригип келди, багытын мага буруп, менин чатырымды курчап алышты[+].


13Ал менден бир туугандарымды алыстатты, мени билгендер менден оолактап калышты[+].


14Жакындарым мени таштап кетишти, тааныштарым мени унутуп коюшту.


15Үйүмдөгү келгиндер жана күңдөрүм мени бөтөн адам катары эсептешет. Аларга мен жат кишидей болуп калдым.


16Кызматчымды чакырсам, ал мага жооп бербейт. Мен ага жалынып-жалбарышым керек.


17Дем алганым өз аялыма жакпай калды, өзүмдөн чыккан балдарым үчүн ага жалынышым керек[+].


18Атүгүл, мени кичинекей балдар да жек көрүшөт. Өйдө турсам, алар мени шылдың кылышат[+].


19Ынак досторум да менден жийиркенип калышты. Жакшы көргөн адамдарым да мага каршы чыгып калышты.


20Сөөктөрүм денем менен териме жабышып, тишимдин бүйлөсү менен гана калдым.


21Ырайым кылгыла мага, досторум, мага силер ырайым кылгыла, анткени мага Кудайдын колу тийди![+]


22Эмнеге силер да мени Кудай сыяктуу куугунтуктайсыңар, эмнеге этиме тойбой жатасыңар?


23Оо, менин сөздөрүм жазылып калса кана! Алар китепке жазылса кана![+]


24Коргошунга темир кескич менен чегилсе кана! Аска ташка түбөлүккө басылса кана![+]


25Мен болсо Куткаруучум тирүү экенин билем, Ал акыркы күнү менин чирип бара жаткан теримди топурактан кайра тургузат[+].


26Мен өз денемде Кудайды көрөм[+].


27Мен Аны өзүм көрөм. Башка бирөөнүн көзү эмес, Аны өзүмдүн көзүм көрөт. Көкүрөгүмдө жүрөгүм эрип бара жатат!


28Силер: “Биз аны эмнеге куугунтукка алып жатабыз?” – деп айтууңар керек эле. Менден кыянаттыктын тамыры табылгандай карайсыңар да.


29

#### 20

1


Сопардын сөзү

Наамалык Сопар мындай деп жооп берди:[+]


2«Өзүмдүн ойлорум мени жооп берүүгө түртүп жатат, ошондуктан мен аны билдирүүгө шашылам.


3Мени ыза кылган жемени уктум, мен үчүн акыл-эсим жооп берет.


4Сен эмне, байыртадан бери, адам баласы жер бетине коюлгандан бери эмне болгонун билбейсиңби[+]?


5Мыйзамсыздардын шаттыгы убактылуу экенин, эки жүздүүнүн кубанычы көз ирмем экенин билбейсиңби?


6Анын даражасы асманга жетсе да, төбөсү булуттарга тийсе да,[+]


7өзүнүн заңына окшоп, ал түбөлүккө жоголот. Аны көргөндөр: “Ал кайда?” – дешет[+].


8Көргөн түштөй көздөн кайым болот, аны таппай калышат. Ал түнкү көрүнүштөй жоголот[+].


9Аны көргөн көз аны экинчи көрбөйт, ал отурган орун аны билбей калат[+].


10Анын уулдары жакырлардан кайыр сурап калат, ал уурдагандарын өз колу менен кайрып берет.


11Анын сөөктөрү жаштыктын күчүнө толгон, бирок ал аны менен бирге топуракка жатат.


12Эгерде кыянаттык анын оозунда балдай таттуу болсо, ал аны тилинин астында жашырып турса,[+]


13аны сактап жүрсө, таштап салбай, оозунда кармап жүрсө,


14анда анын ушул тамагы ичинде уулуу жыландын уусуна айланат.


15Ал жутуп алган байлыгын кайра кусат. Кудай аны анын курсагынан чыгарат.


16Ал жыландын уусун соруп жатат, аны уулуу жыландын тили өлтүрөт.


17Ал бал менен сүт аккан өзөндөрдү, дарыяларды көрбөй өтөт.


18Тапканын кайтарып берет, жутпайт. Анын алган жазасы да байлыгына жараша болот, кубанбайт.


19Анткени ал жакырларды эзген, куру кол коё берген, өзү курбаган үйлөрдү тартып алган.


20Курсагы тойгонун билбеген, ач көздүгүнөн эч нерсени аяган эмес.


21Анын соргоктугунан эч нерсе качып кутулган эмес. Ошон үчүн анын бактысы туруктуу эмес.


22Ашып-ташыган молчулук болуп турса да, ал кысталышта калат. Ыза болгон ар ким ага кол көтөрөт.


23Ал курсагын толтургандан кийин, Кудай ага Өзүнүн каарын чачат да, анын денесине дарт жаадырат.


24Ал темир куралдан качып кутулса, аны жез жебе тешип өтөт.


25Жебени сууруп алайын десе, ал денесин тешип чыгат, жарк этип, өтүн тешип чыгат. Аны өлүм коркунучу басып калат![+]


26Бардык караңгы нерселер анын ичинде жашырылган. Аны эч ким тутантпаган от жалмайт. Анын чатырында тирүү калганын да кырсык басат[+].


27Анын мыйзамсыздыгын асман ачат, жер ага каршы чыгат.


28Анын үйүнө жыйганы жок болот, Кудайдын каары келген күнү бардыгы агып жок болот.


29

#### 21

1


Аюбдун алтынчы жообу

Аюб мындай деп жооп берди:


2«Менин сөзүмдү кунт коюп уккула, силердин укканыңар менин көңүлүмдү жубатат.


3Чыдап тургула, мен сүйлөйүн. Мен айтып бүткөндөн кийин, шылдыңдай бергиле[+].


4Мен адамга даттанып жатамбы? Анан кантип мен жүрөкзаадалык кылбайын?


5Мени карагыла, үрөйүңөр учсун. Колуңар менен оозуңарды жапкыла[+].


6Эстесем эле селт этем, денемди калтырак басат.


7Эмне үчүн мыйзамсыздар жашап, карылыкка жетишет, анан калса, күүлүү-күчтүү[+]?


8Балдары тегерегинде, неберелери маңдайында.


9Үйлөрү коркунучтан коопсуз, алардын үстүндө Кудайдын таягы жок.


10Алардын букалары тукум берет, уругун бекер агызбайт. Алардын уйлары тууйт, музоо салбайт.


11Өз балдарын малды жайытка чыгаргандай чыгарышат, алардын балдары так секирип ойношот.


12Дап менен кыл аспаптын коштоосунда ырдашат, чоордун коштоосунда көңүл ачышат.


13Күндөрүн бактылуу өткөрүшөт да, өлгөндөр жаткан жайга көз ирмемде киришет.


14Ошондой болсо да алар Кудайга мындай дешет: “Бизден ары кет, Сенин жолдоруңду билгибиз келбейт![+]


15Биз кызмат кылгыдай, кудуреттүү Кудай ким болуп калыптыр? Ага кайрылганда эмне пайда?”[+]


16Көрдүңбү, алардын бактысы өздөрүнүн колунан чыккан эмес. Мыйзамсыздардын кеңеши менден алыс болсун![+]


17Мыйзамсыздардын чырагы кээде эле өчөт, алардын башына кээде эле мүшкүл түшөт, Кудай Өзүнүн каары менен аларды кээде эле кайгыга салат[+].


18Алар шамал алдындагы самандай, куюн учурган жука кабыктай болушу керек[+].


19“Кудай алардын ордуна балдарын жазалайт”, – дейсиң. Ал өз күнөөсүн билиш үчүн, Кудай анын өзүн жазаласын[+].


20Ал өз жазасын өзү тартсын, кудуреттүү Кудайдын каарын ал өзү ичсин[+].


21Анткени анын көзү өткөндөн кийин, үй-бүлөсүнө кандай тиешеси бар?


22Кудай асмандагыларды да жазага тартып жатса, ким Ага акыл үйрөтө алат[+]?


23Кээ бирөөлөр өз күчү толуп турганда, кайгы-капасыз тынч өлүшөт.


24Анын ичеги-карды майлуу, анын жилиги чучуктуу.


25Кээ бирөөлөр жакшылык көрбөй, жаны кайгыга батып өлүшөт.


26Бирок экөө тең топуракка жатат, аларды курт каптайт.


27Мага каршы ойлоп тапкан оюңар менен амалыңарды билем.


28“Төрөнүн үйү кайда? Мыйзамсыздар жашаган чатыр кайда?” – дейсиңер.


29Силер саякатчы адамдардан сураган жок белеңер? Алардын байкоолору менен тааныш эмессиңерби?


30Зулумга өлөр күнү да ырайым болорун, каар күнү ал четте каларын билбейсиңерби[+]?


31Ага жолун ким көрсөтөт? Кылган иши үчүн анын жазасын ким берет[+]?


32Аны көргө узатышат, анын мүрзөсүнө сакчы коюшат.


33Ага өрөөндүн кесек таштары да жакшы көрүнөт, анын артында толгон эл баратат, алдында бараткандарга сан жетпейт.


34

#### 22

1


Элипаздын үчүнчү сөзү

Теймандык Элипаз мындай деп жооп берди:[+]


2«Адам Кудайга пайда келтире алмак беле? Акылдуу өзүнө пайда келтирет.


3Сенин адил болгонуңдан кудуреттүү Кудай кандай ырахат алмак эле? Өз жолуңду таза сактаганыңдан Ага кандай пайда[+]?


4Ал сенден коркуп кетип, сени менен талашып-тартышмак беле? Сени менен соттошмок беле?


5Чын эле, сенин кыянаттыгың чоң болсо керек, сенин мыйзамсыздыгыңа чек жок болсо керек.


6Чын эле, сен эч нерсе бербей туруп, бир туугандарыңдан күрөө алсаң керек, ач-жылаңачтардын кийимин сыйрып алсаң керек[+].


7Суусаганга суу бербесең керек, ачкага нан бербесең керек[+].


8Ал эми алдуу-күчтүүгө жер берсең керек, ал жерге мансабы чоң киши отурукташса керек.


9Жесирлерди эч нерсе бербей кетирсең керек, жетимдерди куру кол калтырсаң керек[+].


10Ошон үчүн туш тарабыңа тузак коюлду, сени күтүлбөгөн коркунуч басты[+].


11Же болбосо, көзгө сайса көрүнгүс караңгылык каптады, ташкындаган сел астында калдың[+].


12Кудай асмандан да жогоруда эмеспи! Тээ бийиктеги жылдыздарды карачы, алар канчалык бийик![+]


13Сен болсо: “Кудай эмнени билет? Ал караңгылыктан бизди көрүп, соттой алмак беле[+]?


14Булут – Анын пардасы, ошондуктан Ал эч нерсе көрбөйт, асман мейкиндигинде гана жүрөт”, – дейсиң.


15Сен, чын эле, байыркылардын жолун жолдоп жүрсөң керек. Ал жол менен мыйзамсыз адамдар жүрүшкөн,


16алардын негизинин астын суу каптаганда, алар мезгилсиз кырылышкан[+].


17Алар Кудайга: “Бизден оолак бол” – дешкен. Алар: “Кудуреттүү Кудай бизге эмне кыла алмак эле?” – дешкен[+].


18Бирок алардын үйлөрүн Ал мал-мүлккө толтурду. Бирок мыйзамсыздардын кеңеши менден алыс болсун![+]


19Адилдер көрүп кубанышты, такыбаа адам аларга күлдү:[+]


20Душманыбыз кырылды, алардан эмне калса, ошону от жалмады.


21Кудайга жакында, Аны менен элдеш, ушул аркылуу сага жакшылык келет.


22Анын оозунан чыккан мыйзамды кабыл ал, Анын сөздөрүн көкүрөгүңө түйүп ал[+].


23Эгерде кудуреттүү Кудайга кайрылсаң, анда кайра калыбыңа келесиң, үйүңдү мыйзамсыздыктан арылтасың[+].


24Алтын сен үчүн топурактай, Опир алтындары суудагы таштардай болуп калат[+].


25Кудуреттүү Кудай сенин алтының жана жаркыраган күмүшүң болот.


26Ошондо сен кудуреттүү Кудайдан кубаныч аласың, Кудайга башыңды көтөрөсүң[+].


27Сыйынасың, үнүңдү угат, сен да өз убадаларыңды орундатасың[+].


28Бир нерсени ниет кыласың, ал ниетиң ишке ашат, жолуңа жарык чачырайт[+].


29Кимдир бирөө кемсинтилгенде, сен: “Жогору көтөрүлүү”, – дейсиң. Ошондо Ал көңүлү чөккөндү куткарат.


30

#### 23

1


Аюбдун жетинчи жообу

Аюб мындай деген жооп айтты:


2«Бүгүн да менин сөзүм кайгылуу. Тарткан азаптарым онтоолорумдан оор.


3Оо, мен Аны кантип табарымды билсем кана, Анын тагына жакындай алсам кана!


4Анда мен анын алдында өз иштеримди айтып бермекмин, оозумду актана турган сөзгө толтуруп алмакмын[+].


5Анын мага эмне деп жооп берерин билип алмакмын, Анын мага эмне айтарын түшүнүп алмакмын.


6Кантип эле Ал эбегейсиз кудуреттүү болуп туруп, мени менен таймашсын? Жок, Ал антпейт! Ал мага көңүл буруп эле койсо кана!


7Ошондо адил адам Аны менен таймаша алмак, ошондо мен да өз Өкүмдарыман түбөлүк азаттык алмакмын.


8Бирок мен чыгышка барсам да, Ал жок, батышка барсам да, Аны байкабайм.


9Түндүктөн издесем да, Аны таппайм, Ал түштүктө жашынып турабы дейин десем, ал жактан да көрүнбөйт.


10Бирок Ал менин жолумду билет. Мейли, мени сынап көрсүн, ошондо мен алтындай болуп чыгам[+].


11Менин бутум Анын жолунда бекем турат. Анын жолун сактадым, эч жакка бурулбадым.


12Анын оозунан чыккан осуяттардан бурулуп кетпедим. Анын оозунан чыккан сөздөрдү өз эрежемден артык сактадым.


13Бирок Ал бекем экен. Аны ким жолдон чыгара алат? Ал Өз жүрөгүнүн каалаганын жасайт[+].


14Ошон үчүн Ал мага эмнени белгилеп койсо, ошону орундатат. Анын ушуга окшогон ойлору көп.


15Ошондуктан мен Анын алдында калтырайм, ойлоном жана Андан корком.


16Кудай жүрөгүмдү алсыратты, кудуреттүү Кудай мени коркутту.


17

#### 24

1Эмне үчүн мезгилдер кудуреттүү Кудайдан жашырылган эмес? Эмне үчүн аны билгендер Анын күндөрүн көрүшпөйт?


2Мыйзамсыздар жер чектерин жылдырып, жайылган малдарды айдап кетип, өз жайыттарында жайып жүрүшөт[+].


3Жетимдин эшегин тартып алып, жесирдин өгүзүн күрөөгө алышат.


4Жакырларды жолдон түртүп кетишет, алардан жердеги кордук көргөндөрдүн баары жашырынууга мажбур[+].


5Мына, алар чөлдөгү жапайы эшектердей, жем табыш үчүн эртең менен эрте туруп, өз иштерине чыгышат! Талаа аларга да, алардын балдарына да азык берет.


6Алар өздөрүнүн эмес, башкалардын талааларынан эгин орушат, мыйзамсыздын жүзүмүн жыйнашат.


7Жылаңачтар суукта жамынчысыз, кийимсиз түнөшөт[+].


8Тоолордогу жамгырдан суу болушат, баш паана таппай, аскалардын жаракаларына корголошот.


9Жетимди эмчектен ажыратышат, жакырдан күрөө алышат.


10Кийимсиз, жылаңач жүрүүгө мажбур кылышап, ачкаларга машак беришет.


11Дубалдардын ортосунда зайтун майын сыгышат, жүзүм сыгылуучу жайда жүзүм тебелешет, бирок суусап жүрүшөт.


12Шаарда адамдар онтоп жатышат, өлтүрүлгөн адамдардын жаны жардам сурап бакырып жатат, бирок Кудай мындай мыйзамсыздыкка тыюу салбайт[+].


13Алардын арасында жарыктын душмандары бар, алар Кудайдын жолун билишпейт, Анын жолу менен жүрүшпөйт[+].


14Адам өлтүрүүчү таң ата электе туруп, жарды менен кайырчыны өлтүрөт, ал эми түн киргенде уурулук кылат.


15Бузулган адам күүгүмдү күтүп: “Мени эч ким көрбөйт”, – деп, бетин жаап алат[+].


16Күндүз белгилеп койгон үйгө түн ичинде астынан казып киришет. Алар жарыкты билишпейт.


17Алар үчүн таң – өлүм көлөкөсү, себеби алар өлүм көлөкөсүнүн коркунучун билишет.


18Ал суу үстүндө жеңил, анын жердеги үлүшү каргышка калган, ал жүзүмзарга кеткен жолго карабайт.


19Кургакчылык менен ысык аптап кар сууларын жутуп турат. Өлгөндөр жаткан жай да күнөөкөрлөрдү ошондой жутуп турат.


20Аны эненин жатыны унутсун. Аны курт тамшанып жесин. Анын аты жер үстүнөн өчсүн. Мыйзамсыз адам жыгачтай сынсын[+].


21Ал төрөбөгөн, баласыз аялды кордогон, жесир аялга жакшылык кылган эмес.


22Ал күчтүүлөрдү да өз күчү менен өзүнө тартат. Ал ордунан турганда, эч ким тирүү каларына көзү жетпей калат.


23Ал ага коопсуз болушу үчүн бардыгын берет, ал ошого таянат. Анын көздөрү алардын баскан жолун көрүп турат.


24Алар жогору көтөрүлүшөт, анан жок болушат. Алар бардык адамдардай эле кулашат, анан өлүшөт, машак баштарындай болуп орулушат[+].


25

#### 25

1


Билдаттын үчүнчү сөзү

Шухтук Билдат мындай жооп айтты:[+]


2«Зор бийлик да, коркунуч да Анын колунда! Ал Өзүнүн бийиктиктеринде тынчтык жаратат!


3Анын асман кошуундарына сан жетеби? Анын жарыгы кимге тийбейт[+]?


4Анан кантип адам Кудайдын алдында адилет боло алсын? Анан кантип аялдан туулгандар таза болсун[+]?


5Анын көз алдында, атүгүл, ай да жарык эмес, жылдыздар да таза эмес.


6

#### 26

1


Аюбдун сегизинчи жообу

Ошондо Аюб мындай деп жооп берди:


2«Күчсүзгө сен кандай жардам бердиң, алсызга сен кандай күч бердиң!


3Акылсызга сен кандай кеңеш бердиң, ишти толугу менен кандай түшүндүрдүң!


4Сен бул сөздөрдү кимге айттың? Сенден кимдин руху чыгып жатат?


5Репалыктар суулардын астында калтырашат, сууда жашагандар да калтырашат.


6Анын алдында өлүктөр жаткан жай да ачык, Абадондун[*] жабуусу жок[+].


7Ал түндүк уюлду боштук үстүнө жайган, жерди жок нерсенин үстүнө илип койгон[+].


8Ал сууларды Өзүнүн булуттарынын ичинде кармап турат, булуттар да суулардын салмачынан жарылбай турат[+].


9Ал Өзүнүн тагын орнотуп, анын үстүнө Өзүнүн булуттарын жайып койгон.


10Жарык менен караңгынын чегине чейин суу үстүнөн чек өткөрүп койгон[+].


11Анын каарынан асман түркүктөрү титиреп, үрөйү учуп турат[+].


12Ал Өз күчү менен деңизди толкутат, Өзүнүн акылы менен Рахапты талкалады[+].


13Асмандын сонундугу – Анын рухунан. Анын колу тез чуркаган жыланды жараткан[+].


14

#### 27

1Аюб маанилүү сөздөрүн улантып, мындай деди:


2«Мени акыйкаттыктан ажыраткан Кудай тирүү, жанымды кейиткен кудуреттүү Кудай тирүү[+].


3Жаным өзүмдө турганда, Кудайдын руху таноомдо турганда,[+]


4менин оозум жалганды сүйлөбөйт, тилим калп айтпайт!


5Мен силерди адилеттүү деп эсептөөдөн алысмын. Өмүрүм өткөнчө өзүмдүн таза экендигимден танбайм.


6Мен өз чындыгымды бек кармадым, эми аны коё бербейм. Өмүрүм өткөнчө жүрөгүм мени жемелебейт.


7Душманым кара ниет адамдай болот, мага каршы чыккан адам мыйзамсыз адамдай болот.


8Анткени Кудай эки жүздүү кишинин жанын сууруп алганда, ал эмнеден үмүттөнмөк эле[+]?


9Башына мүшкүл түшкөндө, Кудай анын зар-муңун укмак беле[+]?


10Ал кудуреттүү Кудайдан сооронуч алмак беле? Ар убакта Кудайды чакырмак беле?


11Кудайдын колунда эмне бар экенин силерге жарыялайм, Бардыгын кармап туруучу Кудайдын колунда эмне бар экенин силерден жашырбайм.


12Мына, силер өзүңөр да бардыгын көрдүңөр! Сөз деп эле сүйлөй берүүнүн силерге эмне кереги бар?


13Мыйзамсыз адамдын Кудайдан тийген энчиси бул, зулумдардын кудуреттүү Кудайдан алган мурасы мындай:[+]


14эгерде алардын уулдары көбөйсө, анда кылычтан өлүшөт. Урпактары нанга тойбойт[+].


15Артында калгандарды өлүм көргө түшүрөт, жесирлери ыйлабайт[+].


16Ал күмүштү топурактай жыйып алат, кийимди ылайдай көп даярдап алат[+].


17Даярдаганы менен, анын кийимин адил адам киет, күмүшү айыпсыз адамдын энчисине тиет[+].


18Ал өз үйүн күбө курттай курат, өз чатырын күзөтчүдөй жасап алат[+].


19Ал бай адам болуп уктайт, бирок турганда бай адам болуп турбайт. Көзүн ачса, ал мурункудай эмес[+].


20Коркунучтар аны суудай каптайт, түн ичинде аны бороон учуруп кетет.


21Аны чыгыш шамалы көтөрүп учуруп кетет, ал аны турган жеринен учуруп кетет[+].


22Ага жулкунуп кирет, анын колунан ал канчалык качууга аракет кылса да, ал аны аябайт.


23

#### 28

1


Кудайды акылмандуулугу үчүн даңктоо

«Чындыгында күмүштүн кени бар, алтындын эритүүчү жайы бар.


2Темир жерден алынат. Жез таштан эритилип алынат.


3Адам караңгылыкка чек коёт, караңгылыкта, өлүм көлөкөсүндө кылдаттык менен таш издейт.


4Эч кимдин буту баспаган жерден кен казат, түпкүргө түшөт, адамдар жок жерде илинип, термелип турушат.


5Дан өскөн жердин түпкүрүндө от балбылдап жаткансыйт.


6Анын таштарынын арасынан сапфир табышат, ал жерден алтын кум чыгат.


7Ошол жакка барчу жолду жырткыч куш билбейт, аны айры куйруктун көзү көргөн эмес.


8Жаш арстандар аны тепсеген эмес, ал жол менен арстан баскан эмес.


9Ал гранит ташка колун сунат, тоолорду түп-тамыры менен омкорот.


10Аскаларды тешип жол чыгарат, анын көздөрү бардык асыл байлыктарды көрөт.


11Агын суулардын агымын токтотот, жашыруун жаткандарды жарыкка чыгарат.


12Бирок акылмандык кайдан алынат? Акылдын жаткан жери кайда[+]?


13Адам анын баасын билбейт, ал тирүүлөр жашаган жерден табылбайт[+].


14Түпкүр айтат: “Акыл менде эмес”, – деп, деңиз да: “Менде эмес”, – дейт.


15Аны алтынга ала албайсың, күмүшкө сатып ала албайсың[+].


16Ал Опирдин алтыны менен да, кымбат баалуу акак таш менен да, көк жакут менен да бааланбайт[+].


17Ага алтын да, тунук кристалл да тең келбейт, аны таза алтындан жасалган идиштерге да алмаша албайсың.


18Ал эми маржан менен берметтерди айтып өтүүнүн кажети да жок, акылмандыкка жетүү кыпкызыл лаалга жетүүдөн алда канча артык[+].


19Ага Эфиопиянын сары жакут таштары да тең келбейт. Ал таза алтын менен бааланбайт.


20Анда акылмандык кайдан чыгат? Акылдын чыккан жери кайда?


21Ал бардык тирүү жандардын көзүнөн жашыруун, асман куштарына да көрүнбөйт.


22Абадон менен өлүм: “Ал жөнүндөгү сөздү биз өз кулагыбыз менен уктук”, – дешет.


23Анын жолун бир гана Кудай билет, анын орду бир гана Кудайга маалым.


24Анткени Ал жердин түпкүрүнө чейин карап турат, асман астындагынын бардыгын көрүп турат.


25Ал шамалга салмак берип жатканда, сууларды өлчөмү менен жайгаштырып жатканда,


26жамгырга мыйзам берип жатканда, күркүрөгөн чагылгандын жолун түзүп жатканда,[+]


27аны көрдү жана көрсөттү, аны даярдады, сыноодон да өткөрдү[+].


28

#### 29

1


Аюбдун акыркы сөзү

Аюб маанилүү сөздөрүн улантып, мындай деди:


2«Оо, мен мурунку айлардагыдай болсом кана! Кудай мени сактап жүргөн күндөрдөгүдөй болсом кана!


3Анын чырактаны менин үстүмдө күйүп турчу, караңгыда мен Анын жарыгы менен жүрчүмүн[+].


4Жаш чагымда, Кудайдын ырайымы менин чатырыма тийип турганда, мен кандай элем!


5Кудуреттүү Кудай мени менен эле, балдарым тегерегимде болчу![+]


6Жолдорума сүт төгүлүп турчу, аскалар мен үчүн зайтун майын чыгарып турчу[+].


7Шаар дарбазасынын алдына чыкканымда, аянтка отургучумду койгонумда,


8жигиттер мени көрүп, жашынып калышчу, карылар ордунан туруп, туруп турушчу.


9Төрөлөр сөзүн токтотуп, колдору менен ооздорун жабышар эле.


10Атактуулардын үнү басылып, тилдери таңдайына жабышып калар эле[+].


11Мени уккан кулак мени урматтап тураар эле, мени көргөн көз мени даңктап тураар эле.


12Анткени мен жардам сураган жакырды да, карай турган кишиси жок жетимди да сактап калчумун[+].


13Мага өлүп бара жаткандын батасы тийчү, жесир аялдын жүрөгүнө кубаныч берчүмүн.


14Мен адилеттиктин кийимин кийип жүрчүмүн, калыстыкты чапан жана баш кийим катары кийип жүрчүмүн[+].


15Мен сокурга көз, аксакка бут болчумун.


16Кайырчыларга ата болчумун. Өзүм билбеген адамдын талаш-тартыш маселесин кылдаттык менен чечип турчумун[+].


17Мыйзамсыздын жаагын талкалап турчумун, уурдагандарын тиштеринен сууруп алып турчумун[+].


18Мен мындай деп айтчумун: “Өз уямда өлөм, жашоо күндөрүм кумдай көп болот.


19Тамырым сууга жетет, бутактарыма шүүдүрүм түнөйт.


20Атак-даңкым карыбайт, колумдагы жаа бек турат”.


21Мага кулак салып турушчу, күтүп турушчу, акыл айтканымда унчугушчу эмес.


22Мен сүйлөгөндөн кийин алар сүйлөшчү эмес, менин сөздөрүм алардын кулактарына куюлчу.


23Мени жамгырды күткөндөй күтүшчү, ооздорун кеч жааган жамгырга ачкансып ачып турушчу[+].


24Аларга жылмайып койсом, көргөн көздөрүнө ишенишчү эмес. Алар менин жүзүмдөгү жарыкты өчүрүшчү эмес.


25

#### 30

1Азыр болсо мени өзүмдөн кичүүлөр шылдың кылып жатышат, мен алардын аталарын койлорумду кайтарган иттеримдин жанына да жаткырганга макул болбойт элем[+].


2Алардын күчтүү колунун мага эмне кереги бар? Алардын убагы өтүп кеткен.


3Жакырчылык менен ачарчылыктан алсырагандар суусуз, түнөргөн, ээн калган талаада каңгып жүрүшөт.


4Тикенектин түбүнөн майда чөп терип жешет, тикенектүү бадалдын мөмөсү – алардын тамагы.


5Аларды эл ичинен кубалап, ууруга кыйкыргандай кыйкырышат.


6Ошондуктан аларга сай-сайдын жарларында, капчыгай боорлорунда, аска-зоолордун коңулдарында жашоого туура келет.


7Алар тикенектин арасында ыйлашат, бадалдын түбүнө корголошот.


8Алар – четке кагылган адамдар, атсыз-нарксыз адамдар, жер жүзүнүн таштандылары!


9Азыр мен ошолордун ырдар ыры болдум, оозунан түшпөгөн сөзү болдум[+].


10Алар мени жек көрүшөт, менден качышат, менин бетиме түкүрүүдөн тартынышпайт[+].


11Теңир менин жаамдын жибин үзүп, мени талкалады, ошон үчүн алар менин көз алдымда өздөрүнүн ооздорундагы ооздукту алып салышты.


12Бул жер жайнаган эл менин оң капталыман чыгып, мени буттан чалып жатат, өздөрүнүн кыйратуучу жолдорун мени көздөй буруп жатышат[+].


13Менин жолумду болсо бузушту, жардамчысыз эле менин өлүмүм үчүн бардыгын камдоого үлгүрүштү.


14Алар мага чоң тешиктен түшкөнсүп түшүп келишти, чуру-чуу менен мага кол салышты.


15Өтө жаман коркунучтар мага бет алды. Менин кадыр-баркым шамалдай учуп кетти, бак-таалайым булуттай тарап кетти[+].


16Азыр болсо ичимдеги жаным кыйналып жатат: мени кайгылуу күндөр курчады.


17Түнкүсүн сай-сөөгүм сыздайт, тарамыштарымдын тынчы кетти.


18Үстүмдөгү кийимим өтө кыйынчылык менен чечилет, көйнөгүмдүн жакасы кысып турат.


19Ал мени ылайга таштады, мен күл менен топуракка окшоп калдым.


20Мен Сенден жардам сурап жатам, бирок Сен мага жооп бербейсиң, Сенин алдыңда турам, бирок Сен мага көңүл бурбайсың.


21Сен мага ырайымсыз болуп калдың, кубаттуу колуң менен мага каршы чыгып жатасың.


22Сен мени көтөрүп, катуу шамал менен кошо учуруп жатасың, бороон менен көтөрүп чаап жатасың[+].


23Ошондуктан мен билем, Сен мени өлүмгө дуушар кылып, бардык жашоочулар чогула турган жайга алып барасың.


24Урандылардын астында калган адам жардам сурап колун сунбай коймок беле? Башына кырсык түшкөн адам кыйкырбай коймок беле?


25Мен башына мүшкүл түшкөндөрдү көрүп, ыйлаган жок белем? Жардыларды көрүп, жаным кыйналган жок беле?


26Мен жакшылыкты эңсеп турганда, жамандык келди, жарыкты күтүп турганда, караңгылык келди[+].


27Менин ичим кайнап жатат, басылбайт, мен кайгылуу күнгө туш келдим.


28Мен капкара болуп басып жүрөм, бирок бул күндөн эмес. Эл арасында туруп, жардам сурап кыйкырып жатам.


29Мен чөөлөрдүн бир тууганы болуп калдым, төө куштардын досу болуп калдым.


30Менин терим карарып кетти, сөөктөрүм ысыктан куйкаланды[+].


31

#### 31

1Кызды карабайм деп, көзүм менен келишим түзгөм[+].


2Мага жогорудан, Кудайдан кандай үлүш тиймек эле? Асмандан, кудуреттүү Кудайдан кандай мурас берилмек эле[+]?


3Өлүм мыйзамсыздар үчүн эмеспи, кырсык кыянаттык кылгандардын башына түшпөйбү?


4Кудай менин жолдорумду көргөн жок беле? Менин баскан кадамымды эсептеген жок беле[+]?


5Эгерде мен жалган жолдо жүргөн болсом, эгерде менин буттарым амалкөйлүккө шашкан болсо,


6анда мени чындыктын таразасына тартышсын, ошондо Кудай менин айыпсыздыгымды билет[+].


7Эгерде менин бутум жолдон бурулган болсо, жүрөгүм көзүмдү ээрчип жүргөн болсо, эгерде таза эмес бир нерсе колума жабышып калган болсо,


8анда мен сепкенди башка бирөө жесин жана мен өндүргөн нерсе тамырынан жулунсун[+].


9Эгерде менин жүрөгүм аялга азгырылса, жакынымдын эшигинин алдына тузак койгон болсом,[+]


10анда менин аялым башка бирөөнүн жаргылчагын тартсын, аны башка бирөөлөр маскара кылышсын[+].


11Анткени бул – ойноштук, бул – сотко тартыла турган күнөө.


12Бул – менин бүт мал-мүлкүмдү түп-тамыры менен жок кылып сала турган жалмап салуучу от[+].


13Кулум менен күңүм мага каршы чыкканда, алардын укуктарын тоотпой койгон болсом,


14анда Кудай мага каршы чыгар эле, ошондо мен эмне кылар элем? Ал менин ишимди тергей баштаса, мен Ага эмне деп жооп бере алар элем?


15Мени да, аны да эненин курсагында жараткан Өзү эмеспи, бизди эненин курсагында жасаган Өзү эмеспи[+]?


16Жакырлардын сураганын бербей койдум беле? Жесирдин көзүн жалдыраттым беле?


17Бир үзүм нанды жалгыз жедим беле? Андан жетим да жеген жок беле[+]?


18Анткени ал бала күнүнөн бери меникинде атасыныкында жашагандай жашады, энемдин курсагынан чыккандан бери мен жесирге көз салып келдим[+].


19Мен кийими жок өлүп бара жатканды, жамынчысы жок жардыны көргөндө,


20ал мага чын жүрөктөн батасын бербей койду беле? Ал менин койлорумдун жүнүнө жылынган жок беле[+]?


21Дарбаза алдында мага жардам беришсе да, жетимге кол көтөрсөм,[+]


22анда менин ийиним далымдан бөлүнүп түшүп калсын, колум чыканагымдан сынып түшсүн.


23Анткени Кудайдын жазасы мен үчүн өтө коркунучтуу. Анын улуулугунун алдында мен туруштук бере алмак эмесмин.


24Мен алтынга таяндым беле? Байлыкка: “Менин үмүтүм сенсиң!” – деп айттым беле[+]?


25Байлыгымдын ашып-ташыганына, колумдун көп тапканына кубандым беле[+]?


26Күндүн жаркырап тийип турганын карап туруп, айдын сөөлөттүү калкып баратканын карап туруп,


27жүрөгүм жашыруун азгырылды беле, оозум колдорумду өптү беле[+]?


28Анда бул да сотко тартыла турган кылмыш болмок, анткени мен кудуреттүү Кудайдан баш тарткан болор элем.


29Мен душманымдын кыйраганына кубандым беле? Анын башына түн түшкөндө салтанат курдум беле[+]?


30Оозумдун аны каргап күнөөгө батуусуна жол берген эмесмин[+].


31Менин чатырымдагы кишилер: “Оо, анын этинен жегендерден эч ким тойбой калган эмес!” – дешкен жок беле?


32Бөтөн жерден келген киши көчөдө түнөгөн эмес. Жолоочуга эшигимди ачып берчүмүн[+].


33Эгерде мен адам катары күнөөлөрүмдү жашырып койгон болсом, мыйзамсыз иштеримди көкүрөгүмө катып койгон болсом,[+]


34анда мен чоң жамааттан коркор элем, урук-туугандарымдын жек көрүүсү үрөйүмдү учурар эле, мен ооз ачпас элем, босогодон сыртка чыкпас элем.


35Оо, мени кимдир бирөө укса кана! Менин каалоом мындай: кудуреттүү Кудай мага жооп берсе экен, менин коргоочум буларды китепке жазып койсо экен[+].


36Мен аны ийиниме көтөрүп жүрөр элем, башыма гүл таажыдай кийип алар элем.


37Баскан кадамымдын санын ага кабарлар элем, ага төрөгө жакындагандай жакындар элем.


38Эгерде жерим менин үстүмөн арызданып ыйлаган болсо, анын бороздору менин үстүмөн даттанган болсо,


39эгерде мен анын түшүмүн акысыз жеген болсом, дыйкандардын жашоосун кыйынчылыкка салган болсом,


40

#### 32

1


Элийунун сөзү

Аюб өзүнүкүн туура деп эсептегендиктен, тигил үч киши Аюбга жооп бергенин токтотушту.


2Ошондо Рам уруусунан чыккан буздук Барахел уулу Элийунун каары кайнады. Өзүн Кудайга караганда адилеттүү эсептегени үчүн, ал Аюбга аябай ачууланды[+].


3Эмне деп жооп берүүнү билбей туруп, Аюбду айыптай берген үч досуна да ачууланды.


4Алар өзүнөн улуу болгондуктан, Элийу Аюбга каршы сүйлөй элек эле[+].


5Элийу тигил үч кишинин оозунда жооп жок экенин көргөндө, абдан ачууланды.


6Буздук Барахел уулу Элийу мындай деп жооп берди: «Мен силерден жашмын, силер карысыңар, ошондуктан ыйбаа кылып, оюмду айткандан корктум.


7Мен өзүмчө: “Карылык сүйлөсүн, көп жашагандар акылмандыкка үйрөтсүн”, – дедим[+].


8Бирок адамга акылды адамдын ичиндеги рух менен кудуреттүү Кудайдын деми берет[+].


9Көп жашагандар эле акылман боло бербейт, чындыкты карылар эле түшүнө бербейт.


10Ошондуктан мен мындай дейм: “Мени уккула, мен да өз пикиримди айтайын”.


11Мен силер сүйлөп бүткөнчө күтүп турдум, силердин пикириңерди көңүл коюп угуп турдум, силер айтар сөзүңөрдү ойлоп тапкыча күтүп турдум.


12Мен силерди кадала карап турдум, бирок Аюбду эч кимиңер ашкерелеген жоксуңар, анын сөздөрүнө эч кимиңер жооп берген жоксуңар.


13Ошондуктан силер: “Биз акылмандыкка жеттик, аны адам эмес, Кудай ашкерелейт”, – деп айтпагыла.


14Эгерде Аюб мага карата сүйлөсө, анда мен силерге окшоп жооп бермек эмесмин.


15Коркуп кетишти, жооп бере албай калышты, сүйлөбөй калышты.


16Мен күтө бердим, алар болсо сүйлөбөй коюшту, токтоп калышты, жооп бере албай калышты.


17Ошондуктан өзүм тараптан мен да жооп берейин, мен да өз оюмду айтайын.


18Анткени айтар сөзүм толтура, рухум ичиме батпай бара жатат.


19Ичим оозу ачыла элек шараптай, жарылганы турган жаңы чаначтай болуп турат.


20Сүйлөсөм, жеңилдеп калам, оозумду ачып, жооп берейин[+].


21Эч кимге бет карамалык кылбайм, эч бир адамга жагынып, кошомат кылбайм.


22

#### 33

1Ошондуктан, Аюб, менин сөздөрүмө кулак сал, менин бардык сөздөрүмдү ук.


2Мына, мен оозумду ачып жатам, менин тилим көмөкөйүмдө сүйлөп жатат.


3Менин сөздөрүм таза жүрөктөн чыгат, оозум таза билимди сүйлөйт.


4Мени Кудайдын Руху жараткан, мага кудуреттүү Кудайдын деми жан берген[+].


5Эгерде жооп бере алсаң жооп бер, даярдан, менин алдымда сүйлө.


6Кудайдын алдында мен да сендеймин, мен да сага окшоп топурактан жаратылгам[+].


7Ошондуктан менден коркуп тынчың кетпесин, менин колум сен үчүн оор болбосун[+].


8Сен менин кулагыма сүйлөдүң, мен сенин сүйлөгөн үнүңдү уктум.


9Сен: “Мен тазамын, кемчилигим жок, күнөөлүү эмесмин, менде жалганчылык жок[+].


10Бирок Кудай менден айып тапты, мени Өзүнүн душманы деп эсептейт[+].


11Менин буттарымды көзөнөк жыгачка салып, менин бардык жолдорумду карап турат”, – дедиң[+].


12Сенин ушинтип айтканың туура эмес, мен сага муну далилдеп берем, анткени Кудай адамдан жогору.


13Эмне үчүн сен Аны менен айтышып жатасың? Ал Өзүнүн иштеринин биринин да эсеп-кысабын бербейт[+].


14Кудай бир жолу айтат, эгерде аны байкабай калышса, экинчи жолу:


15түшүндө, түнкү көрүнүштө, адамдардын баары уктап жатканда, төшөгүндө үргүлөп жатканда айтат[+].


16Ошол учурда Ал адамдын кулагын ачып, Өзүнүн насаатын куят[+].


17Адамды кандайдыр бир жаман иштен буруп кетиш үчүн жана анын текеберлигин жок кылыш үчүн,


18анын жанын туңгуюктан сакташ үчүн жана анын өмүрүн кылычтан өлүүдөн сакташ үчүн ошентет.


19Же болбосо ал оору аркылуу, сай-сөөгүн сыздаткан оору аркылуу төшөктө жатып эсине келет[+].


20Анын нанга көңүлү чаппай калат, жаны жактырган тамакты жээрип калат[+].


21Эти качат, көрүнбөгөн сөөктөрү көрүнүп, оркоюп чыгат.


22Анын жаны көргө, өмүрү өлүмгө жакындайт.


23Эгерде анын адамга түз жол көрсөтүүчү, миңдеген периштелердин бири болгон насаатчы периштеси бар болсо,[+]


24Кудай ага боор ооруп: “Аны көрдөн куткар, Мен анын жаны үчүн төлөнүүчү кун таптым”, – дейт[+].


25Ошондо анын денеси жаш кезиндегиден да жаш болуп калат. Ал өзүнүн жаш чагына кайрылып келет[+].


26Кудайга сыйына турган болсо, Ал ага ырайым кылат. Ал анын жүзүнө кубаныч менен карайт. Адамга адилдигин кайра берет[+].


27Ошондо ал адамдарга карап, мындай деп айтат: “Мен күнөөгө батып, чындыкты бурмалагам, бирок жазаланган эмесмин.


28Ал менин жанымды көрдөн куткарды, ошондуктан менин өмүрүм жарыкты көрүп жатат”[+].


29Кудай адамга ушунун баарын эки-үч жолу кылат.


30Анын жанын көрдөн алып калыш үчүн жана тирүүлөрдүн жарыгы менен жарык кылыш үчүн ушундай кылат[+].


31Көңүл бур, Аюб. Ук мени, үндөбө, мен сүйлөйүн!


32Эгер айтар жообуң болсо айт, сүйлө, анткени мен сенин актанышыңды каалар элем.


33

#### 34

1Элийу сөзүн мындай деп улантты:


2«Уккула, акылмандар, менин сөзүмдү! Акыл-эстүүлөр, мага кулак салгыла!


3Анткени таңдай тамактын даамын кандай айырмаласа, кулак сөздү ошондой айырмалайт[+].


4Ой-пикирибизди ортого салып, эмне жакшы экенин билели.


5Анткени Аюб мындай деди: “Меники туура, бирок Кудай мени укуктан ажыратты[+].


6Менин адилдигимди төгүнгө чыгарды. Жазыксыз алган жараатым айыккыс”.


7Шылдыңды суудай ичип жаткан Аюбдай адам барбы[+]?


8Ал мыйзамсыз иштерди жасагандардын уюмуна кирип, мыйзамсыз адамдар менен жүрөт[+].


9Анткени ал мындай деп айтты: “Кудайга жакшы иштер менен жагынуудан адамга пайда жок”[+].


10Ошондуктан мени уккула, акылдуу адамдар! Кудайда калп болушу мүмкүн эмес, кудуреттүү Кудайда адилетсиздик болбойт[+].


11Анткени Ал өзүнүн иштерине жараша кылат, ар бир адамга жолдоруна жараша берет[+].


12Чындыгында Кудай жалган нерсе жасабайт, кудуреттүү Кудай сотту бурмалабайт[+].


13Жер жүзүн Ага ким тапшырды? Бүткүл ааламды Ага ким башкартып койду?


14Эгерде Ал Өз жүрөгүн Өзүнө каратып, руху менен демин Өзүнө ала турган болсо,


15анда бардык тирүү жандар ошол замат өлүп калышмак, адам топуракка айланмак[+].


16Ошентип, эгерде сенде акыл болсо, анда буга кулак сал, менин сөздөрүмдү көңүл коюп ук.


17Чындыкты жек көргөн адам бийлик кыла алабы? Бардыгынан Адилеттүүнү сен айыптай аласыңбы?


18Падышага: “Сен адилетсизсиң”, – деп, төрөлөргө: “Силер мыйзамсызсыңар”, – деп айтууга болобу?


19Бирок Ал төрөлөрдүн жүзүнө карабайт, байды кедейден артык көрбөйт, анткени баары Анын колунан чыккан[+].


20Алар күтүлбөгөн жерден өлүшөт, эл түн ичинде дүрбөлөңгө түшөт, ошентип, алар жок болушат. Күчтүүлөрдү кууп чыгышат, бирок кол менен эмес[+].


21Анткени Анын көздөрү адамдын жолдорунда, Ал адамдын бардык кадамдарын көрүп турат[+].


22Мыйзамсыз иштерди кылгандар жашына турган караңгы жер жок, өлүм көлөкөсү да жок[+].


23Ошондуктан Кудайга адамдын ишин иликтеп отуруунун зарылдыгы жок.


24Ал күчтүүлөрдү изилдебей эле жок кылат да, алардын ордуна башкаларды коёт[+].


25Анткени алардын иштерин Ал ачыкка чыгарат да, аларды түн ичинде кыйратат, ошентип, алар тукум курут болушат.


26Кудай аларды мыйзамсыз кишилер катары башкалардын көз алдында кыйратат.


27Анткени алар Андан баш тартышты, Анын бардык жолдорун түшүнгүлөрү келген жок.


28Ошондуктан жакырлардын зар-муңу Кудайга жетти, Ал эзилгендердин онтогонун укту[+].


29Эгерде Ал тынчтык тартууласа, ким буза алат? Эгерде Ал Өз жүзүн жашырса, ким Аны көрө алат? Элди да, адамды да Ал көзөмөлдөп турат.


30Элди азгырган эки жүздүү адам падышачылык кылбасын деп, көз салып турат.


31Кудайга мындай деп айтуу керек: “Мен өз жазамды алдым, эми күнөө кылбайм.


32Ал эми мен билбегенди Сен үйрөт. Эгерде мен мыйзамсыз иш кылсам, мындан ары антпейм”.


33Ал сага сенин каалооң боюнча бериши керекпи? Кабыл албай жаткандан кийин, мен эмес, өзүң тандап алышың керек. Эмне билсең, ошону айт.


34Акылдуу адамдар жана сөзүмдү уккан даанышман мага мындай деп айтышат:


35“Аюб акылсыз сүйлөп жатат, анын сөздөрүнүн мааниси жок”[+].


36Аюбдун мыйзамсыз адамдарга окшоп жооп берген жообуна жараша толугу менен сыноодон өтүшүн каалар элем.


37

#### 35

1Элийу мындай деп улантты:


2«Сен: “Мен Кудайдан да адилмин”, – деген сөзүңдү туура деп эсептейсиңби?


3Сен: “Мага эмне пайда? Мен күнөө кылбаган күндө да, андан кандай киреше алмакмын?” – дедиң[+].


4Мен сага жана сенин досторуңа жооп берейин:


5Асманга көз чаптырып кара. Булуттарды кара, алар сенден бийик турат[+].


6Эгер сен күнөө кылсаң, Ага эмне кыла аласың? Эгер сенин кылмышың көбөйүп кетсе, Ага кандай зыян келтире аласың?


7Эгерде сен адилет болсоң, анда Ага эмне бересиң? Же Ал сенин колуңдан эмне алмак[+]?


8Сенин адилетсиздигиң сага окшогон адамга тиешелүү, сенин адилеттигиң адам баласына тиешелүү.


9Эзүүчүлөр көп болсо, эзилгендер онтошот, күчтүүлөрдүн колунан ыйлашат[+].


10Бирок бир да киши: “Менин Кудайым, Жаратуучум кайда, түнкүсүн ыр берген Теңир кайда[+]?


11Жер үстүндөгү айбандарга караганда, бизге көбүрөөк үйрөткөн, асмандагы куштарга караганда, бизге көбүрөөк акыл-эс берген Теңир кайда?” – деп айтпайт.


12Ал жерде алар боздоп жатышат, бирок Ал жаман кишилердин текебердүүлүгүнөн аларга жооп бербей жатат[+].


13Бирок Кудай укпайт, кудуреттүү Кудай муну көрбөйт деген туура эмес.


14Аны көрбөй жатамын десең да, Анын алдында сот болот, ошон үчүн аны күт[+].


15Бирок азыр ага Кудайдын каары тие элек, ошондуктан ал аны толук биле элек.


16

#### 36

1Элийу сөзүн мындай деп улантты:


2«Бир аз чыдай тур, Кудайдын атынан дагы айта турган сөзүм бар экенин мен сага көрсөтөйүн.


3Мен пикиримди алыстан баштайм, Жаратканымдын адилеттүүлүгүн далилдеп берем.


4Анткени, чынында эле, менин сөздөрүм жалган эмес. Сенин алдыңда билими жеткилең бирөө турат[+].


5Мына, Кудай кудуреттүү, Ал жүрөгү таза адамды четке какпайт!


6Ал мыйзамсыздарды колдобойт, эзилгендерге тиешелүүсүн берет[+].


7Ал адилдерден көзүн албайт, аларды падышалардын тагына отургузат, аларды жогорулатат[+].


8Эгерде алар чынжыр менен кишенделип, кырсыктын кишендеринде кармалып турушса,[+]


9анда Ал алардын иштерин өздөрүнө көрсөтөт, алардын мыйзамсыздыгы көбөйүп кеткенин өздөрүнө көрсөтөт.


10Эскертиш үчүн алардын кулактарын ачат, аларга: “Мыйзамсыз иштерден баш тарткыла”, – дейт[+].


11Эгерде тил алып, Ага кызмат кылышса, анда өз күндөрүн жыргалчылыкта, өз жылдарын шаттыкта өткөрүшөт.


12Эгерде тил алышпаса, анда жаа жебесинен өлүшөт, акылдан ажырап өлүшөт[+].


13Бирок эки жүздүүлөр жүрөгүнө каар топтойт, Кудай аларды кишендеп салганда, Ага кайрылышпайт.


14Ошондуктан алардын жаны жаш чагында өлөт, өмүрлөрү бузулгандар менен өтөт.


15Ал жакырды башына түшкөн кырсыктан куткарат, эзилип жатканда, анын кулагын ачат.


16Ал сени да тар жерден кысымчылык жок, кең жерге алып чыгат эле, дасторконуң майга толот эле[+].


17Бирок сен мыйзамсыздардын түшүнүктөрүнө жык толгонсуң: түшүнүк менен айыптоо сага жакын.


18Кудайдын каары сени жазалап, өлтүрүп койбосун! Сени чоң кун куткарбайт.


19Ал сенин байлыгыңды бааламак беле? Жок! Алтыныңды да, байлыгыңды да баалабайт[+].


20Элдер өздөрүнүн турган жеринде кырылып жаткан ошол түндү тилебе.


21Сактан, мыйзамсыздыкка барба, анткени сен азап тартканды мыйзамсыздык кылгандан артык көрдүң.


22Кудай Өзүнүн кудурети менен бийик, Андай насаатчы барбы?


23Ким Ага Анын жолун көрсөтөт? “Сен адилетсиз иш кылып жатасың”, – деп, Ага ким айта алат?


24Адамдар көрүп турган Анын иштерин даңазалоону унутпа.


25Анын иштерин ар бир адам көрө алат, адам аларды алыстан байкай алат.


26Мына, Кудай улуу, ошондуктан биз Аны таанып биле албайбыз; Анын жылдарынын саны изилденгис[+].


27Ал суу тамчыларын чогултат, алар көп болгондо, жамгыр болуп төгүлөт[+].


28Жамгыр булуттардан тамчылайт, адамдарга мол төгүлөт.


29Ошондой эле булуттардын жайылышын, Анын чатырынын күркүрөгөнүн ким түшүнө алат?


30Азыр алардын үстүнө Ал Өз жарыгын чачыратып, деңиз түбүн жаап жатат.


31Ал жактан Ал элдерди башкарып, тамак-ашты мол берип жатат.


32Ал чагылганды Өз колдоруна жашырып, ага кимди урууну буйруйт[+].


33

#### 37

1Бул жөнүндө ойлогондо, жүрөгүм титиреп, ордунан козголуп кетти.


2Уккула, Анын үнүн уккула, Анын оозунан чыккан күркүрөөнү уккула!


3Анын жаңырыгы бүт асманга жаңырат, анын жарыгы бүт жер үстүнө жаркырайт[+].


4Анын артынан үн күркүрөйт. Кудай Өзүнүн улуулугунун үнү менен күркүрөйт. Анын үнүн эч ким токтотпойт[+].


5Кудай Өз үнү менен укмуштуудай күркүрөп жатат, биздин акылыбыз жетпеген улуу иштерди жасап жатат[+].


6Анткени Ал карга: “Жерге түш!” – деп айтат. Жамгыр да, нөшөр да Анын бийлиги астында[+].


7Анын ишин бардык адамдар билиш үчүн, Ал ар бир адамдын колуна мөөр басат.


8Ошондо айбандар ийиндерине кирип, чээндеринен чыкпай калышат[+].


9Түштүктөн бороон, түндүктөн ызгаар келет.


10Кудайдын деминен муз жаралат, суунун үстү тартылат[+].


11Ошондой эле Ал булуттарды сууга толтурат, булуттар Анын жарыгын таратышат.


12Булуттар Анын каалоосу боюнча багыт алып, жер бетинде Анын буйруктарын аткарышат[+].


13Ал аларды, же жазалаш үчүн, же жакшылык үчүн, же ырайым кылыш үчүн жиберет[+].


14Буга көңүл бур, Аюб. Токтой тур, Кудайдын укмуш иштерин түшүн.


15Кудай аларды кандай жайгаштырганын, Өзүнүн булуттарынын арасынан чагылганды кандай чартылдатарын билесиңби?


16Булуттардын кантип илинип турганын, билимдин Кеменгери жасаган керемет иштерди билесиңби[+]?


17Ал түштүктүн ысык шамалы менен жерди тынчытканда, кийген кийимиң кандай ысырын билесиңби?


18Сен Аны менен кошо жез күзгүдөй жаркыраган асманды жайдың беле[+]?


19Бизге Ага эмне деп айтууну үйрөт. Биз бул караңгылыкта эч нерсе түшүнө албай жатабыз[+].


20Менин айтканым Ага жетет болду бекен? Айтылган сөздүн Ага жеткенин айткан бирөө бар бекен?


21Азыр булуттардан күндүн жарыгы көрүнбөй жатат, бирок шамал согуп, асманды тазалап кетет.


22Жаркыроо түндүктөн келет, Кудайдын тегереги укмуштуудай жарык.


23Кудай кудуреттүү! Ага биздин акылыбыз жетпейт. Ал күчү, өкүмү жана адилеттүүлүгү менен улуу. Ал эзбейт.


24

#### 38

1


Кудайдын Аюбга берген жообу

Теңир бороондун ичинен Аюбга мындай деп жооп берди:[+]


2«Мааниси жок сөздөрү менен Кудайдын чечимин караңгылаган бул ким[+]?


3Эркектей болуп белиңди буу, Мен сенден сурайын, сен Мага түшүндүрүп бер![+]


4Мен жердин негизин жаратканда, сен кайда элең? Айт, эгер билсең[+].


5Анын көлөмүн ким чектеди? Айт, эгер билсең. Аны ким жип менен ченеп чыкты?


6Анын негизи эмненин үстүнө орнотулган? Же болбосо анын бурчка коюлуучу ташын ким койгон[+]?


7Таңкы жылдыздардын кубанычтуу ырынын коштоосунда Кудайдын бардык уулдары кубанычтан кыйкырып турганда, сен кайда элең[+]?


8Деңиз эненин курсагынан чыккансып чыкканда, аны дарбаза менен ким тосту[+]?


9Мен ага булутту кийим кылып, мунарыкты жалаяк кылып бергенде, сен кайда элең?


10Мен ага чек коюп, дарбаза, кулпу салып:


11“Ушуга чейин жетесиң, андан ары өтпөйсүң, текебердүү толкунуңдун чеги ушул жер болот”, – деп айтканда, сен кайда элең?


12Сен өз өмүрүңдө таңга буйрук бердиң беле? Таң нуруна өз ордун көрсөттүң беле?


13Сен ага төгөрөктүн төрт бурчун нурга бөлө дедиң беле? Жер жүзүнөн мыйзамсыздарды силкип сал дедиң беле?


14Чопо мөөрдүн астында өзгөрүлгөндөй, жер да өзгөрүлүп, түрдүү түстөгү кийимдей болуп калсын дедиң беле?


15Мыйзамсыздардын чырагы өчсүн дедиң беле? Алардын суук колдору сынсын дедиң беле[+]?


16Сен деңиздин тереңине түштүң беле? Түпкүрдүн түбүн изилдегени түштүң беле?


17Сен үчүн өлүм дарбазасы ачылды беле? Өлүм көлөкөсүнүн дарбазасын көрдүң беле?


18Жердин кеңдигин карап чыктың беле? Эгерде ушулардын бардыгын билсең, түшүндүрүп бер.


19Жарык жашаган жерге барчу жол кайда? Караңгынын турган жери кайда?


20Анын чегине жеткениң чын, анын үйүнө алып баруучу жолду билериң чын.


21Сен муну билесиң, анткени сен ошол кезде эле төрөлгөнсүң, сен жашаган күндөрдүн саны өтө көп.


22Сен кар сактагыч кампага кирдиң беле? Мөндүрлөр сакталган казынаны көрдүң беле[+]?


23Мен аларды алаамат күндөргө, салгылаш менен кан майдан күндөрүнө сактап турам[+].


24Жарык кайсы жол менен жайылат? Чыгыш шамалы жер үстүнөн кайсы жол менен өтөт?


25Суулардын нугун ким буруп турат, чартылдаган чагылгандын жолун ким салып турат[+]?


26Эл жашабаган жерлерге, адам жашабаган эрме чөлдөргө ким жамгыр жаадырып жатат[+]?


27Чөлдөр менен талаалардын суусунун ким кандырып жатат? Ким чөптөрдүн тамырын жибитип, өскөнгө түрткү берип жатат?


28Жамгырдын атасы барбы? Же шүүдүрүмдүн тамчыларын ким жаратып жатат[+]?


29Муз кимдин курсагынан чыгат, асман бубагын ким жаратып жатат[+]?


30Суулар таштай болуп катат, түпсүздүктүн үстү тоңот[+].


31Сен Ким топ жылдызынын түйүнүн байлай аласыңбы, Кесил топ жылдызынын түйүнүн чече аласыңбы[+]?


32Топ жылдызды өз маалында чыгара аласыңбы? Ашты балдары менен алып жүрө аласыңбы[+]?


33Асмандын мыйзамдарын билесиңби, жер жүзүнө анын бийлигин орното аласыңбы[+]?


34Суу мол болуп, сени капташ үчүн, булуттарга үнүңдү көтөрө аласыңбы?


35Чагылгандарды жибере аласыңбы? Алар сага келип: “Биз мына”, – деп айтышмак беле?


36Жүрөккө акылмандыкты ким салды, же болбосо акылга маанини ким берди?


37Ким өз акылы менен булуттарды санап чыга алат? Ким асман идиштериндеги сууларды токтото алат?


38Топурак чылага айланып, чоң кесектер бири-бирине жабышып жатканда, аларды ким токтото алат?


39Ургаачы арстандын тамагын сен таап берип жатасыңбы? Арстандын балдарын сен тойгузуп жатасыңбы[+]?


40Алар чээнде жатканда же көлөкөлүү буктурмада жем аңдып отурганда, тамагын сен камдап берип жатасыңбы[+]?


41

#### 39

1Сен аскалардагы жапайы эчкилердин туур маалын билесиңби? Маралдардын тууп жатканын көрдүң беле[+]?


2Алардын боозуган ай-күнүн эсептей аласыңбы? Алардын тууй турган маалын билесиңби?


3Алар балдарын тууп, өз жүктөрүн ыргытып жатышканда ийилишет.


4Алардын балдары күчкө кирип, талаада чоңоюп, бөлүнүп кетишет, аларга кайрылып келишпейт.


5Жапайы эшекти эркин коё берген ким? Жапайы качырды кишенден чыгарган ким?


6Аларга талааны үй кылып, шор жерди турак кылып берген Менмин.


7Ал көп эл жашаган шаарга күлөт, айдагандардын кыйкырыгын укпайт.


8Тоолордон жем издейт, ар кандай өсүмдүктөрдү издеп табат.


9Жапайы өгүз сага кызмат кылгысы келеби? Ал сенин малканаңа түнөйбү?


10Жапайы өгүздү аркан менен байлап алып, жер айдай аласыңбы? Аны менен талааны малалай аласыңбы?


11Күчтүү деп, ага ишене аласыңбы? Ага өзүңдүн ишиңди таштап коё аласыңбы?


12Ал сенин үрөнүңдү кайрып, кырманыңа жыйып берерине ишене аласыңбы?


13Тоос кушка кооз канатты, төө кушка канат менен мамык жүндү сен бердиң беле?


14Ал жумурткасын жерге таштайт, аларды кумга жылытат.


15Аларды бирөөнүн буту басып кетерин же жырткыч айбандар тебелеп кетерин унутуп калат.


16Ал өгөй балдарына мамиле кылгансып, өз балдарына катаал мамиле кылат, мээнетим текке кетет деп коркпойт[+].


17Анткени Кудай ага даанышмандык берген эмес, ага акыл да бөлүп берген эмес.


18Бирок ал бийиктикке көтөрүлгөндө, атка да, атчанга да күлөт.


19Атка кубат берип, мойнуна жал жапкан сенби?


20Аны чегирткени коркуткандай коркута аласыңбы? Таноосунан чыккан кошкурук – бир укмуш![+]


21Буттары менен жер казып, күчүнө сыймыктанат, куралга каршы барат.


22Ал коркунучка күлөт, андан коркпойт, кылычтан жалтанбайт.


23Үстүндө саадак кагылат, найза менен кыска найза жаркылдайт.


24Жаалы келип турганда, топурак жутат, сурнай тартылганда, ордунда тура албайт[+].


25Сурнай тартылганда: “Куу-куу” деп кишенеп турат. Ал салгылашты, жол башчылардын катуу үндөрүн, кыйкырыкты алыстан сезет.


26Туйгун сенин акылмандыгың менен учуп жүрөбү? Канаттарын сенин акылмандыгың менен түштүккө жайып жатабы?


27Бүркүт сенин сөзүң менен асманга көтөрүлүп, аскага уясын салабы?


28Ал зоокада жашайт, зооканын кырында, эч ким бара албас жерде түнөйт.


29Ошол жактан өзүнүн жемин көрөт, анын көздөрү алыстан көрөт.


30Анын балапандары кан ичет, өлүк кайсы жерде жатса, ал ошол жерде».

31Теңир сөзүн улантып, Аюбга мындай деди:


32«Кудуреттүү Кудай менен талашып-тартышкан адам да үйрөтөбү? Кудайды ашкере кылган адам Ага жооп берсин»[+].


33Ошондо Аюб Кудайга мындай деп жооп берди:


34«Мына, мен эч нерсеге арзыбаган адаммын! Мен Сага эмне деп жооп берем? Колум менен оозумду жабам[+].


35Мен бир жолу айткан болчумун, эми жооп бербейм, эки жолу айткан болсом да, мындан ары жооп бербейм».


#### 40

1Теңир Аюбга бороон ичинен мындай деп жооп берди:[+]


2«Эркектей болуп белиңди буу, Мен сенден сурайын, сен Мага түшүндүрүп бер[+].


3Өзүңдү акташ үчүн, Менин сотумду жокко чыгарып, Мени айыптагың келеби[+]?


4Сенин күчүң Кудайдыкындайбы? Ал күркүрөгөндөй күркүрөй аласыңбы[+]?


5Андай болсо өзүңдү улуулук менен, даңаза менен шөкөттөп көрчү, жаркыраган шаан-шөкөт менен, келишкен кооздук менен курчанып көрчү.


6Каарыңдын жаалын чачып көрчү, текебер болгон бардык нерсени карап, аны моюн сундуруп көрчү.


7Менменсингендердин баарын карап, аларды кемсинтип көрчү, мыйзамсыздарды турган жеринде кыйратып көрчү.


8Алардын баарын жерге көмүп көрчү, алардын жүзүн караңгылык менен каптап көрчү.


9Ошондо сени өзүңдүн оң колуң куткара алат деп, Мен да эсептейм[+].


10Мына бегемот, Мен аны сени жараткандай эле жараткам. Ал өгүздөй болуп чөп жейт[+].


11Анын күчү белинде, анын кубаттуулугу белинин булчуңунда.


12Куйругун кедр жыгачындай бурат, белиндеги тарамыштары тутумдашып турат.


13Анын буттары жез кернейдей, сөөктөрү темир таяктардай.


14Бул – Кудайдын жолдорунун жеткен чеги. Аны Жараткан гана ага Өз кылычын жакындата алат.


15Анын тамагын тоолор камдайт, ал жерде бардык жапайы айбандар оюн салып жүрүшөт.


16Ал көлөкөлүү дарактардын түбүндө, калың камыштардын арасында, саздарда жатат.


17Аны саябандуу дарактар көлөкөсү менен жаап, өзөн боюндагы талдар курчап турат.


18Мына, ал дарыядан суу ичип жатат, шашпайт, Иордан суусу оозуна кирип жатса да, козголуп койбойт.


19Аны өзүнүн көзүнчө ким кармай алат? Ким анын тумшугун темир илгек менен теше алат?

20Сен лебийатанды кайырмак менен тартып чыгара аласыңбы? Жип менен тилинен байлай аласыңбы?


21Анын таноосун тешип чүлүктөй аласыңбы? Жаагын ийне менен теше аласыңбы?


22Ал сага көпкө жалынып турмак беле? Сага жылуу сөздөрдү сүйлөмөк беле?


23Ал сени менен келишим түзмөк беле? Аны өзүңө биротоло кул кыла аласыңбы[+]?


24Аны менен чымчык менен эрмектешкендей эрмектеше аласыңбы, аны кыздарың үчүн байлап бере аласыңбы?


25Аны балыкчылар сатышат болду бекен? Аны Канаан соодагерлеринин арасында бөлүшөт болду бекен?


26Анын терисин найза менен теше аласыңбы, башын балыкка ыргыткан дегээ менен сая аласыңбы?


27Ага кол салып көрчү! Күрөш жөнүндө унутпа, мындан кийин мындай кылбайсың.


#### 41

1Сенин үмүтүң бекер, анын бир эле көз карашынан кулап калбайт бекенсиң[+]?


2Анын тынчын алганга батынгыдай баатыр жок, анан Менин алдымда ким туруштук берип тура алат?


3Мен карыз болгудай, Менден мурун бирөө бар беле? Асман астындагынын бүт бардыгы Меники[+].


4Анын дене мүчөлөрү тууралуу, анын күчү тууралуу, анын төп келишкен келбети тууралуу унчукпай коё албайм.


5Ким анын терисин сыйрый алат, ким анын кош жаагына жакындап бара алат?


6Ким анын оозун ача алат? Анын тегерете тизилген тиштери үрөйдү учурат.


7Анын сыймыгы – катуу кабырчыгы. Алар бири-бирине бекем жабыштырылган.


8Алар бири-бирине тийип турат, арасынан аба да өтпөйт.


9Бири-бирине тыгыз жатат, бири-бирине жармашып турат, ажырабайт.


10Анын чүчкүрүгүнөн жарык көрүнөт, анын көздөрү таңдын кирпиктериндей.


11Анын оозунан жалын чыгып, от учкундары чачырайт.


12Кайнап жаткан казандан түтүн чыккансып, анын таноолорунан түтүн чыгат.


13Анын деми көмүрдү күйгүзүп кетет, анын оозунан жалын чыгат.


14Анын мойнунда күч жатат, анын алдында коркунуч качат.


15Анын денесинин эт бөлүктөрү өз ара бекем бириккен, козголбойт.


16Анын жүрөгү таштай катуу, тегирмендин астыңкы ташындай катуу.


17Ал ордунан турганда, балбандарды коркунуч басып, үрөйлөрү учкандыктан, өздөрүн таптакыр жоготуп коюшат.


18Ага тийген кылыч да, найза да, дегээ да, соот да туруштук бере албайт.


19Темирди ал саман катары, жезди чириген дарак катары эсептейт.


20Жаа кызы аны качыра албайт. Салмоор таштары ал үчүн топондой.


21Чокморду ал бир тал самандай көрөт, дегээнин ышкырып учканына анын күлкүсү келет.


22Анын астында курч таштар жатат, ал баткактагы учтуу таштардын үстүндө жатат.


23Ал иримди казандай боркулдатып, деңизди майдай кайнатат.


24Артына жарык чачкан жол калтырат, ошондо түпсүздүк агарып калгандай көрүнөт.


25Жер үстүндө ага эч нерсе тең келе албайт, ал коркпос болуп жаратылган.


26

#### 42

1Ошондо Аюб Теңирге мындай деп жооп берди:


2«Сенин баарын жасай аларыңды, Сенин ниетиңди эч ким токтото албастыгын билем[+].


3Сен: “Эч нерсени түшүнбөй туруп, Кудайдын чечимин караңгылаган бул ким?” – деп айттың. Ошондуктан мен өзүм түшүнбөгөн нерселер жөнүндө, өзүм билбеген кереметтүү иштер жөнүндө айткам[+].


4“Ук, мен сүйлөйүн. Мен сенден сурайын, Сен болсо мага түшүндүрүп бер”, – дегем[+].


5Мен Сен жөнүндө ушуга чейин кулагым менен уккам, азыр болсо Сени өз көзүм менен көрүп турам.


6Ошондуктан мен мурунку айткан сөздөрүмдөн баш тартам, топурак менен күлгө отуруп алып өкүнөм»[+].

7


Жыйынтык

Теңир Аюбга ушул сөздөрдү айткандан кийин, теймандык Элипазга Теңир мындай деди: «Силер Мен жөнүндө Менин кулум Аюбдай туура сүйлөбөгөнүңөр үчүн, сага жана сенин эки досуңа Менин каарым кайнап турат[+].


8Ошондуктан жети букачар, жети кочкор алып, Менин кулум Аюбга барып, өзүңөр үчүн курмандык чалгыла. Ошондо Менин кулум Аюб силер үчүн сыйынат. Силер Мен жөнүндө Менин кулум Аюбдай туура айткан жоксуңар. Ошондуктан силерди жазалабашым үчүн, Мен Аюбду гана кабыл алам»[+].


9Ошондо теймандык Элипаз, шухтук Билдат, наамалык Сопар барып, Кудай кандай буйрук кылса, ошондой кылышты. Ошондо Теңир Аюбду кабыл алды[+].


10Аюб өз достору үчүн Кудайга сыйынгандан кийин, Теңир Аюбдун жоготууларын кайра берди. Теңир Аюбга мурункусунан эки эсе көп берди[+].


11Ошондо ага ага-инилери, эже-карындаштары, мурунку тааныштары келишти, анын үйүндө аны менен бирге ичип-жеп, кайгы-капасын бөлүшүп, сооротушту, анткени Теңир анын башына көп азап салган эле. Ар бири ага бирден кесита, бирден алтын шакек берди[+].


12Теңир Аюбдун мурунку күндөрүнө караганда, акыркы күндөрүнө аябай батасын берди. Ал он төрт миң майда малдуу, алты миң төөлүү, бир миң жуп өгүздүү, бир миң ургаачы эшектүү болду.


13Ал жети уулдуу, үч кыздуу болду[+].


14Биринчи кызына Эмима, экинчисине Кетсия, үчүнчүсүнө Керенапух деген ат койду.


15Бүт жер жүзүндө Аюбдун кыздарындай сулуу аялдар болгон жок, атасы аларга бир туугандары менен кошо мурас бөлүп берди[+].


16Ошондон кийин Аюб дагы жүз кырк жыл жашады, уулдарын жана уулдарынын уулдарын төртүнчү тукумуна чейин көрдү[+].


17Ошентип, Аюб картайып, өмүргө тоюп көз жумду.

### Забур


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]

[63]

[64]

[65]

[66]

[67]

[68]

[69]

[70]

[71]

[72]

[73]

[74]

[75]

[76]

[77]

[78]

[79]

[80]

[81]

[82]

[83]

[84]

[85]

[86]

[87]

[88]

[89]

[90]

[91]

[92]

[93]

[94]

[95]

[96]

[97]

[98]

[99]

[100]

[101]

[102]

[103]

[104]

[105]

[106]

[107]

[108]

[109]

[110]

[111]

[112]

[113]

[114]

[115]

[116]

[117]

[118]

[119]

[120]

[121]

[122]

[123]

[124]

[125]

[126]

[127]

[128]

[129]

[130]

[131]

[132]

[133]

[134]

[135]

[136]

[137]

[138]

[139]

[140]

[141]

[142]

[143]

[144]

[145]

[146]

[147]

[148]

[149]

[150]


#### 1

1


Биринчи китеп


Чыныгы бакыт

Дөөттүн забуру. Кудайсыздардын кеңешмесине барбаган, күнөөкөрлөрдүн жолунда турбаган, бузулгандардын жыйынында отурбаган адам бактылуу[+].


2Ал Кудайдын мыйзамынан кубаныч алат, Анын мыйзамы тууралуу күнү-түнү ойлонот[+].


3Ошондо ал суу боюна отургузулган, мөмөсүн өз маалында берген, жалбырагы соолубаган дарактай болот. Ал эмне иш кылбасын, бардык ишинде ийгиликке жетишет[+].


4Кудайсыздар мындай эмес, алар шамал сапырган топурактай[+].


5Ошондуктан кудайсыздар сотто туруштук бере алышпайт, ошондой эле күнөөкөрлөр адилеттүүлөрдүн жыйынында отура алышпайт.


6

#### 2

1


Кудай тандаган падыша

Дөөттүн забуру. Элдер эмне үчүн дүрбөлөңгө түшүп жатышат, уруулар эмне үчүн ишке ашпай турган нерсени ойлонуштуруп жатышат[+]?


2Жер жүзүнүн падышалары каршы чыгып жатышат, төрөлөр чогулуп, Теңирге жана Анын Майланганына каршы кеңешип жатышат[+].


3Алар: «Алардын чынжырларын үзүп таштайбыз, алардын бизге салган кишендерин алып ыргытабыз», – деп жатышат.


4Аларга Асманда Жашоочу күлөт, аларды Теңир уят кылат[+].


5Ошондо Ал аларга ачуусу келип турганда айтат, Өзүнүн жаалы менен аларды дүрбөлөңгө түшүрөт.


6Анткени Мен Өзүмдүн Падышамды ыйык тоом Сиондун үстүнөн койгом[+].


7Өзүмдүн эркимди алдын ала кабарлайм: Теңир Мага мындай деди: «Сен Менин Уулумсуң. Мен бүгүн Сенин атаң болдум[+].


8Менден сура, ошондо Мен Сага элдерди мураска берем, бүт жерди энчиңе берем.


9Сен аларды темир таяк менен талкалайсың, аларды карапачынын идишиндей сындырасың»[+].


10Ошондуктан, падышалар, акылыңарга келгиле. Жер жүзүнүн башкаруучулары, сабак алгыла!


11Теңирге коркунуч менен кызмат кылгыла, титирөө менен кубангыла[+].


12

#### 3

1


Кудайга таянуу


Дөөттүн өз баласы Абышаломдон качкандагы забуру.

[+].

2Оо Теңир! Душмандарым ушунчалык көбөйүп кетти! Көбү мага каршы чыгып жатат[+].


3Мен жөнүндө: «Кудай аны куткарбайт», – деп жатышат[+].


4Бирок Сен, Теңир, менин калканымсың, атак-даңкымсың, башымды көтөрө турган Сенсиң[+].


5Үн чыгарып, Теңирди чакырам, Ал мени Өзүнүн ыйык тоосунан угат[+].


6Жатсам да, уктасам да, турсам да, мени Теңир коргойт[+].


7Мага миңдеген элдер бардык тараптан каршы чыгышса да коркпойм[+].


8Теңирим, ордуңан тур! Кудайым, мени куткар! Анткени Сен гана менин бардык кас-душманымды бетке урасың, кудайсыздардын тишин талкалайсың[+].


9

#### 4

1


Кечки сыйынуу


Ырчылар тобунун башчысына. Кыл аспаптар менен. Дөөттүн забуру.

[+].

2Мен чакырганда, үнүмдү ук, мени актоочу Кудай! Кысталыштарда Сен мага эркиндик берип тургансың. Мага ырайым кыл, сыйынуумду ук[+].


3Адам балдары! Качанга чейин менин даңкым шылдың боло берет? Качанга чейин убаракерчиликти сүйө бересиңер? Качанга чейин жалганды издей бересиңер?


4Теңир Өзү үчүн Өзүнүн ыйыгын бөлүп койгонун билип койгула. Мен Теңирди чакырганда, Ал мени угат[+].


5Ачууланганыңарда күнөө кетирбегиле: төшөктө жатканыңарда ойлонуп сабыр кылгыла.


6Чындык курмандыгын чалгыла, Теңирге таянгыла[+].


7Көп адамдар: «Бизге ким жакшылык кылат?» – дешет. Теңир, бизге Өз жүзүңдүн жарыгын көрсөт[+].


8Алардын жээр наны, ичээр шарабы арбыган мезгилден бери Сен менин жүрөгүмдү кубанычка бөлөдүң.


9

#### 5

1


Эртең мененки сыйынуу


Ырчылар тобунун башчысына. Үйлөмө аспаптар менен. Дөөттүн забуру.

.

2Теңир, сөздөрүмдү ук, ойлорумду түшүн.


3Муң-зарыма кулак сал, Падышам менин, Кудайым менин! Анткени мен Сага сыйынып жатам[+].


4Теңирим! Таң заардан үнүмдү ук, алдыңа эрте келип күтүп турам[+].


5Анткени Сен мыйзамсыздыкты сүйбөгөн Кудайсың. Жамандык кылган адам Сенин алдыңда тура албайт.


6Кудайсыздар көз алдыңда тура алышпайт: мыйзамсыз иш кылгандын бардыгын Сен жек көрөсүң[+].


7Жалган айткандарды Сен ойрон кыласың. Канкор менен калпычыдан Теңир жийиркенет[+].


8Мен болсо Сенин улуу ырайымың менен Сенин үйүңө кирем, Сенин ыйык ийбадатканаңды карап, Сенден коркуу менен таазим кылам[+].


9Теңир! Душмандарым үчүн мени чындык жолуңа сал, менин алдымдагы Өзүңдүн жолуңду түздө.


10Анткени алардын оозунда чындык жок: алардын жүрөгү – бүлгүн, кекиртеги – ачык мүрзө, тилдери менен жасакерленишет[+].


11Кудай, аларды жазала, алар өздөрүнүн арам оюнан апат болушсун. Аларды көп мыйзамсыз иштери үчүн четке как, анткени алар Сага баш ийишкен жок.


12Сага таянгандардын бардыгы кубанычка бөлөнүп, түбөлүккө шаттанышат, Сен аларды коргойсуң. Сенин ысымыңды сүйгөндөр Сени менен мактанышат.


13

#### 6

1


Кыйынчылыкта Кудайдан жардам сурап сыйынуу


Ырчылар тобунун башчысына. Сегиз кылдуу аспап менен. Дөөттүн забуру.

[+].

2Оо Теңир! Мени ачууланып ашкерелебе, мени каарданып жазалаба[+].


3Ырайым кыл, Теңир, анткени мен алсызмын. Айыктыр мени, Теңир, анткени сөөктөрүм титиреп жатат.


4Жаным да аябай кыйналып турат. Оо Теңир, мага качан жеңилдик бересиң[+]?


5Мага назар сал, Теңир, жанымды куткар, мени Өзүңдүн ырайымың боюнча сакта.


6Анткени өлгөндөр Сени эскербейт. Көрдө ким Сени даңазалайт[+]?


7Үшкүрө берип, аябай чарчадым. Жаткан жеримди ар түнү көз жашым менен жууйм, төшөгүмдү көз жашка чылайм.


8Кайгыдан көздөрүм соолуду, бүт душмандарымдын айынан көздөрүм тунарып калды[+].


9Мыйзамсыз иш кылгандар, баарыңар менден оолак болгула, анткени Теңир менин ыйымды укту[+].


10Теңир жалынуумду укту, Теңир сыйынуумду кабыл кылат.


11

#### 7

1


Адилеттик кылуусун сурап Кудайга сыйынуу


Бенжемин тукумунан чыккан Куштун иши боюнча Дөөттүн Теңир алдындагы зарлаган ыры.

.

2Теңирим, Кудайым, мен Сага таянам. Мени куугунтукка алгандардан куткар, мени ошолордон сакта[+].


3Алар мени куткаруучу жок кезде арстан өңдүү тытып, жанымды сууруп алышпасын[+].


4Теңирим, Кудайым! Эгер мен бир жаман иш кылган болсом, колумда жалган иш болсо,


5эгер мени менен тынч жашаган адамга жамандык кылган болсом (мен эч себепсиз мага душман болгон адамды да куткаргам),[+]


6анда мени душман кууп жетип, өмүрүмдү тебелеп, даңкымды күлгө айлантып салсын.


7Теңир, каарың менен ордуңан тур, душмандарымдын жаалына каршы чык; мен үчүн ойгонуп, Өз өкүмүңдү чыгар, аны Өзүң осуят кылгансың.


8Сенин тегерегиңе топ эл жыйылат, алардын үстүнөн жогору көтөрүл[+].


9Теңир элдерди соттойт. Теңирим, мага чынчылдыгым, күнөөсүздүгүм боюнча өкүм чыгар[+].


10Кудайсыздардын кыянаттыктары токтосун, адил адамга болсо күч бер, анткени Сен жүрөктөрдү, ички ойлорду сынайсың, адилеттүү Кудай![+]


11Менин калканым – таза жүрөктөрдү куткаруучу Кудай[+].


12Кудай – адилеттүү сот, Ал – ар күнү катуу жазалоочу Кудай[+].


13Эгерде ким кайрылбаса, Ал кылычын курчутуп, жаасын мээлеп тартат[+].


14Ал үчүн өлтүрүүчү куралдарды даярдайт, Өзүнүн жебелерин оттуу кылат[+].


15Мына, кудайсыз адам жамандык сээп, куру нерсени багып, жалганды жыйнап алды[+].


16Бирөөгө казган оруна өзү түштү[+].


17Анын кылган жамандыгы өз башына көрүнөт, анын кылган кыянаттыгы төбөсүнө түшөт.


18

#### 8

1


Кудайдын даңкы жана адамдын баасы


Ырчылар тобунун башчысына. Гиттит күү аспабы менен. Дөөттүн забуру.

[+].

2Теңирибиз, Кудайыбыз! Сенин ысымың жер жүзүндө кандай улуу! Сенин даңкың асмандан да алыс кетти![+]


3Душманың менен кек сактоочуңдун оозун жап кылыш үчүн, Өзүңдүн душмандарың үчүн, наристелердин жана эмчектеги балдардын ооздору менен Өзүңө даңктоо жараттың.


4Мен Сенин колуң жасаган асманыңды, Өзүң коюп койгон ай менен жылдыздарыңды карап туруп:


5«Сен унутпагыдай, адам ким? Өзүң келип тургудай, адам баласы ким?» – деп ойлойм[+].


6Сен аны периштелердин алдында бир аз убакытка эле басынттың. Ага урмат менен атак-даңкты таажы кылып кийгиздиң.


7Аны Өз колуң менен жасагандарыңдын үстүнө башчы кылып койдуң, бардыгын:[+]


8койлор менен уйларды, ошондой эле талаадагы жырткычтарды,


9асмандагы куштарды, деңиздеги балыктарды жана деңиздеги бардык жандыктарды анын бут астына койдуң.


10

#### 9

1


Кудайдын адилеттиги


Ырчылар тобунун башчысына. Лабендин өлүмү боюнча. Дөөттүн забуру.

.

2Сени, Теңир, бүт жүрөгүм менен даңктайм, Сенин бүт кереметтериңди жарыялайм[+].


3Сен жөнүндө ойлоп кубанам, салтанат курам. Кудуреттүү Кудай, ысымыңды даңктап ырдайм[+].


4Менин душмандарым артка качканда, мүдүрүлүп жыгылып, Сенин алдыңда өлүшөт.


5Анткени Сен мага адилеттик кылдың, кыйынчылыктан чыгардың. Адилет Сот, Сен тактыга отурдуң[+].


6Бутпарас элдерге каардандың, кудайсыздарды өлтүрдүң, алардын атын түбөлүккө өчүрүп салдың[+].


7Душмандын куралы таптакыр калбай калды, алардын шаарларын талкаладың, алардын аты өздөрү менен кошо өчтү.


8Бирок Теңир Өз тактысына түбөлүк отурат. Сот жүргүзүү үчүн, Ал Өз тагын даярдады[+].


9Ал ааламды адилет соттойт, элдерди туура соттойт[+].


10Теңир эзилген адамга баш паана, кайгы учурунда таяныч болот[+].


11Сенин ысымыңды билгендер Сага таянышат, анткени Сени издегендерди талаага таштабайсың, Теңир[+].


12Сион тоосунда жашаган Теңирди мактап ырдагыла, Анын иштерин эл арасында жарыя кылгыла.


13Анткени Ал төгүлгөн кан үчүн жазалайт, кан төккөндөрдү жазасыз калтырбайт, эзилгендердин ыйын эсинен чыгарбайт.


14Мага ырайым кыл, Теңир. Жек көргөндөрдөн тарткан азабыма көз сал, мени өлүмдөн сактоочу бир Өзүңсүң[+].


15Сени Сион кызынын дарбазаларынын алдында даңазалайм. Мени куткарганыңа кубанам[+].


16Мага көр казган эл өз көрүнө өзү түштү. Өздөрү жайган торго өздөрү чалынып калышты[+].


17Теңир Өзүнүн жүзөгө ашырган соту менен таанылды, кудайсыз адам өз колу менен кылган кылмышы үчүн кармалды[+].


18Кудайсыздар, Кудайды унуткан элдердин баары өлгөндөр жаткан жайга түшүшсүн[+].


19Анткени жакыр биротоло унутулбайт, жардынын үмүтү биротоло үзүлбөйт.


20Теңир, ордуңан тур, адамдар үстөмдүк кылышпасын, бутпарас эл Сенин алдыңда жазалансын.


21Теңир, аларга коркунуч жибер, элдер өздөрүнүн адам экенин билишсин.

22Теңир, эмне үчүн алыс турасың, кайгы учурунда эмне үчүн Өзүңдү жашырасың[+]?


23Кудайсыз өзүнүн текебердиги менен жардыны куугунтуктап жатат. Алар өздөрүнүн ойлоп чыгарган айла-амалдары менен колго түшүшсүн.


24Кудайсыз өз кумары менен мактанат. Мансапкор өзүн өзү урматтайт.


25Кудайсыз өзүнүн менменсингендиги менен Теңирди тоотпой жатат. «Ал жазалабайт», – деп ойлойт. Ал дайыма: «Кудай жок!» – деп ойлойт[+].


26Кайсы учурда болбосун, анын жолунда өлүм турат. Ал Сенин мыйзамдарыңдан алыс. Бардык душмандарын ал текебердене карайт.


27Ал өз ичинен: «Мен эч качан мүдүрүлбөйм, эч качан башыма жамандык келбейт», – дейт[+].


28Анын оозу каргышка, бузукулукка, калпка толгон. Анын тилинде кыйноо жана кыйроо бар[+].


29Короонун сыртындагы буктурмада отурат, айыпсызды жашыруун жерлерде өлтүрөт, анын көздөрү жардылардын артынан аңдып жүрөт[+].


30Үңкүрдө аңдып жаткан арстандай болуп, жашыруун жерде аңдып жатат. Жардыны кармап алыш үчүн, буктурмада отурат. Жардыны торуна түшүрүп кармап алат[+].


31Эңкейип жата калат, ошондо жардылар анын курч тырмактарына чалынат.


32Өз ичинен: «Кудай эсинен чыгарды, Өз жүзүн жаап алды, Ал эч качан көрбөйт», – дейт[+].


33Ордуңан тур, Теңирим, Кудайым, колуңду жогору көтөр, эзилгендерди унутпа.


34Эмне үчүн кудайсыз адам Кудайды тоотпой, өз ичинен: «Ал жазалабайт», – дейт?


35Өзүң көрүп турасың, анткени Сен Өз колуң менен жазасын бериш үчүн, ыза кылгандар менен куугунтукка алгандарды карап турасың. Жарды өзүн Сага тапшырат. Жетимге Өзүң гана жардам кыласың[+].


36Кудайсыз менен зулумдун күчүн талкала, анын мыйзамсыздыгын издеп таппай калышсын[+].


37Теңир – түбөлүктүү падыша. Анын жеринен бутпарастар жок болушат[+].


38Теңир! Момундардын тилеген тилегин угасың. Алардын жүрөгүн бекемде, аларга кулак сал.


39

#### 10

1


Теңирге таянуу


Ырчылар тобунун башчысына. Дөөттүн забуру.


Теңирге таянам. Мага: «Куштай болуп тооңо учуп кет», – деп, кантип айтып жатасыңар[+]?


2Анткени, мына, кудайсыздар караңгыда таза жүрөктөрдү атыш үчүн, жаа чоюп жатышат, жебени жаанын жибине салып жатышат[+].


3Пайдубалы бузулган соң, адил адам эмне кыла алат[+]?


4Теңир Өзүнүн ыйык ийбадатканасында, Теңир асмандагы тактысында. Анын көздөрү адам баласын көрүп турат, каректери аларды сынап турат[+].


5Теңир адил адамды сындан өткөрөт, ал эми кудайсызды жана зордук-зомбулукту жакшы көргөндү Анын жаны жек көрөт[+].


6Ал кудайсыздарга күйүп турган чокту, отту, күкүрттү жамгырдай жаадырат. Күйгүзгөн ысык шамал – алардын чөйчөктөгү үлүшү[+].


7

#### 11

1


Кудайдан жардам сурап сыйынуу


Ырчылар тобунун башчысына. Сегиз кылдуу аспап менен. Дөөттүн забуру.

.

2Теңир, куткар, анткени адил адамдар калбай калды, адам баласынын арасында ишенимдүүлөр жок[+].


3Ар ким өз жакынына жалган айтууда. Жүрөктөрүнүн анткорлугунан кошомат кылып сүйлөшөт[+].


4Теңир текебердене сүйлөгөндөрдү, кооздоп сүйлөгөндөрдү кырып жок кылат.


5«Биз тилибиз менен жеңебиз, оозубуз өзүбүздүкү, эмне айтсак, өзүбүз билебиз, бизге ким кожоюн экен?» дегендерди Теңир жок кылат.


6«Кедейлерди талап-тоноп жатышкандыктан, жакырлар онтоп жатышкандыктан, азыр ордуман турам да, мыйзамсыз тарабынан кысымга алынып жаткан адамга жардам берем», – дейт Теңир.


7Теңирдин сөздөрү – таза сөздөр, топурактан тазаланып, меште жети жолу эритилген күмүш[+].


8Теңир, Сен аларды сактайсың, аларды ушундай адамдардан түбөлүккө коргойсуң.


9

#### 12

1


Кудайдын ырайымына таянуу


Ырчылар тобунун башчысына. Дөөттүн забуру.

.

2Теңир, качанга чейин мени көз жаздымыңда калтыра бересиң? Качанга чейин менден жүзүңдү жашыра бересиң[+]?


3Качанга чейин мен өз жаным менен өзүм кеңешем, күнү-түнү кайгырып азап тартам? Качанга чейин душманым мага үстөмдүк кылат?


4Назарыңды сал, мени ук, Теңирим, Кудайым! Көзүмдү ач, түбөлүк уйкуга кетпейин[+].


5Душманым: «Аны жеңдим», – дебесин. Мүдүрүлүп кетсем, куугунтукка алгандар сүйүнбөсүн[+].


6

#### 13

1


Мыйзамсыздардын акылсыздыгы жана кылган иштери


[•]Ырчылар тобунун башчысына. Дөөттүн забуру.


Акылсыз адам жүрөгүндө: «Кудай жок», – дейт. Алар бузулуп, жийиркеничтүү иштерди жасашты. Жакшылык кылган бир да адам жок[+].


2Акылдуу, Кудайды издеген адам бар бекен деп, Теңир асмандан адам баласын карады[+].


3Бардыгы жолдон чыгып, бардыгы бирдей жараксыз болуп калышты. Жакшылык кылган адам жок, бирөө да жок[+].


4Мыйзамсыз иш кылгандар, менин элимди нандай жегендер, Теңирди чакырбагандар, чын эле, акылына келишпейби[+]?


5Ал жерде аларды коркунуч басат, анткени Кудай адил адамдар менен.


6Жакырдын: «Теңир менин коргоочум», – деп ойлогонуна силер күлгөн элеңер.


7

#### 14

1


Кудайдын алдында турууга ким татыктуу


Дөөттүн забуру.


Теңир! Ким Сенин турагыңда жашай алат? Ким Сенин ыйык тооңдо тура алат[+]?


2Күнөөсүз жашаган, адилеттик кылган, жүрөгүндө чындыкты сүйлөгөн,[+]


3ушак айтпаган, жакынына кыянаттык кылбаган, өз жакынын жамандаганды укпаган,[+]


4Кудайдан баш тартканды жек көргөн, ал эми Кудайдан корккондорду сыйлаган, зыян тартып каларына карабай, берген антынан танбаган,[+]


5

#### 15

1


Машайак жөнүндө пайгамбарчылык


Дөөттүн ыры.


Кудай, мени сактай көр, анткени Өзүңө таянам.


2Мен Теңирге мындай дедим: Сен менин Теңиримсиң. Сага менин тартууларымдын кереги жок[+].


3Мен Сенин жер үстүндөгү ыйыктарыңа, атактууларыңа тартылам.


4Бөлөк кудайга кайрылгандардын кайгысы көбөйсүн. Мен алардын кандуу курмандыктарын чалбайм, алардын ысымдарын оозума албайм[+].


5Теңир менин үлүшүм, менин мурасым. Тагдырым Сенин колуңда[+].


6Мага жакшы үлүш тийди, мурасым өзүмө жагат.


7Мага кеңеш берген Теңиримди даңктайм. Атүгүл, түнкүсүн да жүрөгүм мага акыл үйрөтүп турат.


8Теңирди мен өзүмдүн алдымдан ар дайым көрүп турдум, Ал менин оң жагымда, мен олку-солку болбойм[+].


9Ошондуктан жүрөгүм кубанычка толуп, тилим шаттуу сүйлөп жатат. Атүгүл, денем да тынч алды.


10Анткени Сен менин жанымды өлгөндөр жаткан жайда калтырбайсың, Өз ыйыгыңдын чирүүсүнө жол бербейсиң[+].


11

#### 16

1


Теңирге таянуу


Дөөттүн сыйынуусу.


Теңир, чындыкты ук да, зар-муңума кулак сал, калп айтпагандын оозунан чыккан жалынууга кулак төшө[+].


2Мага өкүмдү Сен чыгар, Сенин көздөрүң чындыкты көрсө экен.


3Сен менин жүрөгүмдү сынадың, мага түн ичинде келдиң, мени сынадың, бирок эч нерсе тапкан жоксуң. Оозум ойлорумдан четтеген жок[+].


4Бардык иш-аракетте Сенин сөзүң боюнча өзүмдү сактап, эзүүчүнүн жолун жолдогон жокмун.


5Менин кадамдарымды Өз жолдоруңда бекемде, буттарым оңго да, солго да бурулбасын[+].


6Мен Сени чакырып жатам, анткени Сен мени угасың, Кудайым. Мага кулак сал, сөзүмдү ук.


7Өзүңө таянгандарды Өзүңдүн оң колуңа каршы чыккандардан куткарган Кудай, Өзүңдүн кереметтүү ырайымыңды көрсөт[+].


8Мени көзүңдүн карегиндей сактай көр, канатыңдын астына калкалай көр[+].


9Мага кол салган кудайсыздардан, курчаган кас душмандарымдан калкала.


10Алардын жүрөгүн май басты, тилдери менен менменсинип сүйлөшөт[+].


11Азыр алар бизди кадам сайын курчашат; жерге кулатыш үчүн, алар бизден көзүн албайт.


12Алар жем издеген арстанга, жашыруун буктурмада отурган жырткычка окшош[+].


13Теңир, ордуңан тур, аларды тый, кыйрат, жанымды кудайсыздан Өз кылычың менен куткар.


14Теңир, мени бул адамдардан, бул дүйнөдө гана үлүшү бар, курсагын Сенин казыналарыңдан тойгузуп жүргөн бул дүйнөнүн адамдарынан Өз колуң менен куткара көр. Алардын уулдары ток, артканын өз балдарына калтырышат.


15

#### 17

1


Дөөттүн ыры


[•]Ырчылар тобунун башчысына. Теңир бардык душмандардын жана Шабулдун колунан куткарып алганда, Теңирдин кулу Дөөттүн Теңирге ырдаган ыры. Ошондо ал мындай деди:

.

2Сени сүйөм, Теңирим, күч-кубатым менин![+]


3Теңир менин тирегим, баш паанам, куткаруучум; Кудайым менин аска-зоом. Мен Ага гана таянам. Ал менин калканым, куткаруучу мүйүзүм, таянычым[+].


4Табынууга татыктуу Теңирдин атын чакырып, душмандарымдан кутулам[+].


5Мени өлүм азаптары курчап алды, кыйынчылыктардын агымы үрөйүмдү учурду[+].


6Мага өлгөндөр жаткан жайдын чынжырлары салынды, өлүмдүн торуна чалындым[+].


7Мен кысталышта калганда, Теңиримди чакырдым, Кудайыма жалындым. Ал Өз турагынан менин үнүмдү укту, зар-муңум Анын кулагына жетти[+].


8Жер силкинип термелди, тоолордун негиздери ордунан козголду, анткени Кудай каарданды[+].


9Анын каарынан түтүн көтөрүлүп, оозунан баарын жалмай турган от чыкты, Андан күйүп жаткан чоктор чачырап жатты[+].


10Асманды эңкейтип, Ал жерге түштү, Анын бут астында караңгылык жатты[+].


11Ал керуптардын үстүнө отуруп, шамалдын канатында учуп жөнөдү[+].


12Караңгылыкты Өзүнө жабуу кылды, асмандагы булуттарды, кара булуттарды Өзүнүн тегерегине чатыр кылды[+].


13Анын алдындагы жарыктан Анын булуттары, мөндүр, кызыл чоктор качты[+].


14Асманда Теңир күркүрөдү, Бардыгынан Жогору Турган үн салды – мөндүр жана жалындаган чок[+].


15Өзүнүн жебелерин тартып, аларды туш-тушка чачыратты; көп чагылган жиберип, аларды туш-тушка качырды[+].


16Теңирим, Сенин каардуу үнүңдөн, Сенин каарыңдын илебинен суу башаттары, ааламдын негизи ачылды[+].


17Ал асмандан колун сунуп, мени алды, мени чоң суулардан тартып чыгарды[+].


18Мени күчтүү душманымдан, менден күчтүү болгон жек көрүүчүлөрдөн куткарды[+].


19Алар мага башыма мүшкүл түшкөн күнү каршы чыгышты. Бирок Теңир мага жөлөк болду.


20Ал мени кең жерге алып чыкты, мени куткарды, анткени Ал мени жакшы көрөт[+].


21Теңир менин адилдигиме жараша, колумдун тазалагына жараша тиешемди берди[+].


22Анткени мен Теңирдин жолун сактадым, Кудайымдын алдында мыйзамсыз болгон эмесмин.


23Анткени Анын бардык мыйзамдары менин алдымда, Анын көрсөтмөлөрүнөн четтеген жокмун.


24Мен Кудай алдында таза элем, күнөө кылып албайын деп сактанчумун[+].


25Теңир Өзүнүн көз алдындагы адилдигиме жараша, колумдун тазалыгына жараша тиешемди берди.


26Боорукерге Сен боорукердик кыласың, адил адамга адилет мамиле кыласың.


27Тазаларга тазалыгына жараша мамиле кыласың, алдамчыга алдамчылыгына жараша мамиле кыласың.


28Анткени Сен эзилген адамдарды куткарасың, ал эми менменсинип карагандарды кемсинтесиң[+].


29Теңир, Сен менин шамымды күйгүзөсүң. Кудайым караңгымды жарык кылат[+].


30Мен Сени менен аскерлерди талкалайм, Кудайым менен чепти ашып түшөм.


31Кудай! Анын жолу таза, Теңирдин сөзү таза. Ал – Өзүнө таянгандардын баарына калкан[+].


32Теңирден башка Кудай барбы? Биздин Кудайдан башка Сактоочу барбы[+]?


33Кудай мага күч берет, мага түз жол салат.


34Буттарымды бугунун буттарындай кылат, мени бийик жерлериме чыгарат[+].


35Колумду согушка даярдайт, ошон үчүн колдорум жез жааны сындырат[+].


36Сен мага куткаруучу калканыңды бердиң, Сенин оң колуң мени колдоп турат, Сенин ырайымың мени жогору көтөрөт.


37Сен менин баса турган жолумду кеңейтесиң, ошондо тизелерим титиребейт.


38Душмандарымды кууп жетип, аларды жок кылмайынча, артка кайтпайм[+].


39Аларды талкалайм, алар тура албай калышат, менин бут алдыма жыгылышат.


40Анткени Сен мага согушканга күч бердиң, мага каршы көтөрүлгөндөрдү бут алдыма жыгып бердиң.


41Душманымды менин көз алдымда артка чегинттиң. Мени жек көргөндү кыйратып жатам[+].


42Алар боздоп жатышат, бирок алардын куткарары жок. Кудайга жалынып жатышат, бирок Ал аларды укпайт[+].


43Аларды топурактай сапырып, көчөдөгү балчыктай тебеледим[+].


44Сен мени эл козголоңунан куткарып алып, бөтөн элдерге эл башчы кылдың. Өзүм тааныбаган эл мага кызмат кылып жатат[+].


45Алар мен жөнүндө угуп эле, мага баш ийишет. Бөтөн элдер менин алдымда жасакерленишет[+].


46Бөтөн элдер кумсарып, өздөрүнүн сепилдеринде титиреп отурушат[+].


47Теңир тирүү, менин тирегим даңкталсын! Мени куткарган Кудай даңазалансын!


48Мен үчүн өч алган, бөтөн элдерди багындырып берген Кудай,[+]


49мени душмандарымдан куткарган Кудай даңкталсын! Мага каршы чыккандардын алдында Сен мени жогору көтөрдүң, мени катаал кишиден куткардың.


50Ошон үчүн, Теңир, Сени даңктайм, бөтөн элдердин арасында Сенин ысымыңды даңктап ырдайм[+].


51

#### 18

1


Кудайдын даңкы


Ырчылар тобунун башчысына. Дөөттүн забуру.

.

2Асман Кудайдын даңкын жар салып жатат, аалам Анын колдору жасаган иштерди кабарлап жатат[+].


3Күн күнгө сүйлөп, түн түнгө билим берет.


4Алардын үнүн укпаган бир да эл, бир да улут жок.


5Алардын үнү бүт жер жүзүн аралап өтөт, алардын сөзү аалам чегине жетет. Кудай алардын арасында күнгө турак-жай тургузуп берди[+].


6Ал нике үйүнөн чыккан күйөөдөй болуп чыгат; өз жолун басып өткөн күлүктөй кубанат[+].


7Асмандын бир четинен чыгып, экинчи четине барат; анын жылуулугунан эч нерсе жашырынып кала албайт.


8Кудайдын мыйзамы жеткилең, ал жанга күч берет. Теңирдин сөздөрү туура, ал жөнөкөйлөрдү акылдуу кылат[+].


9Теңирдин буйруктары адилет, жүрөктү кубантат. Теңирдин осуяттары жарык, көздү ачат[+].


10Теңирден коркуу – таза нерсе, ал түбөлүктүү. Теңирдин өкүмдөрү адилет, бардыгы туура[+].


11Алар алтындан да, көп таза алтындан да баалуу; балдан да, эң таттуу балдын тамчысынан да ширин[+].


12Өз кулуңду ошолор сактап жүрөт. Аларды сактагандарга чоң сыйлык!


13Ким өзүнүн күнөөлөрүн көрө алат? Мени жашыруун күнөөлөрүмдөн арылт.


14Өз кулуңду атайлап күнөө кылуудан сакта, алар мага үстөмдүк кылышпасын. Ошондо мен күнөөсүз болом, көп кылмыштардан алыс болом[+].


15

#### 19

1


Кудайдан бата сурап сыйынуу


Ырчылар тобунун башчысына. Дөөттүн забуру.

.

2Сен кайгырган күнү Теңир үнүңдү уксун, сени Жакыптын Кудайынын ысымы сактасын[+].


3Ал сага ыйык жайдан жардам, Сиондон күч-кубат жөнөтсүн[+].


4Чалган курмандыктарыңдын баарын эске алсын, бүтүндөй өрттөлчү курмандыгыңды майлуу курмандык катары кабыл алсын.


5Сага жүрөгүң каалаганды берсин, бүт тилегиңди аткарсын[+].


6Биз сенин куткарылганыңа кубанабыз, биздин Кудайыбыздын атынан туу көтөрөбүз. Теңир сенин сураганыңдын баарын берсин.


7Теңир Өзүнүн майланганын сактарын, Ага Өзүнүн ыйык асманынан Өзүнүн оң колунун куткаруучу күчү менен жооп берерин билдим.


8Бири майдан арабалары менен, бири күлүк аттары менен мактанат, биз болсо Теңирдин, Кудайыбыздын ысымы менен мактанабыз[+].


9Алар мүдүрүлүп жыгылышты, биз болсо турдук, бекем турабыз.


10

#### 20

1


Куткаргандыгы үчүн Кудайды даңктоо


Ырчылар тобунун башчысына. Дөөттүн забуру.

.

2Теңир, падыша Сенин күчүң менен шаттанат, Сенин куткарганыңа чексиз кубанат[+].


3Сен ага жүрөгү каалаганды бердиң, анын оозунан чыккан өтүнүчтү четке каккан жоксуң[+].


4Анткени Сен ага ырайымың менен батаңды бердиң, башына таза алтындан таажы кийгиздиң.


5Ал Сенден өмүр сурады, Сен ага узун өмүр бердиң[+].


6Сен аны куткаргандыктан, ал даңкка бөлөндү. Урмат менен улуулукту Сен ага таажы кылып кийгиздиң.


7Сен ага түбөлүк батаңды берип, Өзүңдүн кубанычың менен анын көңүлүн көтөрдүң.


8Анткени падыша Теңирге таянат, ал Бардыгынан Жогору Тургандын ырайымы менен бекем турат[+].


9Сенин колуң бардык душмандарыңды талкалайт, оң колуң Сени жек көргөндөрдү кыйратат.


10Каарың кайнаганда, Сен аларды күйүп жаткан мештей кыласың. Теңир Өзү каарданганда, аларды кыйратат, аларды от өрттөп кетет[+].


11Сен алардын тукумун жер бетинен, уругун адам баласынын арасынан жок кыласың[+].


12Анткени алар Сага жамандык кылабыз деп чечим чыгарышты, бирок ишке ашыра алышкан жок.


13Сен аларды бута кылып коёсуң, Өзүңдүн жааңдын жебелери менен аларды бетке атасың[+].


14

#### 21

1


Машайактын азап чегүүсү жана даңкы жөнүндө пайгамбарчылык


Ырчылар тобунун башчысына. Таң атарда ырдоо үчүн. Дөөттүн забуру.

.

2Кудайым! Кудайым! Сен мени эмнеге таштап койдуң? Менин куткаруу сурап боздогон үнүм Сага жетпей жатат[+].


3Кудайым! Күндүз жалынсам да, Сенден мага жооп жок, түндө жалынсам да тынчтана албайм[+].


4Бирок Сен, Ыйык, Ысрайылдын даңктоо ырларынын арасында жашайсың.


5Биздин ата-бабаларыбыз Сага таянышкан, алар Сага таянышкандыктан, Сен аларды куткарып тургансың.


6Алар Сени чакырышкан, ошон үчүн куткарылышкан. Алар Сага таянышкан, ошон үчүн уятка калышкан эмес[+].


7Мен болсо адам эмес эле, курт болуп калдым. Адамдарга шылдың, элдерге жек көрүндү болдум[+].


8Мени карап тургандар баштарын чайкап, мындай деп шылдыңдап жатышат:[+]


9«Ал Теңирге таянчу, Теңир аны куткарып алсын. Эгер ал Теңирге жакса, анда аны куткарып алсын».


10Бирок Сен мени энемдин курсагынан чыгаргансың, эмчектеги кезимде эле Өзүңө таянууну үйрөткөнсүң[+].


11Энемдин ичинде жаткандан тартып эле, Сага тапшырылганмын, энемдин ичинен чыкканда эле, Сен менин Кудайым болчусуң.


12Менден алыстаба, анткени кайгы жакын, анткени жардам берүүчү жок[+].


13Көп букалар мени тегеректеп алышты, Башандын семиз өгүздөрү мени курчап алышты[+].


14Алар мага олжосуна жулунуп айкырган арстандай ооздорун ачышты.


15Мен суудай төгүлдүм, сөөктөрүм чачырап кетти, жүрөгүм момдой эриди[+].


16Күч-кубатым карападай кургады, тилим таңдайыма жабышты, Сен мени өлүм топурагына түшүрдүң.


17Анткени мени дөбөттөр курчап алышты, эки жүздүүлөрдүн тобу мени тегеректеп алышты, колу-бутумду тешишти[+].


18Менин бардык сөөктөрүм саналгыдай. Алар болсо мени карап, тамаша кылып жатышат[+].


19Чапанымды өз ара бөлүп алып жатышат, кийимим үчүн өкчөмө таш ыргытып жатышат[+].


20Бирок, Теңирим, Сен менден алыстаба. Менин күч-кубатым, мага жардам бергенге шашыл.


21Жанымды кылычтан, өмүрүмдү дөбөттөрдөн сактап кал[+].


22Мени арстандын оозунан куткар, Сен мени уктуң. Буйволдун мүйүзүнөн куткар[+].


23Сенин ысымыңды бир туугандарыма айтып даңктаймын, элдин арасында бир Өзүңдү мактаймын[+].


24Кудайдан корккондор! Аны мактагыла. Жакыптын бүт тукуму! Аны даңкта! Ысрайылдын бүт тукуму Анын алдында коркуп турсун![+]


25Анткени Ал азап тарткандын кайгысына назар салбай койгон жок, аны эсине албай койгон жок. Андан Өз жүзүн жашырган жок, ал Аны чакырганда, аны укту.


26Чоң жыйында Сени даңктайм. Сенден корккондордун алдында Сага берген убадаларымды аткарам[+].


27Жардылар жесин, тойсун. Теңирди издегендер Аны даңкташсын, жүрөгүңөр түбөлүк жашасын!


28Теңирди эстеп, бүт жер жүзү Ага кайрылат. Бардык бутпарас элдер Сага таазим кылышат[+].


29Анткени падышачылык Теңирдики. Ал – бардык элдердин Эгедери[+].


30Жер жүзүндөгү бардык атактуу адамдар тойлошот жана табынышат. Топуракка айлана тургандар, өз өмүрүн сактап кала албай тургандар Ага таазим этишет.


31Менин тукумум Ага кызмат кылат жана түбөлүккө Теңирдики деп аталат[+].


32

#### 22

1


Теңир менин Кайтаруучум


Дөөттүн забуру.


Теңир менин Кайтаруучум. Мен эч нерсеге муктаж болбойм[+].


2Ал мени оттуу жайытка жаят жана жай аккан суу боюна алып барат[+].


3Өз ысымы үчүн жаныма күч берип, чындык жолуна салат[+].


4Өлүм көлөкөсүнүн өрөөнүндө жүрсөм да, жамандыктан коркпойм, анткени Сен мени мененсиң. Сенин бийлик таягың менен койчу таягың жанымды тынчтандырат[+].


5Сен мага душмандарымдын көз алдында дасторкон жайдың, башымды зайтун майы менен майладың. Чөйчөгүм ашып-ташып төгүлүп турат[+].


6

#### 23

1


Улуу Падыша


Дөөттүн забуру.


Жер жана анда болгон бардык нерселер, аалам жана анда жашагандардын бардыгы Теңирдики[+].


2Анткени Ал жерди деңиздердин үстүнө негиздеп, дарыялардын үстүнө орноткон[+].


3Ким Теңирдин тоосуна чыга алат? Же ким Анын ыйык жеринде тура алат[+]?


4-5Колу жамандыкка барбаган, жүрөгү таза, жанын жеп карганбаган, жалган ант бербеген адам гана Теңирдин батасын алат, Куткаруучу Кудайынын ырайымын көрөт.


6Сени издегендер, Сенин жүзүңдү издегендер ушундай, Жакыптын Кудайы!


7Дарбазалар, баш капкаңарды көтөргүлө, түбөлүк эшиктер, каалгаңарды ачкыла, даңк Падышасы кирсин![+]


8Ал даңк Падышасы ким? Ал – кудуреттүү, күчтүү Кудай, майданда күчтүү Теңир[+].


9Дарбазалар, баш капкаңарды көтөргүлө, түбөлүк эшиктер, каалгаңарды ачкыла, даңк Падышасы кирсин!


10

#### 24

1


Жетектөөсүн жана коргоосун сурап Кудайга сыйынуу


Дөөттүн забуру.


Теңир, жанымды Сенин алдыңа алып келем[+].


2Кудайым! Сага таянам, уятка калбайын, душмандарым мага үстөмдүк кылышпасын.


3Сенден үмүттөнгөндөрдүн баары уятка калышпасын. Мага себепсиз жамандык кылгандар уятка калышсын[+].


4Теңир, мага Өз жолуңду көрсөт, Өз жолуңда жүргөндү үйрөт[+].


5Мени Өз чындыгыңа багытта, үйрөт, анткени Сен мени куткарган Кудайсың. Ар күнү Сенден үмүттөнөм[+].


6Теңир, кең пейилдигиңди, кайрымдуулугуңду эсте, анткени алар түбөлүктүү[+].


7Менин жаш кезде кылган күнөөлөрүм менен кылмыштарымды эстебе. Мени Өзүңдүн кең пейилдигиң, ырайымдуулугуң боюнча эсте, Теңир![+]


8Теңир кең пейил, адилет, ошондуктан Ал күнөөкөрлөрдү түз жолго салат.


9Момундарды чындыкка бурат, момундарга Өз жолунда жүргөндү үйрөтөт.


10Теңирдин бардык жолдору – Анын келишими менен мыйзамын сактагандар үчүн ырайым жана чындык.


11Өз ысымың үчүн, Теңир, күнөөмдү кечир, анткени менин күнөөм чоң[+].


12Теңир Өзүнөн корккон адамга кайсы жолду тандап алууну көрсөтөт.


13Ал жыргал турмушта жашайт, тукуму жерди мурастап алат[+].


14Теңирдин жашыруун сыры – Кудайдан корккондорго, Ал Өзүнүн келишимин ошолорго жарыялайт.


15Менин көздөрүм дайыма Теңирде, анткени Ал буттарымды тордон чыгарат[+].


16Мага назар салып, ырайым кыл, анткени мен жалгызмын, кыйналдым.


17Жүрөгүмдөгү кайгы көбөйдү, мени кыйынчылыктан куткар.


18Азап тартып кыйналып жатканыма көңүл бур, бардык күнөөмдү кечире көр.


19Менин душмандарымды кара, алар канчалык көп, алар мени ушунчалык жек көрүшөт.


20Жанымды сакта, мени куткар, мен Сага таянгандыктан, эч уятка калбайм.


21Актыгым менен адилеттигим мени сактап келет, анткени мен Өзүңө таянам.


22

#### 25

1


Коргоосун сурап Кудайга сыйынуу


Дөөттүн забуру.


Оо Теңир, мага калыстык кыл, анткени мен айыпсызмын. Сага таянам, солк этпейм[+].


2Мени текшерип көр, сынап көр, Теңир. Менин ички дүйнөмдү, жүрөгүмдү эрит[+].


3Анткени Сенин ырайымың менин көз алдымда, ошондуктан мен Сенин чындыгың боюнча жүрдүм[+].


4Жалганчы адамдар менен бирге отурган жокмун, эки жүздүүлөр менен бирге жүргөн жокмун.


5Кара ниет адамдардын тобун жек көрөм, кудайсыздар менен бирге отурбайм[+].


6Мен өзүмдүн айыпсыздыгым менен колдорумду жууйм, Сенин курмандык чалынуучу жайыңды айланып өтүп,[+]


7Сени даңктайм, Теңирим. Сенин кереметтүү иштериңди жарыя кылам[+].


8Теңирим! Мен Сенин үйүңдү жана Сенин даңкың турган жерди сүйөм.


9Менин жанымды күнөөкөрлөр менен бирге, өмүрүмдү кан ичкичтер менен бирге кыйратпа[+].


10Алардын колдорунда кыянаттык, алардын оң колу парага толгон[+].


11Мен болсо айыпсызмын, мени куткар, мага ырайым кыл.


12

#### 26

1


Дөөттүн таянуусу


Дөөттүн забуру.


Теңир менин жарыгым, менин куткаруучум: кимден коркмок элем? Теңир – менин өмүрүмдүн тиреги: кимден үрөйүм учмак эле[+]?


2Эгерде кара ниет адамдар, жоолорум, кас душмандарым менин этимди тытып жеш үчүн, мага кол сала турган болсо, анда алар өздөрү чалынып жыгылышат.


3Мага кошуун каршы чыкса да, менин жүрөгүм коркпойт. Мага каршы согуш чыкса да, Кудайга таянам[+].


4Теңирден мен бир гана нерсени сурадым, ошону гана издеп келем: өмүр бою Теңирдин үйүндө болгум келет, Теңирдин сулуулугун көргүм келет, Анын ийбадатканасына барып тургум келет[+].


5Анткени башыма мүшкүл түшкөн күнү Ал мени чатырына жашырат, Өзүнүн турагынын жашыруун жерине жашырып коёт, мени аскага чыгарып жиберет.


6Ошондо менин башым мени курчаган душмандардан жогору көтөрүлөт, мен Анын жыйын чатырына даңктоо курмандыгын алып келем, Теңирди даңазалап ырдайм[+].


7Теңир, Сени чакырган үнүмдү ук. Мага ырайым кыл, кулак сал.


8Жүрөгүм Сенин атыңдан: «Менин жүзүмдү издегиле», – деп жатат. Ошондуктан Сенин жүзүңдү издейм, Теңир[+].


9Менден жүзүңдү жашырба, ачууланып, кулуңдан баш тартпа. Менин жардам берүүчүм элең, мени четке какпа, мени таштаба, Кудайым, менин Куткаруучум!


10Анткени мени атам да, энем да таштап кетти, бирок Теңир мени кабыл алат[+].


11Теңир, мага Өзүңдүн жолуңда жүргөндү үйрөт, душмандарым үчүн мени чындык жолуна сал[+].


12Мени душмандарымдын колуна салып бербе, анткени мага жалган күбөлөр каршы чыгып, жек көрүп жатышат[+].


13Бирок мен Теңирдин кең пейилдигин тирүүлөрдүн жеринде көрөрүмө ишенем[+].


14

#### 27

1


Кудайдан жардам сурап сыйынуу


Дөөттүн забуру.


Сага кайрылып жатам, Теңир, менин тирегим! Мага жооп бербей койбо, эгерде Сен унчукпай койсоң, анда мен көргө түшкөн адамдай болуп калам[+].


2Мен Сени чакырганда, Сенин ыйык ийбадатканаңа колумду сунганда, жалынган үнүмдү уга көр[+].


3Мени кудайсыздар менен, адилетсиз иш кылгандар менен кошо өлтүрбө, алар жакындары менен жакшы эле сүйлөшүшөт, бирок жүрөктөрүндө жамандык[+].


4Аларга өздөрүнүн кылган иштерине жараша, жаман иштерине жараша бер. Аларга колдору менен кылган иштерине жараша бер, аларга өздөрүнүн тиешесин бер.


5Алар Теңирдин иш-аракетине, Анын колдору кылган иштерге көңүл бурушпагандыктан, Ал аларды талкалайт, кайра тургузбайт[+].


6Теңирге даңк, анткени Ал менин жалынган үнүмдү укту!


7Теңир менин күчүм, коргоочу чебим. Менин жүрөгүм Ага таянгандыктан, Ал мага жардам берди, ошондо жүрөгүм кубанычка толду. Мен Аны ырым менен даңктайм[+].


8Теңир – Өз элинин күчү, Өзүнүн майланганынын куткара турган Коргоочусу.


9

#### 28

1


Теңирди даңктоого чакыруу


Дөөттүн забуру.


Кудайдын уулдары, Теңирди даңазалагыла, Аны даңктагыла, Ага урмат көрсөткүлө[+].


2Теңирдин атын даңктагыла. Теңирге Анын даңкынын улуулугу үчүн таазим кылгыла.


3Теңирдин үнү суулар үстүндө. Даңктуу Кудай күркүрөдү, Теңир көп суулардын үстүндө[+].


4Теңирдин үнү күчтүү, Теңирдин үнү улуу.


5Теңирдин үнү кедр жыгачтарын талкалап жатат, Теңир Лебанон кедрлерин кыйратып жатат[+].


6Теңир аларды букачардай секиртүүдө, ал эми Лебанон менен Сирион тоолорун жаш өгүздөй секиртүүдө[+].


7Теңирдин үнү чагылганды чагып чыгарып жатат.


8Теңирдин үнү чөлдү титиретип жатат. Теңир Кадеш чөлүн титиретип жатат[+].


9Теңирдин үнү жейрендерди боюнан бошотуп, токойлорду жылаңачтап жатат. Анын ийбадатканасында бардыгы Анын атак-даңкын даңазалап жатат.


10Теңир топон суунун үстүндө, Өз тактысында отурду, Теңир түбөлүк падыша болуп тактыга отурат[+].


11

#### 29

1


Өмүрүн сактап калгандыгы үчүн Кудайды даңктоо


Дөөттүн забуру. Үйдү ыйыктап жаткандагы ыр.

.

2Мени тургузганың үчүн, душмандарымдын мага үстөмдүк кылуусуна жол бербегендигиң үчүн, Сени даңазалайм, Теңирим[+].


3Теңирим, Кудайым! Өзүңдү чакырганымда, мени айыктырдың.


4Теңирим! Сен жанымды өлгөндөр жаткан жайдан алып чыктың, көргө кирбешим үчүн, мени тирилттиң[+].


5Теңирдин ыйыктары, Ага арнап ырдагыла, Анын ыйык ысымын даңктагыла.


6Анткени Ал көз ирмемге эле каарданат, ал эми ырайымы түбөлүк: кечинде – ый, эртең менен болсо – кубаныч[+].


7Мен бейкут жашап турганымда: «Эч качан мүдүрүлбөйм», – дегем[+].


8Теңирим, Өзүңдүн жакшы ниетиң менен тоомду бекем кылдың. Бирок жүзүңдү менден жашыргандыктан коркуп кеттим.


9Ошондо мен Сени чакырдым, Теңирим, Сага жалындым:


10«Көргө киргенде, менин канымдан кандай пайда? Топурак Сени даңктамак беле? Сенин чындыгыңды жарыяламак беле?»[+]


11Теңирим, кулак сал, ырайым кыл! Теңирим, мага жардам берүүчү бол.


12Сен менин кайгымды шаттыкка айланттың, үстүмдөгү зумбалды чечип, белимди кубаныч менен курчадың[+].


13

#### 30

1


Кудайга таянуу сыйынуусу


[•]Ырчылар тобунун башчысына. Дөөттүн забуру.

.

2


Теңир, Сага таянам, эч качан уятка калбайын, мени адилеттигиң боюнча куткар[+].


3Мага кулак сал, мени куткарууга шашыл. Мага таштай бекем чеп бол, мени сакташ үчүн, мага баш пааналай турган үй бол[+].


4Анткени Сен менин аска-зоомсуң, чебимсиң. Өз ысымың үчүн мени жетеле, мени башкар.


5Мени жашыруун жайып коюшкан тордон чыгар, анткени Сен менин таянычымсың.


6Рухумду Өз колуңа тапшырам. Теңир, чындыктын Кудайы, Сен мени куткардың[+].


7Эч нерсеге жарабаган жалган кудайларга табынгандарды жек көрөм, бирок Теңирге таянам[+].


8Сенин ырайымыңа кубанам да шаттанам, анткени менин башыма түшкөн мүшкүлдү көрдүң, жанымдын кыйналганын билдиң.


9Мени душмандын колуна салып берген жоксуң, бутумду кең жерге койдуң[+].


10Мага ырайым кыл, Теңир, анткени кыйналып турам. Кайгыдан көздөрүм соолуп, жаным кыйналып, жүрөгүм сыздап жатат[+].


11Өмүрүм кайгы менен өтүп бара жатат, жылдарым онтоо менен өтүүдө. Күнөөлөрүмдүн айынан алсырап калдым, сөөктөрүм кургады.


12Бүт душмандарымдын алдында шылдың болдум, атүгүл, кошуналарыма да күлкү болдум, тааныштарымдын көздөрүнө эң коркунучтуу көрүнүп калдым. Көчөдөн көргөндөр менден качышат[+].


13Мен эбак өлүп калган кишидей, адамдардын эсинен чыктым, талкаланган карападай болуп калдым[+].


14Анткени мен көптөрдөн жаман сөз угуп жүрөм, туш-туштан коркунуч каптады. Алар топтошуп алып, мени өлтүрүү үчүн, жамандык ойлоп жатышат[+].


15Ал эми мен, Теңир, Сага гана таянам жана: «Менин Кудайым Сенсиң», – дейм.


16Менин күндөрүм Сенин колуңда. Мени душмандарымдын колунан, куугунтукка алгандардан куткар[+].


17Өз кулуңа Өзүңдүн жарык жүзүңдү көрсөт, мени Өз ырайымың менен куткар[+].


18Мен уятка калбайм, Теңир, анткени Сени чакырып жатам. Кудайсыздар болсо уят болушсун, алардын үнү өлгөндөр жаткан жайда басылсын.


19Адил адамдарга текебердик менен, жек көрүү менен жалаа жаап, жалган сүйлөгөндөр тилден калышсын.


20Сенде Өзүңдөн корккондор үчүн сактап койгон, адам баласынын алдында Өзүңө таянгандар үчүн даярдап койгон жакшы нерселер көп!


21Сен аларды адамдардын козголоңунан Өз жүзүңдүн астына жашырасың, аларды ачуу тилден Өз чатырыңда калкалайсың.


22Чептери бекем шаарда мага Өзүнүн кереметтүү ырайымын көрсөткөн Теңирге даңк![+]


23Кыйналып турганымда: «Ал мени көз алдынан четке кагып койду», – деп ойлогон элем. Бирок мен Сени чакырганда, Сен менин сыйынуумду уктуң.


24Теңирдин адил адамдары, Аны сүйгүлө. Ишенимдүүлөрдү Теңир сактайт, менменсингендердин жазасын ашыгы менен берет[+].


25

#### 31

1


Кечирим алуу


Дөөттүн үйрөтүүсү.


Мыйзамсыз иштери кечирилип, күнөөлөрү жабылган адам бактылуу!


2Күнөөсүн Теңир мойнуна салбаган жана куулугу жок адам бактылуу![+]


3Мен унчукпай койгондуктан, ар күнү кыйнала берип, денем алсырап калды.


4Анткени менин үстүмдөгү колуң күндүр-түндүр кыйнады. Кургакчылык убагындагыдай, өң-түстөн кеттим.


5Бирок мен Сага күнөөмдү ачык айттым, айыбымды жашырган жокмун: «Кылмыштарымды мойнума алып, Теңирге ачык айтайын», – дедим, ошондо Сен мени күнөөмдүн айыптоосунан куткардың[+].


6Ошон үчүн ар бир адил адам өз убагында Сага сыйынсын, ошондо ага суулардын ташкыны жетпейт.


7Сен менин баш паанегимсиң, Сен мени кайгыдан сактайсың, куткарылуу кубанычына бөлөйсүң[+].


8«Сени акылга келтирем, кайсы жол менен жүрүшүң керек болсо, ошол жолго салам, сени башкарып жүрөм, Менин көзүм сенин үстүңдө».


9«Баш ийдириш үчүн жүгөн, ооздук сала турган аттай, акылсыз качырдай болбогула»[+].


10Кудайсызга көп кайгы, ал эми Теңирге таянганды ырайым курчап турат.


11

#### 32

1


Даңктоо ыры

Адил адамдар, Теңир менен кубангыла! Аны мактоо адилдерге жарашат.


2Теңирди гусли чертип даңктагыла, Ага он кылдуу арфа чертип ырдагыла[+].


3Ага арнап жаңы ыр ырдагыла, Ага кубаныч менен уккулуктуу ырдагыла[+].


4Анткени Теңирдин сөзү чындык, Анын бардык иштери туура.


5Ал акыйкаттык менен адилеттикти сүйөт. Жер жүзү Теңирдин ырайымына толгон[+].


6Теңирдин сөзү менен асман, деми менен бардык асман күчтөрү жаралган[+].


7Ал деңиз сууларын үймөктөй чогултту, түпсүз туңгуюктарды сактагычтарда сактады[+].


8Бүт жер жүзү Теңирден корксун. Ааламда жашагандардын баары Анын алдында титиреп турсун.


9Ал эмне айтса, айтканындай болду; Ал эмне буйруса, буйруганындай болду[+].


10Теңир бутпарастардын кеңешин бузат, элдердин ойлорун жок кылат[+].


11Ал эми Теңирдин кеңеши түбөлүктүү; Анын жүрөгүндөгү ойлор укумдан-тукумга кетет[+].


12Теңир кайсы элдин Кудайы болсо, ошол эл бактылуу; Ал кайсы урууну Өзүнө мурас кылып тандап алса, ошол уруу бактылуу[+].


13Теңир асмандан карап, бүткүл адам баласын көрүп турат[+].


14Ал Өзү отурган тактыдан жерде жашагандардын баарын көрүп турат[+].


15Ал алардын бардыгынын жүрөгүн жараткан, алардын бардыгынын иштерин билет.


16Падыша сансыз аскери менен куткарыла албайт; алпты зор күчү сактай албайт[+].


17Куткарат деп, атка ишенүүгө болбойт, ал өзүнүн чоң күчү менен да куткара албайт[+].


18Мына, Теңирдин көзү Өзүнөн корккондордун жана Өзүнүн ырайымына таянгандардын үстүндө[+].


19Теңир алардын жанын өлүмдөн сактап каларына, ачарчылык убагында тойгузарына ишенишет[+].


20Жаныбыз Теңирге таянат. Ал биздин жардам берүүчүбүз, калканыбыз[+].


21Аны менен жүрөгүбүз кубанат, анткени биз Анын ыйык ысымына таянабыз.


22

#### 33

1


Кудайды ырайымы үчүн даңктоо


Абы-Мелектин алдында келесоо болумуш болуп, андан кутулгандагы Дөөттүн забуру.

[+].

2Теңирди ар убакта мактаймын, оозумдан түшүрбөй даңктаймын.


3Жаным Теңир менен мактанат, аны момундар угуп кубанат[+].


4Мени менен бирге Теңирди мактагыла, Анын ысымын баарыбыз бирге даңазалайлы.


5Мен Теңирди издедим, ошондо Ал мени угуп, бардык коркунучтан куткарды[+].


6Ага кайрылгандардын көздөрү ачылды, алар уятка калышпайт.


7Азап чегип жаткан адам чакырганда, Теңир угуп, аны бардык азаптарынан куткарды[+].


8Теңирдин периштеси Кудайдан корккондорду курчап турат, аларды куткарат[+].


9Татып көргүлө, ошондо Теңирдин кандай жакшы экенин көрөсүңөр! Теңирге таянган адам бактылуу![+]


10Теңирден корккула, Кудайдын ыйыктары, анткени Кудайдан корккондор эч нерсеге муктаж болушпайт[+].


11Жаш арстандар жокчулуктун каарын тартып, ачка калышат, ал эми Теңирди издегендер эч бир жакшы нерседен кур калышпайт[+].


12Келгиле, балдарым, мени уккула. Силерге Теңирден коркууну үйрөтөм.


13Эгерде адам жашагысы келсе, жыргал турмушту көрүп, узак өмүр сүргүсү келсе,[+]


14анда тилин жаман сөздөн, оозун жалган сөздөн сактасын[+].


15Жамандыктан баш тартып, жакшылык кыл. Тынчтыкты издеп, ошого умтул[+].


16Теңирдин көздөрү адил адамдарды көрүп турат, кулагы алардын зар-муңун угат[+].


17Бирок Теңирдин жүзү кыянат кылгандарга каршы, алардын ысымын жер үстүнөн биротоло өчүрөт[+].


18Адил адамдар чакырганда, Теңир аларды угуп, бардык кыйынчылыктарынан куткарат.


19Теңир чын дилинен өкүнгөндөргө жакын, моюн сунгандарды куткарат[+].


20Адил адамдын кайгысы көп, бирок Теңир аны бардык кайгысынан куткарат[+].


21Ал анын бардык сөөктөрүн сактайт, бир да сөөгү сынбайт[+].


22Күнөөкөрдү жамандык өлтүрөт, адил адамды жек көргөндөр ойрон болушат.


23

#### 34

1


Кудайдан жардам сурап сыйынуу


Дөөттүн забуру.


Теңир, мени менен күрөшкөндөр менен күрөш, мени менен согушкандар менен согуш[+].


2Калкан, соот алып, мага жардамга кел.


3Кылычыңды кынынан сууруп, мени кууп келе жаткандардын жолун торо. Менин жаныма: «Сенин куткаруучуң Менмин!» – деп айт.


4Мени өлтүргүсү келгендер уятка калышсын, шылдың болушсун. Мага жамандык каалагандар артына качып, абийири төгүлсүн[+].


5Алар шамал сапырган самандай болушсун, Теңирдин периштеси аларды кууп жиберсин[+].


6Алардын жолу караңгы жана тайгак болсун, Теңирдин периштеси аларды куугунтуктасын[+].


7Анткени алар мага себепсиз ор казышкан, тор жайышкан. Менин айыпсыз жаным үчүн көр казышкан[+].


8Ага күтүлбөгөн өлүм келсин, мага жашыруун жайган торуна өзү түшсүн, торуна өзү түшүп өлсүн[+].


9Ал эми менин жаным Теңир менен кубанат, Анын куткарганына шаттанат[+].


10Менин бүт сөөктөрүм: «Теңир! Күчсүздү күчтүүдөн сактаган, жарды менен жакырды каракчыдан куткарган Сендей ким бар?» – дейт[+].


11Жалган күбөлөр мага каршы чыгышты: мен билбегендерди сурап, суракка алышты.


12Жакшылыгым үчүн алар мага жамандык кылып, жанымды жалгызсыратышты[+].


13Мен алар ооруп жатканда, зумбал кийип, өз жанымды орозо кармап кыйнадым, башымды көтөрбөй, кайра-кайра сыйындым[+].


14Аларга досумдай, бир тууганымдай мамиле кылдым. Энесине аза күткөн адамдай, кайгыга батып, башымды шылкыйтып жүрдүм.


15А мен мүдүрүлүп кеткенде, алар кубанып, топтошо калышты; мени тилдегендер мага каршы чогулушту, мени эмне үчүн токтоосуз кордоп жатышканын билбейм.


16Алар эки жүздүүлөнүп, мени шылдыңдап, тиштерин кычыратышты[+].


17Теңир! Муну качанга чейин карап тура бересиң? Жанымды алардын кыянаттыгынан куткар, жалгыз жанымды арстандардын азуусунан куткар[+].


18Мен Сени чоң жыйында даңктайм, өтө көп элдин ортосунда даңазалайм[+].


19Мага себепсиз кас болуп жүргөндөр мени табалап карап турушпасын, мени айыпсыз жек көргөндөр табалап, бири-бирине көз кысышпасын[+].


20Анткени алар тынчтык жөнүндө сүйлөшүп жатышкан жок, тескерисинче, жерде тынч жашагандарга жамандык кылууну ойлонуштуруп жатышат.


21Мени карап алып: «Ии-и! Ии-и! Өз көзүбүз менен көрүп жатабыз!» – деп табалап жатышат[+].


22Сен муну көрдүң, Теңир, унчукпай койбо. Менден алыстаба, Теңир[+].


23Кудайым, Теңирим, ордуңан тур, мени актоо үчүн, мени коргоо үчүн ойгон![+]


24Мени Өзүңдүн акыйкаттыгың менен акта, Теңирим, Кудайым, алар мени табалашпасын[+].


25Өз ичтеринен: «Ырас болду! Табабыз канды!» – дешпесин. «Биз аны жуттук», – дешпесин[+].


26Башыма кыйынчылык түшкөнүнө табасы канып кубангандар уятка калышсын, шылдың болушсун. Мага менменсингендердин абийири төгүлсүн, уят болушсун.


27Менин акталышымды каалагандар кубанып, салтанат куруп, тынбай: «Өз кулуна тынчтык каалаган Теңир даңазалансын!» – дешсин.


28

#### 35

1


Кудайсыздын мыйзамсыздыгы


Ырчылар тобунун башчысына. Теңирдин кулу Дөөттүн забуру.

.

2Кудайсыздын мыйзамсыздыгын көрүп, ичимен: «Анын көздөрүндө Кудайдан коркуу деген жок», – дедим[+].


3Анткени ал өзүнүн мыйзамсыздыгын жек көргөндөй, аны мойнуна алгысы келгендей түр көрсөтөт.


4Анын оозунан чыккан сөздөр – жалган жана амалкөйлүк. Ал акылына келгиси келбейт, жакшылык кылгысы келбейт.


5Ал төшөгүндө жатып да жамандык ойлойт, жаман ишке барат, мыйзамсыздык кылуудан жийиркенбейт[+].

6


Кудайдын ырайымы

Теңир! Сенин ырайымың асманга чейин жетет, Сенин ишенимдүүлүгүң булуттарга чейин жетет![+]


7Сенин адилеттигиң улуу тоолордой, чечимдериң – түпсүз тереңдик. Адамдарды да, жаныбарларды да сактап турган бир Өзүңсүң, Теңир![+]


8Ырайымың кандай кымбат, Кудайым! Адам баласы Сенин канаттарыңдын далдаасынан баш паанек табат[+].


9Алар Сенин үйүңдөгү майларга тоюшат, аларды Өзүңдүн таттуу сууларыңа кандырасың.


10Анткени өмүрдүн булагы Сенде. Биз Сенин жарыгыңдан жарык көрүп турабыз[+].


11Сени билгендерге Өзүңдүн ырайымыңды, жүрөгү тазаларга Өз адилеттигиңди көрсөтө бер[+].


12Мени текебердин буту тебелебесин, күнөөкөрдүн колуна түшпөйүн.


13

#### 36

1


Адил адам менен мыйзамсыздын үлүшү


Дөөттүн забуру.


Зулумдарга ачууланба, мыйзамсыз иш кылгандарга суктанба[+].


2Анткени алар тез эле чөптөй куурашат, көк чөптөй соолушат[+].


3Теңирге таян, жакшылык кыл, жер үстүндө жаша, чындыкты сакта.


4Теңир менен кубан, ошондо Ал жүрөгүңдөгү каалоолорду ишке ашырат[+].


5Теңирге өз жолуңду тапшыр, Ага таян, ошондо Ал ишке ашырат[+].


6Чындыгыңды жарыктай, адилеттигиңди чак түштө тийген күндөй кылат[+].


7Теңирди унчукпай күт, Андан үмүттөн. Өз жолунда ийгиликке жеткен, арам ойлорун ишке ашырган адамга атаандашпа.


8Ачууңду токтот, кыжырланба. Жамандык кылганга чейин барбаш үчүн, атаандашпа.


9Анткени жамандык кылгандар кырылышат, ал эми Теңирден үмүттөнгөндөр жерди мураска алышат[+].


10Бир аз убакыт өткөндөн кийин кудайсыз жок болот, анын ордун карап, таппай каласың[+].


11Ал эми момундар жерди мураска алышат да, тынч турмушка ыракаттанышат[+].


12Кудайсыз адам адил адамга жамандык издеп, тиштерин кычыратып турат[+].


13Теңир болсо ага күлөт, анткени Ал анын күнү жакын калганын көрүп турат[+].


14Кудайсыздар жарды менен жакырды кулатуу үчүн, түз жолдо бара жаткандарды өлтүрүү үчүн кылычтарын кындан сууруп, жааларын атууга даярдап турушат.


15Алардын кылычы өздөрүнүн жүрөгүнө сайылат, жаалары сынат[+].


16Адил адамдын аз нерсеси кудайсыздардын сансыз байлыгынан артык[+].


17Анткени кудайсыздардын күчү талкаланат, ал эми адил адамдарды Теңир колдойт[+].


18Теңир күнөөсүздөрдүн күндөрүн билет, алардын байлыгы түбөлүк турат[+].


19Алар оор күндөрү уятка калышпайт, ачарчылык күндөрү ток болушат[+].


20Ал эми кудайсыздар өлүшөт, Теңирдин душмандары козунун майындай жок болот, түтүндөй тарап кетет[+].


21Кудайсыз карыз алат, бирок кайрып бербейт, ал эми адил адам ырайым кылат жана берет.


22Анткени Кудайдын батасын алгандар жерди мурастап калышат, ал эми Анын каргышына калгандар кырылып жок болушат.


23Эгерде адамдын жолу Теңирге жакса, Ал аны бекемдейт[+].


24Ал жыгылып бара жатса да, кулабайт, анткени Теңир аны колунан кармап турат[+].


25Мен жаш болгом, эми карыдым, бирок адил адамды Кудай таштап койгонун же анын балдарынын нан сурап жүргөнүн көргөн жокмун[+].


26Адил адам ар күнү боор ооруп, карыз сурагандарга берет, ошондуктан анын укум-тукуму бата алат[+].


27Жамандыктан кач, жакшылык кыл, ошондо түбөлүк жашайсың[+].


28Анткени Теңир чындыкты сүйөт, Өзүнүн ыйыктарын таштабайт. Алар түбөлүк сакталышат, ал эми кудайсыздардын тукуму кырылып жок болот[+].


29Адил адамдар жерди мурастап, анда түбөлүк жашашат.


30Адил адамдын оозунан акылдуу сөздөр чыгат, тили чындыкты сүйлөйт[+].


31Кудайдын мыйзамы анын жүрөгүндө, анын буттары тайыбайт[+].


32Кудайсыз адам адил адамдын артынан аңдып, аны өлтүрүүнүн жолун издейт[+].


33Бирок Теңир адил адамды анын колуна бербейт, ал соттолуп жатканда, анын айыпталуусуна жол бербейт.


34Теңирден үмүт кыл, Анын жолунан чыкпа. Ошондо жерди мурастап калышың үчүн, Ал сени сактап жүрөт. Кудайсыздардын кырылып жатканын өз көзүң менен көрөсүң[+].


35Мен мыйзамсыз, зулум адамды көрдүм, ал тамырын жайган бутактуу дарактай эле.


36Бирок ал өтүп кеткен, эми ал жок. Аны издедим, бирок таппай койдум.


37Күнөөсүз адамды байкап жүр, адил адамды карап жүр, анткени андай адамдын келечеги – тынчтык.


38Ал эми мыйзамсыздардын баары кырылат, кудайсыздардын келечеги ойрон болот[+].


39Адил адамдардын куткарылышы Теңирден, кайгы учурунда Теңир алардын коргоочусу[+].


40

#### 37

1


Азап чеккен адамдын сыйынуусу


Дөөттүн забуру. Эске түшүрүү үчүн.

[+].

2Теңир! Мени каарданып ашкерелебе, ачууланып жазалаба[+].


3Анткени Сенин жебелериң денеме сайылып турат, Сенин менин үстүмдөгү колуң оор болуп жатат[+].


4Сенин каарыңдан денемдин бир да соо жери жок. Күнөөлөрүмдүн айынан сөөктөрүмдө тынчтык жок[+].


5Анткени мыйзамсыз иштерим башымдан ашып, оор жүк сыяктуу мага салмагын салып турат[+].


6Акылсыздыгымдан жараларым ириңдеп, сасып жатат.


7Бүкүрөйүп, таптакыр башымды көтөрө албай калдым, таңдан кечке кайгы тартып жүрөм.


8Анткени ичим толтура илдет, денемдин соо жери жок.


9Алсырап, аябай кыйналып жатам, жүрөгүм сыздагандан кыйкырып жатам.


10Теңир! Менин каалоомдун баары Өзүңө белгилүү, менин онтогонум да Сенден жашыруун эмес.


11Жүрөгүм титиреп жатат, күчүмдү жоготтум, көзүм да тунарып калды.


12Досторум менен санаалаштарым илдетимди көрүп, менден оолактап калышты, жакындарым да алыс турушат[+].


13Мени өлтүргүсү келгендер болсо торлорун жайып жатышат, мага жамандык каалагандар мени өлтүрүү жөнүндө сүйлөшүп жатышат, ар күнү айла-амал ойлоп жатышат.


14Ал эми мен дүлөйгө окшоп эч нерсе укпайм; дудукка окшоп оозумду ачпайм[+].


15Кулагы укпаган, оозунда жообу жок адамга окшоп калдым.


16Анткени мен Сенден үмүттөнөм, Теңир. Сен мага жооп бересиң, Теңирим, Кудайым менин[+].


17«Душмандарым мени көрүп кубанышпасын. Бутум шилтенбей калса, алар мага кыйынсынышат», – дедим.


18Анткени жыгылганы калдым, жаным кыйналып турат.


19Мен өз айыбымды мойнума алам, күнөөм үчүн кайгырып жатам[+].


20Душмандарым болсо жашап жүрүшөт, күч алып жатышат, мени себепсиз эле жек көргөндөр көбөйүп жатат.


21Менин жакшылыгыма жамандык кылгандар да жакшы нерсеге умтулганым үчүн, мага каршы чыгып жатышат[+].


22Теңирим, Кудайым, мени таштаба, менден алыстаба[+].


23

#### 38

1


Азап чеккен адамдын жалынуусу


Ырчылар тобунун башчысы Жедутунга. Дөөттүн забуру.

[+].

2«Тилим менен күнөөгө батпаш үчүн, өз жолдорумду байкап жүрөйүн. Кудайсыз жанымда турганда, оозумду ооздуктайын», – дедим[+].


3Мен дүлөй да, дудук да болдум, жакшылык жөнүндө да ооз ачпас болдум; азабым артты.


4Көөдөнүмдө жүрөгүм жалындап, оюмда от чыкты. Тилим ошондо сүйлөй баштады:[+]


5Айтчы, Теңирим, мен качан өлөм, канча күнүм калды, канча күнүм калганын, канча жашарымды билейин[+].


6Сен мага бир сөөм өмүр бердиң, менин өмүрүм Сенин алдыңда эч нерсе эмес. Чын эле, ар бир адамдын жашоосу курулай убаракерчилик экен[+].


7Чын эле, адам элес сыяктуу жүрөт, бекер түйшүк тартат, дүнүйө жыйнайт, анысы кимге каларын билбейт[+].


8Мен эми эмнени күтмөк элем, Теңир? Менин үмүтүм бир Өзүңдө[+].


9Мени мыйзамсыз иштеримдин баарынан куткар, мени акылсыздарга кордотпо.


10Мен дудук болуп калдым, ооз ачпайм, анткени Сен ушундай кылдың.


11Соккуларыңды токтот, Сенин колуңдун соккусунан мен жок болуп бара жатам[+].


12Сен адамды күнөөсү үчүн жазалап, башына кыйынчылык саласың, анын көркү күбө жегендей күбүлөт. Ар бир адамдын жашоосу – курулай убаракерчилик!


13Менин сыйынуумду ук, Теңир, Менин ыйыма кулак сал. Менин көз жашымды көрүп унчукпай койбо. Анткени мен Сенин жолоочуңмун, өзүмдүн ата-бабаларымдай эле келгинмин[+].


14

#### 39

1


Машайактын тил алчаактыгы жөнүндө пайгамбарчылык


Ырчылар тобунун башчысына. Дөөттүн забуру.

.

2Мен Теңирге бекем ишенгем, ошондуктан Ал мага назар салып, менин зар-муңумду укту.


3Мени туңгуюктан, сормо саздан чыгарып, буттарымды ташка коюп, кадамымды бекемдеди[+].


4Кудайыбызды мактаган жаңы ырды оозума салды. Көп адамдар көрүп коркуп калышат, ошондо Теңирге таянышат[+].


5Теңирди таяныч кылган жана текеберлерге, жалганчыларга кайрылбаган адам бактылуу.


6Теңир, Кудайым, Сен көп иштерди жасадың! Сенин бизге көрсөткөн кереметтериңди, биз жөнүндөгү ниеттериңди ким айтып бүтө алат? Сага ким тең келе алат! Мен мунун баарын жар салып айтар элем, бирок аларга сан жетпейт[+].


7Курмандык менен тартууларды Сен каалаган жоксуң, бирок Сен менин кулагымды ачтың. Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык менен күнөө үчүн чалынуучу курмандыкты талап кылган жоксуң[+].


8Ошондо мен: «Мына, мен бара жатам. Түрмөк китепте мен жөнүндө жазылган.


9Мен Сенин эркиңди аткаргым келет, Кудайым. Сенин мыйзамың менин жүрөгүмдө», – дедим[+].


10Мен Сенин адилеттигиңди улуу жыйында жарыя кылдым. Оозумду тындырган жокмун, муну Сен билесиң, Теңир.


11Сенин адилеттигиңди жүрөгүмө катып алган жокмун, Сенин ишенимдүүлүгүңдү жана куткаруу ишиңди жарыя кылдым, Сенин ырайымың менен чындыгыңды улуу жыйындын алдында жашырбадым.

12


Ырайым кылуусун сурап Кудайга сыйынуу

Сен, Теңир, менден ырайымыңды аяба! Сенин ырайымың менен чындыгың мени дайыма коргоп жүрсүн.


13Анткени мени сансыз кайгы курчап алды, мыйзамсыз иштерим өз башыма тийди, ошондуктан эч нерсени көрө албай жатам. Алар башымдагы чачымдан да көп, менин кайрат-күчүм кетти[+].


14Ырайым кылып, мени куткарып ал, Теңир! Мага жардамга шашыл, Теңир!


15Мени өлтүргүсү келгендердин бардыгы уятка калышсын, шылдың болушсун! Мага жамандык каалагандар артка кайтышсын, күлкү болушсун![+]


16«Ии-ии!» – деп табалагандар өздөрүнүн шылдың болуп калганына үрөйлөрү учсун[+].


17Сени издегендердин баары кубанышсын, Сени менен шаттанышсын. Сенин куткаруу иштериңди сүйгөндөр: «Теңир улуу!» – деп, тынбай жар салышсын.


18

#### 40

1


Кайрымдуу адам бактылуу


Ырчылар тобунун башчысына. Дөөттүн забуру.

.

2Бей-бечараны ойлогон адам бактылуу! Кыйынчылык күнү аны Теңир куткарат[+].


3Теңир аны коргоп, өмүрүн сактап калат. Жер үстүндө ал бактылуу болот. Теңир, Сен аны душмандын колуна салып бербейсиң[+].


4Ал ооруп жатканда, Теңир ага күч берет. Сен аны төшөгүнөн тургузасың, дартынан арылтасың[+].


5«Теңир! Мага ырайым кыл, жанымды сакайт, анткени мен Сенин алдыңда күнөө кылдым», – дедим.


6Душмандарым мен жөнүндө «Ал качан өлөт? Анын ысымы качан өчөт?» деген жаман сөздөрдү айтышат.


7Мени көргөнү келген адам жалган сүйлөйт. Жүрөгүнөн жалганды ойлоп чыгарат да, сыртка чыгары менен элге жаят[+].


8Мени жек көргөндөрдүн бардыгы мага каршы чыгып, өз ара шыбырашып, мага жамандык ойлошот:


9«Ал айыкпас дартка чалдыкты. Ал жыгылды, эми турбайт».


10Атүгүл, мени менен тынчтыкта болгон, мен ишенип жүргөн, менин нанымды жеген адам мага согончогун көтөрдү[*][+].


11Сен болсо, Теңир, мага ырайым кыл, мени тургуз, мен алардын жазасын берем.


12Эгерде душманым мага үстөмдүк кыла албаса, ошондон Сенин мага ырайым кылганыңды билем.


13Мени болсо аман сактап, Өзүңдүн алдыңа түбөлүк тургузасың.


14

#### 41

1


Экинчи китеп


Бөтөн жерге куулуп кеткен адамдын кайгысы жана сооронуусу

[+].

2Ырчылар тобунун башчысына. Корактын уулдарынын үйрөтүүсү.


Бугу тунук суунун башатын эңсегендей, менин жаным да эңсейт Сени, Кудайым![+]


3Менин жаным күчтүү, тирүү Кудайды каалайт: Кудайдын алдына качан барып турам?


4Ар күнү мага: «Сенин Кудайың кана?» – дешкенде, көзүмдүн жашы мен үчүн күнү-түнү нан ордуна болгон[+].


5Ал жөнүндө эстеп, ички сырымды айтып жатам, анткени мен көп эл менен, майрамдап жаткан топ эл менен бирге Кудайды даңктап, Кудайдын үйүнө кубаныч менен кирчү элем[+].


6Жаным, эмнеге чөгүп, эмнеге онтоп жатасың? Кудайга таян, анткени мен Аны – Куткаруучумду, Кудайымды дагы даңктайм[+].


7Жаным кыйналып, мен Сени Иордан жеринен, Хермондон, Митсар тоосунан эстеп жатам[+].


8Сенин шаркыратмаларыңдын үнү менен туңгуюк туңгуюкту чакырат. Сенин бардык сууларың менен толкундарың үстүмдөн өттү.


9Күндүз Теңир Өзүнүн ырайымын көрсөтөт, түн ичинде мен Ага ыр арнаймын, өмүрүмдүн Кудайына сыйынам[+].


10Өзүмдүн коргоочума, Кудайыма айтам: Эмне үчүн мени унуттуң? Эмне үчүн мен душмандарыма кордолуп, кыйналып жүрөм[+]?


11Душмандарым мени шылдыңдап, күн сайын мага: «Кудайың кана?» – деп айтышканда, сөөктөрүмдү сындырып жатышкансыйт.


12

#### 42

1


Бөтөн жерге куулуп кеткен адамдын сыйынуусу

Мага акыйкаттык кыл, Кудайым, кара ниет эл менен болгон ишиме кийлигиш. Мени адилетсиз, амалкөй адамдан куткар[+].


2Анткени Сен мага күч бере турган Кудайсың. Эмнеге Сен мени таштап салдың? Эмне үчүн мен душмандарыма кордолуп, кыйналып жүрөм[+]?


3Өз жарыгың менен чындыгыңды жибер. Алар мени жетектеп, Сенин ыйык тооңо, Сен жашаган жерге алып барышсын[+].


4Ошондо мен Кудайдын курмандык чалынуучу жайына, мага кубаныч, шаттык берген Кудайыма келем, гусли чертип, Сени даңктайм, Кудай, менин Кудайым!


5

#### 43

1


Өз элин коргоосун сурап Кудайга сыйынуу


Ырчылар тобунун башчысына. Корактын уулдарынын үйрөтүүсү.

.

2Кудай, Сенин мурунку заманда, ата-бабаларыбыздын убагында эмне кылганыңды бизге ата-бабаларыбыз айтып беришкен, биз өз кулагыбыз менен укканбыз[+].


3Сен Өз колуң менен элдерди талкаладың, аларды болсо жайгаштырдың. Урууларды талкалап, кууп чыгардың[+].


4Анткени алар жерге өз кылычы менен ээ болушкан жок, аларды өздөрүнүн күчү куткарган жок, тескерисинче, аларды Сенин оң колуң, Сенин күчүң, Сенин жүзүңдүн жарыгы куткарды, анткени Сен аларга ырайым кылдың[+].


5Кудайым, Сен Өзүң менин Падышамсың! Жакыпты куткар[+].


6Биз Сени менен душмандарыбызды сүзөбүз, Сенин ысымың менен бизге каршы чыккандарды тебелейбиз.


7Анткени мен өзүмдүн жаама да таянбайм, мени кылычым да куткарбайт[+].


8Бирок Сен бизди душмандарыбыздан куткарасың, бизди жек көргөндөрдү уят кыласың.


9Кудайды күн сайын мактайбыз, Сенин ысымыңды түбөлүк даңктайбыз.


10Бирок Сен азыр бизди таштап койдуң, уятка калтырдың, биздин аскерлер менен бирге чыкпай жатасың[+].


11Бизди душмандарыбыздан качууга мажбур кылдың, жек көргөндөр бизди талап-тоноп жатышат[+].


12Бизди койлордой кылып жеш үчүн салып бердиң, бизди элдер арасына чачып жибердиң[+].


13Өз элиңди өтө арзан сатып жибердиң, анын баасын көтөргөн жоксуң.


14Бизди коңшуларыбызга шылдың кылдырдың, тегерегибизде жашагандарга күлкү кылдың, кордоттуң[+].


15Сен бизди эл арасында ылакап кылдың, бөтөн элдер баштарын чайкап, бизди күлкү кылышат[+].


16Күн сайын шылдың болом, уялганымдан бетим кызарат.


17Кордоочулар менен ушакчылардын сөздөрүнөн, душмандарым менен өч алуучулардын көздөрүнөн уялганымдан бетим кызарат.


18Ушунун баары башыбызга түштү, бирок биз Сени унуткан жокпуз, Сенин келишимиңди бузган жокпуз.


19Жүрөгүбүз артка бурулган жок, буттарыбыз Сенин жолуңдан чыккан жок.


20Сен бизди чөөлөр жашаган жерде талкалаганда да, бизге өлүм көлөкөсүн түшүргөндө да, биз анткен жокпуз[+].


21Эгерде биз өз Кудайыбыздын ысымын унутуп койсок, колубузду башка кудайга сунсак,


22Кудай бизди ушул үчүн жазалабай коймок беле? Анткени Ал жүрөктөгү сырларды билет[+].


23Сен үчүн бизди күн сайын өлтүрүп жатышат. Биз алар үчүн мууздала турган койлор сыяктуубуз[+].


24Ордуңан тур, Теңир, эмнеге уктап жатасың, ойгон! Бизден биротоло баш тартып кетпе[+].


25Эмне үчүн сен бизден Өз жүзүңдү жашырып жатасың? Эмне үчүн биздин кайгыбызды, эзилгенибизди унутуп жатасың?


26Анткени биздин жаныбыз топурактай тебеленди, ичибиз топуракка жабышып калды.


27

#### 44

1


Падышанын келиши жана Анын Колуктусу жөнүндө


Ырчылар тобунун башчысына. Шошаним күү аспабы менен. Корактын уулдарынын үйрөтүүсү. Сүйүү ыры.

[+].

2Жүрөгүмдөн жакшы сөз төгүлдү. Менин ырым Падыша жөнүндө. Тилим – тез жазуучунун калеми.


3Сен адам баласынын эң сулуусусуң. Сенин оозуңдан ырайым төгүлүп турат, ошондуктан Кудай Сага түбөлүк батасын берген.


4Өз кылычыңды белиңе байла, Кудуреттүүм, даңкың менен, сулуулугуң менен курчан[+].


5Өзүңдүн ушул жасалгаң менен шашыл, чындык, момундук жана адилеттик үчүн Өз арабаңа отур. Ошондо оң колуң Өзүңө кереметтүү иштерди көрсөтөт.


6Сенин жебелериң курч. Элдер Сенин алдыңа жыгылышат. Жебелер Падыша душмандарынын жүрөктөрүн тешип өтөт.


7Кудайым, Сенин тактың түбөлүктүү. Адилеттик таягың – падышачылык бийлигиңдин таягы[+].


8Сен чындыкты сүйүп, мыйзамсыздыкты жек көрдүң, ошондуктан Кудай, Сенин Кудайың, жолдошторуңа караганда Сени кубаныч майы менен көбүрөөк майлаган.


9Бүт кийимиң мирра, алой, касия жыттанат. Пил сөөгүнөн жасалган ак сарайларда лира чертип, Сенин көңүлүңдү ачышат[+].


10Падышалардын кыздары Сенин ардактуу меймандарыңдын арасында. Сенин оң жагыңда Опир алтынынан кийим кийген ханыша турат[+].


11Ук, бийкеч, кара, кулак сал, өз элиңди, атаңдын үйүн унут.


12Падыша сенин сулуулугуңду көргүсү келет, анткени Ал сенин Теңириң, сен да Ага таазим кыл.


13Тирдин кызы да белектери менен, элдин эң байлары да тартуулары менен Сага таазим кылышат.


14Падыша кызынын бүт даңкы өзүнүн ичинде. Кыздын кийимдери чылк алтындан тигилген.


15Түркүн түстүү кийим кийген аны Падышага алып келишет, артынан курбу кыздарын алып келишет[+].


16Аларды кубаныч менен, салтанат менен алып келишет да, Падышанын сарайына киргизишет.


17Сенин ата-бабаларыңдын ордунда уулдарың болот. Аларды Сен бүт жер жүзүнө төрө кылып коёсуң.


18

#### 45

1


Кудай биз менен


Ырчылар тобунун башчысына. Корактын уулдарыныкы. Аламот күү аспабы менен. Ыр.

[+].

2Кудай биздин баш калкалар жайыбыз жана күчүбүз, кыйынчылык учурунда тез жардам берүүчүбүз[+].


3Ошондуктан жер титиресе да, тоолор жылып деңизге чөксө да, биз коркпойбуз.


4Алардын суулары шаркырап ташкындай берсин, алардын толкундарынан тоолор титирей берсин[+].


5Дарыя суулары Кудайдын шаарын, бардыгынан жогору турган Кудайдын ыйык жайын шаттыкка бөлөйт[+].


6Кудай анын ортосунда, ал солк этпейт: Кудай ага таң азандан жардам берет[+].


7Бутпарас элдер чуулдап, падышачылыктар кулай баштады: бардыгынан жогору турган Кудай үн салды эле, жер эрип кетти[+].


8Себайот Теңир биз менен, Жакыптын Кудайы биздин чебибиз.


9Келгиле, Теңирдин иштерин – жер үстүн кандай кыйратканын көргүлө[+].


10Ал жер жүзүндөгү согуштарды токтотту, жааларды талкалады, найзаларды сындырды, арабаларды өрттөп жиберди[+].


11Токтогула, Менин Кудай экенимди таанып билгиле. Мен элдер арасында даңкталам, жер үстүндө даңазаланам.


12

#### 46

1


Кудай – бүт жер жүзүнүн Падышасы


Ырчылар тобунун башчысына. Корактын уулдарыныкы. Забур.

.

2Бардык элдер, кол чапкыла, Кудайды кубанычтуу үн менен чакыргыла![+]


3Анткени кудуреттүү Теңир коркунучтуу, Ал – бүт жер үстүндөгү улуу Падыша[+].


4Бизге элдерди баш ийдирди, урууларды бут алдыбызга жыкты[+].


5Ал бизге мурасты, Өзү сүйгөн Жакыптын сыймыгын, тандап берди.


6Кудай кубанычтуу кыйкырыктардын коштоосунда, Теңир сурнайдын коштоосунда жогору көтөрүлдү.


7Биздин Кудайды мактап ырдагыла, ырдагыла. Биздин Падышаны мактап ырдагыла, ырдагыла.


8Анткени Кудай – бүт жер жүзүнүн Кудайы. Баарыңар түшүнүп ырдагыла[+].


9Кудай элдердин үстүнөн падыша болду; Кудай Өзүнүн ыйык тактысына отурду.


10

#### 47

1


Сион – Кудайдын шаары


Ыр. Забур. Корактын уулдарыныкы.

.

2Теңир биздин Кудайыбыздын шаарында, Өзүнүн ыйык тоосунда улуу, түбөлүк даңктоого татыктуу[+].


3Сион тоосу – эң сонун бийиктик, бүт жер жүзүнүн кубанычы. Анын түндүк тарабында улуу Падышанын шаары жайгашкан[+].


4Кудай анын сарайларында тирек катары белгилүү.


5Падышалардын баары чогулуп, согушка аттанышты[+].


6Бирок алар бул шаарды көргөндө, коркуп кетишти, үрөйлөрү учуп, артка качышты.


7Аларды коркунуч каптады, толгоо тарткан аялдай кыйналышты[+].


8Сен чыгыш шамалы менен Таршыш кемелерин кыйраттың[+].


9Биз Себайот Теңирдин шаарында, биздин Кудайдын шаарында эмнени уксак, азыр ошону көрдүк. Кудай аны түбөлүккө бекемдейт.


10Кудай, биз Сенин ийбадатканаңдын ичинде Сенин ырайымың жөнүндө ойлондук[+].


11Кудай, Сенин ысымың сыяктуу эле даңкың да төгөрөктүн төрт бурчуна жетет. Сенин оң колуң адилеттикке толгон[+].


12Сион тоосу шаттансын, Теңир, туура өкүмдөрүң үчүн Жүйүт кыздары кубанышсын[+].


13Сион тоосун тегеректеп, аны айланып чыккыла. Анын мунараларын санап чыккыла.


14Өз жүрөгүңөрдү анын чептерине бургула. Келечек муунга айтып бериш үчүн, анын үй-жайларын карап чыккыла.


15

#### 48

1


Байлыкка таянгандардын акылсыздыгы


Ырчылар тобунун башчысына. Корактын уулдарыныкы. Забур.

.

2Бардык элдер, муну уккула. Бүт ааламда жашап жаткандар, буга кулак салгыла[+].


3Карапайымдар да, атактуулар да, байлар да, жакырлар да – баарыңар уккула.


4Менин оозум акылдуу сөздөрдү сүйлөйт, жүрөгүмдүн ойлогону – билим.


5Кулагымды накыл сөзгө бурам. Гусли чертип, табышмагымды ачам:[+]


6«Башыма кыйынчылык түшкөн күндөрү, душмандарымдын мыйзамсыздыгы мени курчап алганда, эмне үчүн коркушум керек?»


7Өз күчүнө ишенгендер жана көп байлыгы менен мактангандар![+]


8Адам өз бир тууганын эч куткара албайт, аны куткарып алуу үчүн Кудайга кун төлөй албайт[+].


9-10Алардын жанын куткарып алуу баасы өтө кымбат. Адам түбөлүк жашаш үчүн жана мүрзөнү көрбөш үчүн, эч качан эч кандай кун төлөй албайт.


11Акылдуу адамдар акылсыз адамдар сыяктуу эле өлүп жатышканы, эси жоктор өлүп, дүнүйөлөрүн башкаларга калтырып жатышканы ар бир эле адамга айкын[+].


12Алардын ою боюнча үйлөрү түбөлүк турат, үй-жайлары укумдан-тукумга калат, ошондуктан жерлерин өздөрүнүн ысымдары менен аташат.


13Бирок адамдын атак-даңкы түбөлүктүү эмес, анткени адам өлө турган жаныбарларга эле окшош[+].


14Алардын бул жолу – акылсыздык, аларды жолдогондор болсо алардын ойлорун туура көрүшөт.


15Аларды койлор сыяктуу өлгөндөр жаткан жайга камашат. Аларды өлүм кайтарат, эртең менен адил адамдар алардын үстүнөн бийлик жүргүзүшөт. Алардын күчү жок болот, алардын турагы – мүрзө.


16Бирок Кудай мени кабыл алып, жанымды өлгөндөр жаткан жайдын бийлигинен куткарат[+].


17Адам байый баштаганда, анын үйүнүн атак-даңкы арта баштаганда, коркпо.


18Анткени ал өлүп бара жатканда, эч нерсени ала кетпейт. Атак-даңкы артынан кетпейт[+].


19Ал тирүү кезинде өз жанын кадырлап-кастарласа да, өзүн өзү камсыз кылганы үчүн адамдар аны макташса да,


20ал өзүнүн ата-бабаларынын артынан барат, алар эч убакта жарыкты көрүшпөйт[+].


21

#### 49

1


Кудайды унуткандарга акыл-насаат


Асаптын забуру.


Кудайлардын Кудайы, Теңир, үн салып, күн чыгыштан күн батышка чейин жер жүзүндөгүлөрдүн бардыгын чакырат[+].


2Кудай сулуулуктун туу чокусу болгон Сион тоосунан келет[+].


3Кудайыбыз келе жатат, Ал унчукпай келе жаткан жок: Анын алдында – баарын жалмаган от, тегерегинде – катуу бороон[+].


4Ал Өз элин соттоо үчүн, жогорудан асман менен жерге чакырык салып жатат:[+]


5«Курмандыктын жанында Мени менен келишим түзгөн Менин ыйыктарымды чогулткула».


6Асман Анын чындыгын жар салып жатат, анткени бул Сот – Кудай Өзү[+].


7«Элим, Мени ук, Мен сүйлөйм, Ысрайыл, Мен сага каршы күбөгө өтөм. Мен Кудаймын, сенин Кудайыңмын[+].


8Мен сени курмандыктарың үчүн жемелебейм. Сенин бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарың дайыма Менин алдымда[+].


9Сенин үйүңдөн букачар да албайм, сенин корооңдон теке да албайм.


10Анткени токойдогу жаныбарлардын баары Меники, тоодогу миңдеген мал да Меники[+].


11Тоодогу бардык куштарды билем, талаадагы жаныбарлар Менин алдымда.


12Эгерде Мен ачка болсом да, сага айтмак эмесмин, анткени бүткүл аалам жана анда жашагандардын баары Меники[+].


13Мен букачардын этин жемек белем? Текенин канын ичмек белем?


14Кудайга мактоо курмандыгын алып кел, кудуреттүү Кудайга берген убадаларыңды аткар[+].


15Башыңа кыйынчылык түшкөн күнү Мени чакыр, Мен сени куткарам, сен болсо Мени даңктайсың»[+].


16Күнөөкөргө болсо Кудай мындай дейт: «Эмне үчүн сен Менин мыйзамдарымды жар саласың, осуятымды оозуңа аласың?


17Сен Менин мыйзамдарымды жек көрөсүң, Менин сөздөрүмдү таштап салдың.


18Ууруну көргөндө, ага кошулуп кетесиң, ойноштук кылгандарга кошулуп ойноштук кыласың.


19Оозуңдан жаман сөздөр чыгат, тилиң болсо жалган сөздөрдү куюлуштуруп сүйлөйт[+].


20Отуруп алып бир тууганыңа каршы сүйлөйсүң, өз энеңдин уулун жамандайсың.


21Сен ушундай кылдың, бирок Мен унчуккан жокмун. Өзүң кандай болсоң, Мени да ошондой ойлодуң. Айыбыңды ачып, күнөөңдү өз көзүңө көрсөтөм[+].


22Кудайды унуткандар, мына ушуну түшүнгүлө, болбосо Мен силерди тытып жок кылгым келсе, эч ким куткарбайт[+].


23

#### 50

1


Кудайдан кечирим сурап сыйынуу


Ырчылар тобунун башчысына.

.


2Дөөт Бат-Шебага жакындагандан кийин, ага Натан пайгамбар келгендеги Дөөттүн забуру.

[+].

3Кудайым, мени Өзүңдүн улуу ырайымың боюнча ая, Өзүңдүн улуу кайрымдуулугуң боюнча күнөөлөрүмдү өчүрүп сал[+].


4Күнөөлөрүмдү тазаргыча жууп, кылмышымдан тазала[+].


5Анткени мен күнөөлөрүмдү мойнума алам, кылмышым көз алдымдан кетпейт[+].


6Мен Сага, бир гана Сага каршы күнөө кылдым, Сенин көз алдыңда жаман иш кылдым. Сенин өкүмүң адилет, Сенин сотуң таза[+].


7Мен бойго бүткөндөн тартып эле күнөөкөрмүн, энемден күнөөкөр болуп төрөлгөм[+].


8Сен жүрөктөгү чындыкты сүйөсүң, ички дүйнөмө акыл бердиң.


9Мага иссоп менен кан чач, ошондо таза болом. Мени жуу, ошондо кардан ак болом[+].


10Мага кубаныч менен шаттыктын үнүн угуз, ошондо Сен талкалаган сөөктөрүм сүйүнөт.


11Күнөөлөрүмдөн жүзүңдү бур, менин кылмыштарымдын баарын өчүр.


12Кудайым, таза жүрөк жарат, рухумду жаңыла[+].


13Менден жүзүңдү бурба, менден Өзүңдүн Ыйык Рухуңду алба.


14Мага Өзүңдүн куткаруу кубанычыңды кайтарып бер, бийлиги бар Рухуң менен мени бекемде.


15Мыйзамсыздарга Сенин жолуңду үйрөтөм, ошондо кудайсыздар Сага кайрылышат.


16Кудайым, куткаруучу Кудайым, мени кандан куткар, менин тилим Сенин адилеттигиңди даңазалайт[+].


17Теңир! Менин оозумду ач, ошондо менин оозум Сенин даңкыңды жар салат.


18Анткени Сен курмандыкты каалабайсың, мен аны берер элем. Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты жактырбайсың[+].


19Чын жүрөктөн өкүнүү – Кудай алдында курмандык. Сен өкүнүп, моюн сунган жүрөктү жек көрбөйсүң[+].


20Өз ырайымың менен Сионго ырайым кыл. Иерусалим дубалдарын кайра тургуз[+].


21

#### 51

1


Кудайдын соту жана ырайымы


Ырчылар тобунун башчысына.

.


2Эдомдук Дойек Шабулга келип: «Дөөт Акимелектин үйүнө келди», – деп билдиргенден кийинки Дөөттүн үйрөтүүсү.

[+].

3Зулум адам, эмнеге сен кыянат ишиң менен мактанып жатасың? Кудайдын ырайымы дайыма мени менен.


4Тилиң өлүмдү тилеп жатат, жаман ойлуу, сенин тилиң курч устарадай[+].


5Сен жакшылык кылганга караганда, жамандык кылганды жакшы көрөсүң, чындыкка караганда калп айтканды жакшы көрөсүң.


6Адамды өлтүрө турган ар кандай сөздөрдү, жалган сүйлөгөндү жакшы көрөсүң.


7Ошон үчүн Кудай сени таптакыр кыйратат, сени өзүңдүн турак-жайыңдан, тамырыңды тирүүлөр жашаган жерден сууруп алып ыргытат[+].


8Адил адамдар көрүп коркуп калышат. Сага күлүп, мындай дешет:[+]


9«Мына бул адам Кудайга таянган эмес, тескерисинче, байлыгынын молдугуна таянган, кыянат иштери менен күч алган»[+].


10Мен болсо Кудайдын үйүндөгү көгөрүп турган зайтун дарагындаймын. Кудайдын ырайымына ар дайым таянам[+].


11

#### 52

1


Адамдардын акылсыздыгы жөнүндө


[•]Ырчылар тобунун башчысына. Үйлөмө аспап менен. Дөөттүн үйрөтүүсү.

.

2


Акылсыз өз жүрөгүндө: «Кудай жок», – дейт. Алар бузулуп, жийиркеничтүү кылмыштарды кылышты. Жакшылык кылган бир да адам жок[+].


3Кудайды издеген акылдуу адам барбы же жокпу көрүш үчүн, Кудай асмандан адам баласын карады[+].


4Бардыгы жолдон чыгышты, бардыгы бирдей жараксыз болуп калышты. Жакшылык кылган адам жок, бирөө да жок[+].


5Мыйзамсыз иш кылгандар, менин элимди нандай жегендер, Кудайды чакырбагандар, чын эле, акылына келишпейби[+]?


6Алар коркунуч жок жерде коркушат, анткени Кудай сага каршы чыккандардын сөөктөрүн чачат. Сен аларды уяткарасың, анткени Кудай аларды четке каккан[+].


7

#### 53

1


Душмандардан коргоосун сурап Кудайга сыйынуу


Ырчылар тобунун башчысына. Кыл аспаптар менен.

[+].


2Зуптуктар Шабулга келип: «Дөөт биздин жерде жашынып жатат», – дешкенден кийинки Дөөттүн үйрөтүүсү.

.

3Кудай! Мени Өзүңдүн ысымың үчүн сакта, мага Өзүңдүн күчүң менен өкүм чыгар.


4Кудай! Менин сыйынуумду ук, менин оозуман чыккан сөздөргө кулак сал.


5Анткени жат эл мага каршы чыкты, зулумдар мени өлтүрүүнү каалап жатышат. Алар Кудайдын алдына келүүнү каалашпайт[+].


6Кудай менин жардам берүүчүм. Теңир менин жаныма күч берет.


7Ал менин душмандарымды кыянаттыгы үчүн жазалайт. Аларды Өз чындыгың менен кырып сал[+].


8Мен Сага чын жүрөктөн курмандык чалам. Сенин ысымыңды даңктайм, Теңир, анткени Сенин ысымың жакшы.


9

#### 54

1


Достору сатып кеткен адамдын сыйынуусу


Ырчылар тобунун башчысына. Кыл аспаптар менен. Дөөттүн үйрөтүүсү.

.

2Оо Кудай, менин сыйынуумду ук, менин жалбарган үнүмдү укпай койбо.


3Мени тыңша, мага кулак сал. Кайгыдан кыйналып онтоп жатам,[+]


4душмандын үнүнөн, кудайсыздын кысымынан коркуп жатам. Анткени алар мага каршы мыйзамсыз иштерди жасап жатышат, каарданып, кастык кылып жатышат.


5Жүрөгүм титиреп жатат, мени өлүм коркунучу каптады.


6Мени коркунуч менен калтырак басты, үрөйдү учурган коркунуч каптады.


7Ошондо мен мындай дедим: «Ким мага көгүчкөндүкүндөй канат берет? Мен учуп чыгып, тынч алар элем.


8Алыска учуп кетип, ээн чөлдө жашар элем[+].


9Куюндан, бороондон жашынганга шашылар элем».


10Теңир, аларды талкала, аларды ар кандай тилдерге бөл, анткени мен шаарда болуп жаткан зордук-зомбулукту, чыр-чатакты көрүп жатам[+].


11Алар күн-түн дебей, шаар дубалдарын айланып жүрүшөт. Шаар ичинде – кыянатчылык менен кыйынчылык.


12Анын дал ортосунда – бүлгүн-чапкын. Шаардын көчөлөрүнөн алдамчылык менен эки жүздүүлүк кетпейт.


13Анткени мени шылдыңдап жаткан адам душманым эмес, аны мен көтөрмөкмүн. Мага менменсинип жаткан адам мени жек көргөн адам эмес, андан мен качып кутулмакмын:


14бирок ошол сенсиң, жандай көргөн досум, жакын адамым.


15Сен экөөбүз чын жүрөктөн сырдашчу элек, Кудайдын үйүнө бирге барчу элек[+].


16Алардын түбүнө өлүм жетсин, алар өлгөндөр жаткан жайга тирүүлөй түшсүн, анткени алардын үйүндө, алардын арасында кыянаттык бар[+].


17Ал эми мен Кудайды чакырам, ошондо Теңир мени куткарат.


18Эртең менен да, түштө да, кечинде да жалынып жалбарам, ошондо Ал менин үнүмдү угат.


19Ким менин жанымды мага каршы чыккандардан тынчтык менен куткарат, анткени мага каршылар көп.


20Кылымдардан бери тактыда отурган Кудай угуп, аларды моюн сундурат, анткени аларда эч өзгөрүү жок, алар Кудайдан коркушпайт[+].


21Алар өздөрү менен тынч жашагандарга кол салып, өздөрүнүн келишимин бузушту[+].


22Алардын ооздору майдан да жумшак, бирок жүрөктөрүндө – кастык. Сөздөрү зайтун майынан да жумшак, бирок өздөрү – кындан суурулган кылыч[+].


23Өз түйшүктөрүңдү Теңирге тапшыр, ошондо Ал сени колдойт. Ал адилеттүү адамдын олку-солку болуусуна эч качан жол бербейт[+].


24

#### 55

1


Кудайга таянуу сыйынуусу


Ырчылар тобунун башчысына. Жат элдин арасында үндөбөгөн көгүчкөн жөнүндө. Дөөттүн пелиштиликтер Гатта кармап алганда жазган жазуусу.

[+].

2Ырайым кыл мага, Кудайым! Анткени мени жуткусу келген адам күнүгө мага кол салып, кысымга алып жатат.


3Мени душмандарым жуткусу келип, ар күнү издеп жүрүшөт. Анткени мага каршылар өтө көп, кудуреттүү Теңир!


4Мени коркунуч басканда, Сага таянам.


5Мен Кудайды сөзү үчүн даңктайм. Кудайга таянам, коркпойм. Адам мага эмне кыла алат[+]?


6Ар күнү менин сөздөрүмдү тескери буруп алышат; алар мага каршы жамандык ойлошот:


7топтошуп, бекинип, менин жанымды тузакка түшүрүш үчүн, баскан изимди аңдышат[+].


8Кантип эле алар өздөрүнүн жалган иштери үчүн жазадан кутулуп кетишсин? Кудай, каарың менен бул элдерди талкала.


9Менин жер кезип жүргөн күндөрүм Сенде эсептелүү. Көз жашымды Өз идишиңе куй. Алар Сенин китебиңде жазылган эмеспи[+]?


10Мен Сени чакырганда, душмандарым артына качышат. Кудай мен тарапта экенин ошондон билем.


11Мен Кудайды сөзү үчүн даңктайм, мен Теңирди сөзү үчүн даңктайм.


12Кудайга таянам, коркпойм. Адам мага эмне кыла алат?


13Сага берген убадаларымды аткарам, Кудайым; Сага ыраазычылыгымды билдирем,[+]


14

#### 56

1


Кудайдан жардам сурап сыйынуу


[•]Ырчылар тобунун башчысына. Жок кылба. Дөөттүн Шабулдан үңкүргө качып баргандагы жазуусу.

[+].

2Ырайым кыл мага, Кудайым, ырайым кыл мага, анткени менин жаным Сага таянат, кыйынчылык артта калганга чейин Сенин канатыңа корголой турайын[+].


3Мага ырайым кылуучу Кудайды, бардыгынан жогору турган Кудайды чакырып жатам.


4Ал асмандан жардам жиберип, мени куткарат. Мени жутам деп издеп жүргөндү уятка калтырат. Кудай Өз ырайымын жана чындыгын жиберет[+].


5Менин жаным арстандардын арасында. Мен оозунан жалындаган от чыккандардын арасында, тиштери жебе менен найза болгон, тилдери жалаңдаган кылыч болгон адамдардын арасында жатам[+].


6Кудайым, даңкың асмандан да жогору көтөрүлсүн, Сенин даңкың бүт жер үстүндө болсун!


7Менин бутума тузак даярдап коюшту; жаным кыйналды. Алдыма аң казышты, бирок ага өздөрү түшүп калышты[+].


8Жүрөгүм даяр, Кудайым, жүрөгүм даяр: ырдаймын да даңктаймын[+].


9Ойгон, даңкым, арфа менен гусли, ойгон! Мен эрте турам[+].


10Теңирим, Сени элдердин арасында даңазалайм, Сени уруулар арасында даңктап ырдайм.


11Анткени Сенин ырайымың асманга чейин жетет, Сенин чындыгың булуттарга чейин жетет[+].


12

#### 57

1


Мыйзамсыздарды жазалоосун сурап Кудайга сыйынуу


Ырчылар тобунун башчысына. Жок кылба. Дөөттүн жазуусу.

[+].

2Чыны менен эле, чындыкты айтып жатасыңарбы, силер, соттор; адилет соттоп жатасыңарбы, адам уулдары?


3Жүрөгүңөрдө мыйзамсыздык кылып жатасыңар, жерде колуңар менен кылган кыянат иштерди таразага коюп жатасыңар.


4Кудайсыздар төрөлгөндөн баштап эле түз жолдон чыгышат, энесинин курсагынан чыккандан тартып эле жалган айтып адашышат[+].


5Алардын уусу жыландын уусундай, кулагын жаап алган керең, уулуу жыландын уусундай[+].


6Ал арбоочунун сөздөрүн, эң эле мыкты арбоочунун арбоосун да укпайт.


7Кудай! Алардын оозундагы тиштерин талкала, арстандардын жаактарын сындыр, Теңир![+]


8Алар агын суудай агып жок болушсун, алар сынган жебелерге окшоп калышсын.


9Үлүлдөй болуп бараткан жеринен жок болушсун, бойдон түшкөн баладай, күндү көрбөй калышсын[+].


10Казаныңар күйүп жаткан тикенектин табын сезгенче, анын күйбөгөнүн да, күйгөнүн да куюн учуруп кетсин.


11Кудайдын алардан өч алганын көргөндө, адил адам кубанат, буттарын кудайсыздардын канына жууйт[+].


12

#### 58

1


Куткаруусун сурап Кудайга сыйынуу


Ырчылар тобунун башчысына. Жок кылба. Шабул Дөөттү өлтүрүү үчүн, үйүн кароолго алган учурдагы Дөөттүн жазуусу.

[+].

2Оо Кудай! Мени душмандарымдан куткар, мага каршы чыккандардан корго![+]


3Мени мыйзамсыз иш кылгандардан куткар, канкорлордон сакта.


4Анткени, мына, алар мени өлтүргүсү келип аңдып жүрүшөт, зулумдар мага каршы топтолуп жатышат. Бул менин кылмышым үчүн эмес, менин күнөөм үчүн эмес, Теңир[+].


5Мен күнөөсүз болсом деле топтошуп, куралданып жатышат. Мага жардам берүүгө кел, назарыңды сал.


6Сен, Теңир, Себайот Кудайсың, Ысрайылдын Кудайысың, бардык элдерди жазалоого аттан, мыйзамсыз иш кылган кудайсыздардын бирин да аяба.


7Кечинде алар кайрадан келишет, иттердей улуп, шаарды тегеренип жүрүшөт[+].


8Мына, алар оозу менен жаман сөздөрдү кусуп жатышат, алардын оозунда кылычтары бар. Алар: «Ким укмак эле?» – деп ойлошот.


9Бирок Сен, Теңир, аларды күлкү кыласың, ал элдердин баарын уят кыласың[+].


10Алардын күчү бар, бирок мен Өзүңө чуркайм, анткени Кудай менин тирегим[+].


11Мага ырайым көрсөткөн Кудай мени алдыман тосуп чыгат. Кудай мени душмандарымды коркпой карагыдай кылат[+].


12Элим унутуп калбашы үчүн, аларды өлтүрбө. Аларды Өз күчүң менен таркатып жибер, аларды кулат, Теңир, биздин калканыбыз[+].


13Алар тилдеринин күнөөсү үчүн, ооздорунан чыккан сөздөрү үчүн, өздөрүнүн текебердиги менен берген анты үчүн, айткан калпы үчүн колго түшүшсүн[+].


14Каарың менен чачып жибер, аларды чачып жибер, алар жок болушсун. Кудай Жакыптын үстүнөн бийлик жүргүзөрүн төгөрөктүн төрт бурчу билсин.


15Алар кечинде кайрылып келип, иттердей улуп, шаарды тегеренип жүрүшсүн[+].


16Тамак издеп тентип жүрүшсүн, түндөрдү ачка өткөрүшсүн.


17Мен болсо Сенин кудуретиңди мактап ырдайм, Сенин ырайымыңды таң азандан жар салам, анткени башыма кыйынчылык түшкөн күнү Сен мага тирек, баш калкалар жай болдуң[+].


18

#### 59

1


Ысрайылды куткаруусун сурап Кудайга сыйынуу


[•]Ырчылар тобунун башчысына. Шушан-Эдут күү аспабы менен. Үйрөнүү үчүн Дөөттүн жазуусу.

[+].


2Дөөттүн месопотамиялык Сирия жана собалык Сирия менен согушкандагы, Жойап кайрылып келе жатып, Туздуу өрөөндө он эки миң эдомдукту кыйраткандагы жазуусу.

[+].

3Оо Кудай! Сен бизди четке кактың, бизди талкаладың, бизге каардандың. Эми бизди кайра тургуз[+].


4Сен жерди титиретип, жарака кетирдиң. Анын бузулган жерлерин айыктыр, анткени ал титиреп жатат.


5Сен Өз элиңдин башынан оор күндөрдү өткөрүүсүнө жол бердиң, бизди баш айланта турган шарабыңа тойгуздуң[+].


6Кудайдан корккондорго тууңду бер, алар аны чындык үчүн көтөрсүн.


7Сенин жакшы көргөндөрүң куткарылсын. Мени Өзүңдүн оң колуң менен куткар, мени ук.


8Кудай Өзүнүн ыйык жайында мындай деди: «Жеңишке жетем, Шекемди бөлөм, Сукот өрөөнүн өлчөйм[+].


9Гилат да, Менаше да Меники, Эпрайым – Менин башымдагы туулга, Жүйүт Менин бийлик таягым.


10Маап Менин жууна турган чылапчыным. Эдомго өтүгүмдү сунам. Пелишти жерин жеңип, салтанат менен чыгам!»


11Ким мени бекем чептүү шаарга киргизет? Ким мени Эдомго жеткирет?


12Кудайым, Сен бизди таштап койдуңбу? Кудайым, биздин аскерлер менен согушка чыкпайсыңбы?


13Бизге кысталышта жардам бер, анткени адамдын жардамы – курулай убаракерчилик[+].


14

#### 60

1


Кудайдан күч-кубат сурап сыйынуу


Ырчылар тобунун башчысына. Кыл аспап менен. Дөөттүкү.

.

2Кудай, менин зар-муңума кулак сал, сыйынуумду ук.


3Жүрөгүм кайгыга чөгүп жаткандыктан, мен Сени жердин түбүнөн чакырып жатам. Мени өзүм чыга албай турган аскага чыгар.


4Анткени Сен менин баш калкалар жайымсың, Сен менин душмандан коргогон бекем мунарамсың[+].


5Мен Сенин үйүңдө түбөлүк жашайын, Сенин канатыңдын астында тынч алайын[+].


6Анткени Сен, Кудайым, менин убадаларымды уккансың, Сенин ысымыңдан корккондорго үлүш бергенсиң.


7Падышанын күндөрүнө күн кош, анын жылдарын муундан муунга улант[+].


8Ал Кудайдын алдында түбөлүк болсун. Аны Өзүңдүн ырайымың жана чындыгың менен сакта.


9

#### 61

1


Кудайга таянуу


Жедутундуку боюнча. Ырчылар тобунун башчысына. Дөөттүн забуру.

[+].

2Менин жаным Кудайдан гана тынчтык табат. Мени Ал гана куткарат.


3Бир гана Ал менин чебим, куткаруучум, тирегим, ошондуктан мен жыгылбайм[+].


4Качанкыга чейин жалгыз адамды куугунтуктай бересиңер? Баарыңар урайын деп калган дубалга, кыйшайып калган тосмого окшоп жерге кулайсыңар.


5Алар аны тактыдан кулатууну ойлоп, жалаа жабышты. Алар оозу менен бата беришет, бирок жүрөгүндө каргашат[+].


6Жаным, Кудайдан гана тынчтык тап! Анткени мен бир гана Андан үмүт кылам.


7Бир гана Ал менин чебим, куткаруучум, тирегим, ошондуктан мен жыгылбайм.


8Менин куткарылуум да, даңкым да Кудай. Менин бекем чебим да, баш калкалар жайым да Кудай.


9Адамдар! Ар убакта Кудайдан үмүттөнгүлө. Жүрөгүңөрдөгүнү Анын алдына төккүлө, анткени Кудай биздин баш калкалар жайыбыз.


10Адам уулдары – болгону, жел; атактуу адамдар – закым. Эгерде аларды таразага тартса, баары биригип желден жеңил[+].


11Талоончулукка таянбагыла, уурдап алганыңар менен менменсинбегиле. Байлыгыңар көбөйгөн сайын, жүрөгүңөр байлыкка байланбасын[+].


12Кудай мага бир жолу айтты, мен эки нерсени: күч Кудайда экенин,[+]


13

#### 62

1


Кудай менен сүйлөшүүнү эңсөө


Дөөттүн Жүйүт чөлүндө жүргөндөгү забуру.

[+].

2Кудай! Сен менин Кудайымсың, Сени таң сүргөндөн баштап эле издей баштайм. Менин жаным Сени эңсейт, какшыган, суусуз ээн жерде денем Сени көксөйт[+].


3Сенин күчүң менен даңкыңды көрүү үчүн, мен Сени ыйык жайда карадым.


4Анткени өмүргө караганда Сенин ырайымың артык, оозум Сени даңктайт[+].


5Сени өмүрүм өткөнчө ушинтип мактайм. Сенин ысымың үчүн колумду жогору көтөрөм[+].


6Төшөгүмдө жатып Сени эстегенде, түн ичинде Сен жөнүндө ойлогондо,


7менин жаным майга жана зайтун майына тойгонсуп, оозум Сени кубанычтуу үн менен даңктайт[+].


8Анткени Сен менин жардам берүүчүмсүң, мен Сенин канатыңдын далдасында шаттанам[+].


9Жаным Сага байланды. Сенин оң колуң мени колдоп турат.


10Ал эми мени өлтүргүсү келгендер өлгөндөр жаткан жайга түшүшөт[+].


11Аларды кылычтап өлтүрүшөт, алар чөөлөргө жем болушат.


12

#### 63

1


Жашыруун душмандардан куткаруусун сурап Кудайга сыйынуу


Ырчылар тобунун башчысына. Дөөттүн забуру.

.

2Кудай, сыйынуумду ук, өмүрүмдү душмандын коркутуусунан сакта![+]


3Мени бузукулардын арам ойлорунан, зулумдардын козголоңунан жашыр[+].


4Алар тилдерин кылычтай курчутуп, заар сөздөрүн жебедей тартып турушат[+].


5Күнөөсүздү жашыруун атып өлтүрүшөт, аны күтүлбөгөн жерден атышат, коркуп да коюшпайт[+].


6Алар арам ойлорун ишке ашыруу үчүн бекем турушат, жашыруун тузак салууну кеңешишет. «Ким көрмөк эле?» – дешет[+].


7Жалган нерселерди ойлоп таап, талдоо артынан талдоо жүргүзүп, атүгүл, адамдын ички дүйнөсүнө чейин, жүрөгүнүн түпкүрүнө чейин изилдешет.


8Бирок Кудай аларды жебе менен кыйратат. Алар күтүлбөгөн жерден өлүшөт[+].


9Алар өздөрүнүн тили менен өздөрүн кыйратышат. Аларды көргөндөрдүн баары качып кетишет[+].


10Адамдардын баары коркуп, Кудайдын иштерин жарыя кылышат, бул Анын иши экенин түшүнүшөт.


11

#### 64

1


Асман менен жерден алган белектер үчүн Кудайга ыраазычылык билдирүү


Ырчылар тобунун башчысына. Ырдоо үчүн Дөөттүн забуру.

.

2Кудайым, Сиондогу даңк Сага таандык, Иерусалимде Сага убада беришет[+].


3Сен сыйынууну угасың, ар бир адам Сага чуркайт[+].


4Мыйзамсыз иштер мени кыйнап жатат. Кылмыштарыбызды Сен Өзүң тазалайсың[+].


5Сен тандап алган, Өзүңдүн корооңдо жашашы үчүн Өзүңө жакындаткан адам бактылуу. Биз Сенин үйүңдүн, Сенин ыйык ийбадатканаңдын баталарына тоёбуз[+].


6Адилет сотто коркунучтуу болгон Кудай, бизге кулак сал. Биздин Куткаруучубуз, төгөрөктүн төрт бурчунун, алыскы деңиздегилердин таянычы Сенсиң[+].


7Өз күчү менен тоолорду тургузган, кудурет менен курчанган,


8деңиздердин шоокумун, алардын толкундарын, элдердин козголоңдорун токтоткон Сенсиң![+]


9Сенин жышаандарыңдан бүт жер жүзүндө жашагандар коркушат. Эртең менен да, кечинде да Өзүң даңкталасың.


10Жерге түшүп, анын суусунун кандырасың, аны мол түшүмгө байытасың. Сенин дарыяларың сууларга толгон, жерден дан бересиң, анткени жерди ошондой кылып жараткансың[+].


11Анын бороздорун кандырасың, өңгүл-дөңгүл жерлерин түздөйсүң, жамгыр суусу менен жибитесиң, өсүмдүктөрүнө батаңды бересиң.


12Жылды берекеңе бөлөйсүң, Сен баскан жерлерден май төгүлүп турат.


13Чөлдөрүңөн май төгүлөт, адырлар кубанычка бөлөнүшөт[+].


14

#### 65

1


Кудайга ыраазычылык билдирүү жана Аны даңктоо


Ырчылар тобунун башчысына. Ыр. Забур.


Бүт жер жүзү, Кудайды даңазала![+]


2Анын ысымын даңктап ырда, Аны даңкта, макта.


3Кудайга: «Сенин иштериң кандай коркунучтуу! Сенин күчүң зор, ошондуктан Сага душмандарың багынат», – дегиле[+].


4Бүт жер жүзү Сага таазим кылып, Сени мактап ырдасын, Сенин ысымыңды даңктап ырдасын[+].


5Келгиле, Кудайдын иштерин көргүлө, Анын адам баласына кылган иштери коркунучтуу[+].


6Ал деңизди кургактыкка айлантты. Дарыядан жөө өтүштү. Ошол жерде биз Аны менен кубанганбыз[+].


7Ал Өз кудурети менен түбөлүк бийлик жүргүзөт. Анын көздөрү элдерди карап турат, козголоңчулар көтөрүлүшпөсүн.


8Элдер, биздин Кудайды даңктагыла, Анын даңкын жар салгыла.


9Ал биздин өмүрүбүздү сактап калды, бутубуздун тайышына жол берген жок.


10Кудай, Сен бизди сынадың, бизди күмүштү эриткендей эриттиң[+].


11Сен бизге тузак тарттың, башыбызга алаамат түшүрдүң[+].


12Адамдарды башыбызга чыгардың. Биз отко да, сууга да кирдик, анан Сен бизди азаттыкка алып чыктың[+].


13Мен Сенин үйүңө бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктар менен кирип, Сага берген убадаларымды аткарам[+].


14Алар менин башыма кыйынчылык түшкөндө, өз оозумдан чыккан, аларды мен өз тилим менен айткам.


15Кочкорлордун майларын өрттөп, мен Сага бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык чалам, өгүздөр менен текелерди курмандыкка чалам.


16Кудайдан корккондор, баарыңар келип уккула, Ал менин жаным үчүн эмне кылгандыгын силерге жарыя кылам[+].


17Мен Аны өз оозум менен чакыргам, Аны өз тилим менен мактагам.


18Эгерде мен жүрөгүмдөн мыйзамсыздыкты көргөн болсом, анда Теңир мени укмак эмес[+].


19Бирок Кудай укту, менин жалынган үнүмө кулак салды.


20

#### 66

1


Бардык элдер үчүн сыйынуу


Ырчылар тобунун башчысына. Кыл аспаптар менен. Забур. Ыр.

.

2Кудай! Бизге ырайымдуу бол, бизге батаңды бер, бизди Өз жүзүң менен жарык кыл[+].


3Бүт жер жүзү Сенин жолуңду таанып билсин, бардык элдер Сенин куткарууңду көрүшсүн[+].


4Кудайым, Сени элдер даңктасын, Сени бардык элдер даңктасын!


5Уруулар кубанып шаттансын! Анткени Сен элдерди адилет соттоп, бүт жер жүзүндөгү элдерди башкарасың[+].


6Кудайым, Сени элдер даңктасын, Сени бардык элдер даңктасын!


7Жер өз жемишин берди: Кудай, биздин Кудай, бизге батасын берсин[+].


8

#### 67

1


Жеңиш ыры


Ырчылар тобунун башчысына. Дөөттүн забуру. Ыр.

.

2Кудай ордунан турсун, Анын душмандары чабылып-чачылсын, Аны жек көргөндөр Анын жүзүнөн качсын![+]


3Аларды түтүн тарагандай тарат. Кудайсыздар Сенин жүзүңөн отто эриген момдой эрип жок болушсун[+].


4Ал эми адил адамдар Кудай алдында шаттыкка бөлөнүшсүн, жеңишке жетип кубанышсын[+].


5Биздин Кудайга ырдагыла, Анын ысымын мактап ырдагыла, асмандан салтанат менен Келе Жатканды даңктагыла! Анын ысымы: Жахаба. Анын алдында шаттангыла![+]


6Өзүнүн ыйык жайындагы Кудай – жетимдердин Атасы, жесирлердин коргоочусу[+].


7Кудай жалгыздарды үйгө киргизет, туткундарды кишенден бошотот, ал эми баш ийбегендер ысык чөлдө калат[+].


8Кудайым! Сен Өз элиңдин алдына чыкканда, Сен чөлдө салтанат менен бара жатканда,[+]


9жер титиреген, ал тургай, Сенин жүзүңдөн асман эриген, мына бул Синай тоосу да Ысрайыл Кудайы болгон Сенин жүзүңдөн эриген[+].


10Оо Кудай, Сен Өз мурасыңа жамгырды мол жаадыргансың, ал жумуштан алсыраганда, Өзүң күч берип тургансың.


11Сенин элиң ал жерде жашаган. Кудайым, Сен Өз ырайымың менен жардыга керектүүсүн берип тургансың.


12Теңир сөз айтат, аны көп адамдар жар салат.


13Кошуундардын падышалары качып бара жатышат, ал эми үйдө отурган аял олжону бөлүп жатат[+].


14Өз үлүшүңөргө тийген жерлерге отурукташып, канаты күмүш, жүндөрү таза алтын көгүчкөнгө окшоп калдыңар.


15Кудуреттүү Кудай бул жерге падышаларды чачып жибергенде, жер Салмон тоолорундагы кардай агарды[+].


16Кудайдын тоосу – Башан тоосу! Бийик тоо – Башан тоосу!


17Бийик тоолор, Кудай Өзү жашагысы келген, Теңир Өзү түбөлүк жашай турган тоого эмне үчүн көз артып жатасыңар[+]?


18Кудайдын арабалары миң-миңдеп саналат, сан жеткис. Теңир алардын арасында, Синайдагы ыйык жайда[+].


19Сен бийиктикке чыктың, туткундоону туткундадың, адамдардын арасында тартууларды алдың. Кудай-Теңирге каршы чыккандар да Ага табынышат[+].


20Ар күнү Теңир даңкталсын. Кудай биздин башыбызга кыйынчылык салат, бирок кайра эле Өзү куткарат[+].


21Кудай биз үчүн – куткаруучу Кудай, өлүм күчтөрү бардыгын кармап туруучу Теңирдин бийлигинде.


22Бирок Кудай Өз душмандарынын башын талкалайт, мыйзамсыз иш кылууну адат кылып алган адамдардын чачтуу төбөсүн талкалайт[+].


23Теңир мындай деди: «Мен аларды Башан тоосунан кайра алып келем, деңиз түбүнөн кайра чыгарып алам[+].


24Сен бутуңду душмандарыңдын канына маласың, иттериң алардын канын жалашат»[+].


25Кудайым, алар Сенин салтанат менен келе жатканыңды, алар менин Кудайымдын, Падышамдын ыйык жайга салтанат менен келе жатканын көрүшкөн.


26Алды жакта ырдагандар, арт жакта ар кандай аспап черткендер, ал эми ортодо кыздар дап кагып келе жатышты:


27«Ысрайыл уруусунан тарагандар, жыйындарда Кудай-Теңирди даңктагыла!»


28Ал жерде кенже Бенжемин – алардын төрөсү. Жүйүт төрөлөрү, Забулун төрөлөрү, Напталы төрөлөрү – алардын өкүмдарлары[+].


29Сенин Кудайың сага күч берди. Кудайым, Сен биз үчүн эмне кылсаң, ошону бекемде![+]


30Сенин Иерусалимдеги ийбадатканаң үчүн падышалар Сага тартууларды алып келишет.


31Камыштын арасында жашаган жырткычты, элдин букачарларынын арасында куйма күмүштөрү менен мактанган өгүздөрдү баш ийдир. Согушту каалаган элдерди чачыратып жибер[+].


32Мисирден мырзалар келишет. Эфиопия колдорун Кудайга созот[+].


33Жердеги падышачылыктар! Кудайга ырдагыла, Теңирди даңктап ырдагыла[+].


34Асмандын асманында кылымдан кылымга салтанат менен жүргөн Кудайды даңктагыла! Мына, Ал Өз үнүн катуу чыгарып жатат[+].


35Кудайды даңктагыла! Анын улуулугу Ысрайылдын үстүндө, Анын кудуреттүүлүгү булуттардын үстүндө.


36

#### 68

1


Кайгыга батканда, Кудайдан жардам сурап сыйынуу


Ырчылар тобунун башчысына. Шошаним күү аспабы менен. Дөөттүн забуру.

[+].

2Кудай, мени куткар, анткени суулар менин жаныма чейин жетти[+].


3Мен терең сазга батып калдым, бут коёрго жер жок. Суунун терең жерине кирдим, суунун шар агымы мени аласалдырып бара жатат[+].


4Жардам сурагандан чарчадым, тамагым да кургап калды, Кудайымды күтө берип, көзүм талыды[+].


5Мени себепсиз эле жек көргөндөр башымдагы чачымдан көп. Мени адилетсиз куугунтукка алган душмандарым күчөп кетти, мен алардын эч нерсесин тартып албасам да беришим керек экен[+].


6Оо Кудай! Сен менин акылсыздыгымды билесиң, менин күнөөм Сенден жашыруун эмес.


7Теңирим, Себайот Кудай, Сенден үмүт кылгандардын баары мен үчүн уят болушпасын. Ысрайыл Кудайы, Сени издегендер мен үчүн шылдың болушпасын.


8Анткени мен Сен үчүн жаманатты болуп жатам, бетиме көө жаап жатышат[+].


9Өз бир туугандарыма жат киши болуп калдым, өз энемдин балдарына бөтөн болуп калдым[+].


10Анткени Сенин үйүңө болгон кызганыч мени жеп жатат, Сага тил тийгизгендердин суук тили мага тийип жатат[+].


11Мен ыйлап орозо кармадым. Ушул үчүн да мени жамандап тилдешет.


12Кийим ордуна зумбал кийсем, алар мени лакап кылып алышты.


13Дарбаза жанында отургандар мени кеп кылып жатышат, шарап ичип отургандар мени ырга кошуп ырдап жатышат.


14Бирок, Теңирим, мен Сага сыйынам. Кудайым, мени жакшы убакта Өзүңдүн эбегейсиз ырайымың менен, куткаруучу чындыгың менен ук!


15Чөгүп кетпейин, мени сормо саздан сууруп чык. Жек көргөндөрдөн жана терең суулардан кутулайын[+].


16Мени суу ташкыны агызып кетпесин, суунун ирими мени жутуп албасын, үстүмдөгү туңгуюк өзүнүн оозун жаап салбасын.


17Мага кулак сал, Теңирим, анткени Сенин ырайымың жакшы. Өзүңдүн улуу ырайымың менен мага назар сал[+].


18Өз кулуңдан жүзүңдү жашырба, анткени мен кайгыга малындым. Мага кечиктирбей жооп бер.


19Жаныма жакын кел, жанымды куткар. Мени душмандарым үчүн куткар.


20Менин шылдың болгонумду, уят болгонумду, жаманатты болгонумду билесиң. Душмандарымдын баары Сага белгилүү.


21Шылдың сөздөрү жүрөгүмдү оорутту, алсырап калдым. Бирөө кайгыма ортоктош болор бекен деп күттүм, бирок андай болбоду; сооротуучуларды күттүм, бирок таба албадым.


22Тамакка өт кошуп беришти, суусаганымда, ачуу ичимдик ичиришти[+].


23Дасторкону өздөрүнө тор болсун, тынч өткөргөн тойлору өздөрүнө тузак болсун[+].


24Алардын көздөрү караңгылап көрбөй калсын, алардын белин түбөлүккө алсырат[+].


25Аларга каарыңды төк, аларды каарыңдын жалыны каптасын.


26Үйлөрү аңгырап бош калсын, чатырларында эч ким жашабасын[+].


27Анткени Сен жарадар кылганды алар да куугунтукка алышат. Сен жаралагандардын азаптарын арбытып жатышат.


28Алардын күнөөсүнө күнөө кош, Сен аларды актаба[+].


29Алар тирүүлөрдүн китебинен өчүрүлсүн, алардын аты адил адамдардын аттары менен бирге жазылбасын[+].


30Мен болсо жардымын, азап тартып жатам, Кудайым, Сен мага жардам берип бекемде[+].


31Мен өз Кудайымдын ысымын даңктап ырдайм, Аны даңазалайм.


32Бул өгүзгө караганда, мүйүздүү жана туяктуу букачарга караганда Теңирге көбүрөөк жагат[+].


33Муну запкы тарткандар көрүп кубанышат. Кудайды издегендердин жүрөктөрү жанданат.


34Анткени Теңир жакырларды угат, Өз туткундарын жек көрбөйт.


35Аны асман менен жер, деңиз жана анда жашагандардын бардыгы даңктасын[+].


36Анткени Кудай Сион тоосун куткарат, Жүйүт шаарларын кайра тургузат, ошондо алар ал жерлерге отурукташышат, ал жерлерди ээлеп алышат[+].


37

#### 69

1


Душмандардан куткаруусун сурап Кудайга сыйынуу


[•]Ырчылар тобунун башчысына. Дөөттүн забуру. Эске түшүрүү үчүн.

[+].

2


Кудайым, мени куткарууга шашыл; Теңирим, мага жардамга шашыл!


3Мени өлтүргүсү келгендер шылдың болушсун, уятка калышсын! Мага жамандык каалагандар артка качып, күлкү болушсун![+]


4Мени: «Ии-и! Ии-и!» – деп табалагандар уят болуп, мени кордогону үчүн артка кайтышсын[+].


5Сени издегендер, куткарууңду сүйгөндөр кубанып, шаттанып: «Кудай улуу!» – деп, дайыма айтышсын.


6

#### 70

1


Карыганда коргоосун сурап Кудайга сыйынуу

[•]Мен Сага таянам, Теңирим, түбөлүккө уятка калбайм.


2Мени Өз адилеттигиң менен куткар, мени бошот. Мага кулак сал, мени куткарып кал[+].


3Мен ар дайым жашына ала турган бекем чеп бол. Мени куткарууну Өзүң буйругансың, анткени Сен менин аска-зоомсуң, коргонор сепилимсиң[+].


4Оо Кудай, мени кудайсыздын, мыйзамсыздын, тоноочунун колунан куткар[+].


5Анткени Сен менин үмүтүмсүң, Теңирим, Кудайым, жаш кезимден бери Сен менин таянычымсың![+]


6Энемдин курсагында жатканымда эле Сага таянчумун. Мени энемдин курсагынан Өзүң чыгардың. Сени тынбай даңктайм[+].


7Көпчүлүк үчүн мен таң калтырарлык жан болдум, бирок Сен менин бекем үмүтүмсүң.


8Сенин улуулугуңду ар күнү даңазалап ырдаш үчүн, оозум мактоо ырларына толсун[+].


9Картайганымда, менден баш тартпа, алдан-күчтөн тайыганымда, мени таштап салба.


10Анткени душмандарым мага каршы сүйлөшүшөт, мени өлтүргүсү келип аңдып тургандар өз ара кеңешип жатышат[+].


11«Кудай аны таштап салды, артынан түшүп кармап алгыла, анткени анын куткаруучусу жок», – дешет[+].


12Кудай! Менден алыстаба. Кудай! Мага тезирээк жардам бер.


13Мага душман болгондор уятка калып жок болушсун. Мага жамандык издегендер шылдың болуп, абийири төгүлсүн[+].


14Мен болсо ар дайым Сенден үмүттөнөм, Сени кайра-кайра даңктай берем.


15Менин оозум ар күнү Сенин чындыгыңды, Сенин улуу иштериңди жарыя кылат, мен аларды санай албайм[+].


16Теңирдин кудурети жөнүндө ойго батам. Сенин чындыгыңды, бир гана Сенин чындыгыңды эске салам.


17Оо Кудай! Мени жаш кезимден бери үйрөтүп келе жатасың, азыркыга чейин Сенин кереметтериңди жарыя кылып келе жатам.


18Кудайым, мени карыганымда да, чачым агарганда да калтырба. Сенин күчүңдү ушул тукумга, Сенин кудуретиңди келе жаткан тукумга жарыя кылганча, мени таштаба.


19Оо Кудай, адилеттигиң асманга жетет, Сен улуу иштерди жасадың. Оо Кудай, Сага ким тең келе алат[+]?


20Сен менин башыма оор кайгыны көп салдың, бирок кайрадан тирилтип алдың, жердин түбүнөн кайра чыгардың[+].


21Сен мени көтөрүп тургансың, мени сооротуп тургансың.


22Ошондуктан мен Сени, Кудайым, Сенин чындыгыңды арфа чертип даңктайм. Гусли менен Сени мактап ырдайм, оо Ысрайылдын ыйык Кудайы![+]


23Сен жөнүндө ырдап жатканда, оозум да, Өзүң куткарып алган жаным да кубанат.


24

#### 71

1


Падыша жөнүндө сыйынуу


Сулайманга.


Оо Кудай! Падышага Өзүңдүн калыстыгыңды, падышанын уулуна Өз адилеттигиңди бер[+].


2Ал Сенин элиңди, жакырларыңды сотто адилет соттосун[+].


3Адамдарга тоолор тынчтык, адырлар чындык алып келсин.


4Ал элдин жакырларын туура соттосун, кедейлердин балдарын сактасын, зулумдарды тыйсын[+].


5Күн менен ай турганда, муундан муунга Кудайдан коркушсун[+].


6Ал чабылган шалбаага жааган жамгырдай жаасын, жер сугарган тамчылардай тамсын[+].


7Анын күндөрүндө адил адам гүлдөйт, асмандагы ай жок болгончо, тынчтык өкүм сүрүп турат[+].


8Ал деңизден деңизге чейинки жерди жана дарыядан[*] жердин акырына чейинки аймактарды ээлейт[+].


9Анын алдына чөл эли жыгылып таазим кылат, анын душмандары топурак жалашат[+].


10Таршыш менен аралдардын падышалары ага алым беришет. Аравия жана Шеба падышалары тартууларды алып келишет[+].


11Ага бардык падышалар таазим кылышат, бардык элдер кызмат кылышат[+].


12Анткени ал жардам сурап кыйкырып жаткан жакырды жана жардам берүүчүсү жок эзилгенди куткарат[+].


13Кедей менен жакырга ырайым кылат, байкуш кедейлердин жанын куткарат.


14Алардын жанын кара ниеттерден, зордук-зомбулуктан куткарат, анын көз алдында алардын каны кымбатка турат[+].


15Ал жашайт, ага Аравиянын алтындарын берип турушат, ал үчүн тынымсыз сыйынып турушат, ага ар күнү бата берип турушат[+].


16Жерде да, тоодо да түшүм мол болот. Анын жемиштери Лебанон токоюндай шуудурайт, шаарларда эл жердеги чөптөй көбөйөт[+].


17Анын ысымы түбөлүккө сакталат. Асмандагы күн жок болгончо, анын ысымы муундан муунга айтыла берет. Ал аркылуу элдер бата алышат. Бардык элдер ага алкыш айтышат[+].


18Кудай-Теңир, Ысрайылдын Кудайы, кереметтерди жасаган жалгыз Өзү даңктала берсин![+]


19Анын даңктуу ысымы даңкталсын, бүт жер жүзү Анын даңкына толсун. Оомийин, оомийин![+]


20

#### 72

1


Үчүнчү китеп


Кудайсыздардын убактылуу жыргал турмушу


Асаптын забуру.


Кудай Ысрайылга, жүрөгү тазаларга кандай ырайымдуу![+]


2Менин бутум тайгаланып кете жаздады, таманым тайып кете жаздады.


3Анткени кудайсыздардын жыргал турмушун көрүп, акылсыздарга суктандым[+].


4Анткени алар өмүрүнүн аягына чейин азап тартышпайт, күч-кубаттуу.


5Алар башка адамдардай мээнет кылышпайт, башка адамдардай кыйынчылык көрүшпөйт.


6Ошондуктан алар текебердикти шурудай тагынып, зулумдукту кийимдей кийип алышкан.


7Семирип көздөрүн май басып калган, алардын жүрөгү ар кандай ойлорго толгон.


8Алар бардыгын кордошот, жалган ушак таратышат, менменсинип сүйлөшөт.


9Алардын ооздору асманга каршы сүйлөйт, тилдери жер үстүндө басып жүрөт.


10Ошондуктан Анын эли да аларды ээрчип, чөйчөк толо суу ичишет.


11Алар: «Кудай кантип билмек эле? Бардыгынан жогору турган Кудай баарын билеби?» – дешет[+].


12Ушул кудайсыздар бул дүйнөдө жыргап, байлыктарын көбөйтүп жатышат.


13Анда мен жүрөгүмдү бекер эле тазаладымбы? Колумду айыпсыздыгым менен бекер эле жуудумбу[+]?


14Күн сайын өзүмдү бекер эле жараладымбы, күнүгө эртең менен өзүмдү бекер эле ашкереледимби?


15Бирок: «Мен ушундай ойлойм», – десем, анда Сенин уулдарыңдын тукумунун алдында күнөөкөр болмокмун.


16Муну кандай түшүнсө болот деп ойлодум,


17бирок бул мага Кудайдын ыйык жайына киргенге чейин жана алардын акыр аягын түшүнгөнгө чейин кыйын көрүндү[+].


18Сен аларды тайгак жолго койгонсуң, акыры түпсүз туңгуюкка кулатасың[+].


19Алар күтүлбөгөн жерден бүлгүнгө учурап, коркунучтардан өлүп жок болушту!


20Теңирим, Сен аларды түш көрүп жатып ойгонгондой кылып ойготосуң, ой-максаттарын талкалайсың.


21Жүрөгүм күйүп, ичим кайнап-бышып жатканда,


22мен акылсыз элем, түшүнчү эмес элем; сенин алдыңда мал сыяктуу элем[+].


23Бирок мен ар дайым Сени мененмин. Сен мени оң колумдан кармап турасың.


24Сен мени Өз кеңешиң менен жетектеп турасың, анан мени даңкың менен кабыл аласың.


25Асманда мага Сенден башка ким керек? Жерде да мага Сенден башка эч нерсенин кереги жок[+].


26Денем да, жүрөгүм да алсырады, бирок жүрөгүмдүн жөлөгү, түбөлүк үлүшүм – Кудай[+].


27Анткени Сенден алыстагандар өлүп жатышат; Өзүңдөн баш тарткандардын баарын Сен жок кылып жатасың.


28

#### 73

1


Элди куткаруусун сурап Кудайга сыйынуу


Асаптын үйрөтүүсү.


Кудайым, эмнеге бизден биротоло баш тарттың? Эмнеге Өз жайытыңдагы койлорго каарың кайнады[+]?


2Эзелтен бери Өзүңө алган, Өзүңө энчи кылып сатып алган элиңди, Өзүң жашаган Сион тоосун эсте![+]


3Түбөлүк урандыларды аралап өт: душман ыйык жайдагы бардык нерселерди талкалады.


4Ыйык чогулуш өтчү жерде душмандарың чуу салып жүрүшөт. Биздин белгилерибиздин ордуна өз белгилерин коюп алышкан[+].


5Алар өздөрүн дарактардын чырмалышкан бутактарына балта көтөргөндөрдөй көрсөтүштү.


6Азыр да Сенин үйүңдөгү оюм-чийимдерди балталар менен, балкалар менен бир заматта кыйратышты[+].


7Алар Өзүңдүн ыйык жайыңды өрттөп жиберишти; Өзүңдүн ысымың турган үйдү таптакыр булгашты.


8Алар жүрөктөрүндө: «Буларды таптакыр талкалайбыз», – деп, Кудайдын жердеги ыйык жайларын бүт бойдон өрттөштү[+].


9Биз өзүбүздүн белгилерибизди көрбөй калдык, пайгамбарларыбыз да жок, арабызда бул канча убакытка созуларын билген киши да жок[+].


10Кудай, Сага качанга чейин акарат келтире берет? Душман Сенин ысымыңа дайыма эле тил тийгизе береби?


11Эмне үчүн Өзүңдүн колуңду, Өзүңдүн оң колуңду тартып алдың? Аларды Өзүңдүн жүрөгүңдөн сууруп алып, арабыздан жок кыл[+].


12Кудайым, жер ортосуна куткарылуу алып келген кылымдардан берки Падышам![+]


13Өз күчүң менен деңизди бөлдүң, суудагы жыландардын баштарын талкаладың[+].


14Сен лебийатандын башын талкалап, чөлдөгү адамдарга тамак кылып бердиң.


15Булак чыгарып, өзөндөрдү агыздың, шаркырап аккан дарыяларды соолуттуң[+].


16Күн да Сеники, түн да Сеники. Айды, жылдыздарды жана күндү Сен жараттың[+].


17Жердин чек араларын бөлдүң, кыш менен жайды жараттың[+].


18Ошондуктан эстегин: душман Теңирге тил тийгизип, акылсыз адамдар Сенин ысымыңды жек көрүп жатышат.


19Өз көгүчкөнүңдүн жанын жырткычтарга салып бербе, бечара элиңди таптакыр унутуп койбо[+].


20Өз келишимиңди кара, анткени жердеги караңгы жерлердин баары зордук-зомбулук жайына толуп кетти[+].


21Эзилген адам шылдың болуп кайтып келбесин, кедей менен жакыр Сенин ысымыңды даңктасын.


22Оо Кудай, ордуңдан туруп, Өз ишиңди корго, акылсыз адамдын Сени күн сайын шылдыңдаганын эсте.


23

#### 74

1


Кудай – Сот


Ырчылар тобунун башчысына. Жок кылба. Асаптын забуру. Ыр.

[+].

2Сени даңктайбыз, Кудай, Сени даңктайбыз, анткени Сенин ысымың бизге жакын экенин Өзүң көрсөткөн кереметтер айгинелеп турат.


3«Убакытты тандап алгандан кийин, Мен адилет сот жүргүзөм[+].


4Жер титиреп жатат, анын үстүндө жашагандар да титиреп жатышат. Мен анын түркүктөрүн бекитем»[+].


5Акылсыздарга: «Акылсыздык кылбагыла», кудайсыздарга: «Мүйүзүңөрдү көтөрбөгүлө», – дейм.


6«Мүйүзүңөрдү бийик көтөрбөгүлө, тоң моюндук кылып сүйлөбөгүлө», – дейм.


7Анткени жардам батыштан да, чыгыштан да, чөлдөн да келбейт.


8Бирок Кудай Өзү Сот: бирин басат, экинчисин көтөрөт[+].


9Анткени чөйчөк Кудайдын колунда, анын ичинде ар кандай ачыткыга толгон шарап көбүрүп-жабырып турат, Ал ушул чөйчөктөн куюп жатат. Жада калса, анын ачыткысын жер жүзүндөгү бардык кудайсыздар калтырбай ичишет[+].


10Мен болсо Жакыптын Кудайын түбөлүккө жар салам, мактап ырдайм.


11

#### 75

1


Кудай – Жеңүүчү


Ырчылар тобунун башчысына. Кыл аспаптар менен. Асаптын забуру. Ыр.

.

2Кудай Жүйүт аймагында белгилүү, Ысрайылда Анын ысымы улуу.


3Анын үйү Шалемде, жашаган жайы Сион тоосунда[+].


4Ал жерде Кудай жаанын жебелерин, калканды, кылычты, согуш куралдарын талкалады[+].


5Сен даңктуусуң, жырткыч тоолордон[*] да күчтүүсүң.


6Эр жүрөктөр да жем болушту, түбөлүк уйкуга кетишти, күчтүү аскерлер да күчтөрүн жоготушту[+].


7Оо, Жакыптын Кудайы, Сенин каарыңдан ат да, араба да түбөлүк уйкуга кетти[+].


8Сен өтө коркунучтуусуң. Сен каарданганда, ким туруштук бере алат[+]?


9Асмандан өкүмүңдү жарыялаганда, жер коркконунан тынчып калды.


10Анткени Кудай жердеги эзилгендердин баарын куткаруу үчүн, сот жүргүзүү үчүн ордунан турду.


11Ошондо адамдардын каардануусу Сени даңктоого айланат, калган каарды да Өзүң тыясың.


12Кудай-Теңирге убадаларыңарды бергиле, аларды аткаргыла! Анын тегерегинде тургандар коркунучтуу Кудайга тартууларын алып келишсин[+].


13

#### 76

1


Кайгыга батканда сооротуусун сурап Кудайга сыйынуу


Ырчылар тобунун башчысына. Жедутундуку боюнча. Асаптын забуру.

[+].

2Үнүм Кудайга жетсин, жардам сурап кайрылам; үнүм Кудайга жетсин, Ал мени угат.


3Башыма кыйынчылык түшкөн күнү Теңирди издейм; түн ичинде сунулган колум түшпөйт; жаным тынчтангысы келбейт[+].


4Кудайды ойлоп титиреп жатам. Ойлоно берип, рухум алсырап бара жатат.


5Сен мага кирпик кактырбайсың, кыйналдым, сүйлөөгө дарманым жок.


6Байыркы күндөр жөнүндө, өтүп кеткен жылдар жөнүндө ойлоном[+].


7Түнкүсүн ырларымды эстейм, жүрөгүм менен сырдашам, рухум менин алдыма суроо коёт:


8Чын эле, Теңир биротоло баш тарттыбы, мындан ары ырайым кылбайбы?


9Чын эле, Анын ырайымы биротоло токтодубу, Анын убада сөзү укумдан-тукумга жетпей үзүлдүбү?


10Чын эле, Кудай ырайым кылганды унуттубу? Чын эле, Ал ачуусу менен Өзүнүн боорукерлигин токтотуп койдубу?


11Мен дагы: «Бардыгынан жогору турган Кудайдын оң колунун өзгөргөнү – менин кайгым», – дедим.


12Теңирдин иштерин эске салам. Сенин мурунку кереметтериңди эске салам[+].


13Сенин бардык иштериң жөнүндө ой жүгүртөм, Сенин улуу иштериң жөнүндө ойлоном.


14Кудай! Сенин жолуң ыйык. Биздин улуу Кудайдай Кудай барбы[+]?


15Сен укмуштарды жараткан Кудайсың. Өз кудуретиңди элдердин арасында айкын көрсөттүң.


16Сен Өзүңдүн кудуреттүү күчүң менен Өз элиңди, Жакып менен Жусуптун уулдарын куткардың.


17Кудайым, Сени суулар көрүштү, Сени суулар көрүп коркушту, туңгуюктар титирешти[+].


18Булуттар сууларын төгүп, асмандан күн күркүрөдү, Сенин жебелериң учту[+].


19Сенин добулуңдун үнү бүт асманга жаңырды, чагылган ааламды жарык кылды, жер солкулдап титиреди[+].


20Сенин жолуң деңизде жатат, Сенин чыйырың чоң сууларда жатат, Сенин изиңди эч ким таппайт[+].


21

#### 77

1


Кудай жана Анын эли


Асаптын үйрөтүүсү.


Элим, менин мыйзамымды ук, менин оозумдан чыккан сөздөргө кулак сал.


2Менин оозумдан накыл сөздөр чыгат, өткөн заманда болгон окуяларды айтып берем[+].


3Уккандарыбызды, билгендерибизди, ата-бабаларыбыздын бизге айтып бергендерин баяндайм[+].


4Буларды балдарыбыздан жашырбайбыз, келе жаткан муунга Теңирдин даңкын, күчүн, көрсөткөн кереметтерин жарыя кылам[+].


5Ал Жакып үчүн мыйзам чыгарып, Ысрайыл үчүн мыйзам жазган, ошол мыйзамдарды биздин ата-бабаларыбызга балдарына айтып берүүнү осуят кылган[+].


6Аларды келе жаткан муун, төрөлө турган балдар билиши үчүн, убагы келгенде алар да өз балдарына айтып бериши үчүн,[+]


7Кудайдан үмүт кылышы үчүн, Анын иштерин унутпашы үчүн, Анын осуяттарын сакташы үчүн,


8өздөрүнүн ата-бабаларындай, жүрөктөрү өзгөрбөгөн, руху менен Кудайга берилбеген, баш ийбес, кежир муун болбошу үчүн осуят кылган[+].


9Куралданган, жаа тарткан Эпрайым уулдары согуш болуп жаткан күнү артка качышты.


10Алар Кудайдын осуятын сакташкан жок, Анын мыйзамы боюнча жашоодон баш тартышты.


11Анын иштерин жана өздөрүнө көрсөткөн кереметтерин унутушту[+].


12Кудай алардын ата-бабаларынын көз алдында Мисир жеринде, Соан талаасында кереметтерди көрсөттү[+].


13Деңизди жара бөлүп, аларды ошол аркылуу өткөрдү, сууну дубалдай тургузду[+].


14Күндүз аларды булут менен, түнкүсүн от жарыгы менен алып жүрдү[+].


15Түпсүздүктөн суу чыгарып бергендей, чөлдө ташты жарып, алардын суусунун кандырды[+].


16Аскадан суу чыгарды, суу дарыядай акты.


17Бирок алар Анын алдында күнөө кыла беришти, чөлдө бардыгынан жогору турган Кудайды каарданта беришти.


18Өз жүрөктөрүндө Кудайды сынап, өздөрү каалаган тамакты талап кылышты[+].


19Кудайга каршы сүйлөп: «Чөлдө Кудай дасторкон даярдап бере алмак беле?» – дешти.


20Бирок ал ташты урганда, суу чыгып ага баштады. «Кудай нан бере алмак беле? Ал Өз элине эт бышырып бере алмак беле?» – дешти.


21Муну Теңир угуп, катуу каарданды. Жакыпка каршы от жалындап күйдү, Кудайдын каары Ысрайылга каршы бет алды[+].


22Анткени алар Кудайга ишенишкен жок, Анын куткарарына ишенишкен жок.


23Ал асмандагы булуттарга буйрук берип, асман эшиктерин ачты[+].


24Алардын үстүнө асмандан манна жаадырды, аларга асман нанын берди[+].


25Адамдар периштелердин нанын жешти, Кудай аларга тамакты тоюшунча берди.


26Асмандан чыгыш шамалын козгоду, Өз күчү менен түштүк шамалын жиберди.


27Аларга этти топурактай жаадырды, канаттууларды деңиз кумундай жаадырды[+].


28Аларды кошуундарынын арасына, үйлөрүнүн жанына жаадырды.


29Алар жеп, аябай тоюшту. Аларга каалаганын берди[+].


30Бирок алардын каалоосу кана электе эле, алар тамактарын жута электе эле,


31аларга каршы Кудайдын каары келип, алардын бараандууларын өлтүрдү, Ысрайылдын жигиттерин сулатты[+].


32Бирок алар ушунун баарын көрүп турушса да, күнөө кыла беришти, Анын кереметтерине ишенишкен жок[+].


33Ошол үчүн Кудай алардын жашоо күндөрүн түйшүктүү кылып, жашоо жылдарын дүрбөлөңгө түшүрдү[+].


34Кудай аларды өлтүрө баштаганда, алар Кудайды издей башташты; Кудайга кайрылып, таң азандан Кудайга жалынышты.


35Кудай өздөрүнүн баш калкалар жайы экенин, бардыгынан жогору турган Кудай өздөрүнүн Куткаруучусу экенин ошондо эстешти[+].


36Ооздору менен Ага кошомат кылышты, тилдери менен Анын алдында калп айтып жатышты[+].


37Жүрөктөрү болсо Анын алдында таза эмес эле, алар Анын осуятына берилишкен эмес[+].


38Бирок Ал ырайымдуулук кылып, алардын күнөөлөрүн кечирди, аларды кырып салган жок. Көп жолу каарын кайт кылды, көп жолу Өзүнүн бүт жаалын козгогон жок[+].


39Кудай алардын кетсе кайрылып келбей турган адам экенин, жел экенин эске алды[+].


40Алар чөлдө Аны канча жолу каардантышты! Эч ким жашабаган жерде Аны канча жолу ачуулантышты![+]


41Кудайды кайрадан сынашты, Ысрайылдын Ыйыгына акарат келтиришти.


42Алар Анын куткарган колун, Анын эзүүдөн куткарган күнүн унутушту.


43Анын Мисирде жасаган кереметтерин жана Соан талаасындагы ажайыптарын унутушту[+].


44Алар суу иче албай калышы үчүн, Кудай алардын дарыялары менен өзөндөрүн канга айландырды[+].


45Аларды чактырыш үчүн курт-кумурскаларды, өлтүрүш үчүн курбакаларды каптатты[+].


46Алардын өстүргөн өсүмдүктөрүн кырк аяктарга, алардын эмгегин чегирткелерге жем кылды[+].


47Алардын жүзүмдөрүн мөндүр менен, тыт жыгачтарын муз менен талкалады[+].


48Алардын бодо малын добул менен, майда малын чагылган менен кырды[+].


49Аларга Өзүнүн каарынын жалынын, ачуусун, жаалын жана алааматын каптатып, кыйратуучу периштелерди жөнөттү[+].


50Өзүнүн каарын кандыруунун жолун тапты, алардын жанын өлүмдөн сактаган жок, малдарына жугуштуу оору каптатты.


51Мисирдеги бардык тун балдарды, Хам чатырларындагы бардык күч башаттарын өлтүрдү[+].


52Анан Өз элин койлордой алып жөнөдү, аларды чөлдө койлордой алып жүрдү[+].


53Аларды коопсуз алып жүрдү, алар коркушкан жок, алардын душмандарын болсо деңиз басып калды[+].


54Аларды Өзүнүн ыйык жерине, Өзүнүн оң колу менен ээлеп алган ушул тоого алып келди[+].


55Алардын алдынан элдерди кууп жиберип, алардын жерин аларга мурас кылып бөлүп берди, Ысрайыл урууларын алардын үйлөрүнө киргизди[+].


56Бирок алар бардыгынан жогору турган Кудайды дагы сынашты, капалантышты, Анын мыйзамдарын сакташкан жок[+].


57Ата-бабаларына окшоп туруксуз, ишенимсиз болушту, кайып кеткен жебедей артка кетишти[+].


58Өздөрүнүн бийик жерлери менен Аны каардантышты, таш буркандары менен Анын кызганычын козгошту[+].


59Кудай муну угуп, катуу каарданды, Ысрайылга аябай ачууланды.


60Кудай Шилодо турган үйүн, адамдар арасында Өзү жашаган жыйын чатырын таштап кетти[+].


61Өзүнүн чебин туткунга, Өзүнүн даңкын душмандардын колуна салып берди.


62Өз элин кылыч мизине салып берди, Өз мурасына ачууланды[+].


63Элдин жигиттерин от жалмады, анын кыздарына арнап нике ырларын ырдабай калышты.


64Ыйык кызмат кылуучулары кылычтан өлүп жатышты, жесирлери ыйлабай калышты[+].


65Бирок Теңир уйкудан ойгонгонсуп, шараптан соолуга албай жаткан алптай болуп, ордунан туруп келди да,[+]


66анын душмандарын артка качырды, түбөлүккө уятка калтырды.


67Жусуптун чатырын четке какты, Эпрайым уруусун тандап алган жок.


68Тескерисинче, Жүйүт уруусун жана Өзү сүйгөн Сион тоосун тандап алды[+].


69Өзүнүн ыйык жайын асмандай бийик кылып курду, жердей кылып түбөлүккө тургузду.


70Өз кулу Дөөттү кой короодон тандап алды, аны алып чыкты[+].


71Аны саан малдан бөлүп алып, Өз эли Жакыпты, Өз мурасы Ысрайылды кайтаруу үчүн алып келди[+].


72

#### 78

1


Ысрайылды куткаруусун сурап Кудайга сыйынуу


Асаптын забуру.


Кудай! Бутпарастар Сенин мурасыңа келишти. Сенин ыйык ийбадатканаңды булгашты, Иерусалимди урандыга айландырышты[+].


2Сенин кулдарыңдын өлүктөрүн асмандагы куштарга жем кылышты, Сенин ыйыктарыңдын денелерин жырткычтарга жем кылышты[+].


3Алардын кандарын Иерусалимдин тегерегинде суудай агызышты, аларды көмөр киши болгон жок[+].


4Биз өз коңшуларыбызга күлкү болдук, тегерегибиздегилерге шылдың, күлкү болдук[+].


5Теңир, качанга чейин ачуулана бересиң, ачууң качанга чейин от болуп күйө берет[+]?


6Өз каарыңды Сени билбеген элдерге, Сенин ысымыңды чакырбаган падышачылыктарга төк[+].


7Анткени алар Жакыпты жутушту, анын үйүн кыйратышты[+].


8Ата-бабаларыбыздын күнөөлөрү үчүн бизди жазалаба, бизге кечиктирбей ырайым кыл, анткени биз аябай алсырап калдык[+].


9Кудай, биздин Куткаруучубуз, Өз ысымың даңкталышы үчүн, бизге жардам бер, бизди куткар, Өз ысымың үчүн биздин күнөөлөрүбүздү кечир[+].


10Бутпарастар: «Булардын Кудайы кайда?» – деп айтышпасын. Кулдарыңдын төгүлгөн каны үчүн биздин көзүбүзчө өч алганың бутпарастар арасында белгилүү болсун[+].


11Сага туткундун онтогон үнү жетсин. Өлүмгө кыйылгандарды Өзүңдүн кудуретиң менен куткар[+].


12Теңирим, Сага акарат келтиришкени үчүн, биздин коңшуларыбызды жети эсе жазала[+].


13

#### 79

1


Ысрайылды калыбына келтирүүсүн сурап Кудайга сыйынуу


Ырчылар тобунун башчысына. Шошаним-Эдут күү аспабы менен. Асаптын забуру.

[+].

2Ысрайылдын Кайтаруучусу, кулак сал! Жусупту койдой кайтарып жүргөн, керуптардын үстүндө отурган Өзүңдү көрсөт[+].


3Эпрайымдын, Бенжеминдин жана Менашенин алдында Өз күчүңдү көрсөт, бизди куткарууга кел[+].


4Кудай! Бизди кайра калыбыбызга келтир. Сенин жүзүң жаркырасын, ошондо биз куткарылабыз![+]


5Теңир, Себайот Кудай! Качанга чейин Өз элиңдин сыйынууларына каардана бересиң[+]?


6Сен аларды нандын ордуна көз жашка тойгуздуң, аларды көп өлчөмдөгү көз жашка тойгуздуң[+].


7Сен бизди коңшуларыбызга сөз кылып койдуң, бизди душмандарыбыз кордоп жатышат.


8Себайот Кудай! Бизди кайра калыбыбызга келтир. Сенин жүзүң жаркырасын, ошондо биз куткарылабыз![+]


9Мисирден жүзүм сабагын көчүрүп келдиң, элдерди кууп чыгып, аны отургуздуң[+].


10Жүзүм үчүн орун тазалап, анын тамырларын бек орноттуң, ал бүт жерге жайылды.


11Тоолор анын көлөкөсүндө калды, анын бутактары Кудайдын кедр жыгачындай жайылды.


12Жүзүм өзүнүн бутактарын деңизге чейин жайды, жаш бутактары дарыяга жетти[+].


13Эмне үчүн Сен анын дубалдарын ураттың? Жолдо өтүп бара жаткандардын баары жүзүмдөн үзүп жатышат[+].


14Токойдогу камандар түбүн казып, талаадагы жырткычтар талап жеп жатышат.


15Себайот Кудай! Бизге кайрылып кел, бизди асмандан кара, бизди көр, бул жүзүмзарга кел[+].


16Өзүңдүн оң колуң отургузганды, Өзүң үчүн өстүргөн жаш бутактарды сакта.


17Ал өрттөнүп, кыйылып бүткөн. Алар Өзүңдүн каарыңдан өлүп жатышат[+].


18Сенин колуң Өзүң үчүн бекемдеген адам баласынын үстүндө, Өзүңдүн оң колуң тарапта отурган адамдын үстүндө болсун.


19Ошондо биз Сенден баш тартпайбыз. Бизди тирилт, ошондо биз Сенин ысымыңды чакырабыз.


20

#### 80

1


Майрам күнүндөгү ыр


Ырчылар тобунун башчысына. Гиттит күү аспабы менен. Асаптын забуру.

[+].

2Биздин тирегибиз болгон Кудайга кубаныч менен ырдагыла. Жакыптын Кудайына кубанычтуу үн салгыла!


3Ырдагыла, дапты, мукам үндүү гуслини арфа менен кошо бергиле.


4Ай жаңырганда, белгиленген убакта, биздин майрам күнүбүздө сурнай тарткыла[+].


5Анткени бул – Ысрайыл үчүн мыйзам, Жакыптын Кудайынын буйругу.


6Кудай бул мыйзамды Жусуп Мисир жеринен чыкканда, ага күбө болсун деп бекитти. Жусуп ал жерде өзү билбеген тилди угуп жүргөн[+].


7Теңир мындай деди: «Мен андан оор жүктөрдү алып салдым, анын колдору себеттерден бошоду[+].


8Башыңа кыйынчылык түшкөндө, Мени чакырдың, ошондо Мен сени куткардым. Мен сага добулдун арасынан жооп бердим, сени Мериба суусунун жанында сынадым[+].


9Элим, ук, Мен сага күбөлөндүрөм. Ысрайыл! Оо, сен Мени уксаң кана![+]


10Сенде башка кудай болбосун, бөлөк элдин кудайына сыйынба[+].


11Мен Теңирмин, сени Мисир жеринен алып чыккан Кудайыңмын. Оозуңду чоң ач, Мен аны толтурам».


12Бирок Өз элим Менин үнүмдү укпай койду, Ысрайыл Мага моюн сунбай койду.


13Ошондуктан Мен аларды өздөрүнүн көшөргөн жүрөгүнүн эркине койдум, өздөрү каалаган жол менен жүрө беришсин дедим[+].


14Оо, Өз элим Мени укса кана! Ысрайыл Менин жолдорум менен жүрсө кана![+]


15Анда Мен алардын душмандарын тез эле моюн сундурар элем, колумду аларды куугунтукка алгандарга каршы сунар элем.


16Теңирди жек көргөндөр аларга кошомат кылып турар эле, ал эми алардын жыргал турмушу дайыма улана бермек.


17

#### 81

1


Кудай – эң жогорку Сот


Асаптын забуру.


Кудай кудайлардын арасында турду. Ал кудайлардын арасында Өз өкүмүн билдирди[+].


2«Качанга чейин силер адилетсиз сот жүргүзө бересиңер? Качанга чейин кудайсыздарды жактай бересиңер[+]?


3Жакыр менен жетимге туура өкүм чыгаргыла, эзилгенге жана жардыга адилеттик кылгыла[+].


4Жарды менен жакырды куткаргыла, аларды кудайсыздардын колунан бошоткула[+].


5Алар билишпейт, түшүнүшпөйт, караңгылыкта жүрүшөт. Ошондуктан жердин негизи титиреп жатат[+].


6Мен айттым: “Силер кудайларсыңар, баарыңар бардыгынан жогору турган Кудайдын уулдарысыңар[+].


7Бирок силер бардык адамдардай эле өлөсүңөр, бардык төрөлөрдөй эле кулайсыңар”»[+].


8

#### 82

1


Душмандардан өч алуусун сурап Кудайга сыйынуу


Ыр. Асаптын забуру.

.

2Кудай! Унчукпай тура бербе, сүйлөбөй тура бербе, Кудайым, тынч тура бербе![+]


3Анткени душмандарың чурулдап жатышат, Сени жек көргөндөр баштарын көтөрүштү.


4Сенин элиңе каршы жамандык издеп жатышат, Өзүң сактагандарга каршы кеңешип жатышат[+].


5Алар: «Барып, аларды кырып салалы, Ысрайыл деген ысым мындан кийин эске алынгыс болсун», – деп айтышты[+].


6Өз ара бир добуштан макулдашып, Сага каршы келишим түзүштү:


7эдомдуктар менен ысмайылдыктар, мааптыктар менен агрылыктар,[+]


8Гебал, Амон, Амалык, Пелишти тургундары Тирдин тургундары менен келишим түзүштү[+].


9Ашур эли да аларга кошулду. Алар Лот уулдарына күч беришти[+].


10Мидианга, Сисрага жана Кишон суусунун жээгинде Жабинге кандай кылсаң, аларга да ошондой кыл[+].


11Алар Эйен-Дордо кырылып, жерге төгүлгөн кык болуп калышкан[+].


12Орейип менен Зейепке кандай кылсаң, аларга жана алардын төрөлөрүнө да ошондой кыл; Зебак менен Салмунга кандай кылсаң, алардын башчыларына да ошондой кыл[+].


13Алар: «Кудайдын элин басып алабыз», – дешкен.


14Кудайым! Алар куюн учурган топурактай, шамал учурган самандай болушсун[+].


15От токойду өрттөгөндөй, жалын тоолорду жалмагандай,[+]


16Сен да аларды бороонуң менен куу, куюнуң менен дүрбөлөңгө сал[+].


17Аларды уятка калтыр, алар Сенин ысымыңды издешсин, Теңирим!


18Түбөлүккө уятка калышсын, коркуп калышсын, шылдың болушсун, кырылышсын.


19

#### 83

1


Теңир үйүндө болууну каалоо


Ырчылар тобунун башчысына. Гиттит күү аспабы менен. Корактын уулдарыныкы. Забур.

[+].

2Турак жайларың кандай сонун, Себайот Теңир!


3Теңирдин короосун көксөп, жаным аябай алсырады. Менин жүрөгүм да, денем да тирүү Кудайды даңктап ырдап жатат[+].


4Кудуреттүү Теңирим, Падышам, Кудайым, Сенин курмандык чалынуучу жайыңдын жанынан чымчык да өзүнө жай табат, чабалекей да балапандарын басып чыгарганга уя табат[+].


5Сенин үйүңдө жашагандар бактылуу, алар Сени тынбай мактап турушат[+].


6Күчтү Сенден алган, жүрөгү Сага бурулган адам бактылуу[+].


7Ый өрөөнү менен өтүп бара жатып, алар ал жерден булак ачышат. Жамгыр да ал өрөөнгө батасын төгөт.


8Алардын күчүнө күч кошулуп, Сиондогу Кудайдын алдына келишет.


9Теңир, Себайот Кудай! Менин сыйынуумду ук, Жакыптын Кудайы, мага кулак сал!


10Кудайыбыз, биздин коргоочубуз, бизге назарыңды сал! Өзүңдүн майлаганыңдын жүзүн кара[+].


11Анткени Сенин корооңдо бир күн болуу миң күндөн артык. Мыйзамсыздардын үйүндө жашаганга караганда, Кудайдын үйүнүн улагасында болууну каалайм.


12Анткени Кудай-Теңир – күн жана калкан, Теңир ырайымын төгүп, даңкка бөлөйт. Таза жүргөндөрдү Ал жакшылыктан ажыратпайт[+].


13

#### 84

1


Ысрайылга ырайым кылуусун сурап Кудайга сыйынуу


Ырчылар тобунун башчысына. Корактын уулдарыныкы. Забур.

.

2Теңир! Өз жериңе ырайым кылдың, Жакыпты туткундан бошоттуң.


3Өз элиңдин мыйзамсыз иштерин кечирдиң, анын бүт күнөөлөрүн жаап салдың[+].


4Өз ачууңду тыйдың, катаал каарыңды башка жакка бурдуң[+].


5Бизди кайра калыбыбызга келтир, куткаруучу Кудайыбыз, бизге каарданганыңды токтот.


6Чын эле, Сен бизге түбөлүккө каардана бересиңби, Өзүңдүн каарыңды укумдан-тукумга уланта бересиңби[+]?


7Өз элиңди Өзүң менен кубантыш үчүн, Сен бизди кайрадан тирилтпей коёсуңбу?


8Бизге Өз ырайымыңды көрсөт, Теңирим, бизди куткар.


9Кудай-Теңирдин эмне айтарын угайын. Ал Өз элине, Өзүнүн тандап алгандарына тынчтык берет. Бирок алар кайрадан акылсыздык кылышпаса экен.


10Кудайдын даңкы биздин жерибизде жашашы үчүн, Андан корккондорго Анын куткаруусу ушунчалык жакын!


11Ырайым менен чындык жолугушат, адилеттик менен тынчтык өбүшөт.


12Чындык жерден чыгат, адилеттик асмандан түшөт.


13Теңир береке берет, ошондо жерибиз өз жемишин берет[+].


14

#### 85

1


Кайгыга чөккөн күнү Кудайдан жардам сурап сыйынуу


Дөөттүн забуру.


Теңир, мага кулак сал, мени ук, анткени мен жардымын жана жакырмын[+].


2Жанымды сактап кал, анткени мен Сенин алдыңда коркуп турам. Кудайым, Сага таянган кулуңду куткар.


3Мага ырайым кыл, Теңирим, анткени мен Сени күн сайын чакырам.


4Өз кулуңду кубандыр, анткени мен өзүмдүн жанымды Сенин алдыңа алып келем[+].


5Анткени Сен, Теңирим, ырайымдуусуң жана боорукерсиң, Сени чакыргандардын баарына көп жолу ырайым кыласың[+].


6Менин сыйынуумду ук, Теңир, менин жалынуума кулак сал.


7Кайгыга баткан күнү Сени чакырам, анткени Сен мени угасың[+].


8Кудайлардын арасында Сендей жок, Теңирим, Сенин иштериңдей иш жок[+].


9Сен жараткан элдердин баары Сенин алдыңа келип таазим кылышат, Теңирим, Сенин ысымыңды даңкташат[+].


10Анткени Сен улуусуң, кереметтерди жасайсың, Сен жалгыз Кудайсың[+].


11Сенин чындык жолуңда жүрүшүм үчүн, мени Өз жолуңа сал, Теңирим. Сенин ысымыңдан коркуп турушум үчүн, жүрөгүмдү бекемде[+].


12Сени чын жүрөгүмдөн мактайм, Теңирим, Сенин ысымыңды түбөлүккө даңктайм.


13Анткени Сенин мага көрсөткөн ырайымың чоң. Сен менин жанымды өлгөндөр жаткан жайдын түпкүрүнөн куткарып алдың[+].


14Кудайым! Текеберлер мага каршы чыгышты, козголоңчулар тобу мени өлтүргүсү келип издеп жүрөт. Алар Сени эстерине алышпайт[+].


15Бирок Сен, Теңирим, Кудайым, кайрымдуусуң, ырайымдуусуң, чыдамдуусуң, абдан боорукерсиң, адилеттүүсүң[+].


16Мага назарыңды сал, мага ырайым кыл. Өз кулуңа Өз күчүңдү бер, Өз күңүңдүн уулун куткар[+].


17

#### 86

1


Кудайдын шаарын даңктоо


Корактын уулдарыныкы. Забур. Ыр.

.

2Иерусалимдин негизи ыйык тоолордо.


Теңир Сион дарбазаларын Жакыптын башка бардык шаарларынан жакшы көрөт[+].


3Кудайдын шаары, сен жөнүндө жакшы сөздөр айтылып жатат![+]


4Мени билген Раап менен Бабыл жөнүндө эскерте кетейин. Пелиштиликтер, тирликтер, эфиопиялыктар: «Бул адам ошол шаарда төрөлгөн», – дешет.


5Сион жөнүндө болсо: «Бул шаарда баланча деген киши төрөлгөн, аны Бардыгынан Жогору Турган Өзү бекемдеген», – дешет[+].


6Теңир элдерди каттаганда: «Бул шаарда баланча деген киши төрөлгөн», – деп жазат.


7

#### 87

1


Оор кайгыдан куткаруусун сурап Кудайга сыйынуу


Ыр. Забур. Корактын уулдарыныкы. Ырчылар тобунун башчысына, махалат күү аспабы менен. Эйман Эзрахинин үйрөтүүсү.

[+].

2Теңирим, менин куткаруучу Кудайым! Күндүр-түндүр Сенин алдыңда боздоп ыйлайм[+].


3Менин сыйынуум Сенин алдыңа жетсе экен. Менин жалбаруума кулак сала көр.


4Анткени менин жаным кайгыга батты, өмүрүм өлгөндөр жаткан жайга жакындап калды[+].


5Мен көргө киргендерге окшоп калдым, мен күчү жок адамдай болуп калдым[+].


6Сен унутуп койгон, Сенин колуң таштап койгон, өлүктөр арасына ташталган, табытта жаткан, өлтүрүлгөн адамга окшоп калдым[+].


7Сен мени өлгөндөр жаткан жайга, караңгылыкка, туңгуюкка түшүрдүң[+].


8Менин үстүмдөгү каарың мени кыйнады, Сен мени Өзүңдүн бүт толкундарың менен кыйраттың[+].


9Сен мени жакындарымдан алыстаттың, мени аларга жийиркеничтүү кылдың. Мен туткундамын, чыга албай жатамын[+].


10Көзүм кайгыдан тунарды: күн бою Сени чакырдым, Теңирим, Сага колдорумду сундум.


11Сен өлгөндөргө керемет көрсөтмөк белең? Өлгөндөр туруп, Сени даңкташмак беле[+]?


12Сенин ырайымың мүрзөдө айтылмак беле? Сенин чындыгың чириген жерде айтылмак беле?


13Сенин кереметтериңди караңгылыкта билишмек беле? Сенин чындыгыңды унутулгандардын жеринде билишмек беле[+]?


14Ошондой болсо да, Теңирим, мен Сени чакырам, менин таң заардагы сыйынуум Сени тосуп алат[+].


15Эмне үчүн, Теңир, менин жанымды таштадың? Эмне үчүн менден Өз жүзүңдү жашырасың?


16Мен бактысызмын, жаш чагымдан эле кыйналып келе жатам. Сен берген кыйынчылыктарды көтөрүп жүрүп, алсырап бара жатам.


17Сенин каарың менин үстүмдөн өттү. Сенин үрөйдү учурган коркунучтарың мени кыйратты[+].


18Алар мени ар күнү суудай курчап жатышат; баары чогулуп, мени тегеректеп жатышат[+].


19

#### 88

1


Дөөт менен түзүлгөн келишим


Эйтан Эзрахинин үйрөтүүсү.

[+].

2


Теңирим, Сенин ырайымыңды түбөлүккө ырдайм, чындыгыңды укумдан-тукумга өз оозум менен жар салам[+].


3Мен мындай деп айтам: Сенин ырайымың түбөлүккө негизделген, асманга Өз чындыгыңды орноттуң да, мындай деп айттың:


4«Мен Өзүмдүн тандап алган адамым менен келишим түздүм, Өз кулум Дөөткө ант бердим:


5Сенин тукумуңду түбөлүккө бекемдейм, тактыңды укумдан-тукумга орнотом»[+].


6Теңирим, асман да Сенин кереметтүү иштериңди даңктайт, Сенин чындыгыңды ыйыктардын жыйынында айтат[+].


7Анткени асманда Теңирге тең келер ким бар? Кудайдын уулдарынын арасында Теңирге окшош ким бар[+]?


8Кудай ыйыктардын улуу жыйынында коркунучтуу, Ал Өзүнүн тегерегиндегилердин бардыгына коркунучтуу.


9Теңир, Себайот Кудай! Теңирим, Сендей күчтүү ким бар? Акыйкатың Өзүңдүн тегерегиңде[+].


10Сен деңиздин каарына бийлик кыласың; анын толкундары жогору көтөрүлгөндө, Сен аларды басасың[+].


11Сен Раапты байкуш кылып басынттың, душмандарыңды Өзүңдүн кудуреттүү күчүң менен чачыратып жибердиң[+].


12Асман да, жер да Сеники, ааламды жана андагы бардык нерселерди Сен негиздедиң[+].


13Түндүк менен түштүктү Сен жараттың. Табор менен Хермон Сенин ысымыңды укканда кубанат[+].


14Сенин билегиң күчтүү, Сенин колуң кубаттуу, Сенин оң колуң жогору көтөрүлгөн!


15Адилеттик жана чындык – Өз тактыңдын негизи. Ырайым менен чындык Сенин алдыңда жүрөт[+].


16Сурнай үнүн тааныган эл бактылуу! Алар Сенин жүзүңдүн жарыгы астында жүрүшөт, Теңирим[+].


17Күн сайын Сенин ысымың менен кубанышат, Сенин чындыгың менен жогору көтөрүлүшөт,


18анткени алардын күчү да, даңкы да Сенсиң, Сенин жакшы ниетиң боюнча биздин мүйүзүбүз көккө көтөрүлөт.


19Биздин калканыбыз – Теңирден, биздин падышабыз – Ысрайылдын Ыйыгынан[+].

20


Кудайдын Дөөткө берген убадалары

Бир жолу Сен көрүнүштө Өзүңдүн ыйыгыңа мындай дедиң эле: «Мен эр жүрөккө жардам бердим, эл ичинен тандалганды жогору көтөрдүм[+].


21Мен Өз кулум Дөөттү таптым, аны Өзүмдүн ыйык зайтун майым менен майладым.


22Менин колум аны менен болот, Менин күчүм ага күч берет.


23Душман аны жеңе албайт, мыйзамсыз адам кыса албайт.


24Душмандарын көз алдында талкалайм, аны жек көргөндөрдү кыйратам[+].


25Менин чындыгым да, Менин ырайымым да аны менен, Менин ысымым менен анын мүйүзү көккө көтөрүлөт.


26Анын колун деңизге салам, оң колун дарыяларга салам[+].


27Ал Мени: “Сен менин атамсың, Кудайымсың жана куткаруучу аскамсың”, – деп чакырат[+].


28Мен аны тун уулум кылып, жердеги падышалардан жогору коём[+].


29Ага көрсөткөн Өзүмдүн ырайымымды түбөлүк сактайм, Менин аны менен түзгөн келишимим бузулбайт[+].


30Анын тукуму түбөлүк жашайт, анын тактысы асман жок болгончо турат[+].


31Эгерде анын уулдары Менин мыйзамымды таштап, Менин осуяттарымды сакташпаса,


32Менин мыйзамдарымды бузуп, Менин осуяттарымды аткарышпаса,


33анда Мен аларды өздөрүнүн мыйзамсыздыгы үчүн темир таяк менен жазалайм, аларга өздөрүнүн күнөөлөрү үчүн сокку урам[+].


34Бирок Мен аны Өз ырайымымдан ажыратпайм жана Өз чындыгымды өзгөртпөйм[+].


35Мен Өз келишимимди бузбайм жана оозумдан чыккан сөзүмдү өзгөртпөйм.


36Бир жолу Мен Өзүмдүн ыйыктыгым менен ант бергем: Дөөткө калп айтпайм[+].


37Анын тукуму түбөлүк жашайт, анын тактысы Менин алдымда күн сыяктуу турат.


38Ай сыяктуу кылымдар бою асманда ишенимдүү күбө болуп бекем турат»[+].

39


Жеңилген падышанын ыйы

Бирок азыр Сен Өзүңдүн майланганыңдан баш тартып, аны жек көрүп, ага каарданып жатасың[+].


40Өз кулуң менен түзгөн келишимиңди четке кактың, анын таажысын жерге кулаттың[+].


41Анын бардык тосмолорун талкаладың, анын сепилдерин урандыга айландырдың[+].


42Жолдон өткөндөрдүн баары аны талап жатышат. Ал өзүнүн коңшуларына күлкү болду.


43Сен анын душмандарынын оң колун жогору көтөрдүң, анын бардык кастарын кубанттың.


44Сен анын кылычынын мизин тескери караттың, ага майданда күч берген жоксуң.


45Аны даңктан ажыраттың, тактысын жерге кулаттың.


46Анын жаштык күндөрүн кыскарттың, уятка калтырдың[+].

47


Куткаруусун сурап Кудайга сыйынуу

Теңирим, качанга чейин жашына бересиң? Түбөлүккө жашынасыңбы? Качанга чейин каарың от болуп жана берет[+]?


48Менин өмүрүмдүн кыскалыгын эстечи: Сен адам баласын кандай түйшүккө жараттың эле[+]?


49Адамдардын арасынан ким жашап, бирок өлүмдү көрбөй калды экен? Ким өз жанын өлгөндөр жаткан жайдын колунан куткарып алды экен[+]?


50Мурунку ырайымдарың кайда, Теңирим? Сен Дөөткө Өз чындыгың менен ант бербедиң беле.


51Теңирим, Өз кулдарыңдын көргөн кордугун эстечи, мен күчтүү элдердин баарынан кордук көрүп жатам.


52Сенин душмандарың мени кордоп жатышат! Теңирим, Өзүңдүн майлаганыңдын баскан издерин жаманатты кылып жатышат!


53

#### 89

1


Төртүнчү китеп


Мусанын ыры


Кудайдын кишиси Мусанын сыйынуусу.

[+].

2Оо Теңир! Сен биздин түбөлүктүү баш калкалар жайыбызсың[+].


3Тоолор жаралганга чейин эле, Өзүң жер менен ааламды жаратканга чейин эле, кылымдар мурун эле Сен Кудай болчусуң[+].


4Сен адамды алдан тайдырып: «Адам баласы, кайрадан топуракка кайт!» – дейсиң[+].


5Анткени Сенин көз алдыңда миң жыл кечээ эле өтүп кеткен күндөй, түнкү күзөт убагындай[+].


6Сен аларды сел алгандай алып кетесиң. Алардын өмүрү түш сыяктуу; алардын жашоосу эртең менен өсүп чыгып, гүлдөп, көгөрүп, кечинде чабылып, кургап калган чөп сыяктуу[+].


7Анткени биз Сенин каарыңдан жок болобуз, Сенин жаалыңдан дүрбөлөңгө түшөбүз.


8Сен биздин мыйзамсыз иштерибизди Өзүңдүн алдыңа, жашыруун күнөөлөрүбүздү Өз жүзүңдүн жарыгынын алдына койдуң[+].


9Биздин бардык күндөрүбүз Сенин каарыңдын астында өттү. Биз өз жылдарыбызды үн сыяктуу жоготтук.


10Биздин өмүр жашыбыз – жетимиш жыл, ал эми күч-кубаттуу болсок – сексен жыл. Анын эң сонун учуру – эмгек жана оору. Анткени өмүрүбүз зуулдап тез өтөт[+].


11Сенин каарыңдын күчүн ким билет? Сен каарданганда, аларга эмне кыларыңды ким билет?


12Акылдуу болушубуз үчүн, өлө тургандыгыбыз жөнүндө ойлоно жүргөндү үйрөт[+].


13Теңирим, бизге кайрыл! Качанга чейин ушинте бересиң? Өзүңдүн кулдарыңа ырайым кыл.


14Бизди Өзүңдүн ырайымыңа эртерээк тойгуз, ошондо биз өмүрүбүз өткөнчө кубанычка, шаттыкка бөлөнөбүз.


15Сен бизди жабыркаткан күндөрүң үчүн, азапка салган жылдарың үчүн кубандыр.


16Өз кулдарыңа Өз иштериңди көрсөт, алардын балдарына Өз даңкыңды көрсөт.


17

#### 90

1


Бардыгынан жогору турган Кудайдын үйү

Бардыгынан жогору турган Кудайдын үйүндө жашаган, кудуреттүү Кудайды далдаа кылган адам Теңирге:[+]


2«Мен таянган Кудай – менин баш калкалар жайым, менин чебим!» – дейт[+].


3Ал сени аңчынын торунан жана айыкпас дарттан куткарат[+].


4Ал сени Өзүнүн канаттары менен калкалайт, Анын канаттарынын астында коопсуз болосуң. Анын чындыгы – калкан жана коргон[+].


5Түнкү коркунучтардан, күндүзгү учкан жебелерден,[+]


6караңгылыкта жүргөн каргашадан, чак түштө кырган жугуштуу оорудан коркпойсуң.


7Жаныңда миң, оң жагыңда он миң кырылып жатса да, сага жакындабайт.


8Өз көзүң менен карап гана турасың, кудайсыздардын жазаланганын көрөсүң[+].


9Анткени сен: «Менин тирегим – Теңир», – дегенсиң. Бардыгынан жогору турган Кудайды өзүңө баш калкалар жай кылып тандап алгансың[+].


10Сен эч кандай жамандык көрбөйсүң, үйүңө жугуштуу оору жолобойт[+].


11Анткени Ал Өз периштелерине сени бардык жолдоруңда коргоп жүрүүнү буйруйт.


12Бутуңду ташка уруп албашың үчүн, алар сени колдоруна көтөрүп кетишет[+].


13Уулуу жылан менен арстанды бутуң менен басасың, жаш арстан менен ажыдаарды тебелейсиң[+].


14«Мени сүйгөндүгү үчүн, аны куткарам, коргойм, анткени ал Менин ысымымды таанып билди[+].


15Мени чакырганда, аны угам. Башына кыйынчылык түшкөндө, Мен аны менен бирге болом. Аны куткарам, даңктайм[+].


16

#### 91

1


Даңктоо ыры


Забур. Ишемби күнгө арналган ыр.

.

2Бардыгынан жогору турган Кудай, Сени даңктаган, Сенин ысымыңды мактап ырдаган кандай жакшы![+]


3Эртең менен Сенин ырайымыңды, түн ичинде чындыгыңды жарыя кылуу кандай жакшы!


4Он кылдуу арфа, гусли чертип ырдоо кандай жакшы!


5Анткени Сен мени Өзүңдүн жараткандарың менен кубанттың, Теңир. Мен Сенин колуң жасаган иштерге суктанам.


6Теңир, Сенин иштериң кандай улуу! Сенин ойлоруң кандай терең![+]


7Аны ойлонбогон адам билбейт, аны акылы жок адам түшүнбөйт.


8Кудайсыздар чөп чыккандай чыгышат, мыйзамсыз иштерди кылгандар түбөлүк жок болуш үчүн гүлдөшөт.


9Сен болсо, Теңирим, түбөлүккө баарынан жогору турасың![+]


10Анткени, мына, Теңирим, Сенин душмандарың, мына, Сенин душмандарың өлүп жатышат, мыйзамсыз иштерди кылгандар туш-тушка чачырап жатышат.


11Бирок Сен менин мүйүзүмдү буйволдун мүйүзүндөй жогору көтөрдүң, Сен мени жаңы зайтун майы менен майладың[+].


12Мен душмандарымдын кыйраганын өз көзүм менен көрүп жатам, мага каршы чыккан зулумдардын талкаланганын өз кулагым менен угуп жатам[+].


13Адил адам курма дарагындай гүлдөйт, Лебанон кедриндей асманга бой керет[+].


14Теңирдин үйүнө отургузулгандар Кудайыбыздын короосунда гүлдөшөт[+].


15«Теңир адилеттүү, Ал менин тирегим, Анда калп жок», – деп жар салуу үчүн,


16

#### 92

1


Теңирди даңктоо

Теңир падышачылык кылып жатат, Ал улуулукту кийим кылып кийген. Теңирди кудурет курчап турат, Ал күч менен курчанган. Ошондуктан аалам бекем турат, козголбойт[+].


2Сенин тактың адегенде эле орнотулган. Сен түбөлүктүүсүң[+].


3Теңирим, дарыялар ашып-ташып жатат, дарыялар өз добушун көтөрүп жатышат, дарыялар өз толкундарын көтөрүп жатышат[+].


4Бирок асмандагы Теңир көптөгөн суулардын добушунан да, деңиздердин күчтүү толкундарынан да күчтүү![+]


5

#### 93

1


Өч алуучу Кудайга жалынуу

Теңирим, өч алуучу Кудайым, өч алуучу Кудайым, Өзүңдү көрсөт![+]


2Ордуңдан тур, жер жүзүнүн Соту, текеберлердин жазасын бер![+]


3Теңирим, качанкыга чейин кудайсыздар салтанат курушат, качанкыга чейин салтанат курушат[+]?


4Алар өктөм сүйлөп жатышат, мыйзамсыз иштерди кылгандар менменсинип жатышат.


5Сенин элиңди тепсеп жатышат, Теңирим, Сенин мурасыңды эзип жатышат[+].


6Жесирди, келгинди өлтүрүп, жетимдердин өмүрүн кыйып жатышат[+].


7Алар: «Теңир көрбөйт, Жакыптын Кудайы билбейт», – дешет[+].


8Эсиңерге келгиле, акылсыз адамдар! Деги качан эсиңерге келесиңер, акылы жоктор?


9Кулакты берген Кудай укпайт бекен? Көздү берген Кудай көрбөйт бекен[+]?


10Элдерди эсине келтирген, адамга акыл үйрөткөн Кудай ашкерелебейт бекен[+]?


11Адамдын ойлору курулай убаракерчилик экенин Теңир билет.


12-13Сен эсине келтирген адам бактылуу, Теңирим. Кудайсыз адамдын көрү казылганга чейин, башына кыйынчылык түшкөн күндөрү Сен ага тынчтык бериш үчүн, Өз мыйзамыңды үйрөткөн адам бактылуу, Теңирим.


14Анткени Теңир Өзүнүн элинен баш тартпайт, Өзүнүн мурасын таштабайт[+].


15Анткени сот чындыкка кайрылат, анын артынан жүрөгү тазалардын баары ээрчишет.


16Ким мен үчүн кара ниеттерге каршы чыгат? Ким мен үчүн мыйзамсыз иш кылгандарга каршы турат?


17Теңир менин жардам берүүчүм болбогондо, менин жаным бат эле унчукпас өлкөдөн жай алмак[+].


18Мен: «Бутум тайып бара жатат», – дегенде, Сенин ырайымың мени колдогон, Теңирим.


19Менин жүрөгүмдө кайгы көбөйгөндө, Сенин сооротууларың жанымды жыргатат.


20Кыйратуучулардын тактысында отуруп, мыйзамды кыянаттык менен пайдалангандар Сени менен шериктеш боло алышабы?


21Алар топ-топ болуп, адил адамды өлтүрүүгө жулунушат жана күнөөсүз канды күнөөлөшөт[+].


22Бирок Теңир менин тирегим, Кудайым менин баш калкалар аска-зоом[+].


23

#### 94

1


Мактоо ыры

Келгиле, Теңирди мактап ырдайбыз, биздин куткаруучу тирегибизди кубануу менен мактайбыз![+]


2Анын алдына даңктоо сөздөр менен келели, Аны ыр менен даңктайлы.


3Анткени Теңир – улуу Кудай жана бардык кудайлардын үстүнөн улуу Падыша[+].


4Жер тереңдиктери Анын колунда, тоо чокулары да Аныкы.


5Деңиз да Аныкы, деңизди Ал жараткан, кургактыкты да Анын колдору жараткан[+].


6Келгиле, Жаратуучубузга – Теңирибизге табыналы, таазим кылалы, Анын алдында тизе бүгөлү[+].


7Анткени Ал биздин Кудайыбыз, биз Анын жайытындагы элбиз, Анын колу менен жаратылган койлорбуз. Оо, силер Анын үнүн азыр уксаңар кана:[+]


8«Мериба жеринде, чөлдөгү сыноо күндөрүндө жүрөгүңөрдү өжөрлөнткөндөй, жүрөгүңөрдү өжөрлөнтпөгүлө.


9Ал жерлерде Мени силердин ата-бабаларыңар сынашты. Менин иштеримди көрүп турушса да, алар Мени сынашты.


10Мени бул эл кырк жыл каардантты, ошондо Мен мындай дедим: Бул эл – жүрөгү менен адашкан эл. Алар Менин жолдорумду таанып билишкен жок.


11

#### 95

1


Теңирди даңктоого чакыруу

[•]Теңирди жаңы ыр менен даңктагыла. Бүт жер жүзү, Теңирди мактап ырда![+]


2Теңирге ырдагыла, Анын ысымын даңктагыла, Анын куткаруусун күн сайын жарыялагыла![+]


3Элдер арасында Анын даңкын жарыя кылгыла, бардык уруулар арасында Анын кереметтерин даңаза кылгыла![+]


4Анткени Теңир улуу жана мактоого татыктуу, Ал бардык кудайлардан коркунучтуу[+].


5Анткени бардык элдердин кудайлары – жасалма кудайлар, ал эми Теңир асманды жараткан[+].


6Даңк менен улуулук Анын алдында, күч жана ыйыктык Анын ыйык жайында.


7Бүт элдер, Теңирге Өзүнө тиешелүүсүн бергиле, Теңирди даңктагыла жана урматтагыла[+].


8Теңирди даңктагыла, Анын ысымын даңазалагыла, тартууларды алып келгиле, Анын короосуна киргиле.


9Теңирге Өзүнүн ыйык жайында табынгыла. Бүт жер жүзү, Анын алдында титире![+]


10Бүт элдерге мындай деп айткыла: «Теңир падышачылык кылып жатат! Ошондуктан аалам бекем, солк этпейт. Ал элдерди адилет соттойт»[+].


11Асман кубансын, жер шаттансын. Деңиз шарпылдасын, анын ичиндегилер кубансын[+].


12Талаа да, талаадагы бардык нерселер да кубансын, токойдогу бардык дарактар сүйүнсүн.


13

#### 96

1


Теңир падышачылык кылып жатат

Теңир падышачылык кылып жатат: жер кубансын, сансыз аралдар шаттансын[+].


2Анын тегереги – булут жана караңгылык. Анын тактысынын негизи – адилеттик жана акыйкаттык[+].


3Анын алдында от бара жатат, ал Анын тегерегиндеги душмандарын куйкалап жатат[+].


4Анын чагылгандары ааламды жарык кылат. Муну көрүп жер титирейт[+].


5Тоолор бүт жер жүзүнүн Теңиринин жүзүнөн мом сыяктуу эрип жатат[+].


6Асман Анын чындыгын жарыя кылып жатат, бардык элдер Анын даңкын көрүп жатышат[+].


7Таш буркандарга кызмат кылгандар жана жасалма кудай менен мактангандар уятка калышсын. Бардык кудайлар[*], Анын алдына жыгылгыла[+].


8Сион тоосу угуп кубанып жатат; Теңир, Сенин адилет сотуң үчүн Жүйүт кыздары кубанып жатышат[+].


9Анткени Сен, Теңир, бүт жер жүзүнөн жогору турасың, Сен бардык кудайлардан жогорусуң[+].


10Теңирди сүйгөндөр, жамандыкты жек көргүлө! Ал Өзүнүн ыйыктарынын жанын сактайт, аларды кудайсыздардын колунан куткарат[+].


11Адил адамга жарык тиет, жүрөгү тазаларга шаттык келет[+].


12

#### 97

1


Кудай – бүт жер жүзүнүн Соту


Забур.


Теңирге жаңы ыр ырдагыла, анткени Ал укмуштарды жаратты. Ага Өзүнүн оң колу жана ыйык билеги жеңиш алып берди[+].


2Теңир Өзүнүн куткаруу ишин көрсөттү, элдердин көз алдында Өзүнүн чындыгын ачты.


3Ал Өзүнүн Ысрайылга болгон ырайымын жана ишенимдүүлүгүн эстеди. Бүт жер жүзү биздин Кудайыбыздын куткаруу ишин көрдү[+].


4Бүт жер жүзү, Теңирди кубаныч менен даңкта, шаттан, ырда![+]


5Теңирге гуслинин коштоосунда ырдагыла, Теңирди гусли менен, забур менен мактагыла.


6Сурнай менен мүйүздүн коштоосунда Падыша Теңирдин алдында кубангыла[+].


7Деңиз шарпылдасын, анда жашагандар шаттанышсын; аалам да, анда жашагандар да кубанышсын[+].


8Дарыялар да кол чабышсын, тоолор да чогуу шаттанышсын[+].


9

#### 98

1


Ыйык Кудайды даңктоо

Теңир падышачылык кылып жатат: бүт элдер титиреп турушсун! Ал керуптардын үстүндө отурат: жер титиресин![+]


2Теңир Сион тоосунда улуу! Ал бардык элдерден жогору турат[+].


3Сенин улуу жана коркунучтуу ысымыңды даңкташсын. Ал ыйык!


4Сен акыйкаттыкты сүйгөн күчтүү Падышасың. Сен адилеттикти орноттуң. Жакыпка адилеттигиң менен калыстыгыңды көрсөттүң[+].


5Кудай-Теңирибизди даңазалагыла, Анын бут алдына келип таазим кылгыла. Ал ыйык!


6Ыйык кызмат кылуучулардын ичинен Муса менен Арун, Анын атын чакыргандардын ичинен Шемуел Теңирди чакырышкан, Теңир аларды уккан[+].


7Теңир аларга булут түрмөгү ичинен сүйлөгөн. Алар Теңир берген осуяттар менен мыйзамды сакташкан[+].


8Теңир, биздин Кудайыбыз! Сен аларга кулак салдың. Сен алар үчүн кечире турган жана иштерине жараша жазалай турган Кудай болчусуң[+].


9

#### 99

1


Даңктоо ыры


Мактоо забуру.


Бүт жер жүзү, Теңирди даңктап ырда![+]


2Теңирге кубаныч менен кызмат кылгыла. Анын алдына ыр менен баргыла!


3Теңирдин Кудай экенин, Ал бизди жаратканын, биз Аныкы экенибизди, Анын эли жана Анын жайытындагы койлору экенибизди таанып билгиле[+].


4Анын дарбазаларына даңктоо сөздөр менен, Анын короолоруна мактоо сөздөр менен киргиле. Аны даңктагыла, Анын ысымын даңазалагыла[+].


5

#### 100

1


Дөөт падышанын убадалары


Дөөттүн забуру.


Мен ырайым жана акыйкаттык жөнүндө ырдаймын. Теңир, мен Сага ырдаймын[+].


2Күнөөсүз жол жөнүндө ой жүгүртөм: «Сен мага качан келесиң?» Мен өз үйүмдө жүрөгүмдүн тазалыгы менен жүрөм[+].


3Мен өзүмдүн көз алдыма кереги жок буюмдарды койбойм. Кылмыш ишти жек көрөм, ал мага жабышпайт.


4Бузулган жүрөк менден алынат, жаман нерсени билбей калам.


5Өз жакынын жашыруун ушактаганды кууп чыгам. Текебер көзгө жана менменсинген жүрөккө чыдабайм[+].


6Менин көздөрүм жердеги ишенимдүүлөрдө, алар менин жанымда турушат. Күнөөсүз жолдо жүргөн адам мага кызмат кылат.


7Жүзү каралык менен иш кылгандар менин үйүмдө жашабайт, жалган сүйлөгөн адам менин алдымда турбайт.


8

#### 101

1


Кыйналган адамдын сыйынуусу


Кыйналган адамдын сыйынуусу. Ал кайгыга чөгүп, Теңирдин алдында өзүнүн кайгысын төгүп жатат.

[+].

2Теңирим! Менин сыйынуумду ук, менин муң-зарым Сага жетсин.


3Менден Өз жүзүңдү жашырба, кайгыга чөккөн күнү мага кулак сал. Сени чакырган күнү мени тез ук.


4Анткени менин өмүрүм түтүн сыяктуу жок болду, сөөктөрүм чычаладай болуп күйүп калды[+].


5Жүрөгүм жараланып, чөптөй соолуду, ошондуктан мен өз нанымды жегенди да унутуп коюп жатам[+].


6Онтогон үнүм басылбай жатат, этим сөөктөрүмө жабышып калды.


7Мен чөлдөгү биргазанга окшоп калдым, урандылардын үстүндөгү үкүдөй болуп калдым[+].


8Уктабай, там башындагы жалгыз куштай болуп отурам.


9Күн сайын мени душмандарым кордоп жатышат, жамандык каалагандар мени каргап жатышат[+].


10Күлдү нан катары жеп жатам, суусундугумду көз жашым менен аралаштырып ичип жатам[+].


11Мунун баары Сенин мага каарданганыңдан, жаалданганыңдан улам болуп жатат, анткени Сен мени жогору көтөрдүң да, кайра жерге кулаттың.


12Менин өмүрүм өтүп бара жаткан көлөкөдөй, мен чөптөй соолуп калдым[+].


13Теңирим, Сен болсо түбөлүк турасың, Сени муундан-муунга унутушпайт[+].


14Сен кайра турасың, Сионду аяйсың, анткени ага ырайым кылуучу убакыт келди, анткени белгиленген убакыт келип калды[+].


15Сенин кулдарың анын таштарын да сүйүшөт, анын топурагын да аяшат[+].


16Ошондо бүт элдер Теңирдин ысымынан коркуп калышат, жер жүзүндөгү бардык падышалар Сенин даңкыңдан коркуп калышат[+].


17Анткени Теңир Сионду кайрадан курат жана Өзүнүн даңкы менен келет[+].


18Ал алсыздардын сыйынуусуна назарын салат, алардын жалынуусун жек көрбөйт.


19Бул келе жаткан муун үчүн жазылып калат, ошондо келе жаткан муун Теңирди даңктайт[+].


20Анткени Ал Өзүнүн ыйык бийиктигинен жерди карап турат. Теңир асмандан жерге көз салып турат[+].


21Ал туткундардын онтогон үнүн угат, өлүмгө кыйылган уулдарды куткарат[+].


22Теңирдин ысымын Сиондо жарыя кылыш үчүн, Иерусалимде Аны макташ үчүн,[+]


23бүт элдер чогулушат, падышачылыктар Теңирге кызмат кылыш үчүн жыйналышат.


24Теңир менин күчүмдү кетирди, менин күндөрүмдү кыскартты.


25Ошондо мен: «Кудайым! Мени өмүрүмдүн жарымында алып кетпе. Сенин жылдарың түбөлүктүү», – дедим[+].


26Башында Сен жерди негиздегенсиң, асманды да Сенин колдоруң жараткан[+].


27Алар жок болушат, Сен болсо түбөлүк жашайсың. Алардын баары чапандай эскирет, Сен аларды кийимдей алмаштырасың, алар өзгөрөт[+].


28Бирок Сен ошол бойдонсуң, Сенин жылдарыңдын аягы жок[+].


29

#### 102

1


Кудайды даңктоо


Дөөттүкү.


Менин жаным, Теңирди даңкта; менин бүт ички дүйнөм, Анын ыйык ысымын даңкта[+].


2Менин жаным, Теңирди даңкта, Анын бардык жакшы иштерин унутпа.


3Ал сенин бардык мыйзамсыз иштериңди кечирет, сенин бүт ооруларыңды айыктырат[+].


4Сенин өмүрүңдү көрдөн куткарат, ырайымы жана мээрими менен чулгайт[+].


5Сенин жашооңду жакшылыкка толтурат, жаштыгың бүркүттүкүндөй жашарат[+].


6Кордук көргөндөргө Теңир адилеттигин жана акыйкаттыгын көрсөтөт.


7Ал Өзүнүн жолдорун Мусага, Өзүнүн иштерин Ысрайыл уулдарына көрсөттү.


8Теңир кайрымдуу жана ырайымдуу, чыдамдуу жана абдан боорукер[+].


9Ал аягына чейин каарданбайт, Ал түбөлүк ачуулана бербейт[+].


10Ал бизге мыйзамсыз иштерибизге жараша жасаган жок, бизди күнөөлөрүбүзгө жараша жазалаган жок[+].


11Анткени асман жерден кандай бийик болсо, Теңирден корккондорго Анын ырайымы ошондой зор[+].


12Чыгыш батыштан канчалык алыс болсо, Ал биздин мыйзамсыз иштерибизди бизден ошончолук алыстатты[+].


13Атасы балдарына ырайым кылгандай, Теңир Өзүнөн корккондорго ырайым кылат[+].


14Анткени Ал биздин түзүлүшүбүздү билет, биздин топурак экенибизди билет[+].


15Адамдын өмүрү чөп сыяктуу. Ал талаадагы гүлдөй гүлдөйт[+].


16Анын үстүнөн шамал жүрсө, ал жок болот, ал өскөн жер аны тааныбай калат[+].


17Ал эми Теңир ырайымын Өзүнөн корккондорго кылымдан кылымга көрсөтөт[+].


18Адилеттигин Өзүнүн келишимин сактаган, башкача айтканда, Өзүнүн осуяттарын унутпай аткарган уулдарынын уулдарына көрсөтөт[+].


19Теңир Өз тактысын асманга орнотту, Ал бардыгынын үстүнөн падышачылык кылат[+].


20Теңирдин сөзүнө баш ийип, Анын сөзүн аткарган Анын күчтүү периштелери, Теңирди даңктагыла![+]


21Анын бүт кошуундары, Анын эркин аткарган кызматчылары, Теңирди даңктагыла!


22

#### 103

1


Жаратканды даңктоо

Менин жаным, Теңирди даңкта! Теңирим, Кудайым! Сен укмуштуудай улуусуң, Сен даңк менен улуулукка чулгангансың[+].


2Сен жарыкты чапандай киесиң, асманды чатырдай жаясың[+].


3Сен үстүнкү бөлмөлөрүңдү суулардын үстүнө кургансың, булуттарды Өзүңө араба кыласың, шамалдын канаттарынын үстүндө жүрөсүң[+].


4Сен Өз периштелериңди шамал, Өз кызматчыларыңды жалындаган от кыласың[+].


5Сен жерди бекем негизге орноттуң: ал кылымдан кылымга бекем турат[+].


6Сен анын үстүн түпсүздүк менен жабуу жапкандай жаптың. Тоолорго сууларды жайгаштырдың.


7Сенин катуу буйругуңдан суулар качты, Сенин күркүрөгөн үнүңдөн качканча шашышты[+].


8Алар Сен дайындаган тоолорго чыгышат, өрөөндөргө түшүшөт.


9Сен алар өтө алгыс чек койдуң, ошондуктан алар жерди жабыш үчүн кайрылып келбейт[+].


10Сен булактын сууларын жибердиң: алар тоо арасынан агып жатышат,


11алар талаадагы жаныбарлардын баарын сугарат; жапайы эшектер суусунун кандырып жатышат.


12Алардын жанында асман куштары жашашат, бутактардын арасынан үн салып турушат.


13Өз бийиктиктериңден тоолорду сугарып турасың, жер Сенин иштериңдин жемишине тоёт.


14Сен мал үчүн чөп өстүрөсүң, адамдын пайдасы үчүн өсүмдүк өстүрөсүң, жерден азык өндүрөсүң[+].


15Адамдын жүрөгүн кубандырган шарапты, адамдын жүзүн жылтыраткан зайтун майын, адамга кубат берген нанды бересиң[+].


16Теңир Өзү отургузган Теңирдин дарактары, Лебанон кедрлери сугарылат.


17Алардын үстүнө куштар уя салышат: карагайлар – илегилектердин турак жайы,


18бийик тоолор – кийиктердин жайы, аскалар – суурлардын баш паанеги[+].


19Айды Ал убакытты билдирүү үчүн жаратты, күн өзүнүн качан батарын билет[+].


20Сен караңгылык каптатасың, ошондо түн болот. Түн ичинде бүт токой жаныбарлары жортуп жүрүшөт[+].


21Арстандар жем издеп айкырышат, Кудайдан өздөрүнө тамак сурашат[+].


22Күн чыкканда, алар чогулуп, өздөрүнүн үңкүрлөрүнө жатышат[+].


23Адам өзүнүн жумушуна чыгып, кечке чейин иштейт.


24Сенин иштериң кандай көп, Теңир! Сен баарын даанышмандык менен жасагансың. Жер Сен жараткан нерселерге толгон[+].


25Мына, чалкыган улуу деңиз. Андагы тирүү жандыктарга, чоң-кичине жаныбарларга сан жетпейт.


26Анда кемелер сүзүп жүрөт, анда Сен жараткан лебийатан оюн салып жүрөт.


27Бардыгы Сенин өз маалында тамак берүүңдү күтүшөт[+].


28Аларга берсең – жешет, колуңду ачсаң – берекеңе тоюшат[+].


29Жүзүңдү жашырсаң – дүрбөлөңгө түшүшөт, алардын жанын алсаң – өлүп, кайра топуракка айланышат[+].


30Эгерде Өзүңдүн рухуңду жиберсең, алар жаралышат. Ошентип, Сен жер бетин кайрадан жаңыртасың[+].


31Теңир түбөлүккө даңктала берсин! Теңир Өз иштерин көрүп кубансын![+]


32Жерди караса, жер титирейт; тоолорго тийсе, тоолор түтөйт[+].


33Өмүрүм өткөнчө, Теңирди даңктап ырдай берем; көзүм тирүү турганда, Кудайымды ырдап даңктай берем[+].


34Ырдаган ырым Ага жаксын, Теңир менен кубанам.


35

#### 104

1


Кудай жана Анын эли

[•]Теңирди даңктагыла. Анын ысымын чакыргыла. Анын иштерин бүт элдерге жарыя кылгыла[+].


2Аны мактап ырдагыла, Ага ырдагыла. Анын бардык кереметтери жөнүндө айтып ырдагыла[+].


3Анын ыйык ысымы менен мактангыла. Теңирди издегендердин жүрөгү кубансын.


4Теңирди жана Анын күчүн издегиле, Анын жүзүн ар дайым издегиле[+].


5Ыбрайымдын тукуму, Анын кулдары, Жакыптын уулдары, Анын тандалган адамдары, силер,[+]


6Ал жасаган кереметтерди, Анын жышаандарын жана Анын оозунан чыккан өкүмдөрүн эсиңерге салгыла.


7Ал биздин Кудай-Теңирибиз. Бүт жер жүзүндө Анын өкүмдөрү ишке ашып жатат[+].


8Ал Өзүнүн келишимин, муундан муунга осуят кылган сөзүн түбөлүккө унутпайт[+].


9Ал сөз – Ыбрайымга берилген осуят, Ыскакка берилген ант[+].


10Аны Жакыпка мыйзам кылып, Ысрайылга түбөлүк келишим кылып берген.


11Ал: «Канаан жерин мураска берем», – деген[+].


12Ошол убакта алардын саны аз эле, өтө эле аз эле. Ал жерде алар келгин эл болуп жашап турушкан[+].


13Алар бир элден бир элге, бир өлкөдөн бир өлкөгө барып жер кезишкен.


14Аларды эч кимге кордоткон эмес, падышаларга мындай деп эскерткен:[+]


15«Менин майлангандарыма тийбегиле, Менин пайгамбарларыма жамандык кылбагыла»[+].


16Жерге ачарчылык чакырган, бардык эгинди жок кылган[+].


17Алардын алдына бир адамды жиберген: Жусуп кулдукка сатылган[+].


18Анын буттарын кишен менен кысышкан, анын жаны темир торго кирген.


19Теңирдин сөзү ишке ашканга чейин ушундай болду: аны Теңирдин сөзү сынады[+].


20Падыша киши жиберип, аны эркиндикке чыгарды; аны эл башчысы бошотту[+].


21Төрөлөрүнө өзү каалагандай көрсөтмө берип, аксакалдарга акыл үйрөтүшү үчүн,[+]


22падыша аны падыша сарайынын, өз мал-мүлкүнүн үстүнө башкаруучу кылып койду.


23Ошондо Ысрайыл Мисирге келди, Жакып Хам жерине көчүп келди[+].


24Кудай Өз элин аябай көбөйттү, аны душмандарынан күчтүү кылды[+].


25Алардын жүрөгүн Өз элин жек көрүүгө, Өз кулдарына каршы куулук кылууга козгоду[+].


26Анан Өз кулу Мусаны, Өзү тандап алган Арунду жөнөттү[+].


27Алар Хам жеринде Теңирдин сөзү боюнча жышаандарды жана кереметтерди көрсөтүштү[+].


28Караңгылык жиберип, караңгы кылды, ошондо эч ким Анын сөзүнө каршы чыккан жок[+].


29Алардын сууларын канга айландырып, балыктарын кырып жок кылды[+].


30Алардын жерин, атүгүл, падышаларынын уктоочу бөлмөлөрүн да курбака каптап калды[+].


31Ал айтары менен, алардын бардык жерин ар кандай курт-кумурска, чымын-чиркей каптап калды[+].


32Алардын жерине жамгыр ордуна мөндүр, куйкалаган от жиберди[+].


33Алардын жүзүмзарлары менен анжырларын талкалады, алардын аймагындагы бак-дарактарды кыйратты.


34Ал айтары менен, сан жеткис чегиртке, кырк аяк каптап калды[+].


35Алардын жериндеги чөптүн баарын, талааларындагы жемиштерди жеп салышты.


36Теңир ошол жердеги бардык тунгучтарды, алардын күч башаттарынын баарын кырып салды[+].


37Анан ысрайылдыктарды алтын, күмүш менен алып чыкты, алардын урууларында ооругандар болгон жок[+].


38Мисир эли алардын кеткенине кубанды, анткени алардан коркуп калышкан эле[+].


39Теңир аларды калкалоого булут жөнөттү, аларга түн ичинде жарык берип турушу үчүн, от жиберди[+].


40Алар сурашты, ошондо Ал бөдөнөлөрдү жиберди, аларды асман наны менен тойгузду[+].


41Ташты жарды, ошондо суулар акты, суулар кургак жерлерге дарыя болуп акты[+].


42Анткени Ал Өз кулу Ыбрайымга айткан Өзүнүн ыйык сөзүн эстеди[+].


43Ошентип, Ал Өз элин кубаныч менен алып чыкты, Өзүнүн тандалган адамдарын салтанат менен алып чыкты[+].


44Алар Өзүнүн буйруктарын аткарышы үчүн, мыйзамдарын сакташы үчүн,[+]


45

#### 105

1


Ысрайылдын күнөөлөрү жөнүндө

Теңирди даңктагыла. Теңирди даңктагыла, анткени Ал жакшы, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


2Кудайдын кудуреттүү иштерин ким айтып бүтө алат? Анын бүт даңкын ким жар салып бүтө алат?


3Акыйкаттыкты сактагандар жана адилет иш кылгандар бактылуу![+]


4Өз элиңе ырайым кылганда, мени эсте, Теңирим. Мага Өзүңдүн куткарууң менен кел!


5Өзүң тандап алгандардын жыргал турмушун көрөйүн, элиңдин кубанганын көрүп кубанайын, Өзүңдүн мурасың менен сыймыктанайын.


6Биз өзүбүздүн ата-бабаларыбызга окшоп күнөө кетирдик, мыйзамсыз иштерди кылдык, жалган иштерди жасадык[+].


7Биздин ата-бабаларыбыз Мисирде Сенин кереметтериңди түшүнүшкөн жок, Сенин көп жолу көрсөткөн ырайымыңды эстешкен жок, деңиздин жанында, Кызыл деңиздин жанында нааразы болушту[+].


8Бирок Теңир аларды Өз ысымы үчүн, Өз кудуретин көрсөтүү үчүн куткарды[+].


9Ал Кызыл деңизге катуу сүйлөдү эле, ал соолуп калды. Аларды тереңдиктен кургак жер менен өткөндөй алып өттү[+].


10Аларды жек көргөндөрдүн колунан куткарды, душмандардын колунан бошотту[+].


11Суу алардын душмандарын басып калды, алардын бири да тирүү калган жок[+].


12Ошондо алар Теңирдин сөзүнө ишенип, Аны даңктап ырдашты[+].


13Бирок Анын иштерин тез эле унутуп коюшту, Анын буйруктарын күтүшкөн жок[+].


14Алар чөлдө каалоолоруна берилишти, Кудайды эл жашабаган жерде сынашты[+].


15Теңир алардын сураганын аткарды, бирок алардын жандарына оору жиберди[+].


16Алар кошуунда Теңирдин ыйыктары Муса менен Арунга көз артышты[+].


17Жер ачылып, Датанды жутуп алды; Абырамды тууган-уругу менен кошо жер басып калды[+].


18Алар топтошкон жерден от чыкты, кудайсыздарды жалын күйгүзүп кетти[+].


19Алар Хореп тоосунда музоо жасап алып, ошол жасалма кудайга табынышты[+].


20Ошентип, өздөрүнүн даңкын чөп жеген музоонун айкелине алмаштырышты[+].


21Мисирде улуу ишти жасаган өздөрүнүн куткаруучу Кудайын унутуп коюшту[+].


22Анын Хам жеринде көрсөткөн кереметтерин, Кызыл деңизде кылган коркунучтуу иштерин унутуп коюшту.


23Ошондо Кудай аларды кырып салгысы келди, бирок Кудайдын тандап алган адамы Муса Анын каарын токтотуу үчүн, асканын жаракасына тура калды, болбосо Кудай алардын баарын кырып салмак[+].


24Алар өздөрү эңсеген жерди жек көрүштү, Анын сөзүнө ишенишкен жок[+].


25Өз чатырларында наалышты, Теңирдин үнүнө кулак салышкан жок.


26Ошондо Кудай Өзүнүн колун көтөрүп, аларды чөлдө жок кылам деп,


27алардын тукумун башка элдердин арасында кыйратам деп, аларды жер жүзүнө таратып жиберем деп ант берди[+].


28Алар Баал-Пейор деген жасалма кудайга жабышып, жансыз кудайларга чалынган курмандыктарды жешти[+].


29Алар Кудайды өздөрүнүн иштери менен каардантышты, ошондо аларды жугуштуу оору каптады.


30Пинехас чыгып, акыйкат чара көрдү, ошондо жугуштуу оору токтоду[+].


31Бул ага кылымдар бою, укумдан-тукумга адилеттик катары эсептелинди[+].


32Алар Мериба суусунун боюнда Кудайды каардантышты, алар үчүн Муса жабыр тартты[+].


33Анткени алар анын рухун капалантышты, ошондо Муса тили менен күнөө кетирди[+].


34Алар Теңир айткан элдерди жок кылышкан жок[+].


35Тескерисинче, бутпарас элдер менен аралашып, алардын иштерин үйрөнүп алышты[+].


36Алардын жасалма кудайларына кызмат кылышты, ошолор алар үчүн тор болду[+].


37Өздөрүнүн уулдары менен кыздарын жиндерге курмандыкка чалышты[+].


38Айыпсыз кан төгүштү, өздөрүнүн уулдары менен кыздарынын канын төгүштү, аларды канаандыктардын жасалма кудайларына арнап курмандыкка чалышты. Ошентип, жер кан менен булганды[+].


39Өз иштери менен өздөрүн булгашты, иш-аракети менен бузукулук кылышты.


40Ошондо Кудай Өз элине каарданды, Өз мурасынан жийиркенди.


41Ошон үчүн аларды бутпарастардын колуна салып берди, аларды жек көргөндөр аларды башкарып калышты[+].


42Аларды өз душмандары кысымга алышты, алар душмандарынын кол астында моюн сунушту[+].


43Теңир аларды көп жолу куткарган эле, бирок алар Теңирди өздөрүнүн кежирлиги менен каардантышты. Ошентип, алар өздөрүнүн мыйзамсыз иштери үчүн кордолушту[+].


44Бирок Кудай алардын ыйын укканда, алардын кайгысына назар салды[+].


45Өзүнүн алар менен түзгөн келишимин эстеди. Аябай ырайымдуу болгондуктан, аларды аяды[+].


46Аларды туткундагандардын жүрөгүндө боорукердикти ойготту[+].


47Бизди куткар, Кудай-Теңирибиз, бизди башка элдердин арасынан чогултуп ал. Биз Сенин ыйык ысымыңды даңктайлы, Сенин даңкың менен мактаналы.


48

#### 106

1


Бешинчи китеп


Кудайдын Өз элине ырайым кылуусу

«Теңирди даңктагыла, анткени Ал жакшы, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү!»[+]


2Душмандын колунан Теңир Өзү куткарып алгандар ушинтип айтышсын[+].


3Кудай аларды чыгыш менен батыштагы, түндүк менен түштүктөгү өлкөлөрдөн чогултту.


4Алар чөлдө, эл жүрбөгөн жолдо адашып жүрүштү, эл отурукташкан шаар таба алышпады.


5Ачка болушту, суусашты, алардын жаны алсырады.


6Алар кыйналганда, Теңирди чакырышты, ошондо Теңир аларды кыйынчылыктарынан куткарды.


7Аларды эл отурукташкан шаарга жеткириш үчүн, түз жол менен алып барды.


8Теңирди ырайымы үчүн, адам баласына көрсөткөн керемет иштери үчүн даңкташсын!


9Анткени Ал суусагандын суусунун кандырды, ачка болгонду жакшылыкка тойгузду[+].


10Алар азап чегип, темир менен кишенделип, караңгыда, өлүм көлөкөсүндө отурушту[+].


11Анткени алар Кудайдын сөздөрүнө моюн сунбай коюшту, Бардыгынан Жогору Тургандын чечимдерин четке кагышты[+].


12Теңир алардын жүрөгүн оор жумуш менен моюн сундурду; алар мүдүрүлүп жыгылганда, жардам берер эч ким болгон жок[+].


13Алар кыйналганда, Теңирди чакырышты, ошондо Теңир аларды кыйынчылыктарынан куткарды.


14Теңир аларды караңгылыктан жана өлүм көлөкөсүнөн куткарды, аларды байлаган кишендерди талкалады.


15Теңирди ырайымы үчүн, адам баласына көрсөткөн керемет иштери үчүн даңкташсын!


16Анткени Ал жез дарбазаларды талкалады, темир торлорду сындырды[+].


17Акылы жоктор өздөрүнүн мыйзамсыз жолдору үчүн, жалган иштери үчүн азап тартышты.


18Алардын жаны ар кандай тамакты танды, алар өлүм дарбазасына жакындап калышкан[+].


19Алар кыйналганда, Теңирди чакырышты, ошондо Теңир аларды кыйынчылыктарынан куткарды.


20Ал Өз Сөзүн жиберип, аларды айыктырды, аларды өздөрүнүн көрүнөн куткарды[+].


21Теңирди ырайымы үчүн, адам баласына көрсөткөн керемет иштери үчүн даңкташсын!


22Ага мактоо курмандыгын арнагыла, Анын кылган иштерин ыр менен жар салгыла![+]


23Кеме менен деңизге чыккандар, чоң сууларда иш жүргүзгөндөр


24Теңирдин иштерин жана кереметтерин деңиздин тереңинен көрүшөт:


25Ал сүйлөгөндө катуу шамал болуп, анын толкундарын бийик көтөрөт[+].


26Алар асманга чейин көтөрүлүп, деңиздин түбүнө түшөт. Баштарына кыйынчылык түшкөндө, алардын жаны кыйналат.


27Алар мас кишидей теңселип, темтеңдешет, ошондо алардын бүт акылмандыгы жоголот[+].


28Алар кыйналганда, Теңирди чакырышты, ошондо Теңир аларды кыйынчылыктарынан куткарды.


29Ал бороонду тынчтандырат, ошондо толкундар басылат[+].


30Ошондо алар толкундун басылганына кубанышат, Теңир аларды өздөрү каалаган кеме токтоочу жерге жеткирет.


31Теңирди ырайымы үчүн, адам баласына көрсөткөн керемет иштери үчүн даңкташсын!


32Аны элдердин жыйынында даңазалашсын, Аны аксакалдар жыйынында даңкташсын!


33Ал дарыяларды чөлгө айландырат, суу башаттарын кургактыкка айландырат[+].


34Тургундарынын мыйзамсыздыгы үчүн түшүмдүү жерди шор жерге айландырат[+].


35Ал чөлдү көлгө айландырат, какшыган жерди суу башаттарына айландырат[+].


36Ал жерге ач-жылаңачтарды отурукташтырат, алар ал жерге шаар куруп жашашат.


37Талааларга эгин айдашат, жүзүмзар отургузушат, жүзүмзарлар аларга мол түшүм берет.


38Кудай аларга батасын берет, ошондо алар сан жеткис болуп көбөйүшөт, алардын малы да азайбайт[+].


39Алар азайышты; алар эзүүдөн, кыйынчылыктардан, кайгыдан кырылышты.


40Ал төрөлөрдү уятка калтырып, аларды жолдору жок чөлдө адаштырып таштайт[+].


41Жакырды болсо кыйынчылыктан куткарат, анын укум-тукумун короо-короо койлордой көбөйтөт[+].


42Адил адамдар муну көрүп кубанышат, ал эми кудайсыздар ооздорун басышат[+].


43

#### 107

1


Кудайды ырайымы үчүн даңктоо


[•]Ыр. Дөөттүн забуру.

.

2


Кудайым, Менин жүрөгүм даяр. Мен ырдайм, аспап чертип ырдайм, ойгон жаным![+]


3Ойгон, арфа жана гусли! Мен эрте турам[+].


4Теңир, мен Сени элдер арасында даңктайм. Мен Сени уруулар арасында мактап ырдайм.


5Анткени Сенин ырайымың асмандан бийик, Сенин ишенимдүүлүгүң булуттарга чейин жетет[+].


6Жогору көкөлө, Кудайым. Бүт жер үстүндө Сенин даңкың болсун.


7Сенин сүйүктүүлөрүң бошотулсун: мени Өзүңдүн оң колуң менен куткар, мага кулак сал.


8Кудай Өзүнүн ыйык жайында мындай деди: «Жеңишке жетем, Шекемди бөлөм, Сукот өрөөнүн өлчөйм[+].


9Гилат да, Менаше да Меники, Эпрайым – Менин башымдагы туулга, Жүйүт Менин бийлик таягым.


10Маап Менин жууна турган чылапчыным. Эдомго өтүгүмдү сунам. Пелишти жерин жеңип, жеңиш үнү менен кыйкырам».


11Ким мени бекем чептүү шаарга киргизет? Ким мени Эдомго жеткирет?


12Кудайым, Сен бизди таштап койдуңбу? Кудайым, биздин аскерлер менен согушка чыкпайсыңбы?


13Бизге кысталышта жардам бер, анткени адамдын жардамы – курулай убаракерчилик[+].


14

#### 108

1


Куугунтукта жүргөн адамдын душмандарынан өч алуусун сурап Кудайга сыйынуусу


Ырчылар тобунун башчысына. Дөөттүн забуру.


Мен даңктаган Кудай! Унчукпай койбо[+].


2Анткени кудайсыздар менен арамзалар мага каршы ооздорун ачышты, алар мага калп сүйлөп жатышат[+].


3Мага бардык жактан, туш-туштан жек көрүү менен сүйлөшөт, мага каршы себепсиз эле куралданып жатышат[+].


4Сүйүүм үчүн алар мага каршы чыгып жатышат, мен болсо сыйынып жатам.


5Жакшылыгым үчүн мага жамандык кылып жатышат, сүйүүм үчүн мени жек көрүп жатышат[+].


6Анын үстүнө кудайсызды кой, айыптоочу анын оң жагында турсун[+].


7Сот болгондо, күнөөлүү болуп чыксын, анын сыйынуусу күнөө болуп эсептелсин[+].


8Анын өмүрү кыска болсун, анын ардактуу ордун башка бирөө алсын[+].


9Анын балдары жетим калсын, аялы жесир калсын[+].


10Балдары тентип, кайыр сурашсын, өздөрүнүн ураган үйүнүн алдында тамак сурап отурушсун[+].


11Карыз берген адам анын болгон нерсесин көтөрүп кетсин, анын эмгегин башка бирөөлөр талап кетишсин.


12Ага эч кимдин боору оорубасын, анын жетимдерине эч ким ырайым кылбасын.


13Анын тукуму кырылсын, алардын аты өчсүн[+].


14Анын ата-бабаларынын мыйзамсыз иштери Теңирдин алдында унутулбасын, анын энесинин күнөөсү өчүрүлбөсүн[+].


15Алар ар дайым Теңирдин көз алдында болушсун, Теңир алардын ысымын жер үстүнөн өчүрсүн[+].


16Анткени ал ырайым кылуу жөнүндө ойлогон жок, тескерисинче, бей-бечара, жакыр, жүрөгү жаралуу адамды өлтүрүш үчүн куугунтукка алган.


17Каргышты жакшы көрдү, ал анын башына тийди. Батаны каалаган жок, андан ажырады.


18Каргышты чапандай кийип жүрсүн; каргыш суудай болуп, анын ичине кирсин; майдай болуп, анын сөөгүнө кирсин[+].


19Каргыш ага кийип жүргөн кийимдей болсун, ар дайым өзү курчанып жүргөн курдай болсун.


20Менин душмандарым жана мага каршы сүйлөгөндөр Теңирден ушундай жаза алышат!


21Мага болсо, Теңирим, Теңирим, Өз ысымың үчүн кыл, анткени Сенин ырайымың жакшы, мени куткар[+].


22Анткени мен жардымын жана жакырмын, менин жүрөгүм жаралуу[+].


23Мен өтүп бара жаткан көлөкөдөй жок болуп бара жатам. Мени чегирткедей кубалап жатышат[+].


24Орозодон тизелерим алсырады, денемден май кетти.


25Мен аларга күлкү болдум. Мени көргөндө, баштарын чайкашат.


26Мага жардам бер, Теңирим, Кудайым! Мени Өзүңдүн ырайымың менен куткар.


27Теңирим, бул Сенин колуң экенин, муну Сен кылганыңды билишсин.


28Алар каргап жатышат, бирок Сен мага батаңды бер, алар каршы чыгып жатышат, бирок уятка калышсын, Өзүңдүн кулуң болсо кубансын.


29Душмандарымдын абийири төгүлсүн, шылдыңды кийимдей кийишсин[+].


30Ошондо мен катуу үн менен Теңирди даңктайм, сансыз элдин арасында Аны даңазалайм.


31

#### 109

1


Кудай Атанын Уулуна кайрылуусу


Дөөттүн забуру.


Теңир менин Теңириме: «Мен Сенин душмандарыңды бут алдыңа жыкканга чейин, Менин оң жагыма отур», – деди[+].


2Теңир Сенин күчүңдүн таягын Сиондон жиберет: Өз душмандарыңдын арасында бийлик жүргүз[+].


3Сен жеңген күнү элиң ыйык кийим кийип, даяр турушат. Сенин уулдарың таң ата электе эле түшкөн шүүдүрүмдөй болуп, Сага келишет.


4Теңир ант берген, аны өзгөртпөйт: Сен Малки-Седек даражасындагы түбөлүктүү ыйык кызмат кылуучусуң[+].


5Теңир Сенин оң жагыңда. Ал Өз каарын төккөн күнү падышаларды өлтүрөт[+].


6Бүт элдерди соттойт, жер бетин өлүккө толтурат, кенен жерде душмандардын баштарын талкалайт[+].


7

#### 110

1


Теңирден коркуу жөнүндө

Теңирди даңктагыла. Теңирим, мен Сени чын жүрөгүм менен адил адамдардын кеңешмесинде жана жыйындарда даңктайм[+].


2Теңирдин иштери улуу, Анын иштерин сүйгөндөрдүн бардыгына алар суктанарлык[+].


3Анын иши – даңк жана сулуулук, Анын адилеттиги түбөлүктүү[+].


4Ал Өзүнүн кереметтерин унутулгус кылып койгон. Теңир ырайымдуу жана боорукер[+].


5Теңир Өзүнөн корккондорго тамак берет. Өз келишимин түбөлүккө унутпайт[+].


6Бутпарастардын мурасын Өз элине берүү үчүн, ага Өз иштеринин күчүн көрсөттү.


7Анын колунун иштери – чындык жана акыйкаттык. Анын осуяттары туура,


8кылымдан кылымга бекем турат, чындык менен адилеттикке негизделген.


9Ал Өз элине куткаруу жөнөттү. Өз келишимин түбөлүккө сактаганга берди. Анын ысымы ыйык жана коркунучтуу![+]


10

#### 111

1


Теңирден корккон адам бактылуу

Теңирди даңктагыла. Теңирден корккон жана Анын осуяттарын чын жүрөктөн сүйгөн адам бактылуу[+].


2Анын тукуму жер үстүндө күчтүү болот. Адил адамдардын тукуму Кудайдын батасын алат[+].


3Анын үйүндө молчулук жана байлык болот, анын адилеттиги түбөлүктүү[+].


4Караңгыда адил адамдар үчүн жарык көрүнөт, анткени Ал ырайымдуу, боорукер жана адилет[+].


5Жакшы адам ырайым кылып, карыз берет. Ал өз иштерин адилеттик менен жүргүзөт[+].


6Ал эч качан мүдүрүлбөйт, адил адам эч качан унутулбайт[+].


7Ал жаман сөздөн коркпойт, Теңирге таянгандыктан, анын жүрөгү бекем[+].


8Анын жүрөгү туруктуу. Ал душмандарын көргөндө, коркуп кетпейт[+].


9Ал өзүнүн мал-мүлкүн жакырларга марттык менен таратып берди. Анын адилеттиги түбөлүктүү, анын мүйүзү даңк менен көккө көтөрүлөт[+].


10

#### 112

1


Теңирди кылган жакшылыктары үчүн даңктоо

Теңирди даңктагыла. Теңирдин кулдары, Теңирди даңктагыла, Теңирдин ысымын даңктагыла!


2Теңирдин ысымы азыр жана түбөлүккө даңктала берсин[+].


3Күн чыгыштан күн батышка чейин Теңирдин ысымы даңкталсын[+].


4Теңир бардык элдерден жогору, Анын даңкы асмандан жогору[+].


5Биздин Кудай-Теңирибиздей ким бар[+]?


6Жогоруда тактыда отурган Ал асман менен жерге көз салып туруш үчүн, бийиктен эңкейет[+].


7Кедейди топурактан көтөрүп, жакырды балчыктан чыгарат[+].


8Аны төрөлөр менен, элдин башчылары менен бирге отургузат.


9

#### 113

1


Тирүү Кудай жана жасалма кудайлар жөнүндө

Ысрайыл эли Мисирден, Жакыптын тукуму бөлөк элдердин арасынан чыккан кезде,[+]


2Жүйүт Теңирдин ыйык эли болуп калды, Ысрайыл Анын энчиси болуп калды.


3Муну көрүп, деңиз артка качты; Иордан артты көздөй акты[+].


4Тоолор койлордой, адырлар козулардай секирди[+].


5Деңиз, сага эмне болду, эмнеге артка качтың? Иордан, сага эмне болду, эмнеге артты көздөй актың?


6Тоолор, силер эмне үчүн койлордой, адырлар, силер эмне үчүн козулардай секирип жатасыңар?


7Жер, Теңирдин алдында, Жакыптын Кудайынын алдында титире[+].


8Ал асканы көлдүн суусуна, ташты булакка айландырат[+].

9Бизди эмес, Теңир, бизди эмес, Өз ырайымың үчүн, Өз чындыгың үчүн Өз ысымыңды даңкта!


10Бутпарастар: «Булардын Кудайы кайда?» – деп айтышпасын[+].


11Биздин Кудайыбыз асманда; эмнени кааласа, ошону кылат[+].


12Ал эми тигилердин жасалма кудайлары – күмүш жана алтын, адамдын колу менен жасалган нерселер[+].


13Алардын ооздору бар, бирок сүйлөбөйт; алардын көздөрү бар, бирок көрбөйт[+].


14Алардын кулактары бар, бирок укпайт; алардын мурундары бар, бирок жыт билбейт.


15Алардын колдору бар, бирок сезбейт; алардын буттары бар, бирок баса албайт; алардын көмөкөйүнөн үн чыкпайт[+].


16Аларды жасагандар жана алардан үмүт кылгандардын баары ошолорго окшоп калышсын[+].


17Ысрайыл тукуму! Теңирге таян: Ал биздин жардам берүүчүбүз жана калканыбыз.


18Арундун тукуму! Теңирге таян: Ал биздин жардам берүүчүбүз жана калканыбыз[+].


19Теңирден корккондор! Теңирге таянгыла: Ал биздин жардам берүүчүбүз жана калканыбыз.


20Теңир бизди унуткан жок, бизге батасын берип жатат, Ысрайылдын тукумуна батасын берип жатат, Арундун тукумуна батасын берип жатат.


21Ал Теңирден корккондорго – чоңдорго да, кичинелерге да батасын берип жатат.


22Теңир силерге да, силердин балдарыңарга да мындан да көп батасын берсин[+].


23Силер асман менен жерди жараткан Теңирден бата алгансыңар.


24Асман – Теңирдин асманы, ал эми жерди Ал адам баласына берген.


25Теңирди өлгөндөр, көргө киргендердин бири да даңазалабайт[+].


26

#### 114

1


Куткарылгандагы кубаныч

Теңир менин үнүмдү, жалынуумду укканына кубанам[+].


2Ал мага кулак салды, ошондуктан мен Аны өмүрүм өткөнчө чакырам.


3Мени өлүм торлору чырмап алды, мага өлгөндөр жаткан жайдын кыйноолору жетти; мен кысталышта калдым, кайгыга туш болдум[+].


4Ошондо мен: «Теңир! Менин жанымды куткар», – деп, Теңирдин ысымын чакырдым.


5Теңир ырайымдуу жана адилет, биздин Кудайыбыз боорукер[+].


6Теңир куулугу жок адамдарды сактайт: мен алсырап калганда, Ал мага жардам берди.


7Жаным, өзүңдүн бейпил жайыңа кайт, анткени Теңир сага ырайым кылды[+].


8Сен менин жанымды өлүмдөн, көздөрүмдү жаштан, буттарымды мүдүрүлүүдөн куткардың[+].


9

#### 115

1


Кылган жакшы иштери үчүн Теңирге убадаларды берүү

Мен ишенгем, ошондуктан: «Мен катуу кыйналдым», – дедим[+].


2Мен ойлонбой туруп: «Бардык адамдар алдамчы», – дедим[+].


3Теңирдин мага кылган бардык жакшылыгын кантип актайм[+]?


4Куткаруу чөйчөгүн кабыл алып, Теңирдин ысымын чакырам.


5Теңирге Анын бүт элинин алдында берген убадаларымды аткарам[+].


6Теңирдин көз алдында Өзүнүн ыйыктарынын өлүмү кымбат![+]


7О Теңир! Мен Сенин кулуңмун, мен Сенин кулуңмун, мен Сенин күңүңдүн уулумун. Сен менин кишендеримди чечтиң[+].


8Сага мактоо курмандыгын арнайм, Теңирдин ысымын чакырам[+].


9Теңирге Анын бүт элинин алдында берген убадаларымды аткарам.


10

#### 116

1


Теңирди даңктоо

Бардык элдер, Теңирди мактагыла! Бардык уруулар, Аны даңктагыла![+]


2

#### 117

1


Жеңиш бергени үчүн Теңирге ыраазычылык билдирүү

Теңирди даңктагыла, анткени Ал жакшы, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


2Ысрайыл тукуму: «Анын ырайымы түбөлүктүү», – десин.


3Арундун тукуму: «Анын ырайымы түбөлүктүү», – десин.


4Теңирден корккондор: «Анын ырайымы түбөлүктүү», – дешсин.


5Кысталышта калганда, Теңирди чакырдым, Ал угуп, мени кенен жерге алып чыкты[+].


6Теңир мени менен, мен коркпойм: адам мага эмне кыла алат[+]?


7Теңир менин жардам берүүчүм: душмандарымды жалтанбай карайм[+].


8Адамдан үмүттөнгөндөн көрө, Теңирге таянган жакшы[+].


9Төрөлөрдөн үмүттөнгөндөн көрө, Теңирге таянган жакшы.


10Бардык элдер мени курчап алышты, бирок мен аларды Теңирдин ысымы менен талкаладым[+].


11Мени тегеректеп курчап алышты, бирок мен аларды Теңирдин ысымы менен талкаладым.


12Алар мени аарыдай курчап алышты, бирок алар тикенек күйүп өчкөндөй өчүштү, мен аларды Теңирдин ысымы менен талкаладым.


13Алар мени жыгыш үчүн катуу түртүштү, бирок Теңир мага жардам берди.


14Теңир менин күчүм жана ырым. Ал менин куткарылуум болуп калды[+].


15Куткарылуунун жана кубанычтын үнү адил адамдардын үйүндө: Теңирдин оң колу күчүн көрсөттү[+].


16Теңирдин оң колу бийик, Теңирдин оң колу күчүн көрсөттү.


17Мен өлбөйм, жашай берем, Теңирдин иштерин жарыя кыла берем[+].


18Теңир мени катуу жазалады, бирок өлүмгө кыйган жок.


19Мага чындыктын дарбазаларын ачкыла. Мен алар аркылуу кирип, Теңирди даңктайм[+].


20Бул дарбазалар Теңирдики. Адил адамдар алар аркылуу киришет[+].


21Мени угуп куткарганың үчүн, Сени даңктайм.


22Куруучулар жаратпай койгон таш бурчтун негизи болуп калды[+].


23Бул Теңирден, бул биз үчүн таң каларлык.


24Бул күндү Кудай жараткан: бул күнү кубаналы, көңүлүбүздү көтөрөлү!


25Оо Теңир, куткара көр! Оо Теңир, бизге ийгилик бере көр!


26Теңирдин атынан келе жаткан бактылуу! Силерге Теңирдин үйүнөн бата беребиз[+].


27Кудай – Теңир, Ал бизге жарыгын чачты. Курмандыкты курмандык чалынуучу жайдын мүйүзүнө байлагыла[+].


28Сен менин Кудайымсың, мен Сени даңктайм. Сен менин Кудайымсың, мен Сени даңазалайм.


29

#### 118

1


Теңирдин мыйзамы

Туура жолдо жүргөндөр, Теңирдин мыйзамын сактагандар бактылуу[+].


2Анын мыйзамдарын сактагандар, Аны чын жүрөгү менен издегендер бактылуу.


3Алар мыйзамсыз иштерди кылышпайт, Анын жолдору менен жүрүшөт[+].


4Сен Өзүңдүн буйруктарыңды бекем сактоону осуят кылгансың.


5Оо, менин жолдорум Сенин мыйзамдарыңды аткарууга багыт алса кана!


6Анда мен Сенин осуяттарыңды карап, уят болбос элем[+].


7Мен Сенин адилет мыйзамдарыңды үйрөнүп, Сени таза жүрөгүм менен даңктар элем.


8Сенин көрсөтмөлөрүңдү сактайм, мени таптакыр таштап койбо[+].

9


Теңирдин мыйзамына болгон тил алчаактык

Жаш жигит өз жолун канткенде таза сактап жүрө алат? Өзүн Сенин сөзүң боюнча сактаганда гана[+].


10Сени бүт жүрөгүм менен издейм, Өзүңдүн осуяттарыңдан четтеп кетүүмө жол бербе[+].


11Сенин алдыңда күнөө кылбаш үчүн, мен Сенин сөзүңдү жүрөгүмө катып алдым[+].


12Теңир, Сага даңк! Мага Өз мыйзамдарыңды үйрөт[+].


13Сенин оозуңдан чыккан өкүмдөрүңдүн баарын өз оозум менен жар салдым[+].


14Мен Сенин осуяттарыңды аткарганда, ар кандай байлыкка кубангандардай кубанам[+].


15Сенин осуяттарың жөнүндө ойлоном, Сенин жолдоруңа назар салам[+].


16Сенин көрсөтмөлөрүң менен соороном, Сенин сөздөрүңдү эсимден чыгарбайм.

17


Бакыт Теңирдин мыйзамында

Сенин сөздөрүңдү сактап жашашым үчүн, Өз кулуңа ырайымыңды көрсөт.


18Сенин мыйзамыңдын кереметтерин көрүшүм үчүн, менин көздөрүмдү ач.


19Мен жер үстүндө келгинмин, менден Өзүңдүн осуяттарыңды жашырба[+].


20Ар убакта Сенин мыйзамдарыңды эңсегендиктен, жаным кыйналып бүттү[+].


21Сен текеберлерди, каргыш тийгендерди, Өзүңдүн осуяттарыңдан баш тарткандарды моюн сундурдуң[+].


22Мени шылдың менен кордуктан куткар, анткени мен Сенин осуяттарыңды сактап жүрөм.


23Төрөлөр отуруп алып, мага каршы сүйлөшүп жатышат. Сенин кулуң болсо Сенин мыйзамдарың жөнүндө ойлонуп жатат[+].


24Сенин осуяттарың менин сооронучум, менин кеңешчилерим.

25


Теңирдин мыйзамына баш ийүү чечими

Жаным топуракка матырылды, мени Өзүңдүн сөзүң менен тирилт.


26Мен өз жолдорум жөнүндө айтып бердим, Сен мени уктуң. Мага Өзүңдүн мыйзамдарыңды үйрөт.


27Мага Өзүңдүн буйруктарыңдын жолун түшүнүүгө акыл бер, ошондо мен Сенин кереметтериң жөнүндө ой жүгүртөм.


28Менин жаным кайгыдан алсырап бара жатат, мага Өзүңдүн сөзүң менен күч бер[+].


29Мени жалган жолдон алыстат, мага Өз мыйзамыңды бер.


30Мен чындык жолун тандап алдым, Сенин мыйзамдарыңды өзүмдүн алдыма койдум.


31Мен Сенин осуяттарыңа жабыштым, Теңир, мени уятка калтырба.


32Сен менин жүрөгүмдү кенен ачканда, мен Сенин осуяттарыңдын жолдору менен жүрөм.

33


Акылга келтирүүсүн сурап Кудайга сыйынуу

Мага Өз мыйзамдарыңдын жолун көрсөт, Теңир, ошондо мен Сенин мыйзамдарыңды өмүрүмдүн аягына чейин сактайм.


34Мени акылга келтир, ошондо мен Сенин мыйзамыңды сактайм, аны бүт жүрөгүм менен аткарам[+].


35Мени осуяттарыңдын чыйыр жолуна сал, анткени мен ошол жолду каалайм.


36Менин жүрөгүмдү дүнүйөкордукка эмес, Өзүңдүн осуяттарыңа бур[+].


37Курулай убаракерчиликтен көзүмдү бур. Өз жолуңда жүрүүгө күч бер.


38Сенден коркушу үчүн, Өз кулуңдун жүрөгүндө Өз сөзүңдү бекемде.


39Мени өзүм коркуп жаткан кордуктан куткар, анткени Сенин өкүмдөрүң жакшы.

40


Теңирдин мыйзамына таянуу

Мына, Мен Сенин буйруктарыңды каалап жатам, мени Өз чындыгың менен тирилт.


41Теңир, мага Өзүңдүн ырайымың, Өзүңдүн сөзүң боюнча куткарууң келсин.


42Ошондо мен өзүмдү кордогонго жооп бере алам, анткени мен Сенин сөзүңө таянам[+].


43Чындык сөздөрүңдү менин оозумдан таптакыр алып салба, анткени мен Сенин адилет өкүмүңдү күтүп жатам.


44Сенин мыйзамыңды дайыма, түбөлүккө сактайм.


45Эркин болом, анткени Сенин буйруктарыңды издедим.


46Сенин осуяттарың тууралуу падышалардын алдында айтам, уялбайм[+].


47Өзүм сүйгөн Сенин осуяттарың менен соороном[+].


48Колдорумду өзүм сүйгөн Сенин осуяттарыңа сунам, Сенин мыйзамдарың жөнүндө ой жүгүртөм.

49


Теңирдин мыйзамы менен сооронуу

Кулуңа айткан Өз сөзүңдү эсте, Сен ошол сөзүң аркылуу мага үмүт бергенсиң.


50Ал менин кыйынчылык учурундагы сооронучум, анткени Сенин сөзүң мени тирилтет.


51Текеберлер мени абдан шылдыңдашты, бирок мен Сенин мыйзамыңдан четтеген жокмун[+].


52Теңир, мен Сенин байыркы мыйзамдарыңды эстеп соороном.


53Сенин мыйзамыңды таштап салган кудайсыздарды көргөндө, үрөйүм учат[+].


54Мен жер кезген жерлерде Сенин мыйзамдарың менин ырым болду[+].


55Теңирим, түн ичинде да Сенин ысымыңды эстедим, Сенин мыйзамыңды сактадым.


56Ал меники болуп калды, анткени мен Сенин мыйзамдарыңды сактап жүрөм.

57


Теңирдин мыйзамын берилгендик менен аткаруу

«Теңирим, Сенин сөздөрүңдү аткаруу – менин энчим», – деп айттым[+].


58Мен Сага чын жүрөгүмдөн: «Мага Өз сөзүң боюнча ырайым кыл», – деп сыйынгам.


59Өз жолдорум жөнүндө ойлонуп, буттарымды Сенин осуяттарыңа бурдум.


60Сенин осуяттарыңды дароо аткарууга ашыктым.


61Кудайсыздар мага тор жайышты, бирок мен Сенин осуяттарыңды унуткан жокмун[+].


62Сени адилет өкүмдөрүң үчүн даңктоого түн ортосунда турчумун[+].


63Сенден корккондорго, Сенин буйруктарыңды аткаргандарга шерикмин.


64Жер бети Сенин ырайымыңа толгон, Теңирим. Мага Өзүңдүн мыйзамдарыңды үйрөт[+].

65


Теңирдин мыйзамынын баалуулугу

Теңирим, Өз сөзүң боюнча кулуңа жакшылык кылдың.


66Мени туура ой жүгүртүүгө үйрөт, туура түшүнүк бер, анткени мен Сенин осуяттарыңа ишенем.


67Азап тартканга чейин, мен адашып жүргөм, азыр болсо Сенин сөзүңдү сактап жүрөм.


68Сен жакшысың, жакшылык кыласың, мага Өзүңдүн мыйзамдарыңды үйрөт[+].


69Текеберлер мен жөнүндө жалган ушак таратып жатышат, мен болсо Сенин буйруктарыңды чын жүрөгүмдөн аткарам[+].


70Алардын жүрөгүн май басты, мен болсо Сенин мыйзамың менен соороном[+].


71Сенин мыйзамдарыңды үйрөнүш үчүн, азап тартканым жакшы болду[+].


72Сенин оозуңдан чыккан мыйзам мен үчүн миңдеген алтындан да, күмүштөн да артык[+].

73


Теңирдин мыйзамынын адилеттүүлүгү

Мени Сенин колдоруң жаратты, мени Сенин колдоруң жасады. Мага акыл бер, ошондо мен Сенин осуяттарыңды үйрөнөм[+].


74Сенден корккондор Сенин сөзүңө таянганымды көрүп кубанышат[+].


75Теңир, Сенин өкүмдөрүң адилет экенин, мени адилеттик менен жазалаганыңды билем.


76Сенин ырайымың Өз кулуңа айткан сөзүң боюнча менин сооронучум болсо экен.


77Мага боор оорусаң экен, ошондо мен жашайм, анткени Сенин мыйзамың менин сооронучум.


78Текеберлер уятка калышсын, анткени алар мени ак жерден кыйнап жатышат. Мен болсо Сенин буйруктарың жөнүндө ойлонуп жатам.


79Сенден корккондор, Сенин осуяттарыңды билгендер мага кайрылышсын.


80Уятка калбашым үчүн, жүрөгүм Сенин мыйзамдарың боюнча таза болсун[+].

81


Куткаруусун сурап Кудайга сыйынуу

Сенин куткарууңду күтө берип, жаным алсырап баратат. Бирок Сенин сөзүңө таянам.


82Сенин сөзүңдү күтө берип, көзүм талыды. «Мени качан сооротосуң?» – дейм[+].


83Мен ышталган чаначтай болуп калдым, бирок Сенин мыйзамдарыңды унуткан жокмун.


84Кулуң дагы канча күн күтсүн? Мени куугунтуктагандарды качан жазалайсың[+]?


85Сенин мыйзамыңа каршы текеберлер мага ор казышты[+].


86Сенин осуяттарыңдын баары – чындык. Мени ак жерден куугунтуктап жатышат, мага жардам бер.


87Алар мени жер үстүнөн жок кылып коё жаздашты, бирок мен Сенин буйруктарыңды унуткан жокмун.


88Мени Өзүңдүн ырайымың менен тирилт, ошондо мен Сенин оозуңдан чыккан буйруктарды аткарам.

89


Теңирдин мыйзамына болгон ишеним

Теңирим, Сенин сөзүң асманда түбөлүккө орногон[+].


90Сен түбөлүккө ишенимдүүсүң. Жерди Сен орноттуң, ал ошон үчүн турат[+].


91Бардыгы ушул убакка чейин Сенин мыйзамдарың боюнча турат, анткени баары Сага кызмат кылат[+].


92Сенин мыйзамың мага сооронуч болбогондо, мен кайгыдан өлүп калмакмын.


93Сенин буйруктарыңды түбөлүккө унутпайм, анткени Сен мени ошолор аркылуу тирилттиң.


94Мен Сеникимин, мени куткар, анткени мен Сенин буйруктарыңды издедим.


95Кудайсыздар мени өлтүрүш үчүн аңдып жүрүшөт. Мен болсо Сенин осуяттарыңа көңүл коём.


96Мен ар кандай жеткилеңдиктин чегин көрдүм, бирок Сенин осуятыңдын чеги жок.

97


Теңирдин мыйзамына болгон сүйүү

Мен Сенин мыйзамыңды кандай жакшы көрөм! Күнү бою ошол жөнүндө ойлоном.


98Өз осуятың менен Сен мени душмандарымдан акылдуу кылдың, анткени ал дайыма мени менен[+].


99Устаттарымдын баарынан акылдуу болуп калдым, анткени мен Сенин осуяттарың жөнүндө ойлоном.


100Карыяларга караганда көптү билип калдым, анткени мен Сенин буйруктарыңды аткарып жүрөм[+].


101Сенин сөзүңдү сакташ үчүн, буттарымды ар кандай жаман жолдордон сактайм[+].


102Сенин мыйзамдарыңдан четтебейм, анткени Сен мени үйрөтүп жатасың.


103Сенин сөздөрүң менин таңдайымда кандай таттуу! Алар менин оозумда балдан да таттуу[+].


104Мен Сенин буйруктарың аркылуу акылыма келгем, ошондуктан ар кандай жалган жолду жек көрөм.

105


Теңирдин мыйзамынынын жарыгы

Сенин сөзүң – бутума шам, жолума жарык[+].


106Мен Сенин адилет мыйзамдарыңды сактоону убада кылгам, ошондуктан аткарам[+].


107Теңир, мен абдан кыйналдым, мени Өз сөзүң боюнча тирилт.


108Теңирим, менин оозумдан чыккан мактоо курмандыгын кабыл ал, мага Өзүңдүн мыйзамыңды үйрөт.


109Менин жаным ар дайым коркунучта, бирок Сенин мыйзамыңды унутпайм.


110Кудайсыздар мага тор жайышты, бирок мен Сенин буйруктарыңдан четтеген жокмун[+].


111Сенин осуяттарыңды түбөлүк мурас катары кабыл алдым, анткени алар – менин жүрөгүмдүн кубанычы[+].


112Мен жүрөгүмдү Сенин буйруктарыңды дайыма, өмүрүмдүн акырына чейин аткарууга бурдум.

113


Теңирдин мыйзамы – коопсуздук

Жаман ойлуу адамдарды жек көрөм, ал эми Сенин мыйзамыңды сүйөм.


114Сен менин баш калкалар жайымсың, калканымсың. Сенин сөзүңө таянам[+].


115Мыйзамсыздар, мага жолобогула, мен өзүмдүн Кудайымдын осуяттарын аткарам[+].


116Жашашым үчүн, мага Өз сөзүң боюнча күч бер. Үмүттөнгөнүм үчүн, мени уятка калтырба.


117Мени колдо, ошондо мен куткарылам. Сенин мыйзамдарыңа дайыма көңүл коём.


118Мыйзамдарыңдан четтегендердин баарын Сен кулатасың, анткени алардын куулугунан эч нерсе чыкпайт.


119Жер үстүндөгү кудайсыз адамдардын баарын Сен күлдөй сапырасың, ошондуктан мен Сенин осуяттарыңды сүйөм.


120Сенин коркунучуңдан денем титирейт, мен Сенин жазаларыңдан корком[+].

121


Теңирдин мыйзамына болгон тил алчаактык

Мен баарын адилеттик жана чындык боюнча кылдым, мени куугунтуктоочуларымдын колуна салып бербе.


122Өз кулуңа болуш, текеберлер эзбесин[+].


123Сенин куткарууңду жана акыйкат сөздөрүңдү күтө берип көзүм талыды[+].


124Өз кулуңа Өз ырайымың боюнча ырайым кыл, мага Өз мыйзамдарыңды үйрөт.


125Мен Сенин кулуңмун, мага акыл бер, ошондо мен Сенин осуяттарыңды түшүнөм.


126Теңирдин чара көрө турган убакыты келди, анткени Сенин мыйзамыңды бузушту.


127Мен болсо Сенин осуяттарыңды алтындан да, таза алтындан да жакшы көрөм[+].


128Сенин буйруктарыңдын баарын адилеттүү деп эсептейм, жалган жолдорду жек көрөм.

129


Теңирдин мыйзамына баш ийүүгө болгон каалоо

Сенин осуяттарың кереметтүү, ошондуктан алар менин жүрөгүмдө сакталуу.


130Сенин сөздөрүңдөн алган ачылыш көздү ачат, жөнөкөйлөргө акыл берет[+].


131Мен оозумду ачып акактап жатам, анткени Сенин осуяттарыңды эңсеп турам[+].


132Ысымыңды сүйгөндөргө кандай назар салып, ырайым кылсаң, мага да ошондой кыл.


133Буттарымды Сенин сөздөрүң менен жүргүдөй кылып бекемде, эч бир мыйзамсыз иштин мени бийлеп алуусуна жол бербе.


134Мени адамдын эзүүсүнөн куткар, ошондо Сенин буйруктарыңды аткарам.


135Өз кулуңду Өз жүзүң менен жарык кыл, мага Өзүңдүн мыйзамдарыңды үйрөт[+].


136Сенин мыйзамыңды сактабай жатышкандыктан, көзүмдүн жашы көл болду[+].

137


Теңирдин мыйзамынын адилеттүүлүгү

Сен адилетсиң, Теңирим, Сенин мыйзамдарың да адилет.


138Осуят кылган көрсөтмөлөрүң адилет, туптуура.


139Мени кызганыч жеп жатат, анткени менин душмандарым Сенин сөздөрүңдү унутуп коюшту.


140Сенин сөзүң абдан таза, Сенин кулуң аны сүйөт[+].


141Мен кичинекей, жек көрүндү адаммын, бирок Сенин буйруктарыңды унуткан жокмун.


142Сенин адилеттигиң түбөлүктүү, Сенин мыйзамың – чындык[+].


143Башыма кыйынчылык түшүп, азап тартып жатам, бирок Сенин осуяттарың – менин сооронучум.


144Сенин көрсөтмөлөрүң түбөлүккө адилеттүү. Мени акылыма келтир, ошондо мен жашайм.

145


Куткаруусун сурап Кудайга сыйынуу

Сени чын жүрөгүмдөн чакырам, Теңирим, мени ук, ошондо мен Сенин мыйзамдарыңды сактайм.


146Сени чакырам, мени куткар, ошондо Сенин осуяттарыңды сактайм.


147Таң заардан Сени чакырам. Сенин сөзүңө таянам[+].


148Сенин сөзүңдү терең түшүнүш үчүн, түнү менен кирпик какпай чыгам.


149Өзүңдүн ырайымың боюнча менин үнүмдү ук, Теңирим. Өз адилеттигиң боюнча мени тирилт.


150Жамандык ойлогондор мага жакындап калышты, алар Сенин мыйзамыңдан алыс.


151Сен жакынсың, Теңирим, Сенин осуяттарыңдын баары – чындык[+].


152Өзүңдүн осуяттарыңды түбөлүккө орнотконуңду мен мурунтан эле билем.

153


Куткаруусун сурап Кудайга жалынуу

Менин азап тартып жатканыма назарыңды салып, мени куткар, анткени мен Сенин мыйзамыңды унуткан жокмун.


154Менин ишиме киришип, мени корго. Мени Өз сөзүң боюнча тирилт[+].


155Куткарылуу кудайсыздардан алыс, анткени алар Сенин мыйзамдарыңды издешпейт.


156Сенин боорукердигиң чексиз, Теңирим. Мени Өз адилеттигиң боюнча тирилт[+].


157Мени куугунтуктагандар, душмандарым көп, бирок мен Сенин осуяттарыңдан четтеген жокмун[+].


158Сенин сөзүңдөн четтегендерди көрүп капа болом, анткени алар Сенин сөзүңдү сакташкан жок[+].


159Сенин буйруктарыңды кандай сүйөрүмдү көр. Өзүңдүн ырайымың боюнча мени тирилт.


160Сенин сөзүңдүн негизи – чындык, Сенин ар бир адилет өкүмүң түбөлүктүү[+].

161


Теңирдин мыйзамын берилгендик менен аткаруу

Төрөлөр мени себепсиз куугунтуктап жатышат, бирок менин жүрөгүм Сенин сөзүңдөн коркот[+].


162Өтө чоң олжого ээ болгондой, Сенин сөзүңө кубанам[+].


163Жалганчылыкты жек көрөм, андан жийиркенем, Сенин мыйзамыңды болсо сүйөм.


164Адилет өкүмдөрүң үчүн Сени бир күндө жети жолу даңктайм.


165Сенин мыйзамыңды сүйгөндөрдүн тынчтыгы зор, аларга бөгөт жок.


166Сенин жардамыңа таянам, Теңирим, Сенин осуяттарыңды аткарам[+].


167Сенин осуяттарың менин жүрөгүмдө сакталуу, мен аларды абдан сүйөм.


168Сенин буйруктарың менен осуяттарыңды аткарам, анткени менин бардык жолум Сенин алдыңда[+].

169


Кудайдан жардам сурап сыйынуу

Менин зар-муңум Сага жетсин, Теңирим. Өз сөзүң боюнча мага акыл бер.


170Менин жалынуум Сенин алдыңа келсин. Өзүңдүн сөзүң боюнча мени куткар.


171Сен мага Өзүңдүн мыйзамдарыңды үйрөткөндө, менин оозумдан Сени мактаган сөздөр чыгат.


172Менин тилим Сенин сөзүңдү жарыя кылат, анткени Сенин осуяттарыңдын баары адилет.


173Сенин колуң мага жардам берүүгө даяр болсун, анткени мен Сенин буйруктарыңды тандап алдым.


174Сенин жардамыңды зарыгып күтүп жатам, Теңирим, Сенин мыйзамың – менин сооронучум.


175Менин жаным жашасын, Сени даңктасын, Сенин адилеттигиң мага жардам берсин.


176

#### 119

1


Жалганчылардан куткаруусун сурап Кудайга сыйынуу


Табынуу үчүн бара жаткандагы ыр.


Кайгырып турганымда, Теңирди чакырдым, Ал мени укту.


2Теңир! Менин жанымды жалганчынын оозунан, амалкөйдүн тилинен куткар[+].


3Амалкөй тил сага эмне берип, эмне кошот?


4Күчтүүнүн курч жебелери менен сөксөөлдүн чогун[+].


5Мешехте турганым үчүн, Кейдар чатырларында жашаганым үчүн, мага кайгы[+].


6Менин жаным тынчтыкты жек көргөндөр менен бирге көпкө жашады.


7

#### 120

1


Теңир биздин Сактоочубуз


Табынуу үчүн бара жаткандагы ыр.


Мен тоо тарапка көз чаптырам, мага жардам кайдан келет[+]?


2Жардам мага асман-жерди жараткан Теңирден келет[+].


3Ал сенин бутуңдун мүдүрүлүүсүнө жол бербейт, сени Сактоочу үргүлөбөйт[+].


4Ысрайылды Сактоочу үргүлөбөйт да уктабайт.


5Теңир сенин Сактоочуң; Теңир сенин оң жагыңдагы далдаа[+].


6Күндүзү күн, түнкүсүн ай сага зыян келтирбейт.


7Теңир сени ар кандай жамандыктан коргойт, сенин жаныңды Теңир сактайт.


8

#### 121

1


Иерусалимге тынчтык сурап Кудайга сыйынуу


Табынуу үчүн бара жаткандагы ыр.


Дөөттүкү. «Жүр, Теңирдин үйүнө барабыз», – дешкенде, сүйүнүп кеттим[+].


2Иерусалим, биздин буттарыбыз сенин дарбазаңдын алдында турат,


3Иерусалим, сен бир бүтүн шаар болуп курулгансың.


4Ал шаарга уруулар, Теңирдин уруулары киришет. Алар Ысрайыл мыйзамы боюнча Теңирдин ысымын даңазалаганы киришет[+].


5Ал шаарда сот тактылары, Дөөт тукумунун тактылары турат[+].


6Иерусалимге тынчтык сурагыла, сени сүйгөндөр бейпил өмүр сүрүшсүн![+]


7Сенин дубалдарыңда тынчтык, үйлөрүңдө бейпилчилик болсун!


8Өзүмдүн бир туугандарым менен жакындарым үчүн айтып жатам: «Сага тынчтык каалайм!»


9

#### 122

1


Ырайым кылуусун сурап Кудайга сыйынуу


Табынуу үчүн бара жаткандагы ыр.


Асманда жашаган Кудай, көзүм Сенде![+]


2Кулдардын көздөрү мырзаларынын колдорун карагандай, күңдөрдүн көздөрү мырзайымдарынын колдорун карагандай, Кудай-Теңирибиз бизге качан ырайым кылат деп, биздин көзүбүз да Аны карап турат.


3Бизге ырайым кыл, Теңир, бизге ырайым кыл, анткени жетишерлик эле жек көрүндү болдук[+].


4

#### 123

1


Кудай – Өз элинин Коргоочусу


Табынуу үчүн бара жаткандагы ыр.


Дөөттүкү. Теңир биз менен болбогондо, – деп айтсын Ысрайыл, –[+]


2адамдар бизге каршы чыкканда, Кудай биз менен болбогондо,


3алар бизге жаалданганда, бизди тирүүлөй жутуп коюшмак[+].


4Бизди суулар басып калмак, ташкындаган суулар жаныбыздын үстүнөн өтмөк[+].


5Биздин жаныбыздын үстүнөн шаркыраган суулар өтмөк.


6Теңирге даңк! Ал бизди алардын тиштерине жем кылган жок.


7Биздин жаныбыз кушчунун торунан кутулган канаттуудай кутулду. Тор айрылып, биз кутулдук[+].


8

#### 124

1


Кудайдын эли коопсуз


Табынуу үчүн бара жаткандагы ыр.


Теңирге таянган адам Сион тоосу сыяктуу ордунан жылбайт, түбөлүк турат[+].


2Тоолор Иерусалимди курчап турат, Теңир болсо Өз элин азыр жана түбөлүк курчап турат.


3Адил адамдардын колдору мыйзамсыз ишке барбашы үчүн, Теңир алардын тагдырына кудайсыздардын үстөмдүк кылуусуна жол бербейт.


4Ак ниеттерге жана жүрөгү тазаларга жакшылык кыл, Теңирим.


5

#### 125

1


Куткаруусун сурап Кудайга сыйынуу


Табынуу үчүн бара жаткандагы ыр.


Теңир Сиондун туткундарын кайра алып келгенде, биз түш көргөндөй болгонбуз[+].


2Ошондо оозубуз күлкүгө, тилибиз ырга толгон. Ошондо элдер өз ара: «Теңир булар үчүн чоң иш кылды», – деп айтышкан[+].


3Теңир биз үчүн улуу иш кылды, биз кубандык[+].


4Теңир, чөлгө суу жибергендей, биздин туткундарды кайра алып кел!


5Көз жаш төгүп сепкендер кубанып оруп алышат.


6

#### 126

1


Балдар – Теңир берген сыйлык


Табынуу үчүн бара жаткандагы ыр. Сулаймандыкы.


Эгерде үйдү Теңир курбаса, анда аны куруп жаткандардын иштегени бекер. Эгерде шаарды Теңир сактабаса, сакчынын уктабай сак турганы бекер[+].


2Силердин эрте туруп, кеч жатып, кыйналып нан таап жегениңер бекер. Анткени Ал аны Өзү сүйгөн адамга уктап жатканында да берет[+].


3Балдар – Теңир берген мурас. Перзенттер – Ал берген сыйлык[+].


4Жаш балдар күчтүүнүн колундагы жебелердей.


5

#### 127

1


Теңирден корккон адам бактылуу


Табынуу үчүн бара жаткандагы ыр.


Теңирден корккон, Анын жолдору менен жүргөн ар бир адам бактылуу![+]


2Сен өз колуңдун эмгегинен жейсиң. Сен бактылуусуң, сага жакшы болсун![+]


3Аялың үйүңдө мөмөлүү жүзүмдөй. Дасторконуңдун тегерегинде отурган уулдарың зайтун дарагынын бутактарындай[+].


4Теңирден корккон адам мына ушундай бата алат!


5Теңир сага Сиондон батасын берет, сен өмүрүңдүн аягына чейин Иерусалимдин жыргал турмушун көрөсүң[+].


6

#### 128

1


Ысрайылдын душмандарын уятка калтыруусун сурап Кудайга сыйынуу


Табынуу үчүн бара жаткандагы ыр.


Мени жаш күнүмдөн көп кысымга алышты, – деп айтсын Ысрайыл, –[+]


2мени жаш күнүмдөн көп кысымга алышты, бирок жеңе алышкан жок.


3Менин жонума сокочулар узун бороздорду салып жер айдашты[+].


4Бирок Теңир адилет: Ал кудайсыздардын аркандарын кыя чапты.


5Сионду жек көргөндүн баары уятка калып артына качсын[+].


6Алар жулуна электе эле куурап калган там башындагы чөптөй болушсун[+].


7Ал чөпкө орокчунун колу толбойт, боолукчунун уучу толбойт.


8

#### 129

1


Ырайым кылуусун сурап Кудайга сыйынуу


Табынуу үчүн бара жаткандагы ыр.


Тереңдиктен Сени чакырам, Теңирим[+].


2Теңирим! Менин үнүмдү ук. Менин жалынуумду көңүл коюп ук[+].


3Теңирим, эгерде Сен мыйзамсыздыктын баарын эсиңе сактай берсең, Теңирим, анда ким туруштук бере алат?


4Бирок Сенде кечирим бар, баары Сенин алдыңда коркуп турушсун[+].


5Мен Теңирден үмүттөнөм, жаным үмүттөнөт. Мен Анын сөзүнө таянам.


6Менин жаным Теңирди таңдын атышын күткөн сакчылардан да, таңдын атышын күткөн сакчылардан да артык күтөт.


7Ысрайыл эли Теңирге таянсын, анткени Теңирде ырайым жана толук куткарылуу бар[+].


8

#### 130

1


Кудайга таянуу


Табынуу үчүн бара жаткандагы ыр. Дөөттүкү.


Теңир! Менин жүрөгүм текеберденген эмес, көздөрүм менменсинген эмес, мен улуу иштерге жана мен үчүн кол жеткис болгон нерселерге киришкен эмесмин[+].


2Мен өзүмдүн жанымды эмчектен чыккан баладай жоошуткан жок белем, тынчтандырган жок белем? Менин жаным эмчектен чыккан баладай болчу.


3

#### 131

1


Дөөттүн убадасы жана Кудайдын убадалары


Табынуу үчүн бара жаткандагы ыр.


Теңир, Дөөттү эсте, анын бардык азап-кайгысын эсте[+].


2Анын Теңирге кандай ант бергенин, Жакыптын Күчтүүсүнө кандай убада бергенин эсте:


3«Теңирге жай тапмайынча, Жакыптын Күчтүүсүнө турак-жай тапмайынча,[+]


4үйүмө кирбейм, төшөгүмө жатпайм,


5көз ирмебейм, кирпик какпайм».


6Биз ал[*] жөнүндө Эфратадан уктук, биз аны Жейарим талааларынан таптык.


7Анын турак-жайына баралы, Анын бут алдына жыгылып таазим кылалы[+].


8Теңир, Өзүңдүн бейпил жайыңа кудуретиңди көрсөткөн келишим сандыгың менен кел[+].


9Сенин ыйык кызмат кылуучуларың адилеттикти кийишет, Сенин ыйыктарың кубанышат[+].


10Өз кулуң Дөөт үчүн Өзүңдүн майланганыңдан жүз бурба[+].


11Теңир Дөөткө: «Сенин тактыңа өз тукумуңдан отургузам[+].


12Эгерде сенин уулдарың Менин келишимимди жана аларга үйрөтө турган мыйзамдарымды сакташса, анда алардын уулдары да түбөлүккө сенин тактыңда отурушат», – деп ант берген, аны таптакыр бузбайт[+].


13Анткени Теңир Сионду тандап алды, аны Өзүнө турак жай кылууну каалады[+].


14«Бул Менин бейпил жайым, ушул жерге жайгашам, анткени Мен ушул жерди кааладым.


15Анын тамагына батамды мол берем, анын жакырларын нанга тойгузам[+].


16Анын ыйык кызмат кылуучуларына куткарылуу кийгизем, анын ыйыктары кубанышат.


17Ал жерде Дөөттүн мүйүзүн кайрадан көтөрөм, Өзүмдүн майланганыма чырактан даярдадым[+].


18

#### 132

1


Бир туугандык сүйүүнү даңктоо


Табынуу үчүн бара жаткандагы ыр. Дөөттүкү.


Бир туугандардын чогуу жашаганы кандай жакшы, кандай сонун![+]


2Бул Арундун башына куюлуп, сакалына, кийиминин этегине аккан кымбат баалуу зайтун майы сыяктуу;[+]


3

#### 133

1


Теңирди даңктоого чакыруу


Табынуу үчүн бара жаткандагы ыр.


Түнкүсүн Теңирдин үйүндө турган Теңирдин бардык кулдары, Теңирди даңктагыла![+]


2Ыйык жайда колуңарды өйдө көтөрүп, Теңирди даңктагыла![+]


3

#### 134

1


Даңктоо ыры

Теңирди даңктагыла. Теңирдин үйүндө, Кудайыбыздын үйүнүн короосунда турган Теңирдин кулдары,


2Теңирдин ысымын мактагыла, мактагыла[+].


3Теңирди мактагыла, анткени Теңир жакшы. Анын ысымын мактап ырдагыла, анткени бул жагымдуу.


4Анткени Теңир Өзүнө Жакыпты тандап алды, Ысрайылды Өзүнө менчик эл кылып тандап алды[+].


5Мен Теңирдин улуу экенин, биздин Кудай-Теңирибиз бардык кудайлардан жогору экенин таанып билдим[+].


6Теңир асманда, жерде, деңизде, бардык түпкүрдө эмне кааласа, ошонун баарын жасайт[+].


7Жер кыйырынан булуттарды көтөрөт, жамгыр жаадырып, чагылганды жаратат, Өзүнүн сактоочу жайларынан шамал чыгарат[+].


8Ал мисирликтердин тунгучтарын, малынын төл башыларын кырып салган[+].


9Мисир, сенин ичиңде, фараонго жана анын бардык кулдарына каршы жышаандары менен кереметтерин көрсөткөн[+].


10Ал көптөгөн күчтүү падышаларды:[+]


11Амор падышасы Сихонду, Башан падышасы Огду, Канаандын бардык падышачылыктарын жок кылган[+].


12Алардын жерлерин мураска, Өз эли Ысрайылга мураска берген[+].


13Теңирим! Сенин ысымың түбөлүктүү. Теңирим! Сен муундан муунга унутулбайсың[+].


14Анткени Теңир Өз элине болушат, Өзүнүн кулдарына ырайым кылат[+].


15Бутпарас элдердин жасалма кудайлары – күмүш жана алтын, адамдын колу менен жасалган нерселер[+].


16Алардын ооздору бар, бирок сүйлөбөйт; көздөрү бар, бирок көрбөйт[+].


17Алардын кулактары бар, бирок укпайт; алардын ооздорунан дем чыкпайт[+].


18Аларды жасагандар, алардан үмүт кылгандар ошолорго окшоп калышат[+].


19Ысрайыл тукуму! Теңирди даңкта! Арун тукуму! Теңирди даңкта!


20Леби тукуму! Теңирди даңкта! Теңирден корккондор! Теңирди даңктагыла![+]


21

#### 135

1


Ыраазычылык билдирүү ыры

Теңирди даңктагыла, анткени Ал жакшы, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


2Кудайлардын Кудайын даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


3Бийлик кылуучулардын Теңирин даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү.


4Улуу кереметтерди жалгыз Өзү жасаган Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


5Ааламды акылмандык менен жараткан Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


6Жерди суу үстүнө орноткон Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


7Чырактарды жараткан Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


8Күндү башкарсын деп, Күндү жараткан Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү.


9Түндү башкарсын деп, айды жана жылдыздарды жараткан Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү.


10Мисирдин тунгучтарын кырган Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


11Ысрайылды Мисирден алып чыккан Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


12Сунулган колу, күчтүү билеги менен алып чыккан Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү.


13Кызыл деңизди экиге бөлгөн Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


14Ысрайыл элин деңиздин ортосунан алып өткөн Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү.


15Фараонду жана анын аскерлерин Кызыл деңизге чөктүргөн Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


16Өз элин чөл аркылуу алып өткөн Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


17Улуу падышаларды жазалаган Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


18Күчтүү падышаларды өлтүргөн Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү.


19Амор падышасы Сихонду өлтүргөн Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


20Башан падышасы Огду өлтүргөн Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


21Алардын жерин Өз элине мураска берген Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү.


22Алардын жерин Өз кулу Ысрайылга мураска берген Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү.


23Бизди кордолуп турганыбызда эстеген Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү.


24Бизди душмандарыбыздан куткарган Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


25Ар бир тирүү жанга азык берген Кудайды даңктагыла, анткени Анын ырайымы түбөлүктүү[+].


26

#### 136

1


Туткундалып кеткен ысрайылдыктардын ыйы

Сионду эстегенде, Бабыл дарыяларынын жээгинде отуруп алып ыйладык[+].


2Ал жерде өскөн талдарга арфаларыбызды илдик.


3Ал жерде бизди туткунга алгандар бизден ыр талап кылышты, бизди кысымга алгандар биздин көңүл ачуубузду талап кылып: «Бизге Сиондун ырларынан ырдап бергиле», – дешти.


4Биз Теңирдин ырын бөтөн жерде кантип ырдайбыз?


5Иерусалим, эгерде сени унутуп койсом, анда мени оң колум унутсун[+].


6Иерусалим, эгерде сени эсимден чыгарып койсом, эгерде сени кубанычымдын туу чокусу кылбасам, анда тилим таңдайыма жабышып калсын[+].


7Теңир, Эдом уулдарынан өч ал. Иерусалимди талкалап жатышканда, алар: «Талкалагыла, аны пайдубалына чейин талкалагыла», – дешкен[+].


8Бабыл кызы, кыйраткыч! Сенин бизге кылгандарың үчүн өч алган адам бактылуу![+]


9

#### 137

1


Ыраазычылык билдирүү


Дөөттүкү.


Мен Сени бүт жүрөгүм менен даңктайм, кудайлардын алдында Сага ырдайм[+].


2Ыйык ийбадатканаңдын алдында башымды ием, ырайымың үчүн, чындыгың үчүн Сенин ысымыңды даңктайм, анткени Сен Өз сөзүңдү Өзүңдүн бардык ысымдарыңдан жогору койдуң[+].


3Сени чакырган күнү мени угуп, жаныма сергектик бердиң.


4Теңирим, жер жүзүндөгү бардык падышалар Сенин оозуңдан чыккан сөздөрдү укканда, Сени даңкташат.


5Алар Теңирдин жолдору жөнүндө ырдашат, анткени Теңирдин даңкы зор.


6Теңир жогоруда болсо да, момунду көрүп турат, текеберди алыстан тааныйт.


7Эгерде башыма мүшкүл түшсө, Сен мени тирилтесиң, колуңду душмандарымдын каарына каршы сунасың, Сенин оң колуң мени сактап калат[+].


8

#### 138

1


Кудайдын кудуреттүүлүгү


Ырчылар тобунун башчысына. Дөөттүн забуру.


Теңир! Сен мени сынадың, баарын билесиң[+].


2Сен менин качан отуруп, качан турарымды билесиң; Сен менин ойлорумду алыстан эле билесиң[+].


3Басып бара жатсам да, эс алып жатсам да, Сен мени курчап турасың, Сага менин бардык жолдорум белгилүү[+].


4Мен айта электе эле, Сен, Теңирим, айтар сөзүмдү толугу менен билесиң.


5Мени артымдан да, алдымдан да курчап турасың, менин үстүмө Өзүңдүн колуңду коёсуң.


6Бул билим мен үчүн таң каларлык, аны түшүнүү – мен үчүн кол жеткис бийиктик[+].


7Сенин Рухуңдан качып кайда барам, Сенин жүзүңдөн кайда качам[+]?


8Асманга чыксам да, Сен ошол жердесиң; өлгөндөр жаткан жайга түшсөм да, Сен ошол жердесиң[+].


9Таңдын канатын алып, деңиздин кыйырына көчүп кетсем да,


10ошол жерде мени Сенин колуң жетелейт, мени Сенин оң колуң кармап турат.


11Эгерде мен: «Мүмкүн, мени караңгылык жашырып калар, менин тегерегимдеги жарык караңгы болуп калар», – десем да,


12караңгылык мени Сенден жашыра албайт, түн да күндөй жарык: жарык кандай болсо, караңгы да ошондой[+].


13Анткени менин ички мүчөлөрүмдү Сен жараткансың, Сен мени энемдин ичинде токугансың[+].


14Мен Сени даңктайм, анткени мен таң каларлык жаратылгам. Сенин иштериң керемет, аны менин жаным толук түшүнөт.


15Мен жашыруун жаратылып жатканда, курсактын тереңинде пайда болуп жатканда, менин сөөктөрүм Сенден жашыруун эмес болчу[+].


16Мен жаңыдан түйүлдүк боло баштаганда эле, Сен мени көргөнсүң. Мен төрөлө электе эле, мага белгиленген күндөрдүн бири да боло электе эле Сенин китебиңде баары жазылып коюлган[+].


17Кудайым, Сенин ойлоруң мен үчүн кандай баалуу, алардын саны кандай көп![+]


18Мен аларды санай турган болсом, алар кумдан да көп. Мен ойгонгондо да, Сени мененмин.


19Оо Кудайым, кудайсызды жок кылсаң кана! Кан ичкичтер, менден алыс кеткиле![+]


20Алар Сага каршы жаман сөздөрдү сүйлөп жатышат. Душмандарың Сенин ысымыңды куру бекер эле атап жатышат.


21Теңирим, Сени жек көргөндөрдү мен кантип жек көрбөйм, Сага каршы чыккандардан мен кантип жийиркенбейм[+]?


22Аларды аябай жек көрөм, алар – мага душман.


23Кудайым, мени сынап, жүрөгүмдү бил; мени сынап, ойлорумду бил[+].


24

#### 139

1


Кудайсыздардан коргоосун сурап Кудайга жалынуу


Ырчылар тобунун башчысына. Дөөттүн забуру.

.

2Оо Теңир, мени жаман адамдан куткар, мени кысымга алган адамдан сакта[+].


3Алар жүрөгүндө жамандык ойлоп, күн сайын согушууга даяр турушат.


4Тилдерин жыландай соймоңдотушат, ооздорунда жыландын уусу бар[+].


5Оо Теңир, мени кудайсыздын колунан сакта, кысымга алган адамдан сакта, алар мени жыкканы жатышат[+].


6Текеберлер мага жашыруун тузак тартып, сыйыртмак салышты, жолума тор жайышты, капкан коюшту[+].


7Мен Теңирге мындай дедим: Сен менин Кудайымсың. Менин жалынган үнүмдү ук, Теңирим!


8Теңир, Теңир, менин куткаруучу күчүм! Согушта Сен башымды калкаладың.


9Теңир, текеберленбеши үчүн, кудайсыздарды тилегине жеткирбе, алардын жаман ойлорун ишке ашырба.


10Мени курчагандардын ооздорунан чыккан жамандык өз баштарына тийсин.


11Аларга чок жаасын. Алар отко ыргытылсын, турбас болуп туңгуюкка ыргытылсын[+].


12Тили заар адам жер үстүндө тамыр жайбасын, кысым кылгандын кыянаттыгы өзүн өлүмгө тартып кетсин.


13Теңир эзилгендерге адил өкүм чыгарарын, жардыларга адилеттик кыларын билем[+].


14

#### 140

1


Мыйзамсыздардан сактоосун сурап Кудайга сыйынуу


Дөөттүн забуру.


Теңир! Сени чакырам, мага тез кел. Сени чакырганымда, менин жалынган үнүмө кулак сал.


2Менин сыйынуум Сенин алдыңда фимиамдай болсун, жогору көтөргөн колдорум кечки курмандыктай болсун[+].


3Теңирим, менин оозума сакчы кой, оозумдун каалгасын кайтар[+].


4Мыйзамсыз иш кылган адамдар менен бирге жаман иштерге барбашым үчүн, жүрөгүмдүн жамандыкка бурулуусуна жол бербе, алардын чүйгүн тамактарынан даам татпайын.


5Мени адил адам жазаласын, бул – ырайым. Мени ашкерелесин, бул – менин башыма зыянын тийгизбеген эң жакшы зайтун майы. Мен жамандык кылгандарга каршы сыйынам[+].


6Аска-зоону аралап, издеп жүргөн алардын башчылары менин жагымдуу сөздөрүмдү угуп жатышат[+].


7Биздин сөөктөрүбүз майдаланган топурактай болуп, өлгөндөр жаткан жайдын оозунда чачылып жатат[+].


8Бирок менин көздөрүм Сенде, Теңирим, Теңирим. Сага таянам, менин жанымды өлүмгө кыя көрбө![+]


9Мыйзамсыздардын мага койгон тузагынан, жайган торлорунан сакта[+].


10

#### 141

1


Кудайдан жардам сурап сыйынуу


Дөөттүн үйрөтүүсү. Анын үңкүрдө жаткандагы сыйынуусу.


Үнүмдү чыгарып, Теңирди чакырдым; үнүмдү чыгарып, Теңирге сыйындым[+].


2Анын алдына жалынуумду төктүм, Ага зар-муңумду ачтым[+].


3Рухум алсырап калганда, Сен менин жолумду билгенсиң. Алар мен жүргөн жолго торлорун жашыруун жайышты[+].


4Оң жагымды карасам, эч ким мени тааныбайт, мен үчүн баш калкалар жер жок, эч ким менин жаным үчүн кам көрбөйт.


5Теңир, мен Сени чакырдым, мен Сага мындай деп кайрылдым: Сен менин баш калкалар жайымсың, тирүүлөр жашаган жерде менин үлүшүмсүң[+].


6Менин зар-муңума кулак сал, анткени мен аябай алсырап калдым. Мени куугунтукка алгандардан куткар, анткени алар менден күчтүүрөөк[+].


7

#### 142

1


Ырайым кылуусун сурап Кудайга сыйынуу


Дөөттүн забуру.


Теңир! Менин сыйынуумду ук, Өз ишенимдүүлүгүң боюнча менин жалынуума кулак сал, мага Өз адилеттигиң менен жооп бер.


2Өз кулуң менен соттошпо, анткени Сенин алдыңда бир да тирүү жан актала албайт[+].


3Душман мени аңдып жүрөт, өмүрүмдү жерге тепсеп, небак өлгөн кишидей караңгылыкта жашоого мажбур кылды[+].


4Ошондо ындыным өчүп калды, жүрөгүм сенейип катып калды.


5Байыркы күндөрдү эстеп, Сенин бардык иштериң жөнүндө ойлоном, колуңдун иштери жөнүндө ой жүгүртөм[+].


6Сага колумду сунам; сууга чаңкаган жердей болуп, жаным Сага тартылат[+].


7Мени тезирээк ук, Теңирим, рухум алсырап бара жатат. Менден жүзүңдү жашырба, көрдө жаткандарга окшоп калбайын[+].


8Сенин ырайымыңды эртерээк угайын, анткени мен Сага таянам. Мага жүрө турган жолумду көрсөт, анткени жанымды Сенин алдыңа алып келем[+].


9Теңирим, мени душмандарымдан куткар, Сага корголойм.


10Мага Өзүңдүн эркиңди аткарууну үйрөт, анткени Сен менин Кудайымсың. Сенин жакшы Рухуң мени чындык өкүм сүргөн жерге алып барсын[+].


11Теңирим, мени Өз ысымың үчүн тирилт, Өз чындыгың үчүн жанымды мүшкүлдөн куткар[+].


12

#### 143

1


Кайсы элдин Теңири Кудай болсо, ошол эл бактылуу


Дөөттүкү.


Колумду согушка, муштумумду урушка үйрөткөн менин аска-зоомо – Теңирге даңк![+]


2Теңир менин ырайым кылуучум, чебим, таянычым, Куткаруучум, калканым, мен Ага таянам. Ал мага элимди баш ийдирет[+].


3Теңирим! Сен көңүл бургудай, адам баласы ким? Адам жөнүндө ойлонгудай, адам ким[+]?


4Адам желдей, анын күндөрү өтүп кетчү көлөкөдөй[+].


5Теңирим! Асманыңды жантайтып, жерге түш. Тоолорго колуң тийсе, алар түтөп кетет[+].


6Чагылган чартылдатып, душмандарды туш-тушка чачырат. Өз жебелериңди жаадырып, аларды талкала[+].


7Жогорудан колуңду сунуп, мени куткар, мени чоң суулардан, бөтөн элдердин колунан сакта[+].


8Алардын ооздору жалганды сүйлөйт, алардын оң колу – жалгандыктын оң колу[+].


9Кудайым! Мен Сага жаңы ыр ырдап берем, мен Сага он кылдуу арфа чертип берем[+].


10Падышаларды куткарган, Өз кулу Дөөттү жалаңдаган кылычтан куткарган Сага ырдайм[+].


11Мени куткар, бөтөн элдердин колунан сакта, алардын ооздору жалганды сүйлөйт, алардын оң колу – жалгандыктын оң колу.


12Уулдарыбыз жаш чагында дүркүрөп өскөн өсүмдүктөй болсун, кыздарыбыз ак сарайлардагы чеберлик менен кооздолгон мамылардай болсун[+].


13Кампаларыбыз толуп, ар кандай дан мол болсун. Койлорубуз миңдеп, түмөндөп төлдөп, жайыттарда жайылып жүрсүн.


14Өгүздөрүбүз семиз болсун. Эч нерсе таланып-тонолбосун, уурдалбасын, көчөлөрүбүздө ый болбосун[+].


15

#### 144

1


Даңктоо ыры


Дөөттүн даңктоосу.


Өзүңдү даңазалайм, Теңирим, Кудайым, Падышам, Сенин ысымыңды түбөлүк даңктайм.


2Сени күн сайын даңктайм, Сенин ысымыңды түбөлүк мактайм.


3Теңир улуу жана мактоого татыктуу, Анын улуулугу акыл жеткис[+].


4Бир муун бир муунга Сенин иштериңди мактайт, Сенин күчүңдү жарыя кылат.


5Ал эми мен Сенин улуулугуң, улуу даңкың жана кереметтүү иштериң жөнүндө жар салам.


6Сенин коркунучтуу иштериңдин күчү жөнүндө айтышат, Сенин улуулугуң жөнүндө болсо мен жарыя кылам[+].


7Сенин кең пейилдигиңди унутпай жар салышат, Сенин адилеттигиңди даңктап ырдашат.


8Теңир кайрымдуу жана ырайымдуу, чыдамдуу жана абдан боорукер[+].


9Теңир бардык адамдарга жакшылык кылат, Өзү жараткандарынын бардыгына кайрымдуулук кылат.


10Теңирим, Сени Өзүңдүн бардык иштериң даңктасын, Сени Өзүңдүн ыйыктарың даңкташсын.


11Сенин падышачылыгыңдын даңкы жөнүндө жар салышсын, Сенин күчүң жөнүндө айтышсын.


12Адам баласы Сенин күчүңдү жана Сенин падышачылыгыңдын улуу даңкын билсин.


13Сенин падышачылыгың – түбөлүк падышачылык, Сенин бийлигиң муундан муунга[+].


14Теңир жыгылып бараткандарды сүйөйт, кулагандардын баарын тургузат[+].


15Бардыгы Сени карап, күтүп турушат; Сен аларга тамакты өз маалында бересиң[+].


16Колуңду ачып, кең пейилдигиң менен бардык тирүү жандарды тойгузасың[+].


17Теңир Өзүнүн бардык жолунда адилет, Өзүнүн бардык ишинде ишенимдүү.


18Теңир Өзүн чакыргандардын бардыгына жакын, Өзүн чын жүрөктөн чакыргандардын бардыгына жакын[+].


19Ал Өзүнөн корккондордун каалоосун аткарат, алардын зар-муңун угат, аларга жардам берет[+].


20Теңир Өзүн сүйгөндөрдүн баарын сактайт, ал эми кудайсыздардын баарын кырып жок кылат.


21

#### 145

1


Кудайдан үмүттөнгөндөр бактылуу

Теңирди даңктагыла. Жаным, Теңирди макта[+].


2Теңирди өмүрүм өткөнчө мактайм. Көзүм тирүү турганда, Кудайымды даңктап ырдайм[+].


3Төрөлөргө, адам баласына таянбагыла, алар жардам бере алышпайт[+].


4Анын руху чыгат, ошондо ал кайра топурак болуп калат. Ошол күнү анын ойлору ойрон болот[+].


5Жакыптын Кудайы жардам берүүчүсү болгон, үмүтү Кудай-Теңиринде болгон адам бактылуу.


6Ал – асман менен жерди, деңизди жана анын ичиндегилерди жараткан, ишенимдүүлүктү түбөлүккө сактаган,


7кор болгондорго адилеттик кылган, ачкаларга нан берген Кудай-Теңир. Теңир туткундарды бошотот[+].


8Теңир сокурлардын көзүн ачат, кулагандарды тургузат; Теңир адил адамдарды сүйөт[+].


9Теңир келгиндерди сактайт, жетим менен жесирге жардам берет, ал эми кудайсыздардын жолун бузат[+].


10

#### 146

1


Кудайдын улуулугу жөнүндөгү ыр

Теңирди мактагыла, анткени Кудайыбызды даңктап ырдаган жакшы, анткени бул жагымдуу. Ал даңкка татыктуу[+].


2Теңир Иерусалимди кайра курат, Ысрайылдын куугунтукталып жүргөн элин жыйнайт[+].


3Ал жүрөгү жаралангандарды айыктырат, аларды кайгысынан арылтат[+].


4Жылдыздардын санын эсептейт, алардын ар бирин атынан атайт[+].


5Теңирибиз улуу, Анын күчү зор, акылы чексиз[+].


6Момундарды Теңир жогору көтөрөт, ал эми кудайсыздарды жерге кулатат.


7Теңирди кезектешип мактап ырдагыла. Кудайга гусли чертип ырдагыла[+].


8Ал асманды булут менен жабат, жерге жамгыр жаадырат, тоолорго чөп өстүрөт[+].


9Малга, Өзүн чакырган карганын балапандарына тамак берет[+].


10Ал аттын күчүнө карабайт, адамдын күлүктүгүнө ыраазы болбойт[+].


11

#### 147

1


Ысрайылды Кудайды даңктоого чакыруу

Теңирди макта, Иерусалим; Кудайыңды макта, Сион.


2Анткени Ал сенин дарбазаларыңдын бекиткичтерин бекемдейт, сенин ичиңдеги уулдарыңа батасын берет[+].


3Сенин жериңе тынчтык орнотот. Сени дандуу буудайга тойгузат[+].


4Өз сөзүн жерге жөнөтөт. Анын сөзү тез тарайт.


5Жүнгө окшогон кар жаадырат, күлгө окшогон бубак себет[+].


6Өз мөндүрүн бүртүк-бүртүк кылып жаадырат, Анын аязына ким чыдай алат?


7Өз сөзүн жөнөткөндө, бардыгы эрийт. Шамалын айдаганда, суулар агат.


8Ал Өз сөзүн Жакыпка, Өз көрсөтмөлөрү менен мыйзамдарын Ысрайылга жарыя кылды.


9

#### 148

1


Бүт аалам Теңирди даңктасын

Теңирди даңктагыла. Теңирди асманда мактагыла, Аны бийикте мактагыла[+].


2Анын бардык периштелери, Аны мактагыла; Анын бардык кошуундары, Аны мактагыла[+].


3Күн менен ай, Аны мактагыла; жаркыраган бардык жылдыздар, Аны мактагыла.


4Асмандын асманы, асмандан жогору турган суулар, Аны мактагыла[+].


5Бардыгы Теңирдин ысымын макташсын, анткени Ал буйруганда, бардыгы жаралган[+].


6Аларды түбөлүккө койгон, эч качан бузулбай турган мыйзам берген[+].


7Жердегилер, зор балыктар, бардык туңгуюктар, Теңирди мактагыла[+].


8От жана мөндүр, кар жана туман, Анын сөзүн аткарган бороон,[+]


9тоолор жана бардык адырлар, мөмөлүү дарактар жана бардык кедрлер,


10жырткычтар жана ар кандай мал, сойлоочулар жана канаттуу куштар,


11жер үстүндөгү падышалар жана бардык элдер, төрөлөр жана жер жүзүндөгү бардык башкаруучулар,


12жигиттер жана кыздар, карылар жана жаштар


13Теңирдин ысымын макташсын, анткени жалгыз Анын ысымы жогору, Анын даңкы асман менен жерден жогору[+].


14

#### 149

1


Даңктоо ыры

Теңирди даңктагыла. Теңирге жаңы ыр ырдагыла. Ал ыйыктардын жыйынында макталсын[+].


2Ысрайыл Өз Жаратуучусуна шаттансын. Сион уулдары Өз Падышасына кубансын.


3Анын ысымын бий бийлеп даңкташсын. Ага дап кагып, гусли чертип ырдашсын.


4Анткени Теңир Өз элине ыраазы, момундарды куткарып, даңкка бөлөйт.


5Ыйыктар даңкталып кубанышсын, өздөрүнүн төшөгүндө да ырдашсын[+].


6Кудайга арналган даңктоо сөздөр алардын оозунда болсун, эки миздүү кылыч колдорунда болсун.


7Элдерден өч алышсын, урууларды жазалашсын,


8алардын падышаларын туткундашсын, төрөлөрүн кишендешсин.


9

#### 150

1


Теңирди даңктагыла

Теңирди даңктагыла. Кудайды Өзүнүн ыйык жайында мактагыла, Аны Өзүнүн кудуреттүү асманында мактагыла[+].


2Аны керемет иштери үчүн мактагыла, Аны чексиз улуулугу үчүн мактагыла.


3Аны сурнай тартып мактагыла, Аны арфа жана гусли чертип мактагыла[+].


4Аны дап кагып, бий бийлеп мактагыла; Аны кыл аспап жана сыбызгы ойноп мактагыла[+].


5Аны мукам үндүү жез табак кагып мактагыла, Аны катуу үндүү жез табак кагып мактагыла[+].


6Теңирди бардык тирүү жандар макташсын! Теңирди даңктагыла!

### Накыл сөздөр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]


#### 1

1


Накыл сөздөрдүн жазылышынын себеби

Ысрайыл падышасы Дөөттүн уулу Сулаймандын накыл сөздөрү[+].


2Бул сөздөр акылмандыкка жетиш үчүн, акыл-насаатты угуш үчүн, накыл кептерди түшүнүш үчүн,


3эстүүлүктүн, адилеттүүлүктүн, соттун, чындыктын эрежелерин өздөштүрүш үчүн,[+]


4жөнөкөйлөргө зээндүүлүк, жаш жигитке билим жана эстүүлүк бериш үчүн жазылган[+].


5Бул сөздөргө акылман адам кулак төшөп, билимин арттырат, акылдуу адам акылдуу кеңештерди табат.


6Ошондо ал накыл сөздөрдү, нуска кептерди, даанышмандардын сөздөрүн жана табышмактарын түшүнөт.

7


Жаштарга берилген кеңеш

Акылмандыктын башталышы – Теңирден коркуу. Акылмандык менен акыл-насаатты акылы жоктор гана жек көрүшөт[+].


8Уулум, атаңдын акыл-насаатын ук, энеңдин кеңешин четке какпа[+].


9Анткени бул – башыңа кооз таажы, мойнуңа мончок[+].


10Уулум! Эгерде сени күнөөкөрлөр азгырса, макул болбо[+].


11Эгерде алар мындай дей турган болсо: «Жүр биз менен, киши өлтүрүш үчүн буктурма коёбуз, айыпсыз, таза адамды аңдыйбыз,[+]


12аларды өлгөндөр жаткан жай жуткансып, тирүүлөй жутуп алабыз, көргө түшкөндөргө окшотуп, бүкүлү жутуп алабыз[+].


13Ар кыл асыл буюмдарды жыйып алабыз, үйлөрүбүздү олжого толтурабыз.


14Биз менен бирге өкчөмө таш ыргытасың, баарыбыздын казынабыз бир болот!»


15Уулум! Аларга кошулба, алардын жолуна түшпө[+].


16Анткени алардын буттары кыянаттык кылууга чуркайт, кан төгүүгө шашат[+].


17Канаттуулардын көзүнчө тор жаюу бекер,


18алардын канын төгүш үчүн буктурма коюшат, алардын жанын алыш үчүн аңдып турушат.


19Бирөөнүн байлыгына көз арткан ар бир адамдын жолу ушундай болот: тартып алган байлыгы аны өмүрүнөн ажыратат[+].

20


Акылмандыктын чакырыгы

Акылмандык көчөлөрдө жар салып жүрөт, аянттарда угуза сүйлөп жатат,[+]


21көп эл чогулган жерлерде жар салып, шаар дарбазасынын кире беришинде мындай деп сүйлөп жатат:


22«Түркөйлөр, качанга чейин түркөйлүктү жакшы көрө бересиңер? Шылдыңчылдар качанга чейин өздөрүнүн шылдыңдоолоруна маашырлана беришет? Акылсыздар качанга чейин билимди жек көрүшөт[+]?


23Мен ашкерелеп жатам, көңүл бургула: Мына, мен силерге өз рухумду төгөм, өз сөзүмдү жарыя кылам.


24Мен силерди чакырдым, бирок силер укпай койдуңар. Силерге колумду сундум, бирок силер көңүл бурбай койдуңар[+].


25Менин кеңештеримдин бардыгын четке кактыңар, ашкере кылганымды кабыл албай койдуңар[+].


26Ошон үчүн мен да силердин өлүмүңөргө күлөм, башыңарга мүшкүл түшкөндө сүйүнөм[+].


27Силерди коркунуч бороондой каптаганда, кырсык бурганактай басканда, башыңарга кайгы жана кыйынчылык келгенде,


28мени чакырасыңар, бирок мен силерди укпайм. Мени таң заардан издейсиңер, бирок таппайсыңар[+].


29Анткени алар билимди жек көрүштү, Теңирден коркууну тандап алышкан жок.


30Менин кеңештеримди кабыл алышкан жок, менин ашкере кылганымды жек көрүштү.


31Ошон үчүн алар өздөрүнүн жолунун жемиштеринен жешет, өздөрүнүн ойлорунун жемишине тоюшат[+].


32Анткени наадандарды өжөрлүгү өлтүрөт, акылсызды камырабастыгы өлтүрөт.


33

#### 2

1


Акыл-насааттар

Уулум! Эгерде менин сөздөрүмдү кабыл алсаң, менин акыл-насааттарымды сактасаң,[+]


2кулагыңды акылмандыкка төшөсөң, жүрөгүңдү ой жүгүртүүгө бурсаң,


3билимди чакырсаң, акылга кайрылсаң,


4аны күмүш менен кенчти издегендей издесең,[+]


5Теңирден коркуу деген эмне экенин түшүнөсүң, Кудай жөнүндөгү билимге жетесиң[+].


6Анткени акылмандыкты Теңир берет. Анын оозунан билим менен акыл чыгат[+].


7Ал адил адамдар үчүн куткарылуу сактайт. Ал – түз жүргөндөрдүн калканычы[+].


8Ал акыйкаттыктын жолдорун сактайт, Ал Өз ыйыктарынын жолун коргойт[+].


9Ошондо сен жакшылыкка алып бара турган жолдорду: чындыкты, адилеттикти, чынчылдыкты түшүнөсүң[+].


10Акылмандык жүрөгүңө киргенде, билим жаныңа жакканда,


11сени эстүүлүк сактап жүрөт, акыл кайтарып жүрөт,


12жаман жолдон, жалган айткан адамдан сактайт,


13караңгылыктын жолунда жүрүш үчүн түз жолду таштагандардан,


14жамандык жасап кубангандардан, бузукулук кылып жыргагандардан,[+]


15жаман жолдо бара жаткандардан, адашып жүргөндөрдөн,[+]


16башка бирөөнүн аялынан, жылуу сүйлөгөн бөтөн аялдан сактайт[+].


17Ал аял жаш чагындагы жолдошун таштаган, Кудайдын келишимин унуткан.


18Анын үйү өлүмгө жетелейт, анын жолу өлгөндөргө алып барат[+].


19Анын үйүнө киргендердин бири да кайрылып келбейт, өмүрдүн жолуна түшпөйт.


20Андыктан ак ниеттүүлөрдүн жолу менен жүр, адил адамдардын жолун жолдо.


21Анткени жерде адил адамдар жашашат, жерде бузулбаган ак ниет адамдар өмүр сүрүшөт[+].


22

#### 3

1


Уулдарга берилген кеңеш

Уулум! Менин акыл-насаатымды эсиңден чыгарба, жүрөгүң осуяттарымды сактасын[+].


2Анткени алар сага узун өмүр, узак өмүр жаш, тынчтык берет[+].


3Сени ырайым менен чындык таштабасын. Буларды мойнуңа байлап ал, жүрөгүңдүн лоокторуна жазып ал,[+]


4ошондо Кудайдын жана адамдардын алдында ырайым жана жакшылык табасың.


5Бүт жүрөгүң менен Теңирден үмүттөн, өз акылыңа таянба[+].


6Бардык жолдоруңда Кудайды таанып бил, ошондо Ал сенин жолдоруңду багыттайт[+].


7Өзүңдү акылман эсептебе, Теңирден корк, жамандыктан кач[+].


8Бул денеңе саламаттык, сөөгүңө азык болот.


9Теңириңе мал-мүлкүң менен, алгачкы кирешең менен урмат көрсөт[+].


10Ошондо кампаларың ашыгы менен данга толот, жүзүм сыгылуучу жайыңдан жаңы шарап ашып-ташып төгүлүп турат[+].


11Уулум, Теңирдин жазасын четке какпа, Анын айыбыңды ачканын оор көрбө[+].


12Анткени Теңир сүйгөн адамын жазалайт, ага атасы уулуна ырайым кылгандай ырайым кылат[+].


13Акылмандыкты издеп тапкан, акылга ээ болгон адам бактылуу!


14Анткени акылга ээ болуу күмүшкө ээ болуудан артык, анын жемиши алтындан артык[+].


15Ал асыл таштардан кымбат. Сен каалагандардын ичинен ага эч нерсе тең келбейт[+].


16Анын оң колунда – узун өмүр, сол колунда – байлык менен атак-даңк[+].


17Анын жолу – жагымдуу жол, анын бардык жолу – бейпилдик.


18Ага ээ болгондор үчүн ал – өмүр дарагы, аны сактагандар – бактылуу адамдар![+]


19Теңир жерди кеменгерлиги менен негиздеген, асманды акылмандыгы менен орноткон[+].


20Анын акылмандыгы менен түпсүз туңгуюктар ачылган, булуттар шүүдүрүм себелейт[+].


21Уулум! Булардан көзүңдү алба, туура ой жүгүртүүнү, эстүүлүктү сакта,


22алар жаның үчүн өмүр, мойнуң үчүн мончок болот.


23Ошондо өз жолуңду коркпостон улайсың, мүдүрүлбөйсүң[+].


24Жатканыңда коркпойсуң, уйкуң таттуу болот[+].


25Күтүлбөгөн коркунучтан, мыйзамсыздардын кол салганынан коркпойсуң[+].


26Анткени Теңир сенин таянычың болот, бутуңду тузактан сактайт.


27Жакшылык кылууга мүмкүнчүлүгүң бар болуп турганда, муктаж болгон адамга жакшылык кылуудан баш тартпа[+].


28Жаныңда бар болуп туруп, досуңа: «Эртең кел, эртең берем», – дебегин[+].


29Сени менен капарсыз жашап жаткан жакыныңа жамандык кылууну ойлобо.


30Сага жамандык кылбаган адам менен себепсиз чатакташпа.


31Зордук-зомбулук кылган адамга көз артпа, анын жолдорунун бирине да түшпө[+].


32Анткени Теңирдин алдында бузулган адам жийиркеничтүү, ал эми адил адамдар менен Анын байланышы бар.


33Теңирдин каргышы мыйзамсыздын үйүнүн үстүндө, ал эми адил адамдардын үйүнө Ал батасын берет[+].


34Эгерде Ал шылдыңчыл текеберлерди уятка калтырып жатса, анда момундарга ырайым кылат[+].


35

#### 4

1


Акылмандыктын жана билимдин пайдасы

Балдар, атаңардын акыл-насаатын уккула, акыл-эстүү болуу үчүн кулак салгыла![+]


2Анткени мен силерге жакшы сабак бердим. Менин осуяттарымды таштабагыла.


3Анткени мен да бир кезде атамдын уулу элем, энемдин жалгыз, сүйүктүү уулу элем.


4Ошондо атам мага акыл үйрөтүп: «Жүрөгүң менин сөздөрүмдү тутуп алсын, осуяттарымды сактап жаша», – деген[+].


5Даанышмандыкка ээ бол, акылмандуулукка ээ бол. Муну эсиңден чыгарба, менин айткандарымдан четтебе.


6Менин сөзүмдү таштаба, ошондо ал сени сактап жүрөт; аны сүй, ошондо ал сени коргоп жүрөт.


7Эң негизгиси – акылмандык. Акылмандыкка ээ бол, бардык мал-мүлкүң менен акыл-эстүүлүккө ээ бол.


8Аны бийик бааласаң, ал сени бийикке көтөрөт. Эгерде ага жабышсаң, ал сенин даңкыңды чыгарат[+].


9Ал сенин башыңа эң сонун гүлчамбар кийгизет, эң сонун таажыга жеткирет[+].


10Кулак сал, уулум, менин сөздөрүмдү кабыл ал, ошондо өмүрүң узарат[+].


11Мен сага акылмандыктын жолун көрсөтүп жатам, түз жол менен алып бара жатам.


12Бара жатканыңда жолуң тарыбайт, чуркап жөнөсөң мүдүрүлбөйсүң[+].


13Акыл-насааттарды бекем карма, аны таштаба, сактап жүр, анткени ал сенин өмүрүң[+].


14Мыйзамсыздардын жолуна түшпө, зулумдардын жолу менен жүрбө[+].


15Ал жолду ташта, ал жол менен баспа, ал жолго жолобо, ал жолдон кыя өт.


16Анткени алар жамандык кылмайынча укташпайт, бирөөнү кулатмайынча, алардан уйку качат[+].


17Анткени алар мыйзамсыздык менен нан таап жешет, уурдалган шарап ичишет.


18Адил адамдардын жолу – жаркыраган чырак, ал толук жарык киргенге чейин уламдан-улам жаркырай берет[+].


19Мыйзамсыздардын жолу – караңгылык, алар эмнеге мүдүрүлөрүн билишпейт[+].


20Уулум! Менин сөздөрүмө кулак сал, айткандарыма кулагыңды төшө!


21Алар сенин көз алдыңдан кетпесин, аларды жүрөгүңдүн түпкүрүндө сакта.


22Анткени ал – аны тапкандар үчүн өмүр, бүт денеси үчүн – саламаттык[+].


23Баарынан да, сактай тургандардан жүрөгүңдү сакта, анткени өмүрдүн булагы анда.


24Калп айтуудан баш тарт, анткорлонуп сүйлөөдөн кач[+].


25Көзүң түз карасын, көз карашың түз болсун.


26Басар жолуңду ойлонуп бас, ошондо сенин бүт жолуң бекем болот[+].


27

#### 5

1-2


Ойноштук кылбоо жөнүндө эскертүү

Уулум! Акыл-эстүү болушуң үчүн, оозуңда билим болушу үчүн, менин даанышмандык менен айткан сөздөрүмө кулак сал, акылмандык менен айткан сөздөрүмө кулак төшө.


3Анткени башка бирөөнүн аялы тилинен бал тамызып сүйлөйт, сүйлөгөн сөздөрү зайтун майынан да жумшак[+].


4Бирок анын акыры эрмендей ачуу, эки миздүү кылычтай курч[+].


5Анын буту өлүмгө алып барат, таманы өлгөндөр жаткан жайга түшүрөт[+].


6Эгерде сен анын баскан жолун билгиң келсе, анын жолдору туруктуу эмес, ошондуктан сен аларды биле албайсың.


7Ошондуктан, балдарым, мени уккула, менин оозумдан чыккан сөздөрдөн четтебегиле.


8Ал аялдан алыс жүр, анын үйүнүн эшигине жакын барба,


9болбосо ден соолугуңду башкаларга алдырасың, өмүрүңдү кыйноочуга бересиң,


10күчүңө башка бирөөлөр тоёт, эмгегиң башка бирөөнүн үйүнө кетет.


11Дене-мүчөң күч-кубаттан ажыраганда, онтоп,


12мындай деп айтасың: «Эмне үчүн мен акыл-насаатты жек көрдүм экен, эмне үчүн жүрөгүм ашкерелөөнү капарына албады экен?


13Эмне үчүн устаттарымдын үнүн укпадым экен, эмне үчүн насаатчыларыма кулак төшөбөдүм экен?


14Аз жерден элдин жана коомдун арасында ар кандай жамандыкка дуушар болуп кала жаздадым».


15Өз көлмөңдөгү, өз кудугуңдагы суудан ич[+].


16Булактарың көчөгө, агын сууларың аянттарга акпасын.


17Алар жат кишиге эмес, бир гана сага таандык болсун.


18Булагың баталуу болсун. Жаш кезде алган,[+]


19маралдай сүйкүмдүү, жейрендей сулуу аялың менен кубан. Анын төшү сени ар дайым канааттандырсын, анын махабаты менен дайыма ыракаттан.


20Уулум, башка бирөөнүн аялына кызыгып, башка бирөөнүн аялынын төшүн кучактап эмне кыласың?


21Адамдын жолдору Теңирдин көз алдында, Ал анын ар бир кадамын ченеп турат[+].


22Мыйзамсыз адамды өзүнүн мыйзамсыздыгы тузакка түшүрөт, ал өз күнөөсүнүн торунда камалып турат.


23

#### 6

1


Башка эскертүүлөр

Уулум! Эгерде жакыныңа кепил болуп, башка бирөө үчүн кол берсең,[+]


2анда сен оозуңдан чыккан сөзүң менен өзүңдү чырмап алдың, өз оозуңдан чыккан сөздөрүң менен кармалдың.


3Мындай кыл, уулум: өзүңдү куткар, анткени сен жакыныңдын колуна түшүп калдың, бар, бутуна жыгыл, жакыныңа жалынып-жалбар.


4Көзүңдү ирмебе, кирпик какпа.


5Мергенчинин колунан кутулган жейрендей, кушчунун колунан кутулган куштай кутул[+].


6Жалкоо, кумурскаларды кара, алардын иш-аракетин көр, анан акылыңа кел[+].


7Алардын башчысы да, көзөмөлчүсү да, өкүмдары да жок.


8Бирок алар өздөрүнүн нанын жайында камдап алышат, өздөрүнүн азыгын оруу-жыюу маалында жыйнап алышат[+].


9Жалкоо, качанга чейин уктай бересиң, качан ойгоносуң[+]?


10Бир аз уктай турсаң, колуңду бооруңа алып, үргүлөп, бир аз жата турсаң,


11жакырлыгың жолоочудай, муктаждыгың каракчыдай кирип келет[+].


12Анткор, мыйзамсыз адам жалган сүйлөйт[+].


13Көзүн кысат, буту менен сүйлөп, манжалары менен белги берет[+].


14Анын жүрөгүндө жүзү каралык, качан болбосун, ойлогону жамандык, арага чагым салат.


15Ошон үчүн ал күтүлбөгөн жерден өлөт, капыстан талкаланат, айыкпас дартка чалдыгат[+].


16Теңир жек көргөн алты нерсе, атүгүл, Анын жанына жийиркеничтүү болгон жети нерсе:[+]


17менменсинген көздөр, жалган тил, жазыксыз адамдын канын төккөн кол,[+]


18жамандык ойлогон жүрөк, кыянатчылык кылганга тез чуркаган буттар,[+]


19жалган жалаа жапкан жалган күбө, бир туугандардын ортосуна от жаккандар[+].

20


Бузулган аялдан сак болуу жөнүндө

Уулум! Атаңдын осуяттарын сакта, энеңдин акыл-насаатын четке какпа[+].


21Аларды жүрөгүңө түбөлүккө байлап ал, мойнуңа тегерете байлап ал[+].


22Жолго чыкканыңда, алар сени жетектейт, уктап жатканыңда кайтарат, ойгонгонуңда сени менен маектешет.


23Анткени осуят – чырак, акыл-насаат – жарык, насыятты үйрөнүү – өмүргө жол[+].


24Алар сени бузулган аялдан, башка бирөөнүн аялынын жасакерленип сүйлөгөн сөзүнөн сактайт[+].


25Жүрөгүңдө анын сулуулугун каалаба, ал сени кирпиги менен өзүнө тартып кетпесин[+].


26Анткени бузулган аялдын айынан адам бир сындырым нанга жетпей калат, бирөөнүн аялы кымбат жанды торго түшүрөт.


27Ким көйнөгүн күйгүзбөй, отту колтугуна катып жүрө алат?


28Ким бутун күйгүзбөй, күйүп турган чоктун үстүнөн басып жүрө алат?


29Жакынынын аялына кирген адам ошондой болот, ага жакындаган адам күнөөгө батпай койбойт.


30Курсагын тойгузуш үчүн, ачкалыктын айынан ууруга кирген кишини жек көрүшпөйбү?


31Ал кармалганда, жети эселеп төлөп берет, үйүндөгү бардык мал-мүлкүн берет[+].


32Ал эми бирөөнүн аялы менен ойноштук кылган адамдын акылы жок, мындай кылган адам өз жанын өлтүрөт[+].


33Ал токмок да жейт, абийири да кетет, маскара болгону унутулбайт.


34Анткени кызганчаактык – күйөөсүнүн каары, ал өч алган күнү аябайт[+].


35

#### 7

1Уулум! Менин сөздөрүмдү сакта, осуяттарымды катып ал[+].


2Менин осуяттарымды сакта жана жаша, менин акыл-насааттарымды көзүңдүн карегиндей сакта[+].


3Аларды колуңа байлап ал, жүрөгүңдүн лоокторуна жазып ал[+].


4Акылмандыкка: «Сен менин карындашымсың», – де, акылга: «Сен менин бир тууганымсың», – де.


5Булар сени башка бирөөнүн аялынан, жылуу сүйлөгөн бөтөн аялдан сактайт[+].

6


Акылсыз жигит жана бузулган аял жөнүндө

Бир күнү мен үйүмдүн терезесинен, тордон карап турдум.


7Ошондо тажрыйбасыз жаштар арасынан акылсыз жаш уланды көрүп калдым[+].


8Ал бузулган аял турган бурчтун жанындагы аянттан өтүп, ошол аялдын үйүнө барчу жолдо бара жатты.


9Ошол убак күн батып, күүгүм кирип, караңгы боло баштаган убак эле[+].


10Мына ошондо анын алдынан бузулган аялдын кийимин кийген, амалкөй,[+]


11чуулгандуу, жүгөнсүз бир аял чыкты, ал үйүндө турбайт.


12Ал бирде көчөдө, бирде аянтта, ар кайсы бурчта туруп алып, тузак тартат[+].


13Ал жаш уланды кармап алып өөп, уялбастан ага мындай деди:


14«Мен тынчтык курмандыгын чалдым, берген убадаларымды бүгүн аткардым.


15Ошондуктан сени тосуп чыктым, сени издеп чыгып таап алдым.


16Килемдерди, Мисирдин түркүн түстүү кездемелерин төшөп, төшөк салдым.


17Уктоочу бөлмөмдү смирна, алой жана корица менен аңкытып койдум[+].


18Үйгө кир, таң атканча эркелешип, сүйүүгө ыракаттанабыз.


19Анткени күйөөм үйдө жок, ал узак сапарга кеткен.


20Күмүшкө толгон капчыгын ала кеткен, үйгө ай толгон күнү келет».


21Ал жаш уланды көптөгөн жылуу сөздөр менен азгырып, жылуу жумшак сүйлөп, бийлеп алды[+].


22Ошол замат жаш улан союларын билбеген өгүздөй болуп, боорун жебе тешип кетерин, атыларын билбеген бугудай болуп, аялдын артынан жөнөдү[+].


23Ал куштай болуп, торго жулунат, тор анын өлүмү үчүн жайылганын билбейт.


24Ошентип, балдарым, мага кулак салгыла, менин сөздөрүмө көңүл бургула.


25Жүрөгүң ал аялдын жолуна бурулбасын, анын жолуна түшүп адашпагын.


26Анткени ал аял далайларды жарадар кылып кулаткан, көптөгөн күчтүү адамдар ал аялдын колунан өлүшкөн.


27

#### 8

1


Акылмандыкты даңктоо

Акылмандык чакырып жаткан жокпу? Акыл үнүн бийик чыгарып жаткан жокпу[+]?


2Ал бийик жерлерге, жолдорго, жол тоомдоруна туруп алып чакырып жатат.


3Ал шаардын дарбазасынын жанына, шаардын кире беришине туруп алып чакырып жатат:


4«Адамдар, мен силерге чакырык салып жатам. Менин үнүм адам баласына!


5Эси жоктор, эстүү болгула, акылы жоктор, акылдуу болгула![+]


6Уккула, анткени мен маанилүү сөз айтам, менин оозумдан чыккан сөз чындык.


7Анткени менин тилим чындыкты сүйлөйт, жаман сөздөрдү сүйлөгөндөн оозум жийиркенет.


8Менин оозумдан чыккан сөздүн бардыгы адилет, анда жалган да, анткорлук да жок.


9Булардын бардыгы акылдуулар үчүн айкын, билимге ээ болгондор үчүн адилет.


10Күмүштү эмес, менин окутуумду кабыл алгыла, тандамал алтындан билим артык[+].


11Анткени акылмандык берметтен артык, ага адам каалаган нерселердин эч бири тең келбейт[+].


12Мен, акылмандык, акыл менен чогуу жашайм, туура билимди издейм.


13Теңирден коркуу – жамандыкты жек көрүү. Текебердикти, менменсингендикти, кыянат жолду, жалган оозду мен жек көрөм[+].


14Менде кеңеш менен чындык бар; мен акылмын, менде күч бар[+].


15Падышалар менин жардамым менен бийлик кылышат, өкүмдарлар менин жардамым менен чындыктын негизинде мыйзам чыгарышат.


16Башчылар да, төрөлөр да, жер жүзүндөгү башкаруучулар да менин жардамым менен башкарышат.


17Мени сүйгөндөрдү мен да сүйөм, мени издегендер мени табышат[+].


18Байлык да, даңк да, жок болбой турган казына да, чындык да менде[+].


19Менин жемишим алтындан, эң таза алтындан артык, тандамал күмүшкө караганда, менден пайда көп[+].


20Мен чындыктын жолу менен, адилеттиктин жолу менен жүрөм.


21Мени сүйгөндөрдү чыныгы байлыкка жеткирем, алардын казыналарын толтурам.


22Теңир мени Өзүнүн жолунун башталышында эле, бардыгын жарата электен мурун эле, эзелки убакта эле жараткан[+].


23Мен кылымдар мурун эле, башында эле, жер жаратыла электен мурун эле майлангам.


24Мен түпсүз туңгуюктар жарала электе эле, суусу мол булактар жарала электе эле төрөлгөм.


25Мен тоолор орнотула электе эле, адырлар жаратыла электе эле төрөлгөм[+].


26Теңир жерди да, талааларды да, ааламдын алгачкы чаңчаларын да жарата электе эле төрөлгөм.


27Теңир асманды даярдай баштаганда, мен ошол жерде болчумун. Ал түпсүз туңгуюктардын үстүнөн тегерете сызык жүргүзүп жатканда,[+]


28асманга булуттарды орнотуп жатканда, түпсүз туңгуюк булактарын бекемдеп жатканда,[+]


29суулар чегинен ашып кетпесин деп, деңизге мыйзам берип жатканда, жердин негизин орнотуп жатканда,[+]


30мен Анын жанында сүрөтчү болчумун. Ар күнү Анын кубанычы болчумун, Анын алдында ар дайым кубанып турчумун.


31Анын жараткан жер шарында кубанып турчумун, менин кубанычым адам баласы менен бирге болгон.


32Ошентип, балдарым, мени уккула. Менин жолумду сактагандар бактылуу![+]


33Акыл-насааттарды угуп, акылдуу болгула, четке какпагыла.


34Ар күнү менин дарбазамдын жанында сергек болуп, эшигимдин алдында сакчылыкта туруп, мени уккан адам бактылуу!


35Анткени мени тапкан адам өмүрдү тапты, ал Теңирден ырайым табат[+].


36

#### 9

1


Акылдуулук жана акылсыздык

Акылмандык өзүнө үй куруп, анын жети мамысын жонуп жылмалады,


2курмандык мууздап, шарап ачытып, өзүнө дасторкон даярдады[+].


3Өзүнүн кулдарын шаардын бийик жерлеринен жар салууга жөнөттү:[+]


4«Ким акылсыз болсо, бул жакка кайрылсын». Кем акылга ал мындай деди:


5«Келгиле, менин нанымды жегиле, мен ачытып койгон шарапты ичкиле![+]


6Акылсыздыкты таштагыла, жашагыла, акылдын жолу менен жүргүлө».


7Шылдыңчыл адамды үйрөткөн жаманаттыга калат, мыйзамсыз адамды ашкерелеген өз бетине көө жабат.


8Шылдыңчыл адамды ашкерелебе, болбосо ал сени жек көрүп калат, акылдуу адамды ашкереле, ал сени жакшы көрүп калат[+].


9Акылдуу адамга акыл-насаат айтсаң, ал ого бетер акылдуу болот, адил адамды үйрөтсөң, ал билимин дагы арбытат[+].


10Акылмандыктын башталышы – Теңирден коркуу, ыйык Кудайды таанып билүү – акыл[+].


11Анткени мен аркылуу өмүрүң узарат, өмүрүңө өмүр кошулат[+].


12Акылдуу болсоң, өзүң үчүн акылдуусуң; шылдыңчыл болсоң, азабын өзүң тартасың.


13Ойлонуп иш кылбаган, чуулгандуу, акылсыз, эч нерсе билбеген аял[+]


14өзүнүн үйүнүн эшигинин алдындагы отургучка, шаардын бийик жерлерине отуруп алып,


15жолдон өтүп бара жаткандарды, өз жолу менен түз бара жаткандарды чакырып:


16«Ким акылсыз болсо, бул жакка кайрылсын», – дейт, анан кем акыл адамга мындай деп айтат:


17«Уурдап ичкен суу таттуу болот, катып жеген нан даамдуу болот»[+].


18

#### 10

1


Мыйзамсыздык – акылсыздык. Адилдик – акылмандык

Сулаймандын накыл сөздөрү. Акылдуу уул атасын кубантат, акылсыз уул – энесинин кайгысы[+].


2Жалган жолдор менен табылган байлык пайда алып келбейт, адилдик болсо өлүмдөн куткарат[+].


3Теңир адил адамдын жанынын ачкачылыктын азабын тартуусуна жол бербейт, мыйзамсыздын жыйып алганын алып ыргытат[+].


4Эринчээк кол жарды кылат, аракетчил кол байытат[+].


5Жайында түшүм жыйган уул – акылдуу уул, оруу-жыюу маалында уктап жаткан уул – уятка калтырчу уул.


6Адил адам батага ээ болот, мыйзамсыздардын оозу зомбулукту жаап-жашырат.


7Адил адам алкоо менен эскерилет, мыйзамсыздардын аты өчөт[+].


8Жүрөгү акылдуу адам осуяттарды кабыл алат, акылсыз адам оозунан жаңылып жыгылат.


9Түз жүргөн адам коопсуз жашайт, ал эми түз жолдон чыккан адам жазаланат[+].


10Көзүн ымдаган адам бирөөнү ыза кылат, ал эми акылсыз адам оозунан жаңылып жыгылат[+].


11Адил адамдын оозу – өмүр булагы, ал эми мыйзамсыздардын оозу зулумдукту жаап-жашырат[+].


12Жек көрүү жаңжал чыгарат, ал эми сүйүү бардык күнөөнү жабат[+].


13Акылдуунун оозунда акыл бар, ал эми акылсыздын денесинен таяк кетпейт[+].


14Акылдуулар билимди сакташат, акылсыздардын оозу – тез келүүчү өлүм[+].


15Байдын мүлкү – өзүнө чептүү шаар, жакырлардын кайгысы – өздөрүнүн начар турмушу[+].


16Адил адамдын эмгеги өмүргө ээ кылат, мыйзамсыздын ийгилиги күнөөгө алып барат[+].


17Акыл-насаатты сактаган адам өмүр жолунда, акыл-насааттан баш тарткан адам адашып жүрөт[+].


18Жек көрүүсүн жашырган адамдын оозу жалган. Ушак тараткан адам – акылсыз адам.


19Көп сүйлөгөн адам күнөөгө батпай койбойт. Тилин тыйган адам – акылдуу адам[+].


20Адил адамдын тили – тандамал күмүш, мыйзамсыздын жүрөгү эч нерсеге арзыбайт.


21Адил адамдын сөзү көптү багат, акылсыздар акыл жетишпегенден өлүшөт[+].


22Теңирдин батасы байытат, өзү менен кошо кайгы алып келбейт.


23Акылсыз адамга кылмыш кылуу – оюн-тамаша, ал эми акылдуу адамга акыл таандык[+].


24Мыйзамсыз эмнеден корксо, анын башына ошол түшөт, ал эми адил адамдын тилеги аткарылат[+].


25Мыйзамсыз адам куюн учургандай жок болот, ал эми адил адам түбөлүк негизде турат[+].


26Тишке уксус кандай болсо, көзгө түтүн кандай болсо, жалкоону жумшаган адамга жалкоо да ошондой[+].


27Кудайдан коркуу өмүрдү узартат, ал эми мыйзамсыздардын өмүрү кыскарат[+].


28Адил адамдарды кубаныч күтүп турат, мыйзамсыздардын үмүтү таш кабат[+].


29Теңирдин жолу – кемчиликсиз адамдар үчүн чеп, мыйзамсыздар үчүн коркунуч.


30Адил адам түбөлүккө олку-солку болбойт, мыйзамсыздар болсо жер үстүндө калышпайт[+].


31Адил адамдын оозунан акылдуу сөз чыгат, ал эми алдамчы тил кесилет[+].


32

#### 11

1Туура эмес тараза Теңирдин алдында жийиркеничтүү, туура тараза Ага жагат[+].


2Текебердик келгенде, маскаралык да келет, ал эми момундарда акылмандык[+].


3Куулугу жок адамдарды чынчылдыгы жетектейт, ал эми жүзү караларды амалкөйлүгү өлтүрөт[+].


4Каар төгүлө турган күнү байлык жардам бербейт, ал эми адилдик өлүмдөн куткарат[+].


5Кемчиликсиз адамдын жолун өзүнүн адилдиги түздөйт, ал эми мыйзамсыз адам өзүнүн мыйзамсыздыгынын айынан кулайт[+].


6Куулугу жок адамдарды өздөрүнүн адилдиги куткарат, ал эми мыйзамсыздар өздөрүнүн мыйзамсыздыгы менен торго түшүшөт[+].


7Күнөөкөр адамдын үмүтү өзү менен кошо жоголот, мыйзамсыздардын үмүтү жок болот[+].


8Адил адам кырсыктан кутулат, анын ордуна мыйзамсыз тутулат[+].


9Эки жүздүү өз жакынын тили менен өлтүрөт, ал эми адил адамдар кыраакылыгы менен кутулушат.


10Адил адамдар жакшы жашап жатканда, шаар кубанат; мыйзамсыз адамдар өлгөндө, майрам болот[+].


11Адил адамдардын батасы менен шаар гүлдөйт, ал эми мыйзамсыздардын тили менен шаар талкаланат[+].


12Кем акыл жакынына жек көрөрүн айтат, ал эми акылдуу адам унчукпайт.


13Сөз ташыган адам жашыруун сырды ачат, ал эми ишенимдүү киши ичинде сактайт[+].


14Туура кеңештин жоктугунан элдин абалы начарлайт, кеңешчилер көп болсо, эл куткарылат[+].


15Бирөөнүн милдетин мойнуна алган адам өзүнө өзү жамандык кылат, ал эми кепилдикти жек көргөн адам коопсуз болот.


16Адептүү аял даңкка ээ болот, ал эми эмгекти сүйгөндөр байлыкка ээ болушат.


17Кайрымдуу адам өз жанына жакшылык кылат, ал эми таш боор адам өз денесин кыйратат.


18Мыйзамсыз адам жалган жол менен пайда табат, ал эми чындыкты сепкен адам чыныгы белек алат[+].


19Адилдик өмүргө ээ кылат, ал эми жамандыкка умтулган адам өлүмгө умтулат[+].


20Жүрөгү бузук адамдар Теңирдин алдында жийиркеничтүү, ал эми кемчиликсиз жашагандар Ага жагат[+].


21Бузуку адам жазаланбай калбайт деп, кепилге өтүүгө болот, ал эми адил адамдардын тукуму куткарылат[+].


22Сулуу, бирок акылсыз аял мурдуна алтын шакек тагылган чочкодой.


23Адил адамдардын каалаганы – жалаң жакшылык, мыйзамсыздарды каар күтүп турат.


24Бирөө мол себет, аныкына дагы кошулат; экинчи бирөө ашкере үнөмчүл, ошого карабастан жакырдана берет[+].


25Кайрымдуу жан ток болот. Бирөөнүн суусунун кандырган адамдын да суусуну кандырылат[+].


26Данды кампасына катып алган адам элдин каргышына калат, ал эми саткан адамдын үстүндө бата болот[+].


27Жакшылыкка умтулган адам жакшылык табат, жамандык издеген адамга жамандык келет[+].


28Байлыгына таянган адам кулайт, ал эми адил адамдар жалбырактай көгөрүшөт[+].


29Үйүн бузган адам энчисине шамал алат, акылсыз адам жүрөгү акылдуу адамга кул болот.


30Адил адамдын жемиши – өмүр дарагы, акылдуу адам адамдарды өзүнө тартат[+].


31

#### 12

1Акыл-насаатты сүйгөн адам билимди сүйөт, ал эми ашкерелөөнү жек көргөн адам акылсыз[+].


2Жакшы адам Теңирден ырайым табат, ал эми жаман ойлуу адамды Теңир жазалайт.


3Адам өзүн мыйзамсыздык менен бекемдей албайт, ал эми адил адамдын тамыры ордунан козголбойт[+].


4Жакшы аял – күйөөсүнүн таажысы, ал эми абийирсиз аял – сөөктөгү ириң[+].


5Адил адамдардын ойлогону – акыйкаттык, ал эми мыйзамсыздардын ойлогону – жамандык[+].


6Мыйзамсыздардын тили – кан төгүү үчүн коюлган буктурма, ал эми адил адамдарды өздөрүнүн оозу куткарат[+].


7Мыйзамсыздар кырсык басары менен жок болушат, ал эми адил адамдардын үйү тура берет.


8Адамды акылына жараша макташат, ал эми жүрөгү бузук адам жек көрүндү болот.


9Нанга муктаж болуп туруп, өзүн көрүнүктүү адам кылып көрсөткөнгө караганда, өзү үчүн эмгектенген жөнөкөй адам артык.


10Адил адам малы үчүн да кам көрөт, мыйзамсыз адамдар болсо таш боор[+].


11Өз жерин иштеткен адам нанга тоёт, ал эми бекерчиликти сүйгөндөрдү туураган адам кем акыл[+].


12Мыйзамсыз адам адил адамды жамандыктын торуна түшүргүсү келет, бирок адил адамдын тамыры бекем.


13Мыйзамсыз адам өз оозунун күнөөлөрү менен торго түшөт, ал эми адил адам жамандыктан кутулат[+].


14Адил адам өз оозунун жемишинен жакшылыкка тоёт, адам өзүнүн кылган ишине жараша тиешесин алат[+].


15Акылсыз адамга өзүнүн жолу түз көрүнөт, ал эми кеңеш уккан адам акылдуу[+].


16Акылсыз адамдын ачуусу дароо эле сыртка чыгат, ал эми акылдуу адам ызасын сыртка чыгарбайт[+].


17Билгенин айткан адам чындыкты айтат, ал эми жалган күбөнүн айтканы жалган[+].


18Маңызсыз сүйлөгөн адам кылыч менен жаралагандай жаралайт, ал эми акылдуу адамдардын тили сакайтат[+].


19Адил адамдын тили түбөлүк жашайт, ал эми алдамчынын тили көз ирмемге эле жашайт[+].


20Кара ниеттин жүрөгүндө – жаман ой, тынчтык орнотуучулардын жүрөгүндө – кубаныч.


21Адил адам эч жамандык көрбөйт, мыйзамсыздар болсо көп жамандык көрүшөт[+].


22Жалган сүйлөгөн тил Теңирдин алдында жийиркеничтүү, ал эми чындыкты сүйлөгөндөр Ага жагат[+].


23Акыл-эстүү адам билимин жашырат, ал эми акылсыздын акылсыздыгын өзүнүн жүрөгү көрсөтүп турат[+].


24Аракетчилдердин колу башкарат, ал эми жалкоонун колу салык төлөйт.


25Жүрөгүндөгү санаа адамдын көңүлүн чөктүрөт, ал эми жылуу сөз аны кубантат.


26Адил адам жакынына жол көрсөтөт, ал эми мыйзамсыздын жолу аларды адаштырат.


27Жалкоо адам өзүнүн илбээсинин бышырып жегенден эринет, ал эми аракетчил адамдын мүлкү баалуу.


28

#### 13

1Акылдуу уул атасынын акыл-насаатын угат, ал эми ээ-жаа бербеген уул айыбын ачкандарды укпайт[+].


2Адам өз оозунун жемишинен жакшылык көрөт, ал эми мыйзамды бузгандардын жаны жамандык көрөт[+].


3Тилин тыйган адам жанын сактайт, ал эми оозун чоң ачкан адам кыйынчылыкка дуушар болот[+].


4Жалкоо эңсейт, бирок эңсегени бекер, ал эми аракетчил адамдар тоюшат[+].


5Адил адам жалган сөздү жек көрөт, ал эми мыйзамсыз адам өз абийирин өзү төгүп, өзүн өзү маскара кылат.


6Кемчиликсиз адамды чындык сактайт, ал эми күнөөкөрдү мыйзамсыздыгы өлтүрөт[+].


7Бирөө эч нерсеси жок болсо да, өзүн бай көрсөтөт. Экинчи бирөө байлыгы ашып-ташып турса да, өзүн бечара көрсөтөт[+].


8Адам байлыгы менен өз өмүрүн сатып алат, ал эми жардыны эч ким коркутпайт.


9Адил адамдардын жарыгы жаркырап турат, мыйзамсыздардын чырагы болсо өчөт[+].


10Менменсинүүдөн чыр чыгат, ал эми кеңешкендерде акыл бар[+].


11Оңой жол менен табылган байлык тез жок болот, ал эми мээнет менен жыйнаган адам байлыгын арттырат.


12Көпкө чейин ишке ашпаган үмүт жүрөктү кыйнайт, ал эми ишке ашкан үмүт – өмүр дарагы[+].


13Кудайдын сөзүн этибар албаган адам өзүнө зыян келтирет, ал эми осуяттан корккон адам тиешесин алат.


14Акылдуунун окутуусу – өлүмдүн торунан сактап кала турган өмүр булагы[+].


15Жакшы акыл жакшы нерсеге жеткирет, ал эми мыйзамсыздардын жолу катаал.


16Ар бир эстүү адам акыл менен иш кылат, ал эми акылсыз адам өзүнүн акылсыздыгын көрсөтөт[+].


17Жаман элчи кырсыкка кабылат, ал эми ишенимдүү элчи куткарат[+].


18Үйрөнүүдөн баш тарткан адамды жакырлык менен маскарачылык күтүп турат, ал эми акыл-насаатты сактаган адам урматка ээ болот[+].


19Ишке ашкан тилек жанга жагымдуу, ал эми жамандыктан четтөө – акылсыздар үчүн чыдагыс нерсе.


20Акылдуу адамдар менен мамилелешкен адам акылдуу болот, ал эми акылсыз адамдар менен достошкон адам бузулат.


21Күнөөкөрлөрдү жамандык ээрчип жүрөт, ал эми адил адамдар жакшылык көрүшөт.


22Жакшы адам неберелерине да мурас калтырат, ал эми күнөөкөрдүн байлыгы адил адам үчүн сакталат[+].


23Жардылардын талаасында да мол түшүм болот, бирок кээ бир адамдар баш аламандыктан өлүп жатышат.


24Чыбык аяган адам уулун жек көрөт, ал эми уулун сүйгөн адам аны бала чагынан жазалайт[+].


25

#### 14

1Акылдуу аял үйүн курат, ал эми акылы жок аял аны өз колу менен бузат.


2Түз жол менен бара жаткандар Теңирден коркушат, ал эми кимдин жолу түз эмес болсо, ал Теңирди тоотпойт[+].


3Акылсыздын тили – текебердиктин камчысы, ал эми акылдууларды тили сактайт[+].


4Бука жок жерде акыр бош, ал эми мол киреше букалардын күчүнөн.


5Ишенимдүү күбө калп айтпайт, ал эми жалган күбө көп жалаа жабат[+].


6Шылдыңчыл адам акылмандыкты издейт, бирок таба албайт, ал эми акылдуу адамга билим алуу оңой[+].


7Акылсыз адамдан кач, анын оозунан акылдуу сөз чыкпайт.


8Акылдуу адамдын акылдуулугу – өз жолун билгендиги, акылсыз адамдардын акылсыздыгы болсо – адашуу.


9Акылсыз адамдар күнөөгө күлүшөт, ал эми адил адамдардын арасында ынтымак.


10Жүрөк өз жанынын кайгысын билет, анын кубанычын бөлөк бирөө бөлүшө албайт.


11Мыйзамсыздардын үйү бүлгүнгө учурайт, ал эми адил адамдардын үйү гүлдөйт[+].


12Адамга түз көрүнгөн жолдор бар, бирок алардын акыры – өлүмгө алып баруучу жол[+].


13Күлүп жаткан адамдын да жүрөгү ооруйт, кээде кубанычтын аягы кайгы менен бүтөт[+].


14Жүрөгү бузук адам өз жолунун жемишине тоёт, жүрөгү таза адам да өз жолунун жемишине тоёт.


15Акылсыз адам ар бир сөзгө ишене берет, ал эми акылдуу адам өз жолун байкап жүрөт.


16Акылдуу адам Кудайдан коркуп, жамандыктан качат, ал эми акылсыз адам ачуулуу, өзүнө өзү ишенген адам болот.


17Ачуусу чукул адам акылсыздык кылышы мүмкүн, ал эми атайылап кыянаттык кылган адам жек көрүндү болот.


18Түркөй адамдар энчисине акылсыздыкты алышат, ал эми акылдуу адамдар билим менен сыйланышат.


19Кара ниет адамдар ак ниет адамдарга, мыйзамсыз адамдар адил адамдардын дарбазасынын алдында таазим кылышат[+].


20Жакыр өз жакындарына да жек көрүндү болот, ал эми бай кишинин достору көп[+].


21Өз жакынын жек көрүп жаткан адам күнөө кылып жатат, ал эми жакырга кайрымдуу болгон адам бактылуу[+].


22Жамандык кылууну ойлоп жаткандар адашып жатышкан жокпу? Ал эми жакшылык кылууну ойлогон адамдарда ырайым, ишеним бар.


23Ар бир эмгектен киреше кирет, ал эми маңызсыз сөз зыянга гана учуратат[+].


24Акылдуу адамдардын таажысы – өздөрүнүн байлыгы, ал эми түркөй адамдардын таажысы – өздөрүнүн акылсыздыгы.


25Ишенимдүү күбө адамдарды куткарат, ал эми жалган күбө жалаа жабат.


26Теңирден коркуу – бекем таяныч, Ал – Өз уулдарына баш паана.


27Теңирден коркуу – өмүр булагы, ал өлүм торунан сактайт[+].


28Эли көп падыша – улуу падыша, эли аз падыша – шордуу падыша.


29Сабырдуу адамдын акылы мол, ал эми ачуусу чукул адам өзүнүн акылсыздыгын көрсөтөт[+].


30Момун жүрөк – денеге өмүр, ал эми көрө албастык – сөөккө ириң[+].


31Жакырды кордогон адам анын Жаратканына акарат келтирет, ал эми Аны урматтаган адам муктаж болуп турган адамга жакшылык кылат[+].


32Мыйзамсыз адам кылган жамандыгы үчүн четке кагылат, ал эми адил адамдын өлүм алдында да үмүтү бар.


33Акылмандык акылдуунун жүрөгүндө жашайт, акылсыздар арасында ал өзү жөнүндө билдирип турат.


34Адилдик элдин даңкын чыгарат, ал эми мыйзамсыздык элдин абийирин төгөт.


35

#### 15

1Момундук менен айтылган жооп каарды токтотот, ал эми кордогон сөз ачууну козгойт[+].


2Акылдуу адамдардын тили билимди кабарлайт, ал эми акылсыздардын оозу акылсыздыкты сүйлөйт[+].


3Теңирдин көзү бардык жерде, ал жакшыларды да, жамандарды да көрүп турат[+].


4Момун тил – өмүр дарагы, ал эми ооздукталбаган тил рухту талкалайт[+].


5Акылсыз адам атасынын акыл-насаатын барктабайт, ал эми айыбын ачканды уккан адам акылдуу.


6Адил адамдын үйүндө байлык көп, ал эми мыйзамсыздын кирешеси өзүнө бүлүнүү алып келет.


7Акылдуу адамдардын оозу билим таратат, акылсыздардын жүрөгү андай эмес.


8Мыйзамсыздардын курмандыгы Теңирдин алдында жийиркеничтүү, ал эми адил адамдардын сыйынуусу Ага жагат[+].


9Мыйзамсыздын жолу Теңирдин алдында жийиркеничтүү, ал эми акыйкат жолу менен жүргөн адамды Ал жакшы көрөт.


10Түз жолдон чыккандар катуу жазаланат, айыбын ачкан адамды жек көргөн адам өлөт[+].


11Өлгөндөр жаткан жай менен Абадон Теңирдин алдында ачык, андан бетер адам баласынын жүрөгү Анын алдында ачык[+].


12Шылдыңчыл адам айыбын ашкере кылган адамдарды сүйбөйт, акылдуу адамдарга да барбайт[+].


13Жүрөктөгү кубаныч жүздү жайдары кылат, ал эми жүрөктөгү кайгы көңүлдү чөгөрөт[+].


14Акылдуунун жүрөгү билим издейт, ал эми акылсыздардын оозу акылсыздык менен тамактанат[+].


15Бактысыздын бардык күндөрү кайгылуу, ал эми жайдары адамда күндө той.


16Бай болуп тынчсызданып жашаганча, кедей болуп Теңирден коркуп жашаган жакшы[+].


17Жек көрүү бар жерде семиз буканын этин жегенге караганда, сүйүү бар жерде жашылчадан жасалган тамак жеген жакшы[+].


18Ачуусу чукул адам чатак чыгарат, ал эми сабырдуу адам чатакты басат[+].


19Жалкоонун жолу – тикенектүү чырмоок, ал эми адил адамдардын жолу тегиз[+].


20Акылдуу уул атасын кубантат, акылсыз уул энесин барктабайт[+].


21Акылсыздык – кем акыл адам үчүн кубаныч, ал эми акылдуу адам түз жол менен жүрөт[+].


22Кеңешпей кылган иштер бузулат, кеңешчилер көп болсо, алар ишке ашат[+].


23Адам берген туура жообунан кубаныч алат, ошондой эле өз убагында айтылган сөз кандай жакшы![+]


24Төмөн жактагы өлгөндөр жаткан жайга түшпөс үчүн, акылмандын өмүр жолу жогору кетет[+].


25Теңир менменсингендердин үйүн кыйратат, ал эми жесирдин чегин бекемдейт[+].


26Кара ниеттердин ойлору Теңирдин алдында жийиркеничтүү, ал эми кемчиликсиз адамдардын сөздөрү Теңирге жагат[+].


27Алдым-жуттум адам өз үйүн бүлдүрөт, ал эми параны жек көргөн адам жашайт[+].


28Адил адамдын жүрөгү ойлонуп жооп берет, ал эми мыйзамсыздардын оозунан жаман сөз чыгат[+].


29Теңир мыйзамсыздардан алыс, ал эми адил адамдардын сыйынуусун угат[+].


30Жарык жүз жүрөктү кубантат, жакшы кабар сөөктү агартат[+].


31Турмуш сабактарын кунт коюп уккан адам акылдуу адамдардын арасында болот.


32Акыл-насаатты четке каккан адам өз жанына кайдыгер, ал эми сынга кулак салган адам акылга ээ болот[+].


33

#### 16

1Адам жүрөгүндө бир нерсени ниет кылат, бирок анын жообу Теңирден болот[+].


2Адамга өзүнүн бардык жолдору таза көрүнөт, бирок жүрөктөрдү Теңир салмактайт[+].


3Иштериңди Теңирге тапшыр, ошондо ойлогон ойлоруң ишке ашат[+].


4Бардыгын Теңир Өзү үчүн жаратты. Атүгүл, мыйзамсызды кайгы күнгө сактап турат[+].


5Жүрөгү текебер адам Теңирдин алдында жийиркеничтүү, ал жазасыз калбайт деп, кепилге өтсө болот[+].


6Ырайым жана чындык менен күнөө тазаланат, Теңирден коркуу жамандыктан алыстатат[+].


7Адамдын жолдору Теңирге жакканда, Ал аны душмандары менен да элдештирет[+].


8Алдамчылык менен мол киреше тапканча, чындык менен аз киреше тапкан артык[+].


9Адамдын жүрөгү өз жолун ойлонуштурат, бирок анын кадамын Теңир багыттайт[+].


10Падышанын оозунан Кудайдын өкүмү чыгат, сотто анын оозу күнөө кылбайт[+].


11Туура тараза жана өлчөөчү идиштер Теңирден, баштыктагы бардык тараза таштар да Теңирден[+].


12Мыйзамсыз иш падышалар үчүн жийиркеничтүү, анткени такты чындык менен бекемделет[+].


13Чын сүйлөгөн ооз падышага жагат, ал чындыкты сүйлөгөн адамды жакшы көрөт[+].


14Падышанын каары – өлүмдүн кабарчысы, бирок акылдуу адам анын каарын кайттырат[+].


15Падышанын жарык жүзү – өмүр, анын ырайым кылганы жазгы жамгырдай[+].


16Даанышмандыкка ээ болуу алтынга ээ болуудан алда канча жакшы, акылмандыкка ээ болуу тандамал күмүшкө ээ болуудан жакшы[+].


17Адил адамдардын жолу – жамандыктан оолак болуу. Өз жолун сактаган адам өз жанын сактайт.


18Кыйроонун алдында текебердик келет, кулардын алдында менменсингендик келет[+].


19Текеберлер менен олжо бөлүшкөнчө, момундар менен бирге моюн сунган жакшы.


20Ишти акылдуулук менен жүргүзгөн адам ийгилик табат, Теңирге таянган адам бактылуу[+].


21Жүрөгү акылдуу адам акылдуу деп аталат, жагымдуу сөз акылга акыл кошот.


22Акылы бар адам үчүн акыл – өмүрдүн булагы, ал эми акылсыздардын илимпоздугу – акылсыздык[+].


23Акылдуу адамдын жүрөгү өз тилин акылдуу кылат, оозундагы билимин арттырат.


24Жагымдуу сөз – бал, ал – жанга жагымдуу, сөөккө дары[+].


25Адамга түз көрүнгөн жолдор бар, бирок алардын аягы – өлүмгө алып баруучу жол[+].


26Эмгекчи өзү үчүн эмгектенет, анткени эмгектенүүгө оозу мажбурлап жатат[+].


27Амалкөй адам жамандык ойлоп турат, анын оозунан куйкалоочу от чыгат[+].


28Эки жүздүү адам чыр-чатак себет, ушакчы адам досторду ажыратат[+].


29Жакшылык ойлобогон адам өз жакынын бузуп, жаман жолго түртөт[+].


30Ал кыянаттык ойлоп табыш үчүн, көзүн жүлжүйтөт, эриндерин тиштеп, кыянаттык кылат.


31Даңктын таажысы – чындык жолунда жүргөн ак чач[+].


32Көпкө чыдаган адам эр жүрөк адамдан артык, өзүн кармай билген адам шаарды басып алган адамдан артык[+].


33

#### 17

1Уруш-талаш кетпеген үйдөгү толо эттен тынч жашаган үйдөгү бир сындырым каткан нан артык[+].


2Акылдуу кул мырзасынын бузулган уулуна бийлик кылат, анын бир туугандары менен кошо мураска ээ болот[+].


3Эритүүчү меш күмүш үчүн, көрүктүн очогу алтын үчүн, ал эми жүрөктөрдү Теңир сынайт[+].


4Бузуку адам мыйзамсыздын сөзүн угат, алдамчы адам кыянатчы адамдын тилин алат.


5Жакырды тилдеген адам анын Жаратканына акарат келтирген болот. Бирөөнүн башына мүшкүл түшкөнүнө кубанган адам жазасыз калбайт[+].


6Карылардын таажысы – балдарынын балдары, балдардын даңкы – ата-энелери[+].


7Акылсыз адамга маанилүү сөз жарашпайт, атактуу адамга калп айткан жарашпайт[+].


8Пара – берчү киши үчүн асыл таш, ал каякка кайрылса да үлгүрөт[+].


9Айыпты жаап койгон адам сүйүү издейт, ал эми аны кайра эскерткен адам досун алыстатат.


10Акылсыз адамга жүз балак таасир эткенге караганда, акылдуу адамга сөгүш катуу таасир этет.


11Жаңжалчы жамандык гана издейт, ошондуктан ага каршы ырайымсыз периште жөнөтүлөт.


12Акылсыз адамга кезиккиче, мамалактарынан ажыраган аюуга кезиккен жакшы[+].


13Жакшылыкка жамандык менен жооп берген адамдын үйүнөн жамандык кетпейт[+].


14Чатактын башталышы жарып кирген суудай. Чатакты күчөп кете электе токтот[+].


15Мыйзамсыз адамды актаган адам да, адил адамды каралаган адам да Теңирдин алдында жийиркеничтүү[+].


16Акылсыздын колундагы байлыктын баркы жок. Даанышмандыкка жетүүгө анын акылы жок.


17Дос ар дайым сүйөт, башыңа иш түшкөндө, ал бир тууганыңдай болуп келет[+].


18Кем акыл адам колун берип, өз жакынына кепилдикке өтөт.


19Чатакты жакшы көргөн адам күнөөнү жакшы көрөт. Дарбазасын бийик көтөргөн адам – жыгылууну издеген адам[+].


20Анткор жүрөк жакшылык көрбөйт, амалкөй тил кырсыкка кабылат.


21Акылсызды төрөгөн адам башына балаа үйдү, акылсыздын атасы да кубаныч көрбөйт[+].


22Шайыр жүрөк даба болчу дарыдай жакшы таасир берет, кайгылуу рух сөөктү кургатат[+].


23Акыйкаттыктын жолун бурмалаш үчүн, мыйзамсыз адам жең ичинен пара алат[+].


24Даанышмандык акылдуу адамдын көз алдында, ал эми акылсыздын көзү жердин түбүндө.


25Акылсыз уул – атасынын шору, энесинин кайгысы[+].


26Айыбы жокту айыптаган, чындык үчүн мырзаларды таяктаган жакшы эмес.


27Акылдуу адам токтоолук менен сүйлөйт, акыл-эстүү адам сабырдуу болот[+].


28

#### 18

1Өз дегенин бербеген адам өз каалаганын кылгысы келет, бардык туура нерсеге каршы чыгат.


2Акылсыз адам билимди сүйбөйт, бирок ал өзүнүкүн гана айткысы келет.


3Мыйзамсыздын келиши менен жек көрүү кошо келет, ал эми кордук менен кошо шылдың келет.


4Адамдын оозунан чыккан сөз – терең суу. Акылмандыктын башаты – кайнар булак[+].


5Адил адамды сотто айыпка жыгыш үчүн, мыйзамсыз адамга бет карамалык кылган жакшы эмес[+].


6Акылсыздын тили чатак чыгарат, айткан сөзү үчүн таяк жейт[+].


7Акылсыздын тили – өзүнө өлүм, оозу – жаны үчүн жайылган тор[+].


8Ушакчынын сөздөрү таттуу нерсе сыяктуу, алар адамдын карынына кирип кетет[+].


9Өз ишине кош көңүл болгон адам – ысырапчыл адамдын тууганы.


10Теңирдин ысымы – бекем мунара: адил адам ага качып кирип, коопсуз болот[+].


11Байдын мал-мүлкү – анын бекем шаары, ал ага бийик чеп болуп сезилет[+].


12Жыгылардын алдында адамдын жүрөгү текеберденет, ал эми моюн сунгандык атак-даңкка жеткирет[+].


13Аягына чейин укпай туруп жооп берген адам акылсыз, ал уятка калат.


14Адамдын руху адамдын алсыздыгын көтөрөт, ал эми жараланган рухту ким сакайта алат[+]?


15Акылдуу адамдын жүрөгү билимге жетет, акылдуу адамдардын кулагы билимди издейт.


16Берилген белек адамдын жолун ачып, аны төрөлөргө чейин жеткирет[+].


17Атаандашы келип, изилдегиче, биринчи келгендин кеби жүйөөлүүдөй туюлат.


18Өкчөмө таш талаш-тартышты токтотуп, күчтүүлөрдүн ортосундагы талаш-тартышты чечет.


19Каарданган бир тууган кире алгыс чептүү шаардан да бекем. Чыр-чатак сепилдин кулпуларына окшош.


20Адамдын ичи өз тилинин жемишине толот, ал өз оозунун чыгармасына тоёт[+].


21Өлүм менен өмүр тилдин бийлигинде, аны сүйгөндөр анын жемишинен татышат.


22Жакшы аял тапканы – ырыс тапканы, Теңирден ырайым көргөнү[+].


23Жакыр жалбарып сүйлөйт, бай орой жооп берет.


24

#### 19

1Жалган сүйлөгөн, анан калса, акылсыз байга караганда, такыбаа жашаган кембагал артык[+].


2Билимсиз болуу жакшы эмес, шашкан адам мүдүрүлөт[+].


3Акылсыздыгы адамды жолунан адаштырат, жүрөгү болсо Теңирге кыжырданат[+].


4Байлык досту көбөйтөт, ал эми жакырды досу да таштап кетет[+].


5Жалган күбө жазасыз калбайт, калп айткан адам качып кутулбайт[+].


6Адамдардын көбү атактууларга кошомат кылат, белек берген адамга баары дос[+].


7Жакыр адамды өзүнүн бүт бир туугандары жек көрөт, достору андан бетер андан качышат, алар менен сүйлөшөйүн деп, ал алардын артынан чуркайт, бирок сүйлөшө албайт[+].


8Акылга жеткен адам өз жанын сүйөт, акыл-эсти сактаган адам бакыт табат[+].


9Жалган күбө жазасыз калбайт, жалган айткан адам өлөт[+].


10Акылсыз адамга сөөлөт жарашпайт, андан бетер, кулга төрөлөргө бийлик кылуу жарашпайт[+].


11Акыл-эстүү адам ачууга алдырбайт, бирөөнүн кылмышын кечирип коюу – ал үчүн даңк[+].


12Падышанын ачуусу арстандын айкырыгындай, ал эми ырайымы чөптүн үстүндөгү шүүдүрүмдөй[+].


13Акылсыз уул – өз атасына кайгы, ажаан аял – тынымсыз тамчылаган суу[+].


14Үй менен мал-мүлк – ата-энеден калган мурас, ал эми акылдуу аял – Теңирден[+].


15Эринчээктик уйкуга чөмүлтөт, шалаакы адам ачка калат[+].


16Мыйзамды сактаган адам өз жанын сактайт, ал эми өз жолуна кайдыгер адам өлөт[+].


17Жакырга жакшылык кылган адам Теңирге насыя берет, кылган жакшылыгын Теңир кайтарымсыз калтырбайт[+].


18Үмүтүң барда уулуңду жазала, анын ыйына көңүл бөлбөй эле кой[+].


19Ачуулуу адам жазасын алсын, аяп койсоң, андан көбүрөөк жазалоого туура келет.


20Акылдуу болом десең, кеңешти ук, айыбыңды ачса кабыл ал.


21Адам жүрөгүндө көп нерсени ниет кылат, бирок Теңирдин белгилеп койгону гана ишке ашат[+].


22Кайрымдуулугу адамга кубаныч алып келет. Калпычы адамга караганда, жарды адам артык.


23Теңирден коркуу өмүргө алып барат, Теңирден корккон адам дайыма ыраазы болот, анын башына жамандык келбейт[+].


24Эринчээк адам колун чөйчөккө салат да, аны оозуна жеткиргиси келбейт[+].


25Шылдыңчыл адамды жазаласаң, жөнөкөй адам да эстүү болуп калат. Акылдуу адамдын айыбын ачсаң, ал акыл-насаатты түшүнөт[+].


26Абийири жок, уятсыз уул атасынын мүлкүн чачып, энесин үйдөн кууп чыгат[+].


27Уулум, насаат сөздөн четтөөнү үгүттөгөндөрдү укканыңда токтот!


28Жалган күбө акыйкаттыкты шылдың кылат, мыйзамсыз адамдардын оозу жалганды жутат[+].


29

#### 20

1Шарап адамды шылдың кылат, күчтүү ичкилик адамды оолуктурат, буларга берилгендердин баары акылсыз[+].


2Падышанын каары арстандын айкырыгындай, аны каарданткан адам өзүнө каршы күнөө кылат[+].


3Чыр-чатактан качуу – адам үчүн абийир, ал эми акылсыз адам жаңжалчы болот.


4Жалкоо адам кышында жер айдабайт, оруу-жыюу маалында издеп, эч нерсе таппайт[+].


5Адамдын жүрөгүндөгү ойлор – терең суулар, бирок акылдуу адам алардан сузуп ала берет[+].


6Көптөр адамды ырайымдуулугу үчүн макташат, бирок чынчыл адамды ким табат?


7Адил адам түз жүрөт, анын артында калган балдары бактылуу!


8Сот тагында отурган падыша көз карашы менен бардык жамандыкты кубалайт.


9«Мен жүрөгүмдү тазаладым, мен күнөөмдөн тазамын», – деп, ким айта алат[+]?


10Бирдей эмес тараза, бирдей эмес чен-өлчөм Теңирдин алдында жийиркеничтүү[+].


11Өспүрүмдүн жүрүм-турумунун туура же туура эмес экенин кылган ишинен билип алууга болот.


12Уккан кулакты, көргөн көздү Теңир жараткан[+].


13Жакыр болбошуң үчүн, уктаганды жакшы көрбө. Көзүңдү ачып сергек бол, ошондо нанды тойгуча жейсиң[+].


14Сатып алуучу: «Жаман, жаман», – дейт, бирок мындай басканда: «Жакшы, жакшы», – деп мактанат.


15Алтын да, көп бермет да бар, бирок акылдуу сүйлөгөн ооз алардан кымбат.


16Бирөөгө кепил болгон адамдын көйнөгүн алып кал, чоочун бирөө үчүн кепил болгон адамдан күрөө ал[+].


17Алдамчылык менен табылган нан таттуу, бирок жегенден кийин ооз шагылга толот[+].


18Ой-максат кеңеш аркылуу бекемделет, кеңешип алып согуш жүргүз[+].


19Сөз ташыган адам бирөөнүн сырын ачат. Оозун чоң ачкан адам менен байланышпа[+].


20Атасы менен энесине тил тийгизген адамдын чырагы коюу караңгылыкта өчөт[+].


21Шашылыш тартылып алынган мурас бата алып келбейт[+].


22«Жамандык үчүн өч алам», – дебе, Теңирге кой, ошондо Ал сени сактайт[+].


23Туура эмес тараза таштары Теңирдин алдында жийиркеничтүү, туура эмес таразалар жакшы эмес[+].


24Адамдын кадамын Теңир багыттайт, ошондуктан адам өз жолун кантип биле алат[+]?


25Шашып убада берип коюп, андан кийин ойлонуу – адамга тузак[+].


26Акылдуу падыша мыйзамсыздарды сапырат, аларды дөңгөлөк астында калтырат.


27Адамдын руху – Теңирдин чырагы, ал адамдын жүрөгүнүн тереңин сынайт[+].


28Падышаны кайрымдуулук менен акыйкаттык сактап турат, ал өз тагын ырайымы менен кармап турат.


29Жаштардын атак-даңкы – алардын күчү, ал эми карылардын сөөлөтү – алардын ак чачы[+].


30

#### 21

1Падышанын жүрөгү Теңирдин колунда: Ал аны агын суудай, каалаган жагына бурат[+].


2Адамдын бардык жолу өзүнө түз көрүнөт, бирок жүрөктү Теңир салмактайт[+].


3Курмандык чалганга караганда, акыйкаттык менен чындыкты сактоо Теңирге көбүрөөк жагат[+].


4Мыйзамсыздарды айырмалап турган текебер көз менен менменсинген жүрөк – күнөө[+].


5Аракетчил кишинин ойлору молчулукка умтулат, ал эми ар бир шашма адам зыян тартат[+].


6Жалган тил менен тапкан байлык – бат тараган буу, андай байлыкка умтулгандар өздөрүнө өлүм издешет[+].


7Мыйзамсыздардын зордук-зомбулугу өздөрүнүн башына түшөт, анткени алар акыйкаттыкты сактоодон баш тартышты.


8Бузулган адам терс жолдо жүрөт, ал эми таза адам туура иш кылат.


9Ажаан аял менен заңгыраган үйдө жашаганча, үйдүн чатырынын бир бурчунда жашаган артык[+].


10Мыйзамсыздын жаны кыянаттыкты жакшы көрөт, ал өз досуна да ырайым кылбайт.


11Шылдыңчыл адам жазаланганда, жөнөкөй адам акылдуу болуп калат; акылдуу адам насаат укканда, билими дагы көбөйөт[+].


12Адил адам мыйзамсыздын үйүн карап, анын жамандыкка кабылганын көрөт.


13Жакырдын ыйын укпай кулагын жаап алган адам өзү да ыйлайт, бирок аны эч ким укпайт[+].


14Жашыруун берилген белек ачууну басат, жең ичинен берилген тартуу катуу каарды кайт кылат[+].


15Акыйкаттыкты сактоо – адил адам үчүн кубаныч, кыянаттык кылгандар үчүн коркунуч.


16Түз жолдон чыккан адам өлгөндөргө кошулат[+].


17Оюн-күлкүнү жакшы көргөн адам жакырданат, ал эми шарап менен майды жакшы көргөн адам эч качан байыбайт.


18Адил адамдын кунуна мыйзамсыз адам кетет, арамдыгы жок адамдын кунуна амалкөй адам кетет[+].


19Ажаан, ачуулуу аял менен жашаганча, ээн талаада жашаган жакшы[+].


20Акылдуунун үйүндө суктандырган байлык жана май болот, ал эми акылсыз аларды чачат.


21Акыйкаттык менен кайрымдуулукту сактаган адам өмүрдү, чындыкты, атак-даңкты табат.


22Акылдуу адам күчтүүлөрдүн шаарына кирет да, алардын таянган чебин кулатат[+].


23Оозун жана тилин тыйган адам өз жанын жамандыктан сактайт[+].


24Текебер бузукунун аты – шылдыңчыл, ал текеберликтин күүсү менен иш кылат[+].


25Жалкоону өзүнүн ачкөздүгү өлтүрөт, анткени анын колдору иштегиси келбейт[+].


26Ал күн сайын аябай ачка болуп турат, адил адам болсо бере берет, бергенине өкүнбөйт[+].


27Мыйзамсыздардын курмандыгы жийиркеничтүү, айрыкча алардын эки жүздүүлүк менен алып келгени жийиркеничтүү[+].


28Жалган күбө өлөт, ал эми билгенин айткан адам ар дайым сүйлөйт[+].


29Мыйзамсыз адамдын бети калың, ал эми адил адам түз жүрөт.


30Теңирге каршы даанышмандык да, акылмандуулук да, акыл-кеңеш да жок[+].


31

#### 22

1Көп байлыкка караганда, жакшы аттуу болгон артык; алтын менен күмүшкө караганда, урматка ээ болуу артык[+].


2Бай менен кедей кезигишпей койбойт, экөөнү тең Теңир жараткан[+].


3Акылдуу адам кырсыкты көрүп жашынат, ал эми тажрыйбасыздар түз барып кырсыкка учурашат[+].


4Моюн сунуудан кийин, Теңирден коркуу, байлык, атак-даңк жана өмүр келет[+].


5Тикенек менен тузак бузукунун жолунда, ким жанын сактагысы келсе, алардан оолак болсун[+].


6Баланы башынан түз жолго сал, ошондо ал ошол жолдон карыганда да чыкпайт[+].


7Бай адам кедейге үстөмдүк кылат, карыз болгон адам карыз бергендин кулу болуп калат.


8Жалганды сепкен адам жамандыкты оруп алат, анын каар таягы да жок болот[+].


9Кайрымдуу адам бата алат, анткени ал жакырга өз нанынан берип жатат[+].


10Шылдыңчылды кууп жибер, ошондо талаш-тартыш токтойт, чыр-чатак да, уруш да басылат[+].


11Жүрөктүн тазалыгын сүйгөн адамдын оозунан чыккан сөздөр жагымдуу, ага падыша – жолдош[+].


12Теңирдин көзү билимди сактап турат, ал эми мыйзамды бузган адамдын сөзүн Ал четке кагат.


13Жалкоо адам: «Көчөдө арстан жүрөт! Аянтта мени өлтүрүп коюшат!» – деп айтат[+].


14Бузулган аялдардын оозу – терең аң. Теңир кимге каарданса, ал ошол аңга түшөт[+].


15Өспүрүмдүн жүрөгүнө акылсыздык жабышса, тарбиялоочу чыбык андагы акылсыздыкты жок кылат[+].


16Өзүнүн байлыгын көбөйтүш үчүн жакырды кордогон адам, ошондой эле байга бир нерсе берген адам жакырданат[+].

17


Отуз накыл сөз

Кулагыңды төшөп, акылдуу адамдардын сөздөрүн ук, жүрөгүңдү менин билимиме бур[+].


18Эгерде сен аларды жүрөгүңө сактасаң, алар оозуңда болсо, анда алар сени сооротот.


19Теңирге таянышың үчүн, мен сени бүгүн да үйрөтүп жатам, муну эсиңе тут.


20Кеңештерим менен акыл-насааттарымда сага үч мертебе жазган жок белем?


21Сага так чындыкты үйрөтүү үчүн, сени жиберген адамдарга чындыктын сөздөрүн айтып турушуң үчүн жазгам.


22Жакырды тонобо, анткени ал жакыр. Бактысыз адамга дарбаза алдында кысым көрсөтпө[+].


23Анткени алардын ишине Теңир кийлигишет, аларды талап-тоногондордун жанын алат[+].


24Ачуулуу адам менен достошпо, ачуусу чукул адам менен байланышпа,


25болбосо анын жолун үйрөнүп аласың жана өз жаныңа сыйыртмак саласың.


26Ортого түшүп, карыздын милдетин алба.


27Эгерде төлөй турган эч нерсең жок болсо, өзүңдү астыңдагы төшөгүңдү алдырганга чейин жеткирүүнүн кандай кажети бар[+]?


28Ата-бабаларың өткөргөн мурунку чек араны жылдырба[+].


29

#### 23

1Өкүмдар менен бир дасторконго отуруп калсаң, ким менен отурганыңды унутпа.


2Эгерде тамаксоо болсоң, кекиртегиңди тый.


3Анын таттуу тамактарына азгырылба, анткени ал – алдамчы тамак.


4Байлык жыйнаш үчүн түйшүк тартпа, мындай ойлоруңду ташта[+].


5Сен ага көзүңдү бурарың менен, ал жок болуп кетет, анткени ал өзүнө канат жасап алып, бүркүт сыяктуу асманга учуп кетет[+].


6Сараң кишинин колунан тамак жебе, анын таттуу тамактарына азгырылба.


7Анткени анын жүрөгүндөгү ойлор кандай болсо, өзү да ошондой, ал сага: «Ич, же», – дей берет, бирок жүрөгү сени менен эмес.


8Жеген бир кесимиңди кайра кусасың, жакшы сөздөрүңдү текке кетиресиң.


9Акылсыздын кулагына сүйлөбө, анткени ал сенин акылдуу сөздөрүңдү жек көрөт.


10Мурунку чек араны жылдырба, жетимдин талаасына кирбе[+].


11Анткени алардын Коргоочусу күчтүү, Ал сага каршы чыгып, аларга болушат[+].


12Жүрөгүңдү билимге кой, кулагыңды акылдуу сөздөргө төшө.


13Баланы жазасыз калтырба, чыбык менен жазалагандан ал өлбөйт[+].


14Чыбык менен жазалап, жанын өлгөндөр жаткан жайдан сактап каласың.


15Уулум! Эгерде сенин жүрөгүң акылдуу болсо, анда менин жүрөгүм да кубанат.


16Сенин оозуңдан туура сөздөр чыкканда, ички дүйнөм кубанат.


17Жүрөгүң күнөөкөрлөргө көз артпасын, тескерисинче, жүрөгүң бардык күндөрдө Теңирден коркуп турсун[+].


18Анткени келечегиң бар, үмүтүң ишке ашат[+].


19Уулум, кулак сал, акылдуу бол, жүрөгүңдү түз жолго бур.


20Шарап ичип мас болгондордун, этке ашыра тоюп алгандардын арасында болбо[+].


21Анткени ичкичтер менен ашыра тоюп алгандар жакырданып кетишет, уйкучулук жыртык кийим кийгизет.


22Атаңдын тилин ал, анткени ал сенин атаң, энеңди карып калганында да жек көрбө[+].


23Чындыкты сатып ал, акылмандыкты, билимди, акыл-эсти сатпа.


24Адил адамдын атасы сүйүнөт, акылманды төрөгөн кубанат.


25Атаң кубансын, төрөгөн энең сүйүнсүн.


26Уулум! Жүрөгүңдү мага бер, көзүң менин жолдорумду карап турсун.


27Анткени бузулган аял – терең аң, ошондой эле бирөөнүн аялы – тар кудук[+].


28Бузулган аял каракчыдай болуп буктурмада отуруп алып, эл арасында мыйзамды бузгандарды көбөйтөт[+].


29Улуган ким? Онтогон ким? Чатакташкан ким? Кайгырган ким? Себепсиз жараат алган ким? Көзү канталап кызарган ким?


30Алар – керээли-кечке шарап ичип отургандар, алар – күчтүү ичимдикти жакшы көргөндөр[+].


31Шараптын кызарганына, чөйчөктө көбүргөнүнө, мелтирегенине караба[+].


32Акырында ал сени жыландай, уулуу жыландай чагат.


33Башка бирөөнүн аялын карайсың, жүрөгүң бузуктукту сүйлөй баштайт.


34Ошондо деңиздин ортосунда, кеменин үстүндө уктап жаткан адамдай болосуң.


35

#### 24

1Жаман адамдарга көз артпа, алар менен чогуу болууну каалаба[+].


2Анткени алардын жүрөгү зордук-зомбулук жөнүндө ойлойт, тили жамандык жөнүндө сүйлөйт[+].


3Үй акылмандык менен курулат, акыл менен бекемделет.


4Үй ичи ар кандай кымбат баалуу, сонун мүлккө билгичтик менен толтурулат[+].


5Акылдуу адам күчтүү, даанышман адам өзүнүн күч-кубатын чыңдайт[+].


6Ошондуктан согушту ойлонуп жүргүз. Көп кеңеш ийгиликке жеткирет[+].


7Акылмандык акылсыз адам үчүн өтө бийик, дарбаза алдында ал ооз ачпайт.


8Жамандык кылууну ойлогон адамды кара ниет дешет.


9Акылсыз адамдын ою – күнөө, шылдыңчыл адам адамдар үчүн жийиркеничтүү[+].


10Эгерде сен башыңа мүшкүл түшкөн күнү алсыз экениңди сезсең, анда күчүң аз[+].


11Өлүмгө кыйылгандарды куткар. Өлүмгө өкүм кылынгандарды куткаруудан кантип баш тартасың[+]?


12Сен: «Мына, биз муну билген эмес элек», – дегени турасыңбы? Эмне, жүрөктөрдү Сыноочу билбейт бекен? Сенин жүрөгүңдү Байкап Туруучу муну билет, Ал адамга кылган ишине жараша тиешесин берет[+].


13Уулум, бал же, анткени ал жагымдуу, даамы таңдайыңан кетпеген балды да же[+].


14Акылмандыкты таанып билүү да сенин жаныңа дал ошондой жагымдуу. Эгерде аны тапкан болсоң, анда келечегиң бар, үмүтүң ишке ашат[+].


15Мыйзамсыз, адил адамдын үйүнө жамандык ойлобо, анын жаткан жайын талап-тонобо[+].


16Анткени адил адам жети жолу жыгылат, бирок кайра турат, ал эми мыйзамсыздар жыгылып, өлүмгө дуушар болушат[+].


17Душманың кулаганда сүйүнбө, ал мүдүрүлгөндө, жүрөгүң кубанбасын[+].


18Анткени муну Теңир көрөт, бул Ага жакпайт, Ал Өзүнүн ага болгон каарын токтотуп коёт[+].


19Жамандык кылгандарга ачууланба, мыйзамсыздарга көз артпа[+].


20Анткени жамандык кылгандардын келечеги жок, мыйзамсыздардын чырагы өчөт[+].


21Уулум, Теңирден жана падышадан корк, козголоңчулар менен байланышпа[+].


22Анткени Теңир менен падышадан өлүм күтүлбөгөн жерден келет, экөөнөн келе турган кыйроону ким алдын ала айта алат?

23


Акылмандардын насааттары

Акылмандар да: «Сотто бет карамалык кылуу жакшы эмес», – деп айтышкан эмеспи[+].


24Күнөөкөргө: «Сеники туура», – деген адамды эл каргайт, аны уруулар жек көрөт[+].


25Ал эми айыпты ашкерелегендерди эл жакшы көрөт, алар бата алышат.


26Туура жооп ооздон өпкөндөй.


27Адегенде үйүңдөн сырткаркы иштерди жаса, талаадагы иштериңди бүтүр, анан үйүңдү кур.


28Жакыныңа жалган күбө болбо. Жалган сүйлөп эмне кыласың[+]?


29«Ал мага кандай кылса, мен да ага ошондой кылам, ага кылганына жараша тиешесин берем», – дебе[+].


30Мен жалкоо кишинин талаасынын жанынан, кем акыл кишинин жүзүмзарынын жанынан өттүм.


31Баарын тикенек басып кетиптир, аны чалкан каптап калыптыр, таш дубалы урап калыптыр.


32Муну көрүп жүрөгүмдү өзгөрттүм, муну көрүп өзүмө сабак алдым:


33«Бир аз уктай турсаң, бир аз үргүлөп жата турсаң, бир аз колуңду бооруңа алып жата турсаң,


34

#### 25

1


Уландысы. Акылмандыктын сыйлыгы – урмат

Булар да Жүйүт падышасы Хискиянын кишилери жыйнаган Сулаймандын накыл сөздөрү[+].


2Кудайдын даңкы – ишти жашыруун кармоо, ал эми падышалардын даңкы – ишти изилдөө[+].


3Асмандын бийиктиги, жердин тереңдиги, падышалардын жүрөгү изилденгис.


4Күмүштөн кошундуну ажырат, ошондо зергердин колунан идиш чыгат.


5Падышадан адилетсиз адамды алыс кыл, ошондо анын тагы чындык менен бекемделет[+].


6Падышалардын алдында өзүңдү жогору көтөрбө, улуу адамдардын ордуна турба[+].


7Анткени сени көзүң көргөн атактуу адамдардын алдында кемсинтишкенден көрө, сага: «Кел бул жерге, жогору өт», – деп айтышканы жакшы.


8Талашып-тартышканга шашпа, атаандашың маскара кылса эмне болот?


9Атаандашың менен талашып-тартыш, бирок уккан адам сени жемелебеши үчүн,


10бирөөнүн жашыруун сырларын ачпа, болбосо өмүр бою маскара болуп өтөсүң.


11Орундуу сөз – жаркыраган күмүш идиштеги алтын алма[+].


12Акылдуу ашкерелөөчү – көңүл коюп уккан кулак үчүн алтын сөйкө жана таза алтындан жасалган жасалга[+].


13Оруу-жыюу маалында кар кошулган ичимдик кандай болсо, ишенимдүү элчи аны жиберген адам үчүн ошондой. Ал мырзасынын жүрөгүн кубантат[+].


14Жалган белек менен мактанган адам жамгыры жок булут менен шамалдай[+].


15Момундук төрөнү ырайым кылууга түртөт, жумшак тил сөөктү сындырат.


16Сен бал таап алдыңбы? Канча керек болсо, ошончо же, ашыра тоюп алсаң, кусасың[+].


17Досуңдун үйүнө кайра-кайра эле бара бербе, болбосо ал сенден жадап, сени жек көрүп калат.


18Жакынына каршы жалган күбөгө өтүп, жалаа жапкан киши балкадай, кылычтай, курч жебедей[+].


19Башка мүшкүл түшкөн күнү ишенимсиз адамга таянуу сынган тишке, алсыз бутка таянууга барабар.


20Кайгылуу жүрөккө ырдоо суук күнү бирөөнүн чапанын чечип алганга, жарасына уксус куйганга барабар.


21Душманың ачка болсо, нанга тойгуз, суусап турса, суусунун кандыр[+].


22Анткени ушундай кылуу менен сен анын башына чок үйөсүң. Ошондо Теңир сага тиешеңди берет[+].


23Түндүктөн соккон шамал жамгыр жаадырат, ал эми ушакчынын сөзү нааразы жүздөрдү туудурат.


24Ажаан аял менен заңгыраган үйдө жашаганча, үйдүн чатырынын бир бурчунда жашаган жакшы[+].


25Алыскы өлкөдөн келген жакшы кабар суусап алсыраган жанга муздак суу ичиргенге барабар[+].


26Мыйзамсыздын алдында адил адамдын жыгылышы – булактын ылайланганындай, кудуктун бузулганындай.


27Балды көп жеген жакшы эмес, ошол сыяктуу эле сая кууп жеткен атак-даңк – атак-даңк эмес.


28

#### 26

1


Уландысы. Жалкоолор менен калпычылар урмат-сыйга татыктуу эмес

Акылсыз адамга көрсөтүлгөн урмат жайында жааган кардай, оруу-жыюу маалында жааган жамгырдай орунсуз[+].


2Жөн жерден айтылган каргыш таранчынын бырп этип, чабалекейдин шуу этип учуп кеткениндей, ал орундалбайт[+].


3Камчы ат үчүн, жүгөн эшек үчүн, ал эми таяк акылсыздар үчүн[+].


4Акылсыз адамга акылсыздыгына жараша жооп бербе, болбосо өзүң да ага окшоп акылсыз болуп каласың.


5Акылсыз өзүн акылдуу эсептеп калбашы үчүн, ага акылсыздыгына жараша жооп бер[+].


6Акылсызды чабарман кылуу өз бутун өзү кескенге барабар, анткен адам балээни башына үйөт.


7Акылсыздардын накыл айтканы аксактын басыгындай.


8Асыл ташты салмоорго салып ыргытуу акылсызга урмат көрсөтүүгө барабар[+].


9Акылсыздын оозунан чыккан накыл сөз мастын колундагы тикенектей.


10Күчтүү адам бардык нерсени өз каалоосу боюнча кылат: ал акылсызды да сыйлайт, өтүп бара жаткан кишини да сыйлайт.


11Дөбөт өзүнүн кусундусуна кайра келгендей, акылсыз да акылсыздыгын кайра кайталай берет[+].


12Өзүн акылман эсептеген адамды көрдүң беле? Ага караганда акылсыз адамга көбүрөөк үмүттөнсө болот[+].


13Жалкоо адам: «Жолдо арстан турат! Аянтта арстан турат!» – дейт[+].


14Эшик өзүнүн ашык-машыгында айланат, ал эми жалкоо өзүнүн төшөгүндө оонайт.


15Эринчээк адам колун чөйчөккө сунат, бирок аны оозуна жеткирүү – ал үчүн кыйын иш[+].


16Жалкоо өзүн ойлонуп жооп берген жети кишиден акылдуу эсептейт.


17Өтүп бара жатып бирөөнүн чыр-чатагына кийлигишүү дөбөттү кулактан алганга барабар.


18Акылынан ажырамыш болуп, оттуу өлүм жебелерин, өлүм ыргытуу


19досуна эки жүздүүлүк менен зыян келтирип туруп: «Мен тамашалап эле койдум», – дегенге барабар.


20Отун жок жерде от өчөт, ушакчы жок жерде чатак басылат[+].


21Жыгачтын көмүрү ысытат, отун отту тутантат, ал эми урушчаак адам чыр-чатак чыгарат.


22Ушакчынын сөздөрү таттуу нерсе сыяктуу, алар адамдын карынына кирип кетет[+].


23Таза эмес жүрөктөн чыккан жагымдуу сөздөр таза эмес күмүш менен капталган чопо идиштей[+].


24Душман тили менен анткорлонуп сүйлөйт, бирок жүрөгүндө жамандык ойлоп турат.


25Эгерде ал назик үн менен сүйлөсө да, ага ишенбе, анткени анын жүрөгүндө жети кыянатчылык бар[+].


26Эгерде жек көргөнүн билгизбей алдап жүрсө, анда анын ачуусу эл чогулган жерде билинет.


27Бирөөгө ор казган адам орго өзү түшөт, тоголоткон ташы тоголоткон адамдын өзүнө келип тиет[+].


28

#### 27

1


Уландысы. Өзүн өзү мактоодон алыс болуу

Эртеңки күн менен мактанба, анткени эртеңки күнү эмне болорун билбейсиң[+].


2Сени өз оозуң эмес, башка бирөөнүн оозу мактасын. Сени өз тилиң эмес, бөлөк бирөөнүн тили мактасын.


3Таш оор, кум да салмактуу, бирок акылсыздын ачуусу экөөнөн тең оор[+].


4Каар катаал, жаал тыйылгыс, бирок кызганчаактыкка ким туруштук бере алат[+]?


5Жашыруун сүйүүгө караганда, ачык айтылган ашкере жакшы[+].


6Сүйгөн адамдын жемеси чын жүрөктөн чыгат, жек көргөн адамдын өбүүсү жалган[+].


7Курсагы ток адам балды да тебелейт, ачка кишиге ачуунун баары таттуу[+].


8Өз жерин таштап кеткен адам уясын таштап кеткен канаттуудай.


9Жыпар жыттуу майлоочу май менен түтөтүлүүчү зат жүрөктү кубантат, адамга досунун чын жүрөктөн берген кеңеши да ошондой жагымдуу.


10Өз досуңду да, атаңдын досун да таштаба. Башыңа мүшкүл түшкөн күнү бир тууганыңдын үйүнө барба, алыстагы бир тууганыңдан жаныңдагы кошунаң артык[+].


11Уулум, акылдуу бол, менин жүрөгүмдү кубант. Ошондо мага жаман сүйлөгөн адамга жооп бере алам[+].


12Акылдуу адам кырсыкты көрүп жашынат, ал эми тажрыйбасыздар түз барып кырсыкка учурашат[+].


13Бирөөгө кепил болгон адамдын көйнөгүн алып кал, чоочун бирөө үчүн кепил болгон адамдан күрөө ал[+].


14Досун таң заардан катуу мактай баштаган адамды жамандап жаткан адам катары эсептешет.


15Ажаан аял жамгыр жааган күнү тынымсыз тамчылаган тамчыдай,[+]


16аны жашыргысы келген адам шамалды жашыргысы келген адамдай жана өзү жөнүндө билдирип турган майды оң колуна жашыргысы келген адамдай.


17Темирди темир курчутат, адамды адам курчутат.


18Анжырды кайтарган адам анын мөмөсүн жейт. Мырзасын сактаган адам урматка ээ болот[+].


19Адамдын жүзүнүн кандай экенин суу көрсөтөт, адамдын өзү кандай экенин жүрөгү көрсөтөт.


20Өлгөндөр жаткан жай менен Абадон – тойбогон жай. Адамдын көзү да ошолор сыяктуу эле тойбойт[+].


21Күмүш үчүн эритүүчү меш, алтын үчүн көөрүктүн очогу кандай болсо, адам үчүн аны мактаган ооз ошондой[+].


22Акылсызды сокуга салып, сокбилек менен жанчсаң да, андан акылсыздык ажырабайт.


23Бодо малыңды жакшы кара, майда малыңды бак.


24Анткени байлык түбөлүк эмес, ал тургай, бийлик да муундан муунга өтпөйт[+].


25Чөп чабылат, кайра чөп чыгат, анан тоонун чөбү чабылат.


26Койлоруң кийим, эчкилериң жер сатып алууга кетет.


27

#### 28

1


Уландысы. Такыбаа адамга – урмат, мыйзамсызга – каргыш

Мыйзамсыз адам артынан эч ким кубалабаса деле качып жүрөт, ал эми адил адам арстандай айбаттуу[+].


2Мамлекет мыйзамдан четтегенде, аны башкаргандар көбөйөт. Ал эми акылман жана билерман адам башкарганда, ал көпкө жашайт[+].


3Алсыздарды эзген жакыр адам эгинди жууп кеткен нөшөрдөй[+].


4Мыйзамдан четтегендер адилетсиздерди макташат, ал эми мыйзамды сактагандар аларга каршы чыгышат.


5Кара өзгөй кишилер адилеттикти түшүнүшпөйт, ал эми Теңирди издегендер бардыгын түшүнүшөт.


6Бай болуп терс жолдо жүргөнгө караганда, кедей болуп күнөөсүз жашаган жакшы[+].


7Мыйзамды сактаган уул – акылдуу уул, ал эми ысырапчылар менен достошкон уул атасын уятка калтырат.


8Сүткордук кылып, ашыгы менен алып байыган адам байлыгын жакырларга кайрымдуулук кылган адам үчүн жыйнап жатат[+].


9Мыйзамды уккусу келбей кулагын жапкан адамдын сыйынуусу да жийиркеничтүү[+].


10Адил адамдарды жаман жолго азгырган адам өз оруна өзү түшөт, ал эми кемчиликсиз адамдар жакшылыкты мурасташат[+].


11Бай адам өзүн акылдуу эсептейт, бирок акылдуу кедей аны ашкерелейт[+].


12Адил адамдар салтанат курушканда, чоң кубаныч болот, ал эми мыйзамсыздар бийликке келгенде, адамдар жашына башташат[+].


13Өз кылмыштарын жашырган адам ийгиликке жетпейт, ал эми өз кылмыштарын мойнуна алып, аларды таштаган адамга ырайым кылынат[+].


14Кудайдын алдында ар дайым коркуп жашаган адам бактылуу, ал эми жүрөгүн өжөрлөнткөн адам кырсыкка кабылат.


15Жакыр элге үстөмдүк кылган мыйзамсыз өкүмдар айкырган арстандай, ачка аюудай[+].


16Акылы жок өкмөт башчысы көп кысымчылык көрсөтөт, ал эми ачкөздүктү жек көргөн өкүмдардын өмүрү узун болот.


17Адамдын канын төгүп айыптуу болгон адам бирөө кармап албасын деп, көргө киргенге чейин качып жүрүп өтөт[+].


18Түз жүргөн адам зыян тартпайт, ал эми туура эмес жолдор менен жүргөн адам ошол жолдордун биринде чалынып жыгылат[+].


19Жерин иштеткен адам нанга тоёт, бекерпоздорду туураган адам жокчулукка тоёт[+].


20Ишенимдүү адам батага бай, ал эми байыганга ашыккан адам жазаланбай калбайт[+].


21Бет карама болуу жакшы эмес, андай адам бир сындырым нан үчүн да адилетсиздикке барат[+].


22Ичи тар киши байлыкка ашыгат, башына жакырчылык келерин ойлобойт[+].


23Тили менен жасакерленген адамга караганда, бетке айткан адам акыры чоң ылым табат[+].


24Өз атасы менен өз энесин тоноп, «Бул күнөө эмес» деген адам – каракчылардын шериги[+].


25Менменсинген адам чыр-чатак чыгарат, ал эми Теңирден үмүттөнгөн адам жыргал турмуш өткөрөт[+].


26Өзүнө таянган адам акылсыз, акылмандык менен жүргөн адам аман-эсен болот.


27Жакырга берген адам жакырланып калбайт, ал эми аларга көзүн жуумп койгон адам көп каргышка калат[+].


28

#### 29

1


Уландысы. Акылмандык жакшылык алып келет. Күнөө менен мыйзамсыздык өлүмгө алып барат

Айыбы ашкереленген адам моюн сунбай, өжөрлөнүп койсо, күтүлбөгөн жерден кыйрайт, дартына даба табылбайт[+].


2Адил адамдар көбөйө баштаганда, эл шаттыкка бөлөнөт, ал эми мыйзамсыз адам үстөмдүк кылганда, эл онтойт[+].


3Акылмандыкты сүйгөн адам атасын кубантат, ал эми бузулган аялдар менен жүргөн адам мал-мүлктү чачат[+].


4Падыша акыйкаттык менен жерди бекемдейт, ал эми алык-салыкты көбөйткөн падыша аны жакырчылыкка алып келет.


5Досуна кошомат кылган адам анын бутуна тузак тартат[+].


6Жаман адамдын күнөөсү өзүнө жайылган тор болот, ал эми адил адам кубанып, шаттанып жүрөт[+].


7Адил адам жакырлардын ишин кылдаттык менен териштирет, ал эми мыйзамсыз адам ишти териштирбейт[+].


8Бузулган адамдар шаарды дүрбөлөңгө салышат, ал эми акылдуу адамдар дүрбөлөңдү басышат[+].


9Акылдуу адам акылсыз адам менен соттошкондо, ачууланса да, күлсө да тынчтыгын жоготот.


10Канкор адамдар ак ниет адамды жек көрүшөт, ал эми адил адамдар анын өмүрү үчүн кам көрүшөт[+].


11Акылсыз адам бүт каарын чачат, ал эми акылдуу адам ачуусун басат[+].


12Эгерде башкаруучу жалган сөз угуп жатса, анда анын кызматчыларынын баары – мыйзамсыз адамдар.


13Жакыр менен паракор кезитишпей койбойт, экөөнө тең жарыкты Теңир берет[+].


14Эгерде падыша кембагалдарды акыйкат соттосо, анда анын тагы түбөлүккө бекемделет[+].


15Чыбык жана ашкерелөө акылмандык берет, бирок өз эркине коюлган уул энесин уятка калтырат[+].


16Мыйзамсыз адамдар көбөйгөндө, мыйзамсыздык көбөйөт, бирок адил адамдар алардын кыйраганын көрүшөт[+].


17Уулуңду жазала, ошондо ал жаныңа тынчтык берип, кубаныч тартуулайт[+].


18Кудайдан аян болмоюнча, эл ооздукталбайт, ал эми Кудайдын мыйзамын сактаган адам бактылуу[+].


19Кулду сөз менен үйрөтө албайсың, анткени ал сөздү түшүнсө да тил албайт.


20Алды-артын ойлобой сүйлөгөн адамды көрдүң беле? Ага үмүттөнгөнгө караганда, акылсызга көбүрөөк үмүттөнсө болот[+].


21Эгерде кулду бала чагынан эркелетип тарбияласаң, акыры ал сага бала болгусу келет.


22Каардуу адам чыр-чатак чыгарат, ачуусу чукул адам көп күнөө кылат[+].


23Адамды өзүнүн текебердиги кемсинтет, ал эми момун адам урматка ээ болот[+].


24Ууру менен үлүштөш болгон адам өз жанын жек көрөт, ал каргыштарды укса да, бул жөнүндө эч кимге айтпайт[+].


25Адамдардан коркуу тузак коёт, ал эми Теңирден үмүттөнгөн адам коопсуз болот[+].


26Адамдардын көбү башкаруучунун алдында ырайым тапкысы келет, бирок адамдын тагдыры Теңирдин колунда[+].


27

#### 30

1


Агурдун накыл сөздөрү

Жакеп уулу Агурдун сөздөрү. Ал кишинин Итиелге жана Ухалга айткан, адамды шыктандырган накыл сөздөрү мындай:


2Чындыгында, эл ичинде мен эң акылсыз адаммын, менде адамдык акыл жок.


3Мен акылмандыкты да үйрөнө алган жокмун, менде ыйык адамдарда болгон Кудайды таанып билүү да жок.


4Асманга көтөрүлүп, кайра түшкөн барбы? Шамалды чогултуп, кош уучуна салып алган барбы? Сууну кийимине түйүп алган барбы? Жердин бүт чектерин ким койду? Анын аты ким? Анын баласынын аты ким? Билесиңби[+]?


5Кудайдын ар бир сөзү таза, Ал – Өзүнө таянгандарга калкан[+].


6Ал сени ашкерелебеши үчүн, алдамчы болуп калбашың үчүн, Анын сөздөрүнө эч нерсе кошпо[+].


7Мен Сенден эки нерсе сурайын, орундатпай койбо:


8бул жашоомдо менден курулай убаракерчиликти жана алдамчылыкты алыс кыл, мени бай да, жакыр да кылба, мени күндөлүк турмушта эң зарыл болгон нан менен камсыз кыл[+].


9Ашыра тоюп алып, Өзүңдөн баш тартпайын, «Теңир ким?» деп айтпайын же жакырданып кетип, уурулук кылбайын, Кудайымдын атын курулай атабайын[+].


10Каргышына калбашың үчүн, күнөөлүү болуп калбашың үчүн, кулду мырзасынын алдында жамандаба[+].


11Атасына наалат айткан, энесине ыраазы болбогон адамдар бар[+].


12Өзүнүн ыпыластыгынан жуулбай туруп, өзүн тазамын деп эсептеген адамдар бар[+].


13Менменсинген, боюн көтөргөн адамдар бар[+].


14Жер үстүндөгү жакырларды жана эл ичиндеги жарды-жалчыларды жей турган тиштери кылыч, жаактары шамшар болгон адамдар бар[+].


15Тойбостун «Келе, келе» деген эки кызы бар. Тойбогон үч нерсе бар, «Жетет» дебеген төрт нерсе бар.


16Булар: өлгөндөр жаткан жай жана тукумсуз жатын, сууга тойбогон жер, «Жетишет» дебеген от.


17Атасын мыскылдаган, энесине баш ийбеген көздү чөл кузгундары чокуп салат, бүркүттүн барчындары жеп салат[+].


18Мен үчүн үч нерсе кол жеткис, төрт нерсени түшүнбөйм:[+]


19асмандагы бүркүт жолу, аскадагы жылан жолу, деңиздеги кеме жолу, кызга барган жигиттин жолу.


20Бузулган аялдын жолу да ошондой: жеп бүтүп, оозун аарчып: «Мен эч кандай жамандык кылган жокмун», дейт.


21Үч нерседен жер солкулдайт, төрт нерсени көтөрө албайт:


22кулдун падыша болгонуна, акылсыздын нанды тоё жегенине,[+]


23бузулган аялдын күйөөгө тийгенине, күңдүн өзүнүн мырзайымынын ордун ээлеп алганына.


24Жер үстүндө төрт майда жаныбар бар, бирок алар акылдуулардан да акылдуу:


25кумурскалар, күчтүү эл эмес, бирок алар өздөрүнүн азыгын жайында камдап алышат;[+]


26тоо чычкандары, алсыз эл, бирок алар үйлөрүн аскаларга салышат;


27чегирткелер, алардын падышасы жок, бирок бардыгы тизилип чыгышат;[+]


28жөргөмүштөр, алар буттары менен илинип турушат, бирок падышанын ак сарайларында болушат.


29Басканы сонун үч нерсе бар, жүрүшү укмуш төрт нерсе бар:


30арстан, ал – жырткычтардын эң күчтүүсү, эч кимге жол бербейт;


31жылкы, эчки жана өз элинин арасындагы падыша.


32Эгерде сен өзүңдүн текебердигиң менен акылсыздык кылып, бирөөгө жамандык ойлогон болсоң, анда колуң менен оозуңду жап[+].


33

#### 31

1


Лемуел падышанын сөздөрү

Лемуел падышанын сөздөрү. Энесинин ага айткан акыл-насааттары булар:


2Эмне болду, уулум? Эмне болду, жатынымдан чыккан уулум? Эмне болду, убада берип төрөгөн уулум?


3Күчүңдү аялдарга бербе, жолдоруңду падышаларды ойрон кылган бузулган аялдарга бербе[+].


4Лемуел, падышаларга шарап, мырзаларга күчтүү ичимдик ичкенге болбойт[+].


5Алар ичкилик ичип алып, мыйзамды унутуп коюшпасын, эзилгендерге адилетсиздик кылышпасын.


6Ичкиликти өлүп бара жаткан адамга бергиле, шарапты кайгыга баткан адамга бергиле[+].


7Ал ичип, жакырлыгын унутсун, өзүнүн кайгысын эсинен чыгарсын.


8Оозуңду сүйлөй албай тургандар үчүн, жетимдерди коргош үчүн ач[+].


9Оозуңду акыйкаттык үчүн, алсыздар менен жарды-жалчылардын иши үчүн ач[+].


10Ким жакшы аял таба алат? Анын баасы асыл берметтерден да жогору[+].


11Ага күйөөсүнүн жүрөгү ишенет, күйөөсү кирешесиз калбайт.


12Ал күйөөсүнө өмүрү өткөнчө жамандык менен эмес, жакшылык менен гана кайтарат.


13Ал жүн, зыгыр буласын өндүрөт, өз колу менен чын жүрөктөн иштейт.


14Ал аял соодагерлердин кемелерине окшоп, өзүнүн нанын алыстан табат.


15Ал таң ата электе эле туруп, үйүндөгүлөргө тамак берип, күңдөрүнө белгиленген иштерди тапшырат[+].


16Жер алгысы келсе, ага да ээ болот. Өз колунун жемиши менен жүзүмзар отургузат.


17Белин бекем бууп, булчуңдарын чыңайт.


18Ал өз ишинин жакшы экенин сезет, анын чырагы түн ичинде да өчпөйт.


19Колун жип ийрүүчү чарыкка сунат, колуна ийик алат.


20Жардыларга алаканын ачат, муктаж болгондорго колун сунат[+].


21Суук болгондо үй-бүлөм үшүйт деп коркпойт, анткени анын бүт үй-бүлөсү эки сыйрадан кийим кийген.


22Ал өзүнө килем согот, ак мата менен кызыл шайыдан кийим киет.


23Анын күйөөсү – кадырлуу адам, дарбаза алдында уруу аксакалдары менен отурат.


24Ал жабуу жасап сатат, финикиялык соодагерлерге кур жеткирет.


25Күч менен сулуулук – анын кийими, ал келечекке кубанычтуу карайт.


26Акылмандык менен сүйлөйт, момундук менен акыл-насаат айтат.


27Ал өз үйүндөгү чарбасына көз салат, бекер тамак жебейт.


28Балдары туруп, аны сыйлашат, күйөөсү туруп, аны мактайт:


29«Жакшы аялдар көп болгон, бирок сен алардын баарынан ашып түштүң».


30Сүйкүмдүүлүк алдап кетет, сулуулук өтүп кетет, бирок Теңирден корккон аял мактоого татыктуу.


31Ага өз колунан чыккан жемишинен бергиле, иштери аны дарбаза алдында даңктасын![+]

### Насаатчы


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]


#### 1

1


Бардыгы курулай убаракерчилик

Иерусалимдеги падыша Дөөттүн уулу, Насаатчынын сөздөрү[+].


2«Түйшүктүн түйшүгү, – деди Насаатчы, – түйшүктүн түйшүгү – бардыгы түйшүк!»[+]


3Адамга өзүнүн күн астында мээнеттенген эмгегинен эмне пайда[+]?


4Бир муун өтөт, бир муун келет, жер болсо кылымдан кылымга тура берет[+].


5Күн чыгат, күн кайра батат, ал өзүнүн ордуна, чыккан жерине шашат[+].


6Шамал түштүккө согот, андан түндүккө өтөт, ал өз жолу менен тегеренип жүрүп, чыккан жерине кайтат.


7Дарыялардын баары деңизге барып куят, бирок деңиз ашып-ташып кетпейт, кайра агыш үчүн, дарыялар өздөрүнүн чыккан жерине кайтышат[+].


8Бардыгы эмгектенүүдө. Эч ким аны сөз менен айтып жеткире албайт. Көз көргөнүнө тойбойт, кулак укканына тойбойт[+].


9Мурун эмне болсо, азыр да ошол боло берет, мурун эмне жасалса, азыр да ошол жасала берет, демек, күн астында жаңы эч нерсе жок[+].


10Адамдар: «Карасаң, бул – жаңы нерсе», – деп айта турган бир нерсе болушу мүмкүн, бирок ал бизден мурун, өткөн кылымдарда эле болгон.


11Мурун болгон нерселер эстелбейт, ошондой эле боло турган нерселер кийинкилердин эсинде калбайт[+].

12


Насаатчынын турмуштук тажрыйбасы

Мен, Насаатчы, Иерусалимде Ысрайылдын падышасы болгом.


13Мен асман астында эмне болуп жатса, ошонун баарын акыл менен сынаганга, изилдегенге көңүл койдум: бул татаал ишти Кудай адам баласына машыгып турсун деп берген[+].


14Мен күн астында жасалып жаткан иштердин баарын көрдүм, анын бардыгы курулай убаракерчилик жана рухтун кыйналуусу!


15Ийри түзөлбөйт, жок нерсени бар деп эсептөөгө болбойт[+].


16Мен өзүмө өзүм мындай дедим: Мына, мен Иерусалимге менден мурун бийлик кылгандарга караганда көбүрөөк акылмандуулукка ээ болдум. Менин жүрөгүм көп акылмандыкты жана көп билимди көрдү[+].


17Мен акылмандыкты таанып билүүгө, акылсыздык менен түркөйлүктү таанып билүүгө көңүл койдум. Бул да рухтун кыйналуусу экенин билдим.


18

#### 2

1Мен жүрөгүмдө: «Мен сени шаттык менен сынап көрөйүн, жакшы нерселерден ыракат ал», – дедим. Бирок бул да курулай убаракерчилик экен!


2Мен күлкү тууралуу: «Бул – акылсыздык», – дедим, ал эми шаттык тууралуу: «Мындан эмне пайда?», – дедим[+].


3Жүрөгүмдө денемди шарап менен ыракаттандырайын деген ойго келдим. Бирок жүрөгүмдү акыл башкаргандыктан, адам баласы үчүн эмне жакшы экенин, ал өзүнүн кыска өмүрүндө, асман астында эмне кылыш керек экенин билүү үчүн, акылсыздыкты сынап көрөйүн дедим.


4Мен чоң иштерди жасадым: өзүмө үйлөрдү, жүзүмзарларды отургуздум,[+]


5бакчаларды, сейил бактарды өстүрдүм, аларга мөмөлүү дарактардын түрүн отургуздум[+].


6Токойдо өскөн бак-дарактарды сугарып туруу үчүн, көлмөлөрдү курдум.


7Кулдарды жана күңдөрдү сатып алдым, менин үйүмдө төрөлгөн кулдар да бар болчу. Ошондой эле менин бодо жана майда малым Иерусалимде менден мурун жашагандардын баарыныкынан көп болчу.


8Падышалардан жана дубан башчылардан алтын, күмүш, кымбат баалуу таштарды чогулттум. Көп ырчы кыз-жигиттерди күттүм, адам баласынын ырахаты болгон ар түрдүү музыкалык аспаптарым бар эле[+].


9Ошентип, мен Иерусалимде менден мурун жашагандардын баарынан улуу жана бай адам болдум; акылмандыгым да мага жардам берди[+].


10Көзүмдүн бир да каалоосун четке каккан жокмун. Жүрөгүм каалаган кубанычты тыйган жокмун, анткени жүрөгүм менин бардык иштериме кубанып турду, бул менин бардык иштеримден алган үлүшүм болду.


11Анан мен өз колум менен жасаган иштердин баарын жана өзүм эмгектенген эмгегимди карап, мындай чечимге келдим: бардыгы курулай убаракерчилик жана рухтун кыйналуусу, күн астында алардан пайда жок![+]


12Ошондо мен акылмандыкка да, акылсыздыкка да, түркөйлүккө да көз салып көрөйүнчү деп кайрылдым. Падышадан кийин келген адам эмне кыла алат? Буга чейин жасалып келген нерсени эле кыла алат.


13Ошентип, мен караңгылыктын жанында жарык кандай артыкчылыкка ээ болсо, акылсыздыктын жанында акылмандык ошондой артыкчылыкка ээ экенин көрдүм.


14Акылмандын көзү өз башында, ал эми акылсыз караңгылыкта жүрөт. Бирок баарынын башына бир эле нерсе түшөрүн билдим[+].


15Анан жүрөгүмдө мындай дедим: «Акылсыздын башына түшкөн нерсе, менин башыма да түшөт, андай болсо эмне үчүн мен абдан акылдуу болдум?» Ошондо: «Бул да – курулай убаракерчилик», – дедим.


16Анткени акылдууну деле акылсыздай түбөлүккө унутушат, келечекте бардыгы унутулат. Тилекке каршы, акылдуу да акылсыз сыяктуу эле өлөт[+].


17Мен өмүрдү жек көрүп калдым, анткени күн астында жасалып жаткан иштердин бардыгы мага жакпай калды. Анткени бардыгы курулай убаракерчилик жана рухтун кыйналуусу экен!


18Ошентип, мен күн астында жасаган эмгегимдин бардыгын жек көрүп калдым, анткени мен аны өзүмдөн кийинки адамга калтырышым керек[+].


19Анын акылдуу болорун же акылсыз болорун ким билет? Бирок ал менин күн астында акылмандуулук кылып эмгектенген иштеримдин баарына ээлик кылат. Бул да курулай убаракерчилик экен!


20Ошондо мен жүрөгүмдү күн астында кылган бардык эмгектеримден көңүл калууга бурдум,


21анткени кайсы бир адам акылын, билимин колдонуп, ийгиликтүү эмгектенип, анан бардыгын эмгектенбеген адамга ошонун үлүшү болгонсуп калтырууга тийиш. Бул да курулай убаракерчилик жана чоң жамандык экен!


22Ошондуктан адам күн астында эмгектенген бардык эмгегинен, жүрөгүнүн түйшүктөрүнөн эмне табат?


23Анткени анын бүт өмүрү – кайгы, бардык эмгеги – тынчсыздануу. Атүгүл, түн ичинде анын жүрөгү тынч албайт. Бул да курулай убаракерчилик экен![+]


24Ичип-жеп жыргоо, өз эмгегинен ыракат алуу да адамдын бийлигинде эмес. Мен бул нерсе да Кудайдын колунда экенин көрдүм[+].


25Анткени Ансыз ким ичип-жеп, ыракаттана алат?


26

#### 3

1


Бардык нерсенин өз убагы бар

Бардык нерсенин өз убагы бар, асман астындагы ар бир нерсенин өз убагы бар.


2Төрөлө турган убак бар, өлө турган убак бар. Отургуза турган убак бар, жула турган убак бар[+].


3Өлтүрө турган убак бар, дарылай турган убак бар. Буза турган убак бар, кура турган убак бар.


4Ыйлай турган убак бар, күлө турган убак бар. Кайгыра турган убак бар, бийлей турган убак бар[+].


5Таштарды чача турган убак бар, таштарды жыйнай турган убак бар. Кучакташа турган убак бар, кучакташпай турган убак бар.


6Издей турган убак бар, жогото турган убак бар. Сактай турган убак бар, таштай турган убак бар.


7Жырта турган убак бар, жамай турган убак бар. Унчукпай турган убак бар, сүйлөй турган убак бар[+].


8Сүйө турган убак бар, жек көрө турган убак бар. Согуша турган убак бар, тынч жашай турган убак бар.


9Жумушчуга өзүнүн иштеген ишинен эмне пайда[+]?


10Кудай адам баласына машыксын деп берген мына ушул түйшүктү көрдүм[+].


11Адам Кудайдын жасап жаткан иштерин башынан аягына чейин түшүнө албаса да, Ал бардык нерсени өз убагында сонун кылып жасады, алардын жүрөгүнө түбөлүктүүлүктү салды[+].


12Адамга өз өмүрүндө кубануудан жана жакшылык кылуудан артык эч нерсе жок экенин түшүндүм[+].


13Эгерде адам ичип-жеп, ар бир ишинин үзүрүн көрүп жатса, анда бул – Кудайдын белеги[+].


14Кудай жасагандын бардыгы түбөлүктүү экенин түшүндүм, ага эч нерсе кошууга да, андан эч нерсени алууга да болбойт. Кудай Өзүнөн коркуп турушу үчүн ушундай кылып жараткан.


15Мурун болгон нерсе азыр да бар, боло турган нерсе мурун да болгон. Кудай өткөндү кайра чакырат[+].

16


Дүйнөдөгү адилетсиздик жөнүндө

Дагы мен күн астынан адилеттик боло турган жерде мыйзамсыздык болуп жатканын көрдүм, чындык боло турган жерде алдамчылык болуп жатканын көрдүм.


17Ошондо мен жүрөгүмдө мындай деп айттым: «Адил адамды да, мыйзамсыз адамды да Кудай соттойт, анткени ар бир нерсенин өз убагы бар, ал жерде ар бир иштин үстүнөн сот болот»[+].


18Мен жүрөгүмдө адам баласы тууралуу мындай дедим: «Аларды Кудай сынасын, алар өздөрүнүн жаныбар сыяктуу эле экенин көрүшсүн»[+].


19Анткени адам баласынын үлүшү менен жаныбарлардын үлүшү бир. Адамдар өлгөндөй эле, булар да өлүшөт, бардыгы бирдей дем алат, адамдын жаныбардан эч кандай артыкчылыгы жок, анткени бардыгы – курулай убаракерчилик![+]


20Бардыгы бир жерге барат, бардыгы топурактан жаралган, бардыгы кайра топуракка айланат[+].


21Адам баласынын жаны жогору көтөрүлөбү, жаныбарлардын жаны төмөн жакка түшөбү, муну ким билет?


22

#### 4

1Анан мен күн астында болуп жаткан ар кандай эзүүнү көрдүм: мына, эзилгендердин көз жашы агып жатат, бирок алардын сооротуучусу жок. Аларды эзип жаткандардын колунда – күч, ал эми алардын сооротуучусу жок[+].


2Ошондо мен ушул күнгө чейин жашап жаткан тирүүлөргө караганда, небак өлгөндөр бактылуу деп эсептедим[+].


3Ал эми бул экөөнө караганда, төрөлбөгөндөр – күн астында болуп жаткан кыянат иштерди көрбөгөндөр бактылуу[+].


4Мен ар бир эмгек, ар бир иштин ийгилиги адамдар арасында өз ара көрө албастыкты туудуруп жатканын көрдүм. Бул да курулай убаракерчилик жана рухтун кыйналуусу экен!


5Акылсыз адам колун куушуруп отура берип, өз денесин жейт[+].


6Мээнет жана рухтун кыйналуусу менен табылган кош уучка караганда, тынчтык менен табылган бир ууч артык[+].


7Анан мен күн астындагы дагы бир курулай убаракерчиликти көрдүм:


8жалгыз адам, анын эч кимиси жок, баласы да, бир тууганы да жок, бирок иши бүтпөйт, көзү да байлыкка тойбойт. «Деги мен ким үчүн эмгектенип, жанымды жыргалдан ажыратып жатам?» Бул да курулай убаракерчилик жана жакшы иш эмес экен![+]


9Жалгыз болгонго караганда, экөө болгон жакшы, анткени алар өздөрүнүн эмгеги үчүн жакшы сыйлык алышат.


10Анткени бирөө жыгылса, экинчиси тургузат. Бирок жыгылса тургузары жок жалгыз адамга кайгы.


11Эгерде экөө чогуу жатса, аларга жылуу болот. Ал эми жалгыз адам кантип жылыйт[+]?


12Эгерде кимдир бирөө жалгыз адамды жеңе ала турган болсо, анда экөө ага каршы тура алат. Үч катталган жип да оңой менен үзүлбөйт.


13Кары, бирок кеңешти кабыл алганды билбеген акылсыз падышага караганда, жарды, бирок акылдуу жаш улан артык.


14Ал өз өлкөсүндө жарды болуп төрөлсө да, зындандан падышачылык кылганы чыгат[+].


15Мен күн астында жүргөн адамдардын баары анын ордун ээлей турган башка улан менен бирге жүргөнүн көрдүм.


16Анын алдында турган элге сан жетпейт, бирок кийинкилер ага кубанышпайт. Бул да курулай убаракерчилик жана рухтун кыйналуусу экен!


17

#### 5

1


Ойлонбой убада берүүдөн абайлатуу

Сүйлөгөнгө шашылба, жүрөгүң да Кудайдын алдында сүйлөгөнгө ашыкпасын, анткени Кудай асманда, сен болсо жердесиң, ошондуктан аз сүйлө[+].


2Түштөр түйшүктүн көптүгүнөн кирет; акылсыздын үнү көп сүйлөгөнүнөн билинет[+].


3Кудайга убада берсең, аны кечиктирбей аткар, анткени Ал акылсыздарга ырайым кылбайт, берген убадаңды аткар[+].


4Убада берип аткарбай койгондон көрө, убада бербегениң жакшы[+].


5Тилиңдин денеңди күнөөгө батыруусуна жол бербе. Кудайдын периштесинин алдында: «Бул – жаңылыштык», – дебе. Болбосо Кудай сенин сөзүңө каарданып, колуң менен кылган иштериңди кыйратып салат[+].


6Анткени көп түш көргөндөн курулай убаракерчилик жана сөз көп болот, бирок сен Кудайдан корк[+].


7Эгерде сен кайсы бир дубанда кедейлер кысымга алынып, адилеттик менен чындык бурмаланып жатканын көрсөң, буга таң калба, анткени жогоркунун үстүнөн андан жогорку карап турат, анын үстүнөн эң жогорку көз салып турат[+].


8Өлкөнүн артыкчылыгы болсо өлкөсү үчүн кам көргөн падыша болуп эсептелет.


9Күмүштү сүйгөн адам күмүшкө тойбойт. Байлыкты сүйгөн адам андан пайда таппайт. Бул да – курулай убаракерчилик!


10Мал-мүлк көбөйгөн сайын, аны пайдалангандар да көбөйөт. Ага ээлик кылгандар аны карап туруудан бөлөк кайсы бакытты табышат?


11Көп жейби, аз жейби, эмгекчинин уйкусу таттуу. Ал эми байдын ашыра тоюп алганы өзүнө уйку бербейт.


12Мен күн астында кайгылуу нерсе бар экенин көрдүм: байлык, сактап жүргөн ээсине зыян келтирет[+].


13Ал байлык күтүлбөгөн кырсыктардан жок болот: андан уул төрөлдү, бирок анын колунда эч нерсе жок.


14Ал энесинин курсагынан кандай жылаңач чыкса, ошондой жылаңач кетет, өз эмгегинен колуна эч нерсе көтөрүп кете албайт[+].


15Бул да кайгылуу нерсе: ал кандай келсе, ошондой кетет. Текке кеткен эмгегинен ал эмне пайда тапты[+]?


16Ал болсо өмүрү өткөнчө караңгыда, туталанып, капаланып, ачууланып тамак жеген.


17Мен жакшы жана жагымдуу нерсени да таптым, бул – адамдын өзүнүн Кудай берген бүт өмүрүндө күн астында кылган бардык эмгегинен ыракат алуусу, жеп-ичүүсү, анткени бул – анын үлүшү.


18Эгерде кайсы бир адамга Кудай байлык жана мал-мүлк берсе жана ага аларды пайдаланууга бийлик берсе, өз үлүшүн алса, эмгегинин үзүрүн көрсө, анда бул – Кудайдын белеги[+].


19

#### 6

1Мен күн астынан дагы бир жамандыкты көрдүм, бул нерсе адамдар арасында көп кездешет[+].


2Кудай адамга байлыкты да, мал-мүлктү да, атак-даңкты да берет, анын жаны эч нерседен кем эмес, анын каалаганынын баары бар, бирок Кудай ага аларды пайдаланууга жол бербейт, аларды башка киши пайдаланат. Бул – курулай убаракерчилик жана оор дарт![+]


3Эгерде кайсы бир адам жүз балалуу болуп, көп жыл жашаса, анын өмүрү дагы узарса, бирок анын жаны жакшылык көрүп ыракаттанбаса, атүгүл, аны көмүшпөсө, анда мен: «Ага караганда бойдон түшкөн бала бактылуу», – дээр элем[+].


4Анткени ал бекер эле келип, караңгылыкка кетти. Анын ысымын караңгылык жашырып коёт.


5Ал күндү көргөн да, билген да эмес. Тигиге караганда, буга тынчыраак.


6Ал эми тиги эки миң жыл жашап, жакшылык көрүп ыракаттанбаса да, баары бир эле жерге барат эмеспи!


7Адамдын бүткүл эмгеги – кекиртеги үчүн, бирок анын жаны тойбойт[+].


8Акылдуу акылсыздын алдында кандай артыкчылыкка ээ? Адамдар менен мамилелешкенди билген жардынын кандай артыкчылыгы бар[+]?


9Жаны менен адашканча, көзү менен көргөн артык. Бул да ошондой эле курулай убаракерчилик жана рухтун кыйналуусу экен!


10Азыр бар нерсеге мурун эле ат коюлган, ал адам экени да белгилүү, анын өзүнөн Күчтүү менен талашып-тартыша албасы да белгилүү[+].


11Түйшүктү арбыткан ушундай нерселер көп: деги адам үчүн эмне жакшы болду экен[+]?


12

#### 7

1


Жашоо жөнүндө ой жүгүртүү

Жакшы ат кымбат баалуу, жыпар жыттуу майдан артык, өлгөн күн туулган күндөн артык[+].


2Той болуп жаткан үйгө баргыча, өлгөн кишини жоктоп ыйлап жаткан үйгө барган жакшы, анткени ар бир адам өлөт, тирүү адам муну жүрөгүнө салып койсун[+].


3Күлкүгө караганда, кайгы жакшы, анткени адам кайгырганда, жүрөгү жакшы болуп калат[+].


4Акылдуу адамдардын жүрөгү – ыйлагандардын үйүндө, ал эми акылсыз адамдардын жүрөгү – көңүл ачкандардын үйүндө.


5Акылсыздардын ырларын уккандан көрө, акылмандын ашкерелегенин уккан жакшы[+].


6Анткени акылсыздардын күлкүсү – казандын астындагы тикенектин чартылдаганындай. Бул да – курулай убаракерчилик!


7Акылдуу адам башка бирөөлөрдү кысымга алып акылсыз болот. Белек жүрөктү бузат[+].


8Иштин аягы иштин башталышынан жакшы, чыдамкай адам менменсинген адамдан артык[+].


9Ачууланганга шашпа, анткени ачуу акылсыздардын жүрөгүндө уялайт.


10«Эмне үчүн азыркы күндөргө караганда, өткөн күндөр жакшы эле?» дебе, анткени сен муну акылдуу болгонуңдан сурап жаткан жоксуң.


11Акылмандуулук мурас сыяктуу эле жакшы, айрыкча күндү көрүп тургандарга жакшы.


12Анткени анын далдасында болуу – күмүштүн далдасында болууга барабар. Бирок билимдин артыкчылыгы бул: акылмандык акылмандыкка ээ болгон адамга өмүр берет.


13Кудайдын кылган ишине көз чаптыр: Ал кыйшык кылып койгон нерсени ким түздөй алат[+]?


14Бакыбат күндөрү кубан, ал эми бактысыздык болуп турган күндөрү ойлон. Адам баласы өзүнүн келечеги жөнүндө билбесин деп, аны да, муну да Ал Өзү кылган.


15Мен өзүмдүн түйшүктүү өмүрүмдө баарын: адил адамдын адил жашап жүрүп өлгөнүн, мыйзамсыз адам мыйзамсыздык кылып көп жашаганын көрдүм[+].


16Өзүңдү өтө адил адам кылып көрсөтпө, акылдуусунба, өзүңдү өзүң ойрон кылып эмне кыласың?


17Күнөөгө берилбе, акылсыз болбо, мезгилсиз өлгөндүн сага эмне кереги бар[+]?


18Эгерде сен бирин сактап, экинчисинен да колуңду албасаң, анда жакшы, анткени Кудайдан корккон адам экөөнөн тең качып кутулат.


19Акылмандык акылдуу адамды шаардагы он өкүмдардан күчтүү кылат[+].


20Жер үстүндө жакшылык кылып, күнөө кылбаган бир да адил адам жок[+].


21Кулуңдун сени жамандап жатканын угуп калбашың үчүн, айтылган ар кандай сөзгө көңүл бура бербе[+].


22Анткени сенин жүрөгүң өзүңдүн да бирөөлөрдү жамандаган учурларыңды жакшы билет.


23Мен мунун баарын акылмандык менен сынап көрдүм, мен «Акылдуу адам болом» дедим, бирок акылмандык менден алыс.


24Болуп өткөн нерсе алыс жана терең: аны ким таанып биле алат[+]?


25Мен акылды жана акылмандыкты билгенге, изилдегенге, издеп тапканга жана акылсыздын мыйзамсыздыгын жана наадандыкты, акылсыздыкты таанып билгенге көңүл койдум[+].


26Ошондой эле мен аялдын өлүмдөн да ачуу экенин түшүндүм, анткени аял өзү – тор, жүрөгү – тузак, колу – кишен. Кудайдын алдында адил адам андан куткарылат, ал эми күнөөкөр анын торуна түшөт[+].


27Биринин артынан бирин сынап жатып, мен мына ушуну түшүндүм, – деди Насаатчы.


28Менин жаным издеп, бирок таба албаган дагы эмне бар? Миңдин арасынан бир гана эркек таптым, алардын арасынан бир да аял таппадым.


29

#### 8

1Ар кандай нерсенин маанисин акылман түшүнгөндөй ким түшүнө алат? Адамдын акылдуулугу өзүнүн жүзүн жарык кылат, анын катаал жүзү өзгөрөт.

2


Падышага баш ийүү

Мен мындай кеңеш берем: падышанын сөзүн Кудайдын алдындагы антты аткаргандай аткар[+].


3Анын алдынан кеткенге шашпа, жаман ишиңден кайтпай туруп алба, анткени ал каалаганынын баарын кылып коё алат[+].


4Падышанын сөзү бар жерде бийлик бар. Ага: «Эмне кылып жатасың?» – деп, ким айта алат[+]?


5Осуятты сактаган адам эч жамандык көрбөйт: акылдуу адамдын жүрөгү убакытты да, мыйзамды да билет.


6Анткени ар бир нерсенин өз убактысы, өз мыйзамы бар. Бирок адамдын көп жамандык көргөнү –


7келечекте эмне болорун билбегенинде. Келечеги кандай болорун ага ким айтып берет?


8Адамдын шамалды кармап калыш үчүн, шамалдын үстүнөн бийлиги жок, анын өлүм келген күндүн үстүнөн бийлиги жок, согуш учурунда бошонуу жок, мыйзамсызды мыйзамсыздык куткара албайт.

9


Мыйзамсыздар жана адил адамдар

Мен булардын баарын көрдүм, күн астында болуп жаткан ар кандай иштерге көңүл койдум. Адам адамдын үстүнөн бийлик кылып, ага зыян келтирген учур да болот[+].


10Мен ошондо ыйык жерге келип-кетип жүргөн мыйзамсыздарды көөмп жатышканын көрдүм. Алар шаарда ушундай иштерди кылышчу, бирок ошол шаардын тургундары аларды унутуп коюшканын көрдүм. Бул да курулай убаракерчилик экен!


11Кыянат иштерди кылган адамдар дароо эле жазаланышпайт. Ушундан улам адам баласынын жүрөгү кыянаттык кылуудан коркпойт.


12Күнөөкөр адам жүз ирет кыянаттык кылса жана анысын уланта берсе да, мен Кудайдан корккондорго, Аны урматтагандарга жакшы болорун билем.


13Ал эми мыйзамсыз адам жакшылык көрбөйт, ким Кудайды урматтабаса, ал көлөкө сыяктуу көпкө турбайт[+].


14Жер үстүндө дагы мындай түйшүк бар: мыйзамсыздар өз иштерине жараша көрө турганды адил адамдар көрөт, ал эми адил адамдар өз иштерине жараша көрө турганды мыйзамсыздар көрөт. Ошондо мен: «Бул да – курулай убаракерчилик!» – дедим[+].


15Ошондо мен кубанычты мактадым, анткени адам үчүн күн астында жеп-ичип көңүл ачкандан артык эч нерсе жок. Кудай күн астында берген өмүрү өткөнчө адамдын бүт эмгегин бул кубаныч коштоп жүрөт[+].


16Мен акылмандуулукка жетүүгө жана жер үстүндө болуп жаткан иштерди, адам баласынын күндүз да, түн ичинде да уйку көрбөй иштеген иштерин көрүүгө көңүл койдум[+].


17

#### 9

1Мен ушулардын баарын изилдегенге көңүл коюп, адил адамдар да, акылдуу адамдар да, алардын иштери да Кудайдын колунда экенин, адам өзүнүн алдында сүйүүбү же жек көрүүбү, кайсынысы күтүп турганын билбегенин билдим.


2Баарынын үлүшү бир: адил адамга да, мыйзамсыз адамга да, ак ниетке да, кара ниетке да, тазага да, таза эмеске да, курмандык чалганга да, курмандык чалбаганга да, жакшылык кылганга да, күнөөкөргө да, ант бергенге да, анттан коркконго да бир үлүш[+].


3Күн астында болуп жаткан нерселердин ичинен эң жаманы – бардыгынын үлүшү бир экендиги. Адам баласынын жүрөгү жамандыкка толгон, алардын жүрөгүндө да, жашоосунда да акылсыздык. Анан алар өлгөндөргө кошулушат.


4Тирүүлөрдүн арасында жашаган адамдын дагы үмүтү бар, анткени өлгөн арстанга караганда, тирүү дөбөткө жакшы.


5Тирүүлөр өлө турганын билишет, ал эми өлгөндөр эч нерсе билишпейт, алар эми иштерине жараша тиешесин ала алышпайт, анткени алар унутулушат[+].


6Алардын сүйүүсү да, жек көрүүсү да, кызганчаактыгы да жок болду, мындан ары, түбөлүккө аларга күн астында жасалып жаткан нерселердин эч биринен үлүш жок.


7Ошондуктан Кудай сенин иштериңе ийгилик берип турганда, бар, наныңды кубаныч менен же, жүрөгүңдөгү кубаныч менен шарабыңды ич[+].


8Ар убакта кийимиң ак болсун, башыңа сыйпалчу зайтун майы түгөнбөсүн.


9Түйшүктүү өмүрүң өткөнчө, сүйгөн аялың менен жашоонун ыракатын көр, Кудай сага күн астындагы түйшүктүү өмүр үчүн берген жашоонун ыракатын көр, анткени бул – жашоодогу энчиң, күн астында кылган эмгегиңдин үзүрү.


10Колуңдан келген иштерди алыңдын жетишинче жаса, анткени сен бара турган мүрзөдө жумуш да, ой жүгүртүү да, билим да, акылмандуулук да жок[+].


11Анан мен күн астынан муну көрдүм: жарышта жеңип чыгуу күлүктөргө эле, жеңишке жетүү эр жүрөктөргө эле, нан акылмандарга эле, байлык акылдууларга эле, ылым табуу билимдүүлөргө эле тиешелүү эмес экен, бардыгынын өз убагы, өз учуру бар экен.


12Анткени адам өзүнүн мезгилин билбейт. Балыктар өлүм торуна түшөт, канаттуулар кылтакка чалынат, ошол сыяктуу эле адам баласы да күтүлбөгөн жерден кырсыкка кабылат[+].

13


Акылмандык жана акылсыздык жөнүндө ой жүгүртүү

Мен күн астынан дагы мындай бир акылмандыкты көрдүм, ал мага маанилүү болуп көрүндү:


14Бир чакан шаар, анда жашаган адамдар да анча көп эмес. Ал шаарга улуу падыша кол салып, аны курчап алып, камоо үчүн чеп курду.


15Бирок ал шаардан бир акылдуу жакыр адам чыгып, өзүнүн акылы менен ошол шаарды куткарып алды. Ошентсе да ал жакыр адамды эч ким эскерген жок.


16Ошондо мен мындай деп айттым: Күчкө караганда, акылмандык жакшы, ошондой болсо да жакыр адамдын акылмандыгын баркташпайт, анын сөзүн да угушпайт[+].


17Акылсыздар арасындагы өкүмдардын кыйкырыгына караганда, акылдуу адамдын сабырдуулук менен айтылган сөздөрүн жакшы угушат.


18

#### 10

1Өлгөн чымындар жыпар жыттуу майдын жытын бузат, кадыр-барктуу адамдын кичине акылсыздыгы да анын акылмандуулугу менен кадыр-баркына шек келтирет.


2Акылдуу адамдын жүрөгү оңго, акылсыздын жүрөгү солго жетелейт.


3Акылсыз кайсы жол менен бара жатса да, ага акыл жетишпейт, ал өзүнүн акылсыз экенин ар кимге эле айта берет.


4Эгер башкаруучуң сага каарданса, ордуңду таштап кетпе, анткени сабырдуулук чоң кылмыштарды да жаап коёт[+].


5Мен күн астынан дагы бир кыянаттык көрдүм, ал – өкүмдардан кеткен жаңылыштык:


6акылсыздарды өтө бийик орунга отургузушат, ал эми байлар төмөнкү орунда отурушат.


7Мен ат үстүндө жүргөн кулдарды, ал эми төрөлөрдүн кулдарга окшоп жөө жүргөнүн көрдүм[+].


8Ор казган адам казган оруна өзү түшөт. Дубалды ураткан адамды жылан чагат[+].


9Ташты ордунан жылдырган адам бир жерин мертинтип алышы мүмкүн. Отун жарган адам бир жерин кокустатып алышы мүмкүн[+].


10Эгерде балта мокоп калса, анын мизи курчутулбаса, анда күчкө салууга туура келет, бирок акылмандык муну оңдой алат.


11Эгерде жылан дарымдаганга чейин чагып алса, анда дарымдоочудан эч кандай пайда жок[+].


12Акылдуу адамдын оозунан чыккан сөз – ырайым, ал эми акылсыздын оозунан чыккан сөз өзүн өлтүрөт[+].


13Анын оозунан чыккан сөздүн башы – акылсыздык, анын оозунан чыккан сөздүн аягы – акылдан адашкандык.


14Адам алдыда эмне болорун билбегенине карабастан, акылсыз адам оозуна келгенди сүйлөй берет. Өзүнөн кийин эмне болорун ага ким айтып берет[+]?


15Эмгек акылсызды алсыратат, анткени ал шаарга бара турган жолду да билбейт.


16Өлкө, падышаң жаш бала болсо, сага кайгы! Төрөлөрүң таң атпай тамак иче баштаса, сага кайгы!


17Өлкө, падышаң тектүү тукумдан болсо, сага жакшы! Төрөлөрүң тамакты ашыра тоюш үчүн эмес, кубаттаныш үчүн өз убагында жесе, сага жакшы![+]


18Жалкоолуктан шып салаңдап калат, шалдайып отура берсе, үйдүн чатырынан суу өтөт.


19Тойду ыракаттаныш үчүн өткөрүшөт, шарап жашоону шаттандырат. Бирок бардыгын күмүш чечет[+].


20

#### 11

1


Акылдуу адам кылчу нерсе

Наныңды сууга агыз, анткени көп күн өткөндөн кийин, аны кайрадан таап аласың.


2Жети кишиге, атүгүл, сегиз кишиге бөлүп бер, анткени жер үстүндө кандай кырсык болорун билбейсиң.


3Булуттар сууга толгондо, жерге жамгыр төгөт, эгерде дарак түштүккө же түндүккө куласа, ал кулаган жеринде калат.


4Шамалды караган адам эгин экпейт, булутту караган адам түшүм жыйнабайт.


5Сен шамалдын жолун, боюнда бар аялдын курсагында баланын сөөктөрү кантип жаралып жатканын билбегендей эле бардыгын жасап жаткан Кудайдын иштерин да билбейсиң[+].


6Эртең менен үрөнүңдү сеп, кечинде да колуңду тындырба, анткени сен тигил же бул иш ийгиликтүү болорун же экөө тең жакшы болорун билбейсиң.


7Жарык – жакшы нерсе, көз үчүн күндү көрүү жакшы.


8Эгер адам көп жыл жашаса, анда ал өмүрү өткөнчө кубансын, көп боло турган кайгылуу күндөрдү эстей жүрсүн: боло тургандын бардыгы – курулай убаракерчилик!

9


Жаштарга кеңеш

Жаш чагыңда кубан, жаш улан, жаш күнүңдө жүрөгүң кубанычтын даамын татып калсын, жүрөгүңдүн каалоосу, көзүңдүн жетеги менен жүр, бирок билип кой, ошонун баары үчүн Кудай сени сотко тартат[+].


10

#### 12

1Оор күндөр келгенге чейин, «Жашоого ыраазы эмесмин» дей турган жылдар келгенге чейин, жаш кезиңде Жаратканыңды эсиңден чыгарба[+].


2Күн да, жарык да, ай да, жылдыздар да өчө электе, жамгырдан кийин кайра кара булут каптай электе, Жаратканыңды эсте[+].


3Ошол күнү үй кайтаргандар титирейт, кубаттуулар ийилишет, тегирменчилер аз болгондуктан алардын иши токтойт, терезени карагандар караңгылайт.


4Көчөнү караган эшиктер бекитилет, тегирмендин ташынын үнү басылат, адамдар короз кыйкырары менен ойгонушат, ырдаган кыздардын үнү басылат[+].


5Аларга бийик жерлер коркунучтуу болуп көрүнөт, жолдордо үрөй учурган иштер болот, бадамдар гүлдөп бүтөт, чегирткелер оорлошуп калат, жыпар жыттуу өсүмдүктөр күбүлүп түшөт. Анткени адам өзүнүн түбөлүктүү үйүнө кеткени жатат, көчөдө кошокчу аялдар аны тегеректеп алууга даяр турушат[+].


6Күмүш чынжыр үзүлө электе, алтын чөйчөк сына электе, булактын жанындагы кумура сына электе, кудуктун үстүндөгү бара талкалана электе, Жаратканыңды эсте[+].


7Топурактан жаралган дене кайра топурак болуп калат, ал эми Кудай берген рух кайра Кудайга кетет[+].


8Түйшүктүн түйшүгү, – деди Насаатчы, – бардыгы түйшүк![+]

9


Жыйынтыктоо

Насаатчы акылдуу гана болбостон, ал элге билим да берген. Ал баарын сынап көргөн, изилдеген, көп накыл сөздөрдү түзгөн[+].


10Насаатчы көркөм накыл сөздөрдү тапканга аракет кылган, чындык сөздөрдү туура жазган.


11Акылдуу адамдардын сөздөрү ийнедей, кагылган мыктай, аларды түзгөндөр бир Кайтаруучудан[+].


12Ал эми ушул сөздөрдөн тышкары айтылган сөздөрдөн сак бол, уулум: китепти көп жаза берсе, аягы болбойт, көп окуса, дене чарчайт[+].


13Баарынын жыйынтыгын угалы: Кудайдан корк, Анын буйруктарын аткар, анткени бул – адам үчүн эң керектүү[+].


14Анткени Кудай ар бир ишти соттойт, ар бир жашыруун ишти, ал жакшы иш болобу же жаман иш болобу, Кудай соттойт[+].

### Ырдын ыры


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]


#### 1

1


Биринчи ыр

Ал мени оозу менен өпсүн! Анткени сенин сүйүүң шараптан артык[+].


2Сенин жыпар жыттуу майларың кандай сонун жыттанат, сенин атың төгүлгөн миррадай, ошондуктан сени кыздар сүйүшөт[+].


3Мени өзүңө тарт! Биз сенин артыңдан чуркайбыз. Падыша мени өзүнүн ички бөлмөлөрүнө киргизди. Биз сага суктанабыз, сага кубанабыз. Сенин шараптан артык сүйүүңдү мактайбыз. Сен сүйүүгө татыктуусуң![+]


4Иерусалим кыздары! Мен кара торумун, бирок Кейдардын чатырындай, Сулаймандын пардасындай сулуумун[+].


5Менин кара торулугума карабагыла, анткени мен күнгө күйүп калгамын. Энемдин уулдары мага ачууланып, жүзүмзарларды кайтартып коюшту, ошондуктан өзүмдүн жүзүмзарымды кайтарган жокмун.


6Айтчы мага, жаным сүйгөн жигитим, койлоруңду кайсы жерге жаясың? Түштө кайда эс аласың? Койлорун кайтарган жолдошторуңдун жанында жүзүн жапкан аял сыяктуу жүрө беремби[+]?


7Аялдардын эң сулуусу, эгерде сен муну билбесең, анда койлордун изи менен бар, улактарыңды койчулардын чатырларынын жанына кайтар[+].


8Сүйгөн кызым, мен сени фараондун арабасына чегилген байталга окшоштурам[+].


9Таажы алдындагы жүзүң, мончок тагылган мойнуң кандай сонун.


10Биз сага күмүш менен жээктелген алтын таажы жасап беребиз[+].


11Падыша дасторкон үстүндө отурганда, менин жыпар жыттуу майымдын жыты аңкып турду[+].


12Менин сүйгөн жигитим төшүмдө жүргөн бир тутам миррадай[+].


13Менин сүйгөн жигитим Эйин-Геди жүзүмзарларындагы кипердин сабагындай[+].


14О, кандай сулуусуң, сүйгөн кызым, кандай сулуусуң, сенин көзүң көгүчкөндүн көзүндөй[+].


15О, кандай сулуусуң, сүйгөн жигитим, өзүңө тартып турасың! Төшөгүбүз көк шибер,


16

#### 2

1Мен Шарондун нарцисс гүлү, өрөөндүн лилия гүлү[+].


2Тикенектин арасында лилия гүлү кандай болсо, кыздардын арасында сүйгөн кызым ошондой.


3Токойдогу бак-дарактын арасында алма багы кандай болсо, жигиттердин арасында менин сүйгөн жигитим ошондой. Мен анын көлөкөсүндө отурганды жакшы көрөм, анын мөмөлөрү таңдайымда таттуу[+].


4Ал мени той үйүнө алып кирди, анын менин үстүмдөгү туусу – сүйүү.


5Мени мейиз менен кубаттандыргыла, алма менен сергиткиле, анткени мен сүйүүдөн алсырап баратам[+].


6Сүйгөн жигитимдин сол колу менин башымдын астында, ал эми оң колу менен мени кучактайт[+].


7Иерусалим кыздары, мага жейрен менен, элик менен ант бергиле. Өзү кааламайынча, сүйгөн кызымды ойготпогула, тынчын албагыла[+].

8


Экинчи ыр

Сүйгөн жигитимдин үнү чыгып жатат! Мына, ал келе жатат, тоолор менен чаап, адырлар менен секирип келе жатат.


9Менин досум жейренге же жаш бугуга окшош. Мына, ал биздин дубалдын ары жагында туруп алып, терезеден карап жатат, терезенин торунан тиктеп жатат![+]


10Сүйгөн жигитим мага минтип сүйлөй баштады: Тур, сүйгөн кызым, сулуум, жүр мени менен!


11Мына, кыш да өтүп кетти, жаан жаачу учур бүтүп, жаан басылды.


12Жер бетине гүлдөр чыга баштады, ырдай турган мезгил келди, өлкөбүздө бактек үнү угула баштады[+].


13Анжыр багы бүчүр жарды, жүзүм сабактары гүлдөп, жытын аңкытып жатат. Тур, сүйгөн кызым, сулуум, жүр мени менен!


14Аска-зоонун далдасындагы, аскалардын жаракасындагы көгүчкөнүм! Мага жүзүңдү көрсөт, мага үнүңдү угуз! Анткени үнүң таттуу, жүзүң жагымдуу![+]


15Бизге жүзүмзарларды бүлдүрүп жаткан түлкүлөрдү, бачикилерди кармап бергиле, анткени жүзүмзарларыбыз гүлдөп жатат.


16Сүйгөн жигитим мага таандык, мен ага таандыкмын, ал лилия гүлдөрүнүн арасында кой кайтарып жүрөт[+].


17

#### 3

1Түн ичинде төшөгүмдө жатканда жаным сүйгөн жигитимди издедим, аны издедим, бирок таппай койдум[+].


2Мен эми турайын, шаарды, көчөлөрдү, аянттарды аралап, жаным сүйгөн жигитимди издейин. Мен аны издедим, бирок таппай койдум.


3Менин алдыман шаарды кыдырып жүргөн күзөтчүлөр чыгышты, мен алардан: «Силер менин жаным сүйгөн жигитимди көрдүңөрбү?» – деп сурадым[+].


4Бирок мен алардан өтө бергенде жаным сүйгөн жигитимди таптым. Мен аны бек кармап алып, энемдин үйүнө алып келгенче, энемдин төркү үйүнө алып келгенче коё берген жокмун[+].


5Иерусалим кыздары, жейрен менен, элик менен ант бергиле. Өзү кааламайынча, сүйгөн кызымды ойготпогула, тынчын албагыла[+].

6


Үчүнчү ыр

Күйүп жаткан миррадан, фимиамдан жана мирра кайнаткан адамдын ар кандай аралашмасынан чыккан түтүн түрмөгүндөй болуп, чөлдөн келе жаткан бул ким[+]?


7Бул – Сулаймандын көтөрүп жүрмө тактысы, аны Ысрайыл уулдарынан тандалган алтымыш жигит кайтарып турат.


8Алардын баары бирден кылыч кармап турат, баары майданда тажрыйбалуу, түнкү коркунучтан улам ар биринин белинде кылыч[+].


9Сулайман өзүнө Лебанон дарагынан көтөрүп жүрмө такты жасады.


10Анын мамыларын күмүштөн, чыканак койчу кырларын алтындан, отургучун кочкул кызыл жибектен жасады, ичин Иерусалим кыздарынын сүйүүсү менен жасалгалаган.


11

#### 4

1О, кандай сулуусуң, сүйгөн кызым, кандай сулуусуң! Тармал чачыңдын астындагы көзүң көгүчкөндүн көзүндөй. Чачың Гилат тоосунан түшүп келе жаткан эчкилердей[+].


2Тиштериң суудан чыгып келе жаткан кыркылган койлордой, алардын ар биринин эгиз козулары бар, алардын арасында кысыр калганы жок[+].


3Эрдиң кызыл тасмадай, оозуң татынакай, тармал чачтарыңдын астындагы эки бетиң экиге бөлүнгөн анардай[+].


4Мойнуң Дөөттүн курал-жарактар үчүн курулган мунарасындай, ага баатырлардын миңдеген калкандары илинген.


5Төшүң лилия гүлдөрүнүн арасында оттоп жүргөн эгиз жаш жейрендей[+].


6Таң агарып, көлөкөлөр кача баштаганга чейин, мирра тоосуна, фимиам адырына барайын[+].


7Бүт турпатың келишкен, сүйгөн кызым, сенде эч кандай кемчилик жок!


8Колуктум, жүр мени менен, Лебанондон кетели! Жүр, Лебанондон кетели, Амана тоосунан, Сенир менен Хермон тоосунан, арстандардын үңкүрүнөн, илбирстердин тоосунан кеткенге шашыл![+]


9Сен менин жүрөгүмдү туткундап алдың, карындашым, колуктум! Сен менин жүрөгүмдү көз карашың менен эле, мойнуңдагы шуруң менен эле туткундап алдың[+].


10О, сенин сүйүүң теңдешсиз, карындашым, колуктум! Сенин сүйүүң шараптан таттуу, сенин аңкыган жытың бардык жыпар жыттуу заттардан жыттуу![+]


11Оо колуктум, оозуңдан тартылбаган бал тамат, тилиңдин асты – бал менен сүт. Кийимиңдин аңкыган жыты Лебанондун аңкыган жытындай![+]


12Карындашым, колуктум, кулпуланган баксың, бекитилген кудуксуң, мөөр басылган булаксың.


13Сенин көчөт отургузулган багың – сонун мөмөлүү анар багы,[+]


14шиңгил мөмөлүү кипер бадамы, нард, заапаран, айир, дарчин, ар кыл жыпар жыттуу бак-дарактар, мирра, алой, ар кандай, эң сонун жыпар жыттуу өсүмдүктөр өскөн бакка окшош.


15Сен бак ичиндеги булаксың – тирүү суусу бар кудуксуң, Лебанон тоосунан агып түшкөн суусуң[+].


16

#### 5

1Мен өз багыма келдим, карындашым, колуктум. Өз миррамды жыпар жыттуу чөптөрүм менен кошо чогултуп алдым. Өзүмдүн тартыла элек балым менен кошо балымды жедим, шарабым менен сүтүмдү ичтим. Жегиле, достор! Ичкиле, тойгула, сүйүктүүлөр![+]

2


Төртүнчү ыр

Мен уктап жатам, бирок жүрөгүм сергек. Эшикти черткен сүйгөн жигитимдин үнү угулуп жатат: «Эшигиңди ач, карындашым, сүйгөнүм, көгүчкөнүм, таптазам! Анткени менин башымды бүт бойдон шүүдүрүм каптады, түнкү шүүдүрүмдүн тамчыларынан тармал чачым ным болду»[+].


3Мен кийимимди чечип салдым, эми аны кайра кантип киейин? Буттарымды жууп алдым, эми аларды кайра кантип булгайын?


4Сүйгөн жигитим тешиктен колун сунду, аны көрүп, жан дүйнөм толкунданып кетти.


5Сүйгөн жигитиме эшигимди ачайын деп, мен ордумдан турдум, колдорумдан мирра тамчылап турду. Колдорумдагы мирра кулпуга таамп жатты.


6Сүйгөн жигитиме эшикти ачтым, бирок сүйгөн жигитим бурулуп кетип калды. Ал сүйлөп жатканда, мен үчүн жашоонун мааниси жоголду. Мен аны издедим, бирок таппай койдум, аны чакырдым, бирок ал жооп берген жок[+].


7Шаарды аралап жүргөн сакчылар алдыман чыгып, мени уруп-сабап, жарадар кылышты, дубалды кайтаргандар жамынчымды сыйрып алышты[+].


8Иерусалим кыздары, эгерде силер менин сүйгөн жигитиме жолугуп калсаңар, менин сүйүүдөн алсырап бара жатканымды айтабыз деп, мага ант бергиле[+].


9Аялдын сулуусу, сенин сүйгөн жигитиң башкалардын сүйүктүүлөрүнөн эмнеси менен артык? Бизге ушинтип ант бердиргидей, сенин сүйгөн жигитиң башкалардан эмнеси менен артык[+]?


10Менин сүйгөн жигитим ак жуумал, кызыл жүздүү, ал он миң эркектен артык.


11Башы – таза алтын, чачы тармал, карганын канатындай капкара.


12Көзү – сүткө киринип, ыракаттанып отурган суунун боюндагы көгүчкөндөй[+].


13Бети – жыпар жыттуу гүлзар, жыпар жыттуу өсүмдүктөрдүн жөөктөрү, эриндери – лилия, суюк мирра таамп турат.


14Колу – топаз таштары жаткырылган жумуру алтын устун, ал эми ичи – сапфир таштары бастырылган пил сөөгү.


15Буту – алтын таканычка коюлган мармар мамы. Сырткы көрүнүшү Лебанондой, кедр жыгачындай бийик.


16

#### 6

1Аялдын сулуусу, сүйгөн жигитиң кайда кетти? Сенин сүйгөнүң кай тарапка багыт алды? Биз сени менен кошо издейли[+].


2Менин сүйгөн жигитим өзүнүн койлорун бак ичинде кайтарыш үчүн, лилия гүлдөрүн териш үчүн, өзүнүн багына, жыпар жыттуу гүлзарына кетти[+].


3Мен сүйгөн жигитиме таандыкмын, ал мага таандык. Ал лилия гүлдөрүнүн арасында кой кайтарып жүрөт[+].

4


Бешинчи ыр

Сүйгөн кызым, Тирса сымал сулуусуң! Иерусалимдей татынасың, туу көтөргөн кошуундай сүрдүүсүң!


5Менден көзүңдү ал, анткени көздөрүң мени толкундантып жатат![+]


6Чачың Гилат тоосунан түшүп келе жаткан эчкилердей. Тиштериң суудан чыгып келе жаткан койлордой. Алардын ар биринин эгиз козулары бар, алардын арасында кысыр калганы жок[+].


7Тармал чачыңдын астындагы эки бетиң экиге бөлүнгөн анардай[+].


8Алтымыш ханыша, сексен күң аял, сан жеткис кыз бар.


9Бирок менин көгүчкөнүм, таптазам – теңдеши жок кыз. Ал – энесинин жалгыз кызы, төрөгөн энесинин эң сүйүктүү кызы. Кыздар аны көрүп макташты, ханышалар жана күң аялдар аны даңкташты.


10Таң нурундай жаркыраган, ай сыяктуу суйкайган, күн сыяктуу жарык, туу көтөргөн кошуундай сүрдүү бул ким?


11Мен өрөөндөгү бак-дарактардын көгөргөнүн көрөйүн деп, жүзүм сабагы бүчүр алды бекен, анар гүлдөдү бекен деп жаңгак багына келдим[+].


12

#### 7

1Бери кара, бери кара, Шуламит, бери кара, бери кара, биз сени көрөлү. Манайимдин ыр-бийлерин көргөнсүп, Шуламитти көрүп эмне кыласыңар?


2Оо атактуу кыз, сандал кийген буттарың кандай сонун! Бутуңдун сулуулугу чебер устанын колунан чыккан жасалгадай!


3Киндигиң – жыпар жыттуу шарабы түгөнбөгөн тегерек чөйчөктөй. Ичиң – лилия гүлдөрү менен жээктелген буудай боосундай.


4Төшүң – эки улактай, эгиз жейрендей[+].


5Мойнуң – пилдин сөөгүнөн жасалган мамыдай, көздөрүң – Бат-Рабимдин дарбазасынын жанындагы Кешпон көлүндөй, мурдуң – Дамаскты караган Лебанон мунарасындай.


6Башың – Кармел тоосундай, башыңдагы чачың – кочкул кызыл жибектей. Тармал чачың падышаны өзүнө тартып турат.


7Өзүңдүн сүйкүмдүү келбетиң менен кандай сулуусуң, кандай жагымдуусуң, сүйгөн кызым!


8Сенин бул келбетиң курма пальмасына, төшүң жүзүм шиңгилине окшош.


9Пальмага чыксам, анын бутактарын кармасам деп ойлодум. Төшүң мен үчүн жүзүм шиңгилиндей, таноолоруңдан чыккан жыт алманын жытындай болсун.


10Оозуң – эң сонун шараптай. Ал түз эле досумдун оозуна агып жатат, чаңкагандарды кандырат.


11Мен өз досума таандыкмын, анын эңсегени – мен[+].


12Кел, сүйгөн жигитим, талаага чыгалы, айыл-кыштактарда түнөйлү.


13Эртең менен жүзүмзарларга баралы, жүзүм сабактары өсүп чыктыбы, бүчүрлөрү ачылдыбы, анар гүлдөдүбү, көрөлү. Ошол жерде мен сага сүйүүмдү көрсөтөм[+].


14

#### 8

1О, сен менин энемдин эмчегин эмген бир тууганым болсоң кана! Көчөдөн жолукканымда мен сени өпкүлөмөкмүн, бирок мени айыпташмак эмес.


2Мен сени энемдин үйүнө жетелеп келмекмин. Сен мени окутмаксың, мен болсо сага жыттуу шараптан жана өзүмдүн анар ширемден ичирмекмин[+].


3Сүйгөн жигитимдин сол колу башымдын астында болсун, ал эми оң колу мени кучактап жатсын[+].


4Иерусалим кыздары! Өзү кааламайынча, сүйгөн кызымды ойготпогула, тынчын албагыла![+]

5


Алтынчы ыр

Өзүнүн сүйгөн жигитине жөлөнүп чөлдөн чыккан бул ким? Мен сени алма бактын түбүнөн ойготтум, ошол жерде сени энең төрөгөн, сени төрөгөн аял ошол жерде төрөгөн[+].


6Сен мени жүрөгүңө мөөр баскандай басып ал, колуңа шакектей кылып салып ал. Анткени сүйүү – өлүмдөй күчтүү, кызганыч – өлгөндөр жаткан жайдай коркунучтуу, анын жебеси – оттуу жебе, ал – өтө күчтүү жалын[+].


7Сүйүүнү чоң суулар да өчүрө албайт, дарыялар каптай албайт. Адам сүйүү үчүн үйүндөгү бүт байлыгын берсе, ал жек көрүнүү менен четке кагылып калмак.


8Биздин бир карындашыбыз бар, ал али жаш, төшү да чыга элек. Карындашыбызга жуучу түшкөндө, биз аны эмне кылабыз?


9Эгерде ал дубал болсо, анда биз анын үстүнө күмүштөн чатырларды тикмекпиз. Эгерде ал эшик болсо, анда биз аны кедр тактайлары менен каптамакпыз.


10Мен дубалмын, төштөрүм мунарадай, ошондуктан мен анын көзүнө бойго жеткен кыздаймын.


11Сулаймандын Баал-Амон жеринде жүзүмзары бар эле. Ал бул жүзүмзарын кайтаруучуларга берген эле, ар бир кайтаруучу анын жемиши үчүн миңден күмүш жеткирип турушу керек болчу[+].


12Ал эми жүзүмзарым менин алдымда. Сулайман, миңи – сага, ал эми эки жүзү – анын жемишин кайтаргандарга[+].


13Бактардын арасында жашаган кыз! Достор үнүңдү угуп жатышат, үнүңдү мага да угуз.


14Чурка, сүйгөн жигитим! Бальзам тоолорундагы жейрендей же жаш бугудай бол![+]

### Ышая


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]

[63]

[64]

[65]

[66]


#### 1

1


Кудайдын Өз элине нааразы болушу

Амостун уулу Ышайанын Жүйүт жана Иерусалим тууралуу Жүйүт падышалары Узиянын, Жотамдын, Ахаздын, Хискиянын тушунда көргөн көрүнүшү[+].


2Асман, уккун, жер, кулак салгын, анткени Теңир сүйлөп жатат: «Мен уулдарды өстүрүп, жогору көтөрдүм, бирок алар Мага каршы чыгышты[+].


3Өгүз өз ээсин билет, эшек да кожоюнунун акырын билет, Ысрайыл болсо Мени билбейт, Өз элим түшүнбөйт»[+].


4Оо, күнөөгө баткан эл, мыйзамсыздыктын оор жүгүн тарткан эл, кылмышкерлердин тукуму, бузулган уулдар! Теңирди таштап коюшту, Ысрайылдын Ыйыгын жек көрүп, артка бурулуп кетишти.


5Өзүнүн өжөрлүгүнөн кайтпагандар, силерди дагы кайсы жериңерге урсам болот? Ар бир баш жара, ар бир жүрөк оорулуу.


6Анын бутунан башына чейин соо жери жок: жараат, тырык, ириңдеген жара, тазаланбаган, таңылбаган, май менен жумшартылбаган[+].


7Жериңер кыйратылды, шаарларыңар өрттөлдү, талааларыңарга эккениңерди өзүңөрдүн көзүңөрчө эле башкалар жеп жатат, душмандар талкалап кеткенсип, бардыгы ээн калды[+].


8Ошентип, Сион кызы жүзүмзардагы чатырдай, бактагы алачыктай, курчоодо калган шаардай болуп калды.


9Эгерде Себайот Теңир бизге бир аз калдык калтырбаганда, биз Содомдой болуп калмакпыз, Аморго окшоп калмакпыз[+].


10Теңирдин сөзүн уккула, Содом төрөлөрү! Биздин Кудайдын мыйзамына кулак сал, Амор эли![+]


11«Мага силердин көп курмандык чалганыңардын кереги эмне? – дейт Теңир. – Мен силердин бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чалган койлоруңарга, борго байлап семиртилген малыңардын майына тойдум, букачарлардын да, козулардын да, улактардын да канын каалабайм[+].


12Менин алдымда туруш үчүн келгениңерде, короомду тебелегиле деп, силерден ким талап кылып жатат[+]?


13Мага курмандыктарды алып келгениңер бекер, жыпар жыттуу зат түтөткөнүңөр Мен үчүн жийиркеничтүү. Ай жаңырган күнгө, ишемби күнгө, майрамдык жыйындарыңарга чыдай албайм, анткени мыйзамсыз иштерди кылуу менен катар эле майрамдайсыңар![+]


14Силердин ай жаңырганда өткөргөн майрамдарыңарды жана башка майрамдарыңарды Менин жаным жек көрөт. Алар Мен үчүн оор жүк, аларды көтөрүү Мен үчүн оор.


15Колуңарды сунганыңарда, силерди көрбөш үчүн, көзүмдү жумуп алам. Канчалык жалынып-жалбарсаңар да, Мен укпайм, анткени силердин колуңар канга толгон[+].


16Жуунгула, тазалангыла, Менин көз алдымда жаман иштерди кылбагыла, жамандык кылганыңарды токтоткула[+].


17Жакшылык кылганды үйрөнгүлө, чындыкты издегиле, эзилгендерди куткаргыла, жетимдерди коргогула, жесирлерге болушкула[+].


18Ошондон кийин гана келгиле, ошондо талкуулап көрөбүз, – дейт Теңир. – Эгерде силердин күнөөлөрүңөр кыпкызыл болсо, Мен аны аппак кардай агартам. Эгерде кочкул кызыл болсо, Мен аны ак жүндөй агартам[+].


19Эгерде тилимди алууну каалап, Мени уксаңар, анда жердин ырыскысынан жейсиңер[+].


20Эгерде баш тартып, өжөрлөнсөңөр, анда кылычтан өлөсүңөр, анткени Теңир ушинтип айтып жатат[+].


21Адилеттик өкүм сүргөн ишенимдүү шаар бузулган аялдай болуп калды! Ал шаар акыйкаттык өкүм сүрүп турган шаар эле, азыр болсо киши өлтүргүчтөрдүн шаарына айланды[+].


22Күмүшүң күйүп калды, шарабың суу кошулуп бузулду[+].


23Төрөлөрүң – мыйзамды бузуучулар, ууру-кескилердин шериктештери. Алардын бардыгы белек алганды жакшы көрүшөт, пара алганга умтулушат, жетимдерди коргошпойт, жесирдин арыз-муңуна кулак төшөшпөйт»[+].


24Ошондуктан Теңир, Себайот Теңир, Ысрайылдын Кудуреттүүсү мындай дейт: «Душмандарымды жазалоо менен Өзүмдү ыраазы кылам, душмандарымдан өч алам![+]


25Сага каршы Өз колумду сунам, сени шакарга салып, бардык кошундулардан тазалайм, сенден коргошунду бөлүп салам[+].


26Сага мурдагыдай кылып башкаруучуларды коём, баштагыдай кылып кеңешчилерди коём. Ошондон кийин сени “Чындыктын шаары, ишенимдүү борбор” деп аташат»[+].


27Сион акыйкаттык менен куткарылат, анын Кудайга кайрылган уулдары чындык менен куткарылат.


28Ал эми баш тарткандарга жана күнөөгө баткандарга өлүм, Теңирди таштагандар да өлүп жок болушат[+].


29Алар эмен токойлору үчүн уятка калышат, аларга силер аябай тартылып турчу элеңер. Силер өзүңөргө тандап алган токойчолор үчүн алар маскара болушат[+].


30Анткени силер жалбырагы күбүлүп калган эмен дарагындай, суусу жок бактардай болосуңар[+].


31

#### 2

1


Акыркы күндөр жөнүндө көргөн көрүнүш

[•]Амос уулу Ышайанын Жүйүт менен Иерусалим жөнүндө көргөн көрүнүшүндө айтылган сөз.


2Акыркы күндөрү Теңир үйү турган тоо бардык тоолордун башына коюлат, бардык дөбөлөрдөн жогору көтөрүлөт, ага бүт элдер агылып келишет.


3Көптөгөн элдер келип: «Келгиле, Теңирдин тоосуна чыгып, Жакыптын Кудайынын үйүнө кирели, Ал бизге Өз жолдорун үйрөтөт, ошондо биз Анын жолдору менен жүрөбүз. Анткени Сиондон мыйзам чыгат, Иерусалимден Теңирдин сөзү чыгат», – дешет[+].


4Ошондо Ал элдерди соттойт, көп уруулардын айыбын ашкере кылат. Кылычтарын соко кылып, найзаларын орок кылып кайра согуп иштеп чыгышат. Бир эл бир элге кылыч көтөрбөйт, ошондон кийин согушууга үйрөнүшпөйт[+].

5


Батанын алдында жаза болот

О, Жакып тукуму! Келгиле, Теңирдин жарыгында жүрөлү![+]


6Бирок Сен Өз элиңди, Жакыптын тукумун, таштап койдуң, анткени алар чыгыштан көп нерсени үйрөнүп алышты. Алардын пелиштиликтердикиндей сыйкырчылары бар, алардын башка элдердин уулдары менен байланышы бар.


7Алардын жери алтын менен күмүшкө толду, байлыгына эсеп жетпейт; алардын жери аттарга толду, арабаларына сан жетпейт[+].


8Алардын жери буркандарга – колдору менен жасаган нерселерге толуп кетти, алар өз колдору менен жасаган нерселерге табынып жатышат[+].


9Ошентип, адам ийилди; ошентип, адам басынды. Сен аларды кечирбейсиң.


10Теңирдин коркунучунан жана Анын улуу даңкынан качып, аскага бар, жерге жашын[+].


11Адамдын менменсинген көздөрү жер карайт, текебер адам кемсинтилет, ошол күнү Теңир гана жогору турат[+].


12Анткени Себайот Теңирдин күнү бардык текеберлерге, менменсингендерге, көтөрүлгөндөргө каршы келет, ошондо алар кемсинтилишет.


13Теңирдин күнү Лебанондун бийик, менменсинген бардык кедрлерине да, Башандын эмендерине да,[+]


14бардык бийик тоолорго да, бардык бийик дөбөлөргө да,


15ар кандай бийик мунараларга да, ар кандай бекем дубалдарга да,


16Таршыштын бардык кемелерине да, алардын суктандырган жасалгаларына да каршы келет[+].


17Ошондо текебер адам кемсинтилет, менменсинген адам жер карайт, ошол күнү Теңир гана жогору турат.


18Буркандар да таптакыр жок болот.


19Теңир жерди кыйратканы турганда, адамдар Теңирдин коркунучунан, Анын улуу даңкынан качып, аска-зоолордун жаракаларына, жердин түпкүрүнө киришет[+].


20Ошол күнү адамдар табынуу үчүн күмүштөн жана алтындан жасап алган буркандарын көр чычкандарга жана жарганаттарга ташташат[+].


21Теңир жерди кыйратыш үчүн турганда, адамдар Теңирдин каарынан, Анын улуу даңкынан коркуп, аскалардын капчыгайларына, тоолордун жараңкаларына качып киришет.


22

#### 3

1


Текебердик үчүн жазалоо

Теңир, Себайот Теңир, Иерусалим менен Жүйүттү койчу таягынан, бийлик таягынан, нанынан, суусунан,[+]


2эр жүрөк жол башчысынан, жоокеринен, башкаруучусунан, пайгамбарынан, көрөгөчүнөн, аксакалынан,


3элүү башчысынан, төрөсүнөн, кеңешчисинен, акылдуу сүрөткеринен, сөзгө чечен адамынан ажыратат.


4«Мен аларга жаш балдарды башчы кылам, алардын үстүнөн балдар бийлик кылышат.


5Адамдар бири-бирин эзишет, жакыны жакынын эзет, жаштар карыларды сыйлашпайт, карапайым адам өзүн төрөдөн жогору коёт»[+].


6Ошондо бир тууган бир тууганына, баласы атасына жармашып: «Сенин кийимиң бар, бизге жол башчы бол, мына бул урандыларды өз колуңа ал», – деп айтат.


7Ал болсо ант берип: «Коомдун жарасын айыктыра албайм, анткени үйүмдө нан да, кийим да жок. Мени элге жол башчы кылбагыла», – дейт.


8Иерусалим ушинтип урады, Жүйүт ушинтип кулады, анткени алар тили менен да, иштери менен да Теңирге каршы чыгышат, Анын даңкынын көздөрүнө акарат келтиришет.


9Алардын жүздөрү өздөрүнө каршы күбөлөндүрүп турат, алар содомдуктарга окшоп өз күнөөлөрүн ачык эле айтышат, жашырышпайт. Алардын жанына кайгы! Анткени алар өздөрүнө өздөрү кыянаттык кылышты[+].


10Адил адамга жакшы болорун айтып койгула, анткени ал өз иштеринин жемишин жейт[+].


11Ал эми мыйзамсызга кайгы, анткени ал өз колу менен кылган иштери үчүн жазасын алат.


12«Элимди эзип жаткандар – балдар, элиме аялдар бийлик кылып жатышат. Элим! Сени өзүңдүн жол башчыларың адаштырып жатат, алар сени тескери жолго салышты».

13


Теңирдин Өз элин соттоосу

Теңир соттоо үчүн ордунан турду, элдерди соттоо үчүн турду[+].


14Теңир Өз элинин аксакалдарын жана төрөлөрүн соттой баштады: «Силер жүзүмзарды талкаладыңар, кедей-кембагалдардан талап-тоноп алганыңар үйүңөрдө турат[+].


15Силер эмне үчүн Менин элимди кысымга алып, кедей-кембагалдарды эзип жатасыңар?» – дейт Теңир, Себайот Теңир[+].


16Анан Теңир мындай деди: «Сиондун кыздары текебер, баштарын көтөрүп басышат, көздөрү менен азгырышат, кербездене басышат, бутундагы чынжырларын шыңгыратып басышат[+].


17Ошон үчүн Теңир алардын төбөсүн жылаңачтайт, Теңир алардын абийирин ачат».


18Ошол күнү Теңир алардын буттарындагы кооз чынжырларын, жылдызчаларын, айчаларын,[+]


19сыргаларын, мончокторун, чоң желпигичтерин, чач байлагычтарын, билериктерин, курларын, атырларын, сыйкырдуу тумарларын,


20манжаларындагы, мурундарындагы шакектерин,


21сый кийимдерин, жамынгычтарын, чапандарын, намыяндарын,


22күзгүлөрүн, жука көйнөктөрүн, шалы жоолуктарын, жабууларын алып коёт.


23Ошондо жыпар жыт ордуна сасык жыт, кур ордуна аркан, тармал чач ордуна такыр баш, кенен чапан ордуна тар зумбал, сулуулук ордуна так болот.


24Эркектериң кылычтан өлөт, эр жүрөк жигиттериң согушта өлөт.


25

#### 4

1Ошол күнү жети аял бир эркекке жабышып: «Өз наныбызды жейли, өз кийимибизди киели, болгону, сенин ысымың менен аталалы, бизден маскарачылыкты алып ташта», – дешет.

2


Сионго берилген Машайак жөнүндөгү убадалар

Ошол күнү Теңирдин бутагы сулуулук жана урмат менен келет, жердин жемиши Ысрайыл элинин тирүү калган уулдары үчүн улуулук жана даңк менен келет[+].


3Теңир Сион кыздарынын жийиркеничтерин жууп салгандан кийин, Иерусалимдин канын анын ичинен жазалоо руху менен, оттун руху менен тазалагандан кийин,[+]


4Сиондо калгандар жана Иерусалимде тирүү калгандар – Иерусалимде жашаш үчүн китепке жазылгандардын баары ыйык деп аталышат[+].


5Теңир Сион тоосунун бүт жерине, анын үстүндөгү бүт элдин үстүнө күндүз булут жана түтүн, түнкүсүн жалындап күйгөн оттун жаркырагын жаратат, анткени бул бардык даңктуу нерсенин үстүнө жабуу болот[+].


6

#### 5

1


Жүзүмзар жөнүндө

Өзүмдүн Сүйүктүүмө Сүйүктүүмдүн жүзүмзары жөнүндөгү ырын ырдап берейин. Менин Сүйүктүүмдүн жемиштүү дөңсөөнүн башында жүзүмзары бар эле[+].


2Ал аны тосмо менен курчады, аны таштарынан тазалады, ага тандалган жүзүм сабактарын отургузду, ортосуна мунара тургузду, анын ичине жүзүм сыгылуучу жай казды, анан жакшы жүзүм берет деп күттү, бирок ал жапайы мөмө берди.


3«Эми, Иерусалимдин тургундары, Жүйүттүн эркектери, жүзүмзарым экөөбүзгө калыс болгула.


4Жүзүмзарым үчүн дагы эмне кылышым керек эле, мен ага эмнени кылбай койдум? Мен андан жакшы жүзүм берет деп күтсөм, эмне үчүн ал жапайы мөмө берди?


5Эми Мен силерге жүзүмзарымды эмне кыларымды айтып коёюн: анын тосмосун алып салам, ошондо ал талкаланат; дубалдарын уратам, ошондо ал тебеленет[+].


6Аны кароосуз калтырам, анын бутактарын кыйышпайт, түбүн тегерете казып жумшартышпайт, аны тикенек жана отоо чөп басат, анын үстүнө жамгыр төкпөгүлө деп, булуттарга буйрук берем»[+].


7Себайот Теңирдин жүзүмзары – Ысрайыл тукуму, Ысрайыл эркектери – Анын жакшы көргөн көчөттөрү. Ал адилеттикти күттү, бирок мына, кан төгүлүү, Ал акыйкаттыкты күттү, бирок мына, ый[+].

8


Келе жаткан алты алаамат жөнүндө пайгамбарчылык

Кайгы силерге, жерде өзүңөр эле жашап жаткансып, башкаларга жер калтырбай, үй үстүнө үй, талаа үстүнө талаа кошкондор![+]


9Себайот Теңир менин кулагыма мындай деп айтты: «Ушул көп сандаган үйлөр бош калат, чоң, кооз үйлөрдө эч ким жашабай калат.


10Жүзүмзардын он бөлүгү бир бат түшүм берет, себилген бир хомер дан араң эле бир эйфа дан берет».


11Таң заардан күчтүү ичимдик издеп, түн киргенче шарап ичип мас болуп отургандарга кайгы![+]


12Алар тойлорунда лира, арфа чертишет, дап кагышат, чоор тартышат, шарап ичишет, бирок Теңирдин иштерин карашпайт, Анын колдору кылган иштер жөнүндө ойлошпойт[+].


13Ошон үчүн Менин элим күтүлбөгөн жерден туткундалып кетет, төрөлөрү ачкачылыкка дуушар болушат, байлары чаңкашат[+].


14Ошон үчүн өлгөндөр жаткан жай кеңейип, оозун араандай ачты. Ал жакка алардын даңкы да, шаан-шөкөтү да, алар менен чогуу шапар тепкендер да түшөт[+].


15Ошондо адам башын жерге салат, эркек моюн сунат, текеберлердин көзү жер карайт[+].


16Теңир Себайот болсо сотто жогору көтөрүлөт, ыйык Кудай Өзүнүн ыйыктыгын чындык менен көрсөтөт.


17Ошондо койлор өз эрки менен жайылат, байлардан калган оттуу жайыттарда башкалардын койлору оттошот.


18Мыйзамсыздыкты курулай убаракерчиликтин жиби менен сүйрөп жүргөндөргө, арабаны божу менен сүйрөгөндөй, күнөөнү сүйрөп жүргөндөргө кайгы!


19Алар мындай дешет: «Ал шашылсын, Ал Өз ишин тездетсин, биз көрөлү, Ысрайылдын ыйык Кудайынын чечими жакындасын, ишке ашсын, ошондо биз билебиз»[+].


20Жаманды жакшы деп, жакшыны жаман дегендерге, караңгыны жарык деп, жарыкты караңгы деп эсептегендерге, ачууну таттуу деп, таттууну ачуу деп эсептегендерге кайгы![+]


21Өздөрүн акылман эсептегендерге, өзүнө өзү акылдуу көрүнгөндөргө кайгы![+]


22Шарапты коркпой ичкендерге, күчтүү ичимдикти кыйын даярдагандарга кайгы!


23Пара үчүн айыптууну актап, айыпсызга күч көрсөтүп жаткандарга кайгы![+]


24Мына ошон үчүн саманды от жалмагандай, чөптү жалын жок кылгандай, алардын тамыры күйүп жок болот, алардын өңү топурактай сапырылат. Анткени алар Себайот Теңирдин мыйзамын четке кагышты, Ысрайылдын Ыйыгынын сөзүн жек көрүштү[+].


25Мына ошон үчүн Теңир Өз элине каарданып, аларга колун сунуп жазалайт, ошондо тоо солкулдап, алардын өлүктөрү көчөлөрдөгү кыктай болот. Ошондо да Анын каары кайтпайт, Анын колу сунулган бойдон турат[+].


26Ал алыстагы элдерге туу көтөрөт, жер кыйырында жашаган элге белги берет. Мына ошондо ал оңой эле, тез эле жетип келет[+].


27Анын арасында чарчаганы да, алсыраганы да болбойт, бир да адам уктабайт да үргүлөбөйт, анын белинен куру чечилбейт, бут кийиминин боосу үзүлбөйт.


28Жаалары курчутулган, жебелери тартылган, аттарынын туяктары таштай катуу, арабалары куюндай[+].


29Анын күрүлдөгөнү ургаачы арстандыкындай. Ал жаш арстандай айкырат, өкүрүп келип олжосун баса калып, алып кетет, эч ким андан олжону тартып албайт[+].


30

#### 6

1


Ышайанын кызматка чакырылышы

Узия падыша өлгөн жылы мен бийик жана улуу тактыда отурган Теңирди көрдүм, Анын чапанынын этеги ийбадаткананы толтуруп турду[+].


2Анын тегерегинде сераптар[*] турган, ар биринин алтыдан канаты бар, ар бири эки канаты менен бетин жаап, эки канаты менен бутун жаап, эки канаты менен учат[+].


3Алар биринин артынан бири: «Себайот Теңир ыйык, ыйык, ыйык! Бүт жер жүзү Анын даңкына бөлөнүп турат!» – деп жатышты[+].


4Алардын катуу үнүнөн дарбазалардын кашектери титиреп, үй жыпар жыттуу заттын түтүнүнө толуп кетти[+].


5Ошондо мен: «Кайгы мага! Өлдүм! Анткени мен оозу таза эмес адаммын, ошондой эле оозу таза эмес элдин арасында жашап жатам. Көздөрүм болсо Падыша Себайот Теңирди көрдү», – дедим.


6Ошондо мага сераптардын бири учуп келди, анын колунда курмандык чалынуучу жайдан кычкач менен алган күйүп турган чок бар эле.


7Ал чокту оозума тийгизип: «Бул чок оозуңа тийди, сенден мыйзамсыздык алынды, күнөөлөрүң тазаланды», – деди[+].


8Анан мен Теңирдин мындай деп айткан үнүн уктум: «Кимди жиберейин? Биз үчүн ким барат?» Ошондо мен: «Мына мен, мени жибер», – дедим.


9Анан Ал мындай деди: «Бар, бул элге мындай деп айт: Кулагыңар менен угуп турасыңар, бирок түшүнбөйсүңөр, көзүңөр менен карап турасыңар, бирок көрбөйсүңөр[+].


10Анткени бул элдин жүрөгүн май басып калган, кулагын жаап, көзүн жумуп алган, ошондуктан алардын көздөрү көрбөйт, кулактары укпайт, жүрөктөрү менен түшүнүшпөйт жана айыгыш үчүн Мага кайрылышпайт»[+].


11Ошондо мен: «Көпкө чейин ушундай болобу, Теңир?» – деп сурадым. Ал: «Шаарлар кыйрап, элсиз калганга чейин, үйлөрдө киши калбай калганга чейин, бул жер таптакыр ээн калганга чейин ушундай болот», – деп жооп берди.


12Теңир адамдарды кууп жиберет, ошондо бул жер ээн калат.


13

#### 7

1


Кудайдын Ахаз падышага айттырган сөзү

Узиянын уулу, Жотамдын уулу, Жүйүт падышасы Ахаздын убагында Сирия падышасы Ретсин менен Ысрайыл падышасы Ремалиянын уулу Пеках Иерусалимди басып алыш үчүн, ага каршы согуш ачышты, бирок басып ала алышкан жок[+].


2Дөөттүн тукумуна: «Сириялыктар эпрайымдыктардын жергесине келип жайгашышты», – деп билдиришти. Ошондо токойдогу дарактар шамалдан дирилдегендей, анын да, элинин да жүрөгү дирилдеди.


3Ошондо Теңир Ышайага мындай деди: «Сен уулуң Шейар-Жашуп менен жуугучтун талаасына кеткен жолдогу жогорку көлмөнүн суу түтүгүнүн аягынан Ахазды тосуп чыгып,[+]


4ага мындай дегин: Сак бол, тынчсызданба, ушул түтөгөн чычалалардын эки учунан – Ретсиндин, сириялыктардын жана Ремалиянын уулунун жалындаган каарынан үрөйүң учпасын, жүрөгүң түшпөсүн.


5Сирия, Эпрайым жана Ремалия уулу сага каршы жамандык ойлоп, мындай деп жатышат:


6“Жүйүткө барып, бүлгүн салып, басып алалы, ал жерге Табейалдын уулун падыша кылып коёлу”.


7Бирок Теңир мындай дейт: “Бул оюңар ишке ашпайт жана ордунан чыкпайт[+].


8Анткени Сириянын борбору – Дамаск, ал эми Дамасктын башчысы – Ретсин. Бирок алтымыш беш жылдан кийин эпрайымдыктар эл болуудан калат.


9Эпрайымдыктардын борбору – Самария, ал эми Самариянын башчысы – Ремалия уулу. Эгерде ишенбесеңер, анда туруштук бере албайсыңар”».


10Теңир Ахазга сүйлөгөнүн улантып, мындай деди:


11«Кудай-Теңириңден өзүңө жышаан сура. Жышаанды түпкүрдөн же жогорудан көрсөтүүсүн сура».


12Ахаз болсо: «Сурабайм, Теңирди сынабайм», – деди.


13Ошондо Ышайа мындай деди: «Дөөттүн тукуму, уксаңар боло! Адамдарды кыйнаганыңар аз келгенсип, Менин Кудайымды да кыйнагыңар барбы?

14


Кудайдын жышааны: Эмануел

Ошон үчүн силерге Теңир Өзү аян берет: Кыз кош бойлуу болуп, Уул төрөйт, Ага Эмануел деген ат коюшат[+].


15Ал жаман нерсени четке кагууну, жакшы нерсени тандап алууну түшүнгөнгө чейин, сүт жана бал менен тамактанат.


16Анткени ал бала жаман нерсени четке кагууну, жакшы нерсени тандап алууну түшүнгөнгө чейин, сен корккон ал жерди өзүнүн эки падышасы калтырып кетет.

17


Жүйүткө коркунуч туудурган кол салуулар жөнүндө алдын ала айтуу

Бирок Теңир сенин башыңа, элиңдин башына, атаңдын тукумунун башына Эпрайым Жүйүттөн бөлүнгөндөн бери болуп көрбөгөн күндөрдү салат, Ашур падышасын алып келет»[+].


18Ошол күнү мындай болот: Теңир Мисир дарыясынын куймасындагы чымынга жана Ашур жергесиндеги аарыга белги берет[+].


19Алар учуп келип, ээн калган өрөөндөргө, аскалардын жаракаларына, тикенектүү бадалдарга, бак-дарактарга конушат.


20Ошол күнү Теңир дарыянын аркы өйүзүндөгү жалданган устара менен – Ашур падышасы менен чачыңарды, бутуңардагы түгүңөрдү кырат, атүгүл, сакалыңарды алат[+].


21Ошол күнү мындай болот: бир кунажын, эки кой баккан адам


22алардын берген сүтүнүн молдугунан май жейт. Ушул жерде калгандардын бардыгы май жана бал менен азыктанышат.


23Ошол күнү мындай болот: миң күмүш дилде турган миң жүзүм сабагы өскөн жерлердин баарын коко тикендер, тикенектүү бадалдар каптайт.


24Ал жерге жаа менен, жебе менен барышат, анткени бардык жерди коко тикен, тикенектүү бадал каптайт[+].


25

#### 8

1Теңир мага: «Бир чоң түрмөк кагаз ал, ага адамдар жазган жазуу менен “Майер-Шалал-Хаш-Бас[*]”деп жаз», – деп айтты[+].


2Ошондо мен жаныма ишенимдүү күбөлөрдү: ыйык кызмат кылуучу Урий менен Жеберехия уулу Захарияны алдым[+].


3Анан пайгамбар аялга келдим, ал кош бойлуу болуп, уул төрөдү. Теңир мага: «Баланын атын Майер-Шалал-Хаш-Бас деп кой деди.


4Анткени бул бала “ата”, “апа” деп айта алганга чейин, Дамасктын байлыгы менен Самариянын олжолорун Ашур падышасынын алдына көтөрүп барышат»[+].

5


Ашур падышасынын кол салышы

Теңир мага сүйлөгөнүн улантып, дагы мындай деди:


6«Бул эл жай аккан Шилоахтын сууларын барктабай, Ретсинге жана Ремалиянын уулуна суктанганы үчүн,[+]


7Теңир бул элге буркан-шаркан түшүп аккан чоң дарыяны – Ашур падышасын бүт атак-даңкы менен каптатат. Ошондо ал өзүнүн нугунан көтөрүлүп, жээктеринен ашып-ташыйт[+].


8Анан ал бүт Жүйүт жерине кирип, аны каптап, жогору көтөрүлүп, мойнуна чейин жетет. Алардын жайылган канаты Сенин жергеңдин бир четинен экинчи четине чейин жетет, Эмануел!»[+]


9Жоолашкыла, элдер, бирок титирегиле, уккула, бүт алыскы жерлер! Куралдангыла, бирок титирегиле, куралдангыла, бирок титирегиле!


10Согуш планын түзө бергиле, бирок аныңар бузулат, чечим чыгара бергиле, бирок аныңар жүзөгө ашпайт, анткени Кудай биз менен![+]

11


Мүдүрүлтө турган таш

Анткени Теңир Өзүнүн күчтүү колун менин үстүмө коюп, бул элдин жолу менен жүрбө деп эскертип, мындай деди:


12«Бул эл чыккынчылык деп эсептегендин баарын эле чыккынчылык деп эсептей бербегиле. Бул эл корккон нерседен коркпогула да үрөйүңөрдү учурбагыла[+].


13Себайот Теңирди, Аны ыйык туткула, Ал силердин коркунучуңар, Ал силердин титирөөңөр!


14Ал Ысрайылдын эки уруусу үчүн ыйык жай, мүдүрүлтө турган таш, азгыруучу аска болот. Иерусалимде жашагандар үчүн сыйыртмак, жайылган тор болот[+].


15Алардын көбү мүдүрүлөт, жыгылат, талкаланат, жайылган торго чалынат жана колго түшөт.

16


Теңирге таянуу жөнүндөгү буйрук

Күбөлөндүрүүнү сакта, Менин шакирттеримдин көзүнчө мыйзамга мөөр бас»[+].


17Мен Жакыптын тукумунан Өз жүзүн жашырган Теңирге ишенем, Андан үмүт кылам[+].


18Мына, мен жана Кудай берген менин балдарым: биз Сион тоосунда жашаган Себайот Теңирдин Ысрайылга берген аяны жана белгиси болобуз[+].


19Силерге: «Өлгөндөрдү чакыргандарга, сыйкырчыларга, күбүрөп-шыбырагандарга жана ичинен сүйлөгөндөргө кайрылгыла», – дешкенде, силер: «Эл өз Кудайына кайрылууга тийиш эмеспи? Өлгөндөрдөн тирүүлөр жөнүндө сурамак беле?» – деп жооп бергиле[+].


20Мыйзам менен күбөлөндүрүүгө кайрылгыла. Эгерде алар бул сөздү айтпаса, анда аларда жарык жок[+].


21Алар жер үстүндө аёосуз эзилип, ач-жылаңач тентишет жана ачкачылык учурунда ачууланышып, өз падышасы менен өз Кудайына акарат келтиришет[+].


22

#### 9

1


Келе жаткан Падыша

Мурунку мезгилде Забулун жери менен Напталы жери басынтылган. Бирок кийинки мезгилде деңиз жээктеп кеткен жол, Иордандын аркы өйүзүндөгү өлкө, бутпарас эл жашаган Галилея көтөрүлөт[+].


2Караңгыда жүргөн эл улуу жарыкты көрөт. Өлүм көлөкөсү өкүм сүргөн өлкөдө жашагандардын үстүнө жарык жаркырайт[+].


3Сен элди көбөйтөсүң, кубанычын арттырасың, ал эл оруу-жыюу учурунда кубангандай, олжо бөлүшкөндө сүйүнгөндөй, Сенин алдыңда кубанат[+].


4Анткени Сен аны эзген моюнтурукту, аны урган таякты, анын эзүүчүсүнүн камчысын Мидианды талкалагандай талкалайсың[+].


5Анткени жоокердин согуш учурунда кийген бут кийими менен үстүндөгү канга чыланган кийими отко ыргытылып өрттөлөт[+].


6Анткени бизге наристе төрөлдү, бизге Уул берилди. Бийлик кылуу Анын ийнинде, Ага: Кереметтүү, Кеңешчи, Күчтүү Кудай, Түбөлүктүн Атасы, Тынчтыктын Төрөсү деген ат коюлат[+].


7Ал Өзүнүн падышачылыгын адилеттик менен, чындык менен бүгүнкү күндөн тартып, түбөлүккө бекитиши жана бекемдеши үчүн, Дөөттүн тагында жана анын падышачылыгында Анын бийлиги жана тынчтык чексиз өсөт. Муну Себайот Теңирдин кызганычы ишке ашырат[+].

8


Текебер Самариянын жазаланышы

Теңир Жакыпка каршы сөз жиберди, ал сөз Ысрайылга түшөт.


9Бул жөнүндө бүт эл, Эпрайым жана Самариянын тургундары билип калышат, алар текебердүүлүк менен, менменсинген жүрөк менен минтип айтып жатышат:


10«Кыштар кулап калды, бирок биз жылмаланган таштардан тургузабыз. Тыт жыгачтары кыйылып калды, бирок биз аларды кедр дарактарына алмаштырабыз».


11Бирок Теңир ага каршы Ретсиндин душмандарын көтөрөт, анын жоолорун куралдандырат:[+]


12Чыгыштан сириялыктарды, батыштан пелиштиликтерди көтөрөт, алар Ысрайылды ач көздүк менен жешет. Ошондо да Теңирдин каары кайтпайт, Анын колу дагы эле сунулуп тура берет[+].


13Бирок эл өзүн Уруп Жатканга кайрылбай жатат, Теңир Себайотту издебей жатат[+].


14Ошон үчүн Теңир Ысрайылдын башы менен куйругун, курма пальмасы менен камышты бир күндө кесет:[+]


15аксакал менен атактуу адам – башы, ал эми жалган пайгамбар – куйругу[+].


16Бул элдин жол башчылары аны тескери жолго салышат, алардын жетегинде жүргөндөр кыйрашат.


17Ошондуктан анын жаш уландарына Теңир кубанбайт, алардын жетимдерине да, жесирлерине да ырайым кылбайт, анткени алардын баары – эки жүздүү жана кылмышкер, бардыгы жийиркеничтүү сөздөрдү сүйлөшөт. Ошондо да Анын каары басылбайт, Анын колу сунулган бойдон тура берет[+].


18Анткени мыйзамсыздык оттой жалындап күйүп, коко тикенди да, тикенектүү бадалды да жалмап жатат, чытырман токойдо от алоолонуп, уюлгуган түтүн асманга көтөрүлүп жатат.


19Себайот Теңирдин каары жерди куйкалайт, эл отко жем болот. Адам өз бир тууганын аябайт[+].


20Алар оң тарабындагысын да жутушат, бирок ачка бойдон калышат, сол тарабындагысын да жешет, бирок тоюшпайт. Ар кимиси өз булчуң этин жейт[+].


21

#### 10

1«Адилетсиз мыйзам чыгаргандарга, ырайымсыз чечимдерди жазгандарга кайгы![+]


2Анткени алар бей-бечараларды акыйкаттыктан четтетишет, Менин элимдин ичиндеги жакырларды укугунан ажыратышат, жесирлерди өздөрүнө олжо кылышат, жетимдерди талап-тоношот[+].


3Алыстан бүлгүн келип, жазалана турган күн келгенде, силер эмне кыласыңар? Кимге жардам сурап кайрыласыңар? Байлыгыңарды кайда калтырасыңар?


4Менсиз силер туткундардын арасында бүкүрөйүп каласыңар, өлтүрүлгөндөрдүн арасына кулайсыңар». Ошондо да Анын каары кайтпайт, Анын колу сунулган бойдон тура берет[+].

5


Ашур – Кудайдын жазалоочу куралы

«О, Ашур, Менин каарымдын таягы! Анын колундагы таяк Менин каарым![+]


6Мен аны кудайсыз элге каршы жана Мени каарданткан элге каршы жиберем. Мен ага ошол элди талап-тоноону, олжолоону жана көчөдөгү баткактай тебелеп-тепсөөнү буйрук кылам[+].


7Бирок ал мындай деп ойлобойт, анын жүрөгү башканы ойлойт, анын жүрөгүндө – бир топ элдерди кыйратуу, жок кылуу[+].


8Анткени ал мындай дейт: “Падышалардын баары Менин төрөлөрүм эмес бекен?


9Кално Каркемиштей эмес бекен? Хамат Арпаттай эмес бекен? Самария Дамасктай эмес бекен[+]?


10Менин колум буркандары Иерусалим менен Самарияныкына караганда көп болгон бутпарас падышачылыктарды ээлеп алды.


11Анан мен Самарияга жана анын буркандарына кылганымды Иерусалимге жана анын жасалма кудайларына кылбай коймок белем?”»[+]


12Теңир Өзүнүн бардык иштерин Сион тоосунда жана Иерусалимде бүтүргөндөн кийин: «Ашур падышасынын текебер жүрөгү жеткен ийгиликти жана жогору караган көздөрүнүн менменсингендигин көрөм», – дейт[+].


13Ал: «Мен муну өз колумдун күчү менен, өз даанышмандыгым менен кылдым, анткени мен акылдуумун. Элдердин чек арасын жылдырып жатам, алардын казына-байлыктарын талап-тоноп жатам, дөөдөй болуп тактарынан кулатып жатам[+].


14Менин колум элдердин байлыктарын уяны тартып алгандай тартып алды. Уяларда калган жумурткаларды алгандай, мен бүт жерди тартып алдым, эч ким канатын кыймылдаткан жок, эч ким ооз ачкан жок, эч ким кыңк эткен жок», – деп жатат.


15Балта өзү менен чаап жатканга кыйынсынмак беле? Араа өзү менен араалап жатканга менменсинмек беле? Союл өзүн көтөрүп жатканга каршы чыккансыйт! Таяк жыгач эмеске каршы көтөрүлгөнсүйт!


16Ошон үчүн Эгедер, Себайот Теңир, анын семиздерин арыктатат, анын атактууларынын арасында оттун жалынындай жалын чыгарат[+].


17Ысрайылдын жарыгы от болот, анын Ыйыгы жалын болот, ал өрттөнүп, коко тикендер менен тикенектерди бир күндө жалмайт[+].


18Ал анын атактуу токоюн жана багын түп-тамыры менен жок кылат. Ошондо ал алсырап өлүп бара жаткан адамдай болот.


19Анын токоюнда дарактар ушунчалык аз калгандыктан, аларды жаш бала да эсептеп чыга алат.

20


Ысрайылдын калдыгынын Кудайга кайрылары жөнүндө

Ошол күнү мындай болот: Ысрайылдын калдыгы, Жакыптын тукумунун аман калгандары өздөрүн өлтүрүп жаткандарга таянбай калышат, тескерисинче, алар Ысрайылдын ыйык Теңирине чын жүрөктөн таянышат.


21Калдык кайрылат, Жакыптын калдыгы кудуреттүү Кудайга кайрылат.


22Анткени Сенин элиң, Ысрайыл, деңиздин түгөнгүс кумундай болсо да, калдыгы гана кайрылат. Жок кылуу чечими чыкты, ал акыйкаттыкка толгон[+].


23Анткени жок кылуу чечимин Себайот Кудай-Теңир бүт өлкөдө ишке ашырат[+].

24


Ашурдун жазаланары жөнүндө

Ошондуктан Эгедер, Себайот Теңир, мындай дейт: «Сиондо жашаган Менин элим, Ашурдан коркпо! Ал сени таяк менен чабат, Мисирдей болуп, сага союлун көтөрөт[+].


25Дагы бир аздан кийин, бир аз эле убакыттан кийин Менин сага каршы каарым кайтат, Менин жаалым аларды кырууга бурулат».


26Сур-Орейип аскасынын жанында мидиандыктарды кыйраткандагыдай, Себайот Теңир ага камчы көтөрөт же Өзүнүн таягын деңизге көтөрүп, мисирликтерди чөктүргөндөй чөктүрөт[+].


27Ошол күнү мындай болот: ийниңен анын жүгү алынат, мойнуңан анын моюнтуругу алынат, семиздиктен моюнтурук талкаланат[+].

28


Бутпарастардын кол салары жөнүндө

Ал Айатка бара жатат, Мигрон аркылуу өтүп бара жатат, азык-түлүгүн Мукмаска жыйнап жатат[+].


29Тар жерлерден өтүштү, Гебада түнөштү, Рама солкулдады, Шабулдун Гибасы туш-тушка качты[+].


30Галим кызы, улуп-уңшуп ыйла! Сени Лаиш уксун, бактысыз Анатот![+]


31Мадмейна туш-тушка качып кетти, Гейбимде жашагандар качканга шашылып жатышат.


32Ал дагы бир күн Нопто турат. Ал өзүнүн колу менен Сион тоосун, Иерусалим дөңсөөсүн коркутуп жатат[+].


33Мына, Эгедер, Себайот Теңир коркунучтуу күч менен бак-дарактардын бутактарын жулат, бою менен мактангандар кыйылат, бийик өскөндөрү жерге кулатылат[+].


34

#### 11

1


Эмануелдин падышачылыгы

Жышайдын тамырынан бутак чыгат, анын тамырынан жаш бутак өсүп чыгат.


2Анын үстүнө Теңирдин Руху, даанышмандык менен акылмандык руху, кеңеш менен күч руху, билим менен Теңирден коркуу руху түшөт[+].


3Ал Теңирден коркуу рухуна толот, Өзүнүн көзү менен көргөнү боюнча соттобойт, Өзүнүн кулагы менен укканы боюнча иш чечпейт.


4Ал алсыздарды адилеттик менен соттойт, жерде азап чеккендердин ишин акыйкаттык менен чечет. Ал оозунун таягы менен жерди кыйратат, оозунун руху менен мыйзамсызды өлтүрөт[+].


5Чындык Анын ичинин курчоосу болот, акыйкаттык Анын белиндеги куру болот.


6Ошондо карышкыр козу менен бирге жашайт, илбирс улак менен бирге жатат. Музоо, жаш арстан, өгүз бирге болушат, алардын баарын жаш бала жетелейт[+].


7Уй ургаачы аюу менен бирге жайылып жүрөт, алардын балдары да бирге жатышат. Арстан өгүз сыяктуу чөп жейт.


8Эмчектеги наристе уулуу жыландын ийнинин үстүндө ойнойт, эмчектен чыккан бала жыландын ийнине колун салат.


9Менин ыйык тоомдун бүт жеринде жамандык кылышпайт, зыян келтиришпейт, анткени деңиз сууга толгонсуп, жер Кудайдын билимине толот[+].

10


Машайак жана Ысрайылдын калыбына келтирилиши

Ошол күнү мындай болот: элдер үчүн белги боло турган Жышайдын тамырына бутпарас элдер кайрылышат, анын даңкы тынчтык болот[+].


11Ошол күнү мындай болот: Ашурда, Мисирде, Патросто, Кушта, Эйламда, Шинарда, Хаматта жана деңиз аралдарында калган Өз элинин калдыгын кайрып келиш үчүн, Теңир кайрадан колун сунат[+].


12Теңир ал бутпарас элдерге белги берип, Ысрайылдын куулуп кеткендерин чогултат, Жүйүттүн чачырап кеткендерин төгөрөктүн төрт бурчунан чакырып алат[+].


13Эпрайымдын көз артуусу жоголот, Жүйүткө каршы кастык кылгандар кырылат. Эпрайым Жүйүткө көз артпай калат, Жүйүт да Эпрайымга кысым көрсөтпөй калат[+].


14Алар пелиштиликтердин жонуна минип, батышка учуп барышат, чыгыштын бүт уулдарын талап-тоношот. Эдом менен Маапка кол салышат, Амондун уулдары алардын кол астына өтөт[+].


15Анан Теңир Мисир деңизинин булуңун кургатат, Өзүнүн колун сунуп, Өзүнүн катуу шамалы менен аны жети өзөнгө бөлөт, ошондо андан сандалын чечпей өтө алышат[+].


16

#### 12

1


Куткарылгандардын Кудайды даңктаган ыры

Ошол күнү сен мындай деп айтасың: «Даңктайм Сени, Теңир! Сен Мага каардандың, бирок каарыңды басып, мени соороттуң![+]


2Мына, Кудай менин куткарылуум, Ага таянам, ошондуктан коркпойм. Анткени менин күчүм да, ырым да – Кудай-Теңир, Ал менин Куткаруучум болду»[+].


3Куткаруу булагынан кубаныч менен суу сузуп аласыңар.


4Ошол күнү мындай деп айтасыңар: «Теңирди даңктагыла, Анын ысымын чакыргыла! Анын иштери жөнүндө элдерге кабарлагыла, Анын ысымы улуу экенин эскерткиле![+]


5Теңирди даңктап ырдагыла, анткени Ал улуу иш жасады, муну бүт жер жүзү билсин!»[+]


6

#### 13

1


Бабыл жөнүндөгү пайгамбарчылык

Бабыл тууралуу Амос уулу Ышайанын айткан пайгамбарчылыгы:[+]


2«Токою жок тоонун үстүндө туу көтөргүлө, катуу кыйкыргыла. Аларга кол булгагыла, алар төрөлөрдүн дарбазаларына киришсин[+].


3Мен Өзүмдүн тандалгандарыма буйрук берип, Өзүмдүн каарымды иш жүзүнө ашырыш үчүн, Менин улуулугума кубанып жаткан күчтүүлөрүмдү чакырдым».


4Тоолордон чыккан ызы-чуу көп сандаган элдин, падышачылыктардын жана чогулган элдердин козголоңдуу ызы-чуусуна окшош. Себайот Теңир согуш аскерлерин карап турат.


5Бүт жерди кыйратыш үчүн, эң алыскы өлкөлөрдөн, асмандын эң четинен Теңир менен Анын каарынын куралы келе жатат[+].


6Ыйлагыла, анткени Теңирдин күнү жакын калды, ал Кудуреттүүнүн кыйратуучу күчү катарында келе жатат![+]


7Ошондуктан бардыгынын колдору шалдайды, бардык адамдардын жүрөгү суу жүрөк болуп калды[+].


8Алардын үрөйү учуп, калтырап, онтоп жатышат, төрөп жаткан аялдай кыйналып жатышат, бири-бирин таң калуу менен карашат, жүздөрү оттой жанат[+].


9Мына, жерди чөлгө айлантыш үчүн, андагы күнөөкөрлөрдү кырыш үчүн, ачууга, жалындаган каарга толгон Теңирдин ырайымсыз күнү келе жатат[+].


10Асмандагы жылдыздар, топ жылдыздар өз жарыгын бербей калат, күн чыгары менен өчөт, ай өз жарыгын чачпай калат[+].


11«Мен дүйнөнү кыянаттыгы үчүн, мыйзамсыздарды мыйзамсыздыктары үчүн жазалайм. Текеберлердин акылдуусунганын токтотом, эзүүчүлөрдүн менменсингендигин басынтам[+].


12Адамдарды таза алтындан кымбат кылам, эркектерди Опирдин таза алтынынан кымбат кылам[+].


13Ал үчүн асманды солкулдатам, жер Себайот Теңирдин ачуусунан Анын каары жалындаган күнү ордунан жылат»[+].


14Ошондо ар бир адам аңчыдан качкан жейрендей жана ээси таштап кеткен койлордой болуп өз элине кайрылат, ар бир адам өз жерине качып барат[+].


15Бирок колго түшкөн адам жебеге сайылат, кармалган адам кылычтан өлөт.


16Алардын көзүнчө наристелерин өлтүрүшөт, үйлөрүн талап-тоношот, аялдарынын абийирин төгүшөт[+].


17«Мына, Мен аларга каршы күмүштү баалабаган, алтынга кызыкпаган мадайлыктарды көтөрөм»[+].


18Алардын жаалары уландарды өлтүрөт, боюнда бар аялдарды аябайт. Алардын көздөрү жаш балдарга боор оорубайт[+].


19Ошентип, падышачылыктардын көркү, каздимдердин сыймыгы болгон Бабылды Кудай Содом менен Амордой кылып кулатат[+].


20Ал жерге эч ким эч качан көчүп барбайт, ал жерде түбөлүккө эч ким жашабайт. Ал жерге аравиялык адам чатырын тикпейт, ал жерде койчулар койлорун жайышпайт[+].


21Бирок ал жерде чөл жырткычтары жашайт, алардын үйлөрүнө үкүлөр толот, төө куштар уя салышат, жапайы текелер[*] секирип жүрөт[+].


22

#### 14

1


Ысрайылдын туткундан кайтып келери жөнүндө

Анын мезгили жакын калды, анын күндөрү кечикпейт. Анткени Теңир Жакыпка ырайым кылат, Ысрайылды кайрадан тандап алат. Аларды өз жерине көчүрөт, ошондо аларга чет жерликтер кошулат, Жакыпка жабышышат[+].


2Элдер аларды өз жерине алып келет, Ысрайыл аларды өзүнө Теңирдин жеринде кул жана күң кылып алат, аларды туткундап алгандарды туткундап алат, аларды эзгендердин үстүнөн бийлик кылат[+].

3


Бабыл падышасын жеңгендеги жеңиш ыры

Теңир сени кайгыдан, коркунучтан, сени кулга айландырган оор эзүүдөн куткарып, сага тынчтык берген күнү


4сен Бабыл падышасы жөнүндө мындай деп жеңиш ырын ырдайсың: «Эзүүчү жок болору менен, талап-тоноочулук жок болду»[+].


5Теңир мыйзамсыздардын союлун, өкүмдарлардын бийлик таягын сындырды.


6Ал таяк жаалданып, өзүнүн токтотулбас соккулары менен элдерди кырган, каарданып, ээ-жаа бербеген куугунтук менен урууларга үстөмдүк кылган.


7Бүт жер эс алып, тынч жатат, кубанычтан кыйкырып жатат.


8Сенин кулаганыңа кипаристер да, лебанон кедрлери да: «Сен уктап калгандан бери, бизди кыйганы эч ким келген жок», – деп кубанып жатышат[+].


9Сен үчүн, сени кирип бара жатканда тосуп алыш үчүн, түпкүрдөгү өлгөндөр жаткан жай кыймылга келди. Сен үчүн өлгөндөрдү, жер жүзүнүн бардык жол башчыларын ойготту, бутпарас элдердин бардык падышаларын тагынан тургузду.


10Алардын бардыгы сага: «Сен да биз сыяктуу алсыз болуп калдың! Сен да бизге окшоп калдың!» – дешет.


11Сенин сыймыгың арфаңдын үнү менен кошо өлгөндөр жаткан жайга түшүрүлдү. Астыңа курттар төшөлдү, үстүңдөгү жабууң да курт болду.


12Таң жылдызы, таң уулу, сен асмандан кандай куладың! Элдерди тебелеп-тепсөөчү, сен жерге кулап түшүп, кандай талкаландың![+]


13Бирок сен өз жүрөгүңдө мындай деп айттың эле: «Асманга чыгып, тагымды Кудайдын жылдыздарынан жогору коём, тоодо, сансыз кудайлардын арасында, түндүктүн четинде отурам[+].


14Булуттардын үстүнө чыгам, Бардыгынан Жогору Тургандын өзүнө окшоп калам»[+].


15Бирок сен өлгөндөр жаткан жайга, түпкүрдүн түбүнө түшүрүлдүң[+].


16Сени көргөндөр сенден көзүн албай, сен жөнүндө минтип ойлошот: «Жерди солкулдатып, падышачылыктарды титиреткен киши ушу беле?


17Ааламды чөлгө айланткан, анын шаарларын кыйраткан, өзүнүн туткундарын үйүнө коё бербеген киши ушу беле?»[+]


18Элдердин бардык падышалары, бардыгы урмат-сый менен өз күмбөздөрүндө жатышат.


19Сен болсо өзүңдүн күмбөзүңдөн жарабаган бутактай болуп ыргытылдың, кылычтан өлгөндөрдүн кийиминдей болуп таш чуңкурга коюлдуң, сен тебеленген өлүктөй болдуң!


20Сен аларга мүрзөдө кошулбайсың, анткени сен өз жериңди талкаладың, өз элиңди кырдың: кыянаттык кылгандардын тукуму кылымдар бою эскерилбейт[+].


21Атасынын мыйзамсыздыгы үчүн уулдарын сойгонго даярдагыла, алар көтөрүлүп чыгып, жерди ээлеп алып, ааламды душмандарга толтуруп жиберишпесин.

22


Бабылдын жана Ашурдун кулары жөнүндө

«Аларга Мен каршы чыгам, – дейт Себайот Теңир, – Бабылдын ысымын жана калдыкты, уулун да, небересин да жок кылам, – дейт Теңир.


23Аны кирпилерге мурас кылып берем, саз кылам, аны кыйратуучу шыпыргы менен шыпырып салам», – дейт Себайот Теңир[+].


24Себайот Теңир мындай деп ант берип жатат: «Мен кандай ойлосом, ошондой болот, Мен кандай чечсем, ошондой аткарылат.


25Ашурду Өзүмдүн жеримде талкалайм, аны Өзүмдүн тоолорумда тебелейм, ошондо алардын мойнунан анын моюнтуругу түшөт, алардын ийининен анын жүгү алынат»[+].


26Бүт жер жүзү жөнүндө чечилген чечим ушундай, бардык элдерге сунулган кол ушул!


27Анткени Себайот Теңир чечти, аны ким алып таштай алат? Анын колу сунулуу, ким аны тарта алат[+]?

28


Пелишти жеринин кыйратылары жөнүндө

Ахаз падыша өлгөн жылы мындай пайгамбарлык сөз болгон:[+]


29«Пелиштиликтердин жери, сени кыйраткан таяктын талкаланганына кубанба, анткени жылан тукумунан уулуу жылан чыгат, анын тукуму учуп жүрүүчү ажыдаар болот.


30Ошондо кедейлер тоюшат, жакырлар коопсуз жатышат, ал эми сенин тукумуңду ачарчылык менен кырам, ал сенин калдыгыңды жок кылат.


31Дарбазалар, ыйлагыла! Шаар, улуп-уңшуп ыйла! Бүт Пелишти жери, сен кыйрайсың, анткени түндүктөн түтүн каптап келе жатат, алардын аскерлеринин арасында артта калганы жок».


32

#### 15

1


Мааптын кыйратылары жөнүндө

Маап жөнүндө пайгамбарчылык: Чынында эле, түн ичинде Ар-Маап талкаланып жок болот. Чынында эле, түн ичинде Кир-Маап талкаланып жок болот![+]


2Ал ыйлаш үчүн Байыт менен Дибонго чыгып бара жатат, бутканага чыгып бара жатат. Маап Небо менен Мейдеба үчүн боздоп ыйлап жатат. Алардын бардыгынын чачы кырылган, бардыгынын сакалы алынган[+].


3Анын көчөлөрүндө зумбал кийип жүрүшөт, анын үйлөрүнүн үстүндө, аянттарында бардыгы боздоп ыйлап, көз жашын көлдөтүп жатышат.


4Кешпон да, Элалей да боздоп ыйлап жатат. Алардын үнү Жааска чейин угулуп жатат. Алардын артынан Мааптын жоокерлери да боздоп ыйлап жатышат. Ал коркунучтан титиреп жатат[+].


5Жүрөгүм Маап үчүн боздоп ыйлап жатат. Андан Соарга, үчүнчү Эглатка чейин качып бара жатышат. Лухитке ыйлап чыгып бара жатышат, Хоронайымга бараткан жолдо катуу кыйкырып бара жатышат[+].


6Анткени Нимримдин суулары соолуду, шалбаалар куурады, чөптөр күйүп кетти, өсүмдүктөр жок калды.


7Ошондуктан алар өздөрүнүн жыйнаган байлыгын, өздөрүнүн жыйган-тергенин Аравия дарыясынын аркы өйүзүнө ташып жатышат.


8Анткени Мааптын бүткүл аймагын ый басты. Анын ыйы Эглайымга чейин, Бейир-Эйлимге чейин жетип жатат.


9

#### 16

1


Мааптын үмүтсүз абалы

Козуларды Селадан чөл аркылуу жер ээсине, Сион кызынын тоосуна жибергиле[+].


2Анткени Маап кыздары Арнон кечүүлөрүндө уясынан түшүп калып адашкан куштай болушат[+].


3Кеңеш түз, чечим чыгар. Чак түштө бизди өз көлөкөң менен түн ичиндегидей калкала, куугунтукта жүргөндөрдү жашыр, тентип жүргөндөрдү кармап бербе.


4Менин куугунтукта жүргөн мааптыктарым сеникинде жашай турушсун, талоончулардан качкан аларга баш паана бол, анткени эзүүчү жок болот, талап-тоноо токтойт, тебелеп-тепсегендер жер үстүнөн жок болушат.


5Ошондо падыша тагы ырайымдуулук менен бекемделет, ага Дөөттүн тукумунан чындыкты издеген, адилеттикке умтулган башкаруучу чындык менен отурат[+].


6Биз Мааптын текебердиги жөнүндө, ашкан текебердиги жөнүндө, менменсингендиги жөнүндө, бой көтөргөндүгү жөнүндө, тажаалдыгы жөнүндө укканбыз: ал курулай мактанат[+].


7Ошондуктан Маап үчүн Маап боздоп ыйлайт, бардыгы боздоп ыйлашат. Кир-Харесеттин негиздери үчүн онтогула, анткени алар биротоло талкаланды[+].


8Кешпон талаалары, ошондой эле Сыбма жүзүмзары куурады. Элдердин өкүмдарлары анын Жазерге чейин жеткен, чөлдө жайылган эң мыкты сабактарын жок кылышты. Алардын жаш бутактары жайылып, деңиздин аркы өйүзүнө өттү[+].


9Ошондуктан мен да Сыбманын жүзүм сабагы үчүн Жазердин ыйы менен ыйлайм. Кешпон жана Элалей, сага көз жашымды төгөм, анткени мындан кийин сенин жүзүмдөрүңдү жыйноо учурунда жана оруу-жыюу учурунда шаңдуу кубаныч болбойт[+].


10Түшүмдүү жерлерден кубаныч менен шаттык жоголот, жүзүмзарлардын арасында ырдашпайт, кубанышпайт. Жүзүмчү жүзүм сыгылуучу жайда жүзүм тебелебейт, анткени Мен кубанычтуу үндү бастым.


11Мына ошондуктан ички дүйнөм Маап үчүн арфадай онтойт, Кир-Харесет үчүн жүрөгүм сыздайт[+].


12Маап келип, бутканаларында чарчаганча жалынса да, өзүнүн ыйык жайына сыйынганы келсе да, эч нерсе жардам бербейт.


13Теңирдин Маап тууралуу небак эле айткан сөзү ушул.


14

#### 17

1


Сириянын жана Эпрайымдын жазаланары жөнүндө

Дамаск жөнүндө пайгамбарчылык. «Мына, Дамаск шаарлардын эсебинен чыгат, үйүлгөн урандыга айланат[+].


2Аройердин ээн калган шаарлары малга калат, мал ошол жерде жайылат, аларды үркүткөн эч ким болбойт[+].


3Эпрайымдыктардын сепили да, Дамаск падышачылыгы да жок болот. Ысрайыл уулдарынын даңкына эмне болсо, Сириянын калган бөлүгүнө да ошондой болот», – дейт Себайот Теңир.


4«Ошол күнү Жакыптын даңкы кемийт, анын семиз денеси арыктайт.


5Орокчу эгин жыйнагандан кийин, анын колу машак тергенден кийин, Репа уулдарынын өрөөнүндө машак жыйнагандан кийин кандай болсо, ошол күнү ошондой болот[+].


6Зайтун дарагын күбүгөндөн кийин эң башында калган эки-үч мөмөдөй же мөмөлүү шагында калган төрт-беш мөмөдөй андан калдык калат», – дейт Ысрайылдын Кудай-Теңири[+].


7Ошол күнү адам өзүнүн Жаратуучусуна кайрылат, анын көзү Ысрайылдын Ыйыгына бурулат.


8Ал курмандык чалынуучу жайларга да, өзүнүн колунан чыккан иштерге да карабайт, өз колдору менен жасаган жасалма кудайлар – Ашейра менен Баалга да карабайт[+].


9Ошол күнү анын бекемделген шаарлары токойлордо жана тоолордун башында Ысрайыл уулдарынын алдында таштап кетишкен урандылардай болот. Ал чөлгө айланат[+].


10Анткени сен өзүңдү куткарган Кудайыңды унутуп койдуң, өзүң баш калкалаган асканы эсиңен чыгарып койдуң. Ошондуктан сен көңүл ачуучу бактарды көбөйттүң, башка бирөөнүн жүзүм сабагынан алып келип, жаш бутактарды отургуздуң[+].


11Алар өссүн деп, сепкендериң эрте гүлдөсүн деп, отургузган күнү кам көрдүң. Бирок түшүм жыйнаган күнү үйүлгөн түшүм эмес, оор кайгы болот.


12Оо, көп элдердин ызы-чуусу! Алар деңиз күркүрөгөндөй күркүрөп жатышат. Уруулардын өкүрүгү! Алардын өкүрүгү шар аккан суунун күрүлдөгөнүнө окшош[+].


13Элдер шар аккан суулардай күрүлдөп жатышат, бирок Теңир аларды коркутканда, алар алыс качып кетишти, алар тоолордогу шамал учурган топурактай, куюн сапырган чаңдай болушту.


14

#### 18

1


Эфиопиянын жазаланары жөнүндө

Эфиопия дарыяларынын аркы өйүзүндөгү канаттардын ызылдаганына толгон жерге кайгы!


2Ал – деңиз менен элчилерин жөнөткөн, сууларда камыш кемелер менен жүргөн жер. Күлүк элчилер, күчтүү, сергек элге, башынан ушул кезге чейин коркунучтуу болгон элге, дарыялар кесип өткөн жерди тебелеп-тепсеген узун бойлуу элге баргыла!


3Силер баарыңар, ааламда жашагандар, жер тургундары! Тоодон туу көтөрүлгөндө, карагыла, сурнай тартылганда, уккула![+]


4Анткени Теңир мага мындай деп айткан: «Жамгырдан кийинки жарык нурдай болуп, кырман маалындагы аптапта булуттан түшкөн шүүдүрүмдөй болуп, Мен Өзүмдүн турагымдан силерди тынч карап турам»[+].


5Анткени жыйнаганга чейин эле, жүзүм гүлдөп бүтүп, мөмөсү быша баштаганда эле, Теңир бычак менен сабагын кесип салат, жаш бутагын кыйып салат.


6Анан бардыгын тоодогу жырткыч куштарга жана талаа жырткычтарына калтырышат. Ошондо жырткыч куштар ал жерде жайды өткөрүшөт, ал эми бардык талаа жырткычтары ошол жерде кышташат.


7

#### 19

1


Мисир жөнүндөгү пайгамбарчылык

Мисир жөнүндө пайгамбарчылык. Мына, Теңир жеңил булутка отуруп алып, Мисирге келе жатат жана Анын жүзүнөн Мисир буркандары титирейт, Мисирдин жүрөгү түшөт[+].


2«Мен мисирликтерди мисирликтерге каршы куралдандырам. Ошондо бир тууган бир тууганга каршы, дос доско каршы, шаар шаарга каршы, падыша падышага каршы салгылашат[+].


3Ошондо Мисирдин руху алсырайт, алардын кеңешин бузам. Ошондо алар буркандарга, сыйкырчыларга, өлгөндөрдү чакыргандарга, төлгөчүлөргө кайрылышат[+].


4Мисирликтерди ырайымсыз өкүмдардын колуна салып берем, аларга катаал падыша бийлик кылат», – дейт Теңир, Себайот Теңир[+].


5Деңиз суулары соолуйт, дарыя какшыйт[+].


6Өзөндөр сасыйт, Мисирдин каналдары какшыйт, жылгындар менен камыштар куурайт[+].


7Дарыянын боюндагы талаалар, дарыянын жээктери, дарыяны бойлото эгилгендин баары куурайт, шамал учуруп, жок болот.


8Балыкчылар ыйлашат, дарыяга кайырмак салгандардын баары боздошот, сууга тор жайгандардын ындыны өчөт.


9Зыгыр иштеткендердин, ак кездеме токуучулардын айласы кетет.


10Тосмолордун негизи талкаланат, тирүү балык кармаган тору бар адамдардын баарынын көңүлдөрү чөгөт.


11Соан башчылары акылынан ажырашты. Фараондун акылдуу кеңешчилери берген кеңеш маанисиз кеңеш болуп калды. Силер фараонго: «Мен акылмандардын уулумун, байыркы падышалардын уулумун», – деп кантип айтасыңар[+]?


12Эми алар кана? Кана, сенин акылмандарың? Алар сага айтышсын, Себайот Теңирдин Мисир жөнүндө кандай чечим чыгарганын билишсин[+].


13Соан башчылары акылдан адашышты, Ноп мырзалары алданып калышты, анын уруу башчылары Мисирди тескери жолго салышты[+].


14Теңир ага мас кылуучу рухту жиберди. Өз кусундусуна оонаган мастай кылып, алар Мисирди бардык ишинде адаштырышты[+].


15Мисирде баш да, куйрук да, курма пальмасынын бутагы да, камыш да эч нерсе кыла албайт[+].

16


Мисирдин Теңирди даңктары жөнүндө

Ошол күнү мисирликтер аялдарга окшоп калышат, Себайот Теңирдин аларга көтөрүлгөн колунан коркуп титирешет[+].


17Жүйүт жери Мисирдин үрөйүн учурган жер болуп калат. Жүйүт жөнүндө эстеген адам Себайот Теңирдин Мисирге чыгарган өкүмүнөн титирейт.


18Ошол күнү Мисир жериндеги беш шаар канаан тилинде сүйлөп, Себайот Теңир менен ант берет. Алардын бири Күн шаары деп аталат[+].


19Ошол күнү Теңирге арналган курмандык чалынуучу жай Мисирдин ортосунда болот жана Теңирге арналган эстелик анын чек арасында болот[+].


20Ал Мисир жеринде Себайот Теңир жөнүндө эскерткен белги жана күбөлүк болот. Анткени алар Теңирге эзүүчүлөрдүн айынан кайрылышат, ошондо Теңир аларга куткаруучу менен арачыны жиберип, аларды куткарып алат.


21Ошондо Мисирде Теңир Өзүн көрсөтөт, ошол күнү мисирликтер Теңирди таанышат, курмандыктарды чалышат, тартууларды алып келишет, Теңирге убадаларды беришет, аларды аткарышат[+].


22Ошентип, Теңир Мисирди урат да айыктырат. Алар Теңирге кайрылышат, Теңир аларды угуп, айыктырат[+].


23Ошол күнү Мисир менен Ашурдун ортосуна чоң жол салынат, ошондо ашурлуктар Мисирге, мисирликтер Ашурга келип турушат. Мисирликтер ашурлуктар менен бирге Теңирге кызмат кылышат[+].


24Ошол күнү Ысрайыл Мисир менен Ашурдан кийин үчүнчү болот, Кудайдын батасы жердин ортосунда болот[+].


25

#### 20

1


Пайгамбардын жышааны

Ашур падышасы Саргон жиберген тартан[*] Азотко келип, ага каршы согушуп, аны басып алды[+].


2Ошол жылы Амос уулу Ышайага Теңир: «Бар, белиңден зумбалыңды чеч, бутуңдагы сандалыңды чеч», – деп айтты. Ал так ошондой кылды. Жылаңач жана жылаңайлак жүрдү[+].


3Анан Теңир мындай деди: «Менин кулум Ышайа Мисир менен Эфиопия жөнүндө көрсөтмө жана жышаан болуп, үч жыл жылаңач жана жылаңайлак жүргөндөй,[+]


4Ашур падышасы Мисирди уят кылып, Мисир туткундарын, Эфиопиянын куугунтукталып жүргөндөрүн, жаш-кары дебей, жылаңач, жылаңайлак кылып, белине чейин жылаңачтап алып жөнөйт»[+].


5Ошондо өздөрү үмүт кылган Эфиопияны, өздөрү мактанган Мисирди көрүп үрөйлөрү учуп, уялышат.


6

#### 21

1


Бабылдын кулары жөнүндөгү көрүнүш

Деңиз жээгиндеги чөл тууралуу пайгамбарчылык. Түштүктө учуп жүргөн бороондой болуп, ал чөлдөн, коркунучтуу жерден келе жатат[+].


2Мага коркунучтуу көрүнүш көрсөтүлдү: талоончу талап жатат, кыйратуучу кыйратып жатат. Тур, Эйлам! Мадай, курчоого ал! Бардык муң-зарды Мен токтотом![+]


3Ошондуктан бүткөн боюм титиреп жатат, мен төрөп жаткан аялдай толгоо тартып жатам, төрөп жаткан аялдай кыйналып жатам. Мен эмнени угуп жатсам, ошондон толкунданып жатам, мен эмнени көрүп жатсам, ошондон коркуп жатам[+].


4Жүрөгүм дүкүлдөп, калтырап коркуп жатам. Мен үчүн кубанычтуу болгон түн коркунучтуу түнгө айланды.


5Үстөл даярдап жатышат, дасторкон жайып жатышат, ичип-жеп жатышат. Тургула, төрөлөр, калканыңарды майлагыла!


6Анткени Теңир мага: «Бар, күзөт кой. Ал көргөнүн айтып турсун», – деп айтты[+].


7Ошондо ал эки-экиден болуп келе жаткан атчан, эшекчен, төөчөн адамдарды көрдү. Ал көңүл коюп, бүт дитин коюп кулак төшөдү.


8Анан арстандай болуп мындай деп кыйкырды: «Мырзам, мен күзөттө күн бою турдум, түн бою өз ордумда турдум[+].


9Мына, адамдар – эки-экиден атчандар келе жатышат». Андан кийин ал мындай деп кыйкырды: «Кулады, Бабыл кулады. Анын бардык жасалма кудайлары жерде талкаланып жатат»[+].


10О, менин бастырылган уулум, менин кырманымдын уулу! Мен Ысрайыл Кудайы Себайот Теңирден эмнени уксам, ошону силерге кабарладым[+].

11


Эдом жөнүндөгү пайгамбарчылык

Дума тууралуу пайгамбарчылык. Мага Сеирден: «Күзөтчү! Түндүн канчасы калды? Күзөтчү! Таң атканга канча калды?» – деп кыйкырып жатышат.


12Күзөтчү: «Таң сүрүп келе жатат, бирок али түн. Эгерде сурагыңар келсе, сурагыла, кайра келгиле», – деп жооп берди.

13


Аравия жөнүндөгү пайгамбарчылык

Аравия тууралуу пайгамбарчылык: «Дыдан кербендери, Аравиянын токоюна түнөгүлө!


14Тейма жеринде жашагандар! Суусагандардын алдынан суу көтөрүп тосуп чыккыла, качкындарды нан менен тосуп алгыла[+].


15Анткени алар сунулган кылычтан, тартылган жаадан, согуштун катаалдыгынан качып келе жатышат».


16Анткени Теңир мага мындай деп айтты: «Жалданган жыл боюнча эсептегенде, бир жылдан кийин Кейдардын бүткүл атак-даңкы жок болот[+].


17

#### 22

1


Иерусалим жөнүндөгү пайгамбарчылык

Аян өрөөнү тууралуу пайгамбарчылык. Сага эмне болду? Эмне үчүн сенин бүт элиң үйдүн төбөсүнө чыгып алды?


2Бака-шака түшкөн, толкунданган шаар, шаңдуу шаар! Сенин өлгөн элиң кылычтан өлгөн жок, согуштан кырылган жок[+].


3Сенин жол башчыларыңдын баары бирге качышты, бирок алар жаасыз эле колго түшүштү. Канчалык алыс качышпасын, сенин жоокерлериңдин бардыгы байлануу.


4Ошондуктан мен: «Мени жайыма койгула, мен катуу ыйлайм. Элимдин кызынын башына алаамат түшкөндө, мени сооротом деп аракет кылбагыла», – деп айтып жатам[+].


5Анткени Эгедер, Себайот Теңирден Аян өрөөнүнө алаамат түшүргөн, адам укугун тебелеген, дүрбөлөң салган күн келди. Дубалдарды уратып, кыйкырып жатышат. Алардын кыйкырыгы тоого жетип жатат.


6Эйлам саадак көтөрүп бара жатат. Арабада отурган адамдар, атчандар келе жатышат, Кир калканын колуна алды[+].


7Мына, сенин эң сонун өрөөндөрүң майдан арабаларына толду, атчандар дарбазанын тушуна катарга тизилип турушту.


8Алар Жүйүттүн жабуусун сыйрып алып жатышат. Ошол күнү сен кедр жыгачынан жасалган үйдө сакталып турган куралга көз жибересиң.


9Бирок силер Дөөттүн шаарынын дубалында тешиктер көп экенин көрүп турасыңар жана төмөнкү көлмөгө суу топтоп жатасыңар[+].


10Силер Иерусалимдеги үйлөрдү белгилеп жатасыңар, дубалдарды бекемдеш үчүн, үйлөрдү уратып жатасыңар.


11Эки дубалдын ортосуна эски көлмөнүн суулары үчүн суу сактагыч куруп жатасыңар. Бирок муну Жасап Жатканды көрбөй жатасыңар, муну эбак эле Чечип Койгонду карабай жатасыңар.


12Ошондуктан Теңир, Себайот Теңир ушул күнү силерди ыйлаганга, кайгырганга, чачыңарды жулганга, белиңерге зумбал байлаганга чакырат[+].


13Бирок мына, шаттык жана кубаныч! Өгүздөрдү да, койлорду да союп жатышат. Эт жеп, шарап ичип: «Бүгүн ичип-жейли, анткени эртең өлөбүз!» – деп жатышат[+].


14Себайот Теңир менин кулагыма муну ачты: «Бул мыйзамсыздыгыңар силер өлгөнгө чейин кечирилбейт», – деди Теңир, Себайот Теңир.

15


Шебнага берилген эскертүү

Теңир, Себайот Теңир мындай деди: «Жөнө, падыша сарайынын кызматчысы, сарай башчысы Шебнага барып, мындай деп айт:[+]


16“Бул жерде сенин эмнең бар, бул жерде сенин кимиң бар? Эмне үчүн сен өзүңө бул жерге, асканын бооруна мүрзө оюп жатасың?” Ал өзүнө бийик жерге, асканын бооруна мүрзө оюп жатат, өзүнө аскага турак жай оюп жатат»[+].


17Мына, Теңир сени алп киши ыргыткандай ыргытып жиберет, тоголоктоп, мыкчып салат.


18Сени түйүнчөккө түйүп, кең жерге топтой кылып ыргытып жиберет. Сен ошол жерде өлөсүң, ошол жерде эң сонун майдан арабаларың мырзаңдын үйү үчүн шылдың болот.


19«Ошентип, сени турган жериңден түртүп жиберем, сени даражалуу жериңден кулатышат.


20Ошол күнү Өзүмдүн кулум Хилкиянын уулу Элийакимди чакырам[+].


21Ага сенин кийимдериңди кийгизем, белин сенин куруң менен курчайм, сенин бийлигиңди анын колуна өткөрүп берем. Ошондо ал Иерусалимдин тургундары үчүн да, Жүйүт үчүн да ата болуп калат.


22Анан Дөөттүн ачкычын анын ийнине салам; Ал ачат, эч ким жаппайт, ал бекитет, эч ким ачпайт[+].


23Аны бекем жерге кагылган мыктай кылам. Ошондо ал атасынын үйү үчүн атак-даңктын тагы болот.


24Ага атасынын үйүнүн, балдарынын жана неберелеринин бүт даңкы илинет, үй буюмунан тартып, акыркы музыкалык аспаптарына чейин илинет.


25

#### 23

1


Тир жөнүндөгү пайгамбарчылык

Тир жөнүндөгү пайгамбарчылык: «Таршыштын кемелери, боздоп ыйлагыла, анткени ал кыйрады. Үйлөр да жок, үйлөргө кире турган адам да жок». Аларга Китим жеринен ушундай кабар келди[+].


2Деңизде жүрүүчү Сидон соодагерлерине толгон арал тургундары, унчукпай калгыла[+].


3Ал жерге зор дарыялар аркылуу Шихордун үрөндөрү, чоң дарыянын түшүмү алып келинип турчу, ал элдердин соода кыла турган жери болчу[+].


4Уял, Сидон, анткени деңиз, күчтүү деңиз, мындай деп айтып жатат: «Мен толгоо тартып төрөгөн жокмун, уулдарды чоңойткон жокмун, кыздарды өстүргөн жокмун».


5Бул кабар мисирликтерге жеткенде, алар Тир тууралуу укканда, титирешет.


6Таршышка көчүп кеткиле, аралдын тургундары, ыйлагыла!


7Байыркы күндөрдө эле негизделип, кубанып келген шаарыңар ушубу? Буттары аны алыскы өлкөдө тентип жүрүүгө алып бара жатат.


8Таажы тараткан, көпөстөрү төрө болгон, соодагерлери өлкөнүн атактуу кишилери болгон Тирге муну Ким күн мурун белгилеп койду?


9Ар кандай даңктын текебердигин уятка калтырыш үчүн, жер үстүндөгү бүт атактууларды басынтыш үчүн, муну Себайот Теңир күн мурунтан белгилеп койгон.


10Таршыш кызы, өз жериңди дарыядай арала! Мындан ары тоскоолдук жок.


11Теңир Өз колун деңизге сунуп, падышачылыктарды силкилдетти. Теңир Канаан жөнүндө, анын сепилдерин кыйратууга буйрук берди[+].


12Ал мындай деди: «Маскара болгон кыз, Сидондун кызы, сен мындан ары кубанбайсың! Тур, Китимге бар, бирок сага ал жерде да тынчтык болбойт».


13Мына, Каздим жери. Бул эл мурун жок болчу. Ашур аны чөлдүн тургундарынан баштаган. Алар өздөрүнүн мунараларын тургузуп жатышат, анын сарайларын бузуп жатышат, аны урандыга айлантып жатышат[+].


14Таршыштын кемелери, ыйлагыла! Анткени силердин тирегиңер кыйрады.


15Ошол күнү Тир бир падышанын падышачылык күндөрүндөй, жетимиш жылга унутулат. Жетимиш жыл өткөндөн кийин, бузулган аял жөнүндө кандай ырдашса, Тир жөнүндө да ошондой ырдашат:[+]


16«Лираңды колуңа ал, шаарды аралап чык, унутулган бузулган аял! Чебер ойно, көп ырда, сен жөнүндө эстешсин».


17Жетимиш жыл өткөндөн кийин Теңир Тирди эстейт. Ошондо ал кайрадан өз кирешесин таба баштайт, бүт жер жүзүндөгү падышачылыктардын баары менен бузукулук кылат[+].


18

#### 24

1


Теңирдин жерди жазалары жөнүндө

Мына, Теңир жерди ээн калтырып, түшүмсүз кылып жатат. Анын көрүнүшүн өзгөртүп, анын тургундарын туш-тушка чачыратып жатат[+].


2Элге эмне болсо, ыйык кызмат кылуучуга да ошол болот; кулга эмне болсо, кожоюнга да ошол болот; күңгө эмне болсо, кожоюндун аялына да ошол болот; сатып алуучуга эмне болсо, сатуучуга да ошол болот; карыздарга эмне болсо, карыз берүүчүгө да ошол болот; үстөккө берүүчүгө эмне болсо, үстөккө алуучуга да ошол болот[+].


3Жер ээн калды, таланып-тонолду, анткени бул сөздү Теңир айтты.


4Жер кайгырды, анын ындыны өчтү. Аалам башын жерге салды, анын ындыны өчтү. Эл башчыларынын баштары шылкыйды[+].


5Ошентип, жер үстүндө жашагандар жерди булгашты, анткени алар мыйзамдарды бузушту, буйруктарды өзгөртүштү, түбөлүктүү келишимди бузушту[+].


6Ошон үчүн жерди каргыш жеп жатат, анын үстүндө жашагандар жазаланып жатышат. Ошон үчүн жерде жашагандар өрттөлдү, аз эле адам калды[+].


7Шиңгилдин ширеси ыйлап жатат, жүзүмдүн сабагы ооруп жатат. Жүрөгү менен кубангандардын баары онтоп жатышат[+].


8Дап каккандардын шаңдуу үнү басылды, көңүл ачкандардын үнү өчтү, гуслилердин үнү угулбай калды[+].


9Эми шарап ичип ырдабай калышты, күчтүү ичимдик аны ичкендерге ачуу болуп калды.


10Ээн калган шаар талкаланды, бардык үйлөр кулпуланган, кирүүгө мүмкүн эмес.


11Көчөлөрдө шарапты эңсеп ыйлашат, бардык кубаныч кайгыга айланды, жер үстүндө бардык кубаныч жоголду[+].


12Шаар кыйрады, дарбазалар талкаланды.


13Ал эми жер ортосунда, элдер арасында зайтун дарагын күбүп алгандан кийин, жүзүмдү терип алгандан кийин, түшүмдү жыйнап алгандан кийин кандай болсо, ошондой болот[+].


14Алар үнүн бийик чыгарып, Теңирдин улуулугуна кубанышат, деңизден катуу кыйкырышат.


15Ошондуктан чыгышта Теңирди даңктагыла, деңиз аралдарында Ысрайылдын Кудайын, Теңирдин ысымын даңктагыла!


16Биз жер шарынын учу-кыйырынан «Адил адамга даңк!» деген ырды угуп жатабыз. Ошондо мен мындай дедим: «Башыма мүшкүл түштү! Башыма мүшкүл түштү! Башыма кайгы келди! Жамандык кылгандар жамандык кылып жатышат, кыянаттык кылгандар кыянаттык менен кыянатчылык кылып жатышат[+].


17Жер тургуну, сени коркунуч, ор, тор күтүп турат![+]


18Ошондо коркунуч туудурган кыйкырыктан качкан адам орго түшөт, ордон чыккан адам торго түшөт, анткени асмандын терезеси ачылат, жердин негиздери солкулдайт»[+].


19Жер кыйрап жатат, жер талкаланып жатат, жер катуу титиреп жатат.


20Жер мас кишидей ыргалып жатат, бешиктей термелип жатат, аны өзүнүн мыйзамсыздыгы кыйнап жатат. Ал кулайт, кайра турбайт[+].


21Ошол күнү Теңир асмандагы асман кошуундарын, жердеги падышаларды жазалайт.


22Алардын баары чогултулуп, туткундар катары орго салынып, зынданга камалышат, анан көп күн өткөндөн кийин жазага тартылышат.


23

#### 25

1


Теңирди адилет соту үчүн даңктоо

Теңир! Сен менин Кудайымсың. Сени даңазалайм, Сенин ысымыңды мактайм, анткени Сен укмуштарды жараттың, байыркы убакта алдын ала белгилеп койгондоруң чындык, оомийин![+]


2Сен шаарды таштын үймөгүнө, чепти урандыга айланттың: шаарда бөтөн уруулардын үйлөрү калган жок, ал эч качан калыбына келтирилбейт[+].


3Ошондуктан Сени күчтүү элдер даңазалашат, коркунучтуу уруулардын шаарлары Сенден корко турган болушат.


4Анткени Сен жардыга тирек болдуң, жакырга башына кыйынчылык түшкөн күндөрдө таяныч болдуң, бороондо баш паана болдуң, аптапта көлөкө болдуң. Анткени канкор эзүүчүлөрдүн каардуу деми дубалдарга каршы соккон бороондой[+].


5Суусуз жердеги аптаптай, Сен душмандардын жаңжалын токтоттуң. Аптапты булуттун көлөкөсү баскандай, эзүүчүлөрдүн кубанычы басылат.


6Ошондо Себайот Теңир бардык элге ушул тоонун үстүндө дасторкон жайып, тамактын майлуусун, шараптын тазасын, жиликтин чучугун, шараптын эң тазасын коёт[+].


7Бардык элдерди жаап турган жабууну, бардык уруулардын үстүндөгү жабууну ушул тоонун үстүндө жок кылат.


8Теңир өлүмдү түбөлүккө жок кылат, Кудай-Теңир бардык адамдардын жүзүндөгү көз жашты аарчыйт, бүт жер жүзүндөгү Өз элинин маскарачылыгын алып салат, анткени Теңир ушинтип айтып жатат[+].


9Ошол күнү: «Мына, бул – биздин Кудай! Биз Ага таянганбыз, ошондуктан Ал бизди куткарды! Бул – Теңир, биз Андан үмүт кылганбыз. Анын куткарганына кубаналы, шаттаналы!» – деп айтышат[+].


10Анткени Теңирдин колу ушул тоодо турат, Маап да кыктын үстүндө саман тебеленгендей, өз ордунда тебеленет[+].

11


Мааптын жазаланары жөнүндө

Суучул сүзүш үчүн колун сунгандай, ал өзүнүн колдорун анын ортосуна сунса да, Кудай анын текебердигин колдорунун анткорлугу менен кошо басат.


12

#### 26

1


Теңир – Ысрайылдын Куткаруучусу

Ошол күнү Жүйүт жеринде мына бул ырды ырдашат: «Биздин шаар бекем, дубал менен тосмо ордуна Теңир куткаруу берди.


2Дарбазаны ачкыла, чындыкты сактаган адил эл кирсин[+].


3Руху бекем адамды Сен жеткилең тынчтыкта сактайсың, анткени ал Сенден үмүттөнөт.


4Түбөлүккө Теңирден үмүттөнгүлө, анткени Кудай-Теңир – түбөлүк таяныч[+].


5Ал бийиктикте жашагандарды басынтты, бийиктикте турган шаарды кулатты. Аны жерге кулатып, топуракка айлантты.


6Аны бут тебелейт, аны жакырлардын буту, кедей-кембагалдардын таманы тебелейт.


7Адил адамдын жолу түз. Сен адил адамдын жолун түздөйсүң[+].


8Теңир, Сенин сотторуңдун жолунда биз Сенден үмүттөнгөнбүз! Биздин жаныбыз Сенин ысымыңа, Сени эскерүүгө умтулган.


9Менин жаным Сага түн ичинде умтулду, Сени рухум менен таң заардан издейм, анткени жер үстүндө Сенин сотуң жүрүп жатканда, жер жүзүндө жашагандар акыйкаттыкка үйрөнүшөт[+].


10Мыйзамсызга ырайым кылынса, анда ал чындыкка үйрөнбөстөн, адил адамдардын жеринде жамандык кыла берет жана Кудайдын улуулугун көрбөйт.


11Теңир! Сенин колуң бийик көтөрүлгөн, бирок алар көргөн жок. Сенин элиңди жек көргөндөр аны көрүп уялышат. Сенин душмандарыңды от жалмайт[+].


12Теңир! Сен бизге тынчтык тартуулап жатасың, анткени Сен биздин бардык иштерибизди да биз үчүн аткарып жатасың[+].


13Кудай-Теңирибиз! Сенден башка өкүмдарлар бизге үстөмдүк кылышчу, бирок биз Сенин ысымыңды Сен аркылуу гана даңктайбыз[+].


14Өлгөндөр тирилишпейт, өлүктөр турушпайт, анткени аларды Сен жазалап, алардын атын биротоло өчүрдүң[+].


15Элди көбөйттүң, Теңир, элди көбөйтүп, Өзүңдү даңктадың, даңкыңды жер жүзүнө тараттың[+].


16Теңир! Башына күн түшкөндө, ал Сени издеген, ага Сенин жазаң жеткенде, шыбырап жалынган.


17Кош бойлуу аял толгоо тартканда кандай кыйналып кыйкырса, Теңир, Сенин алдыңда биз да ошондой кыйналдык[+].


18Кош бойлуу болгонбуз, кыйналганбыз, шамал төрөгөндөй болгонбуз, жерге куткарууну жеткирген жокпуз, дүйнөгө жердин жаңы тургундары келген жок.


19Сенин өлгөндөрүң тирилишет, өлүү денелер кайра турушат! Топуракта жаткандар, ойгонгула да кубангыла! Анткени Сенин шүүдүрүмүң – өсүмдүк шүүдүрүмү. Жер өлгөндөрдү бүркөт»[+].

20


Бутпарастардын жазаланары жана Ысрайылдын калыбына келтирилери жөнүндө

Бар, элим, үйүңө кир, эшигиңди жап, каар өтүп кеткенче, көз ирмемге жашына тур[+].


21

#### 27

1Ошол күнү Теңир өзүнүн оор, чоң, бекем кылычы менен түз чуркаган жылан лебийатанды, сойлогон жылан лебийатанды жазалайт, деңизде жашаган коркунучтуу жаныбарды өлтүрөт[+].


2Ошол күнү ал тууралуу – сүйүктүү жүзүмзар тууралуу ырдагыла:[+]


3«Мен, Теңир, анын сактоочусумун, аны көз ирмем сайын сугарып турам, бирөө кирип кетпесин деп, аны күндүр-түндүр кайтарам.


4Мен каарданган жокмун. Бирок кимдир бирөө анын ичине Мага каршы отоо чөп жана тикенек коё турган болсо, Мен ага каршы согуш ачып, аны биротоло өрттөп салам[+].


5Эгерде ал Менден жардам сурап кайрылса, Мени менен тынчтык келишимин түзгүсү келсе, анда Мени менен тынчтык келишимин түзсүн.


6Келечекте Жакып тамыр жаят, Ысрайыл бутак чыгарып гүлдөйт. Ошондо бүт жер жүзү жемишке толот»[+].


7Теңир аны ургандарды кандай урса, аны да ошондой урду беле? Аны өлтүргөндөр кандай өлтүрүлсө, аны да ошондой өлтүрдү беле?


8Сен аны четке кагып, күнөөсүнө жараша жазаладың. Чыгыштын шамалы соккон күндөгүдөй, Сен аны Өзүңдүн күчтүү демиң менен ыргыттың[+].


9Ошондуктан ушул аркылуу Жакыптын мыйзамсыздыгы кечирилет. Анын күнөөдөн тазалангандыгынын жемиши болуп, курмандык чалынуучу жайдын бүт таштарын майдаланган акиташтай кылгандыгы эсептелет. Ошондон кийин Ашейра жана күндүн буркандары турбайт[+].


10Анткени бекемделген шаар ээн калат, турак жайларды таштап кетишет, кароосуз калтырышат, алар чөлгө окшоп ээн калат. Ал жерге музоо жайылат, ал ошол жерге жатып алып, анын бутактарын кемирет[+].


11Анын бутактары куурап калганда, аларды сындырып салышат. Аялдар келип, аларды өрттөп жиберишет. Бул эл акылсыз болгондуктан, Жаратканы аны аябайт, Жасаганы ага ырайым кылбайт[+].


12Бирок ошол күнү Теңир улуу дарыядан Мисир сууларына чейин, бардыгын титиретет. Ошондо силер, Ысрайыл уулдары, баарыңар чогултуласыңар.


13

#### 28

1


Эпрайымдын тагдыры – Түндүк падышачылыгына берилген эскертүү

Эпрайымдыктардын сыймыгы болгон таажыга, семиз өрөөндүн бийик жеринде жашаган шарапка жеңилгендердин кооз жасалгаларынын соолуган гүлүнө кайгы!


2Мына, Теңирдин күчтүү жана кубаттуусу мөндүрлүү нөшөрдөй, кыйратуучу бороондой, каптап кетүүчү суулардын кирип келген ташкынындай, аны күч менен жерге кулатат[+].


3Мас эпрайымдыктардын сыймыгы болгон таажысы тепсендиде калат.


4Семиз өрөөндүн бийик жериндеги анын кооз жасалгаларынын соолуган гүлү мөөнөтүнөн эрте бышкан анжырдай болот. Аны бирөө көрөрү менен үзүп алып, жутуп салат.


5Ошол күнү Себайот Теңир Өз элинин калдыгына даңктын таажысы жана кооз гүлчамбар болот.


6Сотто отурганга адилет руху болот, душмандын соккусун дарбазага чейин кайтарганга күч болот[+].


7Бирок булар да шарап ичип теңселип жатышат, күчтүү ичимдик ичип, жолдон адашып жатышат. Ыйык кызмат кылуучу да, пайгамбар да күчтүү ичимдик ичип мүдүрүлүп жатышат, шарапка алдырып, күчтүү ичимдик ичип акылдан адашышты, көргөн көрүнүштөрү жөнүндө жаңылыш айтып жатышат, сотто чалынып жатышат[+].


8Анткени бардык үстөлдөр жийиркеничтүү кусундуга толгон, таза жери жок.


9Бирок алар: «Ал кимге билим үйрөткүсү бар? Кимге пайгамбарчылык менен акыл-насаат айткысы бар? Эмчек сүтүнөн ажыратылган, энесинин эмчегинен чыгарылган наристелергеби?


10Анткени осуяттын үстүнө осуят, осуяттын үстүнө осуят, эреже үстүнө эреже, эреже үстүнө эреже, бул жерден бир аз, ал жерден бир аз», – деп жатышат[+].


11Ошон үчүн бул элге түшүнүксүз сөздөр менен жана бөтөн тилде сүйлөшөт[+].


12Аларга: «Мына, тынчтык, чарчаганга тынчтык бергиле, мына, тынчтануу», – деп айтышкан. Бирок алар уккусу келген жок.


13Ошентип, алар үчүн Теңирдин сөзү осуяттын үстүнө осуят, осуяттын үстүнө осуят, эреженин үстүнө эреже, эреженин үстүнө эреже, бул жерден бир аз, ал жерден бир аз болуп калды. Ошондуктан алар басып бара жатып чалкасынан кулап кыйрашат, торго түшүп кармалышат[+].

14


Сиондун бурчка коюлуучу ташы

Ошондуктан Иерусалимдеги акаратчылар, бул элдин башчылары, Теңирдин сөзүн уккула[+].


15Силер: «Биз өлүм менен келишим түздүк, өлгөндөр жаткан жай менен макулдаштык: бардыгын кыйратуучу камчы өтүп бара жатканда, бизге жетпейт, анткени биз жалганды өзүбүзгө баш паана кылып алдык, алдамчылыкка жашынып алдык», – дегениңер үчүн,


16Теңир мындай дейт: «Мына, Мен негиз кылып Сионго таш коём, ал таш – сыналган, бурчка коюлуучу, кымбат баалуу, бекем орнотулган таш: ага ишенген адам уятка калбайт[+].


17Сотту өлчөгүч кылып коём, адилеттикти тараза кылып коём. Жалгандын баш паанасын мөндүр талкалайт, жашынган жайды суу басып калат»[+].


18Ошондо өлүм менен түзгөн келишимиңер бузулат, өлгөндөр жаткан жай менен түзгөн келишимиңер ишке ашпайт. Баарын кыйратуучу камчы өтүп бара жатканда, силер тебеленип каласыңар.


19Ал өткөн сайын силерге жетет, ал ар бир таңда, күн да, түн да араңардан өтөт, ал тууралуу айтылган бир эле кабар силердин үрөйүңөрдү учурат.


20Бутуңарды сунайын десеңер, төшөгүңөр өтө кыска болот, оронуп жатайын десеңер, жуурканыңар өтө кичинекей болот.


21Анткени Теңир Ператсим тоосуна чыккандай чыгып келет, Гибон өрөөнүндө каардангандай каарданат, Өзүнүн ишин, таң каларлык ишин жасайт, Өзүнүн аракетин, укмуштуу аракетин жүзөгө ашырат[+].


22Ошондуктан кишениңер катуу болуп калбаш үчүн акарат кылбагыла, анткени мен Себайот Кудай-Теңирден бүт жер жүзүн кырууну чечип койгонун уктум[+].

23


Кудайдын акылмандыгы

Кулагыңарды түрүп, менин үнүмдү уккула. Кунт коюп, менин сөздөрүмө кулак салгыла.


24Жер айдоочу дайыма эле өз жерин айдап, бороз салып, мала тартабы?


25Жок. Жердин үстүн тегиздегенден кийин, ал жапайы буурчак себет же зире чачат, буудайды катар-катар кылып, арпаны белгиленген жерге айдайт, анын жанына кайрак буудай себет.


26Аны ушундай тартипке Кудай үйрөтүп жатат, ага Кудай акыл-насаат айтып жатат.


27Анткени жапайы буурчакты тиштүү моло таш менен бастырбайт, зирени дөңгөлөк менен тебелетпейт, бирок жапайы буурчакты таяк менен күбүйт, зирени да таяк менен күбүйт.


28Эгинди бастырат, бирок жанчпайт. Аны атка чегилген дөңгөлөктүү моло таш менен тебелетет, бирок аны майдалабайт.


29

#### 29

1


Иерусалимдин тагдыры

Дөөт жашаган шаар Ариелге, Ариелге кайгы! Жылга жылды кошкула, курмандыктарды мууздай беришсин[+].


2Бирок мен Ариелди кысымга алам, ошондо ый менен кайгы болот. Ал Менин Ариелим боюнча калат.


3Мен сенин тегерегиңе кошуундарым менен жайланышып, сени байкоочу күзөтчүлөрүм менен кысымга алам, сага каршы чептерди тургузам[+].


4Ошондо кемсинтилесиң, жерден сүйлөйсүң, топурактын астынан үнүң ачык угулбайт, үнүң күңкүлдөп сүйлөгөн кишинин үнүнө окшоп калат, топурактын астынан үнүң шыбырап чыгат.


5Көп душманың майда топурактай болот, катаал аскерлериң туш-тушка учкан топондой болот. Бул күтүлбөгөн жерден, бир көз ирмемде болот.


6Себайот Теңир сени чагылган менен, жер титирөө менен, катуу үн менен, бороон менен, куюн менен, баарын жалмаган оттун жалыны менен жазалайт[+].


7Ариелге каршы согушкан көп элдер, ага каршы чыккандар, ага каршы тургузулган чептер, аны кысымга алгандар түштөй, түн ичинде көргөн көрүнүштөй болот[+].


8Ачка киши түшүндө тамак жегендей болот, бирок ойгонсо, ачка. Суусаган киши түшүндө суу ичкендей болот, бирок ойгонсо, кыйналып жатат, суусап жатат. Сион тоосуна каршы согушкан сансыз эл так ошондой болот.

9


Жалган ишеним жөнүндө

Таң калгыла, айран таң калгыла. Алар башкаларды сокур кылып, өздөрү да сокур болуп калышты. Алар мас, бирок шараптан эмес. Теңселип жатышат, бирок күчтүү ичимдиктен эмес[+].


10Анткени Теңир силерге уктатуучу рухту жиберип, көзүңөрдү жумдурду, ал эми пайгамбарларыңардын, жол башчыларыңардын жана көрөгөчтөрүңөрдүн көзүн жапты[+].


11Бардык пайгамбарчылыктар силер үчүн мөөр басылган китептеги сөздөрдөй, ал китепти окуганды билген кишиге берип: «Муну оку», – дешет, ал: «Окуй албайм, анткени ага мөөр басылган», – деп жооп берет[+].


12Анан ал китепти окуганды билбеген кишиге берип: «Муну оку», – дешет, ал: «Мен окуганды билбейм», – деп жооп берет.


13Ошондо Теңир мындай деди: «Бул эл Мага оозу менен жакындайт, Мени тили менен урматтайт, бирок жүрөгү Менден алыс. Үйрөнүп алган адамдык эрежелерин алар Менден коркуу деп эсептешет[+].


14Ошондуктан Мен бул элди кайрадан укмуштуу бир керемет менен таң калтырам, ошондо анын даанышмандарынын даанышмандыгы жоголот, акылмандары акылынан ажырайт»[+].


15Теңирден өз оюн жашырыш үчүн, тереңдикке бекингиси келгендерге кайгы! Алар өз иштерин караңгылыкта кылып: «Бизди ким көрмөк эле? Бизди ким билмек эле?» – дешет[+].


16Кандай акылсыздык! Карапачыны чопо деп эсептөөгө болобу? Буюм өзүн жасаган адам жөнүндө: «Мени ал жасаган эмес», – деп айтабы? Чыгарма өзүнүн сүрөтчүсү жөнүндө: «Ал түшүнбөйт», – деп айтабы[+]?

17


Жакыптын өзгөрөрү жөнүндө

Бир аздан кийин, абдан аз убакыттан кийин Лебанон бакка айланат, ал эми бак токой деп эсептелет.


18Ошол күнү дүлөйлөр китептин сөздөрүн угушат, караңгылык менен туманда сокурлардын көздөрү көрөт[+].


19Азап чеккендер Теңир тууралуу абдан кубанышат, жакыр адамдар Ысрайылдын Ыйыгы тууралуу сүйүнүшөт[+].


20Анткени мындан ары таарынтуучу болбойт, акаратчы жоголот, ошондой эле жалганды жактоочулардын бардыгы кырылышат.


21Алар адамды сөздөрүнөн кармап, дарбазанын алдында адилеттикти талап кылгандарга тор жайышат, адилеттүүнү четке кагышат[+].


22Ошондуктан Ыбрайымды күнөөдөн куткарып алган Теңир Жакып тууралуу мындай дейт: «Ошондо Жакып уятка калбайт, ошондон кийин анын жүзү кубарбайт[+].


23Анткени ал өзүнүн жеринде Менин колдорум жараткан балдарын көргөндө, Менин ысымымды ыйык тутушат, Жакыптын Ыйыгын ыйык тутушат, Ысрайыл Кудайынын алдында коркуп турушат.


24

#### 30

1


Мисир менен келишим түзбөө жөнүндө берилген эскертүү

«Баш ийбеген уулдарга кайгы! – дейт Теңир, – алар Менсиз кеңеш өткөрүшөт, Менин Рухума жакпаган келишимдерди түзүшөт. Алар күнөөнүн үстүнө күнөө кошуп жатышат.


2Өздөрүн фараондун күчү менен бекемдеш үчүн, Мисирдин көлөкөсүнө калкаланыш үчүн, Менден сурабастан, Мисирге бара жатышат[+].


3Бирок фараондун күчү силер үчүн маскара болот, Мисирдин көлөкөсүнүн астындагы баш паанаңар силер үчүн абийирсиздик болот[+].


4Анткени Иерусалим төрөлөрү Соанга кетип калышты, анын элчилери Ханеске чейин жетишти[+].


5Алардын баары өздөрүнө пайдасы тийбеген элге таянышканы үчүн уят болушат, уят менен маскарачылыктан башка ал элден жардам да, пайда да жок[+].


6Түштүккө бара жаткан жаныбарларга артылган жүк ургаачы арстандар, эркек арстандар, уулуу жыландар, учуучу жыландар чыккан эзүүчүлөр менен кысымга алуучулардын жерине бара жатат. Алар өздөрүнө пайда келтирбей турган элге эшектердин кыр аркасына байлык, төөлөрдүн өркөчүнө асыл буюм жүктөп бара жатышат.


7Анткени Мисирдин жардамы – пайдасыз, куру жардам. Ошондуктан Мен аларга: “Алардын күчү тынч отурууда”, – деп айткам[+].

8


Козголоңчул Жүйүт жөнүндө

Эми бар, бул сөздү алардын тактайына жазып кой, бул сөздү китепке жазып кой, ал сөз акыркы күнгө чейин, түбөлүккө калсын»[+].


9Анткени бул эл – моюн сунбас эл, балдары – калпычы, Теңирдин мыйзамын уккусу келбеген балдар.


10Алар көрөгөчтөргө: «Алдын ала көргөнүңөрдү токтоткула», пайгамбарларга: «Бизге чындыкты айтпагыла, бизге жакканды айткыла, жагымдуу нерселерди алдын ала айткыла[+].


11Жолубузга турбагыла, жолдон четтегиле, Ысрайылдын Ыйыгын биздин көзүбүздөн жоготкула», – дешет.


12Ошондуктан Ысрайылдын Ыйыгы мындай дейт: «Силер бул сөздү четке кагып, алдамчылыкка ишенип, жалганга таянганыңар үчүн,


13бул мыйзамсыздык силер үчүн кулоо коркунучу алдында турган бийик дубалдагы аңырайып ачылып турган жаракадай болот. Ал дубалдын кыйрашы күтүлбөгөн жерден, көз ирмемде болот»[+].


14Чопо идишти бырын-чырынын чыгарып талкалагандай, Теңир аны аёосуз талкалайт, анын сыныктарынан очоктон чок алганга же кудуктан суу сузуп алганга сынык да табылбай калат[+].


15Анткени Ысрайылдын Ыйыгы, Кудай-Теңир мындай дейт: «Өз ордуңарда калсаңар жана тынчсызданбасаңар, куткарылмаксыңар. Силердин күчүңөр тынчтыкта жана таянууда». Бирок силер каалаган жоксуңар:


16«Жок, биз атка минип качып кетебиз», – дедиңер, ошон үчүн качасыңар. «Биз күлүк аттарга минип чаап кетебиз», – дедиңер, ошон үчүн силердин артыңардан куугандар да күлүк болушат.


17Бир адам коркутса, миңиңер качасыңар; беш адам коркутса, качканыңардан калганы бийик тоонун башындагы каскактай, дөбөдөгү туудай болот[+].


18Ошон үчүн Теңир силерге ырайым кылуусун создуктуруп жатат, силерге боорукердик көрсөтүүсүн токтотуп жатат, анткени Теңир – акыйкат Кудай. Аны күткөндөрдүн баары бактылуу![+]

19


Кудайдын Өз элине батасын берери жөнүндө

Эл Сион тоосунда, Иерусалимде жашайт, сен көп ыйлабайсың, Ал сенин ыйыңдын үнүн угуп, сага ырайым кылат, Ал сага үнүңдү угары менен жооп берет.


20Теңир силерге кайгырганыңарда нан, муктаж болгонуңарда суу берет. Устаттарыңар жашынбай калат, устаттарыңды көрүп турасың.


21Эгерде оңго же солго кыйшайып кетсеңер, кулагың артыңдан «Жол мына, ушул жол менен жүргүлө» деген сөздү угат.


22Ошондо күмүш менен капталган жасалма кудайларыңды жана алтын менен капталган буркандарыңды жийиркеничтүү деп эсептейсиң. Сен аларды таза эмес нерсе катары ыргытасың, аларга: «Жогол бул жерден», – деп айтасың[+].


23Ошондо Ал сенин талаага сепкен үрөнүңө жамгыр берет, наның, жериңдин түшүмү мол жана ширелүү болот. Ошол күнү малың кенен жайыттарга жайылат[+].


24Жер айдаган өгүздөрүң да, эшектериң да күрөк менен, сапыргыч менен тазаланган туздуу тоют жейт.


25Чоң кыйроо болгон күнү, мунаралар кулаганда, ар бир бийик тоодо, ар бир бийик дөңсөөдө агын суулар, өзөндөр агат[+].


26Теңир Өз элинин жараатын таңган күнү, дартын айыктырган күнү ай жарыгы күн жарыгындай болот, ал эми күн жарыгы жети эсе жарык болот, жети күндүн жарыгындай болот[+].

27


Ысрайылдын душмандарынын жазаланары жөнүндө

Мына, Кудайдын ысымы алыстан келе жатат, Анын каары жалындап жатат, анын жалыны күчтүү, Анын оозу жаалга толгон, Анын тили бардыгын жалмап салуучу оттой[+].


28Анын деми ташыган суудай, ал моюнга чейин көтөрүлүп, элдерди алсырата сапырган ташкын суудай. Ошондо элдердин ооздорунда адашууга багыттаган ооздук болот[+].


29Ал эми силер ыйык майрамдын түнүндөгүдөй ырдайсыңар, жүрөгүңөр Теңирдин тоосуна, Ысрайылдын аскасына чоор менен чыгып бара жаткан адамдын жүрөгүндөй кубанат[+].


30Ошондо Теңир Өзүнүн улуу үнү менен күркүрөйт, Өзүнүн жазалоочу булчуңунун күчүн катуу каары, баарын жалмаган оттун жалыны, бороон, ташкын, таш мөндүр аркылуу көрсөтөт[+].


31Анткени Теңирдин үнүнөн таяк менен талкаланган Ашур титирейт.


32Ага белгиленген, Теңирдин ага каршы жиберген таягынын ар бир кыймылы даптын жана лиранын коштоосунда болот. Ал ага каршы бардыгын кыйратуучу согуш менен барат.


33

#### 31

1


Кудайдын Иерусалимди коргору жөнүндө

Мисирликтердин аттарынын көптүгүнө үмүт кылып, майдан арабаларынын көптүгүнө таянып, атчандарынын күчүнө ишенип, Мисирге жардам сурап бара жаткандарга кайгы! Алар Ысрайылдын Ыйыгына үмүттөнүшкөн жок, Теңирге жардам сурап кайрылышкан жок![+]


2Бирок Теңир акылман, мүшкүл салат, Өзүнүн сөзүн ишке ашырбай койбойт. Мыйзамсыздардын үйүнө, мыйзамсыз иштерди кылгандардын жардамына каршы чыгат.


3Мисирликтер – Кудай эмес, адамдар. Аттары – рух эмес, эт. Теңир колун сунганда, коргоочу мүдүрүлөт, коргонуучу кулайт, баары бирге өлүшөт[+].


4Анткени мага Теңир мындай деп айтты: «Өзүнүн олжосунун үстүндө ырылдаган арстан, жаш арстан өзүнө каршы көптөгөн койчулар кыйкырса да, алардын кыйкырыгынан солк этпейт, алар көп болсо да, өзүнүн олжосун бербейт. Ошол сыңары, Себайот Теңир да Сион тоосу үчүн, анын адырлары үчүн салгылашканы түшүп келет»[+].


5Канаттуулар балапанын коргогондой, Себайот Теңир Иерусалимди коргойт. Теңир аны коргойт, куткарат, аяйт, сактап калат[+].


6Ысрайыл уулдары, Кимдин алдында ушунчалык көп күнөөгө батсаңар, Ошонун Өзүнө кайрылгыла!


7Ошол күнү ар бир адам өзүнүн күмүш кудайларын, алтын кудайларын ыргытат. Аларды өз колуңар менен жасап, күнөөгө баткансыңар[+].


8«Ашур адамдын кылычынан өлбөйт, аны адамдын кылычы кырбайт, ал кылычтан качып кутулат, анын уландары салык ордуна кетет[+].


9

#### 32

1


Акыйкат бийлик жүргүзгөн падыша

Мына, Падыша акыйкаттык менен падышачылык кылат, төрөлөр мыйзам боюнча башкарышат[+].


2Алардын ар бири шамалдан коргоочу коргонучтай, жаан-чачындан калкалоочу калканычтай, чөлдөгү суу булагындай, какшыган жердеги бийик асканын көлөкөсүндөй болот[+].


3Көрүп тургандардын көздөрү жумулбайт, угуп тургандардын кулактары угат[+].


4Жеңил ойлуулардын жүрөгү ой жүгүртө ала тургандай болот, кекечтер таптак сүйлөшөт.


5Акылсыздарды урматтуу деп атабай калышат, кара ниет адамды чынчыл деп айтышпайт.


6Анткени акылсыз акылсыздыкты сүйлөйт, анын жүрөгү мыйзамсыздык жөнүндө ойлойт, эки жүздүүлүк менен иш кылат, Теңирге акарат келтирет, ачканы нанынан ажыратат, суусагандын суусун тартып алат[+].


7Кара ниет адамдын иштери да – өлүмгө алып баруучу иштер: ал кедейдики туура болгонуна карабастан, аны жалган сөздөр менен өлтүрүш үчүн, жамандык ойлойт.


8Ал эми чынчыл адам чындык жөнүндө ойлойт жана чындыкта бекем турат.

9


Эскертүү жана убада

Камырабаган аялдар! Тургула, менин үнүмдү уккула! Бейкам жаткан кыздар! Менин сөздөрүмө кулак түргүлө![+]


10«Бир жыл, бир нече күн өткөндөн кийин үрөйүңөр учат, камырабагандар, анткени жүзүм жыйноо болбойт, түшүм жыйноо мезгили келбейт.


11Титирегиле, камырабагандар! Корккула, бейкам жаткандар! Кийимиңерди чечкиле, зумбал кийгиле, белиңерди буугула!


12Сонун талаалар жөнүндө, мөмөлүү жүзүм сабагы жөнүндө кайгырып, көкүрөгүңөрдү койгулайсыңар.


13Кубанычка баткан шаардагы көңүл ачуучу бардык үйлөрдү тикенек, отоо чөп баскандай, Менин элимдин жерин да тикенек, отоо чөп басат»[+].


14Анткени ак сарайларды таштап кетишет, шаңдуу шаар ээн калат. Чеп менен мунара түбөлүккө үңкүр ордуна кызмат кылат, жапайы эшектер менен жайылып жүргөн малга баш паана болот.


15Бизге жогорудан Рух төгүлгөнгө чейин, чөл бакка айланганга чейин, бакты токой деп эсептешкенге чейин ошондой болот[+].


16Ошондо бул чөлгө акыйкаттык орнойт, берекелүү, түшүмдүү жерде адилеттик өкүм сүрөт.


17Акыйкаттыктын иши тынчтык болот, адилеттиктин жемиши бейпилдик жана түбөлүк коопсуздук болот.


18Ошондо менин элим бейпил жерде, коопсуз айыл-кыштактарда, тынч турак жайларда жашайт.


19Токойго мөндүр жаайт, шаар өрөөнгө түшөт[+].


20

#### 33

1


Жардам сурап сыйынуу жөнүндө

Кыйратылбаган кыйратуучу, таланбаган талоончу, кайгы сага! Сен кыйратып бүткөндөн кийин, өзүң да кыйратыласың. Сен талап-тоноочулугуңду токтоткондон кийин, сени да талап-тоношот[+].


2Теңир! Бизге ырайым кыл, биз Сенден үмүттөнөбүз. Таң сүргөндөн тартып, биздин каруу-булчуңубуз боло көр, кыйын-кыстоо күндөрдө биздин куткаруучубуз боло көр!


3Сенин коркунучтуу добушуңдан элдер качышат, Сенин улуулугуңдан уруулар чачырайт.


4Силердин олжоңорду кырк аяк жыйнагандай жыйнашат, олжоңорго чегиртке тийгендей тийишет[+].


5Жогоруда жашаган Теңир улуу. Ал Сионду адилеттикке жана акыйкаттыкка толтурат[+].


6Ошондо сенин коопсуз күндөрүң келет, куткарылуу, акылмандык жана билим мол болот. Кудайдан коркуу сенин байлыгың болот.


7Мына, алардын күчтүүлөрү көчөлөрдө кыйкырып жатышат. Тынчтыктын элчилери катуу ыйлап жатышат[+].


8Жолдор ээн калды. Саякаттап жүргөндөр жок. Ал келишимди бузду, шаарларды кыйратты, адамдарды барк албай калды[+].


9Жер кайгырып, кургап жатат. Лебанон маскара болуп, соолуп калды. Шарон чөлгө окшоп калды, Башан менен Кармел жалбырактары түшүп, жылаңач калды[+].

10


Кудайдын соту жөнүндө

«Азыр мен турам, – дейт Теңир, – азыр өйдө турам, азыр көтөрүлөм[+].


11Силердин боюңарда чөп бар, саман төрөйсүңөр. Демиңер – от, ал өзүңөрдү жалмайт.


12Элдер күйүп жаткан акиташтай болушат, кыйылган тикенектей болуп отко өрттөлүшөт[+].


13Алыстагылар, Менин эмне кыларымды уккула, жакындагылар, силер да Менин кудуретимди таанып билгиле».


14Сиондогу күнөөкөрлөрдүн жүрөктөрү түшүп калды. Кудайсыздарды калтырак басты: «Биздин арабыздан ким жалмаган от ичинде жашай алат? Биздин арабыздан ким түбөлүктүү жалындын ичинде жашай алат?»[+]


15Чындыктын жолунда жүргөн, чындыкты сүйлөгөн адам жашай алат. Талап-тоноодон тапкан пайданы жек көргөн, парадан колун тарткан, кан төгүүнү уккусу келбей кулагын жапкан, кыянаттыкты көргүсү келбей көзүн жумган адам жашай алат[+].


16Ал бийиктиктерде жашайт. Анын баш паанасы – адам бара алгыс аска, ага нан берилет, суусу түгөнбөйт.

17


Жаркын келечек

Сенин көзүң Падышаны бүт сулуулугу менен көрөт, алыскы жерди көрөт.


18Сенин жүрөгүң коркунучтарды гана эстейт: «Каттоо жүргүзүүчү кайда? Салыкты таразага тартуучу кайда? Мунараны карап чыгуучу кайда?»


19Мындан ары каардуу элди, так эмес, ачык эмес, таң каларлык, түшүнүксүз тилде сүйлөгөн элди көрбөйсүң[+].


20Биздин майрамдык чогулуштар өткөн Сион шаарыбызга көз чаптыр. Сенин көздөрүң бекем жыйын чатырын, бейпил турак болгон Иерусалимди көрөт. Анын мамылары эч качан жулунбайт, анын бир да арканы үзүлбөйт.


21Ал жерде биздин улуу Теңир дарыялардын ордуна, жазы каналдардын ордуна болот. Ал жерге бир да калактуу кайык кирбейт, чоң кеме өтпөйт.


22Анткени Теңир биздин сотубуз, Теңир биздин мыйзам чыгаруучубуз, Теңир биздин падышабыз: Ал бизди куткарат.


23Сенин аркандарың бошоп калды, мачталарды[*] кармай албайт, парустарды тарта албайт. Ошондо чоң олжо бөлүнөт, аксактар да талап-тоногонго барышат.


24

#### 34

1


Элдердин жазаланары жөнүндө

Элдер, жакын келгиле, уруулар, уккула, кулак салгыла! Жер жана аны толтуруп тургандын бардыгы, аалам жана анда жаралгандардын баары уксун![+]


2Анткени Теңирдин ачуусу бардык элдерге, Анын каары бүт жамаатка төгүлөт. Теңир аларды жок кылат, өлтүрөт.


3Ошондо алардын өлтүрүлгөндөрү чачылып ташталат, алардын өлүктөрүнөн сасык жыт чыгат, алардын канынан тоолор эрийт[+].


4Бардык асман кошуундары[*] чирийт, асман түрмөк китептей түрүлөт, анын бүт кошуундары жүзүм сабагынын жалбырактары күбүлгөндөй, анжырдын куураган жалбырактары күбүлгөндөй күбүлүп түшөт[+].


5«Анткени Менин кылычым асманда канга тойду. Мына, ал Эдомду жана Мен каргышка калтырган элди жазалаш үчүн түшүп келе жатат»[+].


6Теңирдин кылычы канга малынат, майга, козулар менен текелердин канына, койлордун бөйрөк майларына семирет, анткени Теңирдин курмандыгы Ботсрада, чоң мууздоо Эдом жеринде[+].


7Алар менен кошо топоздор, өгүздөр менен кошо букачарлар өлөт, жер алардын канына тоёт, топурак алардын майына семирет[+].


8Анткени бул – Теңирдин өч алуу күнү, Сион үчүн жазалай турган жыл[+].


9Анын дарыялары чайырга айланат, топурагы күкүрткө айланат, ошентип, анын жери күйүп турган чайыр болот:[+]


10ал күндүз да, түн ичинде да өчпөйт. Анын түтүнү түбөлүккө көтөрүлүп турат. Ал жер укумдан-тукумга ээн калат. Ал жерден кылымдар бою эч ким өтпөйт[+].


11Ал жерди биргазан менен кирпи ээлейт, ал жерге үкү менен кузгун уялайт, анын үстүнөн кыйратуучу аркан жана жок кылуучу салмоор тартышат[+].


12Ал жерде анын атактууларынын ичинен падышачылыкка чакырганга эч ким калбайт, бүт төрөлөрү эч нерсеге арзыбай калышат.


13Анын ак сарайларын тикендүү өсүмдүктөр, сепилдерин чалкан менен уйгак басат, ал жер чөөлөргө ийин, төө куштарга түнөк болот[+].


14Чөл жырткычтары жапайы мышыктар менен жолугушат, текелер бири-бири менен үн алышып чакырышат. Ал жерде түнкү албарсты эс алат жана өзүнө тынчтык табат[+].


15Ал жерге учуучу жылан уялап, жумуртка басып, балдарын чыгарат, аларды өзүнүн көлөкөсүнүн астына чогултат. Ал жерге жорулар да чогулушат[+].


16Теңирдин китебинен издеп таап окугула. Алардын бири да болбой койбойт, бири экинчиси менен алмаштырылбайт, анткени Теңир Өз оозу менен буйрук кылган, аларды Анын Руху Өзү чогултат.


17

#### 35

1


Кудайдын элинин сооронушу. Ысрайылдын чогулушу

Чөл менен какшыган жер кайрадан кубанат, эл жашабаган өлкө кайрадан сүйүнөт, нарцисс сыяктуу гүлдөйт.


2Ал сонун болуп гүлдөп, кубанат, салтанат куруп кубанып турат. Ага Лебанондун атагы, Кармел менен Шарондун көркү берилет. Алар Теңирдин даңкын, биздин Кудайыбыздын улуулугун көрүшөт[+].


3Алсыраган колуңарды чыңдагыла, титиреген тизеңерди бекемдегиле[+].


4Коркокторго айткыла: «Бекем болгула, коркпогула. Мына, силердин Кудайыңар келет, Ал өч алыш үчүн келет, жазалоочу Кудай келип, силерди куткарат»[+].


5Ошондо сокурлардын көздөрү ачылат, дүлөйлөрдүн кулактары ачылат[+].


6Ошондо аксак бугудай секирет, дудук ырдайт, анткени чөлдө суулар, талааларда өзөндөр атып чыгат[+].


7Кургак жер көлгө айланат, суусуз жер суу булагына айланат, чөөлөр жашаган жер камыш, жылгын өскөн жерге айланат.


8Ал жерде чоң жол болот, ал жол ыйык жол деп аталат. Ал жол менен таза эместер басышпайт, ал жол менен алар гана басышат. Ал жол менен бара жаткан адамдар, атүгүл, тажрыйбасыз адамдар да адашпайт[+].


9Ал жерде арстан болбойт, ал жолго жырткыч айбан чыкпайт, аны ал жерден таппайсың, ал жол менен куткарылгандар гана жүрүшөт.


10

#### 36

1


Санхейриптин кол салышы

[•]Хиския падышанын падышачылыгынын он төртүнчү жылында Ашур падышасы Санхейрип Жүйүттүн чептүү шаарларынын баарына кол салып, аларды басып алды.


2Ашур падышасы Иерусалимге, Хиския падышага Лакиштен Рапшакты көп аскер менен жөнөттү. Ал жуугучтун талаасына кеткен жолдогу жогорку көлмөнүн суу түтүгүнүн жанына келип токтоду[+].


3Аны ак сарай башчысы Хилкиянын уулу Элийаким, катчы Шебна, тарыхчы Асап уулу Жаах тосуп чыкты[+].


4Аларга Рапшак мындай деди: «Хискияга айткыла: Улуу падыша, Ашур падышасы мындай дейт: Сен деги эмнеге таянып жатасың?


5Мунун баары куру сөз деп ойлойм, согуш үчүн кеңеш жана күч керек. Сен кимге таянып жатасың? Менден эмнеге бөлүнүп чыктың?


6Мына, сен ушул сынган таякка – Мисирге таянам деп ойлойсуң. Ага ким таянса, ал анын колуна кирип, колун тешип кетет! Мисир падышасы фараонго таянгандарга мына ушундай болот[+].


7Эгерде сен мага: “Биз Кудай-Теңирибизге таянабыз”, – десең, анда Кудайыңардын бийик жерлери менен курмандык чалынуучу жайларын Хиския алып таштап, Жүйүт менен Иерусалимге: “Мына ушул курмандык чалынуучу жайлардын алдында гана табынгыла”, – дебеди беле, ошол Кудайыңарга таянып жатасыңарбы[+]?


8Ошондуктан менин мырзам – Ашур падышасы менен келишим түз. Мен сага эки миң ат берем, аларга мине турган кишилерди таба аласыңбы?


9Майдан арабалары менен аттары үчүн Мисирге таянып, сен менин мырзамдын кичине кулдарынын бири болгон жол башчыны артка чегинүүгө кантип мажбур кыласың?


10Мен бул жерди кыйратканы Кудайдын эркисиз келдим беле? Теңир мага: “Бул жерге бар, аны кыйрат”, – деп айткан».


11Ошондо Элийаким, Шебна жана Жаах Рапшакка: «Кулдарыңа арамей тилинде сүйлө, анткени биз түшүнөбүз, бирок биз менен дубалдын үстүндө турган элге угуза жүйүт тилинде сүйлөшпө», – дешти[+].


12Рапшак аларга: «Мырзам мени ушул сөздү айт деп, мырзаң экөөңөргө эле жиберди беле? Жок, дубалдын үстүндө отурган кишилер силер менен кошо өз заңын өздөрү жесин, өз заарасын өздөрү ичсин деп, мени ошолорго да жиберген», – деди.


13Анан Рапшак ордунан туруп, жүйүт тилинде мындай деп катуу кыйкырды: «Улуу падыша – Ашур падышасынын сөзүн уккула!


14Падыша мындай дейт: Хиския силерди азгырбай эле койсун, анткени ал силерди куткара албайт.


15“Бизди Теңир куткарат, бул шаар Ашур падышасынын колуна салынып берилбейт”, – деп, Хиския силерди Теңир менен үмүттөндүрбөй эле койсун.


16Хискияны укпагыла, анткени Ашур падышасы мындай дейт: “Мени менен элдешкиле, мени тосуп чыккыла. Ар ким өз жүзүм сабагынын жемишин, өз анжырын жесин, ар ким өз кудугунан суу ичсин[+].


17Мен келип, силерди өзүңөрдүкүндөй болгон, эгини, шарабы мол жерге, жемишке, жүзүмзарга бай жерге алып бармайынча, ошенткиле”[+].


18Ошондуктан Хиския силерди: “Бизди Теңир куткарат”, – деп азгырбасын. Кайсы элдин кудайы өз жерин Ашур падышасынын колунан сактап калды эле?


19Хамат менен Арпаттын кудайлары кайда? Сепарбайымдын кудайлары кайда? Алар менин колумдан Самарияны сактап калышты беле[+]?


20Бул жерлердин кудайларынын кайсынысы өз жерин менин колумдан сактап калды эле? Анан кантип Теңир Иерусалимди менин колумдан сактап калсын?»[+]


21Бирок алар унчугушкан жок, ага бир сөз менен да жооп беришкен жок, анткени падышанын «Ага жооп бербегиле» деген буйругу бар эле.


22

#### 37

1


Хискиянын Ышайага кайрылышы

[•]Хиския падыша муну укканда, кийимин айрып, зумбал жамынып, Теңир үйүнө барды.


2Ал падыша сарайынын башчысы Элийакимди, катчы Шебнаны жана зумбал жамынган башкы ыйык кызмат кылуучуларды Амостун уулу Ышайа пайгамбарга жөнөттү[+].


3Алар ага келип, мындай деп айтышты: «Хиския мындай дейт: Бул күн – кайгы тарта турган, жазалана турган, маскаралана турган күн, анткени курсактагы балдар жатындын оозуна келип калышты, бирок энелердин төрөгөнгө күчү жок[+].


4Тирүү Кудайга акарат келтирип, тил тийгизиш үчүн, мырзасы, Ашур падышасы жиберген Рапшактын сөздөрүн Кудай-Теңириң угуп, ушул сөздөрдү айткандыгы үчүн, аны жазаласа экен. Тирүү калган эл үчүн сыйын»[+].

5


Теңирдин Өзүнүн эркин Ышайага ачып бериши

Хиския падышанын кызматчылары Ышайага келишти.


6Ышайа аларга мындай деди: «Мырзаңарга мындай деп айткыла: Теңир мындай дейт: “Ашур падышасынын кызматчыларынын Мага тил тийгизип айткан сөздөрүнөн коркпо[+].


7Мен ага бир рух жиберем, ал бир кабар угуп, өз жерине кайтат, ошондо Мен аны өз жеринде кылыч менен өлтүрөм”».

8


Санхейриптин кайрадан кол салышы

Рапшак Ашур падышасынын Лакиштен кеткенин угуп, кайтып келсе, ал Либна менен согушуп жатыптыр[+].


9Ашур падышасына Эфиопия падышасы Тирак жөнүндө «Ал сени менен согушууга чыкты» деген кабар айтышты. Ал муну угары менен элчилерин Хискияга жөнөтүп, мындай деп айттырды:


10«Жүйүт падышасы Хискияга мындай деп айткыла: “Иерусалим Ашур падышасынын колуна салынып берилбейт”, – деп ойлоп таянган Кудайың сени алдабай эле койсун.


11Ашур падышаларынын башка жерлерди эмне кылганын, аларды талкалаганын уккансың да, анан сен аман калмак белең?


12Менин ата-бабаларым бүлүнткөн элдерди кудайлары сактап калды беле? Гозан, Харан жана Ретсеп Теласардагы Эден уулдарын сактап калышты беле[+]?


13Хамат, Арпат, Сепарбайым, Эйна жана Иба шаарларынын падышалары кана?»[+]


14Хиския элчилердин колунан катты алып окуду да, Теңир үйүнө барып, аны Теңирдин алдына жайды.


15Анан Хиския Теңирдин алдында мындай деп сыйынды:


16«Керуптардын үстүндө отурган Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир! Жер жүзүндөгү бардык падышачылыктардын Кудайы жалгыз Сенсиң, асман менен жерди Сен жараткансың[+].


17Теңир, кулак сала көр, Теңир, көздөрүңдү ачып, назар сала көр. Киши жиберип, тирүү Кудай Сага тил тийгизген Санхейриптин сөздөрүн ук[+].


18О Теңир, Ашур падышаларынын бүт өлкөлөрдү, алардын жерлерин кыйратышканы чын.


19Алардын кудайларын отко ыргытышкан, бирок алар кудайлар эмес эле, адамдын колу менен жасалган буюм, жыгач, таш болчу. Ошондуктан аларды жок кылышкан[+].


20Кудай-Теңирибиз, эми бизди анын колунан сактай көр, ошондо, Теңир, Сенин жалгыз Кудай экениңди бардык падышачылыктар билишет»[+].

21


Кудайдын Ышайа аркылуу берген жообу

Амостун уулу Ышайа Хискияга мындай деп айттырып жиберди: «Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: “Мен сенин Ашур падышасы Санхейрип жөнүндөгү сыйынууңду уктум.


22Теңирдин ал жөнүндө айткан сөзү мындай: Сиондун эркек көрө элек кызы сени жек көрөт, сени шылдыңдап күлөт, Иерусалим кызы артыңдан башын чайкайт.


23Сен кимге тил тийгиздиң, кимди шылдыңдадың? Кимге үнүңдү көтөрдүң, кимге текеберденип карадың? Ысрайылдын Ыйыгына.


24Кулдарың аркылуу Теңирге акарат келтирип: "Мен өзүмдүн көп сандаган майдан арабаларым менен тоолордун чокусуна, Лебанондун эң бийик жерлерине чыктым. Эми анын бийик кедр дарактарын, эң сонун кипаристерин кыям, анын эң алыскы жерлерине, эң жакшы токоюна келем[+].


25Кудук казып, суу ичтим. Эми Мисирдин бардык дарыяларын таманым менен какшытам", – дедиң.


26Муну Мен мурун эле кылганымды, байыркы заманда эле алдын ала белгилеп койгонумду уккан жок белең? Сен азыр ошону ишке ашырдың, чептүү шаарларды кыйратып, үйүлгөн урандыга айланттың[+].


27Алардын тургундары кайратын жоготуп, титиреп, уятка калып жатышат. Алар талаадагы чөптөй, назик өсүмдүктөй, чатырдын үстүнө чыккан чөптөй, баш алгыча эле күйүп кеткен эгиндей болушту[+].


28Мен сенин отурганыңды да, чыкканыңды да, киргениңди да, – баарын билем. Мага текеберденип тил тийгизгениңди да билем[+].


29Мага текеберденип тил тийгизгендигиң үчүн, менменсингендигиң Менин кулагыма жеткендиги үчүн, Мен сенин танооңо шакегимди, оозуңа ооздугумду салып, келген жолуң менен артка кетирем[+].


30Хиския, сага мындай жышаан берем: бул жылы түшүп калган дандан өсүп чыкканын, кийинки жылы өзү өсүп чыкканын жегиле, ал эми үчүнчү жылы аштык сээп оруп алгыла, жүзүм отургузуп, мөмөсүн жегиле[+].


31Жүйүт тукумунун аман калгандары кайрадан тамырын төмөн жайып, жогору жагынан түшүм берет[+].


32Анткени Иерусалимден калдык чыгат, Сион тоосунан куткарылгандар чыгат”. Муну Себайот Теңирдин кызганычы ишке ашырат[+].


33Ошондуктан Теңир Ашур падышасы жөнүндө мындай дейт: “Ал бул шаарга кирбейт, ал жакка бир да жебе атпайт, ага калкан менен да жакын келбейт, ага каршы жал үйбөйт[+].


34Келген жолу менен артка кайтат, бул шаарга кирбейт, – дейт Теңир.


35Мен бул шаарды Өзүм үчүн, Өзүмдүн кулум Дөөт үчүн куткарам жана коргойм”».


36Ошондо Теңирдин периштеси чыгып, Ашур кошуунунан жүз сексен беш миң адамды өлтүрдү. Эртең менен туруп, өлүп жаткан адамдарды көрүштү[+].


37Ошондо Ашур падышасы Санхейрип артка чегинип, келген жолу менен артка кайтты. Ал өзү жашаган Нинебиге кайтып барды[+].


38

#### 38

1


Хискиянын оорушу жана айыгышы

[•]Ошол күндөрү Хиския абдан катуу ооруп калды. Ошондо ага Амостун уулу Ышайа пайгамбар келип: «Теңир мындай дейт: “Өз тукумуңа мурас кагазын калтыр, анткени сен өлөсүң, айыкпайсың”», – деди.


2Хиския жүзүн дубалга буруп, Теңирге мындай деп сыйынды:


3«Оо Теңир! Сенин алдыңда туура жүргөнүмдү, Сага чын жүрөгүмдөн берилип, Сага жаккан иштерди кылганымды эстей көр». Анан Хиския катуу ыйлады[+].


4Ошондо Ышайага Теңирден мындай сөз айтылды:


5«Хискияга барып, мындай деп айт: Сенин атаң Дөөттүн Кудай-Теңири мындай дейт: “Мен сенин сыйынууңду уктум, көз жашыңды көрдүм, Мен сенин өмүрүңө дагы он беш жыл кошом[+].


6Сени жана бул шаарды Ашур падышасынын колунан сактайм, бул шаарды коргойм”[+].


7Өзү айткан сөздү аткарарын ырасташ үчүн Теңир берген жышаан бул:


8Ахаздын тепкичтери менен өтүп кеткен күндүн көлөкөсүн Мен он тепкич артка жылдырам». Ошондо күн өзү өтүп кеткен он тепкичке артка жылды[+].


9Жүйүт падышасы Хискиянын ооруп жаткандагы жана оорудан айыккандагы сыйынуусу:


10«”Жарым өмүрүм өткөндө өлгөндөр жаткан жайга баруум керек. Мен калган өмүрүмдөн ажырап калдым”, – дегем.


11Мен мындай деп айткан элем: “Эми мен Теңирди көрбөйм, Теңирди тирүүлөрдүн жеринен көрбөйм, мындан ары дүйнө жүзүндө жашагандарды көрбөйм[+].


12Менин турак жайым турган жеринен чечилип, койчунун алачыгындай болуп учуп кеткени жатат, мен өз өмүрүмдү токуучу кездеме кескендей кесүүгө тийишмин. Ал мени тамырымдан кесет, Сен мага өлүм жиберериңди күн да, түн да күттүм[+].


13Мен таң атканга чейин күттүм. Ал арстанга окшоп, менин сөөктөрүмдү талкалады. Сен мага өлүм жиберериңди күн да, түн да күттүм[+].


14Мен каркыра менен чабалекейдей болуп үн чыгарып жаттым, көгүчкөндөй куса болуп жаттым. Көздөрүм асманды муңая карап жатты: Теңир! Мен кыйналып турам, куткар мени![+]


15Мен эмне деп айта алам? Ал мага айтканын аткарды. Жанымдын кыйналганына карабастан, бүт өмүрүмдү тынч өткөрөм.


16Теңир! Ушинтип жашап жатышат, ушунун бардыгында менин рухумдун жашоосу бар. Сен мени айыктырасың, мага өмүр бересиң.


17Мына, катуу кайгы мен үчүн жакшы болду. Сен менин жанымды өлүм орунан куткарып алдың, менин күнөөлөрүмдүн бардыгын Өзүңдүн артыңа таштадың[+].


18Анткени Сени өлгөндөр жаткан жай даңктабайт, Сени өлүм мактабайт, Сенин чындыгыңа мүрзөгө түшкөндөр таянышпайт[+].


19Азыр мен даңктап жаткандай, Сени тирүү адам, тирүү адам гана даңктайт. Атасы балдарына Сенин чындыгыңды кабарлайт[+].


20Мени Теңир куткарат. Ошондо биз өмүрүбүз өткөнчө, күү аспаптардын коштоосунда Теңирдин үйүндө ырдайбыз”».


21Анан Ышайа: «Анжырдын кабыктарын алып келип, аларды жарага жабышсын. Ошондо ал айыгат», – деди.


22

#### 39

1


Хискиянын жаңылыштыгы

[•]Ошол кезде Бабыл падышасы, Баладан уулу Меродах Баладан Хискияга кат жана белектерди жиберди, анткени Хискиянын ооруп айыкканын уккан.


2Хиския жиберилген элчилерге кубанып, аларга өзүнүн казына үйүн: алтын-күмүштөрүн, жыпар жыттуу заттарын, кымбат баалуу, жыпар жыттуу майларын, курал-жарак сактаган үйүн, кампаларын, аларда эмне болсо, ошонун баарын көрсөттү. Хиския өз үйүндөгү, өз падышачылыгындагы бардык нерсени көрсөттү, аларга көрсөтпөгөн эч нерсеси калган жок[+].


3Ошондо Ышайа пайгамбар Хиския падышага келип: «Бул кишилер эмне дешти, алар сага кайдан келишти?» – деп сурады. Хиския ага: «Алар мага алыс жактан, Бабылдан келишти», – деп жооп берди.


4Ышайа: «Алар сенин үйүңдөн эмнени көрүштү?» – деп сурады. Хиския: «Алар менин үйүмдө эмне болсо, ошонун баарын көрүштү. Менин казыналарымда аларга көрсөтпөгөн эч нерсе калган жок», – деп жооп берди.


5Ошондо Ышайа Хискияга мындай деди: «Себайот Теңирдин сөзүн ук:


6“Сенин үйүңдө эмне болсо, ошонун баарын, ата-бабаларың ушул күнгө чейин эмне жыйнап келишсе, ошонун баарын Бабылга алып кетчү күндөр келет. Эч нерсе калбайт, – дейт Теңир[+].


7Сенин тукумуңдан, сенин уулдарыңдан алып кетишет, алар Бабыл падышасынын падыша сарайында эбнух болушат”»[+].


8

#### 40

1


Үмүт берүүчү сөздөр

«Менин элимди соороткула, соороткула, – дейт силердин Кудайыңар[+].


2Иерусалимдин жүрөгүнө айткыла, ага анын күрөшүү мезгили аяктаганын жарыя кылгыла, анын күнөөсү кечирилгенин кабарлагыла, анткени ал Теңирдин колунан өзүнүн күнөөсү үчүн эки эсе жаза алды»[+].


3Ээн талаада жар салган адамдын үнү: «Теңирге жол даярдагыла, талаага биздин Кудайга түз жол жасагыла[+].


4Ойдуңдун баары толтурулсун, тоолор менен дөңдөрдүн баары текшиленсин, ийри-буйру жерлер түздөлсүн, өңгүл-дөңгүл жолдор тегизделсин.


5Ошондо Теңирдин даңкы келет, ар бир адам Кудайдын куткаруусун көрөт, анткени муну Теңир Өз оозу менен айтты»[+].


6Үн мындай дейт: «Кабарла!» Мен: «Эмнени кабарлайын?» – деп сурадым. Ар бир адам – чөп, анын сулуулугу талаа гүлдөрү сыяктуу.


7Чөп куурайт, гүл соолуйт, Теңирдин деми элди үйлөгөндө, ал да чөпкө окшоп соолуйт.


8Чөп куурайт, гүл соолуйт, ал эми биздин Кудайыбыздын сөзү түбөлүк турат[+].


9Жакшы кабар таратуучу Сион, бийик тоого чык! Жакшы кабар таратуучу Иерусалим, үнүңдү катуу чыгар! Үнүңдү чыгар, коркпо, Жүйүт шаарларына: «Силердин Кудай мына!» – деп айт.


10Мына, Кудай-Теңир күч менен, Анын каруу-булчуңу бийлик менен келе жатат. Мына, Анын белеги Өзү менен, Анын жазасы да Өзүнүн алдында[+].


11Ал Өзүнүн койлорун койчу сыяктуу кайтарат, козуларын колуна алып, бооруна кысып көтөрүп жүрөт, саандарын жетелеп алат[+].

12


Кудайдын улуулугу

Ким сууну кочуштап өлчөдү? Ким асманды кадамдап ченеди? Ким жер топурагын идишке батырды? Ким тоолорду таразага тартты? Ким адырларды чөйчөккө салып, таразага тартты[+]?


13Ким Теңирдин рухун түшүндү? Ким Ага кеңешчи болду? Ким Ага акыл үйрөттү[+]?


14Ал ким менен кеңешет? Аны ким акылга салат? Ким Аны чындыктын жолуна салып, акыл-насаат айтат? Ким Ага билим үйрөтөт? Ким Ага акылмандыктын жолун көрсөтөт[+]?


15Мына, элдер чакадан тамган тамчыдай, алар таразадагы чаңдын бир бүртүгүндөй болуп эсептелишет. Мына, Ал аралдарды топурактын күкүмүндөй сапырып жатат.


16Курмандык чалынуучу жайдын отуна Лебанон да аздык кылат, анын жаныбарлары бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка аздык кылат[+].


17Анын алдында бардык элдер эч нерсе эмес. Алар Ал үчүн санда жоктуктан да, жок нерседен да төмөн болуп эсептелишет[+].


18Ошондуктан силер Теңирди кимге окшоштурасыңар? Аны кайсы бейнеге салыштыра аласыңар[+]?


19Бурканды сүрөтчү куят, зергер аны алтын менен каптайт, күмүш чынжырларды кошо жасайт.


20Ал эми мындай тартууга жарды болгон адам бекем тура турган бурканды жасатыш үчүн, чирибес жыгачты тандап алып, мыкты сүрөтчүнү издейт[+].


21Чын эле, силер билбейсиңерби? Чын эле, силер уккан жок белеңер? Чын эле, силерге башынан айтылган жок беле? Чын эле, силер жердин негиздерин түшүнгөн жок белеңер?


22Ал – жер шарынын үстүндө отурган Теңир, ал эми жердин үстүндө жашагандын бардыгы Анын алдында чегиртке сыяктуу. Ал асманды жука кездемедей жазды, аны турак жай үчүн чатырдай кылып жайды[+].


23Төрөлөрдү жок нерсеге, башкаруучуларды санда жоктукка айландырган – Ал[+].


24Алар жаңы эле тигилип, себилгенде, алардын өзөгү жерге жаңы эле тамыр жайганда, Теңир аларды үйлөп койсо, алар кургап калат, аларды куюн самандай учуруп кетет.


25«Мени кимге окшоштуруп, кимге салыштырып жатасыңар?» – дейт Ыйык.


26Башыңарды көтөрүп, асманды карагыла, аны ким жаратты? Ким Анын кошуундарын эсеби менен чыгарып турат? Ал алардын бардыгын өз аты менен атайт: Анын кудурети күчтүү болгондуктан, күч-кубаты зор болгондуктан, эч нерсе жоголуп кетпейт[+].


27Анан сен кантип: «Менин жолум Теңирден жашыруун, Кудай менин ишимди унутуп койгон», – деп айтып жатасың, Жакып, Ысрайыл, сен ушундай сөздү кантип айтып жатасың[+]?


28Чын эле, сен билбейсиңби? Чын эле, сен бүт жер жүзүн жараткан түбөлүктүү Кудай-Теңир чарчабас жана алсырабас экенин уккан жок белең? Анын акылы изилденгис[+].


29Ал чарчаганга күч берет, алсыраганга кубат берет[+].


30Уландар да чарчашат, алсырашат, жаш адамдар да мүдүрүлүшөт.


31

#### 41

1


Уландысы

«Аралдар, Менин алдымда унчукпай калгыла, элдер кайра күчкө толсун, алар жакын келишип: “Сот алдында бирге турабыз”, – дешсин»[+].


2Чыгыштан адил адамды ким тургузду? Ким аны өзүнүн артынан жүрүүгө чакырды? Ким анын колуна элдерди салып берип, падышаларды багынтты? Ал аларды анын кылычы менен топуракка айландырды, анын жаасы менен шамал учурган саманга айландырды[+].


3Ал аларды кубалап, эч качан буту баспаган жол менен жайбаракат бара жатат.


4Муну ким кылды? Муну ким жүзөгө ашырды? Урууларды байыртадан чакырган ким? «Мен, Теңир, биринчимин, акыркы уруулар учурунда да Мен ошол элемин»[+].


5Аралдар көрүп, үрөйлөрү учту, бүт жер жүзү титиреп кетти. Алар жакындап келип, биригип калышты.


6Ар ким өз жакынына жардамдашып, өз бир тууганына: «Кайраттан», – дейт.


7Темир уста эритүүчүнүн көңүлүн көтөрөт, балка менен темир түздөгөн адам дөшүгө соккон адамга ширетилген жери жөнүндө «жакшы» деп айтып, бекем болуш үчүн мык менен бекитет[+].


8«Сен болсо, Ысрайыл, Өзүм тандап алган кулум Жакып, Менин досум Ыбрайымдын тукуму,[+]


9Мен сени жердин аягынан алгам, жер кыйырынан чакырып алып, сага мындай деп айткам: “Сен Менин кулумсуң, Мен сени тандап алдым, ошондуктан Мен сени четке какпайм”.


10Коркпо, анткени Мен сени мененмин, үрөйүңдү учурба, анткени Мен сенин Кудайыңмын. Мен сени бекемдейм, сага жардам берем. Мен сени Өзүмдүн адилеттигимдин оң колу менен колдойм.


11Мына, сага каардангандардын баары уятка калып, маскара болушат, сени менен тирешкендердин баары эч нерсе болбой калат, жок болот.


12Өзүңө каршы чыккандарды издейсиң, бирок таппайсың. Сени менен каршылашкандар эч нерсе болбой калат.


13Анткени Мен сенин Кудай-Теңириңмин. Сени оң колуңдан кармап, сага мындай дейм: “Коркпогун, Мен сага жардам берип жатам”.


14Коркпогун, курт Жакып, эли аз Ысрайыл, Мен сага жардам берип жатам, – дейт Теңир, сенин Куткаруучуң, Ысрайылдын Ыйыгы[+].


15Мына, Мен сени курч, жаңы, тиштүү моло таш кылдым, сен тоолорду малалап майдалайсың, дөңдөрдү топонго айландырасың.


16Сен аларды сапырасың, аларды шамал айдап, таратып жиберет, куюн учуруп кетет. Сен болсо Теңир тууралуу кубанасың, Ысрайылдын Ыйыгы менен мактанасың.


17Жакырлар менен кедей-кембагалдар суу издеп жүрүшөт, бирок суу жок, алардын тилдери суусагандан кургап жатат; Мен, Теңир, аларды угам, Мен, Ысрайылдын Кудайы, аларды таштабайм.


18Тоолордон дарыя, өрөөндөрдөн булак чыгарам, чөлдү көлгө айландырам, какшыган жерди суу булагына айландырам[+].


19Чөлгө кедр, алтыгана, мирта, зайтун дарактарын отургузам, талаага кипарис, клён, бук дарактарын тигем[+].


20Ошондо алар буларды Теңирдин колу жасаганын, Ысрайылдын Ыйыгы жаратканын көрүшөт, таанып билишет, байкашат, түшүнүшөт».

21


Теңир – чыныгы Кудай

«Ишиңерди көрсөткүлө, – дейт Теңир. Өзүңөрдүн далилиңерди келтиргиле, – дейт Жакыптын Падышасы.


22Алар бизге эмне болорун көрсөтүшсүн жана айтышсын, бир нерсе болордон мурда алдын ала кабарлашсын, ошондо биз акылыбыз менен түшүнүп, анын аягы эмне менен бүткөнүн билебиз, же болбосо бизге келечек жөнүндө алдын ала айтышсын.


23Келечекте эмне болорун айткыла, ошондо биз силердин кудай экениңерди билебиз, же болбосо жакшы же жаман бир нерсе жасагыла, биз таң калып, силер менен бирге көрөлү.


24Бирок силер санда жок нерсесиңер, ишиңер да эч нерсеге жарабайт, силерди тандап алган адам жийиркеничтүү[+].


25Мен аны түндүктөн тургуздум, ал келет. Күн чыгыштан Менин ысымымды чакырат, өкүмдарларды ылайдай тепсейт, карапачы чопо тебелегендей тебелейт[+].


26Биз билишибиз үчүн, бул жөнүндө бизге башынан ким кабарлады эле? Биз “Ушул чынбы?” деп айтыш үчүн, бизге ким алдын ала айтып койду эле? Бирок эч ким айткан жок, эч ким кабарлаган жок, эч ким силердин сөзүңөрдү уккан жок[+].


27Мен Сионго: “Ал мына!” – деп, биринчи айттым, Иерусалимге жакшы кабарчыны бердим[+].


28Ошондуктан Мен карап турдум, бирок эч ким көрүнгөн жок. Мен алардан сураганда, Мага жооп бериш үчүн алардын арасынан кеңешчи табылган жок.


29

#### 42

1


Теңирдин кулу

Мына, Менин Кулум, Мен Аны колунан кармап турам, Ал Менин тандап алганым, Аны Менин жаным жакшы көрөт. Мен Ага Өзүмдүн Рухумду берем, Ал элдерге акыйкаттыкты жар салат[+].


2Ал кыйкырбайт, үнүн көтөрбөйт, Ал Өзүнүн үнүн көчөдө угузбайт.


3Чала сынган камышты сындырып салбайт, түтөп жаткан чырактын билигин өчүрүп салбайт. Сотту чындык боюнча жүргүзөт.


4Жер үстүндө акыйкаттык орнотмоюнча, Ал алсырабайт жана чарчабайт, ошондо Анын мыйзамына аралдар таянышат».


5Асманды жана анын мейкиндигин жараткан, жерди өсүмдүктөрү менен кошо жайган, анын үстүндөгү элдерге өмүр берген, анын үстүндө басып жүргөндөргө рух берген Кудай-Теңир ушундай дейт[+].


6«Мен, Теңир, Сени акыйкаттыкка чакырдым. Сени колуңдан кармап жүрөм, Сени сактап жүрөм, Сени эл үчүн келишим кылып коём, бутпарастар үчүн жарык кылып коём[+].


7Сокурлардын көзүн ачыш үчүн, туткундарды камактан чыгарыш үчүн, караңгыда отургандарды зындандан чыгарыш үчүн ошентем[+].


8Мен Теңирмин, бул Менин ысымым, Мен Өз даңкымды башка бирөөгө бербейм, Өз даңкымды буркандарга бербейм[+].


9Мына, алдын ала айтылгандар аткарылды, эми Мен жаңысын алдын ала айтам, ал аткарыла электе эле, Мен силерге алдын ала айтам».

10


Мактоо ыры

Теңирге жаңы ыр ырдагыла! Бүт жер жүзү, силер, деңизде сүзүп жүргөндөр, аны толтурган баарыңар, аралдар жана анда жашагандар, Теңирди даңктагыла![+]


11Чөл жана анын шаарлары, Кейдар жашаган айыл-кыштактар үнүн бийик чыгарышсын. Аска-зоолордо жашагандар кубанышсын, тоонун чокуларынан кыйкырышсын![+]


12Теңирди даңкташсын, Анын даңкын аралдарда жар салышсын!


13Теңир алп сыяктуу чыгат, согуштун баатыры сыяктуу кызганычты козгойт, Өзүнүн душмандарын жеңип, кубаныч менен ураан чакырат[+].

14


Кудайдын убадасы

«Мен көпкө чейин унчуккан жокмун, чыдадым, Өзүмдү кармадым. Эми төрөп жаткан аялдай кыйкырам, бардыгын кыйратып, жутуп жиберем[+].


15Тоолорду, адырларды кыйратам, алардын бүт чөбүн кууратам, дарыяларды аралга айландырам, көлдөрдү какшытам,[+]


16сокурларды өздөрү билбеген жолдор менен жетелейм, аларды белгисиз жолдор менен алып жүрөм, алардын алдында караңгылыкты жарыкка айландырам, кыйшык жолдорду түз кылам: Мен алар үчүн мына ушундай кылам, аларды таштабайм[+].


17Ошондо буркандардан үмүттөнгөндөр, жасалма кудайга: “Силер биздин кудайыбызсыңар”, – дегендер артка качып, катуу уят болушат[+].

18


Ысрайылдын жазаланары жөнүндө

Дүлөйлөр, уккула, сокурлар, көрүш үчүн карагыла![+]


19Менин кулумдай сокур кул барбы? Мен жиберген кабарчыдай дүлөй кабарчы барбы? Менин сүйүктүүмдөй сокур барбы? Теңирдин кулундай сокур барбы[+]?


20Сен көптү көрдүң, бирок байкаган жоксуң, кулагың ачык болду, бирок эч нерсе уккан жоксуң»[+].


21Теңир Өзүнүн чындыгы үчүн мыйзамды даңазалоону, даңктоону каалады.


22Бирок бул эл талкаланып, таланып-тонолду. Алардын бардыгы үңкүрлөрдө байлануу, зындандарда катылуу. Алар олжо болушту, куткарар эч ким жок, бардыгы тонолушту, бирок «Кайра бер», – деп, эч ким айта албайт[+].


23Буга силердин араңардан ким кулак төшөдү? Келечек үчүн буга ким назар салды, муну ким укту?


24Жакыпты кыйратуучуларга, Ысрайылды талоончуларга ким салып берди? Теңир эмеспи? Биз Ага каршы күнөө кылдык. Алар Теңирдин жолу менен жүргүсү келген жок, алар Анын мыйзамын угушкан жок.


25

#### 43

1


Ысрайылдын калыбына келтирилиши

Жакып, сени жараткан, Ысрайыл, сени жасаган Теңир азыр мындай дейт: «Коркпогун, анткени Мен сени куткарып алдым, Мен сени өз атыңдан чакырдым, сен Меникисиң[+].


2Сен суулардан өтүп бара жатканда, Мен сени мененмин, сен дарыялардан өтүп бара жатканда, алар сени чөктүрбөйт. Оттон өтүп бара жатканда, күйбөйсүң, жалын да сени куйкалабайт[+].


3Анткени Мен Теңирмин, сенин Кудайыңмын, Ысрайылдын Ыйыгымын, сенин Куткаруучуңмун, сенин кунуңа Мисирди, Эфиопияны бердим, Шебаны да сен үчүн бердим[+].


4Сен Менин көз алдымда кымбат, баа жеткис болгондуктан, Мен сени сүйгөндүктөн, сен үчүн адамдарды бердим, сенин жаның үчүн элдерди берем.


5Коркпо, анткени Мен сени мененмин, сенин тукумуңду чыгыштан алып келем, сени батыштан чогултам[+].


6Түндүккө: “Бергин”, – деп айтам, түштүккө: “Кармаба”, – деп айтам. “Алыстан Менин уулдарымды, жер кыйырынан Менин кыздарымды алып кел.


7Менин ысымым менен аталган, Өзүмдүн даңкым үчүн жараткан, түзгөн жана орноткон ар бир адамды алып кел”, – деп айтам.

8


Ысрайыл – Теңирдин күбөсү

Көзү бар болсо да сокур элди, кулагы бар болсо да дүлөй элди алып чык»[+].


9Бардык элдер чогулушсун, бардык уруулар биригишсин. Алардын арасынан ким муну алдын ала айтты? Башында эмне болгонун алдын ала айтып көрүшсүн, өздөрүнүн күбөлөрүн көрсөтүп, актанып көрүшсүн. Аларды уккандар: «Туура!» – деп айткыдай болушсун[+].


10«Менин күбөлөрүм болсо – силер жана Өзүм тандап алган кулум, – дейт Теңир. Мен аны бул Мен экенимди билишиңер үчүн, Мага ишенишиңер үчүн, түшүнүшүңөр үчүн тандап алгам. Менден мурун Кудай болгон эмес, Менден кийин да болбойт[+].


11Мен, Мен Теңирмин, Менден башка Куткаруучу жок[+].


12Мен алдын ала айттым, куткардым жана кабарладым. Силердин Менден башка кудайыңар жок. Менин Кудай экениме силер күбөсүңөр, – дейт Теңир.


13Башынан бери эле Мен Ошолмун. Менин колумдан эч ким куткарып ала албайт. Мен кылам, аны ким өзгөртө алат[+]?


14Теңир, Кун Төлөгөн Куткаруучуңар, Ысрайылдын Ыйыгы мындай дейт: Силер үчүн Мен Бабылга аскерлерди жибердим, бардык кулпуларды жана кемелери менен мактанган каздимдерди талкаладым.


15Мен Теңирмин, силердин Ыйыгыңармын, Ысрайылдын Жаратуучусумун, силердин Падышаңармын».


16Деңиздин ортосунан жол ачкан, чоң сууларга жол салган,[+]


17майдан арабаларды жана аттарды, аскерлерди жана күчтү алып чыккан Теңир ушундай дейт. Алар көз ачып жумганча жыгылышты, турушкан жок, өчүштү, билик сыяктуу өчүп калышты.


18Бирок силер мурункуну эстебей жатасыңар, байыркылар жөнүндө ойлобой жатасыңар.


19«Мына, Мен жаңы нерсе жасап жатам. Ал азыр болот, чын эле, силер ушуну да билгиңер келбейби? Мен ээн талаага жол салам, чөлгө дарыя өткөрөм[+].


20Талаа жырткычтары Мени даңкташат, чөөлөр менен төө куштар Мени даңкташат, анткени Өзүм тандап алган элимди сугарыш үчүн, Мен чөлдөрдө суу берем, какшыган талааларда дарыя берем[+].


21Бул элди Мен Өзүм үчүн түздүм. Ал Менин даңкымды жарыя кылат.

22


Ысрайылдын күнөөсү

Сен болсо, Жакып, Мени чакырган жоксуң, сен Ысрайыл, Мен үчүн кызмат кылган жоксуң[+].


23Сен Мага арнап, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка козуларды чалган жоксуң, курмандыктарың менен Мени урматтаган жоксуң. Мен сени Мага нан тартуулап кызмат кыл деп мажбурлаган жокмун, жыпар жыттуу зат түтөтүп тур деп кыйнаган жокмун.


24Сен күмүш төлөп, Мага жыпар жыттуу камыш сатып берген жоксуң, курмандыктардын майы менен Мени тойгузган жоксуң. Бирок сен Мени өзүңдүн күнөөлөрүң менен кыйнадың, өзүңдүн мыйзамсыз иштериң менен Мага оор жүк болдуң[+].


25Мен, Мен Өзүм сенин кылмыштарыңды Өзүм үчүн өчүрөм, сенин күнөөлөрүңдү эстебейм[+].


26Менин эсиме сал, соттошобуз, актаныш үчүн сен сүйлө[+].


27Сенин ата-бабаң күнөөгө баткан, сенин арачыларың да Менден четтеп кетишкен[+].


28

#### 44

1


Кудайдын убадалары

Азыр болсо, Жакып, Менин кулум, Мен тандап алган Ысрайыл, ук[+].


2Сени жараткан, сени жасаган, сага энеңдин курсагында жаткандан бери жардам берип келе жаткан Теңир мындай дейт: Коркпо, Менин кулум Жакып, Мен тандап алган Сүйүктүүм.


3Анткени Мен суусаган жерге суу, какшыган жерге агын сууларды төгөм. Сенин тукумуңа рухумду төгөм, сенин укум-тукумуңа батамды берем[+].


4Ошондо алар чөптөрдүн арасында, суулардын жээгинде өскөн талдарга окшоп өсүшөт.


5Бири: “Мен Теңирдикимин”, – дейт, экинчиси Жакыптын аты менен аталат, дагы бирөө өз колу менен: “Мен Теңирдикимин”, – деп жазат, Ысрайылдын аты менен аталат».


6Теңир, Ысрайылдын Падышасы, анын Кун Төлөп Куткаруучусу, Себайот Теңир мындай дейт: «Биринчи да Менмин, акыркы да Менмин, Менден башка Кудай жок[+].


7Анткени Мендей ким бар? Ал Мага Мен байыркы элди жараткандан бери эмне болсо, ошонун бардыгын ирети менен көрсөтүп, айтып берсин, кабар кылсын, же болбосо боло турганды жана келечекти алдын ала жарыя кылсын.


8Коркпогула, үрөйүңөрдү учурбагыла. Мен сага мурун эле кабарлап, мурун эле алдын ала айткан жок белем? Силер Менин күбөлөрүмсүңөр. Менден башка Кудай барбы? Башка аска жок, башка эч бир аска жок»[+].

9


Бутка табынуучулардын маскара болору жөнүндө

Буркан жасагандардын баары – болбогон нерсе, алардын суктанарлык буркандары эч кандай пайда алып келбейт, ошондой экенине өздөрүнө өздөрү күбө. Алар эч нерсени көрүшпөйт, эч нерсени түшүнүшпөйт, ошондуктан маскара болушат[+].


10Эч кандай пайда алып келбеген кудайды ким жасады, бурканды ким куйду[+]?


11Буга катышкандардын бардыгы уятка калышат. Анткени сүрөтчүлөрдүн өздөрү деле адамдар. Алардын баары чогулуп келип, турушсун, алардын үрөйү учат, баары уят болушат[+].


12Темир уста темирден балта жасап алып, отто иштейт, аны барскан менен иштеп чыгат. Анын үстүндө күчтүү колдору менен иштейт, ачка болуп, күчү кеткенче иштейт. Суу ичпейт, алсырайт.


13Жыгач уста жыгач тандап алып, ага жип тартып өлчөп, учтуу курал менен сүрөтүн түшүрүп, анан аны кескич менен жонуп, жумуру кылат, үйгө коюш үчүн, андан көрүнүшү сулуу адам бейнесин жасайт.


14Ал өзүнө кедрлерди кыйып алат, карагай жана эмен жыгачын алат, аларды токойдогу дарактардын арасынан тандап алат, ясень дарагын тигет, ал эми жамгыр аны өстүрөт.


15Анан ал адамга отун болот, ал анын бир бөлүгүн алып жылынат, от жагат, нан бышырат. Анан ошол эле жыгачтан кудай жасап, ага табынат, буркан жасап, ага таазим кылат.


16Жыгачтын бир бөлүгүн отко жагат, экинчи бөлүгү менен эт бышырат, куурдак кууруп, тойгончо жейт. Ошондой эле жылынып: «Кандай жакшы, мен жылыдым, оттун табын сездим», – дейт.


17Ал эми ошол эле жыгачтын калган бөлүгүнөн өзүнө кудай кылып буркан жасап, ага табынып, анын алдына жыгылып, ага: «Мени куткар, анткени сен менин кудайымсың», – деп сыйынат.


18Алар билишпейт, түшүнүшпөйт, анткени алардын көзү көрбөш үчүн, жүрөгү түшүнбөш үчүн жабылып калган[+].


19Ал өз жүрөгүндө ойлонбойт, «Мен жыгачтын жарымын отко жактым, чогуна нан бышырдым, эт кууруп жедим. Ал эми калганынан жийиркеничтүү нерсе жасамак белем? Бир кертим жыгачка табынмак белем?» деп айтканга анын түшүнүгү да, акылы да жок.


20Ал чаңды кубалап жүрөт, алданган жүрөгү аны адаштырды, ошондуктан ал өз жанын куткара албайт. «Оң колумдагы жалган эмеспи?» деп айта албайт[+].

21


Теңир – Жаратуучу жана Куткаруучу

«Муну эсиңден чыгарба, Жакып, Ысрайыл, анткени сен Менин кулумсуң, сени Мен жараттым. Сен Менин кулумсуң, Ысрайыл, Мени унутпа[+].


22Сенин мыйзамсыздыктарыңды тумандай, күнөөлөрүңдү булуттай таратам. Мага кайрыл, анткени Мен сени кун төлөп куткарып алдым»[+].


23Шаңдан, асман! Анткени муну Теңир кылды. Кыйкыргыла, жер тереңдиктери! Тоолор, токойлор жана анын ичиндеги бак-дарактардын баары, кубанычтан шуулдагыла, анткени Теңир Жакыпты кун төлөп куткарып алды, Теңир Ысрайыл аркылуу даңкталат[+].


24Сени кун төлөп куткарып алган, сени энеңдин курсагында жараткан Теңир мындай дейт: «Мен бардыгын жараткан Теңирмин, асманды бир Өзүм жайдым, Өз күчүм менен жерди төшөдүм[+].


25Жалган пайгамбарлардын жышаандарын жаратпай, сыйкырчылардын акылсыздыгын ашкере кылган, акылмандарды артка кубалаган, алардын билимин акылсыздыкка айландырган,[+]


26Өз кулунун сөзүн ишке ашырган, Өзүнүн элчилеринин сөздөрүн аткарган, Иерусалимге: “Сага кайра көчүп келишет”, – деген, Жүйүттүн шаарларына: “Сен кайра куруласың, сенин урандыларыңды Мен калыбына келтирем”, – деген,[+]


27туңгуюкка: “Соолу! Мен сенин дарыяларыңды соолутам”, – деген,[+]


28

#### 45

1


Кир жөнүндөгү пайгамбарчылык

Теңир Өзүнүн майланган Корешине мындай дейт: «Элдерди сага багынтып бериш үчүн, Мен сени оң колуңдан кармап турам, сен үчүн эшиктер ачылып, дарбазалар жабылбаш үчүн, падышалардын белинен курларын чечип алам[+].


2Мен сенин алдыңда барам, тоолорду тегиздейм, жез эшиктерди кыйратам, темир кулпуларды талкалайм[+].


3Сен Менин Теңир экенимди, сени атыңдан чакырган Ысрайылдын Кудайы экенимди билишиң үчүн, Мен сага караңгы жерге сакталган казыналарды жана катылган байлыктарды берем[+].


4Сен Мени билбесең да, Өзүмдүн кулум Жакып үчүн, Өзүм тандап алган Ысрайылым үчүн, сени атыңдан чакырдым, сага ысым бердим[+].


5Мен Теңирмин, Менден башка Теңир жок, Менден башка Кудай жок. Сен Мени билбесең да, Мен сенин белиңди курчадым[+].


6Анткени күн чыгыштан батышка чейинки элдер Менден башка Кудай жок экенин билишсин. Мен Теңирмин, Менден башка Теңир жок[+].


7Мен жарыкты жасайм, караңгыны жаратам, тынчтык берем, мүшкүл түшүрөм. Мен, Теңир, ушунун баарын жасап жатам[+].


8Асман, жогорудан себеле, булуттар акыйкаттык төксүн. Жер ачылып, куткаруу алып келсин, аны менен бирге акыйкат өнүп чыксын. Муну Мен, Теңир, жаратып жатам».


9Оо, Өзүнүн Жаратуучусу менен тирешкен сыныктын сыныгы! Карапачыга чопо: «Сен эмне кылып жатасың?» – деп айтмак беле? Сенин колуңдан чыккан иш сен жөнүндө: «Анын колу жок», – деп айтмак беле[+]?


10Атасына: «Сен мени эмне үчүн жарыкка чыгардың?» – деп айткан адамга, ал эми энесине: «Сен мени эмне үчүн төрөдүң?» – деп айткан адамга кайгы!


11Ысрайылдын Ыйыгы жана анын Жаратуучусу, Теңир мындай дейт: «Силер Менин уулдарымдын келечеги жөнүндө сурап жатасыңар. Мага Өзүмдүн колдорум жараткан иштерди үйрөткүңөр барбы?


12Мен жерди жараттым жана анын үстүнө адамды жараттым. Мен, Менин колдорум асманды жайды, анын бүт кошуундарына мыйзам берген Менмин[+].


13Мен аны чындык менен тургуздум, анын бардык жолдорун тегиздейм. Ал Менин шаарымды курат, Менин туткундарымды бошотот, алар үчүн кун да, белек да албайт», – дейт Себайот Теңир[+].


14Теңир мындай дейт: «Мисирликтердин эмгектери, эфиопиялыктардын соодасы жана бойлуу шебалыктар сен тарапка өтөт, алар сеники болот. Алар сенин артыңдан ээрчишет, кишендери менен келип, сенин алдыңа жыгылышат. Сага: “Сенин гана Кудайың бар, андан башка Кудай жок”, – деп жалынышат»[+].


15Чындыгында эле, Сен Өзүн жашырган Кудайсың, Ысрайылдын Кудайысың, Куткаруучусусуң!


16Алардын баары уятка калып, маскара болушат, алар менен бирге буркан жасагандардын баары уят болушат[+].


17Ысрайыл болсо Теңир аркылуу түбөлүк куткарылуу менен куткарылат. Силер кылымдан кылымга уятка калбайсыңар, маскара болбойсуңар[+].


18Анткени асманды жараткан, жерди жараткан, аны жасаган, аны орноткон, аны бекер эмес, жашоо үчүн жараткан Кудай-Теңир мындай дейт: «Мен Теңирмин, Менден башка Теңир жок.


19Мен жашыруун айткан жокмун, Мен жердин караңгы жеринде сүйлөгөн жокмун. “Мени бекер эле издеп жүрөсүңөр”, – деп, Жакыптын тукумуна айткан эмесмин. Мен чындыкты айткан, акыйкаттыкты ачкан Теңирмин[+].

20


Акыйкаттык, күч, куткарылуу Кудайда

Элдердин ичинен аман калгандардын баары, чогулуп келгиле, жакын келгиле. Өзүнүн жыгач бурканын көтөрүп алып, куткарбай турган кудайына сыйынып жүргөндөр – акылсыздар[+].


21Өз ара кеңешип жарыя кылгыла, айткыла. Муну байыркы замандан бери ким кабарлады? Муну ким алдын ала айтты? Теңириңер, Мен, айткан жок белем? Менден башка Кудай жок. Менден башка адилеттүү, куткара турган Кудай жок[+].


22Бүт жер жүзү, Мага кайрылгыла, ошондо куткарыласыңар, анткени Мен Кудаймын, Менден башка Кудай жок!


23Өзүм менен ант берем: Менин оозумдан чындык чыгат, Менин алдымда ар бир уруу баш иет, ар бир тил Мени менен ант берет деген өзгөрүлбөс сөз чыгат[+].


24Мен тууралуу: “Чындык менен күч бир гана Теңирде”, – деп айтышат». Теңирге каршы чыккандардын бардыгы Анын алдына келип уят болушат.


25

#### 46

1Бел кулады, Небо төмөндөн ылдый кулады, алардын жасалма кудайлары малдын үстүндө жана жүк жүктөлүүчү малдын үстүндө. Силердин жүгүңөр чарчаган мал үчүн оордук болду[+].


2Алар кулашты, бирге жыгылышты. Алар көтөрүп жүргөндөрдү коргоп кала алышпады, өздөрү да туткундалып кетишти[+].


3«Эненин курсагында жатканда эле Өзүм кабыл алган, эненин курсагында жатканда эле Өзүм көтөрүп жүргөн Жакып тукуму жана Ысрайыл тукумунун бүт калдыгы, Мага кулак салгыла:[+]


4Силер карыганга чейин, Мен ошол эле Теңирмин, чачыңар агарганга чейин силерди Мен көтөрүп жүрөм. Мен жараттым, ошондуктан силерди көтөрүп, колдоп, сактап жүрөм[+].


5Мени кимге теңеп жатасыңар? Мени кимге салыштырып жатасыңар? Мени кимге окшоштуруп жатасыңар[+]?


6Намыяндан алтындарды төгүп жатышат, таразага күмүштөрдү тартып жатышат, зергер жалдап жатышат, ал андан кудай жасап жатат. Ага табынып, анын алдына жыгылып жатышат[+].


7Аны ийинге салышат, аны көтөрүшөт, аны өз ордуна коюшат, ал турат, ал өз ордунан жылбайт. Ага кыйкырышат, бирок ал жооп бербейт, кыйынчылыктан куткарбайт[+].


8Ушуну эстегиле, өзүңөрдү эр жүрөк кылып көрсөткүлө. Кудайдан баш тарткандар, муну жүрөгүңөргө кабыл алгыла.


9Мурун болуп өткөндөрдү, атам замандан бери болгондорду эстегиле, анткени Мен Кудаймын, Менден башка Кудай жок, Мага окшош эч ким жок.


10Аягында эмне болорун Мен башынан алдын ала кабарлап келе жатам, али боло элек нерселерди Мен байыркы замандан бери айтып келе жатам: “Менин максатым ишке ашат, Мен эмнени кааласам, ошону жасайм”[+].


11Мен чыгыштан бүркүттү, алыскы өлкөдөн Менин чечимдеримди аткара турганды чакырдым. Мен эмнени айтсам, ошону орундатам. Эмнени алдын ала белгилесем, ошону жасайм[+].


12Жүрөгү катаалдар, акыйкаттан алыс жүргөндөр, Мени уккула!


13

#### 47

1


Бабылдын жазаланары жөнүндө

«Бабылдын кызы, эркек көрө элек кыз, жерге түш, топуракка отур, жерде отур. Каздимдердин кызы, падыша тагы жок, мындан ары сени назик жана бай деп аташпайт[+].


2Жаргылчакты алып, ун тарт. Жабууңду алып таштап, этегиңди көтөр, тизеңди ач, дарыядан кечип өт[+].


3Сенин этиң ачылат, атүгүл, абийириң да көрүнүп калат. Өч алам, эч кимди аябайм»[+].


4Биздин Куткаруучубуз – Теңир, Анын ысымы – Себайот, Ысрайылдын Ыйыгы.


5«Каздимдердин кызы, унчукпай отур, караңгыга кет, анткени мындан ары сени падышачылыктардын ханышасы деп аташпайт.


6Мен Өз элиме каардандым, Өз мурасымды кордоттум, аларды сенин колуңа салып бердим, бирок сен аларга ырайым кылган жоксуң, карыларга өзүңдүн эң оор моюнтуругуңду салдың[+].


7Сен: “Түбөлүккө ханыша болом”, – дегенсиң, бирок аны оюңда элестеткен жоксуң, андан кийин эмне болорун ойлогон жоксуң[+].


8Бирок азыр муну ук, эрке, камырабай жашаган, өз жүрөгүндө: “Мен элемин, мага тең келген эч ким жок, мен жесир болуп отурбайм, балдарым өлбөйт”, – деген кыз[+].


9Бирок күтүлбөгөн жерден, бир күндүн ичинде сага экөө тең келет: балдарыңдан ажырайсың, жесирлик башыңа түшөт. Сыйкырчылыкты көп кылганыңа карабастан, сыйкырчылыгыңдын чоң күчүнө карабастан, алар сенин башыңа жетишерлик түшөт.


10Анткени сен өзүңдүн кыянатчылыгыңа таяндың: “Мени эч ким көрбөйт”, – дедиң. Акылмандыгың менен билимиң сени жолдон чыгарды, жүрөгүңдө: “Мен элемин, менден бөлөк эч ким жок”, – дедиң.


11Ошондуктан башыңа алаамат түшөт, анын кайдан келерин билбейсиң, башыңа мүшкүл түшөт, сен аны болтурбай коё албайсың, сенин башыңа күтүлбөгөн жерден бүлгүн түшөт, сен ал жөнүндө ойлогон да эмессиң[+].


12Эми сен жаш чагыңдан бери кылып келе жаткан сыйкырчылыктарың менен, көп сандаган көз байлоочулуктарың менен кала бер. Балким, ошолордон пайда табарсың, балким, туруштук бере аларсың.


13Сен өзүңдүн кеңешиңдин көптүгүнөн чарчадың: асманды байкоочулар, жылдыз саноочулар, жаңырган ай боюнча алдын ала айтуучулар келип, сени башыңа түшө турган нерседен куткарышсын.


14Мына, алар самандай. Аларды от күйгүзүп кетти. Алар өздөрүнүн жандарын жалындан куткара алышкан жок, жылынууга чок да калган жок, кактанып отурууга от да калган жок[+].


15

#### 48

1


Убадаларды эске салуу

Жакыптын тукуму, Ысрайылдын ысымы менен аталгандар жана Жүйүт булагынан чыккандар, Теңирдин аты менен ант бергендер, чындык менен болбосо да, акыйкат менен болбосо да, Ысрайылдын Кудайын Кудай деп тааныгандар, муну уккула![+]


2Анткени алар өздөрүн ыйык шаардан чыккан адамдарбыз деп аташат, Ысрайылдын Кудайына таянышат. Анын аты – Себайот Теңир.


3«Мурункуну Мен көп убакыт мурун кабарлап турчумун. Алар Менин оозумдан чыкчу. Мен аны жарыя кылчумун, аны күтүлбөгөн жерден ишке ашырчумун, бардыгы ордунан чыкчу[+].


4Мен сенин өжөр экениңди, мойнуңдагы тарамыштарың темир экенин, чекең жез экенин билчүмүн[+].


5Ошондуктан көп убакыт мурун, бул иш жүзүнө ашканга чейин Мен сага кабарлагам, “Муну менин жасалма кудайым кылды, муну менин бурканым менен куюлган кудайым буйруду” деп айтпашың үчүн, Мен сага алдын ала эле кабарлагам[+].


6Сен уктуң, ушунун баарын карап чык. Чын эле, силер муну мойнуңарга албайсыңарбы? Азыр болсо Мен сага жаңы жана жашыруун нерсени кабарлап жатам, сен муну билчү эмессиң[+].


7Бул көп убакыт мурун эмес, бир күн мурун эмес, азыр болду. “Мына! Мен муну билгем!” деп айтпашың үчүн, сен бул жөнүндө уккан эмессиң.


8Сен бул тууралуу уккан да эмессиң, билген да эмессиң, кулагың мурун ачык эмес болчу, анткени Мен сенин жүзү каралык кыларыңды билгем. Сен энеңдин курсагында жатканда эле Кудайдан баш тарткан адам деп аталгансың.


9Өзүмдүн ысымым үчүн Мен каарымды кийинкиге калтыргам, Өзүмдүн даңкым үчүн Өзүмдү Өзүм токтотуп, сени кырып салган жокмун.


10Мына, Мен сени эриттим, бирок күмүштү эриткендей эмес, сени кыйынчылыктардын отуна салып сынадым[+].


11Мен муну Өзүм үчүн, Өзүм үчүн кылып жатам, анткени Менин ысымым кантип булгансын? Мен Өз даңкымды башкага бербейм[+].

12


Кир – тандалган жол башчы

Жакып, Мен чакырып алган Ысрайыл, Мага кулак сал: Мен ошол эле Теңирмин, биринчи да Менмин, акыркы да Менмин[+].


13Жерди Менин колум негиздеген, асманды Менин оң колум жайган. Аларды чакырсам, бардыгы биригип, Менин алдыма келишет»[+].


14Баарыңар чогулуп, уккула: алардын арасынан ким муну алдын ала айтты? Теңир аны жакшы көрөт, ошондуктан ал Теңирдин эркин Бабылда аткарат, Анын каруу-булчуңун каздимдерге көрсөтөт[+].


15«Мен, Мен айттым, аны чакырдым. Аны Мен алып келдим, ошондуктан анын жолу ийгиликтүү болот[+].


16Мага келгиле да, муну уккула! Мен башынан эле жашыруун сүйлөчү эмесмин, бул болуп жаткан мезгилден бери эле Мен ошол жерде болчумун». Азыр да Мени Кудай-Теңир жана Анын Руху жиберди[+].

17


“О, сен Менин осуяттарымды уксаң кана!”

Теңир, сенин Куткаруучуң, Ысрайылдын Ыйыгы мындай дейт: «Сени пайдалуу нерсеге үйрөткөн, сени жүрүшүң керек болгон жол менен алып жүргөн Кудай-Теңириң Менмин.


18О, сен Менин осуяттарымды уксаң кана! Анда сенин тынчтыгың дарыядай болмок, сенин чындыгың деңиз толкунундай болмок![+]


19Сенин тукумуң кумдай болмок, сенден чыккандар кум бүртүктөрүндөй болмок. Менин алдымда анын аты өчмөк эмес, жок болмок эмес»[+].


20Бабылдан чыккыла, каздимдерден качкыла. Муну кубанычтуу үн менен кабарлагыла, жарыялагыла, бул кабарды жердин кыйырына чейин тараткыла: «Теңир Өз кулу Жакыпты куткарып алды!» – деп айткыла[+].


21Теңир аларды чөл аркылуу алып бара жатканда, алар суусашпайт. Теңир аларга таштан суу чыгарып берет, асканы жарат, ошондо суулар төгүлөт[+].


22

#### 49

1


Ысрайылдын Куткаруучусу

Мага кулак салгыла, аралдар, Мени уккула, алыскы элдер! Теңир Мени энемдин курсагында жатканда эле чакырып алды, энемдин курсагында жатканда, Ал Мени атымдан чакырды[+].


2Менин оозумду курч кылыч кылды, Мени Өз колунун көлөкөсү менен калкалады, Мени курчутулган жебе кылды, Мени Өзүнүн саадагында сактап жүрдү[+].


3Мага: «Сен Менин кулумсуң, Ысрайыл, Мен сен аркылуу даңкталам», – деди[+].


4Мен болсо: «Мен курулай эмгектендим, күчүмдү бекер, курулай кетирдим. Бирок Менин укугум Теңиримде, Менин сыйлыгым Кудайымда», – деп айттым.


5Жакыпты Өзүнө буруш үчүн, Ысрайылды Өзүнө чогултуш үчүн, Мени энемдин курсагында жатканда эле Өзүнө кул кылып жараткан Теңир азыр мындай дейт: Теңир Мени даңктады, Менин күчүм – Кудайым.


6Ошондо Ал: «Жакыптын урууларын калыбына келтириш үчүн, Ысрайылдын калдыктарын кайрып келиш үчүн, сенин Мага кул болгонуң аздык кылат. Менин куткаруум жер кыйырына жетиш үчүн, Мен сени элдер үчүн жарык кылам», – деп айтты[+].


7Теңир, Ысрайылдын Куткаруучусу, Анын Ыйыгы бардыгы жек көргөн, элдер акарат айткан өкүмдарлардын кулуна мындай дейт: «Падышалар көрүп, орундарынан турушат, төрөлөр ишенимдүү Теңир үчүн, Сени тандап алган Ысрайылдын Ыйыгы үчүн табынышат»[+].

8


Ысрайылдын калыбына келиши

Теңир мындай дейт: «Жакшы убакта Мен Сени уктум, куткаруу күнү Сага жардам бердим. Жерди калыбына келтириш үчүн, кыйраган мурасты мураскерлерине кайрып бериш үчүн,[+]


9туткундарга: “Чыккыла”, – деп, караңгыда жаткандарга: “Көрүнгүлө”, – деп айтыш үчүн, Мен Сени сактайм, Мен Сени элдин келишими кылам. Алар жолдордун боюна мал жайышат, бардык дөңдөрдө алардын жайыттары болот[+].


10Алар ачка болушпайт, суусашпайт, аларга аптап да, күн да зыян келтирбейт, анткени аларды Ырайым Кылуучу алып жүрөт, аларды суу башаттарына алып келет[+].


11Өзүмдүн бардык тоолорумду жол кылам, Менин жолдорумдун баары көтөрүлөт.


12Бири алыстан, бири түндүктөн, деңиз тараптан келет, ал эми башкалары Синим жеринен келишет»[+].


13Асман, кубан, жер, шаттан, тоолор, кубанычтан кыйкыргыла, анткени Теңир Өз элин сооротту, Өзүнүн кыйналгандарына ырайым кылды![+]


14Сион болсо: «Теңир мени таштап койду, Кудайым мени унутту!» – деп айткан эле[+].


15«Аял эмчектеги баласын унутмак беле? Өзүнүн курсагынан чыккан уулун аябай коймок беле? Эгерде ал унутса да, Мен сени унутпайм[+].


16Анткени Мен сени Өзүмдүн алакандарыма жазып койдум. Сенин дубалдарың дайыма Менин көз алдымда.


17Уулдарың сага шашып келишет, ал эми чапкынчылар менен талоончулар сенден кетишет.


18Башыңды көтөрүп, тегерегиңди кара: бардыгы чогулуп, сага келе жатышат. Мен тирүүмүн! – дейт Теңир. – Сен аларды жасалга катарында киесиң, алар менен колуктудай жасанасың[+].


19Анткени сенин урандыларың да, чөлдөрүң да, бүлүнгөн жериң да тургундар үчүн өтө тардык кылат, сени жуткандар сенден кетишет[+].


20Мурунку жоготкон балдарыңдан кийинки балдарың сенин кулагыңа угуза: “Бул жер мага тар болуп жатат, мага жашаганга жер бер”, – дешет[+].


21Ошондо сен жүрөгүңдө: “Буларды мага ким төрөп берди? Мен баласыз жана тукумсуз эмес белем? Туткунга түшүп, алыска кетпедим беле? Буларды ким чоңойтту? Мен жалгыз калбадым беле. Ошондо булар кайда эле?” – дейсиң».

22


Ысрайылды кысымга алгандардын жазаланары жөнүндө

Кудай-Теңир мындай дейт: «Мен колумду элдерге көтөрөм, туумду уруулардын алдында көтөрөм. Сенин уулдарыңды колдоруна салып, кыздарыңды ийиндерине салып көтөрүп келишет[+].


23Падышалар сени багышат, ханышалар эмчек энелериң болот. Сага жерге жете таазим кылышат, бутуңдагы чаңды жалашат, сен ошондо Менин Теңир экенимди, Менден үмүттөнгөндөр эч качан уятка калбасын билесиң»[+].


24Күчтүүнүн олжосун тартып алуу мүмкүнбү, жеңүүчүнүн туткундап алгандарын тартып алуу мүмкүнбү[+]?


25«Ооба! – дейт Теңир. – Күчтүүлөрдүн туткундап алгандары тартылып алынат, эзүүчүнүн олжосу куткарылат, анткени сенин душмандарың менен Мен кармашам, сенин уулдарыңды Мен куткарам[+].


26

#### 50

1Теңир мындай дейт: «Силердин энеңерди кетиргенде, анын колуна берген талак кат кайда? Же силерди Мен Өзүмдүн карыз берүүчүлөрүмдүн кимисине сатып жибердим? Силер өзүңөрдүн күнөөңөр үчүн сатылгансыңар, силердин кылмышыңар үчүн энеңер коё берилген[+].


2Эмне үчүн Мен келгенде эч ким жок эле? Эмне үчүн Мен чакырганда эч ким жооп берген жок? Чын эле, куткарып калуу үчүн Менин колум кыскарып калдыбы? Же сактап калуу үчүн Менин күчүм жокпу? Мен Өзүмдүн каарым менен деңизди какшытып жатам, дарыяларды чөлгө айландырып жатам. Алардын ичиндеги балыктар суу жетпегендиктен чиришет, суусап өлүшөт[+].


3Мен асманга караңгылык кийгизип жатам, ага зумбалды жабуу кылып жатам»[+].

4


Кудайдын кулунун тил алчаактыгы

«Чарчаганга сөз менен кубат берип турушум үчүн, Кудай-Теңир мага акылмандардын тилин берди. Ал ар күнү эртең менен ойготот, Мен шакиртке окшоп угушум үчүн, кулагымды ойготот[+].


5Кудай-Теңир менин кулагымды ачты, Мен каршылык кылган жокмун, артка кетенчиктеген жокмун.


6Мени уруп жаткандарга Мен кыр аркамды тосуп бердим, уруп жаткандарга бетимди тосуп бердим. Маскаралап, жаба түкүрүшкөндө, жүзүмдү жапкан жокмун[+].


7Кудай-Теңир Мага жардам берип жатат, ошондуктан Мен уялбайм, ошондуктан Мен жүзүмдү оттук таштай кармап турам, уятка калбасымды да билем[+].


8Мени актоочу жакын: Мени менен ким тартышкысы келет? Бирге туралы. Мени менен ким соттошкусу келет? Ал мага келсин[+].


9Кудай-Теңир Мага жардам берип жатат: Мени ким айыптайт? Алардын бардыгы кийимдей эскирет, аларды күбө жейт[+].


10Силердин араңардан ким Кудайдан коркот? Ким Анын Кулунун үнүн угат? Жарык эмес, караңгыда жүргөн адам Теңиринин ысымынан үмүт кылсын, Кудайына ишенсин.


11

#### 51

1


Ысрайылга айтылган сооротуу сөздөрү

Чындыкка умтулгандар, Теңирди издегендер, Мага кулак салгыла! Өзүңөр чабылып алынган асканы, өзүңөр суурулуп алынган чуңкурдун тереңин карагыла.


2Атаңар Ыбрайымды жана силерди төрөгөн Саараны карагыла, анткени Мен жалгыз аны чакырдым, ага батамды берип, аны көбөйттүм»[+].


3Теңир Сионду ушинтип сооротот, анын бүт урандыларын сооротот, анын чөлдөрүн бейиштей кылат, ээн талааларын Теңирдин багындай кылат. Ал жерде кубаныч жана шаттык болот, даңктоо сөздөр жана ырлар болот[+].


4«Элим, Мени ук! Уруум, Мага кулак сал! Анткени мыйзам Менден чыгат, Өзүмдүн акыйкатымды элдер үчүн жарык кылып коём[+].


5Менин чындыгым жакын. Менин куткаруум чыгып келе жатат. Менин каруу-булчуңум элдерди соттойт. Аралдар Менден үмүттөнүшөт, Менин каруу-булчуңума таянышат[+].


6Башыңарды көтөрүп, асманды карагыла, төмөн жактагы жерди карагыла, анткени асман түтүндөй болуп жок болуп кетет, жер кийимдей эскирет, анын тургундары да өлүп жок болушат. Ал эми Менин куткаруум түбөлүк турат, Менин акыйкатым жок болбойт[+].


7Чындыкты билгендер, жүрөгүндө Менин мыйзамымды сактаган эл, Мага кулак салгыла! Адамдардын акарат айтканынан коркпогула, алардын жаман сөздөрүнөн үрөйүңөр учпасын[+].


8Анткени күбө аларды кийим жегендей жейт, курт аларды жүн жегендей жейт. Ал эми Менин акыйкатым түбөлүк турат, Менин куткаруум кылымдан кылымга турат»[+].


9Тур, тур, Теңирдин каруу-булчуңу, күч менен курчан! Байыркы күндөрдөгүдөй, байыркы тукумдардын убагындагыдай тур! Раапты жара чапкан сен эмес белең? Ажыдаарды өлтүргөн сен эмес белең[+]?


10Деңизди, зор туңгуюктун сууларын кургаткан, куткарылгандар өтсүн деп, деңиз тереңдиктерин жолго айланткан сен эмес белең[+]?


11Теңир куткарган адамдар кайрылып келишет, Сионго ыр менен келишет, алардын башында түбөлүк кубаныч болот, алар кубанышат жана шаттанышат, кайгы менен үшкүрүк жоголот[+].


12«Мен, Мен Өзүм силердин Сооротуучуңар болом. Өлө турган адамдан, чөптөн айырмасы жок адам баласынан корккон сен кимсиң[+]?


13Асманды жайган, жерди негиздеген өзүңдүн Теңириңди, Жаратканыңды сен эсиңден чыгарып жатасың. Эзүүчү жок кылганга даяр тургансып, дайыма, күн сайын анын каарынан коркосуң. Бирок эзүүчүнүн каары кана[+]?


14Жакында туткун эркиндикке чыгарылат, чуңкурда өлбөйт, нанга муктаж болбойт.


15Мен сенин деңизди толкуткан Кудай-Теңириңмин, ошондуктан анын толкундары шарпылдап жатат. Анын ысымы – Себайот Теңир[+].


16Асманды жайгаштырыш үчүн, жерди негиздеш үчүн, Сионго: “Сен Менин элимсиң!” – деш үчүн, Мен Өзүмдүн сөздөрүмдү сенин оозуңа салам, Өзүмдүн колумдун көлөкөсү менен сени жабам».

17


Иерусалимдин душмандарынан өч алуу жөнүндө

Ойгон, ойгон, Иерусалим, тур, сен Теңирдин колунан Анын каарына толгон чөйчөктү ичтиң, мас кылуучу чөйчөктү түбүнө чейин калтырбай ичтиң![+]


18Андан төрөлгөн уулдардын ичинен аны алып жүрүүгө эч ким чыккан жок, ал өстүргөн уулдардын ичинен аны колунан кармап жүрүүгө эч ким болгон жок.


19Сени эки кырсык басты, сени ким аяйт? Талкалануу, кыргын, ачарчылык жана кылыч: сени ким сооротот[+]?


20Сенин уулдарың алсырап калышты, бардык көчөлөрдүн булуң-бурчунда Теңирдин каарына, Кудайыңдын ачуусуна толгон торго түшкөн жейрендердей болуп жатышат.


21Ошондуктан азап чегүүчү жана шарап ичпей мас болгон адам, муну ук.


22Сенин Теңириң, Өз эли үчүн өч алуучу Кудайың жана Теңириң мындай дейт: «Мен сенин колуңдан мас кылуучу чөйчөктү, Менин каарыма толгон чөйчөктөгү ачыткыны алып жатам: сен эми аларды ичпейсиң[+].


23

#### 52

1


Кудайдын Иерусалимди куткарары жөнүндө

Тур, тур, күчтөн, Сион! Ыйык шаар Иерусалим, өзүңдүн улуулугуңдун кийимин кий! Анткени мындан ары сага сүннөткө отургузулбагандар, таза эместер кирбейт[+].


2Өзүңдөн чаңды күбүп сал, тур, туткун Иерусалим! Сиондун туткун кызы, мойнуңдагы чынжырды чеч!


3Анткени Кудай-Теңир мындай дейт: «Силер бекер сатылдыңар, кайра күмүшсүз сатылып алынасыңар».


4Анткени Теңир мындай дейт: «Мурун Менин элим Мисирге жашап туруш үчүн барган, Ашур аны эч себепсиз эзген.


5Эми Менин бул жерде эмнем бар? – дейт Теңир. Менин элим бекер алынды, анын башчылары каарданып жатышат, – дейт Теңир. Менин ысымыма дайыма, күн сайын тил тийгизип жатышат[+].


6Ошондуктан Менин элим Менин ысымымды билишет. Ошондуктан ошол күнү “Мен мына!” деп айткан Мен ошол эле Теңир экенимди билишет».


7Сионго: «Сенин Кудайың падышачылык кылып жатат!» – деп айткан, куткарууну жар салган, кубанычты сүйүнчүлөгөн, тынчтыкты кабарлаган тоодогу жакшы кабарчынын буттары кандай сонун![+]


8Сенин күзөтчүлөрүңдүн үнү чыгып жатат, алар үнүн катуу чыгарышты, баары бирге кубанып жатышат, анткени алар Теңирдин Сионго кайтып келе жатканын өз көздөрү менен көрүп жатышат.


9Шаттангыла, Иерусалимдин урандылары, чогуу ырдагыла, анткени Теңир Өз элин сооротту, Иерусалимди кун төлөп куткарды![+]


10Теңир Өзүнүн ыйык каруу-булчуңун бүт элдердин көзүнчө көрсөттү. Ошондо бүт дүйнө жүзү Теңирибиздин куткаруусун көрөт[+].


11Кеткиле, кеткиле, ал жерден чыккыла, таза эмес нерселерге тийбегиле! Теңирдин идиштерин көтөрүп жүргөндөр, алардын чөйрөсүнөн чыккыла, өзүңөрдү тазалагыла[+].


12Анткени силер шашпай чыгасыңар, чуркап кетпейсиңер. Анткени силердин алдыңарда Теңир барат, артыңарда Ысрайылдын Кудайы сактоочу болот[+].

13


Машайактын азап чегери жөнүндө

«Менин кулум ийгиликке жетишет, көтөрүлөт, көкөлөйт, даңазаланат![+]


14Сени көрүп, көп адамдар ушунчалык таң калышты, анткени эч бир адамдын жүзү Анын жүзүндөй бузулган эмес, адам баласынын өңү Анын өңүндөй бузулган эмес.


15

#### 53

1Бизден уккан кабарга ким ишенди? Теңирдин күчү кимге көрсөтүлдү[+]?


2Анткени Ал Анын алдында кургак жерден өсүп чыккан жаш бутакка жана тамырга окшоп чыкты. Анда келишимдүү келбет да, улуулук да жок эле. Биз Аны көрдүк, бирок Анын сырткы көрүнүшүндө бизди Өзүнө тарта турган эч нерсе жок эле[+].


3Ал жек көрүндү болду, адамдардын алдында кемсинтилди. Ал – кайгы тарткан, оорунун эмне экенин билген адам, биз Андан жүзүбүздү ала качтык. Ал жек көрүндү болду, биз Аны урматтаган жокпуз[+].


4Бирок Ал биздин кеселдерибизди Өзүнө алды, ооруларыбызды алып кетти, биз болсо Аны Кудай урду, жазалады жана кемсинтти деп ойлодук[+].


5Бирок Ал биздин күнөөлөрүбүз үчүн жарадар болду, биздин мыйзамсыздыктарыбыз үчүн кыйналды. Бизге тынчтык болуш үчүн, Ал жазага тартылды, Анын жарааты менен биз айыктык[+].


6Биз баарыбыз койлордой болуп адашып жүрдүк, ар кимибиз өз жолубузга бурулуп кеттик, ошондо Теңир баарыбыздын күнөөлөрүбүздү Анын мойнуна жүктөдү[+].


7Аны катуу кыйнашты, бирок Ал кыйналганда, үн чыгарган жок. Ал союлуш үчүн жетеленип келген козу сыяктуу, кыркмачынын алдында үнсүз жаткан кой сыяктуу үн чыгарган жок[+].


8Ал камактан жана соттон алынды, бирок Анын санжырасын ким айтып бере алат? Анткени Ал тирүүлөрдүн жеринен бөлүнүп алынды, Менин элимдин кылмыштары үчүн өлүм жазасына тартылды[+].


9Ага кылмышкерлер менен бирге мүрзө даярдашты, бирок Ал байдын мүрзөсүнө коюлду, анткени Ал күнөө кылган эмес, Анын оозунан жалган сөз чыккан эмес[+].


10Бирок Теңир Анын кыйналуусун туура көрдү, ошондуктан Ал Аны азапка салды. Ал Өз жанын айып үчүн чалынуучу курмандыкка чалгандан кийин, Ал узак жашаган укум-тукумун көрөт, ошондо Теңирдин эрки Өзүнүн колу менен ийгиликтүү ишке ашат.


11«Ал Өз жанынын эрдигине ыраазы болуу менен карайт. Өзүнүн таанып билүүсү аркылуу Менин адилет Кулум көп адамдарды актайт, алардын күнөөсүн Өз мойнуна көтөрөт[+].


12

#### 54

1


Калыбына келтирилген жана акталган Ысрайыл

«Кубан, баласы жок, төрөбөс аял! Кубанып кыйкыр, катуу үн сал, толгоо тартып кыйналбаган аял! Анткени күйөөсү бар аялга караганда, күйөөсү таштап кеткен аялдын балдары көп – дейт Теңир[+].


2Чатырыңдын турган ордун чоңойт, турак жайыңдын жабууларын кеңейт. Уялба, аркандарыңды узун ташта, казыктарыңды орнот.


3Анткени сен оңго да, солго да жайыласың, сенин тукумуң элдерди каратып алып, бош калган шаарларга отурукташат.


4Коркпо, анткени уятка калбайсың. Уялба, анткени маскара болбойсуң, жаш чагыңда маскара болгонуңду унутасың, мындан ары жесирлигиңдин айынан жаманатты болгонуңду эстебейсиң[+].


5Анткени сенин Жаратканың – сенин күйөөң. Анын ысымы – Себайот Теңир, сенин Куткаруучуң – Ысрайылдын Ыйыгы. Ал бүт жер жүзүнүн Кудайы деп аталат[+].


6Анткени Теңир сени күйөөсү таштап кеткен, руху кайгыга баткан аялдай кылып чакырып жатат, Ал сени жаш кезиңде алып, четке кагылган аялдай кылып чакырып жатат, – дейт сенин Кудайың[+].


7Мен сени аз убакытка таштагам, бирок улуу ырайым менен кабыл алам[+].


8Каарым кайнап турганда, Мен сенден Өз жүзүмдү убактылуу жашырдым, бирок сага түбөлүктүү ырайым менен ырайым кылам, – дейт сенин Куткаруучуң, Теңир[+].


9Анткени бул Мен үчүн Нухтун учурундагы суулардай: Мен мындан ары Нухтун учурундагыдай суулар жерди каптабайт деп ант бергендей, сага каарданбайм, сени жемелебейм деп ант бердим[+].


10Тоолор жылат, дөңсөөлөр солкулдайт, бирок Менин ырайымым сенден четтебейт, Менин тынчтык келишимим бузулбайт», – дейт сага ырайым кылуучу Теңир[+].

11


Жаңы Иерусалим

«Бороон учурган, сооротулбаган байкуш! Мен сенин таштарыңды кызыл лаалдын үстүнө коём, пайдубалыңды көк жакуттан тургузам.


12Терезелериңди кызыл лаалдан, дарбазаңды берметтен, дубал-коргондоруңдун баарын асыл таштардан жасайм.


13Сенин уулдарыңдын баарын Теңир үйрөтөт, уулдарыңда улуу тынчтык болот[+].


14Сен акыйкат менен бекемделесиң, эзүүдөн алыс болосуң, анткени сен корко турган эч нерсе жок, коркунучтан да коркпойсуң, анткени ал сага жакын жолобойт.


15Сага каршы куралданып чыгышат, бирок Менден эмес. Сага каршы ким куралданып чыкпасын, ал өлөт.


16Мен темир устаны жараттым, ал оттогу чокту үйлөп, өзүнүн иши үчүн курал жасайт, кырыш үчүн Мен кыруучуну жараттым.


17

#### 55

1


Ырайымдын негизинде куткарылуу

«Суусагандар, баарыңар сууга келгиле! Атүгүл, күмүшү жоктор, силер да келгиле, сатып алып жегиле. Келгиле, күмүшсүз сатып алгыла, шарап менен сүттү бекер алгыла![+]


2Силер эмнеге нан эмес нерсеге күмүш тартып берип жатасыңар, эмнеге тойгузбаган нерсеге эмгек акыңарды берип жатасыңар? Мени кунт коюп уккула, жакшы нерсени жегиле, силердин жаныңар майга ыракаттансын[+].


3Кулак төшөп, Мага келгиле. Мени уккула, ошондо жаныңар тирүү болот. Мен силерге Дөөткө убада кылган түбөлүк келишимимди, өзгөрүлбөс ырайымдарымды берем[+].


4Мына, Мен Аны элдер үчүн күбө кылып бердим, элдерге жол башчы жана насаатчы кылып бердим.


5Мына, сен өзүң билбеген элди чакырып аласың, сени билбеген элдер да сенин Кудай-Теңириң үчүн, Ысрайылдын Ыйыгы үчүн сага келгенге шашылышат. Анткени Ал сени даңктады»[+].


6Теңирди тапканга мүмкүн болуп турганда, Аны издегиле. Ал жакын турганда, Аны чакыргыла[+].


7Күнөөкөр өз жолун, мыйзамсыз жаман ойлорун таштап, Теңирге кайрылсын. Ошондо Ал ага ырайым кылат, биздин Кудайга кайрылсын, анткени Ал өтө ырайымдуу.


8«Менин ойлорум силердин ойлоруңар эмес, Менин жолдорум силердин жолдоруңар эмес, – дейт Теңир.


9Асман жерден канчалык бийик болсо, Менин жолдорум силердин жолдоруңардан ошончолук бийик, Менин ойлорум силердин ойлоруңардан бийик[+].


10Анткени жамгыр менен кар асмандан түшөт, асманга кайтпайт. Бирок жерди сугарат, аны өндүргөнгө жана өстүргөнгө жөндөмдүү кылат, ошондо ал үрөн сепкен адамга үрөн, жей турган адамга нан берет.


11Ошол сымал Менин оозумдан чыккан сөз да кайра Өзүмө бекер кайрылып келбейт, бирок Мен эмнени кааласам, ошону аткарат, Мен аны эмнеге жиберсем, ошону жүзөгө ашырат»[+].


12Ошондуктан силер кубаныч менен чыгасыңар, силерди тынчтык менен узатышат. Силердин алдыңарда тоолор жана адырлар ырдайт, талаадагы бардык бак-дарактар силерге кол чабат[+].


13

#### 56

1


Бардык элдерге сунуш кылынган куткарылуу

Теңир мындай дейт: «Акыйкаттыкты сактагыла, чындыкты жараткыла, анткени Мен куткара турган, Менин адилеттигим көрсөтүлө турган мезгил жакындап калды[+].


2Муну кылган адам бактылуу, муну бекем кармаган, ишембини сактап, аны булгабаган, жамандык кылуудан колун сактаган адам уулу бактылуу»[+].


3Теңирге кошулган бөтөн уруунун уулу: «Теңир мени Өз элинен таптакыр бөлүп салды», – деп айтпасын, эбнух: «Мен куураган жыгачмын», – деп айтпасын[+].


4Анткени Теңир эбнухтар жөнүндө мындай дейт: «Менин ишембилеримди сактап, Менин эркимди аткарууну тандап, Менин келишимимди бек сактагандарга


5Мен Өз үйүмдөн жана Өз дубалдарымдан уулдар менен кыздардыкына караганда, жакшы орун жана ысым берем. Аларга жок болбой турган түбөлүктүү ысым берем.


6Теңирге кызмат кылыш үчүн, Аны сүйүш үчүн, Анын кулу болуш үчүн Ага кошулган бөтөн уруулардын уулдарын, ыйык ишембини сактап, аны булгабагандардын жана Менин келишимимди бек сактагандардын баарын


7Мен Өзүмдүн ыйык тоомо алып келип, аларды Өзүмдүн сыйынуу үйүмдө кубантам. Менин курмандык чалынуучу жайымда алардын бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктары жана башка курмандыктары Мага жагымдуу болот, анткени Менин үйүм бардык элдер үчүн сыйынуу үйү деп аталат»[+].


8Чачырап кеткен ысрайылдыктарды жыйнап жаткан Кудай-Теңир мындай дейт: «Жыйналган ысрайылдыктарга кошуп, Мен башкаларды да жыйнайм»[+].

9


Адилетсиз жол башчылардын жазаланары жөнүндө

Талаадагы бүт жырткычтар, токойдогу бүт айбандар, тамак жегени келгиле![+]


10Алардын сакчыларынын баары – сокур жана түркөй адамдар. Алардын баары – дудук дөбөттөр, үрө алышпайт, жөөлүшөт, жатышат, уйкуну жакшы көрүшөт[+].


11Алар – ач көз, тойгонду билбеген дөбөттөр. Алар – түшүнүгү жок кайтаруучулар. Ар бири өз жолуна бурулуп кетти, баары өз керт башынын кызыкчылыгын ойлойт[+].


12

#### 57

1


Бутка табынуучулардын жазаланары жөнүндө

Адил адам өлөт, бирок эч ким анын өлгөнүн жүрөгүнө кабыл кылбайт. Такыбаа адамдар жерден асманга алынат, адил адамдын жамандыктан куткарылып асманга алынганын эч ким түшүнбөйт.


2Ал тынч жайга кетет. Түз жол менен жүргөндөр өз төшөгүндө тынч жатышат[+].


3«Силер болсо бери келгиле, сыйкырчынын уулдары, бузулган адамдын жана аягы суюк аялдын тукуму![+]


4Силер кимди шылдыңдап жатасыңар? Кимге каршы оозуңарды ачып, тилиңерди кимге чыгарып жатасыңар? Силер кылмыштын балдарысыңар, калптын тукумусуңар.


5Ар бир жашыл дарактын түбүндөгү буркандарга кумардангандар, суу жээктеринде, зоокалардын жаракаларында балдарды сойгондор силер эмес белеңер[+]?


6Сенин үлүшүң суулардын жылма таштарында. Алар, алар сенин үлүшүң. Аларга сен куюлуучу курмандыгын куясың, курмандыктарыңды чаласың: Мен буга ыраазы болмок белем?


7Эң бийик, көрүнүктүү тоого сен өзүңдүн жатчу жайыңды орнотосуң, ошол жакка курмандык чалыш үчүн чыгасың.


8Эшиктин артына, ошондой эле кашектердин артына эстетүүчү белгилериңди коёсуң, анткени сен Менден бурулуп кеткенден кийин, жылаңачтанып, ошол жакка чыгасың. Жаткан жайыңды кеңейтесиң, ким менен жатканды жакшы көрсөң, ошолор менен макулдашып, орун караштырасың[+].


9Сен жыпар жыттуу май алып, падышага да баргансың, майларыңды көбөйткөнсүң, элчилериңди алыс жактарга жибергенсиң, өлгөндөр жаткан жайга чейин кемсингенсиң.


10Өзүңдүн узак жолуңдан чарчагансың, бирок «Үмүт үзүлдү!» деген жоксуң, Өз колуңдан күч таап тургансың, ошондуктан сен алсыраган жоксуң.


11Ишенимсиз болуп калгыдай, Мени эсиңерден чыгаргыдай, Мени жүрөгүңдө сактабай калгыдай, кимден коркуп, кимден үрөйүң учту? Мен унчукпай койгондон эмеспи? Көпкө унчукпай койгондон эмеспи? Сен Менден коркпойсуң![+]


12Мен сенин чындыгыңды жана иштериңди көрсөтөм. Алар сага пайда алып келбейт.


13Сен өкүргөндө, чогулткан буркандарың сени куткарабы? Алардын баарын шамал учуруп кетет, айдаган жел туш-тушка чачыратат. Ал эми Мага таянган адам жерди мурастап алып, Менин ыйык тоомо ээ болот»[+].

14


Кудайдын сооротуусу

Анан мындай деди: «Түздөгүлө, түздөгүлө, жолду бошоткула, Менин элимдин алдынан бөгөттү алып салгыла».


15Анткени Улуу, Даңкталган, Түбөлүк Жашоочу, Ысымы Ыйык мындай деп жатат: «Мен бийик асмандын үстүндө жана ыйык жайда жашайм, ошондой эле моюн сунгандардын рухун тирилтиш үчүн, кайгыргандардын жүрөгүн тирилтиш үчүн, кайгыргандар менен, руху менен моюн сунгандар менен бирге жашайм[+].


16Анткени Мен түбөлүккө талаш-тартыш жүргүзбөйм, акырына чейин каарданбайм, болбосо Менин алдымда Мен жараткан рух жана Мен жараткан ар бир тирүү жан алсырап калат[+].


17Анын дүнүйөкордук күнөөсү үчүн Мен каардандым, аны урдум, жүзүмдү жашырдым, ачууландым. Бирок ал бурулуп кетип, өз жүрөгүнүн жолу менен жүрдү[+].


18Мен анын жолдорун көрдүм, Мен аны айыктырам, Мен аны алып жүрөм, Мен аны жана анын кайгыргандарын сооротом[+].


19Мен “Тынчтык, алыскыларга да, жакынкыларга да тынчтык” деген сөзүмдү аткарам, – дейт Теңир. – Мен аны айыктырам»[+].


20Мыйзамсыздар болсо алай-дүлөй болуп толкундаган, тынч ала албаган, суулары балыр менен баткакты бүркүп чыгарган деңиздей.


21

#### 58

1


Чыныгы орозо жөнүндө

«Катуу кыйкыр, токтобо, үнүңдү сурнайдай бийик чыгар, Менин элиме өз мыйзамсыздыгын көрсөт, Жакыпка өз күнөөлөрүн көрсөт[+].


2Алар адилеттүү иш кылган, өз Кудайынын мыйзамдарын таштабаган эл сыяктанып, күн сайын Мени издешет, Менин жолдорумду билгилери келет. Алар Менден адилеттүү сот тууралуу сурашат, Кудайга жакындагылары келет:


3“Эмне үчүн биз орозо туттук? Сен болсо көрбөйсүң. Эмне үчүн биз жаныбызды кыйнадык? Сен болсо билбейсиң”. Силер орозо кармаган күнү өз эркиңерди аткарасыңар, башкалардан оор жумуштарды талап кыласыңар[+].


4Силер талаш-тартыш, уруш-чатак үчүн, башкаларды кылмыштуу колуңар менен уруш үчүн орозо тутуп жатасыңар. Ушул учурда силер үнүңөр асманга угулуш үчүн орозо тутуп жаткан жоксуңар.


5Мен тандап алган орозо ушундай беле? Мен тандап алган күн ушундай беле? Ал күнү адам өз жанын кыйнайт, башын камыштай шылкыйтат, өзүнүн алдына зумбал жана күл төшөйт. Ушуну Кудайга жаккан орозо деп, Кудайга жаккан күн деп атай аласыңбы[+]?


6Мен тандап алган орозо мындай: калпын кишендерин бошот, эзүүнүн кишендерин чеч, эзилгендерди эркиндикке чыгар, ар кандай моюнтурукту алып сал[+].


7Ачка киши менен наныңды бөлүш, тентип жүргөн жакырларды үйүңө киргиз, жылаңачты көрсөң, ага кийим кийгиз, каны бир жакыныңдан жашынба»[+].


8Ошондо сенин жарыгың таң сымал ачылат, айыгууң тез арада келет, акыйкатың алдыңда жүрөт, Теңирдин даңкы сени коштоп жүрөт[+].


9Ошондо сен чакырасың, Теңир угат. Ыйлайсың, Ал: «Мен мына!» – дейт. Сен өз чөйрөңдөн эзүүнү жоготконуңда, сөөмөйүңдү көтөргөнүңдү, жаман сүйлөгөндү койгонуңда,


10ачкага наныңды бергениңде, кыйналгандардын жанын тойгузганыңда, сенин жарыгың караңгыда жаркырайт, караңгылыгың чак түштөй болот.


11Ошондо Теңир ар дайым сенин жол башчың болот, кургакчылыкта жаныңды тойгузат, сөөктөрүңдү чыңдайт. Ошондо сен сугарылган бактай, суусу эч качан соолубаган булактай болосуң[+].


12Кылымдар бою ээн жаткан чөлдөргө сенин тукумдарың отурукташат, сен көп муундардын негизин калыбына келтиресиң. Сени урандыларды калыбына келтирүүчү, жашоо үчүн жолдорду жаңыртуучу деп аташат[+].

13


Ишембини ыйык туткандарга бериле турган сыйлык

«Эгерде сен ишемби үчүн, Менин ыйык күнүмдө өзүңдүн иштериңди аткаруудан бутуңду токтото турган болсоң, ишембини кубанычтуу күн деп, Теңирдин ыйык күнү деп атай турган болсоң, ыйык тута турган болсоң, күнүмдүк иштериңди кылбай, ал күндү урматтай турган болсоң, өз каалоолоруңду аткарбай турган болсоң, курулай сөздөрдү сүйлөбөй турган болсоң,[+]


14

#### 59

1


Мыйзамсыздарды айыптоо

Куткарыш үчүн Теңирдин колу кыскарган жок, угуш үчүн Анын кулагы катуу болуп калган жок[+].


2Бирок силердин мыйзамсыздыгыңар силерди Кудайыңардан бөлүп салды. Ал силерди укпаш үчүн, силердин күнөөңөр Анын жүзүн силерден буруп жатат[+].


3Анткени силердин колуңар канга булганган, бармагыңар мыйзамсыздыкка булганган. Оозуңар жалганды сүйлөйт, тилиңер калпты айтат[+].


4Акыйкат үчүн эч ким үнүн чыгарбайт, чындык үчүн эч ким күрөшпөйт. Жок нерсеге таянышат, калп айтышат, алардын боюна жамандык бүтөт, кыянат иштерди төрөшөт[+].


5Уу жыландын жумурткасын чыгарышат, жөргөмүштүн желесин токушат. Алардын жумурткаларын жеген адам өлөт, эгерде жарса, ичинен жылан чыгат.


6Алардын желелери кийимге жарабайт, алар өздөрү жасаган нерселери менен жамына алышпайт. Алардын иштери – адилетсиз иштер, зордук-зомбулук – алардын колунда[+].


7Алардын буттары кыянаттыкка жүгүрөт, алар жазыксыз кан төгүүгө ашыгышат. Алардын ойлору – адилетсиз ойлор, кыруу жана кыйратуу – алардын жолунда[+].


8Алар тынчтыктын жолдорун билишпейт, алардын жолдорунда акыйкаттык жок, алардын жолдору кыйшык. Ал жол менен бараткандын эч бири тынчтык дегенди билбейт.

9


Элдердин өз күнөөлөрүн мойнуна алышы

Ошондуктан акыйкаттык бизден алыс, адилеттик бизге жакындабайт, жарыкты күтүп жатабыз, бирок караңгылык, күндүн жаркырашын күтүп жатабыз, бирок караңгылыкта жүрөбүз.


10Сокурлардай болуп дубалды кармап, көзү жок кишидей сыйпалап басып жүрөбүз. Чак түштө күүгүмдөгүдөй мүдүрүлүп жатабыз, тирүүлөрдүн арасында өлүктөрдөйбүз[+].


11Баарыбыз аюулардай бакырып жатабыз, көгүчкөндөрдөй онтоп жатабыз. Акыйкаттыкты күтүп жатабыз, бирок ал жок, куткарууну күтүп жатабыз, бирок ал бизден алыс[+].


12Анткени Сенин алдыңда кылмыштарыбыз сан жеткис, күнөөлөрүбүз өзүбүзгө каршы күбөлөндүрүп жатат. Анткени кылмыштарыбыз биз менен, биз өзүбүздүн мыйзамсыз иштерибизди билебиз.


13Теңирдин алдында чыккынчылык кылдык, калп айттык, өз Кудайыбыздан баш тарттык. Ушак айттык, чыккынчылык кылдык, жүрөгүбүздө жаман ойлоп, жаман сөздөрдү сүйлөдүк.


14Акыйкаттык артка чегинди, адилеттүүлүк алыста калды, анткени чындык аянтта мүдүрүлдү, чынчылдык кире албай калды.

15


Куткаруучунун убадаланышы

Чындык жок болду, жамандыктан качкан кордукка дуушар болду. Муну Теңир көрдү, акыйкаттыктын жоктугу Анын көзүнө жийиркеничтүү көрүндү.


16Адам жок экенин көрдү, арачы боло турган адам жок экенине таң калды. Ошондо Ага Өзүнүн каруу-булчуңу жардам берди, Аны Өзүнүн чындыгы колдоду[+].


17Ал чындыкты соот кылып кийди, куткаруу туулгасын Өзүнүн башына кийди. Өч алуу чапанын кийип, кызганчаактыкты жабуу кылып жамынды[+].


18Иштерине жараша Ал Өзүнүн душмандарын каары менен жазалайт, Өзүнүн душмандарынан өч алат, аралдарга тиешесин берет[+].


19Ошондо Теңирдин ысымынан батыштагылар коркушат, Анын даңкынан чыгыштагылар коркушат. Эгерде душман дарыядай каптап кирсе, Теңирдин деми аны кууп жиберет.


20«Ошондо Сионго, мыйзамсыздыкты таштап, Кудайга кайрылган Жакыптын уулдарына Куткаруучу келет, – дейт Теңир[+].


21

#### 60

1


Иерусалимдин келечекте даңкталары жөнүндө

«Тур, жаркыра, Иерусалим, анткени сенин жарыгың келди, Теңирдин даңкы сенин үстүңөн чыкты![+]


2Анткени мына, жерди караңгылык, элдерди коюу караңгылык каптаганы жатат. Ал эми сенин үстүңөн Теңир жаркырайт, Анын даңкы сенин үстүңө келет[+].


3Ошондо сенин жарыгыңа элдер келишет, сенин үстүңөн чыгып келе жаткан жаркыроого падышалар келишет[+].


4Башыңды көтөрүп, айланаңды кара: алар бардыгы чогулуп, сага келе жатышат. Алыстан уулдарың келе жатат, кыздарыңды колдоруна салып көтөрүп келе жатышат[+].


5Ошондо көрүп кубанасың, жүрөгүң дүкүлдөп кеңейет, анткени деңиздин байлыгы сага бурулат, элдердин энчиси сага өтөт[+].


6Сенин жериңди көп сандаган төөлөр, Мидиан менен Эйпанын наарлары каптайт. Алардын баары Шебадан алтын менен ладан жүктөп келип, Теңирдин даңкын жар салышат[+].


7Кейдардын бүт койлору сага чогулуп келет, Небайоттун кочкорлору сага кызмат кылат. Алар Менин курмандык чалынуучу жайыма Мага жаккан курмандык болуп чыгат, ошондо Мен Өзүмдүн даңк үйүмдү даңазалайм[+].


8Булуттардай учуп келе жатышкан булар кимдер? Өздөрүнүн кептерканасына көгүчкөндөрдөй болуп учуп келе жатышкан булар кимдер[+]?


9Чындыгында, Мени аралдар күтүп жатат жана сенин уулдарыңды алыстан алтын-күмүшү менен кошо Кудай-Теңириңдин ысымы үчүн жана Ысрайылдын Ыйыгы үчүн алып келиш үчүн, алардын алдында Таршыш кемелери күтүп турат, анткени Ал сени даңктады[+].


10Ошондо чет жерликтердин уулдары сенин дубалдарыңды курушат, алардын падышалары сага кызмат кылат, анткени Мен сени каарданып жатканда кыйраткам, бирок Өзүмдүн ырайымым менен сага ырайым кылам[+].


11Сенин дарбазаң дайыма ачык турат, элдердин байлыгы сага жеткирилип турушу үчүн, алардын падышалары сага алып келинип турушу үчүн, дарбазаң күнү-түнү жабылбайт[+].


12Анткени сага кызмат кылгысы келбеген элдер менен падышачылыктар кырылат, андай элдер таптакыр кырылат[+].


13Сага Лебанондун атак-даңкы келет, Менин ыйык жайымды жасалгалаш үчүн кипарис, чынар, кедр дарактары келет. Ошондо Мен бутум турган жерди даңктайм.


14Сени эзгендердин уулдары баштарын ийип алдыңа келишет, сени жек көргөндөрдүн баары бут алдыңа жыгылат. Сени Теңирдин шаары, Ысрайылдын Ыйыгынын Сиону деп аташат[+].


15Сен ташталып, жек көрүндү болгонсуң, сен аркылуу эч ким өтпөй калган, бирок Мен сени түбөлүккө улуу кылам, кылымдан кылымга кубанычка бөлөйм.


16Сен элдердин сүтүнө тоёсуң, падышалардын эмчегин эмесиң, ошондо сен Менин Теңир экенимди, сенин Куткаруучуң жана Сактап Калуучуң экенимди, Жакыптын Күчтүүсү экенимди билесиң[+].


17Мен сага жездин ордуна алтын, темирдин ордуна күмүш, жыгачтын ордуна жез, таштын ордуна темир жеткирип турам. Сенин башкаруучуңдун ордуна тынчтыкты, күзөтчүңдүн ордуна чындыкты коём.


18Мындан ары сенин жериңде зордук-зомбулук деген угулбайт, сенин аймагыңда кыйратуу, талап-тоноо деген угулбайт. Дубалдарыңды куткаруучум деп, дарбазаңды атак-даңкым деп атайсың[+].


19Мындан ары күн сага өзүнүн күндүзгү жарыгы менен кызмат кылбайт, айдын жарыгы жарык бербейт, бирок сенин түбөлүктүү жарыгың Теңир болот, сенин даңкың Кудай болот[+].


20Мындан ары күнүң батпайт, айың жашынбайт, анткени Теңир сен үчүн түбөлүк жарык болот. Сенин кайгылуу күндөрүң бүтөт[+].


21Сенин бүт элиң адил болот, Мен отургузган бутак, Менин колумдан чыккан иш Мени даңкташ үчүн жерге түбөлүккө ээ болот[+].


22

#### 61

1


Куткарылуу жөнүндөгү Жакшы Кабар

Теңирдин руху Менде, анткени Теңир Мени жакырларга жакшы кабар таратууга майлады. Мени жүрөгү кайгыргандарды айыктырууга, туткундарга эркиндик жарыя кылууга, камактагыларга зындандын ачылышын жарыя кылууга,[+]


2Теңирдин ырайым кыла турган жылын жарыя кылууга, Кудайыбыздын өч алчу күнүн жарыя кылууга, кыйналгандардын бардыгын сооротууга,[+]


3Сиондогу кайгыргандарга күл ордуна жасалга, ый ордуна кубаныч майын, кайгылуу рух ордуна даңктын кийими берилерин жарыя кылууга жиберди. Аларды адилеттүүлүгү менен улуу жана Теңир Өзү даңкталыш үчүн отургузган көчөт деп аташат[+].


4Ошондо кылымдар бою ээн жаткан чөлдөрдү кайра курушат, байыркы урандыларды калыбына келтиришет, байыркы уруулардан бери ээн калган, бүлүнүп-таланган шаарларды кайра курушат[+].


5Бөтөн жерликтер келип, силердин малыңарды багат, чет өлкөлүктөрдүн уулдары силердин дыйканыңар, жүзүмчүңөр болот.


6Силер болсо Теңирдин ыйык кызмат кылуучулары деп аталасыңар, силерди Кудайыбыздын кызматчылары деп аташат. Силер элдин энчисинен пайдаланасыңар, алардын атак-даңкы менен даңкталасыңар[+].


7Маскара болгонуңар үчүн, силерге эки эсе болот. Кордук көргөнүңөр үчүн, энчиңерге сүйүнөсүңөр, анткени өз жериңерде эки эсе аласыңар. Силерде түбөлүк кубаныч болот[+].


8«Анткени Мен, Теңир, акыйкаттыкты жакшы көрөм, талап-тоноочулук менен зордук-зомбулукту жек көрөм. Аларга чындык боюнча сыйлык берем, алар менен түбөлүк келишим түзөм[+].


9Ошондо алардын тукуму элдер арасында белгилүү болот, алардын укум-тукуму уруулардын арасында белгилүү болот. Аларды көргөндөрдүн баары алардын Теңирден бата алган тукум экенин таанып билишет»[+].


10Теңир жөнүндө кубаныч менен кубанам, Кудайым жөнүндө жаным кубанат. Анткени Ал мага куткаруу чапанын кийгизди, чындыктын кийимин кийинтти. Ал мага күйөөгө таажы кийгизгенсип таажы кийгизди, Ал мени колуктуну жасалгалар менен жасалгалагансып жасалгалады[+].


11

#### 62

1


Ыйык эл жөнүндө

Сион үчүн унчукпай калбайм, Иерусалим үчүн басылып калбайм, анын чындыгы жарык сыяктуу чыкмайынча, анын куткарылуусу күйүп турган чырактан сыяктуу болмоюнча унчукпай калбайм, басылып калбайм.


2Ошондо элдер сенин чындыгыңды, бүт падышалар сенин даңкыңды көрүшөт. Сени Теңирдин оозунан чыккан жаңы ысым менен аташат[+].


3Сен Теңирдин колунда даңктын таажысы болосуң, Кудайыңдын алаканында падышанын таажысы болосуң[+].


4Мындан ары сени «Кудай таштап кеткен эл» деп аташпайт, сенин жериңди «чөл» деп аташпайт. Сени: «Ал – Теңирдин ырайымына ээ болгон эл», – деп аташат, жериңди болсо: «Күйөөсү бар», – дешет, анткени Теңир сага ырайым кылат, жериң никелешип кошулат[+].


5Жигит кыз менен никелешкендей, уулдарың сени менен никелешет. Күйөө колуктусуна кубангандай, Кудайың сага кубанат[+].


6«Иерусалим, Мен сенин дубалдарыңа күнү-түнү үнү басылбаган сакчыларды койдум». Оо, силер, Теңир жөнүндө эске салып тургандар, үнүңөр басылбасын!


7Теңир Иерусалимди калыбына келтирмейинче, Иерусалимди жер жүзүндө даңктуу кылмайынча, Анын алдында үнүңөр басылбасын!


8Теңир Өзүнүн оң колу менен, Өзүнүн күчтүү каруу-булчуңу менен ант берди: «Мындан ары сенин душмандарыңа эгиниңди жем кылбайм, жат элдин уулдары сенин мээнеттенип тапкан шарабыңдан ичпейт[+].


9Бирок эгин жыйнагандар нан жеп, Теңирди даңкташат. Жүзүм тергендер Менин ыйык жайымдын короосунда шарап ичишет».


10Өткүлө, дарбаза аркылуу өткүлө, элге жол даярдагыла! Тегиздегиле, жолду тегиздегиле, таштарды алып салгыла, элдер үчүн туу көтөргүлө![+]


11Теңир жер кыйырына чейин жар салып жатат: «Сиондун кызына: “Сенин Куткаруучуң келе жатат. Анын сыйлыгы Өзү менен, Анын жазасы Өзүнүн алдында”, – деп айткыла»[+].


12

#### 63

1


Өч алуу күнү

Эдомдон келе жаткан бул ким? Ботсрадан кызыл чапанчан келе жаткан бул ким? Өзүнүн кийими менен ушунчалык улуу көрүнгөн, Өзүнүн толук күч-кубаты менен чыгып келе жаткан бул ким? «Ал Менмин. Мен чындыкты айтам, куткаруу үчүн күчтүүмүн»[+].


2Анда эмне үчүн Сенин кийимиң кызыл? Эмне үчүн чапаның жүзүм сыгылуучу жайда жүзүм тебелеп жаткандын чапанындай?


3«Мен жүзүм сыгылуучу жайда жалгыз тебеледим, элдердин ичинен Мени менен эч ким болгон жок. Мен аларды ачууланып жатканымда тебеледим, каарданып жатканымда тепселедим. Алардын каны Менин чапаныма чачырады, ошондуктан Мен бүт кийимимди булгап алдым[+].


4Анткени өч алуу күнүм Менин жүрөгүмдө. Менин элимдин куткарылуу жылы келди[+].


5Мен карап турдум, бирок жардамчы болгон жок. Мени колдоого эч ким чыкпаганына таң калдым, бирок Мага Өзүмдүн каруу-булчуңум жардам берди, Мени Өзүмдүн каарым колдоду[+].


6Мен элдерди ачууланып жатканымда тебеледим, аларды каарданып жатканымда кыйраттым, алардын канын жерге төктүм»[+].

7


Кудайдын Ысрайылга көрсөткөн ырайымы

Мен Теңирдин ырайымын жана даңкын, Анын биз үчүн жасаган бардык ишин, Өзүнүн боорукердиги менен, көп сандаган берешендиги менен Ысрайыл үйүнө көрсөткөн зор мээримин эсимден чыгарбайм.


8Ал: «Чындыгында эле, алар Менин элим, чындыгында эле, алар Менин калп айтпаган балдарым», – деди. Ошондуктан Теңир алардын Куткаруучусу болду.


9Алардын башына ар кандай кыйынчылык түшкөндө, Теңир аларды таштаган жок, аларды Анын жүзүнүн периштеси куткарып турду. Теңир аларды Өзүнүн сүйүүсү, ырайымдуулугу менен куткарып алды. Аларды байыркы күндөрдөн бери көтөрүп жүрдү[+].


10Бирок алар баш ийбей, Анын Ыйык Рухун капа кылышты. Ошондуктан Ал алардын душманына айланды, аларга каршы Өзү согушту[+].


11Ошондо Анын эли Мусанын учурундагы байыркы күндөрдү мындай деп эске түшүрдү: Аларды Өзүнүн койлорунун койчусу менен деңизден алып чыккан Теңир кана? Анын жүрөгүнө Өзүнүн Ыйык Рухун салган Теңир кана[+]?


12Ал Өзүнүн улуу каруу-булчуңу менен Мусаны оң колунан кармап алып жүргөн, Өзүнө түбөлүктүү ысым жасаш үчүн, алардын алдында деңиз сууларын экиге бөлгөн[+].


13Теңир аларды, талаадан аттарды алып өткөнсүп, түпкүр аркылуу алып өткөн, алар мүдүрүлүп жыгылган эмес.


14Мал өрөөнгө түшкөн сыяктуу, Теңирдин Руху аларды тынчтыкка алып келген. Өзүңө даңктуу ысым жасаш үчүн, Сен Өзүңдүн элиңди ушинтип алып жүрдүң.

15


Ысрайылдын Кудайдан ырайым сурап сыйынышы

Асмандан көз сал, Өзүңдүн даңктуу жана ыйык жайыңдан кара: Сенин кызганчаактыгың кайда? Сенин зор кудуретиң кайда? Сенин мага болгон мээримиң жана ырайымың кармалып турат[+].


16Биздин атабыз бир гана Сенсиң, анткени Ыбрайым бизди билбейт, Ысрайыл бизди өзүмдүкү деп эсептебейт. Сен, Теңир, биздин Атабызсың, кылымдардан бери Сенин ысымың – «Биздин Куткаруучу»[+].


17Теңир, эмне үчүн Сен бизге Өз жолдоруңдан адашып кетүүгө жол бердиң? Сенден коркпош үчүн биздин жүрөгүбүздүн таш болуп катып калуусуна жол бердиң? Өз кулдарың үчүн, Өз мурасыңдын уруулары үчүн, бизге кайрылып кел.


18Өзүңдүн ыйык элиң өзүнүн жерин аз эле убакыт ээлеп турду. Биздин душмандарыбыз Сенин ыйык жайыңды тебелеп-тепсешти.


19

#### 64

1О, эгерде Сен асманды жарып түшүп келсең, Сенин жүзүңдөн тоолор эрип кетмек[+].


2Сенин ысымыңды душмандарыңа белгилүү кылыш үчүн, алар эритүүчү оттон эригендей, сууну кайнаткан оттон эригендей эримек. Сенин жүзүңдөн бардык элдер титиреп кетмек.


3Сен биз күтпөгөн коркунучтуу иштерди кылганыңда жана асмандан түшүп келгениңде, Сенин жүзүңдөн тоолор эриди.


4Анткени Теңирден үмүт кылгандар үчүн ушунчалык көп иштерди жасаган Сенден башка Кудайды кылымдардын башталышынан бери эч бир кулак уккан эмес, эч бир көз көргөн эмес[+].


5Кубанган адамды, адилеттикти жараткан адамды, Сенин жолдоруңда Сени унутпаган адамды Сен мээримдүүлүк менен тосуп алып турдуң. Бирок мына, Сен каардандың, анткени биз эзелтеден бери күнөө кылып келе жатабыз. Анан биз кантип куткарылабыз[+]?


6Биз баарыбыз таза эместей болуп калдык, биздин болгон адилеттигибиз булганган кийимдей. Баарыбыз жалбырактай болуп соолуп калдык, мыйзамсыздыктарыбыз бизди шамалдай учуруп жатат[+].


7Сенин ысымыңды чакырган, жүрөгүнө Сенден таптакыр кетпөөнү салган эч ким жок. Ошондуктан Сен бизден Өз жүзүңдү жашырдың, бизди өз мыйзамсыздыктарыбыздын айынан өлүүгө таштадың[+].


8Бирок азыр, Теңир, Сен биздин Атабызсың. Биз топуракпыз, Сен болсо биздин Жаратуучубузсуң, биз баарыбыз Сенин колуңдан чыккан ишпиз[+].


9Теңир, ченемсиз каарданба, мыйзамсыздыкты түбөлүккө эскере бербе. Бизге көз сал, биз баарыбыз Сенин элиңбиз.


10Сенин ыйык шаарларың чөлгө айланды. Сион чөл болуп калды. Иерусалим ээн калды.


11Ата-бабаларыбыз Сени даңазалаган, ыйык, даңкка толгон үйүбүз өрттөлдү, бардык асыл буюмдарыбыз таланып-тонолду[+].


12

#### 65

1


Кудайдын баш ийбегендерди жазалары жөнүндө

«Мен Мени сурабагандарга ачылдым. Мени издебегендер Мени табышты. Менин ысымым менен аталбаган элге: “Мына Мен! Мына Мен!” – дедим.


2Мен баш ийбеген, жаман жол менен жүргөн, өз ойлору менен жүргөн элге,[+]


3токойлордо курмандык чалып, кыш үстүндө жыпар жыттуу зат түтөтүп, Мени дайыма ачууланткан,[+]


4мүрзөлөрдө отурган, үңкүрлөрдө түнөгөн, чочконун этин жеген, идиштерине жийиркеничтүү тамак бышырган элге бир күн бою колумду сунуп турдум[+].


5Ал эл: “Токто, мага жакындаба, анткени мен сен үчүн ыйыкмын”, – дейт. Ал эл – Менин таноом үчүн түтүн, бир күн бою күйүп турган от.


6Менин алдымда мына мындай деп жазылган: Унчукпай калбайм, жазалайм, аларды мыйзамсыздыгына жараша жеткире жазалайм[+].


7Силерди мыйзамсыздыктарыңар үчүн, – дейт Теңир, – тоолордо жыпар жыттуу зат түтөтүп, адырларда Мени шылдыңдаган ата-бабаларыңардын мыйзамсыздыгы үчүн жазалайм. Аларды мурунку иштерине жараша жеткире жазалайм».


8Теңир мындай дейт: «Жүзүмдүн шиңгили ширелүү болуп турганда: “Ага зыян кылба, анткени ал бата алган”, – дешет. Ошол сыңары, бардыгын өлтүрбөш үчүн, Мен Өзүмдүн кулдарым үчүн ушундай кылам[+].


9Жакыптан тукум чыгарам, Жүйүттөн Менин тоолорума мурасчы чыгарам: Менин тандалган адамдарым ал жерди ээлеп алышат, Менин кулдарым ал жерде жашап калышат.


10Шарон койлор үчүн жайыт болот, Акор өрөөнү Мени издеген Өз элимдин өгүздөрүнө жата турган жай болот[+].


11Ал эми Теңирди таштаган, Менин ыйык тоомду унуткан, Гат[*] үчүн дасторкон даярдаган, Мени[*] үчүн чөйчөк толо шарап куйган силерди болсо


12Мен кылычка салып берем, баарыңар союлууга тизе бүгүп бересиңер, анткени Мен чакырганда, силер жооп берген жоксуңар, Мен сүйлөгөндө, силер укпай койдуңар, бирок Менин көз алдымда жамандык кылдыңар, Мага жакпаган нерсени тандап алдыңар»[+].


13Ошондуктан Теңир мындай дейт: «Менин кулдарым жешет, силер болсо ачка болосуңар. Менин кулдарым ичишет, силер болсо суусайсыңар[+].


14Менин кулдарым кубанышат, силер болсо уятка каласыңар. Менин кулдарым жүрөктөрүнүн кубанганынан ырдашат, силер болсо жүрөгүңөрдүн кайгысынан кыйкырасыңар, рухуңардын кыйналганынан боздоп ыйлайсыңар[+].


15Өзүңөрдүн ысымыңарды Менин тандап алган адамдарым үчүн каргышка калтырасыңар. Сени Кудай-Теңир өлтүрөт, Өзүнүн кулдарын болсо башка ысым менен атайт[+].


16Ал ысым менен ким өзүнө жер үстүндө бата берсе, ал чындыктын Кудайынан бата алат. Ким жер үстүндө ант берсе, ал чындыктын Кудайы менен ант берет, анткени мурунку кайгылар унутулат жана Менин көз алдымдан жок болуп кетет[+].

17


Ысрайылдын батага ээ болору жөнүндө

Анткени мына, Мен жаңы асманды жана жаңы жерди жаратып жатам, мурункулар мындан ары эскерилбейт, ойго да келбейт[+].


18Силер болсо Мен жаратканга кылымдар бою кубанып, шаттанып турасыңар: анткени мына, Мен Иерусалимди шаттык менен жаратып жатам, анын элин кубаныч менен жаратып жатам.


19Мен Иерусалимге кубанам, Өз элиме сүйүнөм. Эми анын ичинде ыйдын үнү, боздогон үн угулбайт[+].


20Ал жерде эми жетер жашына жетпеген ымыркай бала же кары адам болбойт, анткени жүз жаштагы адам жаш бойдон өлөт, бирок жүз жаштагы күнөөкөр каргышка калат.


21Жаңы үйлөрдү куруп, ошол үйлөрдө жашашат, жүзүмзарларды отургузуп, мөмөлөрүн жешет[+].


22Алар башка бирөө жашаш үчүн, үй курушпайт, башка бирөө жеш үчүн, жүзүмзар отургузушпайт, анткени Менин элимдин өмүрү дарактын өмүрүндөй болот. Мен тандап алган адамдар өз эмгегинин үзүрүн көпкө чейин көрүшөт[+].


23Алар текке эмгектенбейт, балдарын кайгы үчүн төрөбөйт, анткени алар Теңирдин батасын алган тукум болот, алардын укум-тукуму өздөрү менен бирге болот[+].


24Алар чакырардан мурун эле, Мен жооп берем. Алар сүйлөп жатканда эле, Мен угам[+].


25

#### 66

1


Кудайдын элдерди жазалары жөнүндө

Теңир мындай дейт: «Асман Менин тагым, жер болсо – буттарымды коё турган жер. Анан силер Мага кайсы жерге үй курасыңар? Менин эс ала турган жайым кайсы жерде болот[+]?


2Анткени мунун баарын Менин колум жасады, мунун баары болду, – дейт Теңир. Бирок мен мындай адамга: моюн сунган, руху менен кайгырган, Менин сөзүмдүн алдында титиреп турган адамга көз кырымды салам[+].


3Өгүздү сойгон адам адамды өлтүргөн адамга барабар. Козуну курмандыкка чалган адам итти муунткан адамга барабар. Нан курмандыгын алып келген адам чочконун канын алып келген адамга барабар. Жыпар жыттуу зат түтөткөн адам бурканга сыйынган адамга барабар. Алар өз жолдорун тандап алышты, алардын жаны өздөрүнүн жийиркеничтүү нерселеринен ыракат алат[+].


4Ошондуктан Мен алардын азгыруучу нерселерин пайдаланам, аларга коркунучтуу нерсени каптатам, анткени Мен чакырганда, эч ким жооп берген жок, Мен сүйлөгөндө, алар укпай коюшкан. Бирок алар Менин көз алдымда жамандык кылышты, Мага жакпаган нерсени тандап алышты»[+].


5Теңирдин сөзүнүн алдында титиреп тургандар, Анын сөзүнө кулак салгыла: «Менин ысымым үчүн силерди жек көргөн, силерди куугунтукка алган силердин бир туугандарыңар: “Теңир Өз даңкы менен Өзүн көрсөтсүн, ошондо биз силердин кубанганыңарды көрөбүз”, – дешет. Бирок алар уятка калышат».


6Мына, шаардан ызы-чуу чыгып жатат, ийбадатканадан бир үн чыгып жатат. Ал үн – Өз душмандарынын жазасын берип жаткан Теңирдин үнү.


7Толгоо тартпай туруп эле төрөп койду, толгоосу келе электе эле уул төрөдү[+].


8Мындайды ким укту эле? Мындайды ким көрдү эле? Бир күндө пайда болгон өлкө барбы? Бир заматта жаралган эл барбы? Сион сыяктуу толгоосу тартып-тартпай эле уул төрөгөн барбы?


9«Ай-күнүнө жеткирип, төрөтпөй коймок белем? – дейт Теңир. Же болбосо төрөгөнгө күч берип туруп, курсакты бекитип коймок белем?» – дейт сенин Кудайың.


10Иерусалим менен кубангыла, аны сүйгөндөрдүн баары, ага сүйүнгүлө! Ал жөнүндө кайгыргандардын баары, аны менен кошо кубангыла!


11Ошондо анын сооротуучу төшүнөн тамактанып тоёсуңар, анын ашып-ташыган даңкынан тоё ичип ыракаттанасыңар.


12Анткени Теңир мындай дейт: «Мына, Мен ага тынчтыкты дарыядай агызып жатам, силердин жыргалчылыгыңар үчүн элдин байлыгын ташкындаган суудай агызып жатам. Силерди колдоруна көтөрүп жүрүшөт, тизелерине алып эркелетишет[+].


13Мен силерди энеси баласын соороткондой сооротом. Силер Иерусалимде соороносуңар[+].


14Ошондо муну көрүп, жүрөгүңөр кубанат, сөөгүңөр жаш өсүмдүктөй гүлдөйт». Теңирдин колу Өзүнүн кулдарына ачылат, Өз душмандарына болсо каарданат.


15Анткени Теңир Өзүнүн ачуусун каары менен, Өзүнүн каарын жалындаган от менен төгүш үчүн, от ичинде келет, Анын арабалары куюндай болуп келет[+].


16Анткени Теңир ар бир адамды Өзүнүн кылычы жана оту менен жазалайт, Теңир өлтүргөндөр көп болот[+].


17«Ал эми токойчолорго барып табыныш үчүн өздөрүн тазалап, ыйыктагандар, биринин артынан бири чочконун этин, жийиркеничтүү нерселерди жана чычкандарды жегендердин баары кырылат, – дейт Теңир[+].


18Анткени Мен алардын иштерин жана ойлорун билем. Мына, Мен бардык элдерди, ар кандай тилде сүйлөгөн элдерди чогултуш үчүн келем. Алар келип, Менин даңкымды көрүшөт[+].


19Ошондо алардын үстүнө белги коём, алардын ичинен куткарылгандарды элдерге жиберем: Таршышка, Пулга, Лутка, жаа тарткандарга, Тубалга, Жабанга, Мен тууралуу укпаган жана Менин даңкымды көрбөгөн алыскы аралдагыларга жиберем. Алар Менин даңкымды бардык элдерге жарыя кылышат.


20Ысрайыл уулдары Теңирдин үйүнө таза идишке салып тартуу алып келген сыяктуу, бардык элдердин арасынан бүт бир туугандарыңарды алып, аттарга мингизип, арабаларга түшүрүп, замбилдерге салып, качырларга жана күлүк төөлөргө мингизип, Теңирге тартуу катарында Иерусалимдеги Менин ыйык тоомо алып келишет, – дейт Теңир[+].


21Ошондой эле алардын арасынан ыйык кызмат кылуучу жана леби кылып алам, – дейт Теңир[+].


22Анткени Мен жарата турган жаңы асман жана жаңы жер дайыма Менин алдымда тургандай эле, – дейт Теңир, – силердин тукумуңар да, ысымыңар да дайыма Менин алдымда турат[+].


23Ошондо ай сайын, ишемби сайын ар бир адам Менин алдыма таазим кылууга келип турат, – дейт Теңир.


24Сыртка чыгып, Менден баш тарткан адамдардын өлүктөрүн көрүшөт, анткени алардын курту өлбөйт, алардын оту өчпөйт. Алар ар бир адам үчүн жийиркеничтүү болот»[+].

### Жеремия


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]


#### 1

1


Кириш сөз

Бенжемин жериндеги Анатотто жашаган ыйык кызмат кылуучулардын бири, Хилкиянын уулу Жеремиянын сөздөрү[+].


2Ага Жүйүт падышасы – Амон уулу Жошиянын тушунда, анын падышачылыгынын он үчүнчү жылында Теңирден сөз болду[+].


3Ага Жүйүт падышасы – Жошия уулу Жайакимдин тушунда, Жүйүт падышасы – Жошия уулу Ситкиянын падышачылыгынын он биринчи жылынын акырына чейин, Иерусалимдегилер туткундалып кеткенге чейинки бешинчи айда Теңирден дагы сөз болду[+].

4


Жеремиянын пайгамбарлыкка дайындалышы

Ошондо Теңирден мага мындай сөз болду:[+]


5«Мен сени энеңдин ичинде Өзүм жаратканга чейин эле билчүмүн, сен төрөлгөнгө чейин эле Мен сени ыйыктагам: сени элдерге пайгамбар кылып койгом».


6Бирок мен: «Оо Кудай-Теңир! Мен сөз сүйлөгөндү билбейм, анткени өтө эле жашмын», – дедим[+].


7Бирок Теңир мага мындай деди: «“Жашмын”, – дебе, анткени Мен сени кимге жиберсем, ошолордун бардыгына барасың, Мен сага эмнени буйрусам, ошону айтасың.


8Алардан коркпо. Сени куткаруу үчүн, Мен сени мененмин, – деди Теңир»[+].


9Ошондо Теңир Өз колун сунуп, менин оозума тийгизди, анан Теңир мага мындай деди: «Мына, Мен Өзүмдүн сөздөрүмдү сенин оозуңа салдым[+].


10Байка, бүгүн Мен сени элдердин, падышачылыктардын үстүнө аларды жок кылуу жана талкалоо үчүн, кыруу жана кыйратуу үчүн, кайра тургузуу жана отургузуу үчүн койдум»[+].

11


Бадам жыгачынан жасалган таяк жана казан жөнүндө көрүнүш

Теңирден мага мындай сөз болду: «Жеремия, сен эмнени көрүп турасың?» Мен: «Бадам жыгачынан жасалган таякты көрүп турам», – дедим[+].


12Теңир мага: «Сен туура көрүп турасың, анткени Менин сөзүм жакында аткарылышы үчүн, Мен Өз сөзүмө көз салып турам», – деди.


13Дагы бир жолу Теңирден мага мындай сөз болду: «Сен эмнени көрүп турасың?» Мен: «Түндүк жакты караган, кайнап жаткан казанды көрүп турам», – дедим[+].


14Теңир мага мындай деди: «Бул жерде жашоочулардын бардыгына кайгы түндүк тараптан келет[+].


15Анткени мына, Мен түндүк падышачылыктарынын бардык урууларын чакырам, – дейт Теңир, – алар келип, ар бири Иерусалимдин дарбазасынын кире беришине, анын бүт дубалдарын тегерете, Жүйүттүн бардык шаарларына өз тактысын орнотот[+].


16Бүт мыйзамсыздыктары үчүн, Мени таштап кетишкени үчүн, бөтөн жерликтердин кудайларына жыпар жыттуу зат түтөтүшкөнү үчүн, өз колдору менен жасаган нерселерге табынышкандыгы үчүн, Мен аларга Өз өкүмдөрүмдү жарыялайм.


17Сен болсо белиңди бек бууп, ордуңан тургун да, Мен сага эмнени буйрусам, аларга ошонун бардыгын айт. Алардын алдында коркпо, болбосо Мен сени алардын көз алдында өлтүрүп салам[+].


18Мына, азыр Мен сени бүт өлкөгө каршы, Жүйүт падышаларына каршы, анын төрөлөрүнө каршы, анын ыйык кызмат кылуучуларына каршы, ушул жердин элине каршы чептүү шаар, темир мамы жана жез дубал кылып койдум[+].


19

#### 2

1


Жеремиянын жаш чагы жана анын ата-бабаларынын күнөөсү жөнүндө

Теңирден мага мындай сөз болду:


2«Бар, Иерусалимдин кулагына айт: Теңир мындай деп жатат де: “Сенин жаш чагыңдагы достугуң, колукту болуп турган кездеги сүйүүң, Менин артымдан чөлдө, эч нерсе айдалбаган жерде ээрчип жүргөнүң эсимде[+].


3Ысрайыл Теңирдин ыйыгы болчу, Анын биринчи жемиши эле. Аны жегендердин бардыгы жазаланчу, алардын башына кайгы түшчү”», – дейт Теңир[+].


4Жакыптын, Ысрайылдын бардык тукумдары, Теңирдин сөзүн уккула!


5Теңир мындай дейт: «Менден алыстап, убаракерчиликтин артынан жүрүп курулай убаракерчиликке батып кеткидей, силердин ата-бабаларыңар Менден кандай жалгандыкты табышты[+]?


6Алар: “Бизди Мисир жеринен алып чыккан, бизди чөл менен, ээн, эл жашабаган жер менен, суусуз жер менен, өлүм көлөкөсүнүн жери менен, эч ким баспаган, эч ким жашабаган жер менен алып жүргөн Теңир кана?” – деп айтышкан жок[+].


7Мен силерди түшүмдүү жерге алып келдим, анын жемиштери менен түшүмүн жесин дедим. Силер болсо ал жерге кирип, Менин жеримди булгадыңар, Менин энчимди жийиркеничтүү жерге айланттыңар[+].


8Ыйык кызмат кылуучулар: “Теңир кайда?” – дешкен жок, мыйзамды окутуучулар Мени билишкен жок, койчулар Мени таштап кетишти, пайгамбарлар Баалдын атынан пайгамбарчылык кылып, жардам бербеген нерселердин артынан жүрүштү[+].

9


Кудай Өзүнүн эли менен соттошот

Ошондуктан Мен силер менен дагы соттошом, – дейт Теңир, – уулдарыңардын уулдары менен да соттошом[+].


10Китим аралдарына барып карагыла, Кейдарга киши жиберип, кылдаттык менен изилдеп, карап чыккыла: ал жерлерде ушуга окшогон нерселер болгон бекен[+]?


11Кудай эмес экенине карабастан, кайсы эл өз кудайларын алмаштырды? Менин элим болсо өзүнүн даңкын жардам бербеген нерсеге алмаштырды[+].


12Асман, буга таң кал, титире, үрөйүң учсун! – дейт Теңир.


13Анткени Менин элим эки жамандык кылды: Мени, тирүү суунун башатын, таштап кетишти, өздөрүнө талкаланган, суу сактай албаган кудуктарды казып алышты[+].


14Ысрайыл кул беле? Же ал үйдө төрөлгөн кул беле? Эмне үчүн ал олжо болуп калды?


15Ага жаш арстандар айкырышты, үндөрүн көтөрүп, анын жерин чөл кылышты. Анын шаарлары өрттөлүп, тургундарынан ажырады[+].


16Ноп менен Такпанкестин уулдары сенин төбөңдү кырып салышты.


17Бул Кудай-Теңириң жол көрсөтүп бара жатканда, Аны таштап койгонуң үчүн болгон жокпу?


18Эми сен эмне үчүн Мисирге барганы жатасың, Нил суусунан ичиш үчүнбү? Эмне үчүн Ашурга барганы жатасың, анын дарыяларынан суу ичиш үчүнбү[+]?


19Сени өзүңдүн мыйзамсыздыгың жазалайт, сени өзүңдүн бузуктугуң ашкере кылат. Ошондуктан Кудай-Теңириңди таштап кеткениң кандай жаман, кандай кайгылуу экенин бил, түшүн, сенде Менден коркуу деген жок, – дейт Себайот Кудай-Теңир.

20


Ысрайылдын ишенимсиздигинин натыйжасы

Анткени Мен мурун эле сенин моюнтуругуңду талкалагам, кишендериңди үзгөм, ошондо сен: “Жасалма кудайларга кызмат кылбайм”, – дегенсиң. Бирок ар бир бийик дөңсөөнүн үстүндө, ар бир бутактуу дарак астында бузуктук кылдың[+].


21Мен сени жакшы жүзүм сабагы, эң таза урук кылып тиктим. Анан кантип сен Менин жеримде башка бирөөнүн жүзүм сабагынын жапайы бутагына айланып калдың[+]?


22Ошондуктан сен самын менен жуунсаң да, өзүңө шакарды көп колдонсоң да, Менин алдымда сенин мыйзамсыздыгың белгиленип коюлду, – дейт Кудай-Теңир[+].


23Сен: “Мен өзүмдү булгаган жокмун, Баалдын артынан жүргөн жокмун”, – деп кантип айтасың? Сен өзүңдүн өрөөндөгү жолуңду карап көрчү, сен, өз жолдорун бузган, оюн салган иңген, эмне кылганыңды бил.


24Чөлгө көнгөн, жаны кумарданып аба жуткан жапайы ургаачы эшекти ким токтото алат? Аны издегендердин баары чарчабайт: аны өзүнүн айы келгенде таап алышат[+].


25Бутуңдун бут кийим жыртуусуна, кекиртегиңдин суусап кургап кетүүсүнө жол бербе. Бирок сен: “Жок, үмүт кылба! Анткени башкаларды жакшы көрөм, алардын артынан жүрөм”, – дедиң[+].

26


Ысрайыл жазага татыктуу

Ууру кармалганда маскара болгон сыяктуу, Ысрайыл да өзүн маскара кылды: Ысрайыл эли да, падышалары да, төрөлөрү да, ыйык кызмат кылуучулары да, пайгамбарлары да[+]


27жыгачка: “Сен менин атамсың”, ал эми ташка: “Сен мени төрөгөнсүң”, – дешет. Анткени алар Мага жүзүн бурбастан, далысын салышты. Бирок алардын башына кайгы түшкөндө: “Тур, бизди куткар!” – дешет[+].


28Сенин өзүңө жасап алган кудайларың кайда? Эгерде алар сени башыңа кайгы түшкөндө куткара алышса, анда ордунан турушсун, анткени сенин канча шаарың болсо, кудайларың да ошончо, Жүйүт[+].


29Мени менен талашып-тартышуунун силерге эмне кереги бар? Баарыңар Мага каршы күнөөгө баттыңар, – дейт Теңир.


30Мен силердин балдарыңарды бекер эле урдум, алар акыл-насаатты кабыл алышкан жок. Пайгамбарларыңарды өзүңөрдүн кылычыңар жок кылуучу арстандай жеп жатты[+].


31Оо, адамдар! Силер Кудайдын сөзүн уккула: Мен Ысрайыл үчүн чөл болдум беле? Мен ал үчүн караңгылыктын өлкөсү болдум беле? Эмне үчүн Менин элим: “Биз өзүбүзгө өзүбүз мырзабыз. Биз эми Сага келбейбиз”, – дешет?


32Кыз өз жасалгасын, колукту өз курун унутат бекен? Менин элим болсо Мени унутуп салды, унуткан күндөрүнө эсеп жок[+].


33Сүйүүгө аракет кылып жетүү үчүн, өзүңө жол тапканга кандай чеберсиң? Атүгүл, ошол үчүн өз жолдоруңду кылмышка ылайыкташтырдың[+].


34Атүгүл, кийимиңдин этегинде жарды, жазыксыз адамдардын каны бар. Аларды сен эшикти сындырып жаткан жеринен тапкан жоксуң, ошонун баарына карабай, мындай деп жатасың:[+]


35“Мен күнөөлүү болбогондуктан, Анын каары менден бурулары чын”. Мына, “Мен күнөө кылган эмесмин”, – дегениң үчүн, Мен сени менен соттошом.


36Өз жолуңду улам алмаштырып, сен өзүңдү кандай кемсинттиң! Ашур сени маскара кылгандай эле, Мисир да сени маскара кылат[+].


37

#### 3

1


Ысрайылдын ишенимсиздиги

Мындай деп айтышат: “Эгерде күйөөсү аялын коё берсе, аялы андан кетип, башка күйөөгө тийип, кайра мурунку күйөөсүнө кайрылып келсе болобу?” Ушул үчүн ал өлкө булганбайт бекен? Сен болсо көп ойношторуң менен бузуктук кылдың, ошого карабастан Мага кайрылып кел, – дейт Теңир[+].


2Башыңды көтөрүп, бийик жерлерди кара, сени менен кайсы жерде гана бузуктук кылышкан жок? Чөлдө отурган аравиялыктай болуп, сен алар үчүн жолдун боюнда отурдуң, бузукулугуң жана анткорлугуң менен жерди булгадың[+].


3Ошон үчүн жамгыр кармалды, кеч жамгыр да болгон жок, бирок сенин чекең бузулган аялдын чекесиндей эле, сен уят-сыйытты таштап койдуң[+].


4Сен азыр эле Мага мындай деп кайрылбадыңбы: “Ата, Сен менин жаш кезимдеги жол көрсөтүүчүм элең!


5Ал кантип эле дайыма каардана берсин? Кантип эле каарын Өзүндө түбөлүк кармап тура берсин?” Мына, сен ушинтип айтып жатасың, бирок күчүң жеткенче жамандык кылып жатасың»[+].

6


Кудайдын тобо кылууга чакырышы

Жошия падышанын тушунда Теңир мага мындай деди: «Сен бузулган Ысрайылдын эмне кылганын көрдүңбү? Ал ар кайсы бийик тоолорго жана ар кандай бутактуу дарактардын түбүнө барып, ошол жерлерде бузуктук кылды[+].


7Ал ушунун бардыгын кылгандан кийин, Мен ага: “Мага кайрылып кел”, – дедим. Бирок ал кайрылып келген жок. Муну анын ишенимсиз эжеси Жүйүт көрдү.


8Мен бузулган Ысрайылды бардык бузуктук иштери үчүн коё берип, колуна ажырашуу катын бергенден кийин, анын ишенимсиз эжеси Жүйүттүн коркпогондугун, ал да барып, бузуктук кылганын көрдүм[+].


9Ал өзүнүн ачык бузуктук кылуусу менен жерди булгады, таш менен да, жыгач менен да ойноштук кылды[+].


10Бирок ушунун баарына карабастан, анын ишенимсиз эжеси Жүйүт Мага чын жүрөктөн кайрылган жок, анткорлук менен эле кайрылды», – дейт Теңир[+].


11Мага Теңир мындай деди: «Бузулган Ысрайыл ишенимсиз Жүйүткө караганда адилеттүүрөөк болуп чыкты[+].


12Бар, бул сөздөрдү түндүккө жарыяла, мындай деп айт: “Бузулган Ысрайыл, кайрылып кел, – дейт Теңир, – Мен силерге Өз каарымды төкпөйм, анткени Мен ырайымдуумун, түбөлүк каарданбайм[+].


13Бирок өз күнөөңдү мойнуңа ал, анткени сен Кудай-Теңириңден четтеп, ар кайсы бутактуу дарактын түбүндө бөлөк буркандар менен бузуктук кылдың, Менин үнүмдү болсо укпай койдуңар”, – дейт Теңир[+].


14“Ишенимсиздер, кайрылып келгиле, – дейт Теңир, – анткени Мен силер менен никелешкем, силерден – ар бир шаардан бирден, ар бир уруудан экиден киши алам, анан силерди Сионго алып келем.


15Анан Мен силерге Менин жүрөгүмө жаккан койчуларды берем, алар силерди билим менен, акыл менен кайтарышат[+].


16Силер жер үстүндө укумдап-тукумдап көбөйгөндө, ошол күндөрү, – дейт Теңир, – “Теңирдин келишим сандыгы” деп айтпай калышат. Ал адамдын оюна да келбейт, аны эстеп да коюшпайт, ага барышпайт, анын өзү да болбойт[+].


17Ошол убакта Иерусалимди Теңирдин тагы деп аташат. Бардык элдер Теңирдин ысымы үчүн Иерусалимге чогулушат, ошондон кийин өздөрүнүн жаман жүрөгүнүн өжөрлүгү боюнча жүрүшпөйт.


18Ошол күндөрү Жүйүт тукуму Ысрайыл тукумуна келет, анан алар түндүктөн Мен силердин ата-бабаларыңарга мурас кылып берген жерге бирге келишет[+].

19


Кудай элинин жалган кудайларга табынышы

Бирок Мен мындай дедим: “Мен сени балдардын катарына кантип коём, Мен сага көп элдер ээлеген эң сонун, адам суктанарлык жерди кантип берем?” Дагы мындай деп айттым: “Сен Мени "Ата" дейсиң, Менден четтебейсиң”.


20Бирок, чынында эле, аялы өз жолдошуна жүзү каралык менен опаасыздык кылган сыңары, Ысрайыл, силер да Мага ошондой ишенимсиздик кылдыңар, – дейт Теңир[+].


21Бийик жерлерде үн угулат, Ысрайыл уулдарынын аянычтуу ыйы угулат, анткени алар өз жолдорун бузушту, өз Кудай-Теңирин унутушту[+].


22Кайрылгыла, ишенимсиз балдар: Мен силерди баш ийбестигиңерден айыктырам». «Мына, биз Сага келе жатабыз, анткени Сен биздин Кудай-Теңирибизсиң![+]


23Чындыгында, биз дөбөлөргө жана көп сандаган тоолорго бекер ишениптирбиз. Чындыгында, Ысрайылдын куткарылуусу Теңирден, биздин Кудайдан!


24Жаш чагыбыздан бери бул жийиркеничтүү нерсе биздин ата-бабаларыбыздын эмгегин, алардын койлорун жана өгүздөрүн, уулдарын жана кыздарын жеп келе жатат.


25

#### 4

1


Кудайга кайрылууга чакыруу

«Ысрайыл, эгерде сен кайрылгың келсе, Мага кайрыл, – дейт Теңир. – Эгерде Менин алдымдан өзүңдүн жийиркеничтүү нерселериңди жок кылсаң, анда тентибейсиң»[+].


2Чындык менен, акыйкаттык менен, адилеттик менен: «Теңир тирүү!» – деп ант бересиң, элдер Теңирден бата алышат, Теңир менен мактанышат[+].


3Анткени Жүйүт менен Иерусалимдин адамдарына Теңир мындай дейт: «Өзүңөргө жаңы эгин талааларды айдагыла, тикенектердин арасына сеппегиле[+].


4Жүйүттүн адамдары, Иерусалимдин тургундары, жамандык кылууга жөндөмдүү болгондугуңар үчүн, Менин каарым силерге оттой жалындап, өчпөй күйбөшү үчүн, өзүңөрдү Теңир үчүн сүннөткө отургузгула, жүрөгүңөрдү сүннөткө отургузгула[+].


5Жүйүт аймагына кабарлагыла жана Иерусалимде жар салгыла, айткыла, жерди аралап сурнай тарткыла. Катуу кыйкырып: “Келгиле, чогулуп алып чептүү шаарларга баралы”, – деп айткыла[+].


6Сиондо туу көтөргүлө, чепке качкыла, токтобогула, анткени Мен түндүктөн кайгы жана чоң кыргын алып келем»[+].


7Өзүнүн чытырман токоюнан арстан чыгып келе жатат, элдерди кыруучу чыгып келе жатат: ал өзүнүн ордунан сенин жериңди чөлгө айландырыш үчүн чыгып келе жатат. Шаарларың талкаланып, тургундары жок калат[+].


8Ошондуктан зумбал курчанып алып ыйлагыла, өкүргүлө, анткени Теңирдин жалындаган каары бизден кайт болбойт[+].


9«Ошол күнү, – дейт Теңир, – падышанын жүрөгү жана төрөлөрдүн жүрөгү катып калат. Ыйык кызмат кылуучулардын үрөйлөрү учат, пайгамбарлар таң калышат».


10Ошондо мен: «Оо Кудай-Теңирим! “Силерде тынчтык болот” деп, Сен бул элди жана Иерусалимди кызыктырып эле койдуң беле? Бирок кылычтан кырылып жатабыз», – дедим[+].


11Ошол мезгилде бул элге жана Иерусалимге мындай деп айтылат: «Менин элимдин кызынын жолуна чөлдүн бийик адырларынан куйкалоочу шамал келет. Ал шамал эгин сапырыш үчүн эмес, эгин тазалаш үчүн да эмес.


12Ал жактан Мага мындан да катуу шамал келет, ошондо Мен аларга Өз өкүмүмдү жарыялайм»[+].

13


Жүйүт аймагы душмандардын курчоосунда

Мына, ал булуттардай болуп көтөрүлүп жатат, анын арабалары куюндай, анын аттары бүркүттөн да ыкчам. Бизге кайгы! Анткени биз талкаланабыз[+].


14Иерусалим, куткарылышың үчүн, жүрөгүңдөн жаман нерсени жууп сал. Качанга чейин сенде жаман ойлор уялайт[+]?


15Анткени азыр эле Дандан үн угулуп жатат, Эпрайым тоосунан өлүм кабары келе жатат:


16«Элдерге кабарлагыла, Иерусалимге билдиргиле: Алыскы өлкөдөн курчап алуучулар келе жатышат, өздөрүнүн кыйкырыктары менен Жүйүттүн шаарларын жаңыртып жатышат».


17«Алар Иерусалимди туш-туштан талаа сакчыларындай болуп курчап келе жатышат, анткени ал Мага каршы козголоң чыгарды, – дейт Теңир[+].


18Сенин жолдоруң менен кылган иштериң ушуга себепкер болду. Сен мыйзамсыздыгыңдан ушунчалык кыйналып жатасың, ал жүрөгүңдү жаралап жатат»[+].

19


Эл үчүн кайгыруу

Жаным! Жаным! Жүрөгүмдүн тереңинде кайгырып жатам, жүрөгүм толкунданып жатат, унчукпай коё албайм. Анткени сен, жаным менин, сурнай үнүн, согуш коркунучун угуп жатасың[+].


20Кайгы артынан кайгы! Бүт өлкө кыйрап жатат, күтүлбөгөн жерден менин үйлөрүм кыйрады, көз ирмегенче менин чатырларым кыйрады[+].


21Мен качанкыга чейин тууларды көрөм, сурнай үнүн угам?


22«Бул Менин элимдин акылсыздыгынан, Мени билбегендигинен болду. Алар – акылсыз балдар, аларда акыл жок. Алар жамандык кылганга акылдуу, бирок жакшылык кылууну билишпейт»[+].

23


Жеремиянын кыйроо жөнүндө көргөн көрүнүшү

Жерди карасам, мына, ал кыйрап, ээн калды, асманды карасам, анын жарыгы жок[+].


24Тоолорду карасам, мына, алар титиреп жатат, бүт адырлар солкулдап жатат[+].


25Карасам, мына, адам жок, асмандагы куштардын баары туш-тушка учуп кетиптир[+].


26Карасам, мына, Кармел чөлгө айланыптыр, анын бүт шаарлары Теңирдин жүзүнөн, Анын катуу каарынан кыйраптыр[+].


27Анткени Теңир мындай деген: «Бардык жер ээн калат, бирок таптакыр кырып салбайм[+].


28Бул тууралуу жер ыйлайт, жогоруда асман түнөрөт, анткени Мен айттым, Мен белгиледим, ал үчүн өкүнбөйм, андан кайтпайм[+].


29Атчан аскерлердин жана жаа тарткан аткычтардын ызы-чуусунан бүт шаар эли туш-тушка качат: алар калың токойлорго кетишет, аскаларга чыгышат. Бардык шаарлар ээн калат, аларда бир да тургун болбойт.


30Ээн калган, сен, эми эмне кыласың? Сенин ачык кызыл кийим кийгениң да, алтын жасалгалар менен жасанганың да, көзүңдү боёгонуң да бекер. Ойношторуң сени жек көрүп калышты, алар сени өлтүргөнү жатышат[+].


31

#### 5

1


Иерусалимдин күнөөсү

Иерусалимдин көчөлөрүн аралагыла, карагыла, чалгындагыла, анын аянттарынан издегиле. Эгерде адилеттикти сактаган, чындыкты издеген адам тапсаңар, анда Мен Иерусалимди аяр элем[+].


2Алар: “Теңир тирүү!” дешкени менен, жалган убада беришет»[+].


3Оо Теңир! Сенин көздөрүң чындыкка бурулган эмеспи? Сен аларды уруп жатасың, алар болсо ооруганын сезишпейт. Сен аларды кырып жатасың, бирок алар акыл-насаатты уккулары келбейт. Алар өздөрүнүн жүзүн таштан да катуу кылып алышкан, кайрылгылары жок[+].


4Ошондо мен: «Булар жакыр адамдар болсо керек. Алар акылсыз, ошондуктан Теңирдин жолун, өз Кудайынын мыйзамын билишпейт[+].


5Мен атактууларга барып, алар менен сүйлөшөйүн, анткени алар Теңирдин жолун, өз Кудайынын мыйзамын билишет», – дедим. Бирок алар да моюнтурукту талкалап, кишендерди үзүп салышты[+].


6Ошон үчүн аларды токойдон чыккан арстан өлтүрөт, аларды чөл карышкыры кырат, аларды шаарларынын жанында илбирс аңдып жатат. Ким шаардан чыкса, ал жырткычка жем болот, анткени алардын кылмышы көбөйүп кетти, бузуктугу артты[+].


7«Бул үчүн Мен сени кантип кечирем? Сенин уулдарың Мени таштап кетишти, кудай эместер менен ант берип жатышат. Мен аларды тойгузуп турдум, алар болсо бузуктук кылып, топ-тобу менен бузулган аялдардын үйлөрүнө барып жүрүштү[+].


8Алар – семиртилген айгырлар. Алардын ар бири башка бирөөнүн аялына азынап турат[+].


9Кантип Мен аларды ушул үчүн жазалабай коёюн? – дейт Теңир. – Менин жаным ушундай элден кантип өч албай койсун[+]?


10Анын дубалдарына чыккыла да кыйраткыла, бирок баарын эмес. Алардын жаш бутактарын кыйып салгыла, анткени алар Теңирдики эмес[+].


11Анткени Ысрайыл менен Жүйүт Мага ишенимсиздик кылышты, – дейт Теңир.


12Алар Теңир тууралуу калп айтышып, мындай дешти: “Бул Теңирден эмес, биздин башыбызга мүшкүл түшпөйт, биз ачарчылыкты да, кылычты да көрбөйбүз[+].


13Пайгамбарлар да жел болуп калышат, аларда Теңирдин сөзү жок. Бул нерселер алардын өз баштарына келсин”»[+].


14Ошондуктан Себайот Кудай-Теңир мындай дейт: «Силер ушундай сөздөрдү айтып жатканыңар үчүн, мына, Мен Өзүмдүн сөздөрүмдү сенин оозуңда от кылам, ал эми бул элди отун кылам, бул от аларды жалмайт[+].


15Ысрайыл, Мен сага каршы алыстан бир эл алып келем. Ал эл – күчтүү эл, байыркы эл, сен тилин билбеген, сөзүн түшүнбөгөн эл, – дейт Теңир[+].


16Анын саадагы ачык мүрзөдөй, алардын бардыгы – кайраттуу адамдар[+].


17Алар сенин түшүмүңдү, эгиниңди жейт, сенин уулдарыңды жана кыздарыңды жейт, сенин койлоруңду жана өгүздөрүңдү жейт, сенин жүзүмүңдү жана анжырыңды жейт. Сен таянган чептүү шаарларыңды кылыч менен кыйратышат[+].


18Бирок ошол күндөрү да силерди таптакыр кырып салбайм, – дейт Теңир.


19Эгерде силер: “Булардын бардыгын Кудай-Теңир бизге эмне үчүн кылып жатат?” – дей турган болсоңор, анда мындай деп жооп бер: “Силер Мени таштап, өз жериңерде башка кудайларга кызмат кылганыңар үчүн, жат жерде бөтөн элге кызмат кыласыңар”[+].

20


Кудайдын Өз элине эскертүү бериши

Муну Жакыпка кабарлагыла, Жүйүт аймагына жар салып, мындай дегиле:


21“Муну ук, акылсыз эл, көзү бар болуп туруп көрбөгөн, кулагы бар болуп туруп укпаган, акыл-эси жок эл!”[+]


22Силер Менден коркпойсуңарбы? Менин алдымда калтырабайсыңарбы? – дейт Теңир. – Мен кумду деңизге чек ара, андан өтө албай турган түбөлүк чек кылып койдум. Анын толкундары канчалык жээкке умтулса да, аны бузуп өтө албайт. Деңиз долулана толкундаса да, андан өтө албайт[+].


23Ал эми бул элдин жүрөгү өжөр, козголоңчул. Алар Теңирден четтеп кетишти[+].


24Алар жүрөгүндө: “Кудай-Теңирибизден корколу, Ал бизге эрте жамгырды, кеч жамгырды өз маалында берет, биз үчүн Ал түшүм маалына белгиленген жумаларды сактайт”, – дешпейт[+].


25Силердин мыйзамсыздыгыңар буларды болтурбай салды, бул жакшы нерселерден силерди күнөөлөрүңөр ажыратты.


26Анткени Менин элимдин арасында жаман адамдар бар. Алар кушчулардай аңдышат, жерге жатып алып, торлорду жайып, адамдарды кармашат[+].


27Чымчыкка толгон капастай, алардын үйлөрү алдамчылыкка толгон. Ошол аркылуу алар текеберденишти, байышты.


28Алар толушту, семиришти, ар кандай жамандыктын чегинен өтүштү, алар сот иштерин, жетимдердин иштерин адилеттүү чечишпейт, жыргап жашашат, жакырлардын адилеттүү ишине акыйкаттык кылышпайт[+].


29Кантип Мен аларды ушул үчүн жазалабай коёюн? – дейт Теңир. – Менин жаным ушундай элден кантип өч албай койсун[+]?


30Бул жерде таң каларлык, коркунучтуу иштер болуп жатат.


31

#### 6

1


Иерусалимдин курчоого алынышы жөнүндөгү көрүнүш

Бенжемин балдары, Иерусалимдин ичинен качкыла, Текояда сурнай тарткыла, Бейт-Акеремде от менен белги бергиле, анткени түндүктөн улуу кайгы жана кыйроо келе жатат[+].


2«Мен Сиондун сулуу, эрке кызын кыйратам.


3Койчулар өз койлору менен ага келишет, анын айланасына чатырларын тигишет. Ар бири өзүнүн жерине малын жаят».


4Аны менен согушууга даярдангыла. Тургула, түштө барабыз. Бизге кайгы! Күн батып бара жатат, кечки көлөкө узарып калды[+].


5Тургула, түн болсо да барабыз, анын чептерин кыйратабыз!


6Анткени Себайот Теңир мындай дейт: «Дарактарды кыйгыла, Иерусалимге каршы жал жасагыла: бул шаар жазаланышы керек, ал зордук-зомбулукка толгон[+].


7Булак өзүнөн суу бүркүп чыгаргандай, ал өзүнөн жамандык чыгарып жатат: анын ичинен зордук-зомбулук, талап-тоноочулук угулуп жатат. Менин алдымда дайыма кыйналуу жана кайгы тартуу болуп жатат[+].


8Иерусалим, акылыңа кел, Менин жаным сенден алыстап кетпесин, Мен сени чөлгө, эч ким жашабаган жерге айлантпайын».

9


Ысрайылдын ач көздүгү жана жалган иш кылганы үчүн айыпталынышы

Себайот Теңир мындай дейт: «Ысрайылдын калдыгын жүзүм сыяктуу акырына чейин терип алышат. Себеттерди толтуруп, жүзүм жыйнаган адамдай, өз колуң менен иште.


10Алар уксун үчүн, Мен кимге айтам, кимди эскертем? Мына, алардын кулагы сүннөтсүз, ошондуктан алар уга алышпайт. Мына, алар Теңирдин сөзүнө күлүп жатышат, Анын сөзү аларга жакпайт[+].


11Ошондуктан Мен Теңирдин каарына аябай толдум, аны Өзүмдө кармап тура албайм. Аны көчөдөгү балдарга жана топтошкон уландарга төгөм. Аялы менен күйөөсү, улгайып калганы менен карылыгы жеткени олжого кетет[+].


12Талаалары менен аялдары сыяктуу эле, үйлөрү да жат бирөөлөрдүн колуна өтөт, анткени Мен бул жердин тургундарына каршы колумду сунам, – дейт Теңир[+].


13Анткени кичинесинен чоңуна чейин, булардын ар бири ач көздүккө берилген, пайгамбардан ыйык кызмат кылуучуга чейин жалган иш кылышат[+].


14Менин элимдин жараатын “Тынчтык! Тынчтык!” деп, жеңил ойлуулук менен дарылап жатышат, бирок тынчтык жок[+].


15Алар жийиркеничтүү иштерди кылгандан уялышабы? Жок, такыр уялышпайт, кызарып да коюшпайт. Ошон үчүн алар кулагандар менен кулашат, Мен аларды жазалаган күнү алар кулашат», – дейт Теңир[+].

16


Ысрайылдын өзүнүн ишенимсиздигинин айынан жыгылышы

Теңир мындай дейт: «Өзүңөрдүн бара жаткан жолуңарда токтогула, артыңарды карагыла, байыркы жолдор жөнүндө сураштыргыла, жакшы жол кайда экенин сурагыла, ошол жолго түшкүлө, ошондо жаныңарга тынчтык табасыңар». Бирок алар: «Барбайбыз», – дешти[+].


17«Ошондо Мен силердин үстүңөрдөн сакчыларды коюп: “Сурнайлардын үнүн уккула”, – дедим. Бирок алар: “Укпайбыз”, – дешти»[+].


18«Ошондуктан кулак салгыла, элдер, алардын эмне болорун бил, жамаат!


19Ук, жер жүзү! Мына, Мен бул элге бүлгүн түшүрөм, бул – алардын ойлорунун жемиши, анткени алар Менин сөздөрүмдү укпай, Менин мыйзамымды четке кагышты[+].


20Шебадан келе жаткан ладандын, алыскы өлкөдөн келе жаткан жыпар жыттуу жылгындын Мага эмне кереги бар? Силердин бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгыңар Мага жакпайт, курмандыктарыңар Мага жагымсыз»[+].


21Ошондуктан Теңир мындай дейт: «Мына, Мен бул элдин алдына тоскоолдуктарды коюп жатам, ага аталары балдары менен бирге, кошунасы досу менен бирге чалынат жана өлөт»[+].

22


Түндүктөн келе жаткан элдин кол салуусу

Теңир мындай дейт: «Мына, түндүк жактагы өлкөдөн эл келе жатат, жер кыйырынан улуу эл көтөрүлүп келе жатат[+].


23Алар колдоруна жаа, найза кармап алышкан. Алар катаал жана ырайымсыз, алардын үнү деңиздей шуулдайт, аттарга минип учуп келе жатышат, сени менен салгылашуу үчүн бир кишидей тизилишкен, Сион кызы».


24Биз алар жөнүндө кабар укканда, эмне кыларыбызды билбей, кайгыга баттык, толгоо тарткан аялдай кыйналдык[+].


25Талаага чыкпагыла, жолдо жүрбөгүлө, анткени душмандын кылычы келе жатат, туш-туштан коркунуч туулду[+].


26Элимдин кызы, белиңди зумбал менен курча, башыңа күл сеп, жалгыз уулуң өлгөндөй кайгырып, катуу ыйла, анткени кыйратуучу бизге күтүлбөгөн жерден келет[+].


27«Сен Менин элимди билишиң үчүн жана анын жолуна көз салып турушуң үчүн, Мен сени Өзүмдүн элимдин ичине мунара жана чеп кылып койдум[+].


28Алардын баары – өтө ишенимсиз адамдар, ушакчылык кылып жашашат. Булар – жез жана темир, бардыгы бузулган адамдар».


29Жел үйлөгөн көөрүк өрттөнүп кетти, коргошун отто жок болду: эритүүчү адам текке эритти, анткени андан жаман кошундулары бөлүнбөй калды.


30

#### 7

1


Жеремиянын Теңир үйүндө айткан насааты

Теңирден Жеремияга айтылган сөз:


2«Теңир үйүнүн дарбазасынын алдында тур, ал жерде бул сөздү жарыялап айт: Бүт жүйүт эли, Теңирге табыныш үчүн мына бул дарбазадан киргендер, Теңирдин сөзүнө кулак салгыла![+]


3Ысрайылдын Себайот Кудай-Теңири мындай дейт: “Өз жолуңарды жана өз иштериңерди оңдогула, ошондо Мен силерди бул жерде жашатам[+].


4"Бул – Теңирдин ийбадатканасы, Теңирдин ийбадатканасы, Теңирдин ийбадатканасы" деген жалган сөздөргө ишенбегиле[+].


5Бирок жолуңарды, иштериңерди чыны менен эле оңдой турган болсоңор, бир адам менен анын жакынынын ортосунда адилеттүү сот жүргүзө турган болсоңор,[+]


6чет жерликтерге, жетим менен жесирлерге кысым көрсөтпөсөңөр, бул жерде жазыксыз кан төкпөсөңөр, өз башыңарга кайгы үйүп, бөлөк кудайлардын артынан ээрчибей турган болсоңор,


7анда Мен силерди ушул жерде, ата-бабаңардын укум-тукумуна берген жерде жашатам[+].


8Мына, силер өзүңөргө эч бир пайда алып келбеген жалган сөздөргө ишенесиңер.


9Силер уурдап, киши өлтүрүп, бузуктук кылып, жалган ант берип, Баалга жыпар жыттуу зат түтөтүп, өзүңөр билбеген башка кудайлардын артынан жүрүп,[+]


10анан келип, Менин ысымым менен аталган ушул үйдө, Менин алдымда туруп, мындан ары да ушул жийиркеничтердин баарын кылыш үчүн: "Биз куткарылдык", – деп, кантип айтып жатасыңар?


11Менин ысымым менен аталган бул үй силердин көзүңөргө каракчылардын уюгу болуп калган жокпу? Мына, Мен муну көрдүм, – дейт Теңир[+].


12Мурун Өзүмдүн ысымымды орноткон жерге, Шилого барып, Өзүмдүн элим Ысрайылдын кылган жамандыгы үчүн аны эмне кылганымды көргүлө.


13Азыр да силер ушул иштердин баарын кылып жатканыңар үчүн, – дейт Теңир, – Мен силерге таң заардан баштап айткам, бирок силер уккан жоксуңар, силерди чакыргам, бирок силер жооп берген жоксуңар, – дейт Теңир[+].


14Ошон үчүн Менин ысымым менен аталган, силер ишенген ушул үйдү, Мен силерге жана силердин ата-бабаларыңарга берген ушул жерди Шилону кандай кылсам, ошондой кылам.


15Мен Өзүмдүн жүзүмдүн алдынан силердин бардык бир туугандарыңарды, Эпрайымдын бүт укум-тукумун четке каккандай, силерди да четке кагам”[+].

16


Элдин баш ийбестиги жана тоң моюндугу

Сен болсо бул эл үчүн сыйынба, алар үчүн өтүнбө, жалынба, Менден жалынып сураба, анткени Мен сени укпайм[+].


17Алар Жүйүт аймагынын шаарларында жана Иерусалимдин көчөлөрүндө эмнелерди кылып жатышканын көрбөй турасыңбы?


18Асман аял кудайына нан жасаш үчүн, балдар отун терип, аталар от жагып, аялдар камыр жууруп жатышат, Мени капа кылыш үчүн, башка кудайларга куюлуучу курмандыгын куюп жатышат.


19Бирок алар Мени капа кылып жатышабы? Өздөрүн маскара кылып, өздөрүн өздөрү капа кылып жатышкан жокпу? – дейт Теңир.


20Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: “Мына, ушул жерге Менин каарым, Менин ачуум төгүлүп жатат. Адамдарга да, малдарга да, талаадагы бак-дарактарга да, жерде өскөн жемиштерге да каарым төгүлөт, күйөт, өчпөйт”[+].


21Ысрайылдын Себайот Кудай-Теңири мындай дейт: “Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарыңарды башка курмандыктарыңарга кошуп, этин жегиле[+].


22Анткени Мен силердин ата-бабаларыңарды Мисир жеринен алып чыккан күнү аларга бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык жана башка курмандыктар жөнүндө айткан да эмесмин, буйрук берген да эмесмин[+].


23Бирок аларга мындай осуят бергем: Менин үнүмдү уккула, ошондо Мен силердин Кудайыңар болом, силер болсо Менин элим болосуңар, силерге жакшы болушу үчүн, Мен силерге буйрук кылган бардык жол менен жүргүлө[+].


24Бирок алар укпай коюшту, кулактарын төшөбөй коюшту, өздөрүнүн түшүнүгү боюнча, бузулган жүрөктөрүнүн өжөрлүгү боюнча жашашты, Менден жүздөрүн буруп, артын салышты[+].


25Силердин ата-бабаларыңар Мисир жеринен чыккан күндөн тартып, бүгүнкү күнгө чейин Мен силерге Өзүмдүн бүт кулдарымды – пайгамбарларымды жиберип турдум, аларды күн сайын таң заардан жиберип турдум[+].


26Бирок алар угушкан жок, Мага кулак салышкан жок, тескерисинче, өз моюндарын толгоп, ата-бабаларынан да жаман иштерди кылышты”[+].


27Сен аларга бул сөздөрдүн баарын айтканыңда, алар сени укпай коюшат, сен аларды чакырганыңда, алар сага жооп беришпейт.


28Ошондо аларга мындай де: “Өз Кудай-Теңиринин үнүн укпаган, акыл-насаатты да кабыл албаган эл ушул! Аларда чындык жок, алардын оозунан чындык алынды”.

29


Ином уулдарынын өрөөнүндөгү күнөөлүү иштер жөнүндө

Өз чачыңды кыркып ыргыт, тоо үстүндө ыйла, анткени Теңирдин каарын өзүнө төктүргөн бул элди Теңир четке кагып, таштап салды.


30Анткени Жүйүт уулдары Менин көз алдымда кыянаттык кылып жатышат, – дейт Теңир, – Менин ысымым менен аталган үйдү булгаш үчүн, өздөрүнүн жийиркеничтүү нерселерин коюшту[+].


31Уулдары менен кыздарын отко өрттөш үчүн, Ином уулдарынын өрөөнүнө Топет бийиктиктерин орнотушту. Мен аларга мындай кылууну буйруган эмесмин, ал Менин оюма да келген эмес[+].


32Ошон үчүн, мына, мындан ары бул жерди Топет[*] деп, Ином уулдарынын өрөөнү деп атабай турган күндөр келе жатат, – дейт Теңир. – Бирок ал жерди Өлтүрүү өрөөнү деп аташат, жер жетпегендиктен, Топетке өлүктөрдү көмүшөт.


33Бул элдин өлүктөрү асмандагы куштарга, жердеги жырткыч айбандарга азык болот, аларды кубалоого эч ким чыкпайт[+].


34

#### 8

1Ошол учурда, – дейт Теңир, – Жүйүт падышаларынын сөөктөрүн, анын төрөлөрүнүн, ыйык кызмат кылуучулардын сөөктөрүн, пайгамбарлардын, Иерусалим тургундарынын сөөктөрүн мүрзөлөрүнөн алып чыгып, ыргытып жиберишет.


2Аларды өздөрү жакшы көргөн, кызмат кылган, артынан жүргөн, издеген, таазим кылган күн алдында, ай алдында, асман кошуундарынын[*] алдында туш-тушка ыргытышат. Аларды жыйнап да алышпайт, жерге да көмүшпөйт: алар жер үстүндөгү кыктай болушат[+].


3Бул жаман уруунун ичинен тирүү калгандардын баары Мен аларды кууп жиберген жерлерде өмүрдөн өлүмдү артык көрүп калышат, – дейт Себайот Теңир[+].

4


Күнөөнүн жазасы жөнүндө

Аларга мындай деп айт: Теңир мындай дейт: “Жыгылгандар турбайт бекен? Жолунан адашкандар кайрылып келбейт бекен?


5Эмне үчүн бул эл, Иерусалим, ишенимсиздигинен кайтпай жатат? Алар жалганчылыкка жабышып, кайрылып келгиси келбей жатышат.


6Мен кулак салып угуп турдум: алар акыйкаттыкты айтышпайт, эч кимиси жаман иш кылганына өкүнбөйт, эч кимиси: "Мен эмне кылдым?" – дебейт. Майданга атырылып кирген аттай болуп, ар кимиси өз жолуна бурулат.


7Асман астында илегилек да өзүнүн белгилүү мезгилдерин билет, бактек да, карлыгач да, каркыра да кайсы мезгилде учуп келерин билет, бирок Менин элим Теңирдин мыйзамдарын билбейт[+].


8Силер: "Биз акылдуубуз, бизде Теңирдин мыйзамы бар", – деп, кантип айтып жатасыңар? Ал эми китеп көчүргүчтөрдүн колундагы жалган калем аны да жалганга айландырып жатат[+].


9Акылмандар маскара болушту, алар кыйратылып, колго түшүштү, мына, алар Теңирдин сөзүн четке кагып салышты. Андай болсо алардын акылмандыгы эмнеде?


10Ошол үчүн алардын аялдарын башкаларга берем, айдоо жерлерин бөлөк жер ээлерине берем, анткени алардын бардыгы, кичинесинен чоңуна чейин ач көздүүлүккө берилип кетишти. Бардыгы, пайгамбардан ыйык кызмат кылуучусуна чейин жалган иштерди кылышат[+].


11Менин элимдин кызынын жараатын "Тынчтык, тынчтык!" – деп, жеңил ойлуулук менен дарылап жатышат, бирок тынчтык жок[+].


12Алар жийиркеничтүү иштерди кылгандан уялышабы? Жок, такыр уялышпайт, кызарып да коюшпайт. Ошон үчүн алар кулагандар менен кулашат, жазалаган күнү алар кулашат, – дейт Теңир[+].


13Аларды акырына чейин терип алам, – дейт Теңир, – жүзүм сабагында бир да жүзүм калбайт, анжыр дарагында бир да анжыр калбайт, жалбырак да күбүлүп түшөт, Мен аларга эмне берсем, ошонун баары алынат”»[+].


14Биз эмнеге отурабыз? Жыйналгыла, чептүү шаарларга баралы, ошол жерде өлөлү, анткени Кудай-Теңирибиз бизди өлүмгө белгилеп койду. Теңирдин алдында күнөөгө батканыбыз үчүн, Ал бизге өт кошулган суу ичирип жатат[+].


15Тынчтык күтүп жатабыз, бирок эч жакшылык жок, айыгуу мезгилин күтүп жатабыз, бирок, мына, алдыбызда үрөй учурган коркунучтар[+].


16Дандан анын аттарынын кошкуругу угулуп жатат, анын айгырларынын катуу азынаганынан бүт жер титиреп жатат. Алар келип, жерди жана анын үстүндөгүнүн баарын, шаарды жана анда жашагандардын бардыгын жок кылат[+].


17«Анткени мына, Мен силерге жыландарды, уулуу жыландарды, каптатам, аларды эч ким арбап токтото албайт, алар силерди чагат», – дейт Теңир[+].


18Мен өз кайгымдан качан соороном? Менин жүрөгүм кыйналып турат.


19«Мына, алыскы өлкөдөн Өз элимдин кызынын ыйын угуп жатам: “Сиондо Теңир жок бекен? Ал жерде анын Падышасы жок бекен?” Эмне үчүн алар өздөрүнүн эч нерсеге жарабаган, бөтөн жерликтердин буркандары менен Мени каардантышты?»[+]


20«Оруп-жыюу маалы өттү, жайкы убак бүттү, бирок биз куткарылган жокпуз».


21Мен өз элимдин кызынын кайгы тартып жатканына кайгырып жатам, капалуу жүрөм, мени үрөй учурган коркунуч ээлеп алды[+].


22

#### 9

1О, менин башыма сууну, көзүмө жаштын булагын ким берет? Мен өз элимдин өлтүрүлгөн кызын жоктоп, күнү-түнү ыйлар элем[+].


2О, чөлдө мага кимдир бирөө жолоочулар үчүн баш калкалай турган жай берсе кана! Анда мен өз элимди таштап, алардан кетер элем, анткени алардын баары – бузулган адамдар, ишенимсиздердин тобу[+].


3«Жалган үчүн тилдерин жаадай тартышат, жерде жалган иштери менен күч алып бара жатышат, анткени бир жамандыктан экинчи жамандыкка өтүшөт, Мени билишпейт», – дейт Теңир[+].


4Ар бириңер өз досуңардан сактангыла, бир туугандарыңардын ичинен эч кимисине ишенбегиле, анткени бир тууган бир тууганына тоскоолдук коёт, ар бир дос ушак таратат[+].


5Ар ким өз досун алдайт, чындыкты айтпайт. Өз тилдерин калп айтууга үйрөтүштү, чарчаганча анткорлонушат.


6«Сен эки жүздүүлүктүн арасында жашап жатасың. Эки жүздүүлүктөн улам алар Мени билгенден баш тартышат», – дейт Теңир.


7Ошондуктан Себайот Теңир мындай деп жатат: «Мына, Мен аларды эритем, сынайм, анткени Мен Өз элимдин кызына башка эмне кылам[+]?


8Алардын тили – өлтүрө турган жебе, эки жүздүү сүйлөйт. Ооздору менен жакынына досторчо сүйлөшөт, ал эми жүрөктөрүндө ага кишен даярдашат[+].


9Кантип Мен аларды ушул үчүн жазалабай коёюн? – дейт Теңир. – Менин жаным ушундай элден кантип өч албасын[+]?


10Тоолор үчүн ыйлайм, өкүрөм, талаадагы жайыттар үчүн боздоп ыйлайм, анткени алар өрттөнүп кетти, ал жерден эч ким өтпөйт, койлордун маараганы угулбайт: асмандагы канаттуулардан тартып, жердеги жаныбарларга чейин, бардыгы туш-тушка чачырап кетишти[+].


11Иерусалимди таштын үймөгү, чөөлөрдүн ийини кылам, Жүйүт аймагынын шаарларын эч ким жашабаган чөл кылам»[+].


12Муну түшүнгөн даанышман бар бекен? Теңир сүйлөшө турган адам барбы? Ал өлкө эмне үчүн кыйраганын, эмне үчүн чөлгө окшоп ээн калганын, ошон үчүн ал аркылуу эч ким өтпөй калганын түшүндүрүп берсин.


13Теңир мындай деди: «Алар Менин алар үчүн чыгарган мыйзамымды таштап коюшту, Менин үнүмдү угушкан жок, аны менен жүрүшкөн жок.


14Тескерисинче, жүрөктөрүнүн өжөрлүгү боюнча жүрүштү жана ата-бабалары үйрөткөндөй, Баалдын артынан жүрүштү.


15Ошон үчүн Ысрайылдын Себайот Кудай-Теңири мындай дейт: Мына, Мен аларга, бул элге, эрмен жедирем, өт кошулган суу ичирем[+].


16Аларды өздөрү да, ата-бабалары да билбеген элдердин арасына чачыратып жиберем, аларды жок кылмайынча, артынан кылыч жиберем»[+].

17


Жүрөгү сүннөт кылынбагандарга берилген эскертүү

Себайот Теңир мындай дейт: «Ойлонгула, кошокчуларды чакыргыла, алар келишсин. Бул ишке мыкты кошокчуларды чакырткыла, алар келишсин»[+].


18Алар тез келишсин, биз тууралуу ыйлашсын, биздин көздөрүбүздөн жаш куюлсун, кирпиктерибизден суу аксын[+].


19Анткени Сиондон ыйдын үнү угулуп жатат: «Биз кандай тонолдук! Биз ырайымсыз маскара болдук, анткени биз жерибизди таштап кетип жатабыз, анткени биздин турак-жайларыбызды кыйратышты».


20Ошондуктан, аялдар, Теңирдин сөзүн уккула, кулагыңар Анын оозунан чыккан сөздөрдү уксун. Кыздарыңарды ыйлаганга үйрөткүлө, бири-бириңерге кошок үйрөткүлө.


21Анткени балдарыбызды көчөдөн, уландарыбызды аянттан кырыш үчүн, өлүм терезелерибизден өтүп, чептерибизге кирип келди.


22«Аларга айт: Теңир мындай дейт: “Адамдардын өлүктөрү талаадагы кыктай, орокчунун артындагы боодой кулайт, аларды жыйнаганга эч ким чыкпайт[+].


23Теңир мындай дейт: Акылман акылына мактанбасын, күчтүү күчүнө мактанбасын, бай байлыгына мактанбасын[+].


24Бирок мактана турган адам Менин жер үстүндө ырайымдуулукту, акыйкаттыкты жана чындыкты жараткан Теңир экенимди түшүнгөнү менен, билгени менен мактансын. Анткени Мага ушул гана жагат, – дейт Теңир[+].


25Мына, бардык сүннөткө отургузулгандарды жана сүннөткө отургузулбагандарды:


26

#### 10

1


Буркандарга табынуу жана Кудайга чын жүрөктөн табынуу жөнүндө

Ысрайыл, Теңирдин силерге айткан сөзүнө кулак салгыла.


2Теңир мындай дейт: «Бутпарастардын жолдорун үйрөнбөгүлө, бутпарастар корккон асман белгилеринен коркпогула.


3Анткени элдердин мыйзамдары – курулай убаракерчилик: токойдон дарак кыйып алып, усталары балта менен иштеп чыгып,


4алтын-күмүш менен каптап, кыймылдабашы үчүн, балка менен мык кагып бекемдешет[+].


5Алар жонулган мамыдай, сүйлөшпөйт. Аларды көтөрүп жүрүшөт, анткени алар баса алышпайт. Алардан коркпогула, анткени алар жамандык кыла алышпайт, ошондой эле жакшылык да кыла алышпайт»[+].


6Сага теңдеш эч ким жок, Теңир! Сен улуусуң, Сенин ысымың кудуреттүүлүгү менен улуу[+].


7Сенден ким коркпосун, элдердин Падышасы? Анткени бул бир гана Сага таандык! Анткени бардык элдердин акылмандарынын арасында жана алардын бардык падышачылыктарында Сага теңдеш эч ким жок![+]


8Алардын бири калбай түшүнүгү жок жана акылсыз. Алардын окуусунун маанисиздигин бул жыгач күбөлөндүрүп турат.


9Жалпайтылган күмүштөрү Таршыштан, алтындары Упаздан ташылып келинген, булар уста менен эритүүчүнүн колунан чыккан. Алардын үстүндөгү кийими жакуттан жана ачык кызыл кездемеден. Мунун баары – чеберлердин иши[+].


10Ал эми Кудай-Теңир – чындык, Ал – тирүү Кудай жана түбөлүк Падыша. Анын каарынан жер титирейт. Анын каарына элдер чыдай алышпайт.


11Аларга: «Асман менен жерди жаратпаган кудайлар жер үстүнөн жана асман астынан жок болушат», – дегиле[+].

12


Кудайды даңктоо ыры

Ал жерди Өз кудурети менен жаратты, ааламды Өз даанышмандыгы менен орнотту, асманды Өз акылы менен жайып койду[+].


13Анын үнүнөн асмандагы суулар күркүрөйт, Ал жер кыйырынан булуттарды көтөрөт. Жамгыр үчүн чагылган жаратат, Өзүнүн сактагычтарынан шамал чыгарат[+].


14Ар бир адам өз билими менен акылсыздык кылып жатат, ар бир эритүүчү өз бурканы менен өзүн маскара кылып жатат, анткени алардын эритип чыгарган буюму – жалган нерсе, анда рух жок[+].


15Бул – курулай убаракерчилик, адашуунун иши. Жазалай турган мезгил келгенде алар жок болушат.


16Жакыптын үлүшү алар сыяктуу эмес, анткени анын Кудайы – бардыгынын Жаратуучусу, Ысрайыл – Анын мурасынын таягы, Анын ысымы – Себайот Теңир[+].

17


Тутундалып кетүү жөнүндө

Курчоодо отурган Сион кызы, өз буюмдарыңды жер үстүнөн чогултуп ал.


18Анткени Теңир мындай дейт: «Мына, бул жердин тургундарын Мен бул жолу ыргытып жиберем, туткундап кетиши үчүн, аларды тар жерге айдап киргизем».


19Мага кайгы! Жараатым мени кыйнап жатат, бирок мен мындай деп ойлодум: «Чынында, бул менин кайгым, мен аны көтөрөм[+].


20Менин чатырым ээн калды, менин бүт жиптерим үзүлдү. Балдарым менден кетип калышты, алар жок: менин чатырымды кайра тургуза турган, жабууларымды иле турган эч ким жок[+].


21Анткени койчулар акылсыз болуп калышты, Теңирди издешкен жок, ошондуктан алар акылсыз иш кылышты, алардын койлорунун баары туш-тушка тарап кетти»[+].


22Уккула! Мына, кабар угулуп жатат, Жүйүт аймагынын шаарларын эрме чөлгө, чөөлөр жашай турган жерге айлантыш үчүн, түндүк тараптагы өлкөдөн чоң ызы-чуу келе жатат[+].


23Теңир, мен адамдын жолу өзүнүн эркинде эмес экенин, өзүнүн бутуна багыт берүү бара жаткандын бийлигинде эмес экенин билем[+].


24Теңир, мени жазала, бирок акыйкаттык менен жазала, мени таптакыр жок кылып койбош үчүн, каарданып турганыңда жазалаба[+].


25

#### 11

1


Бузулган келишим жөнүндө сөз

Жеремияга Теңирден болгон сөз:


2«Мына бул келишимдин сөздөрүнө кулак салгыла, Жүйүттүн эркектерине жана Иерусалимдин тургундарына айткыла.


3Аларга мындай деп айт: Теңир, Ысрайылдын Кудайы мындай дейт: “Бул келишимдин сөздөрүн укпай койгон адамга каргыш тийсин[+].


4Ал келишимди Мен силердин ата-бабаларыңарды Мисир жеринен, темир мештен алып чыкканда, аларга: "Менин үнүмдү уккула жана Мен силерге эмнени буйрусам, ошонун баарын аткаргыла, ошондо силер Менин элим болосуңар, Мен силердин Кудайыңар болом", – деп бергем[+].


5Бул азыр ишке ашып отургандай, бал менен сүт аккан жерди берем деп, силердин ата-бабаларыңарга берген Өзүмдүн антымды аткарыш үчүн, мен ушундай кылдым”». Ошондо мен жооп кылып: «Оомийин, Теңир!» – дедим[+].


6Анан Теңир мага мындай деди: «Бул сөздөрдүн баарын Жүйүттүн шаарлары менен Иерусалимдин көчөлөрүндө жарыя кылып айт: “Бул келишимдин сөздөрүнө кулак салгыла жана аларды аткаргыла.


7Анткени Мен силердин ата-бабаларыңарды Мисир жеринен алып чыккан күндөн бүгүнкү күнгө чейин, дайыма эскертип келгем. Аларга таң заардан "Менин үнүмдү уккула!" – деп эскертип келгем.


8Бирок алар угушкан жок, кулак салышкан жок, тескерисинче, ар кимиси өзүнүн жаман жүрөгүнүн өжөрлүгү менен жүрдү. Ошондуктан Мен ушул келишимде айтылгандардын баарын алардын башына түшүрдүм. Мен буларды аткаргыла деп буйругам, бирок алар аткарышкан жок”»[+].


9Теңир мага мындай деди: «Жүйүттүн эркектери менен Иерусалимдин тургундарынын ортосунда чыккынчылык бар:[+]


10Алар кайрадан Менин сөздөрүмдү угуудан баш тарткан ата-бабаларынын мыйзамсыздыктарына бурулуп кетишти, башка кудайларга кызмат кылып, ошолордун артынан кетишти. Ысрайыл менен Жүйүт Менин алардын ата-бабалары менен түзгөн келишимимди бузушту»[+].


11Ошондуктан Теңир мындай дейт: «Мына, Мен аларга кайгы каптатам, алар андан кутула алышпайт. Алар Мени чакырганда, аларды укпайм[+].


12Ошондо Жүйүттүн шаарлары менен Иерусалимдин тургундары барып, өздөрү жыпар жыттуу зат түтөткөн жасалма кудайларын чакырышат. Бирок ал жасалма кудайлар алардын башына кайгы түшкөндө, эч кандай жардам беришпейт[+].


13Анткени Жүйүт, сенин канча шаарың болсо, ошончо жасалма кудайың бар, Иерусалимде канча көчө болсо, өзүңөрдү уятка калтыра турган ошончо курмандык чалынуучу жайды – Баалга жыпар жыттуу зат түтөтүш үчүн курмандык чалынуучу жайды орнотуп алдыңар[+].


14Сен болсо бул эл үчүн сураба, алар үчүн сыйынба, жалынба, анткени алардын башына кырсык түшүп, Мени чакырганда, Мен аларды укпайм[+].


15Менин үйүмдө көп жаман иштер болуп жатканда, Менин сүйүктүүмө ал жерде эмне керек? Ыйык эттер[*] да сага жардам бербейт, анткени сен жамандык кылып кубанып жатасың[+].


16Теңир сени көгөрүп турган, жакшы жемиштери менен мактанып турган зайтун дарагы деп атады эле. Азыр болсо катуу дүрбөлөңдүн ызы-чуусунда Теңир анын тегерегине от жалындатты, анын бутактары кыйрады[+].


17Сени отургузган Себайот Теңир Ысрайыл менен Жүйүттүн кыянаттыгы үчүн сенин башыңа мүшкүл түшөрүн айтты. Буга өздөрү себепкер болду, алар Баалга жыпар жыттуу зат түтөтүп Мени каардантышты»[+].

18


Жеремияны өлтүрүү үчүн уюшуу

Теңир мага ачып берди, мен билем. Сен мага алардын иштерин көрсөттүң.


19Мен болсо союуга жетеленип бара жаткан момун козудаймын, алардын мага каршы ойлоп жаткан жаман ойлорун билген эмесмин. Алар: «Анын ысымы да мындан ары эскерилбеши үчүн, анын тамагына уулуу жыгач кошуп, аны тирүүлөр жашаган жерден жок кылабыз», – дешкен[+].


20Бирок, Теңир Себайот, адамдын жүрөгү менен ичин сынаган адилеттүү Сот! Өзүңдүн алардан өч алганыңды мага көрсөт, анткени мен өз ишимди Сага ишенип тапшырдым[+].


21«Теңирдин атынан пайгамбарчылык кылба, болбосо биздин колубуздан өлөсүң», – деп, сени өлтүргүсү келген Анатоттун эркектери жөнүндө Теңир мындай дейт:[+]


22Ошондуктан Себайот Теңир мындай дейт: «Мына, Мен аларды жазалаймын: алардын жигиттери кылычтан кырылат, алардын уулдары менен кыздары ачкадан өлүшөт.


23

#### 12

1


Жеремиянын Теңирдин эркин сурашы

Теңир, эгерде мен Сени менен соттошо турган болсом, Сен адилет болуп чыгасың. Ошондой болсо да мен Сени менен адилеттүүлүк тууралуу сүйлөшөм: Эмне үчүн мыйзамсыздардын жолу ийгиликтүү? Эмне үчүн ишенимсиз адамдардын баары жыргап жашашат[+]?


2Аларды Сен отургуздуң, алар тамыр жайып, өсүп, мөмө берип жатышат. Сен алардын оозуна жакынсың, бирок алардын жүрөгүнөн алыссың[+].


3Мени болсо Теңир, Сен билесиң, мени көрүп турасың, жүрөгүм Сага карата кандай экенин сынап турасың. Аларды койдой союуга бөлүп, өлө турган күнүнө даярда[+].


4Жер качанкыга чейин кайгыра берет? Талаадагы чөптөр качанкыга чейин куурай берет? Анын тургундарынын мыйзамсыздыгынан жаныбарлар менен канаттуулар кырылып жатат, анткени алар: «Ал биздин эмне болорубузду көрбөйт», – дешет[+].


5«Эгерде сен жөө жүргөндөр менен чуркасаң, алар сени чарчаткан болсо, анан кантип сен аттар менен жарышка чыгасың? Эгерде сен тынч өлкөдө коопсуз жашаган болсоң, анда Иордан дарыясы ташыганда эмне кыласың?


6Анткени сенин бир туугандарың да, атаңдын үйү да, алар да сага ишенимсиздик кылып жатышат, алар сенин артыңдан катуу кыйкырып жатышат. Сага жакшы сүйлөшсө да, аларга ишенбегин[+].

7


Теңирдин Өз эли үчүн кайгырышы

Мен Өз үйүмдү таштадым, Өз энчимди таштадым. Менин жанымдын эң жакшы көргөнүн душмандарынын колуна бердим.


8Өз энчим Мен үчүн токойдогу арстандай болуп калды. Ал Мага үнүн көтөрдү, ошон үчүн Мен аны жек көрүп калдым.


9Өз энчим Мен үчүн башка жырткыч куштар ар тараптан кол салган кооз куштай болуп калды. Келгиле, бүт талаа жырткычтары, чогулгула, аны жеш үчүн келгиле[+].


10Көп койчулар Менин жүзүмдүгүмдү бузуп салышты, буттары менен Менин жеримди тебелеп салышты. Менин жакшы көргөн жеримди ээн талаага айландырышты,[+]


11аны чөлгө айландырышты. Ал ээн калып, Менин алдымда ыйлап жатат. Бардык жер ээн калды, анткени бир да адам муну жүрөгүнө кабыл алган жок».


12Чөлдөгү тоолордун бардыгына кыйратуучулар келишти, анткени Теңирдин кылычы жердин бир кыйырынан экинчи кыйырына чейин кыйратып жатат: эч бир тирүү жанга тынчтык жок.


13Алар буудай айдашты, бирок тикенек оруп алышты. Алар кыйналышты, бирок эч кандай пайда табышкан жок. Өзүңөрдүн ишиңердин жемишинен, Теңирдин жалындаган каарынан уялгыла[+].

14


Теңирдин Ысрайылдын кошуналарына убада бериши

Теңир мындай дейт: «Өз элим Ысрайылга мураска берген энчиге кол салган бардык каардуу кошуналарымды Мен өз жеринен бүркүп чыгарам, Жүйүттү да алардын арасынан бүркүп чыгарам[+].


15Бирок Мен аларды бүркүп чыгаргандан кийин, аларга кайрадан ырайым кылып, ар бирин өз энчисине, ар бирин өз өлкөсүнө кайра алып келем[+].


16Эгерде алар Менин элиме Баалдын ысымы менен убада бергенди үйрөткөндөй, Менин ысымым менен: “Теңир тирүү!” – деп убада бериш үчүн, Менин элимдин жолдорун үйрөнүшсө, анда Менин элимдин арасына киришет[+].


17

#### 13

1


Абайлатуу: жараксыз кур

Теңир мага: «Бар, өзүңө зыгыр кур сатып ал, аны менен белиңди курча, бирок аны сууга салба», – деди[+].


2Ошондо мен Теңирдин сөзү боюнча кур сатып алып, аны белиме курчадым.


3Мага Теңирден экинчи жолу мындай сөз айтылды:


4«Сен сатып алып, белиңе курчаган курду ал да, тур, Эфратка бар, аны ошол жерге, асканын жаракасына катып кой».


5Теңир мага буйругандай, мен бардым да, аны Эфратка катып койдум.


6Көп күн өткөндөн кийин Теңир мага: «Тур, Эфратка бар, Мен сага катып кой деп буйруган жерден курду ал», – деди.


7Мен Эфратка келип, курду катып койгон жерден казып алдым. Кур бузулуп, эч нерсеге жараксыз болуп калыптыр.


8Ошондо мага Теңирден сөз болду:


9Теңир мындай дейт: «Жүйүттүн текебердигин жана Иерусалимдин ыгы жок текебердигин ушинтип кыйратам.


10Менин сөздөрүмдү уккусу келбеген, өзүнүн жүрөгүнүн өжөрлүгү менен жашаган, башка кудайларга кызмат кылып, аларга таазим этиш үчүн, алардын артынан жүргөн ушул болбогон эл эч нерсеге жарабай калган ушул кур сыяктуу болот.


11Анткени кур адамдын белине жакын жаткандай, Мен Ысрайыл менен Жүйүттү Өзүмө жакындаттым, – дейт Теңир, – алар Менин элим болсун дедим, алар Менин даңкым, мактанычым, көркүм болсун дедим, бирок алар тил алышкан жок.

12


Абайлатуу: шарап куюлуучу чанач

Ошондуктан аларга мына бул сөздү айт: “Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: Шарап куюлуучу ар бир чанач шарапка толуп жатат”. Алар сага: “Биз эмне, шарап куюлуучу ар бир чанач шарапка толорун билбейт бекенбиз?” – дешет.


13Сен болсо аларга мындай де: Теңир мындай дейт: “Мына, Мен бул жердин бардык тургундарын, Дөөттүн тагында отурган падышаларды, ыйык кызмат кылуучулар менен пайгамбарларды, Иерусалимдин бардык тургундарын мас болгуча шарапка тойгузам[+].


14Аларды бири-бирине уруп кыйратам, аталарын да, уулдарын да кыйратам, – дейт Теңир. Аларды аябайм, аларга ырайым кылбайм, аларды кырганыма өкүнбөйм”»[+].

15


Текебер болуудан абайлатуу

Кулак салгыла, уккула. Текебер болбогула, анткени Теңир айтып жатат.


16Теңир караңгылык каптата электе, караңгылыктын тоосунда бутуңар мүдүрүлө электе, Кудай-Теңириңерди даңктагыла. Ошондо силер жарыкты күтөсүңөр, бирок Теңир аны өлүм көлөкөсүнө айлантып, караңгылык кылат[+].


17Эгерде силер муну укпай турган болсоңор, анда менин жаным жашыруун жерлерде силердин текебердигиңер үчүн ыйлайт, катуу ыйлайт, көздөрүмдөн жаш төгүлөт, анткени Теңир үйүрү туткундалып кетет[+].


18«Падыша менен ханышага айт: “Моюн сунгула, төмөнүрөөк отургула, анткени силердин башыңардан даңкыңардын таажысы кулады”[+].


19Түштүктөгү шаарлар жабылуу, аларды ача турган эч ким жок. Жүйүт бүт бойдон туткунга кетип жатат, бүт бойдон туткунга кетти».


20Башыңарды көтөрүп, түндүктөн келе жаткандарды карагыла: сага берилген үйүр кайда, сенин сонун үйүрүң кайда[+]?


21Сион кызы, Теңир сени жазалаганда, сен эмне дейсиң? Өзүңө үстөмдүк кылууга аларды өзүң үйрөтпөдүң беле. Төрөп жаткан аялдай кыйналып жаткан жоксуңбу[+]?


22Эгерде сен өз жүрөгүңдө: “Эмне үчүн бул менин башыма түштү?” – дей турган болсоң, бул сенин көп сандаган мыйзамсыз иштериң үчүн болду: этегиң ачылды, согончогуң жылаңачталды[+].


23Эфиопиялык адам өз терисин өзгөртө алабы? Илбирс өзүнүн чаар темгилин өзгөртө алабы? Ошондой эле жамандык кылып көнгөн силер, жакшылык кыла аласыңарбы?


24Ошондуктан аларды чөл шамалы учурган топондой кылып учуруп жиберем[+].


25Мына, сенин энчиң, сага Менден ченелген үлүш ушул, – дейт Теңир, – анткени сен Мени унутуп, жалганчылыкка таяндың[+].


26Ошондуктан сенин абийириң ачылышы үчүн, этегиң бетиңе көтөрүлөт[+].


27

#### 14

1


Кургакчылык болорун алдын ала айтуу

Кургакчылык жөнүндө Теңирден Жеремияга болгон сөз.


2«Жүйүт ыйлап жатат, анын дарбазалары кыйрады, кара кийип отурушат, Иерусалимде өкүрүк чыгып жатат[+].


3Төрөлөр кызматчыларын сууга жиберип жатышат. Алар кудуктарга келип, суу таппай жатышат, бош идиштери менен кайтып жатышат. Уят болгон, шылдың болгон алар баштарын жаап алышты.


4Жерге жамгыр жаабай, кыртыш жарылгандыктан, дыйкандар да уят болуп, баштарын жаап алышты[+].


5Атүгүл, элик да талаага тууп, чаарчыктарын таштап кетип жатат, анткени чөп жок.


6Жапайы эшектер да бийик жерлерге чыгып, чөө сыяктуу аба жутуп жатышат. Алардын көздөрү тунарып калды, анткени чөп жок».


7Өзүбүздүн мыйзамсыздыгыбыз өзүбүзгө каршы күбөлөндүрүп жатканына карабастан, Сен, Теңир, бизге Өзүңдүн ысымың үчүн жаса. Биз өтө ишенимсиз болдук, биз Сенин алдыңда күнөөгө баттык[+].


8Ысрайылдын үмүтү, башына кыйынчылык түшкөндө анын Куткаруучусу! Эмне үчүн Сен бул жерде чоочун немедейсиң, эмне үчүн Сен бул жерде түнөп кетиш үчүн кирген жолоочудайсың[+]?


9Эмне үчүн Сен таң калган кишидейсиң, куткара албаган күчтүүдөйсүң? Ошондой болсо да Сен, Теңир, биздин арабыздасың, Сенин ысымың биздин үстүбүздө жазылган, бизди таштаба.


10Теңир бул элге мындай дейт: «Алар тентигенди жакшы көргөндүгү үчүн, буттарын кармабагандыгы үчүн, Теңир аларга ырайым кылбайт, Ал азыр алардын мыйзамсыздыгын эстеп, аларды күнөөлөрү үчүн жазалап жатат»[+].


11Теңир мага мындай деди: «Сен бул элге жакшы болсун деп сыйынба[+].


12Эгерде алар орозо кармашса, Мен алардын ыйын укпайм. Эгерде алар бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык чалышса, тартууларды алып келишсе, Мен аларды кабыл албайм. Бирок Мен аларды кылыч менен, ачарчылык менен, жугуштуу оору менен кырам»[+].


13Ошондо мен мындай деп айттым: «Кудай-Теңир! Мына, аларга пайгамбарлар мындай деп жатышат: “Кылычты көрбөйсүңөр, силерде ачарчылык болбойт, бирок мен силерге ушул жерде туруктуу тынчтык берем”»[+].


14Анан Теңир мага мындай деди: «Пайгамбарлар Менин ысымым менен жалган пайгамбарчылык кылып жатышат. Аларды Мен жиберген эмесмин, аларга Мен буйрук берген эмесмин, аларга Мен сүйлөгөн эмесмин. Алар силерге жалган аяндарды, төлгөлөрдү, жок нерселерди, өз жүрөктөрүнүн кыялдарын айтып жатышат»[+].


15Ошондуктан пайгамбарлар жөнүндө Теңир мындай дейт: «Алар Менин ысымым менен пайгамбарчылык кылып жатышат, бирок Мен аларды жиберген эмесмин. Алар: “Бул жерде кылыч да, ачарчылык да болбойт”, – деп жатышат. Ошондуктан бул пайгамбарлар кылычтан жана ачарчылыктан кырылат[+].


16Алар кайсы элге пайгамбарчылык кылса, ошол эл да кылычтан жана ачарчылыктан кырылып, Иерусалимдин көчөлөрүнө ташталат, аларды көмө турган эч ким болбойт, алар өздөрү да, алардын аялдары да, уулдары да, кыздары да кырылат. Алардын кыянатчылыгын Мен өздөрүнө төгөм[+].


17Аларга мына бул сөздү айт: Менин көз жашым күнү-түнү төгүлсүн, токтобосун, анткени менин элимдин кызы, бийкеч чоң кыйроо менен, катуу сокку менен кыйрады[+].


18Талаага чыксам, кылычтан кырылгандар жатат; шаарга кирсем, ачкачылыктан жабыркагандар жатат. Ал турсун, пайгамбар да, ыйык кызмат кылуучу да чоочун жерде жүрөт»[+].

19


Элдин Теңирге жалынышы

Чын эле, Сен Жүйүттөн биротоло баш тарттың беле? Чын эле, Сага Сион таптакыр жек көрүнүп калдыбы? Эмне үчүн Сен бизди айыккыс кылып, ушунчалык кырдың? Биз тынчтыкты күтүп жатабыз, бирок эч кандай жакшы нерсе жок. Биз сакая турган мезгилди күтүп жатабыз, бирок мына, коркунуч келди[+].


20Теңир, өзүбүздүн мыйзамсыздыгыбызды, ата-бабаларыбыздын күнөөсүн моюнга алып жатабыз, анткени биз Сенин алдыңда күнөөгө баттык[+].


21Бизди Өзүңдүн ысымың үчүн четке какпа. Өзүңдүн даңкыңдын тагын кемсинтпе. Эсте, биз менен түзгөн Өзүңдүн келишимиңди бузба[+].


22

#### 15

1


Жүйүттөрдүн жазаланышы

Теңир мага мындай деди: «Менин алдыма Муса менен Шемуел келсе да, Менин жаным бул эл менен болбойт. Буларды Менин алдыман кууп жибер, алар кетишсин[+].


2Эгерде алар сага: “Биз кайда барабыз?” – дешсе, анда аларга айт: Теңир мындай дейт: “Өлө турган адам өлсүн, кылычтан өлө турган кылычтан өлсүн, ачкачылыкка дуушар боло турган адам ачкачылыкка дуушар болсун, туткунга кете турган адам туткунга кетсин”[+].


3Теңир мындай дейт: Мен аларга төрт түрдүү жаза жиберем. Өлтүрүш үчүн кылычты, тытыш үчүн дөбөттөрдү, жеш үчүн, кырыш үчүн асман канаттууларын жана талаа жырткычтарын жиберем[+].


4Жүйүт падышасы, Хиския уулу Менашенин Иерусалимде кылган иштери үчүн, Мен аларды бүт падышачылыктардын үрөйүн учурган коркунучка айлантам[+].


5Анткени сени ким аяйт, Иерусалим? Ким сага боор ооруйт? Сенин аман-эсендигиңди сураш үчүн, сеникине ким кирет[+]?


6Сен Мени таштап койдуң, – дейт Теңир, – артка кеттиң. Ошондуктан Мен сага колумду сунуп, сени жок кылам: Мен ырайым кылгандан чарчадым.


7Мен аларды сапыргыч менен жердин дарбазасынан нары сапырып жатам. Аларды балдарынан ажыратып жатам, Өз элимди кырып жатам, бирок алар өз жолдорунан бурулбай жатышат.


8Мен алардын жесирлерин деңиз кумунан көп кылам. Энеге жана анын уулдарына чак түштө кыйратуучуну жөнөтөм. Күтүлбөгөн жерден алар дүрбөлөңгө түшүп, үрөйлөрү учат.


9Жетини төрөгөн аял алсырап жатып жан берди. Анын күнү күндүз эле баткан, ал уятка калган, маскара болгон. Анан алардын калдыгын өздөрүнүн душмандарынын көз алдында кылычка салып берем, – дейт Теңир»[+].

10


Жеремиянын арызданышы жана Теңирдин жообу

Эне, сен мени талашып-тартышкан, бүт жер жүзү менен чатакташкан адам кылып төрөгөнүң үчүн, мага кайгы! Мен эч кимге үстөк берген эмесмин, мага да эч ким үстөк берген эмес, бирок бардыгы мени каргап жатышат[+].


11Теңир мындай деди: «Сенин акыркы күндөрүң жакшы болот, башыңа кыйынчылык түшкөн убакта, кайгы учурунда Мен душманыңды сага жакшы мамиле кылууга мажбур кылам.


12Темир түндүк темирин жана жезди талкалай алабы?


13Сенин мал-мүлкүңдү жана байлыктарыңды талатып-тонотом. Бул өзүңдүн бардык жерлериңдеги бардык күнөөлөрүң үчүн болот[+].


14Сени душмандарың менен кошо өзүң билбеген жерге жөнөтөм, анткени Менин каарымдын оту тутанды, ал силерге каршы жалындайт»[+].


15О Теңир! Сен баарын билесиң. Мени эстеп, мага кел, мен үчүн куугунчуларымдан өч ал. Мени өлтүрбө, анткени Сен өтө чыдамдуусуң. Сен билесиң, мен Сен үчүн кордук көрүп жатам[+].


16Мен Сенин сөздөрүңө кулак салып, аларды жутуп алдым. Сенин сөзүң мен үчүн кубаныч, менин жүрөгүмө шаттык болуп калды, анткени, Себайот Кудай-Теңир, мен Сенин ысымың менен аталам[+].


17Мен күлгөндөрдүн арасында отурган жокмун, кубанган жокмун. Мен Сенин колуңдун астында жалгыз отурдум, анткени Сен менин каарымды кайнаттың[+].


18Эмне үчүн менин оорум айыкпас оору? Эмне үчүн менин жараатым оор, дарылоого мүмкүн эмес? Чын эле, Сен мен үчүн алдамчы агын суу сыяктуу, ишенимсиз суу сыяктуу болуп каласыңбы[+]?


19Буга Теңир мындай деп айтты: «Эгерде сен кайрылып келсең, Мен сени кабыл алам, Менин алдымда турасың. Эгерде сен жаман сөздөн жакшы сөздү ажырата билсең, анда Менин оозумдай болосуң. Алар сага өздөрү кайрылышат, сен аларга кайрылбайсың.


20Ошондо сени бул эл үчүн бекем жез дубал кылам. Алар сага каршы күрөшүшөт, бирок сени жеңе алышпайт, анткени сени сакташ үчүн, куткарыш үчүн, Мен сени мененмин, – дейт Теңир[+].


21

#### 16

1


Жеремиянын жашоосу тууралуу Кудайдын эрки

Мага Теңирден сөз болду:


2«Сен аял алба, бул жерде сенин уулдарың да, кыздарың да болбосун».


3Анткени бул жерде төрөлүп жаткан уулдар жана кыздар тууралуу, аларды төрөп жаткан энелер тууралуу, аларды төрөткөн аталар тууралуу Теңир мындай дейт:


4«Алар оор өлүм менен өлүшөт, аларды жоктоп ыйлашпайт, алар көмүлбөйт. Алар жер үстүндө кык болушат. Алар кылычтан жана ачкачылыктан кырылышат, алардын өлүктөрү асман канаттууларына, жердеги жырткычтарга азык болот»[+].


5Анткени Теңир мындай дейт: «Кайгы тарткандардын үйүнө кирбе, ыйлаганы барба, аларды жоктоп ыйлаба. Анткени Мен бул элден Өзүмдүн тынчтыгымды, ырайымымды жана аёомду тартып алдым, – дейт Теңир[+].


6Бул жерде улуулар да, кичүүлөр да өлүшөт. Алар көмүлбөйт, аларды жоктоп ыйлашпайт, өздөрүн тытышпайт, алар үчүн чачтарын кырдырышпайт[+].


7Алар үчүн кайгы учурунда, өлгөн киши жөнүндө көңүл айтып нан сындырышпайт. Алардын атасы жөнүндө, энеси жөнүндө көңүл айтып чөйчөк сунушпайт.


8Ошондой эле той болуп жаткан үйгө кирбе, алар менен отуруп жеп-ичпе».


9Анткени Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: «Мына, Мен бул жерде силердин көз алдыңарда, силердин бүт күндөрүңөрдө кубанычтын жана шаттыктын үнүн, күйөөнүн жана колуктунун үнүн токтотом[+].


10Сен бул сөздөрдүн баарын бул элге айтып бергениңде, алар сага: “Эмне үчүн Теңир бизге каршы бул оор кайгынын баарын айтты, биздин айыбыбыз кайсы, Кудай-Теңирибиздин алдында кылган күнөөбүз кайсы?”, – дешсе,[+]


11анда аларга мындай де: “Анткени силердин ата-бабаларыңар Мени таштап коюшту, – дейт Теңир, – башка кудайларды ээрчип кетишти, аларга кызмат кылышты, аларга табынышты, Мени болсо таштап коюшту, Менин мыйзамдарымды сакташкан жок[+].


12Силер болсо ата-бабаларыңардан да жаман кылып жатасыңар, Мени укпай, ар кимиңер жаман жүрөгүңөрдүн өжөрдүгү боюнча жашап жатасыңар[+].


13Бул үчүн Мен силерди бул жерден өзүңөр да, ата-бабаларыңар да билбеген жерге ыргытып жиберем, ошол жерде башка кудайларга күнү-түнү кызмат кыласыңар, анткени Мен силерге ырайым кылбайм”[+].

14


Куулуп кеткен жерлерден кайра алып келүү жөнүндөгү убада

Ошондуктан мына, күндөр келе жатат, – дейт Теңир, – ошол күндөрү “Ысрайыл уулдарын Мисир жеринен алып чыккан Теңир тирүү!” – деп айтпай калышат.


15Бирок: “Ысрайыл уулдарын түндүк жеринен жана аларды кайсы жерлерге кууп жиберсе, ошол жерлердин баарынан алып чыккан Теңир тирүү”. Анткени Мен аларды ата-бабаларына берген жерге кайрадан алып келем[+].

16


Келечекте боло турган жаза жана элдин кайтып келиши

Мына, Мен көптөгөн балыкчыларды жиберем, – дейт Теңир, – ошол балыкчылар аларды кармашат. Андан кийин көп аңчыларды жиберем, ошол аңчылар аларды ар кайсы тоодон, ар кайсы адырдан жана аскалардын капчыгайларынан кармашат[+].


17Анткени Менин көздөрүм алардын бардык жолдорунда, алар Менин жүзүмдөн жашыруун эмес, алардын анткорлугу Менин көзүмдөн жашыруун эмес[+].


18Ошондуктан Мен аларды баарынан мурда анткорлугу үчүн, күнөөсү үчүн эки эсе жазалайм, анткени алар Менин жеримди булгашты. Менин мурасымды алар өздөрүнүн жийиркеничтүү өлүктөрүнө жана жийиркеничтүү нерселерине толтурушту»[+].

19


Теңирге таянуу сыйынуусу

Теңир! Менин күчүм, кубатым, кайгы күнү баш паанам Сенсиң! Сага жер кыйырынан элдер келип, мындай дешет: «Биздин ата-бабаларыбыз жалганды, эч кандай пайдасы жок курулай кудайларды гана мурастап келишти»[+].


20Адам өзүнө кудай эмес нерселерди кудай кыла алабы[+]?


21

#### 17

1


Жүйүт аймагындагылардын күнөөсү жана алардын жазаланышы

Жүйүттүн күнөөсү темир кескич менен, алмаздын мизи менен алардын жүрөк лоокторуна жана алардын курмандык чалынуучу жайларынын мүйүздөрүнө жазылды[+].


2Алар өз уулдарын эстегендей, өздөрүнүн курмандык чалынуучу жайлары тууралуу, бийик дөбөлөрдөгү, жашыл дарактардын түбүндөгү Ашейра мамылары тууралуу эстешет[+].


3Талаадагы Өзүмдүн тоомду, сенин мал-мүлкүңдү, сенин бардык асыл буюмдарыңды талап-тоноого берем, сенин бардык бутканаларыңды бардык аймактарыңдагы күнөөлөрүң үчүн талап-тоноого берем.


4Мен берген мурастан ажыраганга сен өзүң себепкер болосуң, анан сени өзүң билбеген жердеги душмандарыңа кулчулукка берем, анткени силер Менин каарымдын отун жалындаттыңар, ал түбөлүккө күйө берет»[+].

5


Санат сөз

Теңир мындай дейт: «Адамдан үмүттөнгөн, өз денесин тирек кылган, жүрөгү Теңирден алыстаган адамга каргыш![+]


6Ал адам чөлдөгү бадалдай болот, ал ырайымдын келгенин көрбөйт, чөлдөгү ысык жерлерге, түшүм бербеген, эч ким жашабаган жерге отурукташат[+].


7Теңирден үмүттөнгөн, Теңирге таянган адам баталуу[+].


8Анткени ал адам суу боюна тигилген, тамырын суу түбүнө жайган дарактай болот. Ал аптапты сезбейт. Анын жалбырактары жашыл бойдон турат, ал кургакчылык убагында да коркпойт, мөмө берүүсүн токтотпойт[+].


9Адамдын жүрөгү өтө анткор, өтө бузулган, аны ким биле алат?


10Мен, Теңир, ар бир адамга өзүнүн жолуна жана кылган иштеринин жемишине жараша тиешесин берүү үчүн, жүрөккө чейин кирип, ички дүйнөнү сынап турам[+].


11Кекилик өзү туубаган жумурткаларды басып отурат. Байлыкты жалган жол менен тапкан адам ошондой: ал аны өмүрүнүн жартысында калтырат, өмүрүнүн аягында акылсыз бойдон калат»[+].


12Биздин ыйыктала турган жайыбыз – башынан эле жогору көтөрүлгөн даңк тагында.


13Сен, Теңир, Ысрайылдын үмүтүсүң. Сени таштаган адамдардын баары маскара болушат. «Менден четтегендердин бардыгы жерге жазылат, анткени өмүр суусунун булагы болгон Теңирди таштап коюшту»[+].

14


Жеремиянын сыйынуусу

Мени айыктыр, Теңир, ошондо мен айыгам. Мени куткар, ошондо мен куткарылам. Анткени менин мактанычым Сенсиң.


15Алар мага: «Теңирдин сөзү кайда? Ал келсин!» – дешет[+].


16Мен Сенин койчуң болууга шашылган жокмун жана кайгы күнүн каалаган эмесмин, муну Сен билесиң. Менин оозумдан чыккан нерсе Сенин алдыңда ачык.


17Мен үчүн коркунучтуу болбо, кайгы күнү менин таянычым Сенсиң[+].


18Мени куугандар уятка калышсын, бирок мен уятка калбайын. Алар калтырашсын, бирок мен калтырабайын. Аларга кайгы күндү каптат, аларды өзгөчө кыйроо менен кыйрат[+].

19


Ишемби күнүн сактоо жөнүндө

Теңир мага мындай деди: «Бар, Жүйүт падышалары кире турган жана чыга турган, элдин уулдарынын дарбазаларынын алдында тур, Иерусалимдин бардык дарбазаларынын алдында тур.


20Анан аларга мындай де: “Жүйүт падышалары, бардык жүйүт эли жана ушул дарбазалар менен кирген Иерусалимдин бардык тургундары, Теңирдин сөзүн уккула.


21Теңир мындай дейт: "Өз жаныңарды сактагыла, ишемби күнү жүк көтөрбөгүлө, Иерусалимдин дарбазалары аркылуу жүк көтөрүп кирбегиле[+].


22Ишемби күнү үйүңөрдөн жүк көтөрүп чыкпагыла, эч кандай жумуш кылбагыла, бирок ишемби күндү Мен силердин ата-бабаларыңарга кандай буйрусам, ошондой кылып ыйык туткула[+].


23Бирок алар укпай коюшкан, кулак төшөбөй коюшкан, акыл-насаатты укпаш үчүн, аны кабыл албаш үчүн, тоң моюн болуп калышкан.


24Эгерде силер Менин тилимди алып, – дейт Теңир, – ишемби күнү бул шаардын дарбазалары аркылуу жүк көтөрүп кирбесеңер, бул күнү эч кандай жумуш жасабай, аны ыйык тутсаңар,


25анда бул шаардын дарбазалары аркылуу Дөөттүн тагында отурган падышалар менен төрөлөр, араба менен жүргөндөр, атка минип жүргөндөр киришет. Алар жана алардын мырзалары, жүйүттөр жана Иерусалимдин тургундары киришет, ошентип, бул шаар түбөлүккө эл жашаган шаар болот[+].


26Ошондо жүйүт шаарларынан да, Иерусалимдин айланасынан да, Бенжемин жеринен да, түздүктөрдөн да, тоолордон да, түштүктөн да келишет, Теңир үйүнө бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды жана башка курмандыктарды, нан курмандыктарын, жыпар жыттуу заттарды жана ыраазычылык курмандыктарын алып келишет[+].


27

#### 18

1


Кудайдын карапачынын үйүнөн сүйлөгөн сөзү

Жеремияга Теңирден болгон сөз:[+]


2«Тур, карапачынын үйүнө түш, ошол жерде Мен сага Өзүмдүн сөздөрүмдү айтам».


3Ошондо мен карапачынын үйүнө түштүм, ал карапа жасаган тегерек куралда өз ишин жасап жатыптыр[+].


4Карапачы топурактан жасап жаткан идиш анын колунда бузулуп калды. Ошондо ал кайрадан ошол топурактан өзү каалаган башка бир идиш жасады.


5Ошондо мага Теңирден сөз болду:


6«Ысрайыл, Мен силерге ушул карапачы кылгандай кыла албайт бекем? – дейт Теңир. – Карапачынын колунда топурак кандай болсо, силер да Менин колумда ошондойсуңар, Ысрайыл[+].


7Кээде Мен кайсы бир эл же падышачылык жөнүндө анын тамырын жулам, талкалайм, жок кылам деп айтам[+].


8Бирок Мен айткан ошол эл өзүнүн жаман иштеринен баш тартса, Мен аларга жамандык кылам деген оюмдан кайтам[+].


9Ал эми кээде Мен кайсы бир эл же падышачылык жөнүндө аны орнотом жана бекемдейм деп айтам.


10Бирок алар Менин көз алдымда жамандык кылып, Менин үнүмдү укпай турган болсо, Мен аларга ырайым кылам деген оюмдан кайтам[+].


11Ошондуктан жүйүттүн адамдарына жана Иерусалимдин тургундарына айт: “Теңир мындай дейт: Мына, Мен силерге жамандык даярдап жатам, силерге каршы жамандык ойлоп жатам. Ошондуктан ар бириңер өзүңөрдүн жаман жолуңардан бурулгула, жолдоруңарды жана иштериңерди оңдогула”[+].


12Бирок алар мындай деп айтышат: “Үмүт кылба, биз өзүбүздүн оюбуз боюнча жашайбыз, ар бирибиз жаман жүрөгүбүздүн өжөрлүгү боюнча иш кылабыз”»[+].


13Ошондуктан Теңир мындай дейт: «Элдер арасынан сурагыла, ушул сыяктууну уккан адам бар бекен? Ысрайыл кызы өтө жийиркеничтүү иштерди кылды.


14Лебанон тоосунун чокусунан кар кетеби? Башка жерлерден аккан муздак суулар соолуп калабы?


15Менин элим болсо Мени таштап кетти. Алар жалган кудайларга жыпар жыттуу зат түтөтүп жатышат, өз жолдорунда мүдүрүлүштү, салынбаган жол менен жүрүш үчүн,[+]


16өздөрүнүн жерин көргөн элдин үрөйүн учурган жер кылыш үчүн, түбөлүк шылдыңга калтырыш үчүн, байыркы жолдорун ташташты. Ошондуктан ал жер менен өткөн ар бир адам таң калып, башын чайкайт[+].


17Аларды чыгыш шамалы сыяктуу душмандын көз алдында сапырам. Башына мүшкүл түшкөн күнү аларга жүзүмдү бурбастан, аркамды салам»[+].

18


Жеремиянын Кудайдан жардам сурап сыйынышы

Алар болсо: «Келгиле, Жеремияга каршы жаман ой түзөбүз, анткени ыйык кызмат кылуучунун мыйзамы, акылмандын кеңеши, пайгамбардын сөзү жоголо элек. Келгиле, аны тилибиз менен өлтүрүп, сөзүн укпай коёбуз», – деп айтышты[+].


19Мени ук, Теңир, менин душмандарымдын үнүн ук.


20Жакшылыкка жамандык кылса болобу? Алар болсо менин жаным үчүн ор казып жатышат. Алар жөнүндө жакшы нерсе айтыш үчүн, Сенин каарыңды алардан кайт кылдырыш үчүн, Өзүңдүн алдыңда турганымды эстегин[+].


21Ошондуктан алардын балдарын ачарчылыкка калтыр, аларды кылыч менен кыр. Алардын аялдары баласыз калышсын, жесир калышсын, күйөөлөрү өлүмгө берилсин, уландары майданда кылычтан кырылсын[+].


22Сен аларга күтүлбөгөн жерден аскерлерди каптатканда, алардын үйлөрүнөн өкүрүк угулуп турсун. Анткени алар мени колго түшүрүш үчүн, ор казып жатышат, буттарым үчүн жашыруун тузак тартып коюшту[+].


23

#### 19

1


Талкаланган кумурадай…

Теңир мындай деди: «Бар, карапачыдан чопо кумура сатып ал. Өзүң менен кошо эл аксакалдарын жана ыйык кызмат кылуучулардын аксакалдарын ал[+].


2Анан Харсит дарбазасынын алдындагы Ином уулдарынын өрөөнүнө чык, ошол жерде Мен сага айта турган сөздөрдү жарыя кыл[+].


3Ошондо мындай де: “Жүйүт падышалары жана Иерусалим тургундары, Теңирдин сөзүнө кулак салгыла! Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: "Мына, бул жерге Мен кайгы каптатам, ал тууралуу уккан адамдын кулагы тунат[+].


4Анткени алар Мени таштап кетишти, бул жерди Мага жат жер кылышты, бул жерде өздөрү да, ата-бабалары да, Жүйүт падышалары да билбеген башка кудайларга жыпар жыттуу зат түтөтүштү, бул жерди айыпсыз канга толтурушту[+].


5Баалга бутканаларды курушту, өз уулдарын Баалга арнап, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка өрттөштү, Мен аны буйрук кылган эмесмин, айткан эмесмин, ал Менин оюма да келген эмес[+].


6Ошон үчүн мына, күндөр келе жатат, – дейт Теңир, – ошол күндөрдөн кийин бул жер Топет же Ином уулдарынын өрөөнү эмес, Өлтүрүү өрөөнү деп аталып калат.


7Бул жерде Жүйүттүн да, Иерусалимдин да кеңешин жок кылам, аларды өз душмандарынын көз алдында кылыч менен, аларды өлтүргүсү келгендердин колу менен өлтүрөм, алардын өлүктөрүн асман канаттууларына жана жердеги жырткычтарга азык кылам[+].


8Бул шаарды көргөн элдин үрөйүн учургудай кылам, күлкүгө айлантам. Бул шаар аркылуу өткөн ар бир адам таң калат, анын бардык жараатын көрүп, ышкырат[+].


9Аларга өз уулдарынын жана өз кыздарынын этин жедирем. Аларды өлтүргүсү келген душмандары кысымга алганда, курчоодо, эзүүдө жатып, ар кимиси өз жакынынын этин жейт"”[+].


10Анан сени менен келген кишилердин көз алдында кумураны талкала.


11Аларга мындай деп айт: “Себайот Теңир мындай дейт: Мен бул элди жана бул шаарды карапачынын талкаланган, калыбына келбей турган идишиндей кылып талкалайм. Көмүүгө жер жетишсиз болгондуктан, аларды Топетте көмүшөт[+].


12Бул жерди, – дейт Теңир, – жана бул жерде жашагандарды так ушундай кылам, бул шаарды Топеттей кылам.


13Иерусалимдин үйлөрү да, Жүйүт падышаларынын үйлөрү да Топет жериндей таза эмес жер болот, анткени бардык үйлөрдүн төбөсүндө бардык асман кошуундарына жыпар жыттуу зат түтөтүшөт, бөтөн кудайларга куюлуучу курмандыктарын куюшат”»[+].


14Жеремия Теңир пайгамбарчылык кылууга жиберген Топеттен келип, Теңир үйүнүн короосунда туруп алып, бүт элге мындай деп айтты:[+]


15

#### 20

1


Жеремия менен Пашкур

Теңир үйүнүн башкы күзөтчүсү, ыйык кызмат кылуучу Имейирдин уулу Пашкур Жеремиянын пайгамбарчылык кылып айткан ушул сөздөрүн укканда,


2Жеремия пайгамбарды уруп, Теңир үйүнүн алдындагы Бенжеминдин жогорку дарбазасынын жанында турган көзөнөк жыгачка отургузуп койду[+].


3Бирок экинчи күнү Пашкур Жеремияны көзөнөк жыгачтан чыгарды. Ошондо Жеремия ага: «Теңир сага Пашкур[*] деген ысым берген эмес, Ал сага Магор Мисабип[*] деген ысым берген», – деди[+].


4Анткени Теңир мындай дейт: “Мына, Мен сени өзүңө жана өзүңдүн бардык досторуңа коркунучтуу кылам, алар өз душмандарынын кылычынан кырылышат, аны сен өз көзүң менен көрөсүң. Бүт Жүйүттү Бабыл падышасынын колуна салып берем, аларды Бабылга алып кетип, кылычтап өлтүрүшөт.


5Анан бул шаардын бардык байлыктарын, алардын эмгектенип тапкандарынын баарын, анын бардык асыл мүлктөрүн жана Жүйүт падышаларынын бардык казыналарын алардын душмандарына берем, аларды талап-тоноп алып, Бабылга жөнөтүшөт[+].


6Пашкур, сен жана сенин үйүңдө жашагандын бардыгы туткунга кетесиңер. Сен Бабылга келип, ошол жерде өлөсүң, ошол жерге көмүлөсүң, сен кайсы досторуңа жалган пайгамбарчылык кылсаң, ал досторуң да ошол жерге көмүлөт”»[+].

7


Пайгамбардын кайгырышы

Сен мени Өзүңө көндүрдүң, Теңирим, мен да көндүм. Сен менден күчтүүсүң, ошондуктан жеңип чыктың, мен күн сайын шылдың болуп жатам, ар ким мени шылдың кылып жатат[+].


8Анткени мен сүйлөй баштаганда эле, зордук жөнүндө кыйкырам, кыйроо жөнүндө өкүрөм, анткени Теңирдин сөзү үчүн мени шылдың кылышты, күнүгө күлкү кылышты.


9Ошондо мен: «Мындан ары Теңир жөнүндө адамдардын эсине салбайм, мындан ары Анын атынан сүйлөбөйм», – деп ойлодум, бирок жүрөгүмдөгү Теңирдин сөзү сөөктөрүмө камалган алоолонгон оттой болду. Аны мен кармап жүрүп кыйналып бүттүм, андан ары кармай алган жокмун[+].


10Анткени мен көп адамдардын жалааларын уктум, туш-туштан мындай деген коркутуулар: «Билдиргиле, биз болсо анын үстүнөн сөз жеткирип барабыз». Мүдүрүлүп кетер бекен деп, мени менен тынчтыкта жашагандардын баары артыман аңдып турушат: «Балким, ал колго түшөр, ошондо биз аны жеңип алабыз, андан өчүбүздү алабыз», – дешет[+].


11Бирок күчтүү аскердей болгон Теңир мени менен. Ошондуктан мени куугунтуктагандар өздөрү мүдүрүлүшөт, мени жеңе алышпайт. Катуу уятка калышат, анткени акылсыздык кылышты. Түбөлүккө маскара болушат, эч качан унутулбайт[+].


12Кудуреттин Теңири! Сен адил адамды сынап турасың, ички дүйнөнү жана жүрөктү көрүп турасың. Сенин алардан өч алганыңды көрсөм экен, анткени мен өзүмдүн ишимди Сага ишенип тапшыргам[+].


13Теңирге ырдагыла, Теңирди мактагыла, анткени Ал каардуулардын колунан жакырдын жанын куткарат[+].


14Мен төрөлгөн күнгө каргыш! Энем мени төрөгөн күн батасыз болсун![+]


15Менин атама: «Сен уулдуу болдуң», – деп сүйүнчүлөп келип, аны аябай сүйүнткөн адамга каргыш!


16Ал адам Теңир кыйраткан, кыйратканына өкүнбөгөн шаарлардай болуп калсын. Ал эртең менен ый, түштө өкүрүк уксун[+].


17Эмне үчүн Теңир мени энемдин курсагында жатканда эле өлтүрүп салган жок? Өз энем мага мүрзө болмок, ал түбөлүккө боюнда бар бойдон калмак[+].


18

#### 21

1


Иерусалимдин талкаланышы жөнүндө алдын ала айтуу

Теңирден Жеремияга сөз болгондо, Ситкия падыша Малкиянын уулу Пашкурду жана Маасейдин уулу, ыйык кызмат кылуучу Сепанияны Жеремияга:[+]


2«Теңирден биз жөнүндө сура, анткени Бабыл падышасы Небухаданасар биз менен согушуп жатат. Ал бизден чегиниши үчүн, Теңир, балким, биз үчүн Өзүнүн бардык кереметтерине окшош бир кереметти көрсөтөр», – деп айттырыш үчүн жиберди[+].


3Ошондо Жеремия аларга мындай деди: «Ситкияга мындай деп айткыла:


4Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: “Мына, дубалдын сыртында силерди курчап турган Бабыл падышасы жана каздимдер менен салгылашып жаткан колуңардагы согуштук курал-жарактарды Мен артка бурам, анан аларды ушул шаардын ортосуна чогултам.


5Силер менен Мен Өзүм согушам. Каарымды төгүп, ачууланып, жаалданып сунулган колум, күчтүү билегим менен согушам[+].


6Бул шаарда жашагандардын баарын: адамдарды да, малды да кырам, алар чоң жугуштуу оорудан кырылат.


7Ошондон кийин, – дейт Теңир, – Жүйүт падышасы Ситкияны, анын кызматчыларын, элди жана бул шаарда жугуштуу оорудан, кылычтан, ачарчылыктан кырылган элдин калганын Бабыл падышасы Небухаданасардын колуна, өздөрүнүн душмандарынын колуна жана алардын жандарын издеп жүргөндөрдүн колуна салып берем. Ошондо ал аларды кылычтын мизине алып кырат, аларды аябайт, аларга боор оорубайт, ырайым кылбайт”»[+].


8«Бул элге айт: Теңир мындай дейт: “Мына, Мен силерге өмүрдүн жолун жана өлүмдүн жолун сунуш кылып жатам:[+]


9Бул шаарда калган адам кылычтан, ачарчылыктан, жугуштуу оорудан өлөт. Ал эми чыгып, силерди курчап алган каздимдерге багынып берген адам аман калат, ага өзүнүн жаны олжо ордуна болот[+].


10Анткени Мен Өз жүзүмдү ушул шаарга каршы бурдум, – дейт Теңир, – жакшылыкка эмес, жамандыкка бурдум. Шаар Бабыл падышасынын колуна берилет, ал аны өрттөйт”[+].

11


Жүйүт падышасынын тукумун жазалоо

Ал эми Жүйүт падышасынын тукумуна айт: “Теңирдин сөзүн уккула:[+]


12Дөөт тукуму! Теңир мындай дейт: Менин каарым оттой жалындабашы үчүн, силердин кыянат иштериңердин себебинен эч ким өчүрө албай тургандай болуп жалбырттап күйбөшү үчүн, таң заардан акыйкаттык кылгыла, тонолгонду талап-тоноочунун колунан куткаргыла.


13Мына, Мен сага каршымын, өрөөндүн тургуну, түздүктүн аскасы, – дейт Теңир. – "Бизге ким каршы чыга алат жана биздин турагыбызга ким кире алат?" – деп айткан силерге каршымын[+].


14

#### 22

1


Жүйүт падышасынын үйүнө кайрылуу

Теңир мындай деди: «Жүйүт падышасынын үйүнө түшүп, мына бул сөздү айт:


2Мындай деп айт: “Дөөттүн тагында отурган Жүйүт падышасы, Теңирдин сөзүнө кулак сал, бул дарбазадан кирген сен да, кызматчыларың да, элиң да – баарыңар Теңирдин сөзүн уккула.


3Теңир мындай дейт: "Адилеттик жана акыйкаттык кылгыла, ыза көргөндү эзүүчүнүн колунан куткаргыла, келгинди, жетимди жана жесирди таарынтпагыла, кысымга албагыла, бул жерде жазыксыз кан төкпөгүлө[+].


4Эгерде силер бул сөздөрдү аткара турган болсоңор, анда бул үйдүн дарбазасы аркылуу Дөөттүн ордунда, анын тагында отурган падышалар, арабага түшүп жүргөндөр, атка минип жүргөндөр – өздөрү да, кызматчылары да, эли да кирет[+].


5Эгерде силер бул сөздөрдү укпай турган болсоңор, анда Өзүм менен ант берем, – дейт Теңир, – бул үй ээн калат"[+].


6Анткени Жүйүт падышасынын үйүнө Теңир мындай дейт: Менин Гилатым, сен Лебанондун чокусусуң, бирок Мен сени чөлгө, эл жашабаган шаарга айлантам.


7Сага каршы ар биринин колунда өз куралы бар кыйратуучуларды даярдайм, алар сенин эң жакшы кедрлериңди кыйып, отко ыргытышат[+].


8Ошондо бул шаар аркылуу көптөгөн элдер өтүшөт жана бири-биринен: "Эмне үчүн Теңир бул улуу шаарды ушундай кылды?" – деп сурашат[+].


9Ошондо мындай жооп айтышат: "Анткени алар өз Кудай-Теңиринин келишимин таштап коюшту, башка кудайларга табынышты, ошолорго кызмат кылышты"”»[+].

10


Шалум жөнүндөгү пайгамбарчылык

Өлгөн кишини жоктоп ыйлабагыла, аны аябагыла, бирок туткунга кетип бара жаткан адам үчүн катуу ыйлагыла, анткени эми ал кайрылып келбейт, өзүнүн туулган өлкөсүн көрбөйт[+].


11Анткени өз атасы Жошиядан кийин падышачылык кылган Жүйүт падышасы – ушул жерден туткунга кеткен Жошия уулу Шалум жөнүндө Теңир мындай дейт: «Эми ал бул жерге кайрылып келбейт.


12Ал туткундалып кеткен жеринде өлөт, мындан кийин бул жерди көрбөйт»[+].

13


Жайаким жөнүндөгү пайгамбарчылык

Өз үйүн адилетсиздик менен курган, өзүнүн жаткан бөлмөлөрүн мыйзамсыздык менен курган, өз жакынын акысыз иштөөгө мажбур кылган, анын эмгек акысын төлөп бербеген адамга кайгы![+]


14Ал: «Өзүмө заңгыраган үй, кенен бөлмөлөрдү курам», – деп, өзүнө терезе чыгарып, кедр тактайлары менен каптап, кызыл боёк менен боёйт.


15Сен өзүңө бардыгын кедр жыгачы менен куруп алгандыгың үчүн, падыша болом деп ойлойсуңбу? Сенин атаң жеди, ичти, бирок акыйкаттык жана адилеттик кылып турду, ошондуктан ага жакшы болгон[+].


16Ал жакыр адамдын жана муктаж адамдын ишин териштирип турган, ошондуктан ага жакшы болгон. «Бул Мени билгендикти билдирбейт бекен?» – дейт Теңир[+].


17Бирок сенин көздөрүң менен жүрөгүң өз кызыкчылыгыңа, жазыксыз кан төгүүгө, кысымчылык, зордук-зомбулук кылууга гана бурулган.


18Ошондуктан Теңир Жүйүт падышасы – Жошия уулу Жайаким тууралуу мындай дейт: «Аны жоктоп: “Аттиң ай, бир боорум! Аттиң, карындашым!” – деп ыйлашпайт. Аны жоктоп: “Аттиң ай, падыша! Аттиң, улуу урматтуум!” – деп ыйлашпайт[+].


19Аны эшекти көмгөндөй көмүшөт: аны сыртка сүйрөп чыгып, Иерусалим дарбазасынын сыртына, алыс ыргытышат»[+].

20


Иерусалим жөнүндөгү пайгамбарчылык

«Лебанонго чыгып кыйкыр, Башанга чыгып үнүңдү жаңырт, Абарымдан кыйкыр, анткени сенин бардык шериктериң кыйрады[+].


21Мен сага сен тынчтык мезгилде жашап жатканда сүйлөгөм, бирок сен: “Укпайм”, – деп койгонсуң. Сенин жүрүш-турушуң жаш чагыңда эле ушундай болчу, сен Менин үнүмө кулак салчу эмессиң.


22Сенин бардык койчуларыңды шамал учуруп кетет, досторуң туткунга кетет, ошондо сен өзүңдүн бардык кыянаттыгың үчүн уятка каласың, маскара болосуң.


23Кедр дарагында уялаган Лебанондун тургуну! Сага төрөп жаткан аялдыкындай толгоо, кыйноо келгенде, сен ушунчалык аянычтуу болосуң!»[+]

24


Жайахиндин жазаланышы

«Мен тирүүмүн, – деди Теңир. – Эгерде Жүйүт падышасы – Жайаким уулу Жайахин Менин оң колумдагы шакек болсо да, Мен сени ошол жерден да сууруп алам[+].


25Анан сени өзүңдү өлтүргүсү келгендердин колуна, өзүң корккондордун колуна, Бабыл падышасы Небухаданасардын колуна, каздимдердин колуна берем.


26Сени да, сени төрөгөн энеңди да өзүңөр төрөлбөгөн чоочун өлкөгө ыргытып жиберем, ошол жерде өлөсүңөр[+].


27Бирок алар өздөрүнүн жаны кайтып келүүнү каалаган жерге кайрылып келишпейт».


28Чын эле, Жайахин, жек көрүндү, катардан чыккан адамбы? Же ал керектен чыккан идишпи? Ал жана анын тукуму эмне үчүн өздөрү билбеген өлкөгө ыргытылды[+]?


29О, жер, жер, жер! Теңирдин сөзүнө кулак сал![+]


30

#### 23

1


Ишенимсиз койчуларга болгон Кудайдын каары

«Менин короомдун койлорун кырган жана туш-тушка кууп жиберген койчуларга кайгы!» – дейт Теңир[+].


2Ошондуктан Ысрайылдын Кудай-Теңири Менин элимди кайтарып жүргөн койчуларга мындай дейт: «Силер Менин койлорумду чачыратып жибердиңер, туш-тушка кууп жибердиңер, аларды карабай койдуңар. Мына, Мен силерди кыянат иштериңер үчүн жазалайм, – дейт Теңир.


3Мен койлорумдун калдыгын, аларды кайсы өлкөлөргө кууп жиберсем, ошол өлкөлөрдөн чогултуп, өз короолоруна алып келем, ошондо алар укумдап-тукумдап көбөйүшөт[+].


4Алардын үстүнөн аларды кайтара турган койчуларды коём, ошондон кийин алар коркушпайт, чочушпайт, жоголушпайт, – дейт Теңир[+].


5Мына, күндөр келе жатат, – дейт Теңир, – ошол күндөрү Дөөткө адилеттүү Бутак өстүрүп чыгарам, Падыша такка отурат, акылмандык менен иш кылат, жер үстүндө акыйкаттык жана адилеттик кылат[+].


6Анын убагында Жүйүт куткарылат, Ысрайыл коопсуз жашайт. Мына, аны мындай ат менен аташат: “Теңир биздин адилеттигибиз!”[+]


7Ошондуктан мына, күндөр келе жатат, – дейт Теңир, – ошол күндөрү: “Ысрайыл уулдарын Мисир жеринен алып чыккан Теңир тирүү!” – деп айтпай калышат.


8Бирок: “Ысрайылдын урууларын Өзү кууп жиберген түндүк жеринен жана башка жерлерден кайра алып чыгып, өз жерлерине алып келген Теңир тирүү”, – деп айтышат. Ысрайыл өз жеринде жашайт»[+].

9


Жалган пайгамбарлар жөнүндөгү пайгамбарчылык

Пайгамбарлар жөнүндө. Ичимде жүрөгүм тилинип жатат, сөөктөрүмдүн баары титиреп жатат. Мен Теңирим үчүн, Анын ыйык сөздөрү үчүн шарапка жеңилген мас кишиге окшоп турам.


10Анткени жер ойноштук кылгандарга толду, анткени жер каргыштан улам боздоп турат. Чөлдөгү жайыттар куурап калды, алардын максаты – жамандык, алардын күч-кубаты – анткорлук.


11Анткени пайгамбар да, ыйык кызмат кылуучу да эки жүздүү, атүгүл, «Мен Өз үйүмдө да алардын мыйзамсыздыгын таптым, – дейт Теңир[+].


12Ошон үчүн аларга өздөрүнүн жолдору караңгыдагы тайгалак жердей болот. Аларды түртүп кетишет, ошондо алар ошол жерге жыгылышат, анткени Мен аларды жазалай турган жылы алардын башына мүшкүл түшүрөм, – дейт Теңир[+].


13Мен Самариянын пайгамбарларынан да акылсыздыкты көрдүм. Алар Баалдын атынан пайгамбарчылык кылып, Менин элим Ысрайылды адаштырышты[+].


14Иерусалимдин пайгамбарларынан да өтө жаман нерселерди көрдүм, алар бузуктук кылып, жалганчылык менен жүрүшөт, эч ким өзүнүн мыйзамсыздыгынан бурулбасын деп, кылмышкерлерди колдоп жатышат. Алардын бардыгы Менин алдымда Содом сыяктуу, анын тургундары Амор сыяктуу»[+].


15Ошондуктан Себайот Теңир пайгамбарлар жөнүндө мындай дейт: «Мен аларга эрмен жедирем, өт кошулган суу ичирем, анткени эки жүздүүлүк бүт жер жүзүнө Иерусалимдин пайгамбарларынан тарады»[+].


16Себайот Теңир мындай дейт: «Силерге пайгамбарчылык кылган пайгамбарлардын сөздөрүнө кулак салбагыла: алар силерди алдап жатышат, алар Теңирдин оозунан чыккан сөздү эмес, өз жүрөгүнүн кыялдарын айтып жатышат[+].


17Алар Мага акарат келтиргендерге дайыма: “Теңир айтты, Силерде тынчтык болот”, – деп жатышат. Өз жүрөгүнүн өжөрлүгү менен жүргөн ар бир кишиге: “Силерге кайгы келбейт”, – деп айтып жатышат[+].


18Анткени ким Теңирдин кеңешмесинде турду? Анын сөзүн ким көрүп, ким укту? Анын сөзүн ким угуп, ким түшүндү[+]?


19Мына, Теңирден катаал бороон келе жатат, каардуу бороон келе жатат, ал ыймансыздардын башына түшөт[+].


20Теңир Өз жүрөгүнүн ниетин аткармайынча, аны жүзөгө ашырмайынча, Анын каары кайтпайт. Келе жаткан күндөрдө силер муну ачык түшүнөсүңөр[+].


21Мен бул пайгамбарларды жиберген эмесмин, алар өздөрү жүгүрүп кетишти. Мен аларга сүйлөгөн эмесмин, алар өздөрү пайгамбарчылык кылышты[+].


22Эгерде алар Менин кеңешмемде турушса, анда Менин элиме Менин сөзүмдү жарыя кылышмак, аларды жаман жолдорунан жана жаман иштеринен буруп кетишмек.


23Мен жакын турганда эле Кудай, алыс турганда Кудай эмес бекем? – дейт Теңир[+].


24Адам Мен көрбөй турган жашыруун жерге жашынып кала алабы? – дейт Теңир. Асман менен жерди толтуруп турган Мен эмес бекем? – дейт Теңир[+].


25Менин ысымым менен жалган пайгамбарчылык кылган пайгамбарлардын эмне деп жаткандарын Мен уктум. Алар: “Түшүмө кирди, түшүмө кирди”, – дешет[+].


26Бул качанкыга чейин жалганды пайгамбарчылык кылган, өздөрүнүн жүрөгүндөгү куру кыялды пайгамбарчылык кылган пайгамбарлардын жүрөгүндө жүрө берет?


27Алардын ата-бабалары Баалдын айынан Менин ысымымды унутуп коюшкандай, алар бири-бирине айтып берген түштөрү аркылуу Менин элимди Менин атымды унутканга чейин жеткирүүнү ойлоп жатышабы[+]?


28Түш көргөн пайгамбар түшүн түш катары айтып берсин. Ал эми кимде Менин сөзүм бар болсо, ал Менин сөзүмдү туура айтсын. Топон менен таза дандын кандай жалпылыгы бар? – дейт Теңир.


29Менин сөзүм от сыяктуу эмеспи? – дейт Теңир. – Менин сөзүм асканы талкалаган барскандай эмеспи?


30Ошондуктан мына, Мен Менин сөзүмдү бири-биринен уурдаган пайгамбарларга каршымын, – дейт Теңир[+].


31Мына, Мен: “Теңир айтты”, – деп коюп, өздөрүнүн тили менен иш кылган пайгамбарларга каршымын, – дейт Теңир.


32Мына, Мен жалган түш көргөн пайгамбарларга каршымын, – дейт Теңир. Мен аларды жибербесем да, аларга буйрук бербесем да, өздөрүнүн түштөрүн айтып берип, Менин элимди өздөрүнүн куру кыялы менен, азгырыгы менен тескери жолго салып жатышат, – дейт Теңир. Алар бул элге эч кандай пайда алып келишпейт», – дейт Теңир[+].

33


«Теңирден оордук» деген сөз жөнүндө

«Эгерде ушул эл, же пайгамбар, же ыйык кызмат кылуучу сенден: “Теңирден кандай оордук болот?” – деп сураса, анда аларга айт: “Кандай оордук? Мен силерди таштап кетем, – дейт Теңир”.


34Эгерде пайгамбар, же ыйык кызмат кылуучу, же эл: “Теңирден оордук келет”, – десе, Мен ал адамды да, анын үйүн да жазалайм.


35Бири-бириңерден, бир тууган бир туугандан: “Теңир эмне деп жооп берди?” же болбосо: “Теңир эмне деп айтты?” – деп сурасын.


36Ал эми “Теңирден оордук болот” деген сөздү мындан ары колдонбогула, анткени аны айткан адамга өз сөзү өзүнө оордук болот. Анткени силер Кудайыбыз Себайот Теңирдин, тирүү Кудайыбыздын сөздөрүн бурмалап жатасыңар.


37Пайгамбарга: “Сага Теңир эмне деп жооп берди?” же болбосо: “Теңир эмне деп айтты?” – де.


38Эгерде силер: “Теңирден оордук келди”, – деп дагы айта турган болсоңор, анда Теңир мындай дейт: “Теңирден оордук келди”, – деп айтпагыла деп айттырып жибергениме карабастан, “Теңирден оордук келди” деген сөздү айтканыңар үчүн,


39мына, Мен силерди таптакыр эсимден чыгарып коём, силерди таштап коём, силерге жана силердин ата-бабаларыңарга берген бул шаарды Өзүмдүн жүзүмдөн четке кагам.


40

#### 24

1


Анжыр салынган эки себет

Теңир мага Теңирдин ийбадатканасынын алдына коюлган анжыр салынган эки себетти көрсөттү. Бул Бабыл падышасы Небухаданасар Жүйүт падышасы – Жайаким уулу Жайахинди жана жыгач усталары, темир усталары менен Жүйүт төрөлөрүн туткундап, Иерусалимден Бабылга алып келгенден кийин болду:[+]


2Бир себетте өтө жакшы, эрте бышуучу анжыр мөмөлөрү, экинчи себетте жараксыз болгондуктан жегенге болбой турган, өтө жаман анжыр мөмөлөрү бар экен[+].


3Ошондо Теңир менден: «Сен эмнени көрүп турасың, Жеремия?» – деп сурады. Мен: «Жакшы анжырлар өтө жакшы экен, ал эми жаман анжырлар өтө жаман экен, ошон үчүн аларды жегенге болбойт, анткени алар эң жаман», – дедим.


4Ошондо Теңирден мага сөз болду:


5Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: «Мына бул жакшы анжырларга окшоштуруп, Мен Өзүм бул жерден каздимдердин жерине жиберген жүйүт туткундарын жакшы деп эсептейм.


6Аларга жакшы болсун деп, Мен аларга көзүмдү бурам, аларды бул жерге кайра алып келем. Мен аларды тургузам, аларды бүлүндүрбөйм, Мен аларды отургузам, алардын тамырын кыйбайм[+].


7Мен аларга Менин Теңир экенимди биле турган жүрөк берем, ошондо алар Менин элим болушат, Мен болсо алардын Кудайы болом. Анткени алар Мага чын жүрөктөн кайрылышат»[+].


8Ал эми жараксыз болгондуктан жегенге болбой турган жаман анжырлар тууралуу Теңир мындай дейт: «Мен Жүйүт падышасы Ситкияны жана анын төрөлөрүн, бул жерде калган жана Мисир жеринде жашаган Иерусалим тургундарын ушундай кылам[+].


9Мен кууп жиберген бардык жерлерде алардан четтешет, аларга жамандык кылышат, алар лакап болушат, каргышка калышат[+].


10

#### 25

1


Түндүктөн келе турган душман жөнүндөгү пайгамбарчылык

Жүйүт падышасы – Жошия уулу Жайакимдин падышачылыгынын төртүнчү жылында бүт жүйүт эли тууралуу Жеремияга Теңирден болгон сөз. Бул Бабыл падышасы Небухаданасардын падышачылыгынын биринчи жылы болгон[+].


2Ошондо Жеремия пайгамбар бүт жүйүт элине жана Иерусалимдин бардык тургундарына бул сөздү айтты:


3«Жүйүт падышасы – Амон уулу Жошиянын падышачылыгынын он үчүнчү жылынан бүгүнкү күнгө чейин, жыйырма үч жыл бою Теңирден мага сөз болду. Мен силерге таң заардан сүйлөп келдим, бирок силер укпай койдуңар[+].


4Теңир силерге Өзүнүн бардык кулдарын, пайгамбарларын таң заардан жиберип турду, бирок силер аларды уккан жоксуңар, угуш үчүн кулак салбай койгонсуңар[+].


5Алар силерге: “Ар бириңер өзүңөрдүн кыянат жолуңардан жана жаман иштериңерден бурулгула, Теңир силерге жана силердин ата-бабаларыңарга кылымдардан-кылымдарга берген жерде жашагыла[+].


6Башка кудайлардын артынан жүрбөгүлө, аларга кызмат кылбагыла, аларга таазим этпегиле, өз колуңар менен жасаган нерселер менен Менин каарымды кайнатпагыла, ошондо Мен силерге жамандык кылбайм”, – деп айтышкан[+].


7“Бирок силер Мени укпай койдуңар, – дейт Теңир, – өзүңөргө жамандык кылып, өз колуңар менен жасаган нерселер менен Менин каарымды кайнаттыңар”.


8Ошондуктан Себайот Теңир мындай дейт: “Менин сөзүмдү укпай койгонуңар үчүн,


9мына, Мен түндүктөгү бардык урууларды, Менин кулум Бабыл падышасы Небухаданасарды бул жерге, бул жердин тургундарына жана айланадагы бардык элдерге каршы алып келем, – дейт Теңир. – Аларды таптакыр жок кылам, шылдыңга калтырам, түбөлүк урандыга айлантам, аларды көргөндөрдүн үрөйлөрү учат[+].


10Алардын кубанычынын жана шаттыгынын үнүн, күйөө менен колуктусунун үнүн, дан тарткан жаргылчагынын үнүн токтотом, шам чырактарынын жарыгын өчүрөм[+].


11Ошондо бул жердин бардыгы чөлгө жана үрөйдү учурган жерге айланат. Бул элдер Бабыл падышасына жетимиш жыл кызмат кылышат[+].


12Анан мындай болот: жетимиш жыл өткөндөн кийин Бабыл падышасын да, ошол элди да өздөрүнүн ыймансыздыгы үчүн жазалайм, – дейт Теңир, – каздимдердин жерин да жазалайм, аны түбөлүк чөлгө айлантам.


13Мен Өзүмдүн ошол жерге каршы айткан сөздөрүмдүн бардыгын, бардык элдерге каршы Жеремиянын пайгамбарчылык кылып айткан, ушул китепте жазылган нерселеринин бардыгын жүзөгө ашырам[+].


14Анткени аларды да сансыз элдер, улуу падышалар кулга айландырышат. Мен аларга өздөрүнүн кылык-жоругуна жараша жана колдору менен кылган иштерине жараша тиешесин берем”»[+].

15


Каар шарабына толгон чөйчөк жөнүндө мисал

Анткени Ысрайылдын Кудай-Теңири мага мындай деп айтты: «Менин колумдан Менин каарымдын шарабына толгон бул чөйчөктү алып, Мен сени кайсы элдерге жиберсем, ошол элдердин баарына андан ичир[+].


16Алар ичип алып, теңселишет, анан Менин аларга каршы жиберген кылычымды көрүп, акылдан ажырап калышат»[+].


17Ошондо мен Теңирдин колунан чөйчөктү алып, Теңир мени жиберген бардык элдерге андан ичирдим:[+]


18бүгүнкү күнү көрүнүп тургандай, талкалап, көргөндөрдүн үрөйү учкудай кылып, шылдыңга, каргышка калтырыш үчүн, Иерусалимге жана Жүйүт шаарларына, анын падышаларына жана төрөлөрүнө,


19Мисир падышасы фараонго, анын кызматчылары менен төрөлөрүнө жана бүт элине,[+]


20ар уруудан кошулган элдердин баарына, Ус жеринин бардык падышаларына, Пелишти жеринин: Ашкелондун, Азанын, Экрондун жана Азоттун калдыгынын падышаларына,[+]


21Эдомго, Маапка, Амон уулдарына,[+]


22Тирдин бардык падышаларына, Сидондун бардык падышаларына, деңиздин ары жагындагы аралдардын падышаларына,[+]


23Деданга, Теймага, Бузага жана чекесиндеги чачын кырккандардын бардыгына,[+]


24Аравиянын бүт падышаларына, чөлдө жашаган ар кыл уруудагы элдердин бүт падышаларына,


25Зимринин бүт падышаларына, Эйламдын бүт падышаларына, Мадайдын бүт падышаларына,[+]


26түндүктөгү падышалардын бардыгына, бири-бирине жакындарына да, алыстарына да, жер бетиндеги бардык падышаларына ичирдим, ал эми Шейшактын падышасы алардан кийин ичет.


27«Аларга айт: Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: “Ичкиле, мас болгула, кускула, кулагыла, Мен силерге каршы жиберген кылычты көргөнүңөрдө, ордуңардан турбагыла”[+].


28Эгерде алар ичкилери келбей, чөйчөктү сенин колуңдан алуудан баш тартышса, анда аларга айт: Себайот Теңир мындай дейт: “Силер сөзсүз ичесиңер”[+].


29Анткени Менин ысымым менен аталган мына бул шаарга Мен алаамат каптата баштадым. Анан силер жазаланбай калмак белеңер? Жок, жазаланбай калбайсыңар, анткени Мен жер жүзүндө жашагандардын бардыгына кылыч чакырып жатам, – дейт Себайот Теңир[+].


30Ошондуктан аларга мына бул сөздөрдүн бардыгын пайгамбарчылык кылып айт: “Теңир бийиктен күркүрөйт, Өзүнүн ыйык турагынан Өз добушун салат. Өзүнүн айыл-кыштактарына абдан катуу дүңгүрөйт, Ал жүзүм сыгылуучу жайда жүзүм тебелегендерге окшоп, жер жүзүндө жашагандардын бардыгына кыйкырат[+].


31Ызы-чуу жер кыйырына жетет, анткени Теңир элдер менен соттошот, Ал ар бир адам менен соттошот, ыймансыздарды Ал кылычтын мизине алат“», – дейт Теңир.


32Себайот Теңир мындай дейт: «Мына, алаамат элден элге өтөт, жер кыйырынан чоң куюн көтөрүлөт»[+].


33Ошол күнү Теңир өлтүргөн адамдар жердин бир кыйырынан экинчи кыйырына чейин жатат, аларды эч ким жоктоп ыйлабайт, эч ким жыйнабайт, эч ким көмбөйт. Алар жер бетинде кык болушат[+].


34Койчулар, боздоп ыйлагыла, онтогула! Үйүр башчылары, башыңарга күл чачкыла. Анткени силердин союла турган, чачыла турган күндөрүңөр келди, кымбат идиштей кулайсыңар[+].


35Ошондо койчуларга баш паана, үйүр башчыларына куткарылуу болбойт.


36Койчулардын ыйы, үйүр башчыларынын өкүрүгү угулуп жатат, анткени Теңир алардын жайыттарын ээн калтырды.


37Теңирдин катуу каарынан тынч жаткан айыл-кыштактар кыйрап жатат.


38

#### 26

1


Жеремиянын жазаланышы

Жүйүт падышасы – Жошия уулу Жайакимдин падышачылыгынын башталышында Теңирден мындай сөз болду:[+]


2«Теңир мындай дейт: “Теңир үйүнүн короосунда туруп алып, Жүйүт аймагынын шаарларынан Теңир үйүндө таазим кылууга келгендердин бардыгына айт деп, Мен сага буйруган баягы сөздөрдүн баарын айт, бир да сөздү кемитпе[+].


3Балким, алар угушар, ар бири өзүнүн жаман жолунан бурулар, ошондо Мен алардын жаман иштери үчүн алаамат каптатам деген оюмдан кайтам[+].


4Ошон үчүн аларга айт: Теңир мындай дейт: "Эгерде силер Мен берген мыйзам боюнча жүргүңөр келбесе, Менин тилимди албай турган болсоңор,[+]


5Мен силерге таң заардан жиберген Менин кулдарымдын – пайгамбарларымдын сөздөрүнө кулак салбай турган болсоңор (аларды силер укпай жатасыңар),[+]


6анда Мен Шилону кандай кылсам, бул үйдү ошондой кылам, бул шаарды болсо жердеги бардык элдерге маскара кылдырам"”».


7Жеремия бул сөздөрдү Теңир үйүндө айтып жатканда, ыйык кызмат кылуучулар, пайгамбарлар жана бүт эл угуп турушту.


8Жеремия Теңирдин ага бүт элге айт деп буйруган сөздөрүнүн бардыгын айтып бүткөндө, ыйык кызмат кылуучулар, пайгамбарлар жана бүт эл аны кармап алып: «Сен өлүшүң керек.


9Эмне үчүн сен Теңирдин атынан пайгамбарчылык кылып: “Бул үй Шилодой болот, бул шаар кыйрап, ээн калат”, – деп айтып жатасың?» – дешти. Бүт эл Жеремияга каршы Теңир үйүнө чогулду.


10Бул тууралуу Жүйүт төрөлөрү угушканда, алар падыша үйүнөн чыгып, Теңир үйүнө келип, Теңир үйүнүн жаңы дарбазасынын алдына отурушту[+].


11Ошондо ыйык кызмат кылуучулар менен пайгамбарлар төрөлөргө жана бүт элге: «Бул адам өлүм жазасына тартылсын, анткени анын бул шаарга каршы пайгамбарчылык кылганын өз кулагыңар менен уктуңар!» – дешти.


12Ошондо Жеремия бүт төрөлөргө жана бүт элге мындай деди: «Бул үй жөнүндө жана бул шаар жөнүндө силер уккан сөздөрдү пайгамбарчылык кылып айт деп, мени Теңир жиберди.


13Ошондуктан өз жолуңарды жана кылган иштериңерди оңдогула, Кудай-Теңириңердин үнүн уккула, ошондо Теңир силерге айткан алааматын токтотот[+].


14Мен болсо, мына, силердин колуңардамын. Көзүңөргө эмне жакшы, эмне адилеттүү көрүнсө, мага ошону кылгыла[+].


15Бирок билип койгула: эгерде силер мени өлтүрсөңөр, анда жазыксыз канды өзүңөрдүн мойнуңарга жана бул шаардын, анын тургундарынын мойнуна жүктөп аласыңар, анткени ушул сөздөрдүн бардыгын силердин кулагыңарга айтыш үчүн, чындыгында, мени Теңир жиберди».


16Ошондо төрөлөр жана бүт эл ыйык кызмат кылуучулар менен пайгамбарларга: «Бул адамды өлүм жазасына тартканга болбойт, анткени ал бизге Кудай-Теңирибиздин атынан сүйлөдү», – дешти.


17Ошондой эле бул жердин аксакалдарынын кээ бирөөлөрү ордунан туруп, жыйналган бүт элге кайрылып, мындай дешти:[+]


18«Жүйүт падышасы Хискиянын тушунда морейшилик Михей пайгамбарчылык кылып, бүт жүйүт элине: “Себайот Теңир мындай дейт: "Сион талаа айдалгандай айдалат, Иерусалим үйүлгөн урандыга айланат, бул үй турган тоо токойлуу дөңсөөгө айланат"”, – деген[+].


19Ошон үчүн аны Жүйүт падышасы Хиския менен бүт жүйүт эли өлтүрдү беле? Ал Теңирден корккон жок беле, Теңирге жалынган жок беле? Ошондо Теңир аларга айткан алааматын токтоткон. Биз болсо өз жаныбызга зор кыянаттык кылганы жатабыз[+].


20Ошондой эле кирийат-жаримдик Шемаянын уулу Урий деген адам да Теңирдин атынан пайгамбарчылык кылган, ал бул шаарга жана бул жерге каршы пайгамбарчылык кылып, так эле Жеремия айткан сөздөрдү айткан[+].


21Анын сөздөрүн Жайаким падыша төрөлөрү, мырзалары менен укканда, ал аны өлтүргүсү келген. Бул кабарды уккан Урий коркуп, Мисирге качып кеткен[+].


22Бирок Жайаким падыша Мисирге да кишилерин жиберген: Акбар уулу Элнатанды жана ага кошуп башка кишилерди жиберген[+].


23Алар Урийди Мисирден алып чыгып, Жайаким падышага алып келишкен, ал аны кылычтап өлтүрүп, анын сөөгүн карапайым элдин көрүстөнүнө ыргытып жиберген».


24

#### 27

1


Жеремиянын мойнундагы моюнтурук

Жүйүт падышасы – Жошия уулу Жайакимдин падышачылыгынын башталышында Жеремияга Теңирден мына бул сөз болду:[+]


2Теңир мага мындай деди: «Өзүңө кишен жана моюнтурук жасап, аларды мойнуңа сал[+].


3Аларды Иерусалимдеги Жүйүт падышасы Ситкияга келген элчилер аркылуу Эдом падышасына, Маап падышасына, Амон уулдарынын падышасына, Тир падышасына жана Сидон падышасына берип жибер[+].


4Анан ал элчилерге өздөрүнүн падышаларына мындай деп айтып баруусун буйру: Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай деп айтып жатат: Өз падышаларыңарга мындай деп айткыла:


5“Мен Өзүмдүн зор кудуретим менен, сунулган билегим менен жерди, жер бетиндеги адамды жана жаныбарларды жараттым, аны Мен кимге кааласам, ошого бердим[+].


6Эми бул жерлердин бардыгын Мен Өзүмдүн кулум – Бабыл падышасы Небухаданасардын колуна берип жатам, атүгүл, талаа жырткычтарын да ага кызмат кылууга бердим[+].


7Анын жеринин да, өзүнүн да мезгили келгенге чейин, бүт элдер ага, анын уулуна, анын уулунун уулуна кызмат кылышат. Ага көп элдер, улуу падышалар кызмат кылышат[+].


8Эгерде кайсы бир эл жана падышачылык ага – Бабыл падышасы Небухаданасарга кызмат кылгысы келбесе, Бабыл падышасынын моюнтуругуна өз мойнун сунбай турган болсо, анда Мен ал элди анын колу менен биротоло жок кылмайынча, кылыч менен, ачарчылык менен, жугуштуу оору менен жазалайм[+].


9Силер болсо өзүңөрдүн пайгамбарларыңардын, төлгөчүлөрүңөрдүн, түш көрүүчүлөрүңөрдүн, сыйкырчыларыңардын, жылдыз эсепчилериңердин силерге: "Бабыл падышасына кызмат кылбайсыңар", – деген сөздөрүн укпагыла[+].


10Анткени алар силерди өз жериңерден чыгарыш үчүн, Мен силерди кууп жибериш үчүн, силер кырылышыңар үчүн, силерге жалган пайгамбарчылык кылып жатышат[+].


11Бабыл падышасынын моюнтуругуна өз мойнун сунуп, ага кызмат кылган элди болсо Мен өз жеринде калтырам, – дейт Теңир, – ал эл ошол жерди иштетип, ошол жерде жашайт”».


12Жүйүт падышасы Ситкияга да мен ушул сөздөрдүн бардыгын айттым: «Бабыл падышасынын моюнтуругуна өз мойнуңарды сунгула жана ага да, анын элине да кызмат кылгыла, ошондо аман каласыңар[+].


13Теңир Бабыл падышасына кызмат кылбаган эл жөнүндө айткандай, сенин жана сенин элиңдин кылычтан, ачарчылыктан жана жугуштуу оорудан кырылышынын эмне кереги бар[+]?


14“Бабыл падышасына кызмат кылбайсыңар”, – деп айтып жаткан пайгамбарлардын сөздөрүн укпагыла, анткени алар силерге жалган пайгамбарчылык кылып жатышат».


15«Аларды Мен жиберген эмесмин, – дейт Теңир. – Мен силерди кууп чыгыш үчүн, силер да, силерге пайгамбарчылык кылган пайгамбарлар да кырылышы үчүн, алар силерге Менин атымдан жалган пайгамбарчылык кылып жатышат».


16Бирок мен ыйык кызмат кылуучуларга жана бул элдин бардыгына мындай деп айткам: «Теңир мындай дейт: Силерге пайгамбарчылык кылып: “Мына, жакында Бабылдан Теңир үйүнүн идиштерин кайра алып келишет”, – деген пайгамбарларыңардын сөздөрүн укпагыла, анткени алар силерге жалган пайгамбарчылык кылып жатышат[+].


17Аларды укпагыла, Бабыл падышасына кызмат кылып, жашай бергиле. Бул шаарды урандыга айландыруунун эмне кереги бар?


18Эгерде алар пайгамбарлар болсо, аларда Теңирдин сөзү бар болсо, анда Теңир үйүндө, Жүйүт падышасынын үйүндө жана Иерусалимде калган идиштер Бабылга өтүп кетпеш үчүн, Себайот Теңирдин алдында жалынып жалбарып өтүнүшсүн».


19Бабыл падышасы Небухаданасар Жүйүт падышасы – Жайаким уулу Жайахинди жана жүйүт элинин бүт атактууларын, Иерусалим тургундарын Иерусалимден Бабылга алып кетип бара жатканда албай кеткен[+]


20мамылар жөнүндө, жез чара жөнүндө, астына койгучтар жөнүндө жана ушул шаарда калган башка буюмдар жөнүндө Себайот Теңир мындай дейт:


21Теңир үйүндө, Жүйүт падышасынын үйүндө жана Иерусалимде калган идиштер жөнүндө Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт:


22

#### 28

1


Жеремия менен Ханания

Ошол эле жылы, Жүйүт падышасы Ситкиянын падышачылыгынын башталышында, падышачылыгынын төртүнчү жылынын бешинчи айында Гибондон чыккан пайгамбар – Азур уулу Ханания мага Теңир үйүндө, ыйык кызмат кылуучулардын жана бүт элдин көз алдында мындай деди:[+]


2«Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: “Бабыл падышасынын моюнтуругун кыйратам[+].


3Эки жылдан кийин Мен бул жерге Бабыл падышасы Небухаданасар бул жерден Бабылга алып кеткен Теңир үйүнүн идиштеринин баарын кайра алып келем[+].


4Жүйүт падышасы – Жайаким уулу Жайахинди жана Бабылга туткундалып кеткен бүт жүйүт элин бул жерге кайра алып келем, – дейт Теңир. – Анткени Бабыл падышасынын моюнтуругун кыйратам”».


5Ошондо Жеремия пайгамбар Теңир үйүндө турган ыйык кызмат кылуучулардын көз алдында жана бүт элдин көз алдында Ханания пайгамбарга айтты:


6Жеремия пайгамбар мындай деди: «Оомийин, Теңир муну ошондой кылсын! Теңир үйүнүн идиштери менен бүт туткундардын Бабылдан бул жерге кайра келиши тууралуу пайгамбарчылык кылып айткан сенин сөздөрүңдү Теңир иш жүзүнө ашырсын!


7Бирок бул сөздү угуп ал, мен аны сага жана бүт элге угуза айтам:


8Менден мурунку жана сенден мурунку пайгамбарлар көп жерлерге жана улуу падышачылыктарга согуш, алаамат, жугуштуу оору болорун алдын ала айтып келишкен.


9Эгерде кайсы бир пайгамбар тынчтык болорун алдын ала айткан болсо, анда ошол пайгамбардын айткан сөзү орундалганда гана аны чыны менен Теңир жиберген пайгамбар деп эсептешкен»[+].


10Ошондо Ханания пайгамбар Жеремия пайгамбардын мойнунан моюнтурукту чечип алып, талкалап салды[+].


11Ханания бүт элдин көз алдында мына бул сөздөрдү айтты: «Теңир мындай дейт: “Эки жылдан кийин бүт элдердин мойнунан Бабыл падышасы Небухаданасар салган моюнтурукту чечип алып, так ушундай кылып талкалайм”». Анан Жеремия өз жолу менен кетти.


12Ханания пайгамбар Жеремия пайгамбардын мойнундагы моюнтурукту талкалап салгандан кийин, Жеремияга Теңирден мындай сөз болду:


13«Бар, Хананияга айт: Теңир мындай дейт де: “Сен жыгач моюнтурукту талкалап салдың, эми анын ордуна темир моюнтурук жасайсың”.


14Анткени Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: “Бабыл падышасы Небухаданасарга кызмат кылдырыш үчүн, ушул элдердин баарынын мойнуна темир моюнтурук салам, ошондо алар ага кызмат кылышат, атүгүл, Мен ага талаа жырткычтарын да бердим”»[+].


15Ошондо Жеремия пайгамбар Ханания пайгамбарга мындай деди: «Кулак сал, Ханания. Сени Теңир жиберген эмес, сен болсо бул элди жалган үмүттөндүрүп жатасың[+].


16Ошондуктан Теңир мындай дейт: “Мына, Мен сени жер бетинен жок кылам. Сен ушул эле жылы өлөсүң, анткени сен Теңирге каршы сүйлөдүң”».


17

#### 29

1


Жеремиянын Бабылда туткунда жүргөндөргө жазган каты

Жеремия пайгамбардын Иерусалимден туткунда жүргөн аксакалдарга, ыйык кызмат кылуучуларга, пайгамбарларга жана Небухаданасар Иерусалимден Бабылга алып кеткен бардык элге жиберген каттагы сөздөрү бул:[+]


2Ал катты Жайахин падыша менен ханыша, эбнухтар, Жүйүт аймагы менен Иерусалимдин төрөлөрү, жыгач усталар, темир усталар Иерусалимден чыккандан кийин,[+]


3Жүйүт падышасы Ситкия Бабыл падышасы Небухаданасарга жиберген Сапан уулу Элас жана Хилкия уулу Гемария аркылуу Бабылга жөнөттү:


4«Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир Иерусалимден Бабылга Өзү туткундап кеткен бардык туткундарга мындай дейт:


5“Үйлөрдү куруп, ошол үйлөрдө жашай бергиле, бак-дарак отургузуп, анын жемиштерин жегиле.


6Аял алып, уул-кыздуу болгула. Уулдарыңарга аял алып бергиле, кыздарыңарды күйөөгө бергиле, алар уул-кыздуу болушсун, ошол жерде көбөйгүлө, кемибегиле.


7Мен силерди туткундап алып барган шаардын жыргалчылыгы үчүн кам көргүлө, ал үчүн Теңирге сыйынгыла, анткени шаарга жакшы болсо, силерге да тынчтык болот”[+].


8Анткени Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: “Силерди араңарда жүргөн пайгамбарларыңар менен сыйкырчыларыңар азгырбасын. Силердин түшүңөрдү жоругандарды укпагыла[+].


9Алар Менин атымдан силерге жалган пайгамбарчылык кылып жатышат. Аларды Мен жиберген эмесмин”, – дейт Теңир[+].


10Анткени Теңир мындай дейт: “Силердин Бабылда жашаганыңарга жетимиш жыл болгондо, Мен силерди эстейм, силерди бул жерге кайра алып келиш үчүн, силер тууралуу айткан жакшы сөзүмдү орундатам[+].


11Анткени Өзүмдүн силер жөнүндө ойлогон оюмду Өзүм гана билем, – дейт Теңир, – ал ой – силерге келечек, үмүт бериш үчүн, жаман ой эмес, жакшы ой.


12Силер Мага кайрыласыңар, Мага келесиңер, Мага сыйынасыңар, ошондо Мен силерди угам[+].


13Мени издейсиңер, эгерде Мени чын жүрөктөн издесеңер, табасыңар[+].


14Мени табасыңар, – дейт Теңир, – силерди туткундан кайра алып келем, Мен силерди кайсы элдердин арасына кууп жиберсем, ошол элдердин арасынан, бардык жерлерден жыйнап, силерди туткундап кеткен жерге кайра алып келем”, – дейт Теңир[+].


15Силер: “Теңир бизге Бабылда да пайгамбарларды берди”, – дейсиңер.


16Дөөттүн тагында отурган падыша жөнүндө, бул шаарда жашаган бүт эл жөнүндө, силер менен кошо туткундалып кетпеген бир туугандарыңар жөнүндө Теңир мындай дейт:[+]


17Алар тууралуу Себайот Теңир мындай дейт: “Мына, Мен аларга каршы кылыч, ачарчылык жана жугуштуу оору жиберем, аларды жараксыздыгынан улам жегенге болбой турган жаман анжырдай кылам.


18Кылыч менен, ачарчылык менен, жугуштуу оору менен алардын артынан түшөм, Мен аларды кайсы элдердин арасына кууп жиберсем, ошол элдердин арасында жек көрүндү болот, алар каргышка калат, кыйынчылык көрөт, шылдың болот[+].


19Анткени алар Менин сөздөрүмдү укпай коюшту, – дейт Теңир, – ал сөздөрдү Мен аларга Өзүмдүн кулдарым – пайгамбарларым аркылуу айтып турдум, Мен аларга пайгамбарларым аркылуу таң заардан айтып турдум, бирок алар укпай коюшту, – дейт Теңир[+].


20Ал эми силер, Иерусалимден Бабылга Мен туткундап кеткендердин баары, Теңирдин сөзүн уккула:


21Менин атымдан силерге жалган пайгамбарчылык кылып жатышкан Колайи уулу Ахап тууралуу, Маасей уулу Ситкия тууралуу Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: Мына, Мен аларды Бабыл падышасы Небухаданасардын колуна салып берем, ал аларды силердин көз алдыңарда өлтүрөт[+].


22Ошондо алардан улам Бабылга туткундалып кеткен бардык жүйүттөргө мындай каргыш сөз калат: "Бабыл падышасы Ситкия менен Ахапты кандай өрттөп жиберсе, Теңир сени да ошондой кылсын!"[+]


23Анткени алар Ысрайылда жийиркеничтүү иштерди жасашты: өз жакындарынын аялдары менен ойноштук кылышты, Менин атымдан Мен буйрубаган жалган сөздөрдү айтышты. Муну Мен билем жана Мен буга күбөмүн”, – дейт Теңир[+].

24


Шемаянын жазаланышы

Нехеламдык Шемаяга айт:[+]


25Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: “Сен өз атыңдан Иерусалимдеги бардык элге, Маасей уулу, ыйык кызмат кылуучу Сепанияга жана бүт ыйык кызмат кылуучуларга кат жиберип, ал катка мындай деп жазыптырсың:


26"Теңир сени ыйык кызмат кылуучу Жойаттын ордуна ыйык кызмат кылуучу кылып койду, сен Теңир үйүндө ар бир акылсыз адамдын үстүнөн жана өзүн пайгамбар кылып көрсөткөн адамдардын үстүнөн көз салып турган адамдардын арасында болушуң керек. Сен андай адамды зынданга салып, көзөнөк жыгачка отургузушуң керек[+].


27Эмне үчүн сен анатоттук Жеремиянын силерге пайгамбарчылык кылуусуна тыюу салбайсың?


28Анткени ал Бабылдагы бизге да: Туткун узакка созулат. Үйлөрдү куруп, ошол үйлөрдө жашагыла, бак-дарак отургузуп, анын жемиштерин жегиле, – деп айттырып жибериптир"”».


29Ыйык кызмат кылуучу Сепания Жеремия пайгамбарга бул катты угуза окуп бергенде,


30Жеремияга Теңирден сөз болду:


31«Туткундалып кеткендерге мындай деп айттырып жибер: нехеламдык Шемая жөнүндө Теңир мындай дейт: “Мен аны жибербесем да, пайгамбарчылык кылып, силерди жалган үмүттөндүргөнү үчүн,[+]


32

#### 30

1


Кудайдын Өз элине берген убадалары

Теңирден Жеремияга болгон сөз:


2«Теңир, Ысрайылдын Кудайы, мындай дейт: Мен сага айткан сөздөрдүн баарын өзүңө, китепке жазып ал[+].


3Анткени мына, күндөр келе жатат, – дейт Теңир, – ошол күндөрү Мен Өз элим Ысрайылды жана Жүйүттү туткундан кайра алып келем, – дейт Теңир. – Аларды ата-бабаларына берген жерге кайрадан алып келем, алар ошол жерге ээ болушат»[+].


4Мына, Ысрайыл менен Жүйүт тууралуу Теңир айткан сөздөр бул:


5Теңир мындай деди: «Биз тынчтыктын эмес, дүрбөлөң менен коркунучтун үнүн угуп жатабыз.


6Сурагыла, ойлонгула: Эркек киши төрөйбү? Анда эмне үчүн Мен ар бир эркектин төрөй турган аялдай болуп, колдору менен курсагын кармап алганын, баарынын өңдөрү кумсарып турганын көрүп турам[+]?


7О, кандай кайгы! Ал күн кандай улуу, андай күн болгон эмес. Ал – Жакып үчүн бактысыздык мезгил, бирок ал андан куткарылат[+].


8Ошол күнү, – дейт Себайот Теңир, – анын сенин мойнуңа салынган моюнтуругун талкалайм, кишендериңди үзөм. Ошондон кийин алар бөтөн жерликтерге кызмат кылбай калышат[+].


9Бирок алар өздөрүнүн Кудай-Теңирине кызмат кылышат, Мен аларга кайра койгон өз падышасы Дөөткө кызмат кылышат[+].


10Сен, Менин кулум Жакып, коркпо, – дейт Теңир, – Ысрайыл, үрөйүң учпасын, анткени мына, Мен сени алыскы өлкөдөн куткарам, сенин тукумуңду туткундалып кеткен жеринен куткарам. Жакып кайрылып келип, коопсуз, тынч жашайт, аны эч ким коркутпайт[+].


11Анткени сени куткарыш үчүн, Мен сени мененмин, – дейт Теңир, – Мен сени кайсы элдердин арасына чачып жиберсем, ошол элдердин бардыгын таптакыр жок кылам, бирок сени жок кылбайм. Мен сени чеги менен жазалайм, бирок сени жазасыз калтырбайм»[+].


12Анткени Теңир мындай дейт: «Сенин жараң айыккыс, сенин ооруң катуу[+].


13Сенин жараңды сакайтыш үчүн, сенин ишиң жөнүндө эч ким кам көрбөйт. Дартыңа даба жок.


14Сени досторуңдун баары унутуп коюшту, сени издешпейт, анткени Мен сени көп мыйзамсыз иштериң үчүн душмандарыңдын соккусу менен урдум, катуу жазага тарттым, себеби сенин күнөөлөрүң көбөйүп кетти.


15Сен эмне үчүн өзүңдүн жарааттарың тууралуу, катуу ооруң тууралуу өкүрүп жатасың? Мен сага муну көп мыйзамсыздыгың үчүн кылдым, анткени сенин күнөөлөрүң көбөйүп кетти.


16Бирок сени жегендердин бардыгы желет, душмандарыңдын бардыгы өздөрү туткун болушат, сени чапкандардын бардыгы чабылат, сени талап-тоногондордун бардыгын талап-тоноого салып берем[+].


17Сени болсо сакайтам, жараатыңдан айыктырам, – дейт Теңир. – “Эч ким сурабаган Сион ушул”, – дешип, сени четке кагылган деп аташкан[+].


18Теңир мындай дейт: “Туткунга түшкөн Жакыптын чатырларын кайра алып келип, анын айыл-кыштактарына ырайым кылам. Шаар кайрадан өзү турган дөңсөөгө курулат, ийбадаткана мурункудай болуп тургузулат.


19Алар даңктап ырдап, кубанышат. Мен аларды көбөйтөм, алар кемибейт, аларды даңазалайм, алар кемсинтилбейт[+].


20Анын уулдары мурдагыдай болот, анын топ эли Менин алдымда турат, аны эзгендердин баарын жазалайм.


21Ошондо анын жол башчысы өзүнөн болот, анын башчысы өз ичинен чыгат. Мен аны Өзүмө жакындатам, ал Мага жакын келет, анткени Мага жакындаганга ким өзү батына алат? – дейт Теңир.


22Ошондо силер Менин элим болосуңар, Мен силердин Кудайыңар болом”»[+].


23Мына, Теңирден катаал бороон келе жатат, каардуу бороон келе жатат, ал мыйзамсыздардын башына түшөт[+].


24

#### 31

1


Ысрайылдын туткундан куткарылуусу

«Ошол мезгилде, – дейт Теңир, – Мен Ысрайылдын бардык урууларынын Кудайы болом, алар болсо Менин элим болушат».


2Теңир мындай дейт: «Кылычтан аман калган эл чөлдө ырайым тапты. Ысрайылды сооротууга бара жатам».


3Теңир мага алыстан келип, мындай деди: «Мен сени түбөлүктүү сүйүү менен сүйөм, ошондуктан сага ырайымдуу колумду сундум[+].


4Мен сени кайрадан жайгаштырам, сен жайгашасың, Ысрайыл кызы, сен кайрадан өзүңдүн даптарың менен жасалгаланып, шаттанган ырчылар тобу менен чыгасың[+].


5Кайрадан Самария тоолоруна жүзүмдүк өстүрөсүң. Жүзүмчүлөр өздөрү отургузган жүзүмдүктөрдүн түшүмүн өздөрү пайдаланышат[+].


6Анткени Эпрайым тоосундагы сакчылар: “Тургула, Сион тоосуна чыгып, Кудай-Теңирибизге баралы”, – деп жар салган күн келет»[+].


7Анткени Теңир мындай дейт: «Жакып тууралуу кубанычтуу ырдагыла, эл башчыларынын алдында даңазалагыла: “Теңир, Өз элиңди, Ысрайылдын калдыгын куткар!” – деп айткыла, жар салгыла, даңктагыла.


8Мына, Мен аларды түндүк жеринен алып келем, аларды жер кыйырынан чогултам. Алардын арасында сокуру да, аксагы да, кош бойлуусу да, жаңы эле төрөгөнү да болот. Бул жерге калың эл кайтып келет[+].


9Алар ыйлап кетишкен, Мен болсо аларды сооротуп алып келем. Мен аларды суунун бою менен, мүдүрүлбөй турган түз жол менен алып келем, анткени Мен Ысрайылдын атасымын, Эпрайым Менин тунум[+].


10Теңирдин сөзүн уккула, элдер, алыскы аралдарга мындай деп кабарлагыла: “Ысрайылды Ким чачыратып жиберсе, аны Ошол Өзү чогултат, аны койчу өз койлорун кайтаргандай кайтарат”[+].


11Анткени Теңир Жакыпты кун төлөп кайрып алат, аны андан күчтүүнүн колунан куткарат[+].


12Алар келип, Сиондун бийик жерлеринде кубанып ырдашат. Алар Теңирдин ырайымына, буудайына, шарабына, майына, козуларына жана өгүзүнө агылып келишет. Алардын жаны сугарылган бактай болот, алар мындан ары чарчашпайт[+].


13Ошондо кыз топ ырчынын арасында кубанып ырдайт, жаш уландар менен карылар бирге ырдашат, алардын кайгысын кубанычка айлантам, аларды сооротом, кайгыдан кийин кубантам[+].


14Ыйык кызмат кылуучуларды курмандык майына тойгузам, Менин элим Менин берекеме тоёт», – дейт Теңир.

15


Теңирдин Ысрайылга ырайым кылышы

Теңир мындай дейт: «Рама шаарынан зар какшап, боздоп ыйлагандын үнү угулат. Бул – өзүнүн балдарын жоктоп ыйлаган Рахел. Ал сооронгусу келбей жатат, анткени алар эми жок»[+].


16Теңир мындай дейт: «Ыйлаганыңды жана көз жашыңды төккөнүңдү токтот, анткени сенин ишиң үчүн сыйлык бар, – дейт Теңир, – алар душман жеринен кайтып келишет.


17Сенин келечегиң үчүн үмүт бар, – дейт Теңир, – сенин уулдарың өз жерине кайтып келишет.


18Эпрайымдын ыйлаган үнүн угуп жатам: “Сен мени жазаладың, мен колго үйрөнгүс букачардай жазаландым, мени бур, ошондо мен бурулам, анткени Сен менин Кудай-Теңиримсиң[+].


19Сен мени бургандан кийин, өкүндүм, Сен мени эсиме келтиргенден кийин, башымды койгуладым. Мен уятка калдым, маскара болдум, анткени өз жаштыгымдын жаманаттысын көтөрдүм”.


20Эпрайым Менин кымбат уулум эмеспи? Сүйгөн балам эмеспи? Анткени ал жөнүндө сүйлөгөндө, аны дайыма сүйүү менен эскерем. Ал үчүн менин ички дүйнөм сыздайт, ага ырайым көрсөтөм, – дейт Теңир[+].


21Өзүңө жол белгилерин коюп ал, өзүңө мамыларды коюп ал, жүрөгүңдү өзүң жүргөн жолго бур. Кайрылып кел, Ысрайыл кызы, өзүңдүн ушул шаарларыңа кайтып кел.


22Сен качанкыга чейин тентип жүрө бересиң, ишенимсиз кыз? Анткени Теңир жер үстүнө кандайдыр бир жаңы нерсе жаратат: аялы күйөөсүн куткарат»[+].

23


Кудай элинин келечектеги жыргалчылыгы

Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: «Мындан ары, Мен алардын туткундарын кайра алып келгенде, Жүйүт жеринде жана анын шаарларында: “Акыйкаттын турагы, ыйык тоо, сага Теңир батасын берсин!” – деген сөздү айтышат[+].


24Ошондо ал жерге Жүйүт көчүп келип, бардык шаарлары менен, дыйкандары менен, малдын артынан жүргөндөрү менен отурукташат.


25Анткени Мен чарчаган жанга суу ичирем, кайгырган ар бир жанды тойгузам».


26Муну көрүп, мен ойгонуп кеттим, бул түш мага жагымдуу болду.


27«Мына, күндөр келе жатат, – дейт Теңир, – ошол күндөрү Мен Ысрайыл менен Жүйүткө адам тукумун жана мал тукумун себем[+].


28Мен аларды жок кылып жатканда, кыйратып жатканда, талкалап жатканда, кырып жатканда, алаамат каптатып жатканда кандай байкап турсам, тургузуп жатканда да, отургузуп жатканда да ошондой байкап турам, – дейт Теңир[+].


29Ошол күндөрү: “Ата-бабалары кычкыл жүзүм жешти, ал эми балдарынын тиши камалды”, – деп айтпай калышат[+].


30Бирок ар ким өзүнүн мыйзамсыздыгы үчүн өлөт. Ким быша элек жүзүм жесе, анын тиши камалат[+].


31Мына, күндөр келе жатат, – дейт Теңир, – ошол күндөрү Мен Ысрайыл жана Жүйүт менен жаңы келишим түзөм[+].


32Бирок бул келишим алардын ата-бабалары менен түзгөн келишимимдей эмес. Мен ал келишимди алардын ата-бабаларын Мисир жеринен алып чыгыш үчүн, аларды колдорунан алган күнү түзгөм. Мен алар менен түзгөн келишимимди бузбасам да, алар Менин ошол келишимимди бузушту, – дейт Теңир[+].


33Бирок ошол күндөрдөн кийин Мен Ысрайыл менен мындай келишим түзөм, – дейт Теңир, – Мен Өзүмдүн мыйзамымды алардын ичине салам, аны алардын жүрөктөрүнө жазам, алардын Кудайы болом, алар болсо Менин элим болот[+].


34Ошондон кийин алар бири-бирин, бир тууган бир тууганын: “Теңирди таанып билгиле”, – деп үйрөтпөй калышат, анткени бардыгы: кичинесинен чоңуна чейин Мени өздөрү таанып билишет, – дейт Теңир. – Анткени Мен алардын мыйзамсыздыктарын кечирем, ошондон кийин алардын кылган күнөөлөрүн эстебейм»[+].


35Күндүз жарык кылуу үчүн күндү берген, түн ичинде жарык кылуу үчүн ай менен жылдыздарга мыйзам берген, деңизди толкундатып, толкундарды күркүрөткөн Теңир ушундай дейт. Анын ысымы – Себайот Теңир[+].


36«Бул мыйзамдар Менин алдымда жок болуп кетпегендей эле, – дейт Теңир, – Ысрайыл тукуму да Менин алдымда дайыма эл болуп турат»[+].


37Теңир мындай дейт: «Эгерде жогорудагы асман ченелсе, төмөндөгү жердин негиздери изилденсе, анда Мен Ысрайылдын бүт тукумун кылган бардык иштери үчүн четке кагам», – дейт Теңир[+].


38«Мына, күндөр келе жатат, – дейт Теңир, – ошол күндөрү шаар Теңирдин даңкына, Кананел мунарасынан тартып, бурчтагы дарбазага чейин кайра тургузулат[+].


39Жер ченөөчү аркан андан ары түз эле Гареп адырына жетип, Гояны айланып өтөт.


40

#### 32

1


Жеремиянын талаа сатып алышы

Жүйүт падышасы Ситкиянын падышачылыгынын онунчу жылында Теңирден Жеремияга болгон сөз. Бул жыл Небухаданасардын падышачылыгынын он сегизинчи жылы эле[+].


2Ошол учурда Бабыл падышасынын аскерлери Иерусалимди курчап алышкан, Жеремия пайгамбар Жүйүт падышасынын үйүнүн алдындагы күзөтчүлөрдүн короосунда камалып жаткан[+].


3Аны ал жерге Жүйүт падышасы Ситкия мындай деп каматкан: «Эмне үчүн сен пайгамбарчылык кылып, Теңир мындай деп айтып жатат дейсиң: “Мына, Мен бул шаарды Бабыл падышасынын колуна берем, ал аны каратып алат.


4Жүйүт падышасы Ситкия да каздимдердин колунан качып кутулбайт, ал сөзсүз Бабыл падышасынын колуна берилет, аны менен оозмо-ооз сүйлөшөт, көздөрү анын көздөрүн көрөт.


5Ал Ситкияны Бабылга алып кетет, Мен аны жазалаганча, ал ошол жерде болот, – дейт Теңир. – Эгерде силер каздимдер менен согушсаңар, анда ийгиликке жетпейсиңер”»[+].


6Ошондо Жеремия мындай деди: «Мага Теңирден мындай сөз болгон:


7“Мына, сенин агаң Шалумдун уулу Кананел мындай деп айтканы сага келе жатат: "Анатоттогу менин айдоо жеримди өзүңө сатып ал, анткени туугандык укук боюнча аны сен сатып алышың керек"”[+].


8Теңирдин сөзү боюнча агамдын уулу Кананел сакчылар турган короого келип, мага мындай деди: “Бенжемин жергесиндеги Анатоттогу менин айдоо жеримди сатып ал, анткени сенин мураска ээ боло турган укугуң бар жана кунун төлөп кайтарып алууга да укугуң бар, аны өзүңө сатып ал”. Ошондо мен бул Теңирдин сөзү экенин билдим[+].


9Ошентип, мен Анатоттогу агамдын уулу Кананелден айдоо жерин сатып алдым, ага жети күмүш шекел жана он күмүш дилде тартып бердим.


10Муну китепке жазып, мөөр басып койдум, күбөлөрдү чакырып, күмүштөрдү таразага тартып бердим.


11Мен мыйзам боюнча жана жобо боюнча мөөр басылган, ошондой эле мөөр басылбаган сатып алуу кагазын алдым.


12Анан бул сатып алуу кагазын агамдын уулу Кананелдин көз алдында, ушул сатып алуу кагазына кол койгон күбөлөрдүн көз алдында, сакчылардын короосунда отурган бардык жүйүттөрдүн көз алдында Махсея уулу, Нери уулу Барухка бердим[+].


13Алардын көз алдында Барухка тапшырып жатып, мындай дедим:


14“Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: "Мына бул жазууларды – мөөр басылган сатып алуу кагазын да, мөөр басылбаган сатып алуу кагазын да ал, аларды чопо идишке салып кой, алар ошол идиште көп жылдарга сакталып турсун"”.


15Анткени Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: “Бул жердеги үйлөр, айдоо жерлер жана жүзүм бактары кайрадан сатылып алынат”.

16


Жеремиянын сыйынуусу

Сатып алуу кагазын Нейрия уулу Барухка бергенден кийин, Теңирге сыйындым:


17“Оо Кудай-Теңир! Сен асман менен жерди сунулган колуң, күчтүү билегиң менен жараткансың. Сен үчүн кыйын эч нерсе жок[+].


18Сен миңинчи тукумга чейин ырайым кыласың, ата-бабаларынын мыйзамсыздыгы үчүн алардан кийин төрөлгөн балдарын түбүнө жете жазалайсың, ысымы Себайот Теңир болгон улуу, кудуреттүү Кудай![+]


19Сен кеңешиң менен улуусуң, иштериң менен кудуреттүүсүң, ар бир адамга жолдоруна жана иштеринин жемиштерине жараша тиешесин бериш үчүн, адам баласынын бүт жолдоруна Сенин көздөрүң ачык[+].


20Сен Мисир жеринде кереметтерди жана жышаандарды көрсөттүң, Сен аларды Ысрайылда жана бүт адамдар арасында бүгүнкү күнгө чейин көрсөтүп келе жатасың. Ошентип, бүгүнкү күнү белгилүү болуп тургандай, Сен Өзүңө ысым жасадың[+].


21Сен Өз элиң Ысрайылды Мисир жеринен жышаандар менен, кереметтер менен, сунулган колуң, күчтүү билегиң менен, зор коркунуч астында алып чыктың[+].


22Сен алардын ата-бабаларына берем деп ант берген бал менен сүт аккан жерди аларга бердиң[+].


23Алар келип, ал жерди ээлеп алышты, бирок Сенин үнүңдү угушкан жок, Сенин мыйзамың менен жүрүшкөн жок, аткарышсын деп осуяттаган нерселериңди аткарышкан жок. Мына ошон үчүн Сен аларга ушул алааматтын баарын каптаттың[+].


24Мына, аскерлер шаарды басып алыш үчүн кырдалган топурак менен кирип келишти. Кылычтан, ачарчылыктан, жугуштуу оорудан жапа чеккен шаар өзү менен согушуп жаткан каздимдердин колуна берилип жатат. Сен эмне айткан болсоң, ал орундалып жатат. Мына, Сен аны көрүп турасың[+].


25Сен болсо, Кудай-Теңирим, шаар каздимдердин колуна берилип жатканына карабастан, мага: "Күмүшкө өзүңө айдоо жер сатып ал, күбөлөрдү чакыр", – дедиң”».

26


Теңирдин жообу

Ошондо Жеремияга Теңирден сөз болду:[+]


27«Мен ар бир адамдын Кудай-Теңиримин. Мен үчүн кыйын нерсе барбы?»


28Ошондуктан Теңир мындай дейт: «Мына, Мен бул шаарды каздимдердин жана Бабыл падышасы Небухаданасардын колуна салып берип жатам, ал аны каратып алат.


29Ошондо бул шаарды курчап алган каздимдер шаарга кирип, аны өрттөшөт. Шаарды жана үйлөрдү өрттөшөт. Ал үйлөрдүн чатырында Мени каардантыш үчүн, Баалга арнап жыпар жыттуу заттар түтөтүлгөн жана бөтөн элдин кудайларына арналып куюлуучу курмандыктар куюлган[+].


30Анткени Ысрайыл уулдары менен Жүйүт уулдары Менин көз алдымда жаш күнүнөн баштап жамандык гана кылып келишкен. Ысрайыл уулдары өз колдору менен жасаган нерселери менен Мени каардантып гана келишти, – дейт Теңир[+].


31Бул шаар өзүнүн курулган күнүнөн тартып, бүгүнкү күнгө чейин Менин каарым үчүн, ачуум үчүн жашап келе жаткандай, ошондуктан Мен аны Өзүмдүн жүзүмдөн четке кагам.


32Мен аны Ысрайыл уулдары менен Жүйүт уулдарынын: алардын падышаларынын, төрөлөрүнүн, ыйык кызмат кылуучуларынын, пайгамбарларынын, Жүйүттүн эркектери менен Иерусалим тургундарынын Мени каардантыш үчүн жасаган бардык кыянат иштери үчүн четке кагам[+].


33Алар Мага жүзүн бурбастан, аркасын салышты. Мен аларды үйрөткөм, таң заардан үйрөткөм, бирок алар Менин акыл-насаатымды кабыл алгылары келген жок.


34Алар Менин ысымым менен аталган үйгө өздөрүнүн жийиркеничтүү нерселерин коюп, аны булгашты[+].


35Молохтун урматына өздөрүнүн уулдары менен кыздарын отко өрттөш үчүн, алар Ином уулдарынын өрөөнүндө Баалга арнап буткана орнотушту. Мен аларга аны буйруган эмесмин. Жүйүттү күнөөгө батырыш үчүн, алар ушундай жийиркеничтүү иштерди кылат деп Мен ойлогон эмесмин»[+].


36Силер бул шаар тууралуу: «Бул шаар Бабыл падышасынын колуна кылыч менен, ачкачылык менен, жугуштуу оору менен салынып берилет», – деп жатасыңар. Бирок Ысрайылдын Кудай-Теңири азыр мындай дейт:[+]


37«Мен аларды каарданып турганымда, ачууланып турганымда, аябай жаалданып турганымда кайсы өлкөлөргө чачыратып жиберсем, ошол өлкөлөрдөн кайрадан чогултуп, бул жерге алып келип, коопсуз жашоо берем[+].


38Алар Менин элим болушат, Мен болсо алардын Кудайы болом[+].


39Өздөрүнө жакшы болсун деп жана өздөрүнөн кийинки балдарына жакшы болсун деп, өмүрү өткөнчө Менден коркуп жүрүшсүн деп, аларга бир жүрөк, бир жол берем[+].


40Мен алар менен түбөлүк келишим түзөм. Ал түбөлүк келишим боюнча Мен алардан баш тартпайм, аларга ырайым кылам. Алар Менден четтебеши үчүн, алардын жүрөгүнө Менден коркуу сезимин салам[+].


41Аларга ырайым кылганыма кубанам, аларды бул жерге чын жүрөгүм менен, жан-дилим менен бекем отургузам»[+].


42Анткени Теңир мындай дейт: «Мен бул элге ушул чоң алааматты кандай каптатсам, алар жөнүндө Өзүм айткан бүт жакшылыкты ошондой каптатам[+].


43Ошондо силер: “Бул жер – элсиз, малсыз эрме чөл. Ал каздимдердин колуна берилген”, – деп айткан бул жердин айдоо талааларын сатып алышат.


44

#### 33

1


Ысрайылга берилген убада

Жеремия дагы эле сакчылардын короосунда камакта жатканда, Теңирден ага экинчи ирет сөз болду:[+]


2«Ысымы Теңир болгон, жерди жараткан Теңир, аны орноткон жана бекемдеген Теңир мындай дейт:


3«Мени чакыр, ошондо Мен сага жооп берем, Мен сага сен билбеген улуу жана кол жеткис нерсени көрсөтөм[+].


4Анткени Ысрайылдын Кудай-Теңири согуш үчүн, жал үйүш үчүн талкаланып жаткан бул шаардын үйлөрү жөнүндө, Жүйүт падышаларынын үйлөрү жөнүндө мындай дейт:[+]


5Үйлөрдү каздимдер менен согушууга келгендер талкалашат, Мен каарданып жатканымда, ачууланып жатканымда, үйлөрдү адамдардын өлүктөрүнө толтурам. Мен алардын мыйзамсыздыктары үчүн бул шаардан Өз жүзүмдү жашырдым.


6Мен аны дарылап айыктырам, куткарам, сакайтам, аларга мол тынчтыкты жана чындыкты ачып берем[+].


7Мен Жүйүт туткундары менен Ысрайыл туткундарын кайра алып келип, аларды баштагыдай кылып орноштурам[+].


8Аларды Менин алдымда кылган бардык күнөөлөрүнөн тазалайм, алардын Мага каршы чыгып, Менин алдымда кылган бардык күнөөлөрүн кечирем[+].


9Ошондо Иерусалим Мен үчүн жер жүзүндөгү бардык элдердин алдында кубанычтуу ысым, даңк жана сыймык болот, элдер Менин ага көрсөткөн ырайымым жөнүндө, Менин ага кылган жакшы иштерим жөнүндө, ага берген жакшы күндөрүм жөнүндө угуп, таң калып титирешет».


10Теңир мындай дейт: «Силер: “Бул жер – элсиз жана малсыз ээн жер”, – деп айткан жерде, Жүйүт шаарларында жана элсиз, малсыз ээн калган Иерусалимдин көчөлөрүндө[+]


11кайрадан кубанычтын жана шаттыктын, күйөөнүн жана колуктунун, ошондой эле “Себайот Теңирди даңктагыла, анткени Теңир жакшы, анткени Анын ырайымы түбөлүк” дегендердин үнү угулат. Теңир үйүндө ыраазычылык курмандыгын чалгандардын үнү угулат, анткени Мен бул жердин туткундалып кеткендерин кайра мурунку абалына келтирем», – дейт Теңир[+].


12Себайот Теңир мындай дейт: «Элсиз, малсыз ээн калган бул жерде жана анын бардык шаарларында кайрадан койлорун жаткырган койчулардын турак жайлары болот.


13Тоодогу шаарларда, түздүктөгү шаарларда, түштүктөгү шаарларда, Бенжемин жергесинде, Иерусалимдин айланасында жана Жүйүт шаарларында койлор кайрадан кой саноочунун кол астынан өтөт, – дейт Теңир.


14Күндөр келе жатат, – дейт Теңир, – ошол күндөрү Мен Ысрайыл менен Жүйүт жөнүндө айткан ошол жакшы сөзүмдү орундатам.


15Ошол күндөрдө, ошол мезгилде Дөөткө адилеттүү Бутак өстүрүп чыгарам, Ал жер үстүндө акыйкаттык жана адилеттүүлүк кылат[+].


16Ошол күндөрдө Жүйүт куткарылат, Иерусалим коопсуз жашайт, ага “Теңир биздин адилеттигибиз” деген ат коюшат»[+].


17Анткени Теңир мындай дейт: «Дөөт тукумунан Ысрайылдын тагында отурган адам үзүлбөйт[+].


18Ыйык кызмат кылуучу лебилерден Менин алдымда өмүрү өткөнчө бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык чалган, курмандыктарды өрттөгөн жана башка курмандыктарды чалган адам үзүлбөйт».


19Жеремияга Теңирден сөз болду:[+]


20Теңир мындай дейт: «Силер күн менен түн өз мезгилинде болбошу үчүн, күн жөнүндө жана түн жөнүндө түзгөн Менин мыйзамымды буза албагандай эле,


21Дөөттүн тагында падышачылык кылган уулу болбошу үчүн, Менин кулум Дөөт менен түзгөн келишимимди, Менин кызматчыларым болгон ыйык кызмат кылуучулар – лебилер менен түзгөн келишимимди да буза албайсыңар[+].


22Асман кошуундары кандай сансыз болсо, деңиз куму кандай ченелгис болсо, Менин кулум Дөөттүн тукумун жана Мага кызмат кылган лебилерди так ошондой кылып көбөйтөм»[+].


23Жеремияга Теңирден сөз болду:


24«Бул элдин: “Теңир Өзү тандап алган бул эки урууну Өзү четке какты”, – деп айтып жатканын көрбөй турасыңбы? Ошон үчүн Менин элим алар үчүн эл болуудан калгандай, аны жек көрүп жатышат».


25Теңир мындай дейт: «Күн жөнүндө, түн жөнүндө түзгөн Өзүмдүн келишимимди жана асман менен жердин Мен койгон мыйзамын бузууга мүмкүн болбогон сыяктуу,[+]


26

#### 34

1


Ситкияга айтылган пайгамбарчылык

Бабыл падышасы Небухаданасар, анын бүт аскерлери жана жер үстүндө анын кол астында турган бардык падышачылыктар, бардык элдер Иерусалимдин жана Жүйүттүн бардык шаарларынынын тургундары менен согушуп жатканда, Жеремияга Теңирден болгон сөз:[+]


2Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: «Бар, Жүйүт падышасы Ситкияга мындай деп айт: Теңир мындай дейт: “Мына, Мен бул шаарды Бабыл падышасынын колуна салып берип жатам, ал аны өрттөп жиберет[+].


3Сен анын колунан кутулбайсың, сөзсүз колго түшөсүң, анын колуна салынып берилесиң, сен Бабыл падышасын өз көзүң менен көрөсүң, аны менен оозмо-ооз сүйлөшөсүң, анан Бабылга кетесиң”[+].


4Ошондой болсо да, Жүйүт падышасы Ситкия, Теңирдин сөзүн ук! Сен тууралуу Теңир мындай дейт: “Сен кылычтан өлбөйсүң.


5Сен тынчтыкта өлөсүң, сага чейин падышачылык кылган мурунку падышалар – сенин ата-бабаларың үчүн жыпар жыттуу зат түтөтүшкөндөй эле, сен үчүн да жыпар жыттуу зат түтөтүп, сени: "О, кайран падышам", – деп жоктоп ыйлашат, анткени бул сөздү Мен айтып жатам“», – дейт Теңир[+].


6Жеремия пайгамбар бул сөздөрдүн баарын Жүйүт падышасы Ситкияга Иерусалимде айтып берди.


7Бул арада Бабыл падышасынын аскерлери Иерусалимдин жана Жүйүттүн калган бардык шаарларынын тургундары менен, Лакиш жана Азейканын тургундары менен согушуп жатты. Анткени Жүйүт шаарларынын ичинен, чептүү шаарлар катары, ушул шаарлар гана калган эле[+].

8


Кулдарды эркиндикке чыгаруу жөнүндөгү келишимдин бузулушу

Ситкия падыша Иерусалимде жашаган бүт эл менен келишим түзгөндөн кийин, Жеремияга Теңирден сөз болду. Ал келишим мындай эле: Эркиндик жарыялансын,


9ар бир адам өзүнүн эврей кулун, өзүнүн эврей күңүн эркиндикке чыгарсын, алардын эч кимиси өз бир тууганын – жүйүттү кулдукта кармабасын[+].


10Ошондо келишимге кирген бардык төрөлөр менен бардык эл ар бир кулду жана ар бир күңдү эркиндикке чыгарганга, мындан ары аларды кулдукта кармабаганга макул болушту. Ошентип, алар макул болушуп, аларды коё беришти.


11Бирок ошондон кийин алар оюн өзгөртүшүп, эркиндикке чыгарган кулдары менен күңдөрүн кайра алышып, аларды кайрадан кул жана күң болууга мажбур кылышты.


12Ошондо Жеремияга Теңирден сөз болду:


13«Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: Мен силердин ата-бабаларыңарды Мисир жеринен, кулчулуктун үйүнөн алып чыкканда, алар менен мындай деп келишим түзгөм:[+]


14“Жетинчи жылдын аягында сага өзүн өзү саткан эврей бир тууганыңды боштондукка чыгар. Ал сага алты жыл кызмат кылсын, анан аны эркиндикке чыгар”. Бирок силердин ата-бабаларыңар Менин тилимди алышкан жок, Мага кулак төшөшкөн жок[+].


15Азыр силер кайрылып, Менин көз алдымда адилеттик кылдыңар, ар бириңер өз жакыныңарга азаттык жарыяладыңар, Менин ысымым менен аталган үйдө, Менин алдымда келишим түздүңөр.


16Бирок андан кийин силер оюңарды өзгөртүп, Менин ысымымды булгадыңар, жаны кайда барууну кааласа, ошол жакка барсын деп, азаттыкка чыгарган кулдарыңарды, күңдөрүңөрдү кайра алып келип, аларды кул болууга жана күң болууга мажбурлап жатасыңар».


17Ошондуктан Теңир мындай дейт: «Силер Менин ар бир адам өз бир тууганына жана өз жакынына азаттык жарыяласын деген сөзүмдү укпай койдуңар. Мына ошон үчүн Мен, – дейт Теңир, – силерге каршы кылычка, жугуштуу ооруга, ачарчылыкка эркиндик жарыялайм. Силерди жер жүзүнүн бардык падышачылыктары үчүн үрөй учурган коркунучка айландырам[+].


18Бир букачарды экиге бөлүп, ошонун ортосунан өтүп, Менин алдымда өздөрү түзгөн Менин келишимимдин сөздөрүн аткарбай, Менин келишимимди бузган


19Жүйүт төрөлөрү менен Иерусалим төрөлөрүн, эбнухтарды, ыйык кызмат кылуучуларды жана экиге бөлүнгөн букачардын ортосунан өткөн бул жердин бүт элин


20өздөрүнүн душмандарынын колуна, аларды өлтүргүсү келгендердин колуна салып берем. Ошондо алардын өлүктөрү асман канаттуулары менен жерде жашаган жырткычтарга азык болот[+].


21Жүйүт падышасы Ситкияны жана анын төрөлөрүн өздөрүнүн душмандарынын колуна, аларды өлтүргүсү келгендердин колуна жана силерден чегинген Бабыл падышасынын аскерлеринин колуна салып берем[+].


22

#### 35

1


Жеремия жана рейхап тукуму

Жүйүт падышасы – Жошия уулу Жайакимдин тушунда Жеремияга Теңирден болгон сөз:[+]


2«Рейхап тукумуна бар, алар менен сүйлөш, аларды Теңир үйүнө, бөлмөлөрдүн бирине алып кел, анан аларга шарап бер»[+].


3Ошондо мен Хабатсиниянын уулу болгон Жеремиянын уулу Жазанияны жана анын бир туугандарын, уулдарын жана бүт рейхап тукумун алып чыгып,


4аларды Теңир үйүнө, Кудайдын кишиси, Игдалия уулу Ханандын уулдарынын бөлмөсүнө алып келдим. Ал бөлмө эшиктин алдында турган сакчы – Шалум уулу Маасейдин бөлмөсүнүн үстүндөгү төрөлөрдүн бөлмөсүнүн жанында эле.


5Анан рейхап тукумунун алдына шарапка толгон чөйчөктөр менен кеселерди коюп, аларга: «Шарап ичкиле», – дедим.


6Бирок алар: «Биз шарап ичпейбиз, анткени биздин атабыз Рейхаптын уулу Жонадап бизге мындай буйрук берген: “Силер да, балдарыңар да кылымдар бою шарап ичпегиле[+].


7Үй курбагыла, үрөн сеппегиле, жүзүмзар отургузбагыла, силерде жүзүмзарлар болбосун, бирок жер кезип жүргөн жерде узак убакыт жашаш үчүн, өмүр бою чатырларда жашагыла”.


8Биз атабыз Рейхаптын уулу Жонадаптын үнүн, ал эмнени буйрук кылса, ошонун баарын угуп жатабыз. Ал бизге: “Өмүрүңөр өткөнчө шарап ичпегиле, аялдарыңар да, уулдарыңар да, кыздарыңар да ичпесин,


9жашаганга үй курбагыла”, – деген. Ошон үчүн биздин жүзүмзарыбыз да, талаабыз да, айдоо жерибиз да жок.


10Чатырларда жашап, атабыз Жонадап бизге эмне буйруса, ошонун бардыгына тил алып, аткарып жатабыз.


11Бабыл падышасы Небухаданасар бул жерге кирип келгенде, биз: “Жүргүлө, каздимдердин аскерлеринен жана рамдыктардын аскерлеринен качалы, Иерусалимге баралы”, – дедик, ошондуктан мына, биз Иерусалимде жашап жатабыз», – дешти[+].


12Ошондо Жеремияга Теңирден сөз болду:


13Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: «Бар, Жүйүт эркектери менен Иерусалим тургундарына айт: “Кантип эле силер ушундан Менин сөзүмө тил алыш үчүн, өзүңөргө акыл-насаат алган жоксуңар?” – дейт Теңир.


14Рейхап уулу Жонадаптын өз уулдарына шарап ичпегиле деп буйрук кылып айткан сөзү аткарылып жатат. Алар ушул күнгө чейин шарап ичишпейт, анткени өз атасынын буйругуна тил алышат. Мен болсо силерге тынымсыз айтып келе жатам, Мен силерге таң заардан айтып келе жатам, бирок силер Мени укпай койдуңар.


15Мен силерге Өзүмдүн бүт кулдарымды – пайгамбарларымды жиберип турдум, Мен аларды таң заардан жиберип турдум. Аларды жиберип: “Ар бириңер өзүңөрдүн жаман жолуңардан бурулгула, жүрүм-турумуңарды оңдогула, башка кудайлардын артынан түшпөгүлө, аларга кызмат кылбагыла, ошондо Мен силерге жана силердин ата-бабаларыңарга берген ушул жерде жашайсыңар”, – деп айткам, бирок силер кулак салбай койдуңар, Менин тилимди албай койдуңар[+].


16Рейхаптын уулу Жонадаптын уулдары атасынын берген буйругун аткарып жатышат, бул эл болсо Мени укпай жатат.


17Ошондуктан Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: Мына, Мен Жүйүт аймагына жана Иерусалимдин бүт тургундарына каршы Өзүм айткан бардык алааматты каптатам, анткени Мен аларга айттым, бирок алар укпай коюшту, аларды чакырдым, бирок алар жооп бербей коюшту»[+].


18Ал эми рейхап тукумуна Жеремия мындай деди: «Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: “Атаңар Жонадаптын буйругуна тил алганыңар үчүн, анын бардык осуяттарын сактап, бардыгын ал айткандай аткарып жатканыңар үчүн,


19

#### 36

1


Барухтун ийбадатканада Жеремиянын пайгамбарчылыктарын окуп бериши

Жүйүт падышасы – Жошия уулу Жайакимдин падышачылыгынын төртүнчү жылында Жеремияга Теңирден мындай сөз болду:[+]


2«Өзүңө түрмөк китеп ал, ага Мен сага сүйлөй баштаган күндөн тартып, Жошиянын күндөрүнөн тартып бүгүнкү күнгө чейин Менин Ысрайыл жөнүндөгү, Жүйүт жөнүндөгү, бардык элдер жөнүндөгү айткан сөздөрүмдүн бардыгын жаз[+].


3Балким, Жүйүт Менин аларга жасайм деп ойлогон бардык алааматтарым жөнүндө угуп, өзүнүн жаман жолунан бурулар. Ошондо Мен алардын айыбы менен күнөөсүн кечирем»[+].


4Ошондо Жеремия Нейриянын уулу Барухту чакырды, Барух Теңирдин Жеремияга айткан сөздөрүнүн бардыгын Жеремиянын өз оозунан түрмөк китепке жазды[+].


5Анан Жеремия Барухка мындай деп буйрук берди: «Мен камактамын, Теңир үйүнө бара албайм.


6Ошондуктан сен барып, түрмөк китепке менин оозумдан жазып алган Теңирдин сөздөрүн орозо күнү, Теңир үйүндө элге угуза окуп бер. Ошондой эле аны өз шаарларынан келген бүт жүйүт элине угуза окуп бер.


7Балким, алар Теңирдин алдында моюн сунуу менен сыйынып, өздөрүнүн жаман жолунан бурулушар, анткени Теңирдин бул элге каршы жар салып айткан каары менен жаалы өтө катуу».


8Нейрия уулу Барух түрмөк китепте жазылган Теңирдин сөздөрүн Теңир үйүндө окуп берип, Жеремия ага эмне буйрук кылса, ошонун баарын аткарды.


9Жүйүт падышасы – Жошия уулу Жайакимдин падышачылыгынын бешинчи жылынын тогузунчу айында Иерусалимдеги бүт элге жана Жүйүт шаарларынан Иерусалимге келген бардык элге Теңирдин алдында орозо жарыялашты[+].


10Ошондо Барух түрмөк китепте жазылган Жеремиянын сөздөрүн Теңир үйүндө, катчы Сапан уулу Гемариянын бөлмөсүндө, Теңир үйүнүн жаңы дарбазасынын кире беришинде, үстүңкү короодо бүт элге угуза окуп берди[+].

11


Пайгамбарчылыктарды төрөлөргө окуп берүү

Сапан уулу, Гемария уулу Михей түрмөк китепте жазылган Теңирдин сөздөрүнүн баарын укту.


12Анан ал падышанын үйүнө, падыша катчысынын бөлмөсүнө түшүп келди, ал жерде бардык төрөлөр отурушкан: падышанын катчысы Элишама, Шемая уулу Делая, Акбар уулу Элнатан, Сапан уулу Гемария, Ханания уулу Ситкия жана бардык төрөлөр[+].


13Михей аларга Барух түрмөк китепти элге угуза окуп жатканда уккан сөздөрүнүн баарын айтып берди.


14Ошондо төрөлөрдүн баары Барухка Кушинин уулу, Шелемиянын уулу, Натанийдин уулу Жейудини: «Сен элге угуза окуп берген түрмөк китепти колуңа алып, бизге кел», – деп айттырганы жиберишти. Ошондо Нейриянын уулу Барух түрмөк китебин колуна алып, аларга келди.


15Алар ага: «Отур, бизге угуза окуп бер», – дешти. Ошондо Барух аларга угуза окуп берди.


16Алар бүт сөздөрдү угуп бүткөндөн кийин, үрөйлөрү учуп бири-бирин карашты жана Барухка: «Биз бул сөздөрдүн баарын падышага сөзсүз айтып беребиз», – дешти.


17Анан Барухтан: «Бизге айтчы деги, сен бул сөздөрдүн бардыгын анын оозунан кантип жазып алдың?» – деп сурашты.


18Барух аларга: «Ал бул сөздөрдүн баарын мага өз оозу менен айтты, мен болсо аларды сыя менен бул түрмөк китепке жаздым», – деп жооп берди.


19Ошондо төрөлөр Барухка: «Баргын, силердин кайда экениңерди эч ким билбеш үчүн, Жеремия да, сен да жашынгыла», – дешти.

20


Пайгамбарчылык жазылган түрмөк китептин өрттөлүшү

Анан алар ак сарайдагы падышага жөнөштү, түрмөк китепти болсо падышанын катчысы Элишаманын бөлмөсүнө калтырышты. Алар бул сөздөрдүн баарын падышага угуза айтып беришти.


21Падыша түрмөк китепти алып келүүгө Жейудини жиберди. Жейуди аны падышанын катчысы Элишаманын бөлмөсүнөн алып, падышага жана анын жанында турган бардык төрөлөргө угуза окуп берди.


22Падыша ошол учурда, тогузунчу айда өзүнүн кышкы үйүндө отурган эле, анын алдында меш күйүп турган[+].


23Жейуди үч-төрт тилке окугандан кийин, падыша аларды кагаз кескен маки менен кесип алып, отко таштай берди. Түрмөк китеп бүт бойдон мештеги отто күйүп бүткүчө ошентти.


24Бул сөздөрдүн баарын уккан падыша да, анын бүт кызматчылары да коркушкан жок, кийимдерин айрышкан жок[+].


25Элнатан, Делая жана Гемария падышадан китепти өрттөбөөнү өтүнүштү, бирок падыша алардын тилин алган жок.


26Падыша падышанын уулу Жерехмейелге, Азриелдин уулу Сераяга жана Абдейелдин уулу Шелемияга Барух катчыны жана Жеремия пайгамбарды камакка алууну буйрук кылды. Бирок Теңир аларды жашырып койду[+].

27


Жеремиянын башка түрмөк китепти жазышы

Жеремиянын оозунан Барух жазып алган түрмөк китепти падыша өрттөп салгандан кийин, Жеремияга Теңирден сөз болуп, ага мындай деп айтылды:


28«Өзүңө кайра башка түрмөк китеп ал, ага Жүйүт падышасы Жайаким өрттөгөн биринчи китепте жазылган мурунку сөздөрдүн баарын жаз.


29Жүйүт падышасы Жайакимге болсо мындай деп айт: Теңир мындай дейт де: “Сен бул түрмөк китепти: "Бабыл падышасы сөзсүз келет, бул жерди талкалайт, андагы адамдар менен малдарды кырып жок кылат" деген сөздөрдү бул китепке эмне үчүн жаздың? – деп, өрттөп жибердиң[+].


30Ошон үчүн Жүйүт падышасы Жайаким тууралуу Теңир мындай дейт: Анын тукумунан Дөөттүн тагына отурган адам болбойт, анын өлүгү күндүзгү аптапка, түнкү суукка ыргытылып ташталат[+].


31Мен аны да, анын тукумун да, анын кызматчыларын да кылган жаман иштери үчүн жазалайм, Мен аларга, Иерусалимдин тургундарына жана Жүйүттүн адамдарына Өзүм айткан, бирок алар укпай койгон алааматтардын баарын каптатам”».


32

#### 37

1


Жеремиянын Ситкия падышага берген жообу

Жайаким уулу Жайахиндин ордуна Жошия уулу Ситкия падышачылык кылып турган, аны Бабыл падышасы Небухаданасар Жүйүт жерине падыша кылып койгон[+].


2Теңирдин Жеремия пайгамбар аркылуу айткан сөзүн ал да, анын кызматчылары да, өлкөнүн эли да уккан эмес[+].


3Ситкия падыша Шелемиянын уулу Жейухалды, Маасей уулу, ыйык кызмат кылуучу Сепанияны Жеремия пайгамбарга: «Биз үчүн Кудай-Теңирибизге сыйын», – деп айттырыш үчүн жиберди[+].


4Жеремия ошол учурда элдин арасына эркин кирип, эркин чыгып жүргөн, анткени аны зынданга камаша элек болчу[+].


5Ошол арада фараондун аскерлери Мисирден чыгышты, Иерусалимди курчап турган каздимдер ал жөнүндө кабар угушуп, Иерусалимден артка чегинип кетишти[+].


6Ошондо Жеремия пайгамбарга Теңирден сөз болду:[+]


7Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт: «Менин эркимди сураш үчүн жиберген Жүйүт падышасына мындай деп айткыла: “Силерге жардамга келе жаткан фараондун аскерлери өз жерине, Мисирге кайтышат.


8Каздимдер болсо кайрадан келип, бул шаарга согуш ачып, аны каратып алып, өрттөп жиберишет”»[+].


9Теңир мындай дейт: «“Каздимдер бизден сөзсүз артка кетет”, – деп, өзүңөрдү өзүңөр алдабагыла, анткени алар артка кетишпейт.


10Өзүңөр менен согушуп жаткан каздимдердин бүт аскерлерин талкалап салсаңар, алардын жарадарлары эле өз чатырларынан туруп келип, шаарды өрттөп жиберишмек».

11


Жеремиянын камалышы

Каздимдердин аскерлери Иерусалимден фараондун аскерлери үчүн артка чегинген учурда,


12Жеремия Бенжемин жерине барып, элдин арасынан өзүнүн үлүшүн алыш үчүн, Иерусалимден чыкты.


13Бирок ал Бенжемин дарбазасына келгенде, ал жерде турган сакчылардын башчысы Хананиянын уулу, Шелемиянын уулу Ирия деген киши Жеремия пайгамбарды кармап алып: «Сен каздимдерге өтүп кеткиң келип жатабы?» – деди[+].


14Жеремия ага: «Бул – жалган, мен каздимдерге өтүп кетким келбейт», – деп жооп берди. Бирок Ирия аны укпай койду. Ошентип, Ирия Жеремияны кармап алып, төрөлөргө алып келди.


15Төрөлөр Жеремияга ачууланышып, аны уруп, Жонатан катчынын үйүндөгү зынданга камап салышты, анткени анын үйүн зындан кылып алышкан эле[+].


16Жеремия зынданда, жер төлөдө отурганда, ал жерде отурганына көп күн болгондо,


17Ситкия падыша киши жиберип, аны алдырды. Падыша өз үйүндө андан жашыруун сурады: «Теңирден сөз барбы?» Жеремия: «Бар», – деди. Анан ал: «Сен Бабыл падышасынын колуна салынып берилесиң», – деди[+].


18Анан Жеремия Ситкия падышага мындай деди: «Силер мени зынданда отургузгудай, сенин алдыңда, сенин кызматчыларыңдын алдында жана бул элдин алдында эмне күнөө кылдым?


19“Бабыл падышасы силерге каршы жана бул жерге каршы барбайт”, – деп пайгамбарчылык кылган пайгамбарларыңар кайда[+]?


20Эми мырзам падыша, мени ук, менин өтүнүчүмдү кабыл ал, мени кайра Жонатан катчынын үйүнө жөнөтпө, болбосо мен ал жерде өлүп калам».


21

#### 38

1


Жеремия ордо

Матан уулу Шепатия, Пашкур уулу Гедалия, Шелемиянын уулу Жухал жана Малкия уулу Пашкур Жеремиянын бүт элге айткан мындай сөздөрүн угушту:[+]


2«Теңир мындай дейт: “Бул шаарда калган адам кылычтан, ачкадан жана жугуштуу оорудан өлөт. Ал эми каздимдерге чыккан адам аман калат, анын жаны өзүнө олжо ордуна болот, ал тирүү калат”[+].


3Теңир мындай дейт: “Бул шаар Бабыл падышасынын аскерлеринин колуна сөзсүз салынып берилет, ал аны каратып алат”»[+].


4Ошондо төрөлөр падышага мындай дешти: «Бул киши өлүм жазасына тартылсын, анткени ал бул шаарда калып жаткан жоокерлердин колун алсыратып жатат, ошондой эле бүт элдин колун да ушундай сөздөрдү айтып алсыратып жатат, анткени бул киши элге жакшылык каалабайт, тескерисинче, алаамат каалайт»[+].


5Ошондо Ситкия падыша: «Ал силердин колуңарда, анткени падыша силерге каршы эч нерсе кыла албайт», – деди[+].


6Ошондо алар Жеремияны кармап алып, күзөтчүлөрдүн короосунда турган падышанын уулу Малкиянын оруна ташташты. Алар Жеремияны аркан менен түшүрүштү. Ал ордо суу жок эле, баткак гана бар болчу, Жеремия ошол баткакка батты[+].


7Падышанын үйүндөгү эбнухтардын бири – эфиопиялык Эбет-Мелек Жеремияны орго салышканын укту. Падыша болсо ошол учурда Бенжемин дарбазасынын жанында отурган[+].


8Ошондо Эбет-Мелек падышанын үйүнөн чыгып келип, падышага мындай деди:


9«Мырзам падыша! Бул адамдар Жеремия пайгамбарды орго салып, жаман иш кылышты. Ал ошол жерде ачкадан өлөт, анткени шаарда эми нан жок»[+].


10Падыша эфиопиялык Эбет-Мелекке мындай деп буйрук берди: «Бул жерден өзүң менен кошо отуз киши алып, Жеремия пайгамбарды өлүп кала элегинде ордон алып чык».


11Эбет-Мелек өзү менен кошо адамдарды алып, падышанын үйүндөгү казынанын астындагы жайга кирди, ал жерден эски, жараксыз чүпүрөктөрдү жана эски, жараксыз кесиндилерди алып, аларды арканга байлап, Жеремия жаткан орго түшүрдү.


12Анан эфиопиялык Эбет-Мелек Жеремияга: «Мына бул эски, жараксыз чүпүрөктөрдү, кесиндилерди колтугуңдун астына, аркандын астына кой», – деди. Жеремия ошондой кылды.


13Жеремияны аркан менен тартып, ордон алып чыгышты. Ошентип, Жеремия күзөтчүлөрдүн короосунда калды.

14


Ситкиянын Жеремиядан кеңеш сурашы

Ошондо Ситкия падыша киши жиберип, Жеремия пайгамбарды өзүнө, Теңир үйүнүн үчүнчү эшигине чакыртып алды. Анан падыша Жеремияга: «Мен сенден бир нерсе сурайын. Менден эч нерсе жашырбагын», – деди.


15Жеремия Ситкияга мындай деди: «Эгерде мен сага айтсам, сен мени өлтүрүп коёсуң. Эгерде мен сага кеңеш берсем, сен мени укпайсың».


16Ошондо Ситкия падыша Жеремияга мындай деп жашыруун ант берди: «Бизге ушул жанды жараткан Теңир тирүү, сени өлүм жазасына тартпайм жана сени өлтүргүсү келген адамдардын колуна бербейм».


17Ошондо Жеремия Ситкияга мындай деди: «Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: “Эгерде сен Бабыл падышасынын төрөлөрүнө чыксаң, анда сенин жаның аман калат, бул шаар да өрттөлбөйт, өзүң да, үй-бүлөң да тирүү каласыңар[+].


18Эгерде Бабыл падышасынын төрөлөрүнө чыкпасаң, анда бул шаар каздимдердин колуна салынып берилет, алар аны өрттөп жиберишет, сен да алардын колунан качып кутулбайсың”»[+].


19Ошондо Ситкия падыша Жеремияга: «Мен каздимдерге өтүп кеткен жүйүттөрдөн корком, каздимдер мени алардын колуна салып беришпесин, алар мени шылдың кылышпасын», – деди[+].


20Жеремия ага: «Салып беришпейт. Теңирдин үнүнө кулак салып, мен айтканды кыл, ошондо сага жакшы болот, ошондо сенин жаның тирүү болот[+].


21Эгерде сен чыккың келбесе, анда Теңирдин мага айткан сөзү бул:


22“Мына, Жүйүт падышасынын үйүндө калган бардык аялдарды Бабыл падышасынын төрөлөрүнө алып кетишет, алар минтип айтышат: "Досторуң сени азгырып, жеңип кетишти. Сенин бутуң баткакка батып калды, алар сени таштап кетишти"[+].


23Сенин бүт аялдарыңды, балдарыңды каздимдердин жерине алып кетишет, сен өзүң да алардын колунан качып кутулбайсың. Сен Бабыл падышасынын колу аркылуу туткунга алынасың, сен үчүн бул шаар өрттөлөт”», –деди[+].


24Ошондо Ситкия Жеремияга мындай деди: «Бул сөздөрдү эч ким билбесин, ошондо сен өлбөйсүң.


25Эгерде сени менен сүйлөшкөнүмдү төрөлөр угуп, сага келип: “Падышага айтканыңды бизге айт, бизден жашырба, ошондо биз сени өлүм жазасына тартпайбыз, ошондой эле падышанын сага айткан сөзүн бизге айт”, – дешсе,


26анда сен аларга: “Мен падышага мени Жонатандын үйүнө жөнөтпө, ал жерде өлүп калбайын деп жалындым”, – деп айт»[+].


27Бардык төрөлөр Жеремияга келип, андан сурашты. Жеремия аларга падыша айт деп буйруган сөздөрдүн баарын айтты. Ошондо алар Жеремия менен сүйлөшкөнүн токтотушту, анткени алар падышага айтылган сөздөрдү билишкен жок.


28

#### 39

1


Иерусалимдин туткундалып кетиши

[•]Жүйүт падышасы Ситкиянын падышачылыгынын тогузунчу жылынын онунчу айында Бабыл падышасы Небухаданасар өзүнүн бүт аскери менен Иерусалимге келип, аны курчап алды[+].


2Ал эми Ситкиянын падышачылыгынын он биринчи жылынын төртүнчү айында, айдын тогузунчу күнү шаар каратылып алынды[+].


3Ошондо Бабыл падышасынын бардык төрөлөрү шаарга кирип, ортоңку дарбазанын алдына жайланышышты. Алар: Нейиргал-Саретсер, Самгар-Небо, эбнухтардын башчысы Сарсехим, сыйкырчылардын башчысы Нейиргал-Саретсер жана башка Бабыл падышасынын бардык төрөлөрү.


4Жүйүт падышасы Ситкия жана бардык аскер адамдары аларды көргөндө качып жөнөштү. Алар түн ичинде падышанын багын аралап, эки дубалдын ортосундагы дарбаза менен шаардан чыгып, түздүккө кеткен жол менен жөнөштү.


5Бирок каздимдердин аскерлери алардын артынан кууп жөнөштү, Ситкияны Жерихо түздүгүндө кууп жетишти. Аны колго түшүрүп, Бабыл падышасы Небухаданасарга, Хамат жергесиндеги Риблага алып келишти. Падыша аларга ошол жерде өкүм чыгарды[+].


6Бабыл падышасы Ситкиянын уулдарын Риблада Ситкиянын көз алдында сайып өлтүрдү. Ал Жүйүттүн бүт төрөлөрүн да сайып өлтүрдү.


7Ал эми Ситкиянын эки көзүн чукуп, аны Бабылга алып кетиш үчүн, кишен салып койду[+].


8Падышанын үйүн жана элдин үйлөрүн каздимдер өрттөп жиберишти, Иерусалимдин дубалдарын кыйратышты[+].


9Ал эми шаарда калган элдин калдыгын, ага өтүп кеткендерди жана калган башка элди сакчылардын башчысы Небузарадан Бабылга туткундап кетти[+].


10Эл арасындагы эч нерсеси жок жардыларды болсо сакчылардын башчысы Небузарадан Жүйүт жеринде калтырды, аларга ошол эле күнү жүзүмдүктөр менен айдоо жерлерди берди.


11Ал эми Жеремия тууралуу Бабыл падышасы Небухаданасар сакчылардын башчысы Небузараданга мындай буйрук берди:


12«Аны колуңа алып, ага көз салып жүр, ага эч кандай жамандык кылба, ал сага кандай айтса, сен ага ошондой кыл».


13Ошондо сакчылардын башчысы Небузарадан, эбнухтардын башчысы Небушазбан, сыйкырчылардын башчысы Нейиргал-Саретсер жана Бабыл падышасынын бардык төрөлөрү киши жиберип,


14Жеремияны күзөтчүлөрдүн короосунан чыгарып алышты. Анан аны Сапан уулу, Акикам уулу Гедалиянын колуна тапшырып, үйүнө жеткирүүсүн буйрушту. Ошентип, ал эл арасында жашап калды[+].

15


Жеремиянын бошотулушу

Жеремия сакчылардын короосундагы зынданда жатканда, Теңирден ага сөз болгон:[+]


16«Бар, эфиопиялык Эбет-Мелекке мындай деп айт: Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: “Мына, Мен бул шаар тууралуу жакшылыкка эмес, жамандыкка айткан Өзүмдүн сөзүмдү аткарам, алар ошол күнү сенин көз алдыңда жүзөгө ашырылат[+].


17Бирок Мен сени ошол күнү куткарам, – дейт Теңир, – сен өзүң корккон адамдардын колуна салынып берилбейсиң[+].


18

#### 40

1


Жеремиянын Гедалия менен калышы

Кайтаруучулардын башчысы Небузарадан Бабылга туткундап кеткен Иерусалимдиктер менен Жүйүт туткундарынын ичинен, Рамадан кишен салынган Жеремияны алып, аны коё бергенден кийин, Теңирден Жеремияга болгон сөз:[+]


2Кайтаруучулардын башчысы Жеремияны алып, ага мындай деди: «Сенин Кудай-Теңириң бул жерге ушул алааматты каптатарын айткан[+].


3Теңир аны каптатты, Ал эмнени айтса, ошону аткарды, анткени силер Теңирдин алдында күнөөгө батып, Анын үнүн укпай койдуңар, ошондуктан силердин башыңарга ушул мүшкүл түштү[+].


4Ошондуктан мына, мен сени бүгүн колуңдагы чынжырдан бошотом. Эгерде сен мени менен Бабылга баргың келсе, баргын, мен сен үчүн кам көрөм. Эгерде мени менен Бабылга баргың келбесе, анда кал. Мына, бардык жер сенин алдыңда. Кайсы жерге баргың келсе, кайсы жерди кааласаң, ошол жерге бар».


5Ал кете электе, Небузарадан ага: «Бабыл падышасы Жүйүт шаарларына башчы кылып койгон Сапан уулу, Акикам уулу Гедалияга бар, аны менен эл арасында кал, же болбосо каалаган жагыңа бар», – деди. Анан кайтаруучулардын башчысы ага азык-түлүк, белек берип, аны коё берди[+].


6Жеремия Миспадагы Акикам уулу Гедалияга келип, өлкөдө калган эл арасында аны менен бирге жашап калды[+].

7


Гедалия – Жүйүт аймагынын башкаруучусу

[•]Талаадагы аскер башчылар жана алардын жанындагы адамдар Бабыл падышасынын Акикам уулу Гедалияны өлкөгө башчы кылып койгонун жана ага өлкөнүн Бабылга туткундалып кетпеген жардыларынын ичинен эркектерди, аялдарды, балдарды тапшырганын угушканда,[+]


8Миспадагы Гедалияга келишти. Алар: Нетания уулу Ысмайыл, Карейахтын уулдары Жаканан менен Жонатан, Танхуметтин уулу Серая, нетопалык Эйпайдын уулдары, Маахтын уулу Жезания жана алардын кишилери[+].


9Сапан уулу, Акикам уулу Гедалия аларга жана алардын кишилерине ант берип, мындай деди: «Каздимдерге кызмат кылгандан коркпогула, бул жерде калгыла жана Бабыл падышасына кызмат кылгыла, ошондо силерге жакшы болот.


10Мен болсо бизге келип турган каздимдердин алдында туруш үчүн Миспада калам. Силер болсо шарап, жайкы түшүм, май жыйнап, идиштериңерге куюп алгыла жана өзүңөр ээлеген шаарларыңарда жашагыла».


11Ошондой эле Маап жергесинде жана Амон уулдарынын арасында, Эдомдо жана башка бүт өлкөлөрдө жашаган бүт жүйүттөр Бабыл падышасынын жүйүттүн бир бөлүгүн калтырып, алардын үстүнөн Сапан уулу, Акикам уулу Гедалияны койгонун угушту.


12Ошондо ушул жүйүттөрдүн баары куулган бүт жерлеринен кайтып келишти. Алар Жүйүт жерине, Миспада турган Гедалияга келишти, шарапты, жайкы түшүмдү өтө көп жыйнап алышты.

13


Гедалиянын өлтүрүлүшү

Ошол арада Карейах уулу Жаканан жана талаада жүргөн аскер башчылардын баары Миспада турган Гедалияга келишти[+].


14Андан: «Амон уулдарынын падышасы Баалис сени өлтүрүш үчүн, Нетания уулу Ысмайылды жибергенин билесиңби?» – деп сурашты. Бирок Акикам уулу Гедалия аларга ишенген жок.


15Ошондо Карейах уулу Жаканан Миспада Гедалияга жашыруун мындай деди: «Мага уруксат бер, мен барып, Нетания уулу Ысмайылды өлтүрүп келейин, бул жөнүндө эч ким билбей калат. Анын сени өлтүрүүсүнө, сага чогулган жүйүттөрдүн чачылуусуна, жүйүттүн калдыгынын кырылуусуна жол берүүнүн эмне кереги бар?»


16

#### 41

1Жетинчи айда падышанын тукумунан чыккан Элишама уулу болгон Нетания уулу Ысмайыл, падышанын төрөлөрү жана аны менен кошо он киши Миспада турган Акикам уулу Гедалияга келишти. Алар ошол жерде, Миспада бирге тамак жешти[+].


2Нетания уулу Ысмайыл жана аны менен келген он киши туруп, Бабыл падышасы өлкөгө башчы кылып койгон Сапан уулу, Акикам уулу Гедалияны кылыч менен өлтүрүштү[+].


3Ошондой эле Ысмайыл Миспада Гедалия менен бирге болгон бардык жүйүттөрдү, ал жердеги каздим аскерлерин өлтүрдү.


4Эртеси күнү, Гедалияны өлтүрүшкөндөн кийин, ал жөнүндө эч ким биле электе,


5Шекемден, Шилодон жана Самариядан сакалдары алынган, айрык кийим кийген, өздөрүн жарадар кылып алган сексен киши келди. Алардын колдорунда Теңир үйүнө тартуулаш үчүн тартуулар жана ладан бар эле[+].


6Нетания уулу Ысмайыл Миспадан аларды тосуп чыкты. Ал ыйлап бара жатты. Аларга жолукканда: «Акикам уулу Гедалияга келгиле», – деди.


7Алар шаардын ортосуна кирери менен, Нетания уулу Ысмайыл өзү менен бирге жүргөн кишилер менен аларды өлтүрүп, аңга ыргытып жиберди.


8Бирок алардын арасынан Ысмайылга: «Бизди өлтүрбө, анткени биздин талаада буудай, арпа, май жана бал сакталган жашыруун кампаларыбыз бар», – деп айткан он киши чыкты. Ошондо аларды тирүү калтырды, бир туугандарына кошуп өлтүргөн жок.


9Ысмайыл Гедалиянын айынан өлтүргөн адамдардын өлүктөрүн Аса падыша Ысрайыл падышасы Баашадан коркуп жасаган аңга таштаган. Нетания уулу Ысмайыл ал аңды адамдардын өлүктөрүнө толтурду[+].


10Анан Ысмайыл Миспадагы калган элдин баарын: падышанын кыздарын жана кайтаруучулардын башчысы Небузарадан Акикам уулу Гедалияга тапшырган, Миспада калган бардык элди каратып алды. Ошентип, Нетания уулу Ысмайыл аларды туткундап алып, Амон уулдарына жөнөдү.


11Бирок Карейах уулу Жаканан жана анын жанында жүргөн бүт аскер башчылары Нетания уулу Ысмайыл кылган кыянат иштердин баарын угушканда,[+]


12бардык элин алып, Нетания уулу Ысмайыл менен салгылашууга жөнөштү. Аны Гибондогу чоң суунун боюнан кууп жетишти[+].


13Ысмайылдын жанындагы бүт эл Карейах уулу Жакананды жана анын жанындагы бүт аскер башчыларды көргөндө, кубанып кетти.


14Ошондо Ысмайыл Миспадан туткундап алып кеткен бүт эл артка бурулду. Алар кайрылып, Карейах уулу Жакананды карай жөнөштү.


15Нетания уулу Ысмайыл болсо сегиз кишиси менен Жаканандан качып, Амон уулдарына кетти[+].


16Ошондо Карейахтын уулу Жаканан жана аны менен бирге жүргөн аскер башчылары Миспада калган элдин баарын бошотуп алды. Нетания уулу Ысмайыл Акикам уулу Гедалияны өлтүрүп, калган элди туткундап алып бара жаткан эле. Жаканан эркектерди, жоокерлерди, аялдарды, балдарды, эбнухтарды Гибондон алып келди.


17Алар каздимдерден корккондуктан, Мисирге качып кетиш үчүн жолго чыгып, Бейт-Лехемдин жанындагы Кимам кыштагына келип токтошту.


18

#### 42

1


Элдин Жеремиядан өтүнүүсү

Анан бардык аскер башчылар, Карейах уулу Жаканан, Ошая уулу Жазания, бардык эл, кичинесинен чоңуна чейин келди[+].


2Алар Жеремия пайгамбарга мындай дешти: «Сенин алдыңа алып келген биздин өтүнүчүбүзгө кулак сал, биз үчүн жана мына бул элдин калдыгы үчүн Кудай-Теңириңе сыйын, анткени бизди өзүң көрүп тургандай, биз көп элек, аз калдык[+].


3Сенин Кудай-Теңириң бизге кайсы жол менен жүрүүнү жана эмне кылууну көрсөтсүн».


4Ошондо Жеремия пайгамбар аларга: «Угуп жатам, силердин сөзүңөр боюнча силердин Кудай-Теңириңерге сыйынам, Теңир силер жөнүндө эмне деп жооп берсе, ошонун бардыгын айтам, силерден бир да сөз жашырбайм», – деди.


5Алар Жеремияга мындай дешти: «Эгерде биз сенин Кудай-Теңириң сени бизге эмне деп жиберсе, ошону так аткарбасак, анда Теңир бизге каршы ишенимдүү, чыныгы күбө болсун[+].


6Ал жакшы болобу, жаман болобу, биз сени жиберип жаткан Кудай-Теңирибиздин үнүн угабыз. Кудай-Теңирибиздин тилин алсак, бизге жакшы болот»[+].

7


Теңирдин Жеремиянын сыйынуусуна берген жообу

Арадан он күн өткөндөн кийин, Жеремияга Теңирден сөз болду.


8Жеремия өзүнө Карейах уулу Жакананды жана аны менен жүргөн бардык аскер башчыларды, бүт элди, кичинесинен чоңуна чейин чакырып алып,


9аларга мындай деди: «Силер мени өзүңөрдүн өтүнүчүңөр жөнүндө сыйын деп жиберген Ысрайылдын Кудай-Теңири мындай дейт:


10“Эгерде силер бул жерде кала турган болсоңор, анда Мен силерди жайгаштырам, талкалабайм, силерди отургузам, жок кылбайм, анткени Мен силерге каптаткан алааматым жөнүндө өкүнүп жатам[+].


11Силер коркуп жаткан Бабыл падышасынан коркпогула, андан коркпогула, – дейт Теңир, – анткени силерди сакташ үчүн, силерди анын колунан куткарып алыш үчүн, Мен силер мененмин.


12Мен силерге ырайым кылам, ошондо ал силерге ырайым кылып, силерди өз жериңерге кайтарып жиберет”.


13Эгерде силер: “Бул жерде жашагыбыз келбейт”, – деп, Кудай-Теңириңердин үнүн укпай:


14“Жок, биз Мисир жерине кетебиз, ал жерде согуш дегенди көрбөйбүз, сурнай үнүн укпайбыз, ачка болбойбуз, ошол жерде жашайбыз”, – дей турган болсоңор,[+]


15анда азыр, силер, Жүйүттүн калдыгы, Теңирдин сөзүн уккула: Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: “Эгерде силер Мисирге кетүүнү биротоло чечкен болсоңор, ал жерге жашаганы барсаңар,


16анда силер корккон кылыч силерге ошол жерде, Мисир жеринде жетет, силер корккон ачкачылык да силерди ошол жерде, Мисирде дайыма ээрчип жүрөт, ошол жерде өлөсүңөр[+].


17Мисирде жашаш үчүн, ошол жакка кетүүнү чечкендердин баары кылычтан, ачарчылыктан жана жугуштуу оорудан кырылат, алардын бири да калбайт, Мен аларга каптаткан алааматтан алардын бири да кутулбайт”.


18Анткени Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: “Менин каарым менен ачуум Иерусалим тургундарына кандай төгүлсө, силер Мисирге барганыңарда Менин каарым силерге ошондой төгүлөт. Силер каргышка калып, силерди көргөн элдин үрөйлөрү учат, жаманатты жана шылдың болосуңар, ошондон кийин бул жерди көрбөйсүңөр”.


19Силерге, Жүйүттүн калдыгы, Теңир айтып жатат: “Мисирге барбагыла, мен силерге азыр эскертип жатканымды билгиле”.


20Анткени силер өзүңөргө каршы күнөө кылдыңар: силер мени Кудай-Теңирибизге мындай деп жибердиңер: “Биз үчүн Кудай-Теңирибизге сыйын, Кудай-Теңирибиз эмне десе, ошонун баарын айт, биз аны аткарабыз”.


21Мен силерге бүгүн айттым, бирок силер Кудай-Теңирибиздин үнүн укпай койдуңар, Ал мени силерге эмне деп жиберсе, ошонун баарын укпай койдуңар.


22

#### 43

1


Жеремиянын Мисирге күч менен алынып кетиши

Жеремия бүт элге өздөрүнүн Кудай-Теңиринин бүт сөздөрүн, өзү аркылуу аларга айттырып жиберген сөздөрдүн баарын айтып бергенде,


2Ошая уулу Азария, Карейах уулу Жаканан жана бардык адепсиз адамдар Жеремияга мындай дешти: «Сен калп айтып жатасың, биздин Кудай-Теңирибиз: “Мисирге барбагыла, ал жерде жашабагыла”, – деп айттырыш үчүн сени жиберген жок[+].


3Нейриянын уулу Барух болсо бизди каздимдердин колуна салып берип, бизди өлтүрүш үчүн же бизди Бабылга туткундап кетиш үчүн, сени бизге каршы тукуруп жатат»[+].


4Ошентип, Карейах уулу Жаканан, бүт аскер башчылары, бардык эл Теңирдин Жүйүт жеринде калгыла деген үнүн укпай коюшту.


5Анан Карейах уулу Жаканан өзүнүн бүт аскер башчылары менен кайсы элдердин арасына куулуп кетсе, ошол элдердин арасынан кайрадан Жүйүт жеринде жашаш үчүн кайрылып келген жүйүттөрдүн бүт калдыгын,


6кайтаруучулардын башчысы Небузарадан Сапан уулу, Акикам уулу Гедалия менен калтырган эркектерди, аялдарды, балдарды, падышанын кыздарын жана Жеремия пайгамбарды, Нейрия уулу Барухту алып,[+]


7Мисир жерине жөнөштү, анткени алар Теңирдин үнүн укпай коюшту. Ошентип, алар Такпанкеске келип жетишти[+].


8Ошондо Такпанкесте Жеремияга Теңирден сөз болду:


9«Колуңа чоң таштарды ал, аларды жүйүттөрдүн көз алдында Такпанкестеги фараондун үйүнө кире бериш жердеги баткакка жашырып кой.


10Анан аларга мындай деп айт: Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: “Мына, Мен киши жиберип, Өзүмдүн кулум Бабыл падышасы Небухаданасарды алып келип, анын тагын Өзүм жашырып койгон мына бул таштардын үстүнө коём, ошондо ал таштардын үстүнө өзүнүн чатырын тигет[+].


11Ал келип, Мисир жерин талкалайт. Өлө турган адам өлүм жазасына тартылат; туткунга кете турган адам туткунга кетет; кылычтан өлө турган адам кылычтан өлөт[+].


12Анан Мисир кудайларынын бутканаларына от коём. Ал от аларды өрттөп жиберет, өздөрүн болсо туткун кылат, койчу өз кийимин кийгендей, ал Мисир жерин киет, анан ал жерден тынч чыгат[+].


13

#### 44

1


Теңирдин Мисирде жашаган жүйүттөр жөнүндөгү сөзү

Мисир жеринде жашаган, Мигдолго, Такпанкеске, Нопко жана Патрос жерлерине отурукташкан бүт жүйүттөр тууралуу Жеремияга болгон сөз:[+]


2Ысрайыл Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: «Силер баарыңар Менин Иерусалимге жана Жүйүт аймагынын бардык шаарларына каптаткан бүт алааматымды көрдүңөр. Мына, алар эми ээн калды, аларда эч ким жашабайт.


3Бул алардын Мени каарданткан мыйзамсыздыгы үчүн, өздөрү да, силер да, ата-бабаларыңар да билбеген башка кудайларга жыпар жыттуу зат түтөтүп, кызмат кылгандыгы үчүн болду[+].


4Мен силерге Өзүмдүн бүт кулдарымды – пайгамбарларымды жибергем, аларды силерге мындай деп айттырганы таң заардан жибергем: “Мен жек көргөн мындай жийиркеничтүү ишти кылбагыла”[+].


5Бирок алар укпай коюшту, кулак салбай коюшту, өздөрүнүн кыянат иштеринен кайтышкан жок, башка кудайларга жыпар жыттуу зат түтөткөнүн токтотушкан жок.


6Ошондуктан Менин каарым, Менин ачуум төгүлүп, Жүйүт аймагынын шаарлары менен Иерусалимдин көчөлөрүндө жалындады. Азыр өзүңөр көрүп турганыңардай, ал жерлер урандыга, чөлгө айланды».


7Азыр Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: «Өзүңөрдөн эч кандай калдык калтырбаш үчүн, жүйүттөрдүн арасынан эркектерди, аялдарды, жаш балдарды, наристелерди кырып,


8өзүңөр жашаганы келген Мисир жериндеги башка кудайларга жыпар жыттуу зат түтөтүп, өз колуңар менен жасаган нерселер менен Мени каардантып, өзүңөрдү кырып жок кылып, жер жүзүндөгү бардык элдердин арасында каргышка калып, маскара болуп, эмне үчүн өз жаныңарга ушундай чоң кыянаттык кылып жатасыңар?


9Силер, эмне, ата-бабаларыңардын, Жүйүт падышаларынын мыйзамсыздыгын, өзүңөрдүн жана өзүңөрдүн аялдарыңардын Жүйүт жеринде, Иерусалим көчөлөрүндө кылган мыйзамсыздыгын унутуп калдыңарбы[+]?


10Алар бүгүнкү күнгө чейин моюн сунушкан жок, коркушпайт, Менин силерге жана силердин ата-бабаларыңарга берген мыйзамдарым боюнча, көрсөтмөлөрүм боюнча жүрүшпөйт».


11Ошондуктан Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: «Мына, Мен бүт Жүйүт аймагына алаамат каптатыш үчүн, аларды кырыш үчүн, Өз жүзүмдү силерге каршы бурам.


12Мисир жерине барып, ал жерде жашаш үчүн жүзүн буруп кеткен жүйүттөрдүн калдыгын алам, алардын бардыгы кырылат, Мисир жеринде өлүшөт. Алар кылычтан, ачарчылыктан кырылышат, кичинесинен чоңуна чейин кылычтан, ачкачылыктан өлүшөт. Алар каргышка калып, көргөндөрдүн үрөйүн учуруп, шылдың жана жаманатты болушат[+].


13Мен Иерусалимди кылыч менен, ачкачылык менен, жугуштуу оору менен кандай жазаласам, Мисир жеринде жашагандарды да ошондой жазалайм[+].


14Мисир жерине жашаш үчүн келип, кайра Жүйүт жерине жашаш үчүн бүт жан-дили менен кайрылып кеткиси келген жүйүттөрдүн калдыгынын ичинен эч ким качып кутула албайт жана эч ким аман калбайт. Ал жерден качып кеткендерден башка эч ким кайрылып келбейт».


15Ошондо өздөрүнүн аялдарынын башка кудайларга жыпар жыттуу зат түтөтүп жатканын билген эркектердин баары, ал жерде турган көп сандаган аялдардын бардыгы жана Мисир жеринде, Патросто жашаган бүт эл Жеремияга мындай деп жооп беришти:


16«Биз сенин Теңирдин атынан айткан сөздөрүңдү укпайбыз[+].


17Бирок биз өз оозубуздан эмне чыкса, ошонун баарын сөзсүз аткарабыз, биз өзүбүз да, ата-бабаларыбыз да, падышаларыбыз да, төрөлөрүбүз да Жүйүт аймагынын шаарларында жана Иерусалим көчөлөрүндө кылып келгендей, асман аял кудайына арнап жыпар жыттуу зат түтөтүп, куюлуучу курмандыктарын куябыз. Анткени ошол учурда биздин курсагыбыз ток болчу, бактылуу болчубуз, кыйынчылык көргөн эмеспиз[+].


18Ал эми асман аял кудайына арнап жыпар жыттуу зат түтөтпөй, куюлуучу курмандыктарын куйбай калгандан тартып, биз бардык нерсеге муктаж болуп, кылыч менен ачкачылыктан кырылып жатабыз.


19Биз асман аял кудайына арнап жыпар жыттуу зат түтөтүп, куюлуучу курмандыгын куюп турганыбызда, биз ага анын сүрөтү түшүрүлгөн нан жасап, куюлуучу курмандыгын куюп турганыбызды биздин эркектерибиз билген жок беле?»


20Ошондо Жеремия ушинтип жооп берген бүт элге, эркектерге, аялдарга жана бүт элге мындай деди:


21«Силердин жана ата-бабаларыңардын, падышаларыңардын, төрөлөрүңөрдүн жана өлкө элинин Жүйүт шаарларында жана Иерусалим көчөлөрүндө ушинтип жыпар жыттуу зат түтөткөнүңөр Теңирдин эсинде, Анын жүрөгүндө.


22Теңир силердин кыянат иштериңерге жана жийиркеничтериңерге чыдай алган жок. Ошондуктан силердин жериңер чөлгө, көргөндөрдүн үрөйүн учурган жерге айланды, азыр өзүңөр көрүп турганыңардай, ал эч ким жашабаган, каргышка калган жерге айланды[+].


23Силер ошентип жыпар жыттуу зат түтөтүп, Теңирдин алдында күнөөгө батканыңар үчүн, Теңирдин үнүн укпай койгонуңар үчүн, Анын мыйзамы боюнча, Анын көрсөтмөлөрү боюнча, Анын буйруктары боюнча жүрбөгөнүңөр үчүн, азыр көрүп турганыңардай, башыңарга ушул алаамат түштү»[+].


24Жеремия бардык элге жана бардык аялдарга дагы мындай деди: «Мисир жериндеги бардык жүйүттөр, Теңирдин сөзүн уккула:


25Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: “Силер, силердин аялдарыңар өз оозуңар менен айтканын өз колу менен кылды. Силер: "Биз кандай убада кылсак, ошол убадабызды аткарабыз, асман аял кудайына арнап жыпар жыттуу зат түтөтүп, куюлуучу курмандыгын куябыз", – деп айтып жатасыңар, ошондуктан өз убадаңарга бек тургула, убадаңарды так аткаргыла”.


26Ошон үчүн Мисирде жашаган бардык жүйүттөр, Теңирдин сөзүн уккула: “Мына, Мен Өзүмдүн улуу ысымым менен ант бердим, – дейт Теңир, – бүткүл Мисир жеринде мындан ары "Кудай-Теңир тирүү!" деп, Менин ысымымды айткан бир да жүйүт болбойт.


27Мына, Мен силердин үстүңөрдөн жакшылык үчүн эмес, жамандык үчүн көз салып турам. Мисир жериндеги бардык жүйүттөр таптакыр кырылганча, кылыч менен ачарчылыктан өлө беришет[+].


28Кылычтан качып кутулган аз сандагы эл гана Мисир жеринен Жүйүт аймагына кайтат. Мисир жерине жашаганы келген жүйүттөрдөн калган элдин баары кимдин сөзү аткарыларын: Меникиби же өздөрүнүкүбү, ошондо билишет[+].


29Мына, силерге белги, – дейт Теңир, – силерди Мен ушул жерде жазалайм, силердин кырыларыңар тууралуу айтылган Менин сөздөрүмдүн аткарыларын ошондо билесиңер.


30

#### 45

1


Теңирдин Барухка берген убадалары

Жеремия пайгамбардын Нейриянын уулу Барухка айткан сөзү. Барух бул сөздөрдү Жүйүт падышасы – Жошия уулу Жайакимдин падышачылыгынын төртүнчү жылы Жеремиянын оозунан китепке жазып алып жатканда, Жеремия пайгамбар ага мындай деген:[+]


2«Барух, Ысрайылдын Кудай-Теңири сага мындай дейт:[+]


3Сен: “Мага кайгы! Анткени Теңир менин дартымдын үстүнө кайгы кошту. Мен онтогондон чарчадым, бирок жаным жай таппай жатат”, – дейсиң.


4Ага мындай де: Теңир мындай дейт: “Мына, Мен эмнени курган болсом, ошону талкалайм, эмнени отургузган болсом, ошонун тамырын жулам, бул жердин баарын ошентем.


5

#### 46

1


Мисирдин жеңилиши жөнүндөгү пайгамбарчылык

Теңирден Жеремияга бутпарас элдер жөнүндө болгон сөз:[+]


2Мисир жөнүндө, Эфрат дарыясынын жээгиндеги Каркемиштеги Мисир падышасы Нехо фараондун аскерлери жөнүндө. Ал аскерлерди Бабыл падышасы Небухаданасар Жүйүт падышасы – Жошия уулу Жайакимдин падышачылыгынын төртүнчү жылында талкалаган[+].


3«Калкандарыңарды, найзаларыңарды камдагыла, анан салгылашка киргиле.


4Атчан аскерлер, аттарыңарды токуп мингиле, туулгаңарды кийип, катарга тургула, найзаңарды курчуткула, соотуңарды кийгиле!


5Мен эмнени көрүп турам? Алар коркуп, артка бурулушту. Алардын күчтүүлөрү жеңилип, артын карабай качып бара жатышат. Бардык тараптан коркунуч, – дейт Теңир[+].


6Күлүктөр качып кете албайт, эр жүрөк кутула албайт. Алар түндүктө, Эфрат дарыясынын жанында, мүдүрүлүп кулашат.


7Дарыядай көтөрүлүп жаткан бул ким? Суулары агын суулардай долуланып жаткан бул ким?


8Бул – дарыядай көтөрүлүп жаткан Мисир, анын суулары агын суулардай долуланып жатат. Ал мындай деп жатат: “Мен көтөрүлүп, жерди каптап, шаарды жана анда жашагандарды жок кылам”.


9Аттарга мингиле, силер да, арабачандар, зымырап жөнөгүлө! Каарман жоокерлер: калкан көтөргөн Эфиопия менен Пут, жаа кармап, жебе тарткан луттуктар, майданга чыккыла.


10Анткени бул күн – Себайот Кудай-Теңирдин Өзүнүн душмандарынан өч ала турган өч алуу күнү. Кылыч баарын жеп салат, тоюнат, алардын канын аябай ичип мас болот, анткени бул түндүк жериндеги, Эфрат дарыясынын жээгиндеги, Себайот Кудай-Теңирге арналган курмандык чалуу болот[+].


11Кыз, Мисир кызы, Гилатка барып, бальзам ал. Сенин көп дары-дармек колдонгонуң бекер, сен үчүн айыгуу жок[+].


12Элдер сенин маскара болгонуңду угушту, өкүрүгүң жер бетин толтурду, анткени күчтүү менен күчтүү кагышты, экөө тең жерге кулады»[+].

13


Небухаданасардын кол салышы жөнүндөгү пайгамбарчылык

Теңирдин Жеремия пайгамбарга Бабыл падышасы Небухаданасардын Мисир жерин кыйратыш үчүн, кол салары жөнүндө айткан сөзү:


14«Мисирде жар салгыла жана Мигдолдо билдиргиле, Ноп менен Такпанкесте да билдиргиле: “Катарга тур, камдан, анткени сенин тегерегиңдегилерди кылыч жеп жатат”, – деп айткыла[+].


15Сенин күчтүүң эмне үчүн кулады? Ал туруштук берген жок, анткени аны Теңир кулатты.


16Ал кулагандарды көбөйттү, атүгүл, биринин үстүнө бири кулап, мындай дешти: “Тур, кыйраткыч кылычтан качып, өз элибизге, туулган жерибизге кайталы”»[+].


17Ал эми ал жерде: «Мисир падышасы фараон жел өпкө, ал белгиленген убакытты өткөрүп жиберди», – деп кыйкырып жатышат[+].


18«Мен тирүүмүн, – дейт ысымы Себайот Теңир болгон Падыша, – Табордун тоолор арасында турганы, Кармелдин деңиз жээгинде экени кандай анык болсо, анын келери да анык[+].


19Мисирде жашоочу кыз, көчүш үчүн өзүңө керектүү нерселерди камда, анткени Ноп ээн калат, элсиз чөлгө айланат»[+].


20Мисир – эң жакшы кунажын, бирок түндүктөн кыргын келе жатат, келе жатат[+].


21Анын арасында жүргөн жалданма адамдары борго байланган букачарлар сыяктуу, бирок алар өздөрү да артка бурулуп качып кетишти, туруштук бере алышкан жок, анткени алардын өлө турган күнү, жазалана турган сааты келди.


22Анын үнү жыландын үнүндөй болуп угулуп жатат, алар аскерлери менен келе жатышат, душмандар отунчулардай болуп, балталары менен ага каршы келишет.


23«Анын токоюн кыйышат, – дейт Теңир, – анткени алар сансыз, алар чегирткеден да көп, аларга сан жетпейт.


24Мисир кызы маскара болду, ал түндүктөгү элдин колуна салынып берилди»[+].


25Ысрайыл Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: «Мына, Мен Нодогу Амонду, ошондой эле фараонду, Мисирди жана анын кудайларын, падышаларын, фараонду жана ага үмүттөнгөндөрдү жазалайм[+].


26Аларды алардын өлтүргүсү келгендердин колуна, Бабыл падышасы Небухаданасардын колуна, анын кулдарынын колуна салып берем, бирок ал ошондон кийин мурунку күндөрдөй элдүү болот», – дейт Теңир[+].

27


Теңирдин Ысрайылга берген убадасы

«Сен болсо коркпо, Менин кулум Жакып, үрөйүң учпасын, Ысрайыл. Анткени мына, Мен сени алыскы өлкөдөн куткарып алам, сенин тукумуңду туткундалып кеткен жеринен куткарып алам. Жакып кайрылып келет, кайрадан тынч, жакшы жашап калат, эч ким аны коркутпайт[+].


28

#### 47

1


Пелиштиликтер жөнүндө пайгамбарчылык

Фараон Азаны кыйратардын алдында, Теңирдин Жеремия пайгамбарга пелиштиликтер жөнүндө айткан сөзү:[+]


2Теңир мындай дейт: «Мына, түндүктөн суулар көтөрүлүп келе жатат, алар ташкын сууга айланып, жерди жана анын үстүндөгүлөрдүн баарын, шаарды жана анын тургундарын каптайт. Ошондо адамдар өкүрүшөт, өлкөнүн бардык тургундары боздоп ыйлашат[+].


3Анын күчтүү аттарынын туяктарынын дүбүртүнөн, анын майдан арабаларынын калдыраганынан жана алардын дөңгөлөктөрүнүн үнүнөн аталары балдарына кылчайып карабайт, анткени алар эмне кыларын билбей калышат.


4Бардык пелиштиликтерди кыра турган, Тир менен Сидонду бардык жардамчыларынан ажырата турган күн келди». Анткени Теңир Каптора аралынын калдыгын – пелиштиликтерди кыйратат[+].


5Азанын башы такырайып калды, алардын өрөөнүндөгү элдин калдыгы – Ашкелон талкаланып жатат.


6О, Теңирдин кылычы, качанкыга чейин кыя бересиң? Качанкыга чейин тынчтанбайсың? Кыныңа кайра кир, токто, тынчтан![+]


7

#### 48

1


Мааптын кыйрашы

Маап тууралуу Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: «Небого кайгы! Ал ээн калды! Кирийатайим маскара болду, каратып алынды. Мизгаб маскара болду, талкаланды[+].


2Мындан ары Мааптын даңкы чыкпайт. Кешпондо ага каршы: “Жүргүлө, аны элдер арасынан жок кылалы”, – деп, жамандык ойлоп жатышат. Мадмейна, сен да өлөсүң, сени кылыч ээрчип жүрөт».


3Хоронайымдан өкүрүк угулуп жатат, талкалануу жана улуу кыйроо болуп жатат.


4Маап талкаланды, анын балдары өкүрүп жатат.


5Лухитке чыгып бараткан жерде ый артынан ый чыгып жатат, Хоронайымдан түшүп бара жаткан жерде душман кыйрагандардын ыйын угуп жатат[+].


6Качкыла, өз өмүрүңөрдү сактагыла, чөлдөгү жылаңач сөксөөлдөй болгула[+].


7Анткени сен өз иштериңе, байлыгыңа үмүттөндүң. Ошон үчүн сен да алынасың, Кемош да өзүнүн ыйык кызмат кылуучулары жана төрөлөрү менен туткунга кетет[+].


8Кыйратуучу ар бир шаарга келет, бир да шаар аман калбайт. Теңир айткандай, өрөөн кыйрайт, түздүк ээн калат[+].


9Маапка канат бергиле, ал учуп кетсин. Анын шаарлары чөлгө айланат, анткени ал шаарларда жашаганга эч ким калбайт.


10Теңирдин ишин көңүл коштук менен кылган адамга каргыш! Анын кылычын кан төгүүдөн кармаган адамга каргыш!

11


Мааптын шаарларынын үлүшү

Маап жаш чагынан бейкапар жашап, өзүнүн ачыткысынын үстүндө отурат, идиштен идишке куюлган жок, туткундалып кеткен жок. Ошондуктан ал өз даамын сактап калды, жытын жоготкон жок[+].


12«Ошондуктан мына, күндөр келе жатат, – дейт Теңир, – ошол күндөрү Мен ага куюштуруучуларды жиберем, алар аны куюштурушат, анын идиштерин бошотушат, анын кумураларын талкалашат.


13Ошондо Ысрайыл өз үмүтү Бейтел үчүн кандай уят болсо, Маап Кемош үчүн ошондой уят болот[+].


14Силер: “Биз согушта эр жүрөк, каарман адамдарбыз”, – деп кантип айтып жатасыңар?


15Маап ээн калды, анын шаарлары өрттөнүп жатат, анын тандалган жаш уландары союлууга кетти, – дейт ысымы Себайот Теңир болгон Падыша[+].


16Маап жакында кыйрайт, аны жакында алаамат каптайт.


17Анын кошуналары, аны жоктоп ыйлагыла, анын ысымын билгендердин бардыгы: “Күч-кубат таягы, даңк таягы кандай талкаланды!” – дегиле.


18Дибондо жашоочу кыз, даңк бийиктигинен түшүп, суусуз жерде отур, анткени сага Мааптын кыйратуучусу келип, чептериңди талкалайт[+].


19Аройердин кыз тургуну, жолдун боюна туруп алып кара, качып бара жаткандан жана аман калгандан: “Эмне болуп кетти?” – деп сура[+].


20Маап уят болду, анткени ал ээн калды. Боздоп ыйлагыла, өкүргүлө, Маап талкаланды деп, Арнондо жар салгыла.


21Ошентип, түздүктөгү өлкөлөргө жаза келди, Холонго да, Жааска да, Мейпаатка да,


22Дибонго да, Небого да, Бейт-Дыблатайымга да,


23Кирийатайимге да, Бейт-Гамулга да, Бейт-Мейонго да,


24Кериотко да, Ботсырага да, Маап жериндеги алыскы жана жакынкы шаарлардын бардыгына жаза келди.


25Мааптын мүйүзү кесилди, анын каруу-булчуңу талкаланды», – дейт Теңир.

26


Мааптын басынтылышы

Аны мас болгуча ичиргиле, анткени ал Теңирге каршы көтөрүлдү. Маап өзүнүн кусундусунда оонасын, өзү шылдың болсун[+].


27Сен Ысрайылды шылдың кылган жок белең? Ал тууралуу айткан сайын башыңды чайкагыдай, ал эмне, уурулардын арасынан кармалды беле[+]?


28Шаарларыңарды таштап, аска-зоолордо жашагыла, Мааптын тургундары. Үңкүрдүн оозуна уя салган көгүчкөндөрдөй болгула[+].


29Биз Мааптын текеберлиги, чегинен чыккан текеберлиги жөнүндө, менменсингендиги, теңсинбегендиги, мактанчаактыгы, жүрөгүнүн көтөрүлгөндүгү жөнүндө укканбыз[+].


30«Мен анын менменсингендигин билем, – дейт Теңир, – бирок анысы негизсиз. Анын сөздөрү курулай: айтканын аткарбайт».


31Ошондуктан Маап үчүн боздоп ыйлайм, бүт Маап үчүн өкүрөм. Кир-Херестин тургундары үчүн үшкүрүшөт[+].


32Сыбманын жүзүмдүгү, сен үчүн Жазерди жоктоп ыйлагандай ыйлайм. Сенин бутактарың деңиздин аркы бетине чейин жайылып турчу, Жазер көлүнө чейин жетчү. Кыйратуучу сенин жайкы мөмөлөрүңө жана бышкан жүзүмүңө кол салды[+].


33«Кармелден жана Маап жеринен кубаныч менен шаттык тартылып алынды. Мен жүзүм сыгылуучу жайларда жүзүм тебелөөнү токтотом. Мындан ары аларда ыр ырдап жүзүм тебелешпейт, мындан ары кубанычтын кыйкырыгы эмес, согуштун кыйкырыгы угулат.


34Кешпондон Элалейге жана Жааска чейин жеткен кыйкырыктан улам алар Соардан тартып, Хоронайымга жана үчүнчү Эглатка чейин кыйкырышат, анткени Нимримдин суулары да какшыйт[+].


35Мааптан, – дейт Теңир, – бутканаларда курмандык чалгандарды, өздөрүнүн кудайларына жыпар жыттуу зат түтөткөндөрдү жок кылам».


36Ошондуктанн менин жүрөгүм Маап үчүн чоордой сыздап жатат. Кир-Херестин тургундары үчүн жүрөгүм чоордой сыздап жатат, анткени алардын тапкан байлыктары жок болду.


37Ар биринин башындагы чачы жулунган, ар биринин сакалы алынган. Ар биринин колдорунда тырмактын изи, ар биринин белинде зумбал[+].


38«Мааптын бардык үйлөрүнүн үстүндө жана бардык көчөлөрүндө ый, анткени Мен Маапты керектен чыккан идиштей кылып талкаладым», – дейт Теңир[+].


39«Ал кандай талкаланды, – деп, боздоп ыйлашат. – Маап артка качып, кандай уятка калды!» Маап өзүнүн айланасындагылардын бардыгына шылдың болот жана аны көргөн элдин үрөйү учат.

40


Мааптын жеңилиши

Анткени Теңир мындай дейт: «Мына, ал бүркүткө окшоп учуп келип, Мааптын үстүнө канатын жаят[+].


41Шаарлар каратылып алынат, сепилдер каратып алынат, ошол күнү Мааптын кайраттууларынын жүрөктөрү толгоодон кыйналып жаткан аялдын жүрөгүндөй болот»[+].


42Маап элдердин катарынан жок кылынат, анткени ал Теңирге каршы чыкты.


43«Мааптын тургуну, коркунуч да, ор да, сыйыртмак да сен үчүн, – дейт Теңир[+].


44Коркунучтан качкан адам орго түшөт. Ал эми ордон чыккан адам сыйыртмакка түшөт, анткени Мен ага, Маапка, жазалоо жылын каптатам», – дейт Теңир[+].


45Качып бара жаткандар алсырап, Кешпондун көлөкөсүнө токтошту, бирок Кешпондон от чыкты, Сихондун ичинен жалын чыкты, ал Мааптын капталын жана козголоңчу уулдарынын чокусун жалмап кетти[+].


46Маап, сага кайгы! Кемош эли өлдү, анткени сенин уулдарың туткундалып кетти, сенин кыздарың да туткундалды[+].


47

#### 49

1


Амондун уулдарынын жазаланышы

Теңир Амондун уулдары жөнүндө мындай дейт: «Ысрайылдын уулдары жок беле? Анын мураскору жок беле? Эмне үчүн Малкам Гатты ээлеп алды? Эмне үчүн анын эли анын шаарларында жашап жатат[+]?


2Ошондуктан мына, күндөр келе жатат, – дейт Теңир, – ошол күндөрү Амон уулдарынын Рабе шаарында салгылашуу кыйкырыгы угулат, шаар урандылар үймөгүнө айланат, анын шаарлары өрттөлөт, Ысрайыл жерин тартып алгандардан кайра өз жерин тартып алат, – дейт Теңир[+].


3Ыйла, Кешпон, анткени Ай ээн калды, кыйкыргыла, Рабе кыздары, белиңерди зумбал менен курчагыла, ыйлагыла, чарбактардын арасында тентип жүргүлө, анткени Малкам өзүнүн ыйык кызмат кылуучулары жана төрөлөрү менен кошо туткунга кетет[+].


4Өрөөндөрүң менен эмне мактанасың? “Мага ким каршы чыкмак эле?” – деп, өзүнүн байлыгына ишенген ишенимсиз кыз, сенин өрөөндөрүңдөн кан агат[+].


5Мына, Мен сага туш-тараптан коркунуч каптатам, – дейт Себайот Кудай-Теңир, – ар кимиңер ар кайсы жакка качасыңар, качкандарды эч ким жыйнап келбейт.


6Бирок ошондон кийин Мен туткун болгон Амон уулдарын кайра алып келем,» – дейт Теңир[+].

7


Эдомдун жазаланышы

[•]Себайот Теңир Эдом тууралуу мындай дейт: «Тейманда эми акылдуулар калбай калдыбы? Акылдуулар кеңеш бере албай калдыбы? Алардын акылы бөксөрдүбү[+]?


8Артка бурулуп качкыла, үңкүрлөргө жашынгыла, Дедандын тургундары, анткени Мен Эйсапка өз өлүмүн алып келем, Менин жазалоо мезгилим келди[+].


9Эгерде сага жүзүм жыйноочулар келсе, анда сага анча-мынча мөмө калтырары анык. Эгерде сага түн ичинде уурулар келсе, анда алар өздөрүнө канча керек болсо, ошончо уурдары анык.


10Мен болсо Эйсапты жылаңач калганча тоноп алам, анын жашыруун жерлерин ачам, ошондо ал жашына албай калат. Ал тукум курут болот, анын бир туугандары да, кошуналары да кырылат, ал жок болот.


11Өз жетимдериңди калтыр, Мен аларды багам, жесирлериң да Менден үмүт кылышсын».


12Анткени Теңир мындай дейт: «Мына, ушул чөйчөктөн ичүүгө тийиш эместер да аны сөзсүз ичишет. Анан сен жазаланбай калмак белең? Жок, сен жазаланбай калбайсың, чөйчөктөн сөзсүз ичесиң[+].


13Анткени Мен Өзүм менен ант берем, – дейт Теңир, – Ботсра көргөн элдин үрөйүн учурат, шылдың болот, чөлгө айланат, каргышка калат, анын бардык шаарлары түбөлүк ээн талааларга айланат»[+].


14Мен Теңирден кабар уктум, элдерге айттырганы чабарман жөнөтүлдү: «Жыйналгыла да, ага каршы баргыла, согушка чыккыла».


15«Анткени мына, Мен сени элдердин арасында аз эл кылам, адамдардын арасында жек көрүндү эл кылам.


16Аскалардын жаракасында жашаган, адырлардын чокуларын ээлеген сени өзүңдүн айбаттуулугуң, жүрөгүңдүн текебердүүлүгү азгырды. Сен өз уяңды бүркүткө окшоп бийикке салсаң да, Мен сени ал жерден да кулатам, – дейт Теңир[+].


17Ошондо Эдом көргөн элдин үрөйүн учурат, анын жанынан өткөндөрдүн баары анын башына түшкөн мүшкүлдү көрүп, таң кала ышкырып өтөт[+].


18Содом менен Амор жана алардын коңшу шаарлары кандай талкаланса, – дейт Теңир, – так ошондой эле ал жерде да эч ким жашабай калат, ал жерге адам баласы токтобойт[+].


19Мына, ал арстандай болуп, Иордандын жогору жагынан чептүү турак жайларга чыгып келе жатат. Бирок Мен аларды Эдомдон шашылыш кетүүгө мажбур кылам, ким тандалган болсо, Мен аны анын үстүнө коём. Анткени Мага ким тең келет? Менден ким жооп талап кылат? Мага кайсы койчу каршы чыгат?»[+]


20Ошондуктан Теңирдин Эдом жөнүндө чыгарган чечимин, Теймандын тургундары жөнүндөгү ниетин уккула: «Чындыгында, аларды койлордун ичинен эң кичинекейлери сүйрөп кетишет, алардын турак жайларын чаап алышат[+].


21Алардын кыйроосунун үнүнөн жер солкулдайт, алардын кыйкырыгы Кызыл деңизге чейин угулат.


22Мына, ал бүркүткө окшоп көтөрүлүп, учуп келип, канаттарын Ботсранын үстүнө жаят. Ошол күнү Эдомдун кайраттууларынын жүрөгү толгоо тартып жаткан аялдын жүрөгүндөй болот»[+].

23


Дамасктын жазаланышы

Дамаск жөнүндө. Хамат жана Арпат маскара болду, анткени кайгылуу кабарды укканда, алардын көңүлү чөктү. Деңизде толкун, ал тынчтана албай жатат[+].


24Дамаск алсырап калды, качууга бет алды, аны коркунуч басты, ал толгоо тарткан аялдай толгоо тартып, кыйналып жатат[+].


25Атак-даңктын шаары, менин кубанычымдын шаары, кантип аман калган жок?


26«Анын көчөлөрүндө жаш уландары өлөт, ошол күнү бүт жоокерлери кырылат, – дейт Себайот Теңир[+].


27Дамаск дубалдарына от коём, ал от Бенадаттын чептерин жалмайт»[+].

28


Кейдардын жана Хатсор шаарынын жазаланышы

Бабыл падышасы Небухаданасар талкалаган Кейдар жана Хатсор падышачылыктары жөнүндө Теңир мындай дейт: «Тургула, Кейдарга каршы чыккыла, чыгыштын уулдарын кыйраткыла![+]


29Алардын чатырларын жана койлорун өздөрүнө алышат, алардын жабууларын, бүт буюмдарын жана төөлөрүн алып кетишет, аларга бардык жактан коркунуч каптатышат[+].


30Качкыла, тезирээк кеткиле, аңдарга жашынгыла, Хатсордун тургундары, – дейт Теңир, – анткени Бабыл падышасы Небухаданасар силер тууралуу чечим чыгарды, силерге жамандык кылууну ойлонуштуруп койду.


31Тургула, камырабай тынч жашап жаткан элге каршы чыккыла, – дейт Теңир. – Анын эшиги да, кулпусу да жок, алар обочолонуп жашашат[+].


32Алардын төөлөрү олжого кетет, көп сандаган койлору таланат, саамай чачын кырккан аларды шамалга чачам, аларга туш-туштан кыргын каптатам, – дейт Теңир[+].


33Ошондо Хатсор чөөлөрдүн жайына, түбөлүк чөлгө айланат, ал жерде адам жашабайт, ал жерге адам баласы токтобойт»[+].

34


Эйламдын жазаланышы

Жүйүт падышасы Ситкиянын падышачылыгынын башталышында Жеремия пайгамбар аркылуу Теңирдин Эйламга каршы айткан сөзү:[+]


35Себайот Теңир мындай дейт: «Мына, Мен Эйламдын эң негизги күчү болгон жаасын сындырам.


36Эйламга асмандын төрт тарабынан төрт шамал каптатам, аларды ушул шамалдардын баарына чачам, куулуп-сүрүлгөн эйламдыктар барбаган эл болбойт[+].


37Эйламдыктарды өз душмандарынын алдында, аларды өлтүрөбүз деп жүргөндөрдүн алдында талкалайм. Аларга алаамат каптатам, Өзүмдүн каарымды төгөм, – дейт Теңир, – биротоло жок кылмайынча, алардын артынан кылыч жибере берем[+].


38Ошентип, Мен Өз тагымды Эйламга коём, ал жердеги падыша менен төрөлөрдү жок кылам, – дейт Теңир.


39

#### 50

1


Бабыл жөнүндөгү пайгамбарчылык

Теңирдин Бабыл жөнүндө жана каздимдердин жери жөнүндө Жеремия пайгамбар аркылуу айткан сөзү:[+]


2«Элдер арасына жар салгыла, кабарлагыла, туу көтөргүлө, жарыялагыла, жашырбагыла, айткыла: “Бабыл каратылып алынды, Бел маскара болду, Меродах талкаланды, анын буркандары маскара болду, анын жасалма кудайлары талкаланды”[+].


3Анткени түндүктөн ага каршы эл көтөрүлүп чыкты, ал анын жерин чөлгө айлантат, ошондо ал жерде эч ким жашабайт, адам да, мал да жашабайт, бардыгы ал жерден чыгып кетишет[+].

4


Туткундан келүү жөнүндө

Ошол күндөрдө, ошол мезгилде, – дейт Теңир, – Ысрайыл уулдары Жүйүт уулдары менен бирге келишет, алар өздөрүнүн Кудай-Теңирин ыйлап жүрүп издешет[+].


5Сионго баруучу жол жөнүндө сурашат, ал жолду карап: “Жүргүлө, унутулгус, түбөлүктүү келишим менен Теңирге кошулалы”, – дешет[+].


6Менин элим адашкан койлордой болчу. Аларды койчулары жолунан адаштырып, тоолорго кууп жиберишти. Алар тоодон тоого, адырдан адырга тентип жүрүштү, өздөрүнүн жаткан жайын унутуп коюшту[+].


7Ошондо таап алгандардын бардыгы аларды жеп коюшту, алардын душмандары: “Биз күнөөлүү эмеспиз, анткени алар чындыктын турагы болгон Теңир алдында, өздөрүнүн ата-бабаларынын үмүтү болгон Теңир алдында күнөө кылышты”, – дешти.


8Бабылдын чөйрөсүнөн качкыла, каздимдердин жеринен кеткиле, койлордун алдында жүргөн текелердей болгула[+].


9Анткени мына, Мен Бабылга каршы түндүк жеринен улуу элдердин калың тобун тургузуп алып келем, алар ага каршы тизилип, аны каратып алышат. Алардын жебелери мыкты аскерлердин жебелериндей болуп, куру кайтпайт[+].


10Ошентип, Каздим жери олжо болот, аны кыйраткандар тоюшат, – дейт Теңир.

11


Бабылдын кулашы жөнүндө

Анткени силер, Менин мурасымды талап-тоногондор, кубандыңар, шаттандыңар. Кубанычтан чөптүн үстүндөгү музоодой секирдиңер, согуш аттарындай азынадыңар.


12Силердин энеңер катуу уятка калат, силерди төрөгөн аялдын бети кызарат. Ал элдердин келечеги – чөл, какшыган жер, ээн талаа».


13Теңирдин каарынан ал эч ким жашабаган жерге айланат, ал жер бүт бойдон ээн калат. Бабыл аркылуу өткөн ар бир адам анын башына түшкөн мүшкүлдү көрүп, таң кала ышкырып өтөт[+].


14Бабылдын тегерегине катарга тизилгиле. Жаа тарткандын баары, аны аткыла, жебеңерди аябагыла, анткени ал Теңирге каршы күнөө кетирди[+].


15Ага каршы туш-туштан кыйкыргыла; ал колун көтөрдү; анын негиздери кулады; анын дубалдары кыйрады! Анткени бул – Теңирдин жазасы, андан өчүңөрдү алгыла. Ал силерге кандай кылса, силер да ага ошондой кылгыла[+].


16Бабылда үрөн сепкенди да, оруу-жыюу убагында орок оргонду да жок кылгыла. Кыйратуучу кылычтан корккон ар бир адам өз элине кайтсын, ар ким өз жерине качсын[+].

17


Ысрайылдын кайтып келиши жөнүндө

Ысрайыл – чачылган кой. Аны арстандар кууп жиберди. Адегенде аны Ашур падышасы мүлжүдү, бул акыркы Бабыл падышасы Небухаданасар болсо анын сөөктөрүн да талкалады[+].


18Ошондуктан Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: «Мына, Мен Ашур падышасынын жерин кандай жазаласам, Бабыл падышасын жана анын жерин да ошондой жазалайм[+].


19Ысрайылды өз жайытына кайра алып келем, ал Кармел тоосунда жана Башан өрөөнүндө жайылат, ал Эпрайым тоосунда жана Гилатта тоюнат[+].


20Ошол күндөрү, ошол мезгилде, – дейт Теңир, – Ысрайылдын айыбын издешет, бирок анын айыбы жок болуп чыгат, Жүйүттүн күнөөсүн издешет, бирок күнөө табылбайт, анткени Мен Өзүм тирүү калтыргандардын күнөөсүн кечирем[+].

21


Кудайдын Бабылды жазалашы

Мератайым жерине каршы, Пекоттун тургундарына каршы чык, кыйрат, алардын артынан бардыгын кыр, – дейт Теңир, – Мен сага эмнени буйрук кылсам, ошонун бардыгын жаса[+].


22Жер үстүндө согуштун дабышы жаңырат, чоң кыйроо болуп жатат![+]


23Бүткүл жердин балкасы кандай талкаланды, кандай кыйрады! Элдердин арасында Бабыл кандай үрөй учурарлык болду![+]


24Мен сага тор жайдым, Бабыл, сен аны алдын ала көрө билбей, ага түшүп калдың. Сен түштүң да кармалдың, анткени Теңирге каршы чыктың».


25Теңир Өзүнүн сактагычын ачып, андан Өзүнүн каар толтурулган идиштерин алып чыкты, анткени Себайот Кудай-Теңирдин каздимдердин жеринде иши бар[+].


26Ар тараптан ага каршы келгиле, анын кампаларын ачкыла, аны боолорду тебелегендей тебелегиле, аны таптакыр жок кылгыла, андан эч нерсе калбасын.


27Анын бардык өгүздөрүн өлтүргүлө, алар союлууга кетишсин. Аларга кайгы! Анткени алардын күнү келди, аларды жазалай турган мезгил келди.


28Сиондо биздин Кудай-Теңирдин өч алуусу тууралуу, Теңирдин ийбадатканасы үчүн өч алуусу тууралуу кабарлаш үчүн, Бабыл жеринен качып кутулгандардын үнү угулуп жатат[+].


29Бабылга каршы аткычтарды чакыргыла, эч ким качып кутулбашы үчүн, жаа тарткандардын баары анын тегерегине кошуун-кошуун болуп жайгашсын, ага өз иштерине жараша тиешесин бергиле. Ал силерге кандай кылса, силер да ага ошондой кылгыла, анткени ал Теңирге, Ысрайылдын Ыйыгына, каршы чыкты[+].


30«Ошон үчүн анын уландары өзүнүн көчөлөрүндө өлөт, ошол күнү анын бардык жоокерлери кырылат, – дейт Теңир[+].


31Мына, текебер, Мен сага каршымын, – дейт Себайот Кудай-Теңир, – анткени сенин күнүң келди, сени жазалай турган мезгил келди.


32Текебер мүдүрүлүп жыгылат, аны эч ким тургузбайт. Анын шаарларына от коём, ошондо ал от анын айланасындагынын бардыгын жалмайт»[+].


33Себайот Теңир мындай дейт: «Ысрайыл уулдары Жүйүт уулдарындай эле эзилди, аларды туткунга алгандар аларды бек кармап турушат, коё бергилери келбейт»[+].


34Бирок алардын Куткаруучусу күчтүү, Анын ысымы – Себайот Теңир. Өлкөгө тынчтык бериш үчүн, Бабылда жашагандарды калтыратыш үчүн, алардын ишин Теңир Өзү талдайт.


35«Каздимдерге каршы кылыч! – дейт Теңир. – Бабылдын тургундарына, анын төрөлөрүнө, анын даанышмандарына каршы кылыч!


36Төлгөчүлөргө каршы кылыч! Алар акыл-эстен ажырашат. Анын аскерлерине каршы кылыч! Алар талкаланышат.


37Анын аттарына, майдан арабаларына, анын ичиндеги элдердин баарына каршы кылыч! Ошондо алар аялдардай болушат. Анын кенч-байлыгына да каршы кылыч! Алар таланып жок болот[+].


38Анын суулары какшып калсын! Алар какшыйт, анткени бул жер – буркандардын жери. Алар өздөрүнүн эң коркунучтуу жасалма кудайларынан эс-акылдан ажырашат[+].


39Ошондуктан ал жерде талаа жырткычтары менен чөөлөр жайланышат, ал жерде төө куштар жашашат, мындан ары ал жерде түбөлүккө эл жашабайт, ал жерге укумдан-тукумга эл көчүп барып отурукташпайт[+].


40Кудай Содом менен Аморду жана ага кошуна жаткан шаарларды кандай кулатса, – дейт Теңир, – бул жерде да эч ким жашабайт, адам баласы токтобойт[+].


41Мына, түндүктөн эл келе жатат, улуу эл, жер кыйырынан көп падышалар көтөрүлүп келе жатат[+].


42Алардын колдорунда найза менен жаа. Алар таш боор жана ырайымсыз. Алардын үнү деңиздей күрүлдөйт. Бабыл кызы, сени менен салгылашыш үчүн, аттарга минип, бир кишидей тизилип, зуулдап келе жатышат.


43Бабыл падышасы алар жөнүндө кабар укканда, эмне кыларын билбей калды, ал кайгыга батты, толгоо тартып жаткан аялдай кыйналды[+].


44Мына, ал Иордан дарыясынын баш жагынан арстандай болуп, чептүү турак жайларга чыгып келе жатат. Бирок Мен аларды ал жерден шашылыш кетүүгө мажбур кылам. Ким тандалган болсо, аны ошого ишенип тапшырам, анткени Мага ким тең келет? Менден ким жооп талап кылат? Кайсы койчу Мага каршы чыгат?»[+]


45Ошондуктан Теңирдин Бабыл тууралуу чыгарган чечимин, Анын каздим жери тууралуу ниетин уккула: «Чындыгында, аларды койлордун ичинен эң алсыздары сүйрөп кетишет. Чындыгында, алардын турак жайлары ээн калат[+].


46

#### 51

1


Бабылдын талкаланышы

Теңир мындай дейт: «Мына, Мен Бабылга жана анын арасында жашагандарга каршы Өзүмдүн душмандарымды көтөрөм[+].


2Бабылга сапыруучуларды жиберем, алар аны учуруп жиберишет, анын жерин кыйратышат, анткени алаамат күнү ага бардык тараптан кол салышат.


3Аткыч жаа тартканга жана өзүнүн калканы менен мактанганга каршы жаа тартсын. Анын уландарын аябагыла, анын бүт аскерин жок кылгыла.


4Өлтүрүлгөндөр Каздим жеринде кулашсын, сайылгандар анын жолдоруна кулашсын»[+].


5Ысрайылдын Ыйыгынын алдында жери күнөөгө толсо да, Ысрайыл менен Жүйүт өздөрүнүн Себайот Кудай-Теңиринен ажырап жесир калган эмес[+].


6Бабыл чөйрөсүнөн качкыла жана анын мыйзамсыздыгынан өлүп калбаш үчүн, ар бириңер өз жаныңарды сактагыла, анткени бул – Теңирдин өч ала турган мезгили: Ал анын ишине жараша жазасын берип жатат[+].


7Бабыл Теңирдин колундагы бүт жерди мас кылган алтын чөйчөк болгон: элдер андан шарап ичип, акылсыздык кылышкан[+].


8Бабыл капыстан кулап, талкаланды. Ал үчүн боздоп ыйлагыла, анын жарааты үчүн бальзам алгыла, балким, ал айыгып кетер[+].


9Бабылды биз дарыладык, бирок ал айыккан жок. Аны таштагыла, ар кимибиз өз жерибизге кетели, анткени ага чыгарылган өкүм асманга жетти, булутка чейин көтөрүлдү.


10Теңир биздин акыйкаттыгыбызды жарыкка чыгарды. Жүргүлө, Сиондо Кудай-Теңирибиздин ишин жар салалы.


11Жебелерди учтагыла, саадактарды жебеге толтургула. Теңир Мадай падышаларынын рухун козгоду, анткени Анын Бабылды жок кылам деген ою бар. Анткени бул – Теңирдин өчү, Теңирдин ийбадатканасы үчүн өч алуу[+].


12Бабыл дубалдарына каршы туу көтөргүлө, күзөтүүнү күчөткүлө, күзөтчүлөрдү орду-ордуна койгула, буктурмаларды даярдагыла, анткени Теңир Бабылдын тургундары жөнүндө эмнени ойлосо, эмнени айтса, ошону аткарат.


13О, сен, улуу дарыялардын жээгинде жашоочу, көп байлыктардын ээси! Сенин күнүң бүттү, сараңдыгың чегине жетти![+]


14Себайот Теңир Өзү менен ант берди: «Чынында эле, Мен сени чегирткедей сансыз элге толтурам, алар сага каршы согуш ураанын көтөрүшөт»[+].

15


Кудайды даңктоо ыры

Ал жерди Өзүнүн кудурети менен жараткан, ааламды Өзүнүн даанышмандыгы менен орноткон, асманды Өзүнүн акылы менен жайган[+].


16Анын үнүнөн асмандагы суулар күрүлдөйт, Ал жер кыйырынан булуттарды чыгарат, жамгыр жаап жатканда, чагылган жаратат, Өзүнүн сактагычтарынан шамал чыгарат[+].


17Ар бир адам өзүнүн билими менен акылсыздык кылып жатат, ар бир эритүүчү өзү жасаган бурканы менен өзүн маскара кылып жатат, анткени анын бурканы – жалган, анын ичинде рух жок[+].


18Ал – эч нерсеге арзыбаган нерсе, адашкандын иши. Алар өздөрүнүн жазалана турган мезгили келгенде жок болушат.


19Жакыптын үлүшү алардыкындай эмес, анткени анын Кудайы – баарын жараткан Кудай, Ысрайыл болсо Анын мурасынын таягы, Анын ысымы – Себайот Теңир[+].

20


Теңирдин балкасы

«Сен Менин балкамсың, согуштук куралымсың. Мен сени менен элдерди кыйраткам, сени менен падышачылыктарды жок кылгам[+].


21Мен сени менен анын аттарын жана атчан аскерлерин кыйраткам, сени менен анын майдан арабаларын жана араба айдоочуларын кыйраткам.


22Сени менен эркегин да, аялын да өлтүргөм. Сени менен карысын да, жашын да өлтүргөм, сени менен уланын да, кызын да өлтүргөм.


23Сени менен койчуну да, анын койлорун да кыйраткам, сени менен дыйканды да, анын жумушчу малын да кыйраткам, сени менен дубан башчыларын да, шаар башчыларын да өлтүргөм.

24


Бабылдын жазаланышы

Мен силердин көз алдыңарда Бабылды жана бүт Каздим тургундарын, алардын Сиондо кылган бардык кыянат иштери үчүн жазалайм, – дейт Теңир.


25Мен сага каршымын, бүт жерди ойрон кылуучу тоо, – дейт Теңир, – ойрон кылуучу, Мен сага каршы колумду сунам, сени аскадан кулатам, сени өрттөлгөн тоого айлантам.


26Ошондо сенден бурч үчүн да таш алышпайт, пайдубал үчүн да таш алышпайт, түбөлүккө ээн каласың», – дейт Теңир.


27Жерде туу көтөргүлө, элдер арасында сурнай тарткыла, элдерди ага каршы куралдандыргыла, Арарат падышалыгын, Мини падышалыгын, Ашкыназ падышалыгын ага каршы чакыргыла, ага каршы аскер башчы койгула, аттарды кылдуу чегирткедей каптаткыла[+].


28Элдерди, Мадай падышаларын, анын дубан башчыларын, анын бүт шаар башчыларын, ага караштуу бардык жерди ага каршы куралдандыргыла[+].


29Жер солкулдап, титиреп жатат, анткени Теңирдин Бабыл жерин эл жашабаган чөлгө айландырам деген ниети орундалып жатат[+].


30Бабылдын күчтүү жоокерлери согушканын токтотушту, өз чептеринде отурушат. Алардын күчү кетти, аялдардай болуп калышты, алардын үйлөрү өрттөлүп, кулпулары талкаланды[+].


31Бабыл падышасына анын шаары бардык тарабынан алынганын кабарлаш үчүн, чабармандын артынан чабарман, кабарчынын артынан кабарчы чуркап бара жатат.


32Кечүүлөр басылып алынды, тосмолор өрттөлдү, жоокерлер коркунуч менен жеңилишти.


33Анткени Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир мындай дейт: «Бабыл кызы дан бастырылып жаткан кырманга окшош, бир аз убакыттан кийин анын оруу-жыюу мезгили келет»[+].


34«Мени Бабыл падышасы Небухаданасар жеди, мүлжүдү, бош идишке айлантты, мени ажыдаардай жутту, өзүнүн курсагын менин эң жакшы нерселериме толтурду, мени бүркүп ыргытты[+].


35Менин таарынычым да, менин денем да Бабылдын мойнунда, – дейт Сиондун тургуну. Менин каным Каздим тургундарынын мойнунда», – дейт Иерусалим.

36


Теңирдин Ысрайылга жардам бериши

Ошондуктан Теңир мындай дейт: «Мына, Мен сенин ишиң үчүн болушам, сен үчүн өч алам. Анын деңизин какшытам, анын булактарын соолутам[+].


37Ошондо Бабыл үйүлгөн урандыга, чөөлөрдүн түнөгүнө айланат, үрөй учурган, шылдыңга калган жана эл жашабаган жер болот[+].


38Алардын бардыгы арстандай айкырышат, арстандын күчүктөрүндөй ырылдашат[+].


39Алар кызыган кезде, Мен аларга той өткөрүп, мас болгуча ичирем. Алар көңүл ачып, түбөлүк уйку менен уктап, ойгонбошу үчүн ушундай кылам, – дейт Теңир.


40Аларды союлуучу козулардай, кочкор менен текелердей айдап түшүрөм.

41


Бабылдын тагдыры

Шейшак кандай алынды, жер жүзүнүн сыймыгы кандай жеңилди! Элдер арасында Бабыл кандай үрөй учурарлык болду!


42Бабылга каршы деңиз көтөрүлдү, ал анын сансыз толкундарынын астында калды.


43Анын шаарлары чөлгө, какшыган жерге, ээн талаага, эч ким жашабаган жерге, адам баласы өтпөгөн жерге айланды[+].


44Бабылдагы Белди жазалайм, анын жутканын оозунан чыгартам, ошондон кийин ага элдер агылып келбей калат, атүгүл, Бабылдын дубалдары да кулайт[+].


45Менин элим, анын чөйрөсүнөн чык, ар бириңер өз жаныңарды Теңирдин жалындаган каарынан сактагыла[+].


46Жүрөгүңөр алсырабасын, жер үстүндө угула турган кабардан коркпогула. Кабар бир жылы келет, кийинки жылы дагы бир кабар келет, жер үстүндө зордук-зомбулук болот, өкүмдар өкүмдарга каршы көтөрүлөт.


47Мына, күндөр келе жатат, – дейт Теңир, – ошол күндөрү Мен Бабылдын буркандарын жазалайм, анын бүткүл жери маскара болот, ал жерге анын өлтүрүлгөндөрүнүн баары кулайт[+].


48Ошондо Бабылдын кулаганына асман менен жер жана аларда болгондун бардыгы сүйүнөт, анткени ага түндүк тараптан кыйратуучулар келет, – дейт Теңир[+].


49Бабыл жеңилген ысрайылдыктарды кандай кулатса, бүт өлкөдөгү жеңилгендер да Бабылда ошондой кулайт».

50


Бабылда жашап жаткандар жөнүндөгү пайгамбарчылык

Кылычтан аман калгандар, кеткиле, токтобогула, Теңир жөнүндө алыстан эстегиле, Иерусалим силердин жүрөгүңөргө кирсин.


51Жаман сөздөрдү укканда, биз уят болгонбуз. Бөтөн жерликтер Теңир үйүнүн ыйык жайына киришкенде, бетибизге маскаралык жабылган[+].


52«Мына, күндөр келе жатат, – дейт Теңир, – ошол күндөрү Мен анын буркандарын жазалайм, анын бүт жеринде жарадар болгон адамдар онтошот[+].


53Бабыл асманга чейин көтөрүлсө да, өз сепилин бийиктикке орнотсо да, Менден ага каршы кыйратуучулар келет», – дейт Теңир[+].

54


Бабылдын андан кийинки кыйратылуусу

Бабылдан өкүрүк угулуп жатат, Каздим жеринен чоң бүлгүн-чапкын угулуп жатат[+].


55Анткени Теңир Бабылды ээн калтырып, анын ичиндеги текебер үндү токтотот. Алардын толкундары чоң суулардай күрпүлдөйт, алардын шуулдаган үнү жаңырат.


56Анткени ага каршы, Бабылга каршы, кыйратуучу келет, анын каарман жоокерлери колго түшөт, алардын жаалары кыйрайт, анткени Кудай – тиешесин берүүчү Теңир, Ал сөзсүз тиешесин берет[+].


57«Анын төрөлөрүн, анын даанышмандарын, анын дубан башчыларын, анын шаар башчыларын, анын жоокерлерин мас болгончо ичирем, ошондо алар түбөлүккө уктап калышат, ойгонушпайт», – дейт ысымы Себайот Теңир болгон Падыша.


58Себайот Теңир мындай дейт: «Бабылдын калың дубалдары пайдубалдарына чейин урайт, анын бийик дарбазалары өрттөлөт: элдер бекер эмгектеништи, уруулар өздөрүн от үчүн кыйнашты»[+].

59


Жеремиянын пайгамбарчылыгынын Бабылга жөнөтүлүшү

Жүйүт падышасы Ситкиянын падышачылыгынын төртүнчү жылында Махсея уулу, Нейрия уулу Серая Ситкия менен Бабылга жөнөп бара жатканда, ага Жеремия пайгамбар тапшырган сөз. Серая падышанын башкы орун даярдоочусу болгон[+].


60Бабылга кандай алаамат каптарын, Бабылга каршы жазылган бул сөздөрдүн бардыгын Жеремия бир китепке жазып койгон.


61Ошондо Жеремия Сераяга мындай деди: «Сен Бабылга барганда, бул сөздөрдүн баарын сөзсүз окуп бер.


62Анан мындай де: “Теңир! Сен бул жерди толугу менен кыйратарыңды: ал жерде адам да, мал да калтырбай, аны түбөлүк чөлгө айлантарыңды айткансың”[+].


63Анан бул китепти окуп бүткөндөн кийин, ага таш байлап туруп, Эфрат дарыясынын ортосуна ыргытып жибер,[+]


64

#### 52

1


Иерусалимдин кулашы

[•]Ситкия падыша болгондо жыйырма бир жашта эле. Ал Иерусалимде он бир жыл падышачылык кылды. Анын энесинин ысымы Хамутал, ал – либналык Жеремиянын кызы[+].


2Ал да Теңирдин алдында Жайаким кылган жаман иштердин баарын кылды.


3Ошондуктан Теңир Иерусалим менен Жүйүткө катуу каарданып, аларды Өз жүзүнөн четке какты. Ошондо Ситкия Бабыл падышасына каршы чыкты[+].


4Анын падышалыгынын тогузунчу жылы, онунчу айдын онунчу күнү Бабыл падышасы Небухаданасар өзүнүн бүт аскери менен Иерусалимге келип, аны курчап, анын тегерегине жал курду[+].


5Ошентип, шаар Ситкия падышанын падышачылыгынын он биринчи жылына чейин курчоодо турду.


6Төртүнчү айдын тогузунчу күнү шаарда ачкачылык күчөдү, ал жердин эли үчүн нан калбай калды.


7Шаар дубалы талкаланып тешилди, ошондо бардык аскер адамдары качып жөнөштү, алар түн ичинде падыша багынын жанындагы эки дубалдын ортосундагы дарбазадан чыгып, чөлгө кеткен жол менен жөнөштү. Каздимдер болсо шаардын айланасында турушкан.


8Каздим аскерлери падышанын артынан кууп жөнөштү. Алар Ситкияны Жерихо түздүгүндө кууп жетишти, ошондо аны өзүнүн аскерлери таштап, туш-тушка качып кетишти.


9Алар падышаны колго түшүрүп, Хамат жериндеги Риблага, Бабыл падышасына алып келишти, падыша ага ошол жерде өкүм чыгарды[+].


10Бабыл падышасы Ситкиянын уулдарын Ситкиянын көз алдында сайып өлтүрдү, ошондой эле Жүйүт төрөлөрүнүн бардыгын Риблада сайып өлтүрдү[+].


11Ситкияны болсо эки көзүн оюп, жез кишен менен кишендеди. Анан аны Бабыл падышасы Бабылга алып кетип, зынданга каматып салды. Ал көзү өткөнчө зынданда болду[+].

12


Ийбадаткананын талкаланышы

Бешинчи айдын онунчу күнү (бул Бабыл падышасы Небухаданасардын бийлигинин он тогузунчу жылы эле) Бабыл падышасынын алдында турган кайтаруучулардын башчысы Небузарадан Иерусалимге келип,[+]


13Теңир үйүн, падышанын үйүн, Иерусалимдеги бүт үйлөрдү өрттөп жиберди, бардык чоң үйлөрдү өрттөп жиберди[+].


14Анан кайтаруучулардын башчысы менен болгон бүт Каздим аскерлери Иерусалимдин айланасындагы бардык дубалдарды кыйратышты[+].


15Эл ичиндеги жардыларды, шаарда калган башка элди, Бабыл падышасына өтүп кеткендерди, жалпы эле, карапайым элдин калган калдыгын кайтаруучулардын башчысы Небузарадан туткундап кетти.


16Кайтаруучулардын башчысы Небузарадан бул жердеги элдин жакырларынын бир нечесин гана жүзүмдүктөрдү багууга, жер айдоого калтырды.


17Ал эми Теңир үйүндөгү жез мамыларды, жезден жасалган астына койгучтарды, Теңир үйүндөгү жез чараны каздимдер сындырып, алардын бардык жезин Бабылга алып кетишти[+].


18Кудайга кызмат кылууда колдонулуучу казандарды, калактарды, бычактарды, чараларды, кашыктарды жана жез идиштердин бардыгын алып кетишти[+].


19Табактарды, кычкачтарды, чайчөктөрдү, казандарды, чырактандарды, жыпар жыттуу заттар түтөтүлүүчү идиштерди, алтындан болобу, күмүштөн болобу – бардык идиштерди кайтаруучулардын башчысы алып кетти.


20Ошондой эле Сулайман падыша Теңир үйү үчүн жасаган эки мамыны, бир жез чараны, анын астында турган он эки жез өгүздү алып кетишти. Аларга кеткен жездин салмагын таразалоого мүмкүн эмес эле[+].


21Ал мамылардын ар биринин узундугу он сегиз чыканак эле, ар бир мамыны он эки чыканак чынжыр курчап турган, ичи көңдөй мамылардын калыңдыгы төрт эли болгон[+].


22Мамынын үстүндөгү таажы жезден жасалган, таажынын бийиктиги беш чыканак эле. Таажынын үстүндө тегерете курчалган анарлар да, тор да жезден жасалган. Экинчи мамынын үстүндө да ошондой анарлар бар эле.


23Мамынын бардык тарабындагы жез анарлардын саны токсон алты болчу, тордун айланасындагы жез анарлардын саны жүз болчу.

24


Жүйүттөрдүн туткундалып кетиши

Кайтаруучулардын башчысы ошондой эле башкы ыйык кызмат кылуучу Сераяны, экинчи ыйык кызмат кылуучу Сепанияны жана босогодо турган үч күзөтчүнү алып кетти[+].


25Шаардан болсо аскер адамдарынын башчысы болгон бир эбнухту, шаарда, падышанын алдында турган жети кишини, бул жердин элин аскерге каттаган башкы катчыны, шаардагы элдин ичинен алтымыш кишини алып кетти.


26Кайтаруучулардын башчысы Небузарадан аларды Риблага, Бабыл падышасына алып кетти.


27Бабыл падышасы аларды Хамат жериндеги Риблада өлтүрдү. Ошентип, Жүйүт өз жеринен туткундалып кетти.


28Небухаданасардын падышачылыгынын жетинчи жылында туткундалып кеткен элдин саны үч миң жыйырма үч[+].


29Небухаданасардын падышачылыгынын он сегизинчи жылында Иерусалимден сегиз жүз отуз эки адам туткундалып кеткен.


30Небухаданасардын падышачылыгынын жыйырма үчүнчү жылы кайтаруучулардын башчысы Небузарадан жүйүттөрдөн жети жүз кырк беш адамды туткундап кеткен. Бардыгы болуп төрт миң алты жүз адам туткундалып кеткен.


31[•]Жүйүт падышасы Жайакимдин туткундалып келгенине отуз жети жыл болгондо, он экинчи айдын жыйырма бешинчи күнү, Бабыл падышасы Эбил-Мередах өзүнүн падышачылыгынын биринчи жылы Жүйүт падышасы Жайахинди жогору көтөрүп, зындандан чыгарды[+].


32Ал аны менен досторчо сүйлөшүп, анын тагын өзүнүн Бабылдагы падышаларынын тагынан жогору койду.


33Ал анын зындан кийимин алмаштырды. Жайахин өмүрүнүн аягына чейин падышаныкынан тамактанды.


34Анын көзү өткөнчө, падышадан ага күн сайын азык үзгүлтүксүз берилип турду.

### Кошок


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### 1

1


Кыйраган Иерусалим үчүн кайгыруу

Бир кезде көп элдүү болгон шаар жесир аялдай болуп жалгыз отурат! Элдердин арасындагы эң улуу, дубандардын төрөсү салык төлөөчү болуп калды.


2Түнкүсүн ал катуу ыйлайт, анын көзүнөн жаш куюлат. Аны сүйгөндөрдүн ичинен сооротор эч кимиси жок. Досторунун баары ага чыккынчылык кылышты, ага душман болуп калышты[+].


3Жүйүт алааматтын, оор кулчулуктун айынан туткундалып кетти, бутпарастардын арасына көчүп барды, бирок тынчтык таба алган жок, куугунтуктагандардын баары аны тар жерлерде кууп жетишти[+].


4Сион жолдору капаланып жатат, себеби майрамга барган эч ким жок. Анын бүт дарбазаларынын алды бош калды. Анын ыйык кызмат кылуучулары үшкүрүп жатышат, анын кыздары кайгыга батты, ал өзү да кайгырып жатат.


5Ага өзүнүн душмандары башчылык кылып жатат, анын кас адамдары жыргап жашап жатышат, анткени Теңир ага өзүнүн көптөгөн мыйзамсыздыктары үчүн алаамат түшүрдү. Балдары душмандарынын алдына түшүп туткундалып кетишти[+].


6Ошентип, Сион кызынан көрк кетти. Анын төрөлөрү жайыт таппаган бугулардай болуп калышты. Алсыраган алар куугунчулардын алдына түшүштү.


7Иерусалим өзүнүн башына алаамат түшкөн күндөрү, азап чеккен күндөрү өзүнүн мурунку баалуулуктарын эстеди. Эли душмандын колунан кырылып жатканда, ага эч ким жардамга келген жок. Душмандары аны карап, анын ишемби күндөрүн шылдыңдап күлүп жатышат[+].


8Иерусалим оор күнөөгө батты, ошондуктан жийиркеничтүү болуп калды. Мурда даңктап жүргөндөрдүн баары азыр аны жек көрө карашат, анткени анын жылаңачтыгын көрүштү, ал өзү да үшкүрүнө жүзүн бурат[+].


9Анын этегинде ыпыластык бар эле, бирок ал өз келечеги жөнүндө ойлогон эмес, ошондуктан ал өзгөчө кемсинди, анын сооротору жок: «Теңир, менин башыма түшкөн оор күнгө назар сал, анткени душманым салтанат куруп жатат!»[+]


10Душман анын эң кымбат нерселерине колун сунду. Ал өзүнүн ыйык жайына бутпарастардын кантип кирип жатканын көрүп турат. Сен бутпарастарды Өзүңдүн ыйык жамаатыңа кирбесин деп буйругансың[+].


11Анын бүт эли нан издеп үшкүрүп жатат, жанына кубат берчү тамак үчүн өзүнүн эң кымбат нерселерин берип жатат. «Теңир, кара, менин кандай кемсингенимди көр![+]


12Жол менен өтүп бара жаткандар, силердин башыңарга мындай күн түшпөсүн! Карап көргүлөчү, мен чалдыккан оорудай оору бар бекен? Теңир мага Өзүнүн жалындаган каарын төккөн күнү жиберген оорудай оору бар бекен?


13Жогору жактан Ал менин сөөктөрүмө от жиберди, от сөөктөрүмдү кургатты. Буттарыма тузак тартып, мени көмөлөнттү, мени жакыр жана күн сайын жапа чеккен адам кылды[+].


14Менин мыйзамсыздыктарымдын моюнтуругу Анын колунда байланып турат. Алар бири-бирине байланып, мойнума салынды. Ал мени алсыратты. Теңир мени каршы турууга күчүм жетпеген душмандарымдын колуна салып берди[+].


15Менин бүт күчтүүлөрүмдү Теңир өз жеримде кулатты. Менин уландарымды жок кылуу үчүн, мага каршы эл чакырды. Кызды, Жүйүт кызын, Теңир жүзүм сыгылуучу жайда тебелегенсип тебеледи.


16Мен ушул тууралуу ыйлап жатам. Көзүмдүн жашы көл болду, анткени менин жанымды тирилте турган сооротуучу менден алыс. Балдарым кыргынга учурады, анткени душман мени жеңди»[+].


17Сион өз колун сунуп жатат, бирок анын сооротуучусу жок. Теңир душмандарга Жакыпты курчоону буйрук кылды. Алардын арасында Иерусалим жийиркеничтүү болуп калды[+].


18«Теңир адилеттүү, анткени мен Анын сөзүнө моюн сунган эмесмин. Бардык элдер, уккула, менин оорумду көргүлө: кыздарым менен уулдарым туткундалып кетишти[+].


19Досторумду чакырдым, бирок алар мени алдап кетишти. Ыйык кызмат кылуучуларым менен аксакалдарым жандарына бир аз кубат алыш үчүн, шаарда нан издеп үшкүрүп жүрүшөт[+].


20Теңир, көз кырыңды сал, анткени мен Сага көшөрүп каршы турганым үчүн кыйналып жатам, жаным жай таппай жатат, жүрөгүм эңшерилип кетти. Сыртта кылыч мени балдарымдан ажыратты, ал эми үйүмдөн өлүм конуш алды[+].


21Менин онтоп жатканымды угушту, бирок менин сооротуучум жок. Бүт душмандарым менин башыма түшкөн мүшкүл жөнүндө угуп, муну Сен кылганың үчүн кубанып жатышат. О, эгерде Сен Өзүң алдын ала айткан күндү кел деп буйруй турган болсоң, анда алар да мага окшоп калышат эле!


22

#### 2

1


Иерусалимдин жазалангандыгы жөнүндө

Теңир Сион кызына Өзүнүн каарынын кара булутун каптатты! Ысрайылдын көркүн асмандан жерге кулатты, Өзү каарданган күнү Өзүнүн буттары турган жерди эсине алган жок[+].


2Теңир Жакыптын бардык турак жайларын талкалады, аяган жок. Теңир каарданып, Жүйүт кызынын чептерин кыйратып, жерге кулатты, анын падышалыгын жана төрөлөрүн четке какты[+].


3Катуу каарданып, Ысрайылдын бүт мүйүздөрүн сындырды. Душманга каршы сунулган Өзүнүн оң колун тартып алды, тегерегиндегинин баарын жалмаган, алоолонгон оттой болуп, Жакыпка каршы жалындады[+].


4Душмандай болуп Өз жаасын тартты, жоодой болуп Өзүнүн оң колун каршы сунду, көздү суктанткандардын баарын өлтүрдү. Сион кызынын жыйын чатырына Өзүнүн каарын оттой төктү[+].


5Теңир душмандай болуп калды, Ысрайылды жок кылды, анын бүт үйлөрүн кыйратты, анын чептерин талкалады, Жүйүт кызынын кайгысы менен ыйын көбөйттү.


6Бактын тосмосун алып салгандай, Ал Өз коргонун алып салды. Өзүнүн жамааты чогулган жайды талкалады. Теңир Сиондо өткөрүлүүчү майрамдар менен ишемби күндөрдү эстен чыгарууга мажбур кылды. Катуу каарданып, падышаны жана ыйык кызмат кылуучуну четке какты.


7Теңир Өзүнүн курмандык чалынуучу жайын четке какты, Өзүнүн ыйык жайынан Өзүнүн жүрөгүн буруп кетти, анын үйлөрүнүн дубалдарын душмандардын колуна салып берди. Теңирдин үйүндө алар майрам күндөгүдөй дуулдап жатышты.


8Теңир Сион кызынын дубалдарын кыйратууга чечим чыгарды, аркан тартты, Өз колун тартып алган жок, кыйратуусун токтоткон жок. Сырткы чептерин талкалады, дубалдарын кошо кыйратты.


9Анын дарбазалары жерге матырылып калды. Теңир алардын кулпуларын талкалады, сындырды. Анын падышасы да, төрөлөрү да бутпарастардын арасында. Алар үчүн мыйзам жок болуп калды, анын пайгамбарлары Теңирден көрүнүш көрбөй калышты[+].


10Сион кызынын карылары баштарына күл чачып, белине зумбал курчанып, жерде унчукпай отурушат. Иерусалим кыздары баштарын жерге салышты[+].


11Көз жашымды төгө берип, көзүм начарлап калды, жаным кыйналып жатат, өз элимдин кызынын кырылганынан улам боорум эзилип, жерге төгүлүп жатат. Анткени балдар менен эмчектеги ымыркайлар ачарчылыктан шаардын көчөлөрүндө өлүп жатышат.


12Алар шаардын көчөлөрүндө жарадарларга окшоп өлүп бара жатып, энелерине: «Нан менен шарап кана?» – деп, энелеринин кучагында жан берип жатышат[+].


13Мен сага эмнени айтсам болот, сени эмнеге салыштырсам болот, Иерусалим кызы? Кыз, Сион кызы, сооротуш үчүн сени эмнеге окшоштурсам болот? Анткени сенин жараатың деңиздей чоң. Сени ким сакайта алат?


14Пайгамбарларың сага пайдасыз, жалган нерселерди айтышты, сени туткундалып кетүүдөн алдын ала сактап калыш үчүн мыйзамсыз иштериңди ачышкан жок. Сенин куугунтукталып кетүүңө себеп болгон жалган аяндарды айтышты[+].


15Жолдо өтүп бара жаткандардын бардыгы сени көрүп, алакандарын шак коюп жатышат. Ышкырып, баштарын чайкап: «Сулуулуктун жеткилеңдиги, бүт жер жүзүнүн кубанычы деген шаар ушулбу?» – деп, Иерусалим кызы жөнүндө айтып жатышат[+].


16Душмандарыңдын бардыгы ооздорун араандай ачып, ышкырып, тиштерин кычыратып: «Аны биз жуттук, биз ушул күндү гана күткөнбүз, күткөнүбүз келди, көзүбүз менен көрдүк», – деп жатышат[+].


17Теңир эмнени белгилесе, ошону жүзөгө ашырды. Өзүнүн байыркы күндөрү айткан сөзүн аткарды, аёосуз талкалады. Душмандын сени жеңип кубануусуна жол берди, душмандарыңдын мүйүзүн жогору көтөрдү[+].


18Алардын жүрөгү Теңирге кайрылып ыйлап жатат. О, Сион кызынын дубалы! Көз жашыңды күнү-түнү дарыядай агыз, жаныңды жай алдырба, көзүңдүн каректерин эс алдырба[+].


19Тур, түн ичинде кайрыл, ар бир күзөт маалы башталганда кайрыл: Теңирдин алдында жүрөгүңдү суудай төк. Көчөлөрдүн булуң-бурчтарында ачарчылыктан өлүп жаткан балдарыңдын жаны үчүн Ага колуңду сун[+].


20«Кара, Теңир, көр, Сен кимге ушундай кылдың? Аялдар өз балдарын, эмчек берип баккан өз наристелерин жеп жатышат. Теңирдин ыйык жайында ыйык кызмат кылуучуну жана пайгамбарды өлтүрүп жатышат[+].


21Балдар менен карылар жерде, көчөлөрдө жатышат. Кыздарым менен уландарым кылычтан өлүштү. Сен аларды Өзүң каарданган күнү өлтүрдүң, аёосуз сойдуң.


22

#### 3

1


Жеремиянын кайгырышы

Мен Теңирдин каар таягынын соккусунан улам кайгыны баштан өткөргөн адаммын[+].


2Ал мени жетелеп, жарыкка эмес, караңгылыкка киргизди[+].


3Ал мага каршы бурулуп, күнү бою Өз колун менден тарткан жок.


4Менин денем менен теримди жабыркатты, сөөктөрүмдү талкалады[+].


5Мени тегерете тосту, мени кайгы жана кыйынчылык менен курчады[+].


6Мени небак өлгөндөрдөй кылып, караңгы жерге отургузду[+].


7Чыгып кетпесин деп, мени дубал менен курчады, кишендеримди оордотту.


8Мен жалынып-жалбарып кайрылганымда, сыйынуумду токтотуп койду[+].


9Менин жолдорумду таштар менен тосту, жолдорумду бузуп салды[+].


10Ал мен үчүн буктурмада бугуп жаткан аюудай, жашыруун жерде жаткан арстандай болуп калды[+].


11Ал менин жолдорумду бузуп салды, мени тытып таштады, мени киши санынан чыгарды.


12Өз жаасын тартып, мени жаа үчүн бута кылып койду[+].


13Өз саадагынан жебе сууруп, бөйрөктөрүмө атты[+].


14Мен өзүмдүн бүт элиме шылдың болдум, алардын күндөлүк ырына айландым[+].


15Ал мени кайгыга тойгузду, мага эрмен ичирди[+].


16Тиштеримди таш менен талкалады, мени күлгө оонатты.


17Жанымдан тынчтык кетти, жакшы күн жөнүндө унутуп койдум.


18Ошондо мен: «Менин куч-кубатым жана Теңирге болгон үмүтүм үзүлдү.


19Менин кайгым жөнүндө, кыйынчылыктарым жөнүндө, эрмен менен өт жөнүндө ойло», – дедим.


20Аларды менин жаным тынымсыз эстеп, кыйналып жатат.


21Мен өз жүрөгүмө мындай деп жооп берип, үмүт кылып жатам:


22«Теңир ырайымдуу болгондуктан, биз жок болуп кеткен жокпуз, анткени Анын ырайымы түгөнгөн жок.


23Анын ырайымы ар бир таңда жаңырып турат. Сенин ишенимдүүлүгүң зор![+]


24Теңир менин бөлүгүм, – дейт менин жаным, – ошондуктан мен Андан үмүттөнөм»[+].


25Теңирден үмүттөнгөндөргө, Теңирди издеген адамга Теңир ырайымдуу.


26Теңирдин куткаруусун чыдамкайлык менен күткөн адамга жакшы.


27Жаш кезинде моюнтурук көтөргөн адамга жакшы.


28Ал унчукпастан жалгыз отурат, анткени аны ага Теңир салды[+].


29Ал оозун топуракка коюп: «Балким, дагы үмүт бардыр», – деп ойлойт.


30Ал уруп жатканга бетин тосот, кордукка тоёт[+].


31Анткени Теңир түбөлүккө таштабайт[+].


32Кайгы жиберсе да, Өзүнүн улуу ырайымдуулугу менен ырайым кылат[+].


33Анткени Ал адам уулдарын Өз жүрөгүнүн каалоосу боюнча жазалабайт, Өз жүрөгүнүн каалоосу боюнча кайгыга салбайт.


34Бирок жер жүзүндөгү бардык туткундарды тебелеп жатышканда,


35Баарынан Жогору Тургандын алдында адамды адилетсиз соттоп жатышканда,


36адамды өз ишинде кысымга алып жатышканда, Теңир көрбөйт бекен?


37«Теңир буйрук кылбаган нерселер деле боло берет», – деп, ким айтып жатат[+]?


38Алаамат да, тынчтык да Баарынан Жогору Тургандын оозунан чыккан буйрук боюнча болуп жаткан жокпу[+]?


39Жашап жаткан адам эмнеге кайгырып жатат? Ар ким өз күнөөлөрү үчүн кайгырсын.


40Өзүбүздүн жолдорубузду сынайлы, изилдейли, анан Теңирге кайрылалы.


41Асманда жашаган Кудайга жүрөгүбүз менен колубузду көтөрөлү:[+]


42«Биз күнөө кетирип, өжөрлөндүк, Сен кечирген жоксуң[+].


43Сен Өзүңдү каар менен жаап алып, биздин артыбыздан түштүң, бизди өлтүрдүң, аяган жоксуң.


44Биздин сыйынуубуз Сага жетпеш үчүн, Сен Өзүңдү булут менен жаап алдың.


45Элдердин арасында Сен бизди таштандыга, жийиркеничке айланттың.


46Душмандарыбыздын бардыгы бизге каршы ооздорун араандай ачышты[+].


47Коркунуч жана ор, кыйроо жана бүлүнүү биздин энчибиз болду»[+].


48Элимдин кызынын кыйраганы үчүн көзүмдүн жашы көл болуп жатат[+].


49Көз жашым токтобой төгүлүп жатат, анткени жеңилдик жок[+].


50Теңир асмандан качанга чейин көз кырын салбайт, качанга чейин көрбөйт?


51Менин шаарымдын бүт кыздары үчүн көзүм жанымды кайгыга салып жатат.


52Мага эч себепсиз душман болгондор мени чымчык сыяктуу торго түшүрүү үчүн, ар кандай аракет кылышты[+].


53Менин өмүрүмдү орго салып, мага таш жаадырышты[+].


54Суу башыма чейин көтөрүлдү, ошондо мен: «Өлдүм!» – дедим[+].


55Теңир, терең ордун ичинен мен Сенин ысымыңды чакырдым[+].


56Сен менин үнүмдү уктуң. Менин үшкүрүгүмдү, ыйымды укпаш үчүн, Өз кулагыңды жаап алба!


57Мен Сени чакырганда, Сен жакын келип: «Коркпо!» – дечүсүң.


58Теңир, Сен менин жанымдын ишин коргоп турчусуң, менин өмүрүмдү куткарып турчусуң[+].


59Теңир, Сен менин таарынычымды көрүп турасың, менин ишимди чечип бер!


60Сен алардын бүт кегин, алардын мага каршы ойлогон бүт оюн көрүп турасың[+].


61Теңир, Сен алардын тилдегенин, алардын мага каршы ойлогон ойлорун угуп турасың.


62Сен күн сайын мага каршы чыккандардын сөздөрүн, алардын мага каршы колдонгон айла-амалдарын угуп турасың.


63Аларды карачы, отурса да, турса да, алардын ыры – мен.


64Теңир, аларга кылган иштерине жараша тиешесин бере көр.


65Алардын жүрөгүнө караңгылык жибер, аларга Өзүңдүн каргышыңды жибер.


66

#### 4

1


Иерусалимдин жазалангандыгынын себептери

Алтын кандай карарды! Эң жакшы алтын кандай өзгөрдү! Ыйык жайдын таштары көчөлөрдүн кесилишине чачылды[+].


2Сиондун таза алтынга барабар кымбат баалуу уулдары карапачы жасаган чопо идиштерге окшоп калышты![+]


3Чөөлөр да эмчек берип, балдарын эмизип жатат, ал эми менин элимдин кызы болсо чөлдөгү төө кушка окшоп, таш боор болуп калды.


4Суусаганынан эмчектеги баланын тили таңдайына жабышып калды. Балдар нан сурап жатышат, бирок аларга нан берген эч ким жок[+].


5Таттуу тамак жегендер көчөлөрдө соолуп жатышат. Кочкул кызыл кийим кийип чоңойгондор кыкка ыкталып жатышат.


6Элимдин кызынын күнөөсү үчүн алган жазасы Содомдун күнөөсү үчүн алган жазасынан ашып түштү: Содом көз ачып-жумгуча кулатылган, ага адамдын колу тийген эмес[+].


7Элимдин төрөлөрү кардан таза, сүттөн ак болчу. Алардын денеси маржандан сулуу, ал эми көрүнүшү сапфирдей эле.


8Азыр болсо алардын жүзү бардык кара нерседен да кара. Көчөлөрдө аларды таанышпайт. Алардын териси сөөктөрүнө жабышып, жыгачтай болуп куурап калды[+].


9Кылычтан өлгөндөр ачарчылыктан өлгөндөргө караганда бактылуу, анткени булар талаа жемиштеринин жетишпегендигинен кыйналып өлүп жатышат[+].


10Менин элимдин кызы кыйрап жаткан убакта жүрөгү жумшак аялдар өздөрүнө тамак болуш үчүн, өз балдарын бышырышты[+].


11Теңир Өзүнүн каарын, Өзүнүн жалындаган каарын төктү, Сион шаарына от койду, ал от шаардын негиздерин жалмады[+].


12Иерусалимдин дарбазасынан душман менен жоо кирет деп, жер жүзүнүн падышалары жана ааламда жашагандардын баары ишенишкен эмес.


13Мунун баары анын жалган пайгамбарларынын күнөөлөрү үчүн, шаардын ичинде адил адамдардын канын төккөн анын ыйык кызмат кылуучуларынын мыйзамсыздыктары үчүн болду[+].


14Көчөлөрдө сокурлардай тентиреп жүрүштү, канга булганышты, ошондуктан алардын кийимдерине кол тийгизүү мүмкүн эмес эле[+].


15Алардын алдында: «Четке чыккыла! Таза эмес!» – деп кыйкырышты. «Четке чыккыла, четке чыккыла, кол тийгизбегиле!» – дешти. Ошондо алар уялып, кысылып, кетип жатышты. Элдер арасында болсо: «Алар бул жерде калышпасын, – деп жатышты.


16Теңирдин жүзү аларды чачат. Теңир эми аларды карабайт, анткени алар ыйык кызмат кылуучуларды сыйлашпайт, аксакалдарга ырайым кылышпайт»[+].


17Биздин көзүбүз келбес жардам күтүп талыды. Өзүбүздүн күзөт мунарабыздан бизди куткара албай турган элди күттүк[+].


18Өз көчөлөрүбүздө баса албашыбыз үчүн, алар биздин ар бир кадамыбызды аңдып турушту. Биздин акыркы күнүбүз жакындап калды, күнүбүз бүттү, биздин акыркы күнүбүз келди[+].


19Бизди куугунтуктагандар асмандагы бүркүттөрдөн да ыкчам эле. Алар тоолордо бизди кууп жүрүштү, чөлдө биз үчүн буктурма коюп жатышты[+].


20Биздин өмүрүбүздүн деми – Теңирдин майланганы алардын оруна түштү. Биз ал жөнүндө: «Биз элдер арасында анын көлөкөсү астында жашайбыз», – дечү элек[+].


21Эдом кызы, Ус жергесинин тургуну, кубан, шаттан! Каарга толгон чөйчөк сага да жетет. Мас болгуча ичип, жылаңачтанасың[+].


22

#### 5

1


Элдин ырайым сурап сыйынышы

Теңир, биздин башыбызга эмне түшкөнүн эсте. Көз кырыңды сал, биздин кордолгонубузду кара:


2Биздин мурасыбыз чоочун элге өттү, үйлөрүбүз бөтөн урууларга өттү[+].


3Биз атасыз жетим калдык, энелерибиз жесирлердей болуп калышты.


4Биз өзүбүздүн суубузду күмүшкө сатып алып ичип жатабыз, өз отундарыбызды акчага алып жатабыз.


5Мойнубузга моюнтурук салып айдап алышты, биз иштеп жатабыз, бизде эс алуу жок.


6Нанга тоюш үчүн мисирликтер менен ашурлуктарга колубузду сунуп жатабыз[+].


7Биздин ата-бабаларыбыз күнөөгө батышкан, азыр алар жок. Алардын мыйзамсыздыктары үчүн биз жазаланып жатабыз[+].


8Бизге кулдар үстөмдүк кылып жатышат, бизди алардын колунан куткарып алчу эч ким жок.


9Өмүрүбүздү кылыч коркунучуна салып, чөлдө өзүбүзгө нан таап жатабыз.


10Жанга баткан ачкачылыктан терибиз мештей карарып кетти.


11Сиондо аялдардын, Жүйүт шаарларында кыздардын абийирин булгап жатышат[+].


12Төрөлөрдү асышты, аксакалдарды урматташкан жок[+].


13Уландарды тегирмен таштарын айлантууга алып жатышат, өспүрүмдөр көтөргөн отундарынын оордугунан жыгылып жатышат[+].


14Аксакалдар дарбаза алдында отурбай калышты, уландар ырдабай калышты.


15Жүрөгүбүз кубанбай калды, ыр-бийлерибиз кайгы-муңга айланды[+].


16Башыбыздан таажы түштү. Бизге кайгы, анткени биз күнөөгө баттык![+]


17Мына ошон үчүн жүрөгүбүз кыйналып жатат, ошон үчүн көздөрүбүз тунарды.


18Сион тоосу ээн калгандыктан, түлкүлөр жойлоп жүрөт.


19Сен, Теңир, түбөлүктүүсүң. Сенин тагың укумдан-тукумга турат[+].


20Эмне үчүн бизди таптакыр эсиңден чыгарып салдың? Эмне үчүн бизди узак убакытка таштап койдуң[+]?


21Теңир, бизди Өзүңө кайры, ошондо биз Сага кайрылабыз. Биздин күндөрүбүздү байыркы күндөрдөгүдөй кылып жаңырт[+].


22Чын эле, Сен бизди биротоло четке кагып салдыңбы, бизге катуу каардандыңбы[+]?

### Жезекил


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]


#### 1

1


Теңирдин даңкынын көрүнүшү

[•]Мындай болду: отузунчу жылдын төртүнчү айынын бешинчи күнү мен Кебар дарыясынын жанында, көчүрүлгөндөрдүн арасында жүргөндө, асман ачылды, ошондо мен Кудайдын көрүнүштөрүн көрдүм[+].


2Айдын бешинчи күнү (Жайахин падышанын туткундалып кеткенине беш жыл болгондо),[+]


3Каздим жеринде, Кебар дарыясынын жанында, Бузинин уулу, ыйык кызмат кылуучу Жезекиелге Теңирден сөз болду. Ошол жерде Теңирдин колу анын үстүндө болду[+].


4Ошондо мен муну көрдүм: түндүктөн дуулдаган шамал келди, ал зор булут, алоолонгон от жана тегереги жарык болуп келди[+].


5Ал эми анын ортосунан чыккан жарык оттун ичинен чыккан жалындын жарыгындай эле. Анын ортосунан төрт тирүү жандык көрүндү, алардын кебетелери адамдыкына окшош эле[+].


6Ар биринин төрттөн бети жана төрттөн канаты бар эле.


7Ал эми алардын буттары болсо түптүз экен, алардын буттарынын таманы музоонун буттарынын таманындай экен, алар жалтырак жездей жаркылдап турган эле[+].


8Алардын төрт капталында, канаттарынын астында адамдыкындай колдору бар экен.


9Төртөөнүн тең беттери жана канаттары бар эле. Алардын канаттары бири-бирине тийишип турат экен. Жүрүп бара жатышканда, алар артына бурулушкан жок, ар бири өзүнүн бетинин багыты боюнча жүрдү.


10Алардын беттеринин окшоштугу болсо мындай: аларда адамдын бети, төртөөнүн тең оң жагында арстандын бети, төртөөнүн тең сол жагында буканын бети, төртөөндө тең бүркүттүн бети бар эле[+].


11Алардын беттери да, алардын канаттары да жогору жагынан бөлүнгөн, бирок ар биринин эки канаты бири-бирине тийишип турат экен, ал эми эки канаты алардын денелерин жаап турат экен[+].


12Алардын ар бири бетинин багыты менен жүрдү. Рух кайда кааласа, ошол жакка жүрүштү. Жүрүп бара жатышканда, алар артына бурулушкан жок.


13Бул жаныбарлардын сырткы көрүнүшү күйүп жаткан көмүрдүн көрүнүшүндөй, чырактандын көрүнүшүндөй экен. Жаныбарлардын арасында от аралап жүрдү, оттон жаркыроо жана чагылган чыгып турду[+].


14Жаныбарлар чагылган жаркылдагандай, тиги жакка да, бул жакка да тез жылып жүрүштү.


15Мен жаныбарларды карап турдум, жерде, бул төрт жаныбардын жанында, алардын төрт бетинин алдында бирден дөңгөлөк турду.


16Алардын дөңгөлөктөрүнүн жана түзүлүшүнүн көрүнүшү топаз ташына окшош экен, төртөөнүн тең түрү бир. Алардын көрүнүшү жана түзүлүшү – дөңгөлөктүн ичинде дөңгөлөк тургандай[+].


17Алар жүрүшкөндө, өз бет алдынча төрт тарапка жүрүштү. Жүрүү убагында артына бурулушкан жок.


18Алардын алкактары бийик да, коркунучтуу да эле. Төртөөнүн тең алкактары тегерете көзгө толгон[+].


19Жаныбарлар жүргөндө, алардын жанында дөңгөлөктөр да жүрдү. Жаныбарлар жерден көтөрүлгөндө, дөңгөлөктөр да көтөрүлдү.


20Рух кайда жүргүсү келсе, алар да ошол жакка жүрүштү. Рух кайда барбасын, дөңгөлөктөр да алар менен бирдей көтөрүлдү, анткени жаныбарлардын руху дөңгөлөктөрдө эле.


21Тигилер жүргөндө, булар да жүрүштү. Тигилер токтогондо, булар да токтошту. Тигилер жерден көтөрүлгөндө, дөңгөлөктөр да алар менен бирдей көтөрүлдү, анткени жаныбарлардын руху дөңгөлөктөрдүн ичинде эле.


22Жаныбарлардын баштарынын үстүндөгү көмкөрүлгөн асманга окшогон нерсе укмуштуу кристаллдай эле, ал жогорудан алардын баштарынын үстүнө жайылып турду[+].


23Ал эми көмкөрүлгөн асмандын астында алардын канаттары бири-бирине түз жайылып турду, ар биринин өздөрүн жапкан экиден канаты бар эле, ар биринин эки канаты денелерин жаап турду.


24Алар жүргөндө, канаттарынын дабышын уктум. Ал дабыш чоң суулардын дабышындай, Кудуреттүүнүн үнүндөй, аскер кошуунунун чуусундай эле. Алар токтогондо, канаттарын түшүрүп коюп жатышты[+].


25Алар токтоп, канаттарын түшүрүшкөндө, алардын баштарынын үстүндөгү көмкөрүлгөн асмандан үн чыкты.


26Алардын баштарынын үстүндөгү көмкөрүлгөн асмандын үстүндө болсо жакут таштан жасалган тактыга окшош нерсе бар эле. Ал эми тактыга окшош нерсенин үстүндө адамга окшош бирөө отурган[+].


27Мен анын ичинен тегерете чыгып жаткан от сыяктуу, жалындаган металлга окшош нерсени көрдүм. Анын белинен өйдө жана белинен ылдый кандайдыр бир отту көрдүм, анын айланасы жаркырап турду[+].


28

#### 2

1Теңирдин даңкына окшогон көрүнүш ушундай эле. Мен муну көргөндө, жүзтөмөндөп жерге жыгылдым, ошондо мага Сүйлөп Жаткандын үнүн уктум, Ал мага: «Адам уулу! Тур, Мен сени менен сүйлөшөм», – деди[+].

2


Пайгамбардын кызматка чакырылышы

Ал мага сүйлөп жатканда, мага рух кирип, мени өйдө тургузду, ошондо мен мага Сүйлөп Жатканды уктум[+].


3Ал мага мындай деди: «Адам уулу! Мен сени Ысрайыл уулдарына, Мага каршы чыккан, баш ийбеген адамдарга жиберип жатам. Алар да, алардын ата-бабалары да ушул күнгө чейин Менин алдымда күнөө кылып келе жатышат[+].


4Бул уулдар көк бет, жүрөктөрү таш, Мен сени ошолорго жиберип жатам, сен аларга: “Кудай-Теңир мындай дейт!” – деп айтасың.


5Алар угабы же укпайбы, (анткени алар – козголоңчул тукум), бирок өздөрүнүн арасында пайгамбар болгонун билишсин[+].


6Сен болсо, адам уулу, алардан да, алардын сөздөрүнөн да коркпо. Эгерде алар сен үчүн тикенек болсо да, сен чаяндар арасында жашасаң да, алардын сөздөрүнөн коркпо, алардын жүздөрүнөн үрөйүң учпасын, анткени алар – козголоңчул тукум[+].


7Алар угабы же укпайбы, аларга Менин сөзүмдү айт, анткени алар – өжөр эл.


8Сен болсо, адам уулу, Мен сага эмнени айтсам, ошону ук: Сен бул козголоңчул тукумга окшоп өжөр болбо. Оозуңду ачып, Мен сага эмнени берсем, ошону же».


9Ошондо мен мага сунулган колду көрдүм, ал колдо түрмөк китеп бар экен[+].


10

#### 3

1Ал мага: «Адам уулу! Сенин алдыңда эмне турса, ошону же, бул түрмөк китепти же, анан бар, Ысрайыл үйүнө айт», – деди[+].


2Ошондо мен оозумду ачтым, Ал мага бул түрүлгөн китепти жегенге берди.


3Анан Ал мага: «Адам уулу! Мен берип жаткан бул түрмөк китепке курсагыңды тойгуз жана ичиңди толтур», – деди. Ошондо мен аны жедим, ал оозумдун ичинде балдай таттуу эле.


4Анан Ал мага мындай деди: «Адам уулу! Тур, Ысрайылга бар, аларга Менин сөздөрүм менен сүйлө.


5Анткени сен татаал, түшүнүксүз тилде сүйлөгөн элге жиберилип жаткан жоксуң, сен Ысрайылга жиберилип жатасың.


6Сен сөздөрүн түшүнө албаган, татаал, түшүнүксүз тилде сүйлөгөн көп элдерге жөнөтүлүп жаткан жоксуң. Эгерде Мен сени аларга жиберген болсом, алар сени угушмак.


7Ысрайыл болсо сени уккусу келбейт, анткени алар Мени уккусу келбейт. Анткени бүт Ысрайылдын чекеси катуу, жүрөгү таш.


8Мен алардын жүздөрүнө каршы сенин жүзүңдү катуу кылдым жана алардын чекесине каршы сенин чекеңди катуу кылдым[+].


9Мен сенин чекеңди таштан да катуу болгон алмаздай кылдым. Алардан коркпо, алардын жүздөрүнөн үрөйүң учпасын, анткени алар – козголоңчул тукум»[+].


10Анан Ал мага мындай деди: «Адам уулу! Менин сага айта турган сөздөрүмдүн баарын жүрөгүң менен кабыл ал, кулагың менен ук.


11Тур, өз элиңдин туткунда жүргөн уулдарына бар, алар менен сүйлөш, аларга айт: “Кудай-Теңир мындай дейт!” Алар укса да, укпаса да айт»[+].


12Анан мени рух көтөрдү. Ошондо мен өзүмдүн артымдан «Теңирдин Өз ордунан чыгып жаткан даңкы баталуу!» деген күркүрөгөн катуу үндү уктум[+].


13Ошондой эле жаныбарлардын бири-бирине тийишип турган канаттарынын дабышын, алардын жанындагы дөңгөлөктөрдүн түкүлдөгөнүн жана катуу добушту уктум[+].


14Анан мени рух көтөрүп алып кетти. Мен капаланып, тынчсызданган рухум менен бара жаттым. Теңирдин менин үстүмдөгү колу күчтүү эле[+].


15Мен Тел-Абипте туткунда жүргөндөргө, Кебар дарыясынын жээгинде жашап жаткандарга келдим, алар жашаган жерге келип токтодум. Алардын арасында таң калуу менен жети күндү өткөрдүм[+].

16


Теңирдин Жезекиелди сакчы коюшу

[•]Жети күн өткөндөн кийин мага Теңирден сөз болду:


17«Адам уулу! Мен сени Ысрайылга сакчы кылып койдум, сен Менин оозумдан чыккан сөздөрдү угуп, аларды Менин атымдан эскертесиң[+].


18Мен мыйзамсыз адамга: “Сен өлөсүң”, – деп айтканда, сен аны эскертпесең, мыйзамсыз адам тирүү калыш үчүн, аны мыйзамсыз жолунан сакташ үчүн, аны менен сүйлөшпөсөң, анда ал мыйзамсыз адам өзүнүн мыйзамсыздыгы үчүн өлөт, бирок анын канынын кунун Мен сага төлөтөм.


19Эгерде сен мыйзамсыз адамды эскерткен болсоң, бирок ал өзүнүн мыйзамсыздыгынан, өзүнүн мыйзамсыз жолунан бурулбаса, анда ал өз мыйзамсыздыгы үчүн өлөт, сен болсо өз жаныңды сактап калдың[+].


20Эгерде адил адам өзүнүн адилдигинен четтеп, мыйзамсыздык кылса, анда Мен анын алдына тоскоол коём, ошондо ал өлөт. Сен аны эскертпеген болсоң, ал өзүнүн күнөөсү үчүн өлөт, анын адил иштери эске алынбайт. Анын канынын кунун Мен сага төлөтөм[+].


21Адил адам күнөө кылбашы үчүн, сен ага алдын ала эскертсең, ал күнөө кылбаса, анда ал тирүү болот, анткени ал эскертилди. Сен да өз жаныңды сактап калдың».

22


Теңирдин Жезекиелге берген буйругу

Ошол жерде Теңирдин колу менин үстүмдө эле. Ошондо Ал мага: «Тур, талаага чык, Мен сени менен ошол жерде сүйлөшөм», – деди[+].


23Мен туруп, талаага чыктым. Ошол жерде Кебар дарыясынын жээгинен мен көргөн даңкка окшош Теңирдин даңкы турган экен. Ошондо мен жүзтөмөндөп жыгылдым[+].


24Мага рух кирип, мени өйдө тургузду. Ал мени менен сүйлөшүп, мага мындай деди: «Үйүңө барып бекин.


25Адам уулу, сени жип менен байлап салышат, сен аларга бара албай каласың[+].


26Мен сенин тилиңди таңдайыңа жабыштырам, ошондо сен дудук болуп, алардын айыбын ашкере кылуучу болбойсуң, анткени алар – козголоңчул тукум[+].


27

#### 4

1


Иерусалимдин курчоого алынары жөнүндө пайгамбарчылык

«Сен, адам уулу, кыш ал, аны өзүңдүн алдыңа кой, анан ага Иерусалим шаарынын сүрөтүн тарт.


2Аны курчоого ал, ага каршы чеп кур, анын тегерегине жал үй, кошуун жайгаштыр, тегерете дубал бузгучтарды кой[+].


3Темир таба алып, аны өзүң менен шаардын ортосуна темир дубал катары кой, анан шаарга жүзүңдү бур. Ал курчоодо калат, сен аны курчоого ал. Бул Ысрайылга белги болот.


4Сол капталың менен жат, анан анын үстүнө Ысрайылдын мыйзамсыздыгын кой. Сол капталың менен жаткан күндөрдүн саны боюнча сен алардын мыйзамсыздыгын көтөрөсүң.


5Мен сага алардын мыйзамсыздык кылган жылдарынын санын күндөрдүн саны менен белгилеп бердим: Ысрайылдын мыйзамсыздыгын сен үч жүз токсон күн көтөрөсүң.


6Муну аткаргандан кийин, кийинки жолу оң капталың менен жат, Жүйүттүн мыйзамсыздыгын кырк күн көтөр, бир күн бир жылга барабар, Мен сага бир күндү бир жылга белгилеп бердим[+].


7Жүзүңдү жана жылаңач оң колуңду Иерусалим курчоосуна бур, анан ага каршы пайгамбарчылык кыл.


8Мен сага кишен салдым, сенин курчоодо турган күндөрүң бүтмөйүнчө, бир капталыңдан экинчи капталыңа оодарылбайсың[+].


9Өзүңө буудай, арпа, буурчак, жасмык, таруу жана кара буудай алып, аларды бир идишке салып, алардан капталың менен жаткан күндөрдүн саны боюнча нан жаса. Аларды сен үч жүз токсон күн жейсиң.


10Жей турган тамагыңды таразага тартып, күнүнө жыйырма шекелден же, аны эртеден кечке чейин өз маалы менен же.


11Сууну да өлчөмү менен ич, гиндин алтыдан бир бөлүгүн ич. Эртеден кечке чейин өз убагы менен ушинтип ич.


12Аларды арпа нан жегендей, аларды элдин көз алдында адамдын заңына бышыр».


13Анан Теңир мындай деди: «Ысрайыл уулдары Мен аларды кайсы элдердин арасына кууп жиберсем, ошол элдердин арасында ушинтип таза эмес нан жешет»[+].


14Ошондо мен: «О Кудай-Теңирим! Менин жаным эч качан булганган эмес, жаш чагымдан ушул күнгө чейин тарпты да, жырткыч тытып кеткенди да жеген эмесмин. Эч кандай таза эмес эт оозума кирген эмес», – дедим[+].


15Ошондо Ал мага: «Мен сага адамдын заңынын ордуна уйдун тезегин уруксат кылам, наныңды ошого бышыр», – деди.


16Анан мага: «Адам уулу! Мен Иерусалимдеги нан булагын кыйратам. Ошондо алар нанды өлчөп, кайгырып жешет, сууну да өлчөп, көңүлдөрү чөгүп ичишет[+].


17

#### 5

1


Ысрайыл тарта турган үч жаза

Сен, адам уулу, өзүңө бир курч бычак ал. Аны өзүңө сакал алгыч устара катары алып, аны менен башыңдагы чачыңды, сакалыңды ал. Анан тараза алып, чачыңды үч бөлүккө бөл.


2Курчоо күндөр бүткөндө, анын үчтөн бир бөлүгүн шаардын ортосунда өрттө. Үчтөн бир бөлүгүн шаардын тегерегине бычак менен кескилеп сал. Үчүнчү бөлүгүн шамалга сапырып жибер. Мен болсо алардын артынан кылычты кынынан сууруйм[+].


3Бир аз чач алып, аларды өзүңдүн этегиңе байлап ал[+].


4Алардан да алып, отко ыргытып, өрттөп жибер. Ошол жерден бүт Ысрайылга каршы от чыгат».


5Кудай-Теңир мындай дейт: «Бул – Иерусалим! Мен аны элдердин арасына койдум, ал эми анын тегерегинде – өлкөлөр.


6Ал болсо Менин буйруктарыма каршы бутпарастардан да жаман иш кылды, Менин мыйзамдарыма каршы өзүнүн айланасындагы өлкөлөрдөн да жаман иш жасады, анткени алар Менин буйруктарымды четке кагышты, Менин мыйзамдарым боюнча жүрүшкөн жок»[+].


7Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: «Силер айланаңардагы бутпарас элдерден да көп мыйзамсыздык кылдыңар, Менин мыйзамдарым боюнча жүргөн жоксуңар, Менин буйруктарымды аткарган жоксуңар, жада калса, өзүңөрдүн тегерегиңерде жашаган бутпарас элдердин мыйзамдары боюнча жүргөн жоксуңар.


8Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: Мен да сага каршымын, Мен Өзүм сени бутпарас элдердин көзүнчө жазалайм[+].


9Сенин бардык ыпылас иштериң үчүн Мен сага эч качан кылбаган жана мындан ары да кылбай турган нерсени кылам[+].


10Ошон үчүн сенин ичиңде аталары балдарын, балдары аталарын жешет. Сени жазалайм, сенин бүт калдыгыңды бардык шамалдарга сапырам[+].


11Ошон үчүн, Мен тирүүмүн, – дейт Кудай-Теңир, – сен Менин ыйык жайымды өзүңдүн бардык жийиркеничтериң жана ыпыластыктарың менен булгагандыгың үчүн, Мен сени азайтам, Менин көзүм сени аябайт, Мен сага ырайым кылбайм[+].


12Сенин элиңдин үчтөн бир бөлүгү жугуштуу оорудан өлөт, сенин ичиңде ачкачылыктан кырылат. Үчтөн бир бөлүгү сенин айланаңда кылычтан кырылат. Ал эми үчтөн бир бөлүгүн бардык шамалдарга сапырып, алардын артынан кылычты кынынан сууруйм[+].


13Ошентип, Менин каарым аягына чыгат; ошентип, Өзүмдүн аларга болгон каарымды кандырам; ошентип, Мен канагаттанам. Менин аларга болгон каарым аягына чыкканда, алар Мен, Теңир, аларга кызганчаактык менен айтканымды билишет[+].


14Сени өзүңдүн тегерегиңде жашаган элдердин арасында, сенин жаныңдан өткөндөрдүн көзүнчө чөлгө айландырам, маскара кылам.


15Мен сени Өзүмдүн каарым менен, ачуум менен, катуу жазалар менен жазалап жатканда, сен өзүңдүн тегерегиңде жашаган элдерге шылдың, маскара, сабак жана коркунуч болосуң, муну Мен, Теңир, айттым[+].


16Сага каршы ачкачылыктын катаал жебелерин жиберем, алар сени жок кылат, ачкачылыкты күчөтөм, нан булактарыңды кыйратам[+].


17

#### 6

1


Бутка табынуучулукту айыптоо

Теңирден мага сөз болду:


2«Адам уулу! “Ысрайыл тоолоруна жүзүңдү бур, аларга каршы пайгамбарчылык кыл,[+]


3аларга айт: Ысрайыл тоолору! Кудай-Теңирдин сөзүн уккула. Кудай-Теңир тоолорго жана адырларга, өрөөндөргө жана кокту-колотторго мындай дейт: "Мен силерге каршы кылыч жиберем, бийик жерлердеги бутканаларыңарды кыйратам.


4Курмандык чалынуучу жайларыңар кыйратылат, күнгө арнап тургузган мамыларыңар талкаланат, өлтүрүлгөн адамдарыңарды жасалма кудайларыңардын алдына ыргытам[+].


5Ысрайыл уулдарынын өлүктөрүн өздөрүнүн жасалма кудайларынын алдына коём, сөөктөрүңөрдү курмандык чалынуучу жайларыңардын тегерегине чачам[+].


6Курмандык чалынуучу жайларыңар кыйратылып талкаланышы үчүн, жасалма кудайларыңар талкаланып жок болуш үчүн, күнгө арналган мамыларыңар талкаланыш үчүн, иштериңер түп-тамыры менен жок кылыныш үчүн, силер жашаган бардык шаарлар кыйратылат, бийик жерлердеги бутканаларыңар талкаланат.


7Адамдарыңарды өлтүрүшөт, ошондо Менин Теңир экенимди билесиңер.


8Бирок Мен калдык калтырам: силер кайсы өлкөлөрдө чачылып жүрсөңөр, ошол өлкөлөрдөгү элдердин арасында кылычтан аман калган элиңер болот[+].


9Аман калып, элдердин арасына туткундалып кеткен элиңер Мен алардын Менден баш тарткан, бузулган жүрөгүн, буркандардын артынан ээрчиген бузулган көздөрүн кыйратканда, Мен жөнүндө эстешет жана өздөрүнөн, өздөрү кылган кыянат иштеринен, ыпыластыктарынан жийиркенишет[+].


10Ошентип, алар Менин Теңир экенимди билишет. Аларга ушундай алаамат каптатам деп бекер айтпаганымды билишет"”.


11Кудай-Теңир мындай дейт: “Кол чап, бутуң менен жер теп, анан айт: "Ысрайыл үйүнүн бардык жийиркеничтүү кыянат иштери үчүн кайгы! Алар кылычтан, ачарчылыктан жана жугуштуу оорудан өлүшөт[+].


12Ким алыста болсо, ал жугуштуу оорудан өлөт. Ким жакын жерде болсо, ал кылычтан өлөт. Ал эми курчоодо калган ачкачылыктан өлөт"”. Өзүмдүн аларга болгон каарымды ушинтип аягына чыгарам.


13Өлтүрүлгөндөр өздөрүнүн курмандык чалынуучу жайларынын тегерегиндеги жасалма кудайларынын арасында жатканда, ар кандай бийик дөбөлөрдө, ар кайсы тоонун чокусунда, ар кандай жашыл дарактардын түбүндө, ар кандай бутактуу эмендин түбүндө, өздөрүнүн жасалма кудайларына жыпар жыттуу зат түтөткөн жерлерде жатканда, силер Менин Теңир экенимди билесиңер[+].


14

#### 7

1


Теңирдин Ысрайылга өзүнүн жолдоруна жараша мамиле кылышы

Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Сен, адам уулу, айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Ысрайыл жеринин акыры келди, жердин төрт тарабынын акыры келди[+].


3Эми сенин күнүң бүттү. Сага каршы Өзүмдүн каарымды жиберем, сени жолдоруңа жараша жазалайм, жийиркеничтүү иштериңдин баарын өзүңө жүктөйм.


4Менин көзүм сени аябайт, сага ырайым кылбайм, жолдоруңа жараша тиешеңди берем, жийиркеничтүү иштериң өзүң менен болот, ошондо Менин Теңир экенимди билесиңер”»[+].


5Кудай-Теңир мындай дейт: «Кырсык, мына, бир кырсык келе жатат.


6Акыры келди, акыры келди, ал сага каршы көтөрүлдү, мына, жетти.


7Кырсык сага жетти, жер тургуну! Убакыт келди, ал күн жакын, тоолордогу кубанычтуу кыйкырыктын күнү эмес, дүрбөлөңдүү күн келерине жакын калды[+].


8Мына, Мен жакында сенин үстүңө Өзүмдүн каарымды төгөм, Өзүмдүн сага каршы ачуумду аягына чыгарам, сени жолдоруңа жараша жазалайм, жийиркеничтүү иштериңдин баарын өзүңө жүктөйм.


9Менин көзүм сени аябайт, сага ырайым кылбайм, сага жолдоруңа жараша тиешеңди берем, жийиркеничтүү иштериң өзүң менен болот, ошондо Менин жазалоочу Теңир экенимди билесиңер[+].


10Мына, ал күн, мына, келди! Сенин убагың келди! Таяк гүлдөдү, текебердик өсүп чыкты.


11Кыянаттык мыйзамсыздыктын таягына айланды. Алардан, алардын тукумунан эч ким калбайт, алардын байлыгынан эч нерсе калбайт, аларды жоктоп ыйлашпайт.


12Убакыт келди, күн жакындады. Сатып алган адам кубанбасын, саткан адам ыйлабасын, анткени каар алардын көп сандаган элинин үстүндө.


13Анткени саткан адам өзү тирүү калса да, сатылган нерсесине кайрылып келбейт. Анткени алардын көп сандаган эли жөнүндөгү пайгамбарчылык көрүнүш жокко чыкпайт, мыйзамсыздыгы менен эч ким өз өмүрүн чыңдай албайт[+].


14Сурнай тартышты, бардыгы даяр болду, бирок согушка барган эч ким жок. Анткени Менин каарым алардын көп сандаган элинин үстүндө.


15Үйдүн сыртында – кылыч, ал эми үйдүн ичинде – жугуштуу оору жана ачарчылык. Ким талаада болсо, ал кылычтан өлөт, ал эми ким шаарда болсо, аны жугуштуу оору менен ачкачылык жейт[+].


16Алардын арасынан аман калгандар качып кетишет, алардын баары тоолордо болушат. Ар бири өз мыйзамсыздыгы үчүн өрөөндүн көгүчкөндөрүндөй болуп онтойт[+].


17Баарынын колдору шалдаят, баарынын тизелери сууга окшоп титирейт[+].


18Ошондо алар зумбал курчанышат, аларды калтырак басат. Алардын баарынын жүздөрүндө уялуу болот, баштарындагы чачтары түшөт[+].


19Алар өздөрүнүн күмүштөрүн көчөгө ыргытышат, алтындары алар үчүн таза эмес нерсе сыяктуу болуп калат. Теңирдин каары төгүлгөн күнү аларды өздөрүнүн алтыны менен күмүшү куткара албайт. Алар аны менен жандарын тойгуза алышпайт, курсактарын да толтура алышпайт, анткени алардын мыйзамсыздыгына ошолор түрткү болгон[+].


20Алардан жасалган сонун жасалгаларды алар өздөрүнүн даңкы үчүн колдонушту, алардан өздөрүнүн жийиркеничтүү буркандарынын сүрөттөрүн жасашты. Ошондуктан аларды алар үчүн таза эмес нерсеге айландырам.


21Аны башкалардын колуна олжого берем, жер жүзүнүн мыйзамсыз адамдарына талатам, алар аны булгашат.


22Мен алардан Өз жүзүмдү бурам, ошондо алар Менин жүрөгүмдө сакталган жайды булгашат, ага талап-тоноочулар кирип, аны булгашат.


23Чынжыр жаса, анткени бул жер кандуу кылмыштарга толгон, шаар зордук-зомбулукка толгон[+].


24Мен элдердин арасынан өтө каардуу адамдарды алып келем, алар алардын үйлөрүн ээлеп алышат. Күчтүүлөрдүн текебердигин аягына чыгарам, алардын ыйык жайлары булганат[+].


25Кыргын келе жатат. Тынчтыкты издешет, бирок табышпайт.


26Кырсыктын артынан кырсык, кабардын артынан кабар келет, пайгамбардан көрүнүш сурашат, ыйык кызмат кылуучудан мыйзам кетет, карылардан акыл-насаат кетет[+].


27

#### 8

1


Теңирдин даңкынын экинчи ирет көрүнүшү

Алтынчы жылы, алтынчы айдын бешинчи күнү мен өзүмдүн үйүмдө отургам. Жүйүт аксакалдары алдымда отурушкан. Мага ошол жерде Кудай-Теңирдин колу түштү[+].


2Ошондо мен оттун көрүнүшүнө окшогон бирөөнү көрдүм, анын белинен төмөн – от, белинен жогору жалындын жарыгындай жаркырак эле[+].


3Ал колго окшогон бир нерсени сунуп, мени чачтан алды, ошондо рух мени асман менен жердин ортосуна көтөрдү, ал мени Кудайдын көрүнүштөрүндө Иерусалимге, түндүктү караган ички дарбазанын кире беришине, кызганчаактыкты козгогон кызганчаактыктын жасалма кудайы орнотулган жерге алып келди[+].


4Ошол жерде Ысрайыл Кудайынын мен талаадан көргөн даңкка окшош даңкы турган эле[+].


5Ал мага: «Адам уулу! Түндүк тарапка көз чаптыр», – деди. Мен түндүккө көз чаптырдым, мына, кире бериште турган ошол кызганчаактыктын жасалма кудайы курмандык чалынуучу жайдын дарбазасынын түндүк жагында экен.


6Анан Ал мага: «Адам уулу! Алардын эмне кылып жатышканын көрүп турасыңбы? Мен Өзүмдүн ыйык жайымдан кетип калышым үчүн, ушул жерде Ысрайылдын кандай чоң жийиркеничтүү иштерди жасап жатканын көрүп турасыңбы? Дагы бурулсаң, мындан да көп жийиркеничтүү иштерди көрөсүң», – деди.


7Анан Ал мени короонун кире беришине алып келди, мен көз жибердим, дубалда бир тешик бар экен.


8Анан Ал мага: «Адам уулу! Дубалды теш!» – деди. Мен дубалды тештим, кандайдыр бир эшик көрүндү[+].


9Ошондо мага: «Кир, алардын ушул жерде кылып жаткан эң жаман жийиркеничтүү иштерин көр», – деди.


10Мен кирдим, ошондо сойлоочулардын, таза эмес жаныбарлардын ар кандай сүрөттөрүн, Ысрайылдын дубалдарга тегерете оюп түшүрүлгөн ар кандай жасалма кудайларын көрдүм[+].


11Алардын алдында Ысрайылдын аксакалдарынан жетимиш киши туруптур, алардын арасында Сапан уулу Жазания да бар экен. Ар биринин колунда жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү чөйчөк бар эле, жыпар жыттуу заттын коюу түтүнү жогору көтөрүлүп жатты.


12Анан Ал мага мындай деди: «Адам уулу, Ысрайылдын аксакалдары караңгы жерде, ар бири өзүнүн сүрөт тартылган бөлмөсүндө эмне кылып жатышканын көрүп турасыңбы? Анткени алар: “Теңир бизди көрбөйт, Теңир бул жерди таштап кетти”, – дешет»[+].


13Анан Ал мага: «Дагы бурул, ошондо алардын мындан да жаман жийиркеничтүү иштерди жасап жатканын көрөсүң», – деди.


14Анан Ал мени Теңир үйүнүн түндүк тарабындагы дарбазасынын кире беришине алып барды, мен ал жерден Тамузду[*] жоктоп ыйлап отурган аялдарды көрдүм.


15Анан Ал мага: «Адам уулу, көрүп турасыңбы? Дагы бурулсаң, мындан да жаман жийиркеничтүү иштерди көрөсүң», – деди.


16Анан Ал мени Теңир үйүнүн ички короосуна алып барды, Теңирдин ийбадатканасынын эшигинин алдында, кире бериш бөлмө менен курмандык чалынуучу жайдын ортосунда жыйырма бешке жакын эркек Теңирдин ийбадатканасына артын салып турушуптур. Алар жүздөрү менен чыгышка бурулуп, чыгыштагы күнгө табынып жатышты[+].


17Анан Ал мага мындай деди: «Адам уулу, көрүп турасыңбы? Жүйүт үйүнө өздөрүнүн ушул жерде кылган ушундай жийиркеничтүү иштери аздык кылып жатабы? Мындан сырткары, алар жерди кыянат иштерге толтуруп, Мени өзгөчө каардантып жатышат. Алар өз мурундарына бутактарды жакын алып барып жатышат.


18

#### 9

1


Иерусалимдеги катуу уруш жөнүндө көрүнүш көрүү

Анан Ал менин кулагыма аябай катуу үн менен мындай деди: «Шаарды жазалоочулар жакын келишсин, ар биринин колунда кыйратуучу куралы болсун».


2Ошондо мен түндүк жакты караган жогорку дарбаза жактан ар биринин колунда кыйратуучу куралы бар алты киши келе жатканын көрдүм. Алардын арасында зыгыр кездемеден кийим кийген, белинде катчынын сыя челеги бар бирөө бар экен. Алар келип, жезден жасалган курмандык чалынуучу жайдын жанына турушту[+].


3Ысрайыл Кудайынын даңкы керуптардын үстүнөн Үйдүн босогосуна түшүп, зыгыр кездемеден кийим кийген, белинде катчынын сыя челеги бар адамды чакырды.


4Анан Теңир ага мындай деди: «Шаарды аралап өт, Иерусалим шаарын аралап өт, анын ичинде болуп жаткан жийиркеничтүү иштер үчүн кайгырган, үшкүргөн адамдардын чекесине белги кой»[+].


5Тигилерге болсо менин кулагыма угуза мындай деп айтты: «Анын артынан ээрчип, шаарды аралап, кыргыла. Көзүңөр аябасын, бооруңар оорубасын[+].


6Карыяны да, уланды да, кызды да, наристени да, аялдарды да өлтүргүлө. Бирок белгиси барлардын бирине да тийбегиле. Менин ыйык жайымдан баштагыла». Ошондо алар Теңир үйүнүн алдында турган аксакалдардан башташты[+].


7Анан аларга мындай деди: «Теңир үйүн булгагыла, короолорду өлүктөргө толтургула, анан сыртка чыккыла». Алар сыртка чыгышты да, шаардагыларды өлтүрө башташты.


8Аларды өлтүрүп жатышканда, мен ошол жерде турдум. Ошондо мен жүзтөмөндөп жыгылып, боздоп ыйлап: «О Кудай-Теңир! Иерусалимге каарыңды төгүп, чын эле, Сен Ысрайылдын бүт калдыгын кырып саласыңбы?» – дедим[+].


9Ошондо Ал мага мындай деди: «Ысрайыл үйү менен Жүйүттүн күнөөсү чоң, абдан чоң. Бул жер канга толду, шаар жалганчылыкка толду, анткени алар: “Теңир бул жерди таштап койду, Теңир бул жерди көрбөйт”, – деп жатышат[+].


10Ошон үчүн Менин көзүм да аябайт, ырайым кылбайм. Аларга өздөрүнүн жолдоруна жараша тиешесин берем»[+].


11

#### 10

1


Теңирдин ийбадаткананы таштап кеткен даңкы жөнүндөгү көрүнүш

[•]Анан мен керуптардын баштарынын үстүндөгү көмкөрүлгөн асманда сапфир таш сымал тактыга окшош бир нерсе турганын көрдүм, ал керуптардын үстүнөн көрүнүп турду.


2Ал зыгыр кездемеден кийим кийген кишиге: «Керуптардын астына, дөңгөлөктөрдүн ортосуна кир, керуптардын ортосунда күйүп жаткан көмүрдөн кош ууч толтура ал, аны ушул шаарга ыргыт», – деди. Ошондо ал менин көзүмчө кирди[+].


3Ал киши киргенде, керуптар Үйдүн түштүк жагында турушкан. Ошондо ички короо булутка толду[+].


4Теңирдин даңкы керуптардын үстүнөн көтөрүлүп, Үйдүн босогосуна келди, Үй булутка толду, короо Теңирдин даңкынын жарыгына толду.


5Керуптардын канатынан чыккан добуш кудуреттүү Кудайдын сүйлөп жаткандагы үнүнө окшоп, сырткы короого чейин угулуп турду.


6Ал зыгыр кездемеден кийим кийген кишиге: «Дөңгөлөктөрдүн ортосунан, керуптардын ортосунан от ал», – деп буйрук кылганда, ал кирип, дөңгөлөктүн жанына барып турганда,


7керуптардын бири өздөрүнүн ортосундагы отко колун созуп, андан кош ууч от алып, зыгыр кездемеден кийим кийген кишиге берди. Ал аны алып, ал жерден чыкты.


8Керуптардын канаттарынын астынан адамдын колдоруна окшогон колдор көрүнүп турду.


9Мен керуптардын жанында төрт дөңгөлөк турганын көрдүм, ар бир керуптун жанында бирден дөңгөлөк. Дөңгөлөктөрдүн көрүнүшү топазга окшош экен.


10Төртөөнүн тең көрүнүшү бирдей, дөңгөлөктүн ичинде дөңгөлөк тургансыйт.


11Алар өздөрүнүн багыты боюнча төрт жакка жүрүштү. Жүрүп бара жатканда бурулушкан жок, баштары кай жакты караса, алар ошол жакка жүрүштү. Жүрүп бара жатканда бурулушкан жок.


12Алардын бүт денеси, далысы, колдору, канаттары, дөңгөлөктөрдүн баары тегерете көзгө толгон. Алардын бүт төрт дөңгөлөгү көзгө толгон[+].


13Мен бул дөңгөлөктөрдүн “Галгал”[*] деп аталарын өз кулагым менен уктум.


14Ар бир жаныбардын төрттөн бети бар экен: биринчи бети – керуптун бети, экинчи бети – адамдын бети, үчүнчү бети – арстандын бети, төртүнчү бети – бүркүттүн бети.


15Керуптар көтөрүлдү. Булар мен Кебар дарыясынын боюнан көргөн жаныбарлар болчу[+].


16Керуптар жүрүшкөндө, алардын жанындагы дөңгөлөктөр да жүрдү. Керуптар жерден көтөрүлүү үчүн канаттарын көтөргөндө, дөңгөлөктөр да алардан бөлүнгөн жок, алардын жанында болду.


17Тигилер туруп калышканда, булар да туруп калышты, тигилер көтөрүлгөндө, булар да көтөрүлдү, анткени аларда жаныбарлардын руху бар болчу.


18Анан Теңирдин даңкы Үйдүн босогосунан кетип, керуптардын үстүнө келип турду.


19Ошондо керуптар канаттарын көтөрүп, менин көз алдымда жерден көтөрүлүштү. Алар жөнөгөндө, дөңгөлөктөр да алардын жанында болду. Алар Теңир үйүнүн чыгыш дарбазасынын кире беришине келип турушту, алардын жогору жагында Ысрайыл Кудайынын даңкы турду[+].


20Булар мен Кебар дарыясынын боюнда Ысрайыл Кудайынын астынан көргөн жаныбарлар эле. Ошондо мен булардын керуптар экенин билдим.


21Ар биринин төрттөн бети, төрттөн канаты, канаттарынын астында адамдын колуна окшош колдору бар эле.


22

#### 11

1


Иерусалимдин жазаланары жөнүндөгү көрүнүш

Анан мени рух көтөрүп, Үйдүн чыгышты караган чыгыш дарбазасына алып келди. Дарбазанын кире беришинде жыйырма беш киши туруптур. Алардын арасынан эл төрөлөрү Азур уулу Жазания менен Беная уулу Пелатияны көрдүм[+].


2Ошондо Ал мага мындай деди: «Адам уулу! Булар – мыйзамсыздык ойлогон, ушул шаарда жаман кеңеш берген адамдар.


3Алар: “Жакында эмес. Үйлөрдү куралы. Шаар – казан, биз болсо этпиз”, – дешет.


4Ошондуктан аларга каршы пайгамбарчылык кыл, адам уулу, пайгамбарчылык кыл».


5Ошондо мага Теңирдин Руху түшүп, мындай деди: «Теңир мындай дейт: “Ысрайыл, силердин эмнени сүйлөп жатканыңарды жана акылыңарга эмне келерин Мен билем.


6Силер бул шаарда көп адамдарды өлтүрдүңөр, анын көчөлөрүн өлүктөргө толтурдуңар”[+].


7Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: “Силер бул шаарда өлтүргөн өлүктөр – эт, шаар болсо – казан. Бирок Мен силерди анын ичинен чыгарам.


8Силер кылычтан коркосуңар, ошон үчүн Мен силерге каршы кылыч жиберем, – дейт Кудай-Теңир[+].


9Мен силерди анын ичинен чыгарып, башкалардын колуна салып берем, ошентип, силерди жазалайм.


10Кылычтан өлөсүңөр. Силерди Ысрайыл жеринде жазалайм, ошондо Менин Теңир экенимди билесиңер.


11Ал шаар силер үчүн казан болбойт, силер анын ичиндеги эт болбойсуңар. Силерди Ысрайыл жеринде жазалайм.


12Ошондо Менин Теңир экенимди билесиңер, анткени силер Менин буйруктарым боюнча жүргөн жоксуңар, Менин мыйзамдарымды аткарган жоксуңар, тескерисинче, тегерегиңердеги элдердин мыйзамдары боюнча жүрдүңөр”».


13Мындай болду: мен пайгамбарчылык кылып жатканда, Беная уулу Пелатия өлдү. Ошондо мен жүзтөмөндөп жыгылып, катуу өкүрүп: «О Кудай-Теңир! Чын эле, Сен Ысрайылдын калдыгын акырына чейин кыргың келип жатабы?» – дедим[+].

14


Чачылып кеткен ысрайылдыктарга берген Кудайдын убадасы

Ошондо мага Теңирден сөз болду:


15«Адам уулу! Иерусалим тургундары сенин бир туугандарыңа, сенин каны бир бир туугандарыңа жана бүт Ысрайылга, алардын баарына: “Теңирден алыс жашагыла. Бул жер бизге ээлик кылууга берилген”, – деп жатышат.


16Буга мындай де: Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен аларды элдердин арасына кууп жибергениме карабастан, аларды жер-жерлерге чачыратып жибергениме карабастан, алар барган жерлерде Мен алар үчүн анча чоң эмес ыйык жай болом”[+].


17Ошондуктан айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен силерди элдердин арасынан чогултам, силерди кайсы жерлерде чачылып жүрсөңөр, ошол жерлерден кайра алып келем. Силерге Ысрайыл жерин берем”[+].


18Алар ал жерге келип, анын ичинен анын бардык жийиркеничтерин, анын бардык ыпыластыктарын жок кылышат.


19Аларга бир жүрөк берем, алардын ичине жаңы рух салам, алардын денесинен таш жүрөгүн алып, аларга эт жүрөк берем[+].


20Ошондо алар Менин буйруктарым боюнча жүрүшөт, мыйзамдарымды сакташат, аларды аткарышат жана Менин элим болушат, Мен болсо алардын Кудайы болом[+].


21Ал эми кимдин жүрөгү өзүнүн жийиркеничтерине жана ыпыластыктарына кызыгып, ошолордун артынан түшө турган болсо, анда аларды өздөрүнүн жолдоруна жараша жазалайм, – дейт Кудай-Теңир»[+].

22


Теңирдин даңкынын Иерусалимди калтырып кетиши

Ошондо керуптар өз канаттарын көтөрдү, алардын жанындагы дөңгөлөктөр да көтөрүлдү. Алардын жогору жагындагы Ысрайыл Кудайынын даңкы да көтөрүлдү[+].


23Ошентип, Теңирдин даңкы шаардын ортосунан көтөрүлүп, шаардын чыгыш жагындагы тоо үстүнө токтоду[+].


24Анан мени рух көтөрүп, Кудайдын Руху көргөзгөн көрүнүштө Каздимге, көчүрүлүп кеткендерге алып келди. Анан мен көргөн көрүнүш мени таштап кетти[+].


25

#### 12

1


Туткундалып кетүү жөнүндө пайгамбарчылык

Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Сен козголоңчул тукумдун арасында жашап жатасың. Алардын көрө турган көзү бар, бирок көрүшпөйт, алардын уга турган кулагы бар, бирок угушпайт, себеби алар – козголоңчул тукум[+].


3Ал эми сен, адам уулу, көчүүгө керектүү нерселериңди даярда, анан алардын көз алдында күндүз көчүп кет, алардын көз алдында өзүң турган жерден башка жерге көчүп кет. Алар козголоңчул тукум болгонуна карабастан, балким, түшүнүшөр[+].


4Өзүңдүн буюмдарыңды көчүүгө керектүү буюмдар катары алардын көзүнчө күндүз алып чык, өзүң да көчүп бараткандай болуп, алардын көзүнчө кечинде чык.


5Алардын көз алдында дубалды теш, буюмдарыңды ошол тешик аркылуу алып чык[+].


6Алардын көзүнчө жүгүңдү ийиниңе салып, аны караңгыда алып чык, жерди көрбөш үчүн, жүзүңдү жаап ал, анткени Мен сени Ысрайылга белги катары койдум».


7Ошондо мен мага кандай буйрук берилсе, ошондой кылдым: буюмдарымды көчүүгө керектүү буюмдар катары күндүз алып чыктым, кечинде болсо дубалды колум менен тешип, караңгыда жүктү алып чыгып, алардын көзүнчө ийиниме салдым.


8Эртең менен мага Теңирден сөз болду:


9«Адам уулу! Козголоңчул Ысрайыл сенден: “Эмне кылып жатасың?” – деп сураган жокпу[+]?


10Аларга айт: Кудай-Теңир мындай дейт де: “Бул пайгамбарчылык Иерусалимдеги башкаруучуга жана ал жерде жашаган бүт Ысрайылга тиешелүү”[+].


11Айт: “Мен силер үчүн жышаанмын. Мен эмне кылсам, аларга ошондой болот, алар көчүрүлөт, туткунга кетет”.


12Алардын арасындагы башчы жүгүн ийинине салып, караңгыда чыгат. Аны дубал аркылуу жөнөтүш үчүн, дубалды тешишет. Ал бул жерди көрбөш үчүн, жүзүн жаап алат.


13Мен ага торумду жаям, ал Менин торума түшөт, Мен аны Бабылга, Каздим жерине, алып келем, бирок ал аны көрбөйт, ошол жерде өлөт[+].


14Ал эми анын тегерегиндеги жактоочуларын жана бүт аскерин туш-тарапка сапырып жиберем, анан алардын артынан кылычты кынынан сууруйм[+].


15Мен аларды элдердин арасына чачып жибергенде, жер-жерлерге сапырып жибергенде, алар Менин Теңир экенимди билишет[+].


16Алар кайсы элдердин арасына барышса, ошол элдердин арасында өздөрүнүн бардык жийиркеничтери жөнүндө айтып беришсин үчүн, Мен алардын ичинен бир аз сандагы адамдарды кылычтан, ачарчылыктан жана жугуштуу оорудан сактап калам. Ошондо алар Менин Теңир экенимди билишет»[+].


17Анан мага Теңирден сөз болду:


18«Адам уулу! Наныңды титиреп же, сууңду калтырап жана кайгырып ич.


19Анан бул жердин элине айт: Кудай-Теңир Иерусалимдин тургундары жөнүндө, Ысрайыл жери жөнүндө мындай дейт де: Алар өз нанын кайгы менен жешет, өз суусун сарсанаа болуп ичишет, анткени алардын жери анда жашагандардын кыянат иштери үчүн бардык молчулуктан ажырайт[+].


20Эл отурукташкан шаарлар бүлгүнгө учурап, жер ээн калат, ошондо силер Менин Теңир экенимди билесиңер».

21


Пайгамбарчылыктардын аткарылары жөнүндө

Анан мага Теңирден сөз болду:


22«Адам уулу! Силердин Ысрайыл жеринде: “Көп күндөр өтөт, анан ар кандай пайгамбарчылык жок болот”, – деп айтып жүргөн макалыңар эмне деген макал[+]?


23Ошондуктан аларга айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Бул макалды жок кылам, ошондон кийин Ысрайылда мындай макал айтышпайт, бирок аларга айт: "Ал күндөрдүн жана ар кандай пайгамбарчылыктардын аткарыларына аз калды"”.


24Анткени Ысрайылда мындан ары эч кандай жалган көрүнүш жана жалган пайгамбарчылык болбойт[+].


25Анткени Мен Теңирмин, Мен айтып жатам, Мен айткан сөз аткарылат, кийинкиге калтырылбайт. Силердин күндөрдө, козголоңчул тукум, Мен эмнени айтсам, ошону аткарам», – дейт Кудай-Теңир[+].


26Анан мага Теңирден сөз болду:


27«Адам уулу! Ысрайыл мындай деп жатат: “Ал көргөн пайгамбарчылык көрүнүш көп күндөрдөн кийин аткарылат, ал алыскы мезгилдер жөнүндө пайгамбарчылык кылып жатат”[+].


28

#### 13

1


Жалган пайгамбарлар жөнүндө айгамбарчылык

Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Пайгамбарчылык кылып жаткан Ысрайыл пайгамбарларына каршы пайгамбарчылык кыл, өз оюнан чыгарып пайгамбарчылык кылып жаткан пайгамбарларга айт: “Теңирдин сөзүн уккула![+]


3Кудай-Теңир мындай дейт: "Эч нерсе көрбөй эле өзүнүн рухуна жетеленип жүргөн акылсыз пайгамбарларга кайгы!


4Ысрайыл, сенин пайгамбарларың урандылардын арасында жүргөн түлкүлөрдөй.


5Теңирдин күнү келгенде согушта туруштук бериш үчүн, талкаланып тешилген жайга кирген жоксуңар жана Ысрайылды дубал менен курчаган жоксуңар"[+].


6Алар жалган көрүнүш көрүштү, "Теңир айтты" деп, жалган пайгамбарчылык кылышты. Бирок аларды Теңир жиберген эмес. Алар сөз ордунан чыгат деп үмүттөндүрүп жатышат[+].


7Силер жалган көрүнүш көргөн жоксуңарбы? Мен айтпасам да: "Теңир айтты" деп, жалган пайгамбарчылык кылып жаткан жоксуңарбы?”


8Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: “Силер жалган нерселерди айтып жатканыңар үчүн, жалган көрүнүш көрүп жатканыңар үчүн Мен силерге каршымын, – дейт Кудай-Теңир[+].


9Менин колум жалган көрүнүш көрүп жаткан, жалган пайгамбарчылык кылып жаткан ушул пайгамбарларга каршы болот. Алар Менин элимдин кеңешмесинде болушпайт, Ысрайылдын тизмесине жазылышпайт, Ысрайыл жерине киришпейт. Ошондо силер Менин Кудай-Теңир экенимди билесиңер[+].


10Анткени алар тынчтык жок болсо да, "Тынчтык" деп, Менин элимди адаштырып жатышат. Эл дубал куруп жатса, алар аны ылай менен шыбап жатышат[+].


11Дубалды ылай менен шыбап жаткандарга: "Дубал кулайт", – деп айт. Кара нөшөр төгөт, ошондо силер, таш мөндүрлөр, кулап түшөсүңөр; аны катуу шамал кулатат[+].


12Дубал кулайт. Ошондо силерге: "Силер шыбаган баягы шыбак кана?" – деп кантип айтышпасын?”


13Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен каарданып жатканымда, катуу шамал жиберем, Мен ачууланып жатканымда, кара нөшөр төгүлөт, Мен кыжырданып жатканымда, кырыш үчүн таш мөндүрлөр түшөт.


14Ошентип, силер ылай менен шыбаган дубалды кыйратам, аны жерге кулатам, ошондо анын пайдубалы ачылат, ал кулайт, силер да аны менен кошо өлөсүңөр. Ошондо силер Менин Теңир экенимди билесиңер[+].


15Ошентип, Мен Өз каарымды дубалга жана аны ылай менен шыбагандарга төгөм, анан силерге мындай дейм: Дубал да жок, аны шыбагандар да –


16тынчтык жок болсо да, тынчтык жөнүндө көрүнүш көрүп, Иерусалимге пайгамбарчылык кылган Ысрайыл пайгамбарлары жок, – дейт Кудай-Теңир.


17Адам уулу, сен болсо өз элиңдин өз жүрөгүнөн пайгамбарчылык кылып жаткан кыздарына жүзүңдү буруп, аларга каршы пайгамбарчылык кылып,


18мындай де: Кудай-Теңир мындай дейт де: "Колтуктун астына сыйкырдуу жаздыкча тиккендерге, адамдарды тузакка түшүрүш үчүн, ар кандай бойдогу адамдардын баштары үчүн жабуу жасагандарга кайгы! Менин элимдин жанын тузакка түшүрүү менен өз жаныңарды сактап калабыз деп турасыңарбы?


19Жалганды уккан элиме жалган сүйлөп, өлбөш керек болгон жандарды өлтүрүп, жашабаш керек болгондордун жанын калтырып, бир ууч арпа үчүн, бир кесим нан үчүн Өз элимдин арасында Мени уят кылдыңар"”[+].


20Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен силердин сыйкырдуу жаздыкчаңарга каршымын, ал жаздыкчалар менен силер чымчыкты тузакка түшүргөнсүп, жандарды тузакка түшүрүп жатасыңар, Мен аларды колтугуңардын астынан жулуп алып, тузакка түшкөн чымчыкты эркиндикке коё бергендей, силер тузакка түшүргөн жандарды эркиндикке чыгарам.


21Мен силердин жабууңарды тытып, Өз элимди силердин колуңардан куткарам. Алар мындан ары колуңарга түшкөн олжо болбойт, ошондо силер Менин Теңир экенимди билесиңер.


22Мен Өзүм кайгыга салууну каалабаган адил адамдын жүрөгүн силер жалгандык менен кайгыга салганыңар үчүн, мыйзамсыз киши өзүнүн бузулган жолунан бурулбасын деп, өз өмүрүн сактап калбасын деп, анын иштерин колдоп жатканыңар үчүн,[+]


23

#### 14

1


Бутка табынуучулукту айыптоо

Ысрайыл аксакалдарынан бир нече киши келип, менин бет алдыма отурушту[+].


2Ошондо мага Теңирден сөз болду:


3«Адам уулу! Бул адамдар өз жүрөгүнө жасалма кудайлардын кирүүсүнө жол беришти, өздөрүнүн алдына өздөрүнүн күнөөсүнүн азгырыгын[*] коюп алышты: Мен аларга жооп бере аламбы[+]?


4Ошондуктан алар менен сүйлөшүп, аларга мындай деп айт: Кудай-Теңир мындай дейт де: “Эгерде Ысрайылдан ким өз жүрөгүнө жасалма кудайлардын кирүүсүнө жол берсе, өзүнүн алдына өзүнүн күнөөсүнүн азгырыгын коюп алса, анан пайгамбарга келсе, анда Мен, Теңир, ага жасалма кудайларынын көптүгүнө жараша жооп берем”.


5Ысрайыл өзүнүн жасалма кудайларынан улам Мен үчүн жат болуп калганын өз жүрөгүндө түшүнсүн.


6Ошондуктан Ысрайылга айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Кайрылгыла, жасалма кудайларыңардан баш тарткыла, жүзүңөрдү өзүңөрдүн бардык жийиркеничтериңерден бургула”[+].


7Анткени Ысрайыл тукумунан болобу же Ысрайылда жашап жаткан келгиндерден болобу, ким Менден баш тартып, өз жүрөгүнө жасалма кудайлардын кирүүсүнө жол берсе, өзүнүн алдына өзүнүн күнөөсүнүн азгырыгын коюп алса, анан пайгамбарга келип, ал аркылуу Менден сураса, анда Мен, Теңир, ага Өзүм жооп берем.


8Мен ал адамга каршы Өз жүзүмдү бурам, аны жышаан жана лакап кылам, аны Өз элимдин ичинен жок кылам, ошондо силер Менин Теңир экенимди билесиңер[+].


9А эгерде пайгамбар азгырылып, ал пайгамбарга Мен, Теңир, үйрөтүп койгонсуп сөз айтса, анда Мен ага каршы Өз колумду сунуп, аны Өз элим Ысрайылдын арасынан жок кылам[+].


10Ошентип, алар өздөрүнүн мыйзамсыздыгынын айыбын тартышат. Сурагандын айыбы кандай болсо, пайгамбардын айыбы да ошондой болот.


11Ысрайыл мындан ары Менден бурулбашы үчүн, өзүн ар кандай мыйзамсыздыктары менен булгабашы үчүн, тескерисинче, Менин элим болуп, Мен болсо анын Кудайы болушум үчүн ошондой болот, – дейт Кудай-Теңир»[+].

12


Нухтун, Даниелдин жана Аюбдун адилеттиги

Анан мага Теңирден сөз болду:


13«Адам уулу! Кайсы бир жер Менден жүзү каралык менен баш тартып, Менин алдымда күнөө кылса, Мен Өз колумду ага каршы сунуп, анын нан булагын жок кылсам, ага ачарчылык жиберсем, ал жердин элин жана малын кырсам,[+]


14эгерде ал жерде бул үч адам: Нух, Даниел жана Аюб болсо, анда алар өздөрүнүн адилеттиги менен өз жандарын гана сактап калышмак, – дейт Кудай-Теңир[+].


15Же эгерде Мен ал жерге катаал жырткыч айбандарды жиберсем, алар жерди жетим калтырса, ал жер жырткычтардын айынан эч ким өтпөгөн чөлгө айланса,


16ал жерде бул үч адам болсо да, – Мен тирүүмүн, – дейт Кудай-Теңир, – алар уулдарды да, кыздарды да куткара алышмак эмес, алар өздөрү гана куткарылышмак, жер болсо чөлгө айланмак[+].


17Же эгерде Мен ал жерге кылыч каптатып: “Кылыч, бул жерди аралап чык!” – десем, кылыч ал жердин адамдарын жана малын кыра баштаса,[+]


18ал жерде бул үч адам болсо да, – Мен тирүүмүн, – дейт Кудай-Теңир, – алар уулдарды да, кыздарды да куткара алышмак эмес, алар өздөрү гана куткарылышмак.


19Же эгерде Мен ал жерге жугуштуу оору жиберсем, ал жердеги адамдарды жана малды кырыш үчүн, ал жерге кан төгүү менен каарымды төксөм,


20ал жерде Нух, Даниел жана Аюб болсо да, – Мен тирүүмүн, – дейт Кудай-Теңир, – алар уулдарды да, кыздарды да куткара алышмак эмес, алар өздөрүнүн адилеттиги менен өз жандарын гана сактап калышмак».


21Анткени Кудай-Теңир мындай дейт: «Мен Иерусалимдин адамдары менен малын кырыш үчүн ага Өзүмдүн төрт оор жазамды – кылыч менен ачкачылыкты, катаал жырткыч айбандар менен жугуштуу ооруну жиберсем да,[+]


22ошондо да ал жерде анын ичинен алып чыгарылган уулдар менен кыздардан турган калдык калат. Алар силерди тосуп чыгышат, силер алардын жүрүм-турумун жана иштерин көрүп, Менин Иерусалимге каптаткан алааматымдан, Мен ага каршы эмне каптатсам, ошонун баарынан соороносуңар[+].


23

#### 15

1


Жүзүм сабагы жөнүндөгү көрүнүш

Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Жүзүм сабагынын жыгачы ар кандай башка жыгачтардын алдында кандай артыкчылыкка ээ? Жүзүм сабагынын бутактары токойдогу дарактардын арасында кандай артыкчылыкка ээ[+]?


3Андан кандайдыр бир буюм жасаганга болобу? Кандайдыр бир буюм илиш үчүн андан, жок дегенде, илгич жасоого болобу?


4Ал отко жем болот. Анын эки четин от жалмады, анын ортосу да күйүп кетти. Андан кандайдыр бир буюм жасоого болобу?


5Бүтүн кезинде эле ал буюм жасаганга жараган эмес. От жалмап салгандан кийин, күйүп калгандан кийин, ал кандайдыр бир буюм жасаганга жарамак беле?»


6Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: «Мен токой дарактарынын арасындагы жүзүм сабагынын жыгачын отко жем кылгандай, Иерусалимдин тургундарын да отко жем кылам[+].


7Мен Өз жүзүмдү аларга каршы бурам. Алар бир оттон чыгышса, башка от жалмайт. Мен Өз жүзүмдү аларга каршы бурганда, Менин Теңир экенимди билесиңер.


8

#### 16

1


Иерусалимдеги жийиркеничтүү иштер жөнүндө

Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Иерусалимге өзүнүн жийиркеничтүү иштерин айт,[+]


3ага мындай де: Кудай-Теңир Иерусалимге мындай дейт: “Сенин тамырың жана ата мекениң Канаан жеринде, атаң – аморлук, энең – хеттик[+].


4Сенин төрөлүшүң мындай: сен төрөлгөн күнү киндигиңди кесишкен эмес, сени тазалаш үчүн суу менен жуушкан эмес, туздалган эмессиң, жалаякка оролгон эмессиң.


5Сага боорукердик кылып, ушулардын ичинен, жок дегенде, бирин кылыш үчүн, эч кимдин көзү сени аяган жок. Сен төрөлгөн күнү талаага ташталгансың, анткени жек көрүндү болгонсуң.


6Ошондо Мен сенин жаныңдан өтүп бара жатып, сенин тепсендиге ташталып, канга чулганып жатканыңды көрүп, сага мындай дедим: "Канга чулганып жатканыңа карабастан, жаша!" Ооба, Мен сага: "Канга чулганып жатканыңа карабастан, жаша!" – дедим[+].


7Сени талаа өсүмдүктөрүндөй кылып көбөйттүм. Сен өстүң, чоңойдуң, эң сонун сулуулукка жеттиң: көкүрөгүң чыкты, чачың өстү, бирок сен жабуусуз, жылаңач элең.


8Ошондо Мен сенин жаныңдан өтүп бара жатып, сени көрдүм: мына, ошол убак сенин убагың эле, сени сүйө турган убак эле. Мен сенин үстүңө кийимимдин этегин жайып, сенин жылаңачтыгыңды жаптым. Сага убада берип, сени менен келишим түздүм, – дейт Кудай-Теңир, – ошентип, сен Меники болуп калдың[+].


9Мен сени суу менен жуудум, каныңды жууп салдым, анан сени зайтун майы менен майладым.


10Үстүңө саймалуу көйнөк, бутуңа сактыян бут кийим кийгиздим, белиңди ак мата менен курчадым, сага жибек жабуу жаптым.


11Сени жасалгалар менен жасалгаладым, колдоруңа билерик салдым, мойнуңа мончок тактым.


12Мурдуңа шакек салдым, кулагыңа сөйкө тактым, башыңа эң сонун таажы кийгиздим[+].


13Ошентип, сен алтын-күмүш менен жасалгаландың, кийимиң ак матадан, жибектен жана саймалуу кездемеден болду. Сен эң жакшы буудай унунан жасалган нан менен, бал жана зайтун майы менен азыктанчу элең, ашкан сулуу элең жана падышалык даңкка жеттиң эле[+].


14Сулуулугуң менен элдердин арасында атагың чыкты, анткени Мен сага кийгизген эң сонун кийим сулуулугуңду арттырып, кемчиликсиз кылган эле, – дейт Кудай-Теңир.


15Бирок сен сулуулугуңа таяндың, атак-даңкыңдан пайдаланып, бузуктук кыла баштадың, жаныңдан өткөн ар ким менен бузуктук кылдың[+].


16Анан өзүңдүн кийимдериңден алып, түркүн түстүү бутканаларды жасадың, ошол жерлерде бузуктук кылдың, буга чейин мындай болгон эмес, мындан кийин да болбойт.


17Мен берген алтындан жана күмүштөн жасалган өзүңдүн кооз буюмдарыңдан алып, өзүңө эркек сөлөкөттөрүн жасап, алар менен бузуктук кылдың[+].


18Өзүңдүн гүлдүү көйнөгүңдү алып, аларга кийгизип, алардын алдына Менин зайтун майымды, Менин жыпар жыттуу затымды койдуң.


19Мен берген нанды, сени азыктандырган буудай унун, зайтун майын жана балды алардын алдына жыпар жыттуу зат кылып койдуң. Ушундай да болгон, – дейт Кудай-Теңир[+].


20Мага төрөп берген уулдарыңды, кыздарыңды алып, алар жесин деп, курмандыкка чалдың. Сага өзүңдүн бузуктук кылганың аздык кылдыбы?


21Бирок сен Менин уулдарымды да мууздап, аларга берип, курмандыкка өрттөдүң[+].


22Сен өзүңдүн бардык жийиркеничтүү иштериңди, бузуктугуңду кылып жатканда, жаш кезиңде жылаңач, жабуусуз болуп, тепсендиге ыргытылып, канга чулганып жатканыңды эстеген жоксуң.

23


Иерусалимдин бузуктук кылуусу жөнүндө

Бардык кыянат иштериңден кийин, сага кайгы, кайгы! – дейт Кудай-Теңир.


24Сен өзүңө бузуктук бутканаларын курдуң, ар кайсы аянтка бутканаларды жасадың.


25Ар кайсы жолдун башына өзүңө бутканаларды куруп, сулуулугуңду маскаралап, жаныңдан өткөн ар кимге буттарыңды ачтың, ошентип, бузуктугуңду арттырдың[+].


26Узун бойлуу кошунаң – Мисир уулдары менен бузуктук кылдың, Мени каардантып, бузуктугуңду арттырдың[+].


27Ошондуктан Мен Өз колумду сага каршы сундум жана сага деп белгиленгенди азайттым. Сени жек көргөн, сенин бузулган жүрүм-турумуңдан уялган Пелишти кыздарынын сага зомбулук кылуусуна жол бердим.


28Сен Ашур уулдары менен бузуктук кылдың, бирок ага да тойгон жоксуң, алар менен бузуктук кылдың, бирок ага да канааттанган жоксуң[+].


29Бузуктугуңду Канаан жеринен Каздимге чейин арттырдың, бирок ага да канааттанган жоксуң[+].


30Эгерде сен ушунун баарын тыюу салынбаган бузулган аялдай болуп жасаган болсоң, анда жүрөгүң жабыгып бүтсө керек! – дейт Кудай-Теңир.


31Сен ар кайсы жолдун башына бузуктук бутканаларын куруп жатканда, ар кайсы аянтка бутканаларды жасап жатканда, сен бузулган аялдай эмес элең, анткени сен белектерди четке какчусуң.


32Бирок сен өзүнүн күйөөсүнүн ордуна башка эркектерди кабыл алып ойноштук кылган аялдай болчусуң[+].


33Бузулган аялдардын баарына белек беришет, сен болсо өзүңдүн бүт ойношторуңа белектерди өзүң берчүсүң, сен аларды сага ар тараптан келип, өзүң менен ойноштук кылыш үчүн сатып алчусуң[+].


34Сенин бузуктук кылганың аялдардыкынан башкача: алар сенин аркаңдан чуркашчу эмес, белектерди сен берчүсүң, сага болсо белек беришчү эмес. Ошондуктан сен башкалардан айырмаланып, тетирисинче кылчусуң.

35


Бузуктук үчүн жазалоо

Ошондуктан, бузулган аял, Теңирдин сөзүн ук!


36Кудай-Теңир мындай дейт: “Сен өз акчаңды ушинтип чачканың үчүн, бузуктук кылып, ойношторуңдун алдында, өзүңдүн жийиркеничтүү жасалма кудайларыңдын алдында жылаңачтыгың ачылганы үчүн жана аларга берген өз уулдарыңдын каны үчүн,


37мына ошон үчүн Мен сен ыракаттанган, өзүң сүйгөн ойношторуңдун баарын, сен өзүң жек көргөндөрдүн баарын чогултам. Мен аларды сага каршы ар тараптан чогултуп келип, алардын алдында жылаңачтыгыңды ачам, ошондо алар сенин бүт маскаралыгыңды көрүшөт[+].


38Мен сени ойноштук кылгандарды жана кан төккөндөрдү жазалагандай жазалайм, сени каарым менен, кызганчаактыгым менен өлүм жазасына тартам[+].


39Сени алардын колуна салып берем, ошондо алар сенин бузуктук бутканаларыңды кыйратышат, сенин бутканаларыңды уратышат, үстүңдөгү кийимиңди сыйрып алышат, жасалгаларыңды жулуп алышат, өзүңдү жылаңач, жабуусуз калтырышат[+].


40Сага топ элди каршы көтөрүшөт, сени таш бараңга алышат, кылычтары менен бөлө чабышат[+].


41Сенин үйлөрүңдү өрттөшөт, сени көптөгөн аялдардын көзүнчө жазалашат. Ошентип, сенин бузуктугуңду токтотом, ошондон кийин белек бербей каласың[+].


42Ошентип, Өзүмдүн сага болгон каарымды кандырам, Менин кызганчаактыгым сенден четтейт, ошондо тынчтанам, ошондон кийин ачууланбайм[+].


43Сен өзүңдүн жаш күндөрүңдү эстебегениң үчүн, Мени ушулардын бардыгы менен кыжырлантканың үчүн, Мен да сени өзүңдүн жолдоруңа жараша жазалайм, – дейт Кудай-Теңир. – Сен ушундай жийиркеничтүү иштерди кылгандан кийин, андан ары да бузуктукка берилбешиң үчүн ошентем.

44


Энеси кандай болсо, кызы да ошондой

Мисал менен сүйлөгөн ар ким сен жөнүндө: "Энеси кандай болсо, кызы да ошондой", – деп айта алат[+].


45Сен өз күйөөсүн жана балдарын таштап кеткен энеңе окшошсуң, сен өз күйөөлөрүн жана балдарын таштап кеткен эжелериңе окшошсуң. Силердин энеңер – хеттик, атаңар – аморлук[+].


46Сенин улуу эжең – сенин сол тарабыңда кыздары менен жашаган Самария, сиңдиң болсо – сенин оң тарабыңда кыздары менен жашаган Содом[+].


47Бирок сен алардын жолдору менен да жүргөн жоксуң, алардын жийиркеничтүү иштерин да кылган жоксуң, ал сага аздык кылды: сен өзүңдүн бүт жолдоруңда алардан өтүп бузуктук кылдың[+].


48Мен тирүүмүн, – дейт Кудай-Теңир. – Сенин сиңдиң Содом өзү да, анын кыздары да сен кылганды жана сенин кыздарың кылганды кылышкан жок[+].


49Сиңдиң Содомдун жана анын кыздарынын мыйзамсыздыгы бул: текебердик, ашыра тоюу жана бекерчилик. Алар кедейлерге жана жакырларга жардам беришкен эмес[+].


50Алар текеберденишти, Менин алдымда жийиркеничтүү иштерди кылышты. Муну көрүп, Мен аларды четке кактым[+].


51Самария сен кылган күнөөлөрдүн жарымын да кылган жок. Сен өзүңдүн жийиркеничтүү иштериң менен алардан ашып түштүң, ушундай жийиркеничтүү иштерди кылган сага караганда эжең менен сиңдиң адилирээк болуп чыкты[+].


52Эми сен да өзүңдүн маскаралыгыңды көтөр, сен өзүңдүн эжең менен сиңдиңди айыптачу элең. Сен өзүңдү күнөөлөрүң менен алардан да артык маскара кылдың, алар сага караганда адилирээк. Уяттан сен да кызар, эжең менен сиңдиңди актап, өз маскаралыгыңды көтөр.


53Бирок Мен алардын туткундалып кеткен элин, Содомдун туткундалып кеткен элин жана анын кыздарын, Самариянын туткундалып кеткен элин жана анын кыздарын, алардын арасындагы сенин туткундалып кеткен элиңди кайра алып келем[+].


54Ошондо сен өз маскаралыгыңды көтөрөсүң, алардын көңүлүн көтөрүп кылган бардык иштериң үчүн уяласың.


55Сиңдиң Содом да, анын кыздары да өздөрүнүн мурунку абалына келишет. Эжең Самария да, анын кыздары да өздөрүнүн мурунку абалына келишет. Сен да, кыздарың да өзүңөрдүн мурунку абалыңарга келесиңер.


56Текеберденип жүргөн күндөрүңдө өзүңдүн сиңдиң Содом жөнүндө оозуңа да алган эмессиң.


57Ошол убакта сенин бузуктугуң Сирия кыздарынан жана аны курчап тургандардан, сени туш тараптан жек көрүү менен карап турган Пелишти кыздарынан маскара болгон убактагыдай ачылган эмес.


58Сен өзүңдүн бузуктугуң үчүн, жийиркеничтүү нерселериң үчүн азап тартып жатасың”», – дейт Теңир.


59Анткени Кудай-Теңир мындай дейт: «Сен кандай кылсаң, Мен сага ошондой кылам. Сен келишимди буздуң, убаданы жек көрдүң.

60


Келечектеги бата жөнүндө убада

Бирок Мен сенин жаш чагыңда сени менен түзгөн Өз келишимимди эстеп, сени менен түзгөн түбөлүк келишимимди калыбына келтирем[+].


61Эжең менен сиңдиңди кабыл алганда, өзүңдүн жолдоруң жөнүндө эстеп уяласың. Аларды Мен сага кыз кылып берем, бирок сени менен түзгөн келишим боюнча эмес[+].


62-63

#### 17

1


Бүркүттөр жана жүзүм сабагы жөнүндөгү мисал

Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Ысрайылга табышмак айт, бир мисал келтир.


3Аларга мындай де: Кудай-Теңир мындай дейт: “Канаттары чоң жана узун, жүнү коюу жана түркүн түстүү бир чоң бүркүт Лебанонго учуп келип, кедр дарагынын учунан үзүп алды[+].


4Ал анын жаш бутактарынын жогорку учунан үзүп алып, аны Канаан жерине алып келип, соодагерлер шаарына койду.


5Анан ошол жердин уругунан алып, түшүмдүү талаага отургузду, тал отургузгандай, чоң суунун боюна отургузду[+].


6Ал өсүп, бою жапыз, жайылган жүзүм сабагы болду. Анын бутактары аны көздөй ийилип турду, тамырлары анын астында эле. Ошентип, ал жүзүм сабагы болду, жаш бутактары чыгып, бутак жайды[+].


7Канаттары чоң, жүнү коюу дагы бир бүркүт бар эле. Бүркүт өзүнүн бак-дарактарынын жөөктөрүнөн сугарып турушу үчүн, бул жүзүм сабагы өз тамырлары менен ага тартылып, ага өзүнүн бутактарын жайды.


8Ал бутактарын жайып, жемиш бериш үчүн, эң сонун жүзүм сабагы болуш үчүн, жакшы талаага, чоң суунун боюна отургузулган эле”.


9Аларга мындай де: Кудай-Теңир мындай дейт: “Ал ийгиликке жетеби? Анын тамырларын жулуп салышпайбы? Анын жемиштерин үзүп алышпайбы? Ошондо ал куурап калбайбы? Андан өсүп чыккан жаш бутактардын баары куурап калат. Аны көп күч жумшабай эле, көп кишинин жардамысыз эле түп-тамыры менен жулуп салышат.


10Ал отургузулду, бирок ийгилик болобу? Ал чыгыш шамалы согору менен куурап калбайбы? Ал өзү өскөн жөөктө куурап калат”»[+].

11


Мисалдын мааниси

Анан мага Теңирден сөз болду:


12«Козголоңчул тукумга мындай де: Мунун мааниси эмнеде экенин билбейсиңерби? Аларга мындай де: “Бабыл падышасы Иерусалимге келип, анын падышасы менен төрөлөрүн өзүнүн жерине, Бабылга, алып келди[+].


13Падыша тукумунан бир кишини алып, аны менен келишим түзүп, андан убада алды. Анан өзү менен кошо ал жердин күчтүүлөрүн алып кетти[+].


14Падышачылык моюн сунушу үчүн, баш көтөрбөшү үчүн, келишим сакталып, бузулбай турушу үчүн ошентти.


15Бирок ал Мисирге өз элчилерин жиберип, өзүнө ат жана көп адам сурап, Бабыл падышасына каршы чыкты. Ал ийгиликке жетеби? Муну кылган адам өзү тирүү калабы? Ал келишимди бузду, эми ал тирүү калабы[+]?


16Мен тирүүмүн! – дейт Кудай-Теңир. – Аны падыша кылып койгон Бабыл падышасынын жеринде ал өзүнүн ага берген антын жек көрүп, аны менен түзгөн келишимин бузду. Ал анын жеринде, Бабылда өлөт[+].


17Көп адам өлтүрүлүшү үчүн жал үйүлүп, курчоо мунаралары курулуп калганда, фараон өзүнүн зор күчү менен, көп сандаган эли менен ага бул согушта эч нерсе кыла албайт[+].


18Келишимди бузуш үчүн, ал өзү берген антты жек көрдү. Ал колун берип, ушунун баарын кылды, эми ал тирүү калбайт”».


19Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: «Мен тирүүмүн! Ал жек көргөн Өзүмдүн антымды, ал бузган Өзүмдүн келишимимди Мен анын өз башына бурам.


20Ага Өз торумду жаям, ал Менин торума түшөт. Анан аны Бабылга алып келем. Мага каршы кылган жүзү каралыгы үчүн ошол жерде Мен аны менен соттошом[+].


21Ал эми анын бардык кошуундарынан качкан качкындарынын баары кылычтан өлөт, калгандары болсо бүт шамалдарга сапырылат. Ошондо силер муну Мен, Теңир, айтканымды билесиңер»[+].

22


Адилеттүү Теңирдин бере турган тиешеси

Кудай-Теңир мындай дейт: «Мен бийик кедрдин учунан жаш бутак алып отургузам. Анын жогорку бутактарынан жаш бутак үзүп алып, бийик жана даңктуу тоонун үстүнө отургузам.


23Аны Ысрайылдын бийик тоосуна отургузам, ошондо ал бутак жайып, мөмө берет, эң сонун кедр болот, анын түбүнө ар кыл куштар уялашат, анын бутактарынын көлөкөсүндө ар кыл канаттуулар уялашат[+].


24

#### 18

1


Ысрайылга берилген буйруктар

[•]Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Эмне үчүн силер Ысрайыл жеринде “Ата-бабалар кычкыл жүзүм жешти, ал эми балдардын тиши камалды” деген макалды пайдаланып жатасыңар[+]?


3Мен тирүүмүн! – дейт Кудай-Теңир. – Мындан ары бул макалды Ысрайылда айтышпайт[+].


4Анткени мына, бүт адамдардын жаны Меники: атанын жаны да, баланын жаны да Меники. Күнөө кылган жан өлөт[+].


5Ким адилет болсо, акыйкаттык жана адилеттүүлүк боюнча иш кылса,


6бийик жерлерде чалынган курмандыктан жебесе, көзүн Ысрайылдын жасалма кудайларына бурбаса, өз жакынынын аялын булгабаса, аялына таза эместигинен тазаланып жаткан учурда жакындабаса,[+]


7эч кимге кысым көрсөтпөсө, карыздары калтырган күрөөнү кайра берсе, уурулук кылбаса, ачкага өз нанын берсе, жылаңачты кийим менен жапса,[+]


8үстөк алыш үчүн бербесе, ашыгы менен албаса, колун мыйзамсыздык кылуудан тартса, адам менен адамдын ортосундагы талашты адилет чечсе,[+]


9Менин мыйзамдарым менен жүрсө, Менин буйруктарымды чын жүрөктөн сактаса, анда ал – адил адам, ал сөзсүз тирүү болот, – дейт Кудай-Теңир[+].


10Бирок андан кан төккөн кылмышкер уул төрөлсө, ал атасы кылбаган нерселерди кылса:


11бийик жерлерде чалынган курмандыктан жесе, өз жакынынын аялын булгаса,


12жакыр менен кедейди кысымга алса, зордук менен тартып алса, күрөөгө алган нерсени кайра бербесе, көзүн жасалма кудайларга бурса, жийиркеничтүү нерсе жасаса,


13үстөк алыш үчүн берсе, ашыгы менен алса, анда ал тирүү калабы? Жок, ал тирүү калбайт. Ушундай жийиркеничтүү иштердин баарын жасаган адам сөзсүз өлөт, анын каны өзүнүн башында[+].


14Бирок андан да уул төрөлсө, ал атасы кылып жаткан күнөөлөрдүн баарын көрүп, анын кылганын кылбаса:


15бийик жерлерде чалынган курмандыктан жебесе, көзүн Ысрайылдын жасалма кудайларына бурбаса, өз жакынынын аялын булгабаса,


16адамды кысымга албаса, күрөө албаса, зордук менен тартып албаса, ачкага өз нанын берсе, жылаңачты кийим менен жапса,


17кедейди ыза кылуудан колун тартса, үстөк да, ашыгы менен да албаса, Менин буйруктарымды аткарса, Менин мыйзамдарым менен жүрсө, анда ал атасынын мыйзамсыздыгы үчүн өлбөйт, ал тирүү болот.


18Ал эми анын атасы өз бир тууганын катуу кысымга алганы үчүн, тоногону үчүн, өз элинин арасында жаман иштерди кылганы үчүн, мына, ошол өз мыйзамсыздыгы үчүн өлөт.


19Бирок силер: “Эмне үчүн уулу өз атасынын айыбын тартпайт?” – дээрсиңер. Уулу мыйзам боюнча жана адилеттик боюнча жүрөт, Менин мыйзамдарымды сактайт, аларды аткарат, ошондуктан ал тирүү болот[+].


20Күнөө кылган жан өлөт. Уулу атасынын айыбын тартпайт, атасы уулунун айыбын тартпайт, адил адамдын адилдиги өзү менен калат, мыйзамсыздын мыйзамсыздыгы да өзү менен калат[+].


21Эгерде мыйзамсыз адам өзү кылып жүргөн бардык күнөөлөрүнөн бурулса, Менин мыйзамдарымдын бардыгын сактаса, мыйзам боюнча жана адилеттик боюнча жүрсө, тирүү болот, өлбөйт.


22Анын кылган бардык кылмыштары эске алынбайт, ал өзүнүн адилеттүүлүгү менен тирүү болот.


23Мен мыйзамсыздын өлүмүн каалабайм, – дейт Кудай-Теңир, – тескерисинче, анын өз жолунан бурулуп, тирүү калышын каалайм[+].


24Эгерде адил адам өз адилдигинен баш тартып, адилетсиздик кыла баштаса, мыйзамсыз адам кылган жийиркеничтүү иштердин баарын кылса, ал тирүү калабы? Анын кылган бардык жакшы иштери эске алынбайт. Ал өзүнүн кылган мыйзамсыздыгы үчүн, өзүнүн кетирген күнөөлөрү үчүн өлөт[+].


25Бирок силер: “Теңирдин жолу туура эмес!” – деп айтып жатасыңар. Ысрайыл, уккула! Менин жолум туура эмеспи же силердин жолуңар туура эмеспи?


26Эгер адил адам өз адилдигинен баш тартып, мыйзамсыздык кылса жана ошон үчүн өлсө, анда ал өзүнүн кылган мыйзамсыздыгы үчүн өлөт.


27Эгерде мыйзамсыз адам өзү кылып жүргөн мыйзамсыздыгынан бурулуп, акыйкаттык жана адилеттүүлүк боюнча иш кылса, анда ал өз жанын өмүргө кайрыйт.


28Анткени ал көрүп, өзү кылып жүргөн бардык кылмыштарынан бурулду. Ал тирүү болот, өлбөйт.


29Ысрайыл болсо: “Теңирдин жолу туура эмес!” – деп жатат. Ысрайыл, Менин жолум туура эмеспи же силердин жолуңар туура эмеспи?


30Ошондуктан, Ысрайыл, Мен силерди, ар бириңерди жолуңарга жараша соттойм, – дейт Кудай-Теңир. – Күнөөңөрдү мойнуңарга алып, Кудайдан кечирим сурагыла, өзүңөрдүн кылмыштарыңар өзүңөргө тоскоол болбош үчүн, кылмыштарыңардан бурулгула[+].


31Өзүңөр кылып жүргөн күнөөлөрдүн баарынан баш тарткыла, өзүңөргө жаңы жүрөк жана жаңы рух жараткыла. Ысрайыл, силерге өлүмдүн кереги эмне[+]?


32

#### 19

1


Ысрайыл төрөлөрү үчүн кайгыруу

Сен болсо Ысрайыл төрөлөрү үчүн ыйла.


2Сен мындай де: “Сенин энең эмне деген ургаачы арстан? Ал арстандардын арасында жатар эле, жаш арстандардын арасында өз күчүктөрүн чоңойтор эле[+].


3Ал өз күчүктөрүнүн ичинен бирин багып өстүрдү. Ал жаш арстан болду, жем алганды үйрөндү, адамдарды жеди.


4Ал жөнүндө элдер угушту. Ал элдердин оруна түштү, аны чынжыр менен кишендеп, Мисир жерине алып кетишти[+].


5Жаш арстандын энеси күтүп жатып, үмүтү үзүлгөнүнө көзү жеткенде, өз күчүктөрүнүн ичинен башкасын алып, аны жаш арстан кылып өстүрдү[+].


6Ал жаш арстан болгон соң, арстандардын арасында жүрүп, жем алганды үйрөнүп, адамдарды жеди.


7Алардын жесир аялдарын булгады, алардын шаарларын кыйратты. Анын айкырыгынан жер да, анын айыл-кыштактары да кыйрады.


8Ошондо анын тегерегиндеги аймактардын элдери ага каршы чыгышып, өздөрүнүн торун жайышты. Ал алардын оруна түштү[+].


9Аны чынжыр менен кишендеп, капаска салып, Бабыл падышасына алып кетишти. Мындан ары Ысрайыл тоолорунда анын үнү угулбаш үчүн, аны сепилге алып кетишти.


10Сенин энең суу жээгине отургузулган жүзүм сабагындай эле. Суунун молдугунан ал бутактуу да, жемиштүү да эле[+].


11Бийлөөчүлөрдүн бийлик таягы үчүн анын катуу бутактары бар эле. Анын сөңгөгү калың бутактарынын арасынан бийик көтөрүлдү, ал өзүнүн көп сандаган бутактары менен бийик болуп көрүнүп турду.


12Бирок ал каар менен жулунуп, жерге ыргытылды, анын жемишин чыгыш шамалы кургатты. Анын катуу бутактары жулунуп, куурап калды, аларды от жалмады[+].


13Эми болсо ал чөлгө, какшып калган, суусуз жерге отургузулду.


14

#### 20

1Жетинчи жылы, бешинчи айдын онунчу күнү Ысрайыл аксакалдарынын ичинен бир нече киши Теңирдин эркин сураганы келишип, менин бет алдыма отурушту[+].


2Ошондо мага Теңирден сөз болду:


3«Адам уулу! Ысрайыл аксакалдары менен сүйлөш, аларга айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Силер Менин эркимди сураганы келдиңерби? Мен тирүүмүн, силерге жооп бербейм”, – дейт Кудай-Теңир[+].


4Адам уулу, алар менен соттошкуң келеби? Алар менен соттошкуң келеби? Аларга ата-бабаларынын жийиркеничтүү иштерин айт[+].


5Аларга мындай де: Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен Ысрайылды тандап алган күнү Өз колумду көтөрүп, Жакып тукумуна ант бердим. Аларга Мисир жеринде ачылып бердим, колумду көтөрүп, аларга: "Мен силердин Кудай-Теңириңермин!" – дедим[+].


6Ошол күнү Мен колумду көтөрүп, аларды Мисир жеринен алып чыгып, алар үчүн караштырган, жердин асылы болгон, бал менен сүт аккан жерге алып барам деп ант бердим[+].


7Мен аларга: "Ар бириңер көз алдыңарда турган жийиркеничтерди четке каккыла, өзүңөрдү Мисирдин жасалма кудайлары менен булгабагыла. Мен силердин Кудай-Теңириңермин!" – дедим[+].


8Бирок алар Мага каршы козголоң чыгарышып, Мени уккулары келген жок. Эч ким көз алдында турган жийиркеничтерден баш тарткан жок, Мисирдин жасалма кудайларын таштаган жок. Ошондо Мен: "Аларга Мен Өз каарымды төгөм, Мисир жеринде аларга каршы Өзүмдүн ачуумду аягына чыгарам", – дедим.


9Бирок Мен Өз ысымым үчүн анткен жокмун. Анткени Ысрайыл уулдары кайсы элдердин арасында жашап жатса, ошол элдердин алдында, аларды Мисир жеринен алып чыгыш үчүн, Өзүмдү аларга кайсы элдердин көз алдында ачсам, ошол элдердин алдында Өз ысымым булганбасын дедим[+].


10Мен аларды Мисир жеринен алып чыгып, чөлгө алып келдим[+].


11Аларга Өзүмдүн осуяттарымды бердим, Өзүмдүн мыйзамдарымды жарыя кылдым, аларды аткарган адам алар аркылуу тирүү калмак[+].


12Ошондой эле Мен аларга Өзүмдүн ишембилеримди бердим, аларды Мени менен алардын ортосундагы белги болуш үчүн, аларды ыйык кылган Теңир Мен экенимди билишсин үчүн бердим[+].


13Бирок Ысрайыл чөлдө Мага каршы козголоң чыгарды. Менин осуяттарым боюнча жүрүшкөн жок, Менин мыйзамдарымдан баш тартышты, аларды аткарган адам алар аркылуу тирүү калмак. Менин ишембилеримди ыйык тутушкан жок. Ошондо Мен: "Чөлдө аларды кырыш үчүн, алардын үстүнө Мен Өз каарымды төгөм", – дедим[+].


14Бирок Мен Өз ысымым үчүн аларды кырган жокмун. Аларды кайсы элдердин көзүнчө алып чыксам, ошол элдердин алдында Өзүмдүн ысымыма акарат келбеши үчүн ошенттим.


15Атүгүл, Мен Өз колумду аларга каршы көтөрүп, Өзүм белгилеп койгон, бүт жердин асылы болгон, бал менен сүт аккан жерге аларды киргизбейм деп, чөлдө ант бердим[+].


16Анткени алар Менин мыйзамдарымдан баш тартышты, Менин осуяттарым боюнча жүрүшкөн жок, Менин ишембилеримди булгашты. Анткени алардын жүрөгү жасалма кудайларга умтулуп калган эле[+].


17Бирок Менин көзүм аларды аяды, ошондуктан аларды өлтүргөн жокмун, ошондуктан Мен аларды чөлдө таптакыр кырып салган жокмун.


18Ошондо Мен чөлдө алардын уулдарына айттым: "Ата-бабаларыңардын каада-салттары менен жүрбөгүлө, алардын мыйзамдарын аткарбагыла, алардын жасалма кудайлары менен өзүңөрдү булгабагыла[+].


19Мен силердин Кудай-Теңириңермин: Менин осуяттарым боюнча жүргүлө, Менин мыйзамдарымды сактагыла, аларды аткаргыла[+].


20Менин ишембилеримди ыйык сактагыла, алар Мени менен силердин ортоңордогу белги болсун, силердин Кудай-Теңириңер Мен экенимди билгиле"[+].


21Бирок уулдары да Мага каршы козголоң чыгарышты: Менин осуяттарым боюнча жүрүшкөн жок, Менин мыйзамдарымды сакташкан жок, аларды аткарган адам тирүү калмак, бирок алар аткарышкан жок, Менин ишембилеримди ыйык тутушкан жок. Ошондо Мен: "Алардын үстүнө Өзүмдүн каарымды төгөм, чөлдө аларга каршы Өзүмдүн ачуумду аягына чыгарам", – дедим[+].


22Бирок Мен колумду тартып, Өз ысымым үчүн, аларды кайсы элдердин көзүнчө алып чыксам, ошол элдердин алдында Өзүмдүн ысымыма акарат келбеш үчүн, аларды кырган жокмун.


23Ошондой эле Мен чөлдө Өз колумду көтөрүп, аларды элдердин арасына чачып жиберем, жер-жерлерге таратып жиберем деп ант бердим[+].


24Анткени алар Менин мыйзамдарымды аткарышкан жок, Менин осуяттарымдан баш тартышты, Менин ишембилеримди ыйык тутушкан жок, алардын көздөрү өз ата-бабаларынын жасалма кудайларына бурулду.


25Ошондо Мен аларга жаман мыйзамдарды, алар аркылуу тирүү калууга болбой турган жаман буйруктарды бердим[+].


26Алар ар бир тунгуч баласын отко өрттөй башташканда, Мен аларга өздөрүнүн курмандыктары менен булганууга жол бердим, аларды кырыш үчүн ошенттим, Менин Теңир экенимди билишсин дедим”[+].


27Адам уулу, ошондуктан Ысрайылга айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Ата-бабаларыңар Мага каршы жүзү каралык кылып, дагы мына булар менен Мага акарат келтиришти:


28Мен аларды колумду көтөрүп ант берген жерге алып келдим, алар болсо өздөрүнө ар кандай бийик жерлерди, ар кандай бутактуу дарактарды тандап алышып, ошол жерлерге өздөрүнүн курмандыктарын чала башташты, ошол жерлерге Мени каарданткан курмандыктарын, жыпар жыттуу заттарын коюшту, ошол жерлерде куюлуучу курмандыктарын куюшту[+].


29Ошондо Мен алардан: "Силер барып жүргөн эмне деген бийик жер?" – деп сурадым. (Анын аты ушул күнгө чейин Бама[*] деп аталат. )”


30Ошондуктан Ысрайылга айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Силер өз ата-бабаларыңарды туурап, өзүңөрдү булгап жаткан жоксуңарбы, алардын жийиркеничтеринин артынан ээрчип, бузуктук кылып жаткан жоксуңарбы?


31Тартууларыңарды алып келип, уулдарыңарды отко өрттөп, жасалма кудайларыңар менен өзүңөрдү ушул күнгө чейин булгап жатасыңар. Ошондон кийин, Ысрайыл, Менден сурагыңар келип жатабы? Мен тирүүмүн, силерге жооп бербейм, – дейт Кудай-Теңир[+].


32Ойлогон оюңар, "Биз бутпарас элдерге, чет жерлик урууларга окшоп, таш менен жыгачка кызмат кылабыз" деген сөзүңөр ордунан чыкпайт[+].

33


Ысрайылдын келечекте жазаланары жөнүндө

Мен тирүүмүн, – дейт Кудай-Теңир, – күчтүү колум менен, сунулган каруу-булчуңум менен, төгүлгөн каарым менен силердин үстүңөрдөн падышачылык кылам[+].


34Мен силерди кайсы элдердин арасына чачып жиберсем, ошол элдердин арасынан, кайсы өлкөлөргө чачып жиберсем, ошол өлкөлөрдөн алып чыгып, күчтүү колум менен, сунулган каруу-булчуңум менен, төгүлгөн каарым менен чогултам[+].


35Силерди элдердин чөлүнө алып келем, ошол жерде силер менен бетме-бет соттошом[+].


36Мисир жериндеги чөлдө Мен силердин ата-бабаларыңар менен кандай соттошсом, силер менен да ошондой соттошом, – дейт Кудай-Теңир[+].


37Силерди таяк астынан өткөрүп, келишим байланышына киргизем.


38Силердин араңардан козголоңчуларды жана Мага моюн сунбагандарды бөлөм. Аларды жашап жаткан жеринен чыгарам, бирок алар Ысрайыл жерине киришпейт. Ошондо Менин Теңир экенимди билесиңер[+].


39Силер болсо, Ысрайыл, – Кудай-Теңир мындай дейт, – эгерде Мени укпасаңар, ар кимиңер өзүңөрдүн жасалма кудайларыңарга баргыла да, ошолорго кызмат кылгыла, мындан кийин Менин ыйык ысымымды өзүңөрдүн курмандыктарыңар менен, жасалма кудайларыңар менен булгабагыла[+].


40Анткени Менин ыйык тоомдо, Ысрайылдын бийик тоосунда, – дейт Кудай-Теңир, – ошол жерде бүт Ысрайыл, алар жер үстүндө канча болсо, ошонун баары Мага кызмат кылышат, ошол жерде Мен аларды ырайым менен кабыл алам, ошол жерде Мен силердин курмандыктарыңарды, биринчи түшүмүңөрдү ыйык нерселериңер менен кошо талап кылам[+].


41Силерди элдердин арасынан алып чыккандан кийин, силерди кайсы өлкөлөргө чачып жиберсем, ошол өлкөлөрдөн чогултуп алгандан кийин, силерди жыпар жыттуу зат катары кабыл алам, элдердин көз алдында силердин ичиңерде ыйык болом[+].


42Мен Өз колумду көтөрүп, ата-бабаларыңарга берем деп ант берген жерге, Ысрайыл жерине, силерди киргизгенде, Менин Теңир экенимди билесиңер[+].


43Ошол жерде силер өзүңөрдүн жолдоруңарды, силерди булгаган бардык иштериңерди эстейсиңер. Ошондо өзүңөрдүн кыянат иштериңер үчүн өзүңөрдөн өзүңөр жийиркенесиңер[+].


44Ысрайыл, Мен силерге кыянат жолдоруңарга жараша эмес, бузуку иштериңерге жараша эмес, Өз ысымым үчүн ушундай кылганда, Менин Теңир экенимди билесиңер”», – дейт Кудай-Теңир[+].

45


Түштүк токою жөнүндө пайгамбарчылык

Ошондо мага Теңирден сөз болду:


46«Адам уулу! Жүзүңдү түштүккө карай буруп, түштүккө каршы сөз айт жана түштүк талаасындагы токойго каршы пайгамбарчылык кыл.


47Түштүк токоюна айт: “Теңирдин сөзүн ук. Кудай-Теңир мындай дейт: "Мен сенин ичиңе от коём, ал сендеги ар кандай көгөргөн даракты да, ар кандай куураган даракты да жалмайт. Алоолонгон от өчпөйт, ал от түштүктөн тартып түндүккө чейин баарын күйгүзөт"[+].


48Ошондо ар бир адам ал отту Мен, Теңир, күйгүзгөнүмдү көрөт, ал от өчпөйт”»[+].


49

#### 21

1


Теңирдин кылычы жөнүндө

Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Жүзүңдү Иерусалимге буруп, ыйык жайга каршы сөз айт жана Ысрайыл жерине каршы пайгамбарчылык кыл,[+]


3Ысрайыл жерине айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен сага каршымын, Өз кылычымды кынынан сууруп алып, сенин ичиңдеги адилди да, мыйзамсызды да кырам[+].


4Ал эми сендеги адилди жана мыйзамсызды кырыш үчүн, Менин кылычым кынынан суурулуп, түштүктөн түндүккө чейин ар бир адамга каршы чыгат”[+].


5Ошондо ар бир адам Мен, Теңир, Өз кылычымды кынынан сууруганымды, ал кынына кайра кайрылбасын билет.


6Сен болсо, адам уулу, белиң сынгансып онто, алардын көз алдында кайгыга батып онто.


7Алар сенден: “Сен эмнеге онтоп жатасың?” – деп сурашса, “Келген кабардан”, – деп жооп бер. Ошондо ар бир жүрөктүн үшү алынат, бардык колдор шалдаят, ар бир рух алсырайт, бүт тизелер сууга окшоп титирейт. Мына, бул келе жатат, иш жүзүнө ашат», – дейт Кудай-Теңир[+].


8Анан мага Теңирден сөз болду:


9«Адам уулу! Мындай деп пайгамбарчылык кыл: Кудай-Теңир мындай дейт: “Кылыч, кылыч курчутулду жана тазаланды[+].


10Ал союш үчүн курчутулду, ал чагылгандай жаркыраш үчүн тазаланды”. Менин уулумдун бийлик таягынын ар кандай даракты жек көргөнүнө кубанышыбыз керекпи?


11Мен аны колго алыш үчүн, тазалоого бердим. Киши өлтүргүчтүн колуна бериш үчүн, ал кылыч курчутулду жана тазаланды.


12Адам уулу, онто, боздоп ыйла, анткени ал Менин элиме жана Ысрайылдын бүт төрөлөрүнө каршы. Алар Менин элим менен бирге кылыч мизине берилет. Ошондуктан белиңди чапкыла.


13Анткени ал сыноодон өттү. Эгерде ал бийлик таягын да жек көрсө, эмне болот? Ал туруштук бере албайт, – дейт Кудай-Теңир.


14Сен болсо, адам уулу, пайгамбарчылык кыл, алаканыңды чап, ошондо кылыч эки эсе, үч эсе көбөйөт: кылыч жеңилгендерге каршы, кылыч алардын турак жайларына кирген улуу адамга каршы.


15Жүрөктөрдүн үшү алынышы үчүн, өлгөндөр мындан да көп болушу үчүн, Мен алардын бүт дарбазаларынын алдына коркунучтуу кылычты коём! Чагылгандай жаркыраган, союш үчүн курчутулган кылычты коём.


16Даярдан, оңго же солго жөнө, жүзүң кайда бурулса, ошол жакка жөнө.


17Мен да кол чабам, Өзүмдүн каарымды кандырам. Мен, Теңир, айттым».

18


Бабыл падышасынын кылычы жөнүндө

Анан мага Теңирден сөз болду:


19«Сен, адам уулу, Бабыл падышасынын кылычы өтө турган эки жолду элестет, ал эки жол тең бир жерден чыгышы керек, көрсөткүч кой, шаарга кире турган жолдун башына көрсөткүч кой.


20Кылыч Амон уулдарынын Рабе шаарына жана Жүйүт аймагына, сепилдүү Иерусалимге барышы үчүн жол жаса[+].


21Анткени Бабыл падышасы эки жолдун айрылышына, эки жолдун башына төлгө салуу үчүн токтоду: жебелерин силкилдетти, терапимден сурады, боорду карады.


22Анын оң колундагы төлгө “Иерусалимге” деп түштү, ал жерге талкалагычтарды коюш керек экенин, өлтүрүш үчүн ооз ачыш керек экенин, согуш урааны үчүн катуу кыйкырыш керек экенин, дарбазалардын алдына талкалагычтарды коюш керек экенин, жал үйүш керек экенин, курчоо мунараларын куруш керек экенин көрсөттү[+].


23Бул төлгө алардын көзүнө жалган болуп көрүндү. Бирок алар ант беришкендиктен, ал алардын ушул жүзү каралыгын эстеп, аларды каратып алууну чечти.


24Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: “Силер кылмыштарыңарды ачыкка чыгарып, ар бир ишиңерде өзүңөрдүн күнөөлөрүңөрдү көрсөтүп, өзүңөрдүн мыйзамсыздыгыңарды өзүңөр эсиме салып жатасыңар. Муну өзүңөр эсиме салып жатасыңар, ошондуктан силер кол менен туткундалып кетесиңер.


25Сен да, Ысрайылдын татыксыз, кылмышкер жол башчысы, акыркы күнөөнүн мезгилинде күнү келген адам,[+]


26Кудай-Теңир мындай дейт: "Баш кийимиңди чеч, таажыңды алып кой. Эми андай болбойт. Кемсинтилген көтөрүлөт, көтөрүлгөн кемсинтилет.


27Кулатам, кулатам, кулатам. Ал жок болот, ал Кимге таандык болсо, Ошол келгенге чейин ошондой болот, Мен аны Ошого берем"”.

28


Амондуктарга каршы көтөрүлгөн кылыч жөнүндө

Сен, адам уулу, пайгамбарчылык кылып айт: Кудай-Теңир Амон уулдары жөнүндө жана алардын көрсөткөн кордугу жөнүндө мындай дейт де: “Кылыч, кылыч союш үчүн кынынан суурулду, кырып-жоюш үчүн, чагылгандай жаркыраш үчүн тазаланды[+].


29Сага курулай пайгамбарчылык кылышкандыгы үчүн, жалган төлгө ачышкандыгы үчүн, сен өлүмгө өкүм кылынган, акыркы күнөөнүн убагында күнү келген мыйзамсыздарга кошуласың[+].


30Аны кынына кайра салайынбы? Сени өзүң жаралган жерде, өзүң туулган жерде соттойм[+].


31Сага каарымды төгөм, сага Өзүмдүн каарымдын отун үйлөйм, сени адам өлтүргөнгө чебер, канкор адамдардын колуна салып берем.


32

#### 22

1


Иерусалимдин күнөөлөрү

Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу, сен соттогуң келеби, кандуу шаарды соттогуң келеби? Ага анын бардык жийиркеничтүү иштерин айт[+].


3Ага айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “О, өз мезгили келиши үчүн, өз ичинде кан төккөн шаар, өзүн булгаш үчүн, жасалма кудайларды жасаган шаар!


4Сен өзүң төккөн кан менен өзүңдү күнөөлүү кылдың, өзүң жасаган жасалма кудайлар менен өзүңдү булгадың, өзүңдүн күндөрүңдү жакындаттың, жазалана турган жылыңа жеттиң. Ошон үчүн сени бүт элдердин, бүт өлкөлөрдүн колуна салып берем, алар сени кордошот, шылдың кылышат[+].


5Сага жакын тургандар да, сенден алыс тургандар да сени шылдыңдашат, өзүнүн ысымын булгаган, кан төгүү менен атагы чыккан шаар.


6Сенин ичиңде өз күчүнө жараша кан төккөн Ысрайылдын башчылары болгон.


7Сенде атасы менен энесине тил тийгизишет, сенин ичиңде келгиндерди ыза кылышат, сенде жетим менен жесирди кысымга алышат[+].


8Менин ыйык жайымды жек көрөсүң, ишембилеримди ыйык тутпайсың[+].


9Кан төгүш үчүн, сенде жалакорлор бар, сенин тоолоруңда жасалма кудайларга чалынган курмандыктарды жешет, сенин ичиңде ыпылас иштерди кылышат[+].


10Сенде атасынын жылаңач этин ачышат, сенде аялын тазаланып жаткан убагында зордукташат[+].


11Бири өз жакынынын аялы менен жийиркеничтүү иш кылат, бири өз келинин булгайт, бири өз атасынын кызын, өз карындашын зордуктайт[+].


12Кан төгүү үчүн, сенин ичиңде пара алышат. Сен үстөк алыш үчүн бересиң, ашыгы менен аласың, жакыныңдан зордук менен пайда табасың, Мени болсо унутуп койдуң, – дейт Кудай-Теңир[+].


13Мен сенде болуп жаткан ач көздүк үчүн, сенин ичиңде болуп жаткан кан төгүү үчүн колумду серпип жибердим.


14Мен сага каршы чыккан күндөрү жүрөгүң туруштук бере алар бекен, колдоруң бекем болор бекен? Мен, Теңир, айтканымды жасайм.


15Сени элдердин арасына чачып жиберем, жер-жерлерге сапырып жиберем, ошентип, сенин ичиңдеги жийиркеничтериңди жок кылам[+].


16Элдердин алдында сен өзүңдү өзүң жек көрүндү кыласың, ошондо Менин Теңир экенимди билесиң”».

17


Эритүүчү меш жөнүндө мисал

Анан мага Теңирден сөз болду:


18«Адам уулу! Мен үчүн Ысрайыл тукуму ширенди болуп калды. Алардын баары – мештин ичиндеги калай, жез, темир жана коргошун, алар күмүштүн ширендиси болуп калышты[+].


19Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: “Баарыңар ширенди болуп калганыңар үчүн, Мен силерди Иерусалимге чогултам.


20Мешке күмүштү, жезди, темирди, коргошунду жана калайды кандай чогуу салышса, от үйлөп, кандай эритишсе, Мен да силерди Өзүмдүн каарым менен, ачуум менен чогултуп, мешке салып эритем.


21Силерди чогултуп туруп, үстүңөргө Өзүмдүн каарымдын отун үйлөйм, ошондо силер ошол оттун ичинде эрийсиңер.


22Мештин ичинде күмүш кандай эрисе, силер да оттун ичинде ошондой эрийсиңер. Ошондо силерге Өз каарымды чачкан Мен, Теңир, экенимди билесиңер”».

23


Ысрайыл төрөлөрүнүн күнөөлөрү

Анан мага Теңирден сөз болду:


24«Адам уулу! Ага айт: “Сен тазаланбаган жерсиң, Мен каарымды төккөн күнү жамгыр менен сугарылбай калган жерсиң!”[+]


25Анын ичиндеги анын пайгамбарларынын уюму өзүнүн олжосун тыткылаган, айкырган арстандай. Алар адамдарды жешет, мал-мүлктү, кымбат баалуу буюм-тайымдарды талап-тоношот, жесирлердин санын көбөйтүшөт[+].


26Анын ыйык кызмат кылуучулары Менин мыйзамымды бузуп жатышат, Менин ыйык жайларымды булгап жатышат, ыйыкты ыйык эместен айырмалашпайт, таза менен таза эместин айырмасын көрсөтүшпөйт, Менин ишембилериме көздөрүн жуумп коюшкан, алар Мени барк албай калышты[+].


27Анын төрөлөрү пайда табыш үчүн, кан төккөн, киши өлтүргөн, олжону тыткан карышкырлардай[+].


28Анын пайгамбарлары болсо баарын ылай менен шыбашат, жок нерсени көрүшөт, аларга алдын ала жалганды айтышат, Теңир айтпаса да, “Кудай-Теңир мындай дейт”, – дешет[+].


29Ал эми карапайым адамдар бири-бирин эзишет, жарды менен кедейди талап-тоношот, кысымга алышат, келгинди адилетсиз эзишет.


30Мен бул жерди кыйратпаш үчүн, алардын ичинен дубал кура турган, Менин алдымда ушул жер үчүн жаракада тура турган адам издедим, бирок тапкан жокмун[+].


31

#### 23

1


Айола менен Айолиба жөнүндө мисал

Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Бир эненин кыздары болгон эки аял бар эле.


3Алар Мисирде бузуктук кылышты, жаш чагынан бузуктук кылышты. Ошол жерде алардын төштөрү эзилди, ошол жерде алардын эркек тийбеген төштөрүнүн түймөлөрүн эзишти[+].


4Алардын ысымдары: эжесинин ысымы – Айола, ал эми сиңдисиники Айолиба эле. Алар Менин кыздарым эле, алар уулдарды жана кыздарды төрөштү. Айола Самария деп, Айолиба Иерусалим деп аталчу.


5Айола Мени таштап, бузуктук кыла баштады. Ойношторуна, кошуналары болгон ашурлуктарга, кумарын арттырды[+].


6Алар жакут түстүү кездемеден кийим кийген дубан башчылары жана шаар башчылары, ат үстүндө жүргөн жаш, сулуу жигиттер эле.


7Ашур уулдарынын тандамал жигиттери менен ыксыз бузуктук кылды, кимге гана кумарын арттырбасын, ошонун бүт жасалма кудайлары менен өзүн булгады.


8Мисирликтер менен бузуктук кылганын да токтотподу, анткени алар аны менен жаш чагында жатышкан, анын эркек тийбеген төштөрүнүн түймөлөрүн эзип, аны менен өздөрүнүн кумарын кандырышкан.


9Ошон үчүн Мен аны өзүнүн кумарын арттырган ойношторунун – Ашур уулдарынын колуна салып бердим[+].


10Алар анын жылаңач этин ачып, анын уулдары менен кыздарын алып кетишти, өзүн болсо кылычтап өлтүрүштү. Ошентип, ал аялдар арасында маскара болду, аны өлүм жазасына тартышты.


11Анын сиңдиси Айолиба муну көрүп, өзүнүн кумарын андан бешбетер арттырды, анын бузуктугу эжесинин бузуктугунан ашып түштү[+].


12Ал Ашур уулдарына – дубан башчыларына, шаар башчыларына, кошуналарына, жакшы кийинген, ат минген атчандарга, ат чапкандарга, тандамал жигиттерге кумарын арттырды[+].


13Мен анын өзүн булгаганын, экөөнүн тең жолу бир экенин көрдүм.


14Бирок Айолиба өзүнүн бузуктугун дагы арттырды, анткени дубалдын бетине чегилген эркектерди,[+]


15белдерине кур байлаган, баштарына баш кийим кийген, кебетелери болсо Каздим жеринде төрөлгөн Бабыл уулдарына окшош аскер башчыларын, дубалдын бетине боёк менен тартылган каздимдерди көрдү.


16Ал аларды бир көргөндө ашык болуп, аларга, Каздим жерине, элчилерди жөнөттү.


17Ошондо Бабыл уулдары анын ойноштук төшөгүнө келишти, өздөрүнүн бузуку иштери менен аны булгашты, ал өзүн алар менен булгады, анан алардан жаны жийиркенди[+].


18Ал өзүнүн бузуку иштерине ачык берилип кетип, өзүнүн жылаңач этин ачканда, Менин жаным анын эжесинен кандай жийиркенсе, Менин жаным андан да ошондой жийиркенди.


19Ал Мисир жеринде, жаш чагында бузуктук кылган күндөрүн эсине түшүрүп, бузуку иштерин арттыра берди[+].


20Денеси эшектикиндей болгон, кумары айгырдыкындай болгон ойношторуна кумарын арттыра берди.


21Ошентип, сен өзүңдүн жаш кездеги бузуктугуңду, мисирликтер сенин эркек тийбеген төшүң үчүн түймөлөрүңдү эзген учурду эсиңе түшүрдүң.


22Ошондуктан, Айолиба, Кудай-Теңир мындай дейт: Мен сенин жаның жийиркенген ойношторуңду сага каршы козгойм, аларды туш-туштан сага каршы алып келем:[+]


23Бабыл уулдарын жана бүт каздимдерди, Пекотту, Шоаны, Коаны, алар менен бирге Ашурдун бүт уулдарын – сымбаттуу жаш жигиттерди, дубан башчыларын жана шаар башчыларын, мансаптуу жана атактуу кишилерди, бардык мыкты атчандарды сага каршы алып келем[+].


24Алар сага каршы курал-жарак менен, аттары жана майдан арабалары менен, туулга, калкан, соот кийген сансыз кол менен келишет; сени тегеректеп, ортого алышат. Сени алардын сотуна берем, алар сени өз соту менен соттошот[+].


25Мен Өзүмдүн кызганычымды сага каршы бурам, ошондо сени аёосуз жазалашат: Сенин кулагың менен мурдуңду кесишет, ал эми сенин калдыгың кылычтан өлөт. Уулдарың менен кыздарыңды алып кетишет, ал эми калган элиңди от жалмайт.


26Үстүңдөгү кийимдериңди чечип кетишет, жасалгаларыңды алып кетишет[+].


27Ошентип, сенин Мисир жеринен алып келген аягы суюктугуңду, бузуктугуңду аягына чыгарам. Ошондон кийин сен аларга көзүңдү бурбай каласың, Мисир жөнүндө эстебей каласың»[+].


28Анткени Кудай-Теңир мындай дейт: «Мына, Мен сени өзүң жек көрүп калгандардын колуна, жаның жийиркенгендердин колуна берем.


29Алар сага жек көрүү менен мамиле кылышып, эмгектенип тапканыңдын баарын алып кетишет, өзүңдү жабуусуз, жылаңач калтырышат, ошондо жийиркеничтүү жылаңачтыгың да, бузуктугуң да, аягы суюктугуң да айгине болот.


30Элдер менен ойноштук кылып, алардын жасалма кудайлары менен өзүңдү булгагандыгың үчүн, сага ушундай болот[+].


31Сен эжеңдин жолу менен жүрдүң. Ошон үчүн анын чөйчөгүн сенин колуңа берем[+].


32Кудай-Теңир мындай дейт: “Сен эжеңдин чуңкур, чоң чөйчөгүнөн ичесиң, анын чоң сыйымдуулугуна жараша шылдыңга каласың, маскара болосуң.


33Мас болосуң, күйүткө толосуң: сага коркунучка жана кыйроого толгон чөйчөктү, эжең Самариянын чөйчөгүн ичирем!


34Анын түбүн какшыта ичесиң, сыныктарын кемиресиң, төшүңдү тытасың, анткени муну Мен, Теңир, айттым”»[+].


35Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: «Мени унутуп, Менден бурулуп кеткендигиң үчүн, өзүңдүн мыйзамсыздыгыңдын, бузуктугуңдун азабын тарт»[+].


36Анан мага Теңир мындай деди: «Адам уулу! Айола менен Айолибаны соттогуң келеби? Аларга өздөрүнүн ыпыластыктары жөнүндө айт[+].


37Анткени алар ойноштук кылышты, алардын колдору кан, алар өздөрүнүн жасалма кудайлары менен ойноштук кылышты, Мага төрөп берген уулдарын аларга жем кылып, отко өрттөштү[+].


38Алар Мага дагы мындай кылышты: ошол эле күнү Менин ыйык жайымды булгашты, Менин ишембилеримди ыйык тутушкан жок[+].


39Алар жасалма кудайларына арнап өз балдарын курмандыкка чалгандан кийин, ошол эле күнү Менин ыйык жайымды булгаганы келишти. Алар Менин үйүмдө ушундай кылышты![+]


40Андан тышкары, алыстан келгендерге киши жиберишти, аларга элчилерди жөнөтүштү. Алар келишти. Сен алар үчүн жуундуң, көзүңө сурма койдуң, жасалгалар менен жасалгаландың[+].


41Жаткан жериңдеги кооз төшөккө отурдуң, анын алдында даярдалган дасторкон бар эле, дасторкондун үстүнө Менин жыпар жыттуу заттарымды, Менин зайтун майымды койдуң.


42Аныкынан шаттанган элдин үнү жаңырып турду, калың топтун арасына чөлдөн мастарды жетелеп келип жатышты. Алар булардын колдоруна билерик, баштарына кооз таажы салып жатышты.


43Ошондо Мен карыганча ойноштук кылган бул аялга: “Эми анын бузуктугу өзү менен кошо бүтөт”, – дедим.


44Бирок ага бузулган аялга келгендей келип жатышты. Айола менен Айолибага бузулган аялдарга келгендей келип жатышты.


45Бирок аларды адил адамдар ойноштук кылган аялдарды соттогондой соттошот, аларды кан төккөндөрдү соттогондой соттошот, анткени алар – ойноштук кылган аялдар, алардын колдорунда кан бар»[+].


46Анткени Кудай-Теңир мындай дейт: «Аларга каршы топ эл чакыр, аларды коркунучка, талап-тоноого салып бер.


47Ошондо аларды топ эл таш бараңга алат, аларды өздөрүнүн кылычы менен кыя чабат, алардын кыздары менен уулдарын өлтүрөт, үйлөрүн өрттөйт[+].


48Бул жердеги бузуктуктун аягына ушинтип чыгам. Ошондо бардык аялдар сабак алып, силерге окшоп уят иштерди кылышпайт[+].


49

#### 24

1


Кайнап жаткан казан жөнүндө мисал

Тогузунчу жылдын онунчу айынын онунчу күнү мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Ушул күндүн атын, ушул күндүн өзүн өзүңө жазып ал: так ушул күнү Бабыл падышасы Иерусалимге келет[+].


3Козголоңчул тукумга үлгү-насаат айт, аларга Кудай-Теңир мындай дейт: “Казан асып, ага суу куй[+].


4Ага жиликтеп бөлүнгөн эттерди сал, эттин эң жакшы жиликтери болгон жамбашты жана далыны сал, аны тандалган сөөктөргө толтур.


5Тандалган койлордон ал, казандын астына от жак, казандагы сөөктөр этинен шылынып бышканча кайнат”.


6Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: “Кандуу шаарга кайгы! Ичинде даты бар казанга, даты кетпеген казанга кайгы! Өкчөмө таш боюнча тандабай туруп, андан жилик артынан жилик ыргыткыла[+].


7Анткени анын каны өз ичинде. Ал аны жылаңач аскада калтырды. Топурак басып калбаш үчүн, аны жерге төккөн жок[+].


8Өч алыш үчүн каарды козгосун деп, топурак басып калбасын деп, Мен анын канын жылаңач аскага калтырдым”.


9Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: “Кандуу шаарга кайгы! Мен да чоң от жагам[+].


10Отун сала түш, от жак, этти эзилте бышыр. Шорпо соолуп, сөөктөр күйүп кетсин.


11Казан бошогондо, аны чокко кой, ал кызарып күйсүн, анын жези абдан кызысын, ичиндеги таза эместиги эрисин, анын бүт даты кетсин.


12Жумуш оор болот, бирок анын калың даты кетпейт, анын даты отто да кетпейт[+].


13Сенин таза эместигиң ушунчалык жийиркеничтүү болгондуктан, Мен сени канча тазаласам да, сен баары бир таза эмессиң. Мен Өзүмдүн сага болгон каарымды кандырмайынча, сен мындан ары да өзүңдүн таза эместигиңден тазаланбайсың.


14Мен Теңирмин, Мен айтып жатам: Ал келет, Мен аны жасайм. Жасабай койбойм, аябайм, ырайым кылбайм. Сени жолдоруңа жараша, иштериңе жараша соттошот”», – дейт Кудай-Теңир[+].

15


Пайгамбардын аялынын өлүмү

Анан мага Теңирден сөз болду:


16«Адам уулу! Мен сенин көзүңдүн ыракатын[*] оорутуп, күтүлбөгөн жерден алып кетем. Бирок сен кайгырба, ыйлаба, көзүңдөн жаш чыкпасын[+].


17Үнүңдү чыгарбай онто, өлгөндөрдү жоктоп аза күтпө, бирок башыңды таңып ал, бутуңа бут кийим кий, сакалыңды жаппа, башкалардын колунан нан жебе»[+].


18Мен эртең менен элге сөз айткандан кийин, кечинде аялым өлдү. Эртеси эртең менен мага кандай буйрулса, ошондой кылдым.


19Ошондо эл мага: «Сен кылып жаткандын биз үчүн кандай мааниси бар экенин айтып бербейсиңби?» – дешти[+].


20Мен аларга айттым: «Мага Теңирден сөз болду:


21“Ысрайылга айт: Кудай-Теңир мындай дейт: "Силердин күчүңөрдүн таянычы болгон, силердин көзүңөрдүн ыракаты болгон, силердин жаныңардын кубанычы болгон Өзүмдүн ыйык жайымды маскаралоого берем, силер таштап кеткен уулдарыңар менен кыздарыңар болсо кылычтан өлүшөт"”[+].


22Ошондо мен кылганды силер да кыласыңар. Сакалыңарды жаппайсыңар, башкалардын колунан нан жебейсиңер.


23Башыңар таңылуу болот, бутуңарда бут кийимиңер болот. Кайгырбайсыңар, ыйлабайсыңар, бирок күнөөңөрдүн азабынан соолуйсуңар, бири-бириңердин алдыңарда үшкүрөсүңөр»[+].


24«Ошентип, Жезекиел силерге белги болот: ал кылгандын баарын силер да кыласыңар. Бул жүзөгө ашканда, силер Менин Кудай-Теңир экенимди билесиңер[+].


25Сага болсо, адам уулу, Мен алардын даңкынын жасалгасын, көздөрүнүн ыракатын, жандарынын кубанычын, уулдары менен кыздарын тартып алган күнү,


26ошол күнү качып кутулган бир адам сага кабар бериш үчүн келет[+].


27

#### 25

1


Амон жөнүндө пайгамбарчылык

Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Өз жүзүңдү Амон уулдарына бур, аларга каршы пайгамбарчылык кыл[+].


3Амон уулдарына айт: “Кудай-Теңирдин сөзүн уккула! Кудай-Теңир мындай дейт: "Сен Менин ыйык жайым булганганда, Ысрайыл жери кыйратылганда, Жүйүт туткундалып кеткенде, ‘И-и! И-и!’ дегениң үчүн,[+]


4мына ошон үчүн Мен сени чыгыш уулдарына мураска берем, алар сенин жериңе өз кошуундарын коюшат, сенин жериңе өз чатырларын тигишет, сенин жемиштериңди жешет, сенин сүтүңдү ичишет.


5Мен Рабени төөлөрдүн жайытына айландырам, Амон уулдарынын жерин койлор үчүн жатак жер кылам, ошондо силер Менин Теңир экенимди билесиңер"”»[+].


6Анткени Кудай-Теңир мындай дейт: «Сен кол чаап, жер тепкилегениң үчүн, Ысрайыл жерин жек көрүп, чын жүрөктөн кубанып турганың үчүн,


7ошон үчүн Мен Өз колумду сага каршы сунуп, сени элдерге талатып-тонотом, сени элдердин арасынан жок кылам, жер үстүнөн атыңды өчүрөм, сени талкалайм, ошондо сен Менин Теңир экенимди билесиң»[+].

8


Маап жөнүндө пайгамбарчылык

Кудай-Теңир мындай дейт: «Маап менен Сеир: “Жүйүт да башка элдердей эле болуп калды!” – дешкени үчүн,


9ошон үчүн, Мен Мааптын капталын анын шаарларынан баштап, жердин асылы болгон анын бардык чек ара шаарларынан: Бейт-Айешимоттон, Баал-Мейондон жана Кирийатайимден баштап ачам[+].


10Аны чыгыш уулдары үчүн ачып, элдер арасында мындан ары Амон уулдарынын аты аталбас үчүн, аны Амон уулдары менен бирге чыгыш уулдарына мураска берем[+].


11Ошентип, Маапты жазалайм, ошондо Менин Теңир экенимди билишет».

12


Эдом жөнүндө пайгамбарчылык

Кудай-Теңир мындай дейт: «Эдом Жүйүт үйүнөн ырайымсыз өч алганы үчүн, андан өч алып оор күнөөгө батканы үчүн,[+]


13ошон үчүн Кудай-Теңир мындай дейт: Колумду Эдомго каршы сунуп, анын элин да, малын да жок кылам, аны Теймандан тартып Дыданга чейин кыйратам, алардын баары кылычтан өлүшөт[+].


14Мен Эдомдон Өзүмдүн Ысрайыл элимдин колу менен өч алам. Алар Эдомдон Менин каарым менен, Менин кыжырым менен өч алышат, ошондо Менин өч алып жатканымды билишет», – дейт Кудай-Теңир.

15


Пелиштиликтер жөнүндө пайгамбарчылык

Кудай-Теңир мындай дейт: «Пелиштиликтер өч алганы үчүн, түбөлүк кастык үчүн кырып, жүрөгүндө жек көрүү менен өч алганы үчүн,


16ошон үчүн Кудай-Теңир мындай дейт: Мен Өз колумду пелиштиликтерге каршы сунам, криттиктерди кырам, алардын деңиз жээгиндеги калдыгын жок кылам[+].


17

#### 26

1


Тир жөнүндө пайгамбарчылык

Он биринчи жылдын биринчи айынын биринчи күнү мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Тир Иерусалим жөнүндө: “И-и! И-и! Элдердин дарбазасы болгон ал талкаланды. Ал мага бурулду, мен толом, анткени ал кыйрады”, – деп айтканы үчүн,[+]


3ошон үчүн Кудай-Теңир мындай дейт: Тир, Мен сага каршымын, деңиз өз толкунун көтөргөндөй, Мен да сага каршы көптөгөн элдерди көтөрөм.


4Алар Тир дубалдарын талкалашат, анын мунараларын кыйратышат. Анын ичинен топурагын шыпырып салам, аны жылаңач аскага айлантам.


5Ал деңиздин ортосунда балык кармаган тор жая турган жер болот, анткени муну Мен айттым, – дейт Кудай-Теңир, – аны элдер талап-тоношот[+].


6Анын жер үстүндөгү кыздары болсо кылычтан өлүшөт, ошондо Менин Теңир экенимди билишет[+].


7Анткени Кудай-Теңир мындай дейт: Мен Тирге каршы түндүктөн падышалардын падышасы болгон Бабыл падышасы Небухаданасарды аттары, майдан арабалары, атчандары, аскерлери, көп сандаган эли менен алып келем[+].


8Ал сенин жер үстүндөгү кыздарыңды кылычтап кырат, сага каршы курчоо мунараларын тургузат, сага каршы жал үйөт, сага каршы тосмолорду коёт[+].


9Ал сенин дубалдарыңдын жанына дубал бузгучтарды орнотот, мунараларыңды балталары менен кыйратат[+].


10Анын аттарынын көптүгүнөн сени чаң каптайт, талкаланган шаарга кирип келишкендей, ал сенин дарбазаңа кирип келгенде, атчандардын, дөңгөлөктөрдүн, майдан арабалардын дүбүртүнөн дубалдарың титирейт.


11Ал сенин бардык көчөлөрүңдү аттарынын туягы менен тебелеп таштайт, элиңди кылычтап кырат, сенин кудуреттүүлүгүңдүн эстеликтерин жерге кулатат.


12Байлыгыңды талап-тоноп кетишет, мал-мүлктөрүңдү уурдап кетишет, дубалдарыңды кыйратышат, кооз үйлөрүңдү талкалашат, таштарыңды, дарактарыңды жана топурагыңды сууга ыргытышат.


13Сенин ырларыңды токтотом, арфаңдын үнү мындан ары угулбайт[+].


14Ошентип, сени жылаңач аскага айлантам, сен балык кармаган тор жая турган жер болосуң. Кайра курулбайсың, анткени муну Мен, Теңир, айттым», – дейт Кудай-Теңир[+].


15Кудай-Теңир Тирге мындай дейт: «Сенин ичиңде болуп жаткан катуу кыргында жарадар болгондордун онтоосунан, сен кулаганда чыккан дабыштан аралдар титиребес бекен[+]?


16Ошондо деңиз боюндагы төрөлөрдүн бардыгы өз тактарынан түшүп, падыша кийимдерин чечип ыргытып, саймалуу кийимдерин чечип, коркунучка батып, жерге отурушат, көз ирмем сайын титиреп, сага таң калышат[+].


17Анан сен үчүн ыйлап, сага: “Деңизде жүрүүчүлөр жашаган, деңиз үстүндө күч-кубаттуу болгон атактуу шаар, сен кандай жок болдуң! Сен жана сенин бүт тургундарың деңиздин айланасындагы элдерге коркунуч туудурчу элеңер!” – дешет»[+].


18Азыр, сен кулаган күнү аралдар титиреди. Деңиздеги аралдар сенин кыйраганыңды көрүп дүрбөлөңгө түштү.


19Анткени Кудай-Теңир мындай дейт: «Мен сени эл жашабаган шаарлардай кылып, ээн калган шаарга айлантканда, үстүңө суу иримин көтөргөндө, сени чоң суулар каптаганда,


20Мен сени көргө түшүүчүлөр менен бирге небак жок болгон элдин жанына түшүрөм, сенде эч ким жашабаш үчүн, Мен сени көргө түшүүчүлөр менен бирге небак талкаланган жерлерге отурукташтырам. Тирүүлөрдүн жеринде Мен даңкты көрсөтөм[+].


21

#### 27

1


Тирди жоктоп ыйлоо

Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Сен да, адам уулу, Тир үчүн ыйла[+].


3Деңиз булуңдарыңда жайланышкан, көп аралдардагы элдер менен соода жүргүзгөн Тирге айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Тир! Сен: "Мен сулуулуктун жеткен чегимин!" – дейсиң.


4Сенин чек араларың деңиздердин жүрөгүндө. Куруучуларың сенин сулуулугуңду жеткилеңдикке жеткиришкен:


5Сенин бүт такталарыңды Сенирдин кипарис жыгачынан жасашкан. Сага мамыларды жасаш үчүн, Лебанондон кедр алышкан[+].


6Калактарыңды Башандын эмен жыгачынан жасашкан. Отургучтарыңды бук жыгачынан жасашкан, алардын алкактарын Китим аралдарынан алынып келинген пил сөөгүнөн жасашкан[+].


7Парустарың Мисирдин гүлдүү зыгыр кездемесинен жасалды, алар сага желек катары болду, жабууларың Элиша аралдарынын көк жана кочкул кызыл түстөгү кездемелеринен болду.


8Сидон менен Арбат тургундары калакчыларың болду. Тир, сенде акылман адамдар бар эле. Алар сенин кеме башкаруучуларың болду[+].


9Гебалдын аксакалдары менен акылмандары сенин кемелериңдин тешиктерин бүтөөчүлөр эле. Деңиздеги бардык кемелер жана кеме айдоочулар аркылуу сенин соодаң жүрүп турган[+].


10Сенин аскерлериңдин арасында персиялыктар, луттуктар, путтуктар бар эле, алар сенин жоокерлериң эле. Алар сенде калкан жана туулга илишчү, сага алар көрк берип турчу[+].


11Арбат уулдары менен сенин аскерлериң дубалдарыңдын үстүнө тегерете турушчу, гамдыктар сенин мунараңдын үстүндө турушчу. Алар сенин дубалдарыңды айланта өз саадактарын илишчү, алар сенин сулуулугуңду чегине жеткиришти.


12Ар кандай байлыктын молдугунан Таршыш сени менен соода жүргүзчү. Сенин товарларыңа күмүш, темир, калай, коргошун беришчү[+].


13Жабан, Тубал жана Мешех сени менен соода жүргүзүп, сенин товарларыңа адамдар менен жез идиштерди алмашышчу[+].


14Тогарма үйүнөн сенин товарларыңдын ордуна жылкыларды, минги аттарды, качырларды беришчү[+].


15Сени менен Дыдан уулдары соода жүргүзчү. Көп аралдар сени менен товар алмашып турчу. Пил сөөгүн жана кара жыгачты сага төлөм кылып жиберип турушчу[+].


16Сен көп нерселерди өндүрүп чыгаргандыктан, сени менен арамейликтер соода жүргүзчү. Алар сенин товарларыңдын ордуна зымырыт, кочкул кызыл кездеме, саймалуу кездеме, зыгыр кездеме, маржан, лаал беришчү.


17Сени менен Ысрайыл жери жана Жүйүт аймагы соода-сатык жүргүзчү. Сенин товарларыңдын ордуна Минит буудайын, бал, таттуу нерселерди, жыгач майын, бальзам беришчү[+].


18Сен көп нерселерди өндүрүп чыгаргандыктан, ар кандай байлыгың мол болгондуктан, Дамаск сени менен соода жүргүзүп, сенин товарларыңдын ордуна Хелбон шарабын жана ак жүн берчү[+].


19Бедан менен Жабан сенин товарларыңдын ордуна жип беришчү; сенин товарларыңа иштетилген темир, корица жана жыпар жыттуу камыш алмашып турушчу[+].


20Дыдан сени менен ат үстүнө жабылуучу кымбат баалуу ат жабуулары менен соода кылчу.


21Аравия жана Кейдардын бардык төрөлөрү сени менен товар алмашып турушчу: сенин товарларыңа козуларды, койлорду жана эчки-текелерди алмашышты[+].


22Шеба менен Раманын көпөстөрү сенин товарларыңа ар кандай жыпар жыттуу заттарды, ар кыл асыл таштарды жана алтын беришчү[+].


23Сени менен Харан, Каней, Эден жана Шеба көпөстөрү, Ашур жана Килмат соода жүргүзүп турчу[+].


24Алар сени менен кымбат баалуу кийимдер менен, жибек жана саймалуу кездемелер менен соода кылып турушчу. Аларды сенин базарларыңа кедр жыгачынан жасалган сандыктарга салып, жакшылап таңып алып келишчү.


25Таршыш кемелери сенин соодаң үчүн сага кербен болуп турушкан. Ошентип, сен деңиз ортосунда бай жана атактуу болуп калдың[+].


26Калакчыларың сени чоң сууларга алып киришти, бирок чыгыш шамалы сени деңиздердин ортосунда талкалады[+].


27Сенин байлыгың да, товарларың да, сактоочу кампаларың да, кеме айдоочуларың да, кеме башкаруучуларың да, кеме тешиктерин бүтөөчүлөрүң да, соодаңды башкаруучуларың да, жоокерлериң да, көп сандаган элиң да сен кулаган күнү сени менен кошо деңиз түбүнө түшөт.


28Сенин кеме башкаруучуларыңдын өкүрүгүнөн тегеректегилер солкулдайт.


29Калакчылар, кеме айдоочулар, кеме башкаруучулар өз кемелеринен түшүп, жерде турушат[+].


30Сени жоктоп катуу кыйкырышат, баштарына күл чачып, топуракка оонап, катуу онтошот[+].


31Сени жоктоп, чачтарын такырайта кырдырышат, белдерине зумбал курчанышат, сени жоктоп, жандары кейип, өксүп ыйлашат.


32Сени жоктоп, кайгырып, минтип кошок кошуп ыйлашат: "Деңиздин ортосунда Тирге окшоп кыйраган шаар барбы?!"[+]


33Деңиздерден товарларың келип турганда, сен көп элдерди тойгузчу элең. Мол байлыгың менен, соодаң менен жердеги падышаларды байытып турчу элең[+].


34Эми сени деңиздер талкалады, товарларың жана ичиңдеги көп сандаган элиң айлампага чөктү.


35Сен жөнүндө укканда, аралдарда жашагандардын баарынын үрөйү учту, алардын падышалары титиреп, өңдөрү бузулду[+].


36

#### 28

1


Тир падышасы жөнүндө пайгамбарчылык

Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Тирдин башкаруучусуна айт: Кудай-Теңир мындай дейт: Жүрөгүң көтөрүлүп: “Мен кудаймын, деңиздердин ортосунда, кудайдын тагында отурам”, – дедиң. Кудай эмес, адам болуп туруп, өз акылыңды Кудайдын акылына теңедиң[+].


3Сен Даниелден да акылдуусуң, эч бир сыр сенден жашыруун эмес[+].


4Сен өзүңдүн даанышмандыгың менен, өзүңдүн акылың менен байлыкка ээ болдуң, өзүңдүн казынаңа алтын-күмүш жыйып алдың[+].


5Соода ишиңдеги улуу акылмандыгың менен байлыгыңды көбөйттүң, байлыгың менен жүрөгүң текеберденди.


6Ошон үчүн Кудай-Теңир мындай дейт: Сен өз акылыңды Кудайдын акылына теңегендигиң үчүн,


7мына, Мен сага каршы бүт элдердин ичинен эң катаал болгон чет жерликтерди алып келем. Алар сенин керемет акылмандыгыңа каршы кылычтарын кынынан суурушат, сенин сонундугуңду булгашат[+].


8Сени көргө киргизишет, сен деңиздердин жүрөгүндө өлтүрүлгөндөрдүн өлүмү менен өлөсүң.


9Ошондо өзүңдүн өлтүрүүчүңдүн алдында: "Мен Кудаймын", – демек белең? Сен жарадар кылуучунун колунда Кудай эмессиң, адамсың.


10Сен чет жерликтердин колунан сүннөткө отургузулбагандардын өлүмү менен өлөсүң, анткени муну Мен айттым”», – дейт Кудай-Теңир[+].


11Анан мага Теңирден сөз болду:


12«Адам уулу! Тир падышасы үчүн ыйла, ага айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Сен жеткилеңдиктин мөөрүсүң, акылмандыктын толуктугусуң, сулуулуктун таажысысың[+].


13Сен Эйденде, Кудайдын багында, болчусуң. Сенин кийимдериң ар кандай асыл таштар менен: лаал, топаз, алмаз, хризолит, агат, яшма, сапфир, кызыл жакут, зымырыт менен жана алтын менен жасалгаланган эле. Дап менен чоорду мыкты ойногондор сенде болчу, алар сен жаралган күнү даярдалган эле[+].


14Сен калкалоо үчүн майланган керуп элең, Мен сени ошон үчүн койгом. Сен Кудайдын ыйык тоосунда болчусуң, оттуу таштардын арасында басып жүрчүсүң[+].


15Сенден мыйзамсыздык табылганга чейин, сен жаралган күнүңдөн бери өз жолуңда жеткилең элең.


16Сенин соодаң кеңири жайылгандыктан, ичиң жалгандыкка толду, сен күнөөгө баттың. Мен сени таза эмес катары Кудайдын тоосунан кулаттым, калкалаган керуп, сени оттуу таштардын арасынан кууп жибердим.


17Сулуулугуңдан жүрөгүң текеберденди. Менменсингендигиң акылмандыгыңдан ажыратты. Мен сени жерге кулаттым, падышалардын алдында маскара болууга бердим.


18Сен өзүңдүн көп сандаган мыйзамсыз иштериң менен, жалган жол менен жүргүзгөн соодаң менен өзүңдүн ыйык жайларыңды булгадың. Мен сенин өз чөйрөңөн от чыгардым, ал сени жалмады. Сени көрүп тургандардын көз алдында Мен сени жер үстүндө күлгө айланттым.


19Элдер арасындагы сени билгендердин баары сага таң калышты. Сени көргөндөрдүн үрөйү учту. Сен түбөлүккө жок болосуң”»[+].

20


Сидон жөнүндө пайгамбарчылык

Анан мага Теңирден сөз болду:


21«Адам уулу! Жүзүңдү Сидонго буруп, ага каршы пайгамбарчылык кыл[+].


22Мындай деп айт: “Сидон, Мен сага каршымын, Мен сенин ичиңде даңкталам. Мен аны жазалаганда, Менин Теңир экенимди билишет, анын ичинде ыйык болом.


23Анын ичине жугуштуу оору жиберем, көчөлөрүнө кан төгүү жиберем, ар тараптан келген кылычтан өлгөндөр анын ичинде кулашат, ошондо Менин Теңир экенимди билишет[+].

24


Ысрайылдын келечеги жөнүндө

Ошондон кийин Ысрайыл үчүн анын тегерегиндегилердин, аны жек көргөндөрдүн арасында тикенектүү жыгач жана ооруткан чөңөр болбойт. Ошондо Менин Кудай-Теңир экенимди билишет”[+].


25Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен элдердин арасына чачылган Ысрайылды жыйнагандан кийин, башка уруулардын көз алдында, алардын ичинде Өз ыйыктыгымды көрсөтөм, ошондо алар Мен Өз кулум Жакыпка берген өздөрүнүн жеринде жашашат[+].


26

#### 29

1


Мисир жөнүндө пайгамбарчылык

Онунчу жылдын онунчу айынын он экинчи күнү мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Мисир падышасы фараонго жүзүңдү бур, ага жана бүт Мисирге каршы пайгамбарчылык кыл[+].


3Мындай деп айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Мисир падышасы фараон, өзүнүн дарыяларынын ортосунда жатып алып: "Бул менин дарыям, мен аны өзүм үчүн жараттым" деген чоң жаныбар, Мен сага каршымын[+].


4Бирок Мен сенин оозуңа илмек салып, дарыяларыңдагы балыктарды кабырчыгыңа жабыштырам, дарыяларыңдагы кабырчыгыңа жабышкан бардык балыктарың менен кошо сени дарыядан чыгарам[+].


5Сени дарыяларыңдагы бүт балыктарың менен кошо чөлгө ыргытам, сен ачык талаага түшөсүң, сени жыйнашпайт да чогултушпайт, сени талаа жырткычтарына жана асман канаттууларына жем кылам[+].


6Ошондо Мисир тургундарынын баары Менин Теңир экенимди билишет, анткени алар Ысрайыл үйүнө камыш тирөөч болушкан[+].


7Алар сени колу менен кармашканда, сен сынып, алардын бүт далысын жараладың. Алар сага таянганда, сен сынып, алардын белин кокустаттың”.


8Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен сага кылыч каптатып, адамдарыңды да, малыңды да кырам[+].


9Ошентип, Мисир жери чөлгө жана урандыга айланат. Ошондо Менин Теңир экенимди билишет. Анткени ал: "Дарыя меники, аны мен жараттым", – деди.


10Мына ошондуктан Мен сага каршымын, сенин дарыяларыңа каршымын, Мигдолдон тартып Себейнейге чейин жана Эфиопиянын чек арасына чейин жаткан Мисир жерин чөлдүн чөлүнө айлантам[+].


11Ал жерден адам буту баспайт, ал жерден мал туягы өтпөйт, ал жерде кырк жыл эч ким жашабайт.


12Урандыга айланган жерлердин арасында Мисир жерин да урандыга айлантам. Кыйраган шаарлардын арасында анын шаарлары да кырк жыл ээн калат. Мисирликтерди элдердин арасына чачам, аларды жер-жерлерге сапырам”[+].


13Анткени Кудай-Теңир мындай дейт: “Кырк жыл өткөндөн кийин, Мен элдердин арасына чачылган мисирликтерди чогултам[+].


14Мисирдин туткундалып кеткен элин кайра алып келем, аларды өздөрүнүн туулган жери – Патрос жерине алып келем. Алар ошол жерде күчсүз падышачылык болушат[+].


15Ал падышачылык башка падышачылыктардан күчсүз болот. Ошондон кийин ал элдердин үстүнөн көтөрүлбөйт. Алар элдердин үстүнөн үстөмдүк кылбаш үчүн, Мен аларды азайтам.


16Ошондон кийин алар Мисирге кайрылып мыйзамсыздык кылган Ысрайыл үчүн анын мыйзамсыздыгын эске салуучу жөлөк болушпайт. Ошондо Менин Кудай-Теңир экенимди билишет”»[+].


17Жыйырма жетинчи жылдын биринчи айынын биринчи күнү мага Теңирден сөз болду:


18«Адам уулу! Бабыл падышасы Небухаданасар өз аскерин Тирге каршы чоң иштерди кылдырып кыйнады. Баарынын чачтары түштү, баарынын ийиндери тытылды, бирок Тирге каршы иштерди кылгандыгы үчүн, Тирден ага да, анын аскерине да сыйлык болгон жок».


19Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: «Мен Бабыл падышасы Небухаданасарга Мисир жерин берем, ал анын байлыгын алып кетет, олжосун тартып алат, анын талап-тоноп алган мүлкүн талап-тоноп алат, бул анын аскерине сыйлык болот[+].


20Мен ага Тирде жүргүзгөн иштери үчүн, Мисир жерин сыйлык кылып берем, анткени алар муну Мен үчүн кылышты, – дейт Кудай-Теңир.


21

#### 30

1


Мисир жазалана турган күн

Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Пайгамбарчылык кылып айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Ыйлагыла! Кайгылуу күн келе жатат!


3Анткени ал күн жакындап калды! Теңирдин күнү – кайгылуу күн жакын калды. Элдерди жазалоо күнү келе жатат[+].


4Мисирге кылыч келе жатат, Мисирде өлтүрүлгөндөр кулаганда, анын байлыктары алынып кеткенде, анын негиздери кыйраганда, Эфиопияны коркунуч каптайт[+].


5Алар менен кошо Эфиопия да, Пут да, Лут да, ар кошкон элдер да, Хуп да, алар менен келишим түзгөн өлкөлөрдүн уулдары да кылычтан өлүшөт”[+].


6Теңир мындай дейт: “Мисирдин тирөөчтөрү кулайт, анын күч-кубатынын сыймыгы төмөн түшөт. Мигдолдон тартып Себейнейге чейин жашагандар кылычтан өлүшөт, – дейт Кудай-Теңир[+].


7Ал кыйраган жерлердин арасында ээн калат, анын шаарлары кыйраган шаарлардын арасында калат[+].


8Мисирге от жибергенде, анын бардык тирөөчтөрү кыйратылганда, Менин Теңир экенимди билишет[+].


9Бейкапар жаткан эфиопиялыктарды коркутуу үчүн, ошол күнү Менден кемелер менен кабарчылар барышат, аларды, Мисирге алаамат түшкөн күндөгүдөй, коркунуч каптайт, анткени мына, ал күн келе жатат”.


10Кудай-Теңир мындай дейт: “Бабыл падышасы Небухаданасардын колу менен көп элдүү Мисирдин акырына чыгам[+].


11Аны элдердин арасында эң катаал болгон эли менен ушул жерди кыйратыш үчүн алып келем. Алар Мисирге каршы кылычтарын кындарынан сууруп, жерди өлүккө толтурушат.


12Дарыяларды кургактыкка айландырып, жерди катаал адамдардын колуна берем, жерди жана анда болгондун бардыгын чет жерликтердин колу менен кыйратам. Муну Мен, Теңир, айттым”[+].


13Кудай-Теңир мындай дейт: “Буркандарды жок кылам, Ноптогу жалган кудайларды талкалайм, мындан ары Мисир жеринен башчы чыкпайт, Мисир жерине коркунуч каптатам[+].


14Патросту урандыга айлантам, Соанга от жиберем, Нону жазалайм[+].


15Мисирдин сепили болгон Синге Өзүмдүн каарымды төгөм, Нонун көп сандаган элин жок кылам.


16Мисирге от жиберем. Син титирейт, Но урайт, душмандар Нопко чак түштө кол салышат.


17Абен менен Пи-Бесеттин жаш уландары кылычтан өлүшөт, калгандары туткундалып кетет[+].


18Мен Такпанкесте Мисирдин моюнтуругун кыйраткандан кийин, ал жерде күн караңгылайт, ал жерде анын күч-кубатынын сыймыгы талкаланат. Аны булут жабат, анын кыздары туткундалып кетет[+].


19Мен Мисирди ушинтип жазалайм, ошондо Менин Теңир экенимди билишет”»[+].

20


Мисир падышасынын күчүнүн талкаланышы

Он биринчи жылдын биринчи айынын жетинчи күнү мага Теңирден сөз болду:


21«Адам уулу! Мен Мисир падышасы фараондун каруу-булчуңун талкаладым. Ал айыгышы үчүн дагы эле таңыла элек, кылыч кармаганга күч алышы үчүн, таңгычтар менен таңыла элек»[+].


22Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: «Мен Мисир падышасы фараонго каршымын, анын соо каруу-булчуңун да, сынган каруу-булчуңун да талкалайм, ошондо анын колунан кылычы түшүп калат.


23Мисирликтерди элдердин арасына чачам, жер-жерлерге сапырам[+].


24Ал эми Бабыл падышасынын каруу-булчуңдарын күчтүү кылам, анын колуна Өзүмдүн кылычымды берем, фараондун каруу-булчуңдарын болсо кыйратам, оор жарадар болгон адам кандай онтосо, ал анын алдында ошондой онтойт.


25Бабыл падышасынын каруу-булчуңдарын чыңдайм, ал эми фараондун каруу-булчуңдары шалдаят. Мен Өзүмдүн кылычымды Бабыл падышасынын колуна бергенде, ал аны Мисир жерине сунганда, Менин Теңир экенимди билишет.


26

#### 31

1


Фараон жөнүндө пайгамбарчылык

Он биринчи жылдын үчүнчү айынын биринчи күнү мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Мисир падышасы фараонго жана анын элине айт: “Улуулугуң менен сен өзүңдү кимге теңейсиң[+]?


3Ашур Лебанондо бутактары кооз, жалбырактары көлөкөлүү, бийик кедр болчу. Анын чокусу булуттар арасында эле[+].


4Аны суулар өстүрдү, туңгуюк жогору көтөрдү; анын дарыялары көчөттөрүнүн айланасында акчу, ал өзүнүн агымдарын бүт талаа дарактарына жиберип турчу.


5Ошондуктан анын бийиктиги бүт талаа дарактарынан бийик болду, ал өсүп жатканда суу көп болгондуктан, бутактары жыш болду, шактары калың болду, бутактары узарды.


6Анын бутактарына ар кандай асман канаттуулары уя салышты, анын бутактарынын астында талаа жырткычтары бала туушту, анын көлөкөсүнүн астында ар кандай көп сандаган элдер жашашты[+].


7Ал өзүнүн бийиктиги, бутактарынын узундугу менен көрктүү болду, анткени анын тамыры чоң суулардын жанында эле.


8Кудайдын багындагы кедрлер ага көлөкө түшүргөн жок. Кызыл карагайлар анын бутактарына да тең келе албады, чынарлар анын шактарына да тең келе албады, өзүнүн кооздугу менен Кудайдын багындагы бир да дарак ага тең келе албады[+].


9Мен аны бутактарынын көптүгү менен кооз кылдым, Кудайдын багындагы бардык Эйден дарактары ага көз артышчу”.


10Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: “Ал бийик болуп өстү, чокусу булуттар арасына жетти, өзүнүн бийиктиги менен жүрөгү да көтөрүлдү[+].


11Ошон үчүн Мен аны элдердин эң күчтүүсүнүн колуна бердим. Ал ага анын иштерине жараша мамиле кылды. Мен аны мыйзамсыздыгы үчүн кууп чыктым.


12Элдердин ичинен эң каардуу болгон чет жерликтер аны кыйып, таштап салышты. Анын шактары тоолорго жана бүт өрөөндөргө түштү. Бутактары жердин бардык кокту-колотторунда талкаланып калды, анын көлөкөсүнүн астында жашаган элдердин баары аны таштап кетип калышты[+].


13Анын сынган бутактарынын арасына ар түркүн асман канаттуулары уя салышты, анын шактарына ар кандай талаа жырткычтары жайгашты[+].


14Суу жээгиндеги бир да дарак өзүнүн бийиктиги менен менменсинбесин үчүн, чокуларын булуттар арасына жеткирбесин үчүн, суу ичкендердин баары анын бийиктигин көрүп, анын артынан көтөрүлбөсүн үчүн ушундай болду. Анткени булардын баары өлүм жазасына тартылып, көргө кирген адамдар менен бирге өлгөндөр жаткан жайга кетишет”[+].


15Кудай-Теңир мындай дейт: “Ал өлгөндөр жаткан жайга кирген күнү Мен ал үчүн аза күттүм, ал үчүн туңгуюкту жаптым, анын дарыяларын токтоттум, чоң сууларды тостум, ал үчүн Мен Лебанонду кайгыга салдым, ал үчүн бүт талаа дарактары кайгыга батты.


16Ал кулаганда чыккан дабыш менен Мен элдерди титиреттим, аны көргө киргендер менен бирге өлгөндөр жаткан жайга түшүрдүм. Ошондо өлгөндөр жаткан жайдагы Эйден дарактарынын баары, Лебанондун тандамал, эң кооз дарактарынын баары, суу ичкендердин баары сооронушту[+].


17Анткени булар да, элдердин ичинен анын көлөкөсүнүн астында жашаган шериктештери да аны менен кошо өлгөндөр жаткан жайга, кылычтан өлгөндөрдүн жанына түшүштү.


18

#### 32

1


Мисирдин кыйрары жөнүндө

Он экинчи жылдын он экинчи айынын биринчи күнү мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Мисир падышасы фараон үчүн ыйла, ага айт: “Сен элдердин арасында жаш арстандайсың, сен деңизде жашаган коркунучтуу жаныбарга окшоп, өзүңдүн дарыяларыңдын ичинде атырыласың, сууларды буттарың менен козгойсуң, анын агын сууларын ылайлатасың”[+].


3Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен сага көп элдердин жыйыны менен Өз торумду салам, алар сени Менин торум менен алып чыгышат[+].


4Анан сени жерге ыргытам, сени ачык талаага таштайм, ошондо сага ар кыл асман канаттуулары конот, жердин бүт жырткычтары сени жеп тоюшат[+].


5Сенин этиңди тоолорго чачам, өрөөндөрдү сенин өлүктөрүңө толтурам.


6Өзүң ичинде сүзүп жүргөн жерди тоолорго чейин сенин каның менен сугарам. Чуңкурлар да сени менен толот.


7Сен өчкөндөн кийин, асманды жабам, анын жылдыздарын түнөртөм, күндү булут менен жабам, ай да өзүнүн жарыгын бербей калат[+].


8Асманда жарык берип турган бардык чырактарды сенин үстүңө түнөртөм, сенин жериңе караңгылык каптатам, – дейт Кудай-Теңир[+].


9Сен билбеген жерлерге, элдердин арасына сенин кулашың жөнүндө сөз таратып, көп элдердин жүрөгүн кайгыга батырам.


10Сен аркылуу көптөгөн элдерди коркутам, Мен алардын алдында кылычымды шилтегенде, сен жөнүндө угуп, алардын падышаларынын жүрөктөрүн коркунуч басып солк этет, сен кыйраган күнү бардыгы өз жандары үчүн көз ирмем сайын титиреп турат”[+].


11Анткени Кудай-Теңир мындай дейт: “Бабыл падышасынын кылычы сага каршы келет[+].


12Сенин элиң күчтүүлөрдүн кылычынан өлөт. Алардын бардыгы – элдердин эң катаалы, алар Мисирдин сыймыгын жок кылышат, анын сансыз эли кырылат[+].


13Анын чоң суулардын жээгиндеги бүт малын кырам, ошондон кийин аларды адам буту ылайлатпайт, аларды мал туягы да ылайлатпайт.


14Ошондо алардын сууларына тынчтык берем, алардын дарыяларын май аккандай кылам, – дейт Кудай-Теңир.


15Мен Мисир жерин чөлгө айландырганда, ал жер өзүн толтуруп тургандын баарынан ажыраганда, ал жерде жашагандардын баарын кырганымда, Менин Теңир экенимди билишет[+].


16Бул – ырдала турган кайгылуу ыр. Аны элдердин кыздары ырдашат. Ал ырда Мисир жөнүндө, анын көп сандаган эли жөнүндө ырдашат”», – дейт Кудай-Теңир.


17Он экинчи жылдын он экинчи айынын он бешинчи күнү мага Теңирден сөз болду:


18«Адам уулу! Мисир элин жоктоп ыйла, көргө киргендер менен кошо аны жана күчтүү элдердин кыздарын өлгөндөр жаткан жайга түшүр[+].


19Сен кимден артыксың? Түш, сүннөткө отургузулбагандар менен жат![+]


20Алар кылычтан өлгөндөрдүн арасына кулашат; ал кылычка берилди; аны да, анын көп сандаган элин да тартып кеткиле.


21Эр жүрөктөрдүн эң күчтүүлөрү өлгөндөр жаткан жайда ал жөнүндө жана анын шериктештери жөнүндө: “Алар төмөн түшүштү, кылычтан өлгөн бул сүннөтсүздөр ошол жерге жатышты”, – дешет[+].


22Ашур жана анын сансыз аскери ошол жерде, алардын мүрзөлөрү өздөрүнүн тегерегинде; бардыгы өлүшкөн, кылычтан кулашкан[+].


23Анын мүрзөлөрү өлгөндөр жаткан жайдын эң түпкүрүнө коюлган, анын аскерлери өздөрүнүн мүрзөлөрүнүн тегерегинде; бардыгы өлүшкөн, кылычтан кулашкан; жер үстүндөгү тирүүлөргө коркунуч каптаткандар – ошолор[+].


24Эйлам өзүнүн сансыз аскери менен ошол жерде, өз күмбөзүнүн тегерегинде; алардын бардыгы – өлтүрүлгөндөр, кылычтан кулагандар, сүннөткө отургузулбаган бойдон өлгөндөр жаткан жайга түшкөндөр, тирүүлөр жашаган жерде коркунуч каптатып, өздөрүнүн маскаралыгын көргө киргендер менен кошо ала кеткендер[+].


25Өлгөндөрдүн жайынан ага жана анын бүт аскерине жатар жай беришти. Мүрзөлөрү өзүнүн тегерегинде; алардын бардыгы – сүннөткө отургузулбагандар, кылычтан кырылгандар. Анткени алар жер үстүндөгү тирүүлөргө коркунуч каптатышкан, көргө киргендер менен кошо өздөрүнүн маскаралыгын ала кетишкен. Ал өлтүрүлгөндөрдүн арасына коюлган.


26Мешех менен Тубал өздөрүнүн бүт аскери менен ошол жерде. Алардын мүрзөлөрү өздөрүнүн тегерегинде; алардын бардыгы – сүннөткө отургузулбагандар, кылычтан кырылгандар, анткени алар жер үстүндөгү тирүүлөргө коркунуч каптатышкан[+].


27Алар сүннөтсүздөрдүн өлгөн күчтүүлөрү менен бирге жатышпайт. Ал күчтүүлөр өздөрүнүн согуштук курал-жарактары менен өлгөндөр жаткан жайга түшүп, кылычтарын баштарына коюшкан. Алардын мыйзамсыздыгы өздөрүнүн сөөктөрүнүн үстүндө, анткени алар күчтүүлөр катары жер үстүндөгү тирүүлөргө коркунуч каптатышкан.


28Сен да сүннөткө отургузулбагандардын арасында кыйратыласың, кылычтан кырылгандар менен бирге жатасың[+].


29Эдом, анын падышалары жана бүт төрөлөрү ошол жерде, алар күчтүү болушса да, кылычтан кырылгандардын арасына коюлган, алар сүннөткө отургузулбагандар менен, көргө киргендер менен бирге жатышат[+].


30Түндүк төрөлөрүнүн баары, бүт сидондуктар ошол жерде. Ал жерге алар өлтүрүлгөндөр менен бирге түшүшкөн, өздөрүнүн күчү менен коркунуч каптатып, маскара болушкан. Алар сүннөткө отургузулбагандар менен, кылычтан өлгөндөр менен бирге жатышат, алар көргө киргендер менен бирге өздөрүнүн маскаралыгын ала кетишкен[+].


31Фараон аларды көрүп, өзүнүн сансыз аскери жөнүндө сооронот. Кылычтан өлгөн фараон жана анын бүт аскери сооронот, – дейт Кудай-Теңир.


32

#### 33

1


Жезекиел – Ысрайылдын сакчысы

[•]Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Өз элиңдин уулдарына сүйлө, аларга мындай де: Эгер Мен кайсы бир жерге кылыч каптатсам, ошол жердин эли өзүнүн арасынан бир адамды алып, аны өздөрүнө сакчы кылып койсо,[+]


3ал адам ошол жерге каршы келе жаткан кылычты көрүп, сурнай тартып, өз элин эскертсе,[+]


4ким сурнай үнүн угуп, бирок өзүн сактабаса, анда кылыч келип, аны колго түшүрөт, анын каны өз мойнунда болот[+].


5Ал сурнай үнүн уккан, бирок өзүн сактаган эмес, анын каны өз мойнунда болот. Өзүн сактаган адам өз өмүрүн сактап калат.


6Эгерде сакчы кылычтын келе жатканын көрүп сурнай тартпаса, эл эскертилбесе, анда кылыч келип, алардын бир кишисинин жанын алат, анын жаны өз күнөөсү үчүн алынды, бирок анын канынын кунун сакчынын колунан төлөтөм.


7Сени да, адам уулу, Мен Ысрайылга сакчы койдум, сен Менин оозумдан чыккан сөздү угуп, аларды Менин атымдан эскертесиң[+].


8Мен мыйзамсызга: “Мыйзамсыз! Сен өлөсүң”, – деп айтканда, сен мыйзамсызды өзүнүн жолунан сакташ үчүн эч нерсе айтпасаң, анда ал мыйзамсыз киши өз күнөөсү үчүн өлөт, бирок анын канын сага төлөтөм.


9Эгерде сен жолунан бурулуу жөнүндө айтып, мыйзамсызга эскертсең, бирок ал өзүнүн жолунан бурулбаса, анда ал өз күнөөсү үчүн өлөт, сен болсо өз жаныңды сактап калдың[+].

10


Ар бир адамдын өз иштерине жараша соттолору жөнүндө

[•]Сен, адам уулу, Ысрайылга айт: Силер: “Биздин кылмыштарыбыз жана күнөөлөрүбүз өз мойнубузда, биз алардан чирип бара жатабыз: эми биз кантип жашайбыз?” – дейсиңер[+].


11Аларга айт: “Мен тирүүмүн, – дейт Кудай-Теңир, – Мен күнөөкөрдүн өлүмүн каалабайм, тескерисинче, Мен күнөөкөрдүн өз жолунан бурулуп, тирүү калышын каалайм. Бурулгула, өзүңөрдүн жаман жолуңардан бурулгула. Ысрайыл, силерге өлүмдүн эмне кереги бар?”[+]


12Сен, адам уулу, өз элиңдин уулдарына айт: “Кылмыш кылган күнү адил адамды өзүнүн адилдиги сактап калбайт, мыйзамсыз адам өз мыйзамсыздыгынан бурулган күнү мыйзамсыздыгы үчүн өлбөйт, ошол сыяктуу эле адил адам да күнөө кылган күнү өзүнүн адилдиги үчүн тирүү калбайт”.


13Мен адил адам жөнүндө: “Ал тирүү болот”, – деп айткандан кийин, ал өзүнүн адилдигине ишенип, адилетсиздик кылса, анда анын адилет иштеринин эч бири эске алынбайт, ал өзү кылган адилетсиздиги үчүн өлөт[+].


14Ал эми мыйзамсыз адамга: “Сен өлөсүң”, – деп айткандан кийин, ал өз күнөөлөрүнөн бурулуп, акыйкаттык жана адилеттик боюнча иш кылса:


15эгерде бул мыйзамсыз адам күрөөгө алганын кайтарып берсе, уурдаганын төлөп берсе, эч кандай жаман иштерди жасабай, өмүрдүн мыйзамдары менен жүрсө, анда ал өлбөйт, тирүү болот[+].


16Анын эч бир күнөөсү эске алынбайт. Ал акыйкаттык жана адилеттик боюнча иш кыла баштады, тирүү болот.


17Сенин элиңдин уулдары: “Теңирдин жолу туура эмес”, – деп жатышат, бирок өздөрүнүн жолу туура эмес.


18Эгерде адил адам өзүнүн адилдигинен баш тартып, мыйзамсыздык кыла баштаса, ал ошол үчүн өлөт.


19Эгерде мыйзамсыз адам өзүнүн мыйзамсыздыгынан баш тартып, акыйкаттык жана адилеттик боюнча иш кыла баштаса, ал ошол үчүн тирүү болот.


20Бирок силер: “Теңирдин жолу туура эмес!” – деп жатасыңар. Ысрайыл, Мен силердин ар бириңерди өз жолдоруңарга жараша соттойм».

21


Иерусалимдин кулары жөнүндө

Биздин туткундалып кеткенибизге он эки жыл, он ай, беш күн болгондо, Иерусалимден качып кутулган бир адам мага келип: «Шаар кыйратылды!» – деди.


22Бирок качып кутулган адам келгенге чейин эле, кечинде Теңирдин колу менин үстүмдө болгон, ал адам мага келердин алдында, эртең менен Теңир менин оозумду ачты. Менин оозум ачылып, ошондон кийин кайра сүйлөй баштадым[+].

23


Сөздү угуп, бирок аны аткарбагандар жөнүндө пайгамбарчылык

Анан мага Теңирден сөз болду:


24«Адам уулу! Ысрайыл жериндеги урандыга айланган жерлерде жашаган адамдар: “Ыбрайым жалгыз болчу, ал ушул жерди ээликке алган. Биз болсо көппүз, ошондуктан бизге ушул жер ээликке берилди”, – деп жатышат[+].


25Ошондуктан аларга айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Силер этти каны менен кошо жеп жатасыңар, көзүңөрдү өзүңөрдүн жасалма кудайларыңарга көтөрүп жатасыңар жана кан төгүп жатасыңар, анан жерди ээлегиңер барбы[+]?


26Силер өзүңөрдүн кылычыңарга таянып жатасыңар, жийиркеничтүү иштерди жасап жатасыңар, бири-бириңердин аялдарыңарды булгап жатасыңар, анан жерди ээлегиңер барбы?”


27Аларга мындай деп айт: “Кудай-Теңир мындай дейт: Мен тирүүмүн! Урандыга айланган жерлерде жашагандар кылычтан кырылышат. Ачык талаада жашагандарды жырткычтарга жем кылам. Ал эми чептерде жана үңкүрлөрдө жашагандар жугуштуу оорудан өлүшөт”[+].


28Жерди урандыга жана чөлгө айлантам, анын күчүнүн текебердиги жок болот, Ысрайыл тоолору ээн калат, ал жерден эч ким өтпөй калат.


29Алардын бардык жийиркеничтери үчүн жерди урандыга жана чөлгө айландырганымда, Менин Теңир экенимди билишет[+].


30Адам уулу, сен жөнүндө өз элиңдин уулдары дубалдардын жанында, эшиктеринин алдында сүйлөшүп жатышат, бири-бирине, ар бири өз бир тууганына: “Жүргүлө, Теңирден кандай сөз чыкканын угалы”, – деп жатышат.


31Алар сага элдик жыйынга келгенсип келип жатышат; Менин элим сенин бет алдыңда отуруп алып, сенин сөздөрүңдү угуп жатышат, бирок аларды аткарышпайт, анткени алар ооздору менен жалган убада беришет, жүрөктөрү болсо өздөрүнүн керт башынын кызыкчылыгын көздөйт[+].


32Сен алар үчүн үнү мукам, күү аспапта жакшы ойногон, сүйүү ырларын ырдаган ырчыдайсың. Алар сенин сөздөрүңдү угуп жатышат, бирок аларды аткарышкан жок.


33

#### 34

1


Ысрайылдын ишенимсиз кайтаруучулары жөнүндө пайгамбарчылык

Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Ысрайылдын кайтаруучуларына пайгамбарчылык кыл, пайгамбарчылык кылып, аларга, кайтаруучуларга айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Өздөрүн өздөрү кайтарган Ысрайылдын кайтаруучуларына кайгы! Кайтаруучулар койлорду кайтарышы керек эмеспи[+]?


3Силер май жейсиңер, жүндөн кийим киесиңер, семиз койлорду соёсуңар, бирок койлорду кайтарбай жатасыңар[+].


4Алсыздарга күч берген жоксуңар, оорулууну дарылаган жоксуңар, жаралууну таңган жоксуңар, адашканды кайрып келген жоксуңар, жоголгонду издеген жоксуңар, аларды зордук менен, катаалдык менен башкардыңар.


5Алар кайтаруучусу жок болгондуктан, туш-тушка чачырап кетишти, бардык талаа жырткычтарына жем болушту[+].


6Менин койлорум ар кайсы тоолордо, ар кайсы бийик адырларда адашып жүрөт, Менин койлорум бүт жер жүзүндө жүрөт, аларды сураштырган эч ким жок, аларды издеген эч ким жок.


7Ошондуктан, кайтаруучулар, Теңирдин сөзүн уккула.


8Мен тирүүмүн! – дейт Кудай-Теңир. – Кайтаруучусу жок болгондуктан, Менин койлорумду талап-тоноп кетишти, Менин койлорум ар кандай талаа жырткычтарына жем болду. Кайтаруучулар Менин койлорумду издешкен жок, кайтаруучулар өздөрүн өздөрү кайтарышты, ал эми Менин койлорумду кайтарышкан жок[+].


9Ошон үчүн, кайтаруучулар, Теңирдин сөзүн уккула”[+].


10Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен кайтаруучуларга каршымын, Өзүмдүн койлорумду алардын колдорунан төлөтүп алам, мындан кийин аларга койлорду кайтартпайм, мындан кийин кайтаруучулар өздөрүн өздөрү кайтарышпайт, Өзүмдүн койлорумду алардын оозунан куткарып алам, ошондон кийин алар кайтаруучуларга жем болушпайт”.

11


Жакшы кайтаруучу жөнүндө

Анткени Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен Өзүмдүн койлорумду Өзүм издеп табам, аларды карап чыгам[+].


12Чачырап кеткен койлорунун арасында болгон күнү кайтаруучу койлорун кандай текшерсе, Мен да Өз койлорумду ошондой карап чыгам, булут жана туман каптаган күнү кайсы жерлерге чачылып кетишсе, ошол жерлерден аларды куткарып алам[+].


13Аларды элдердин арасынан алып чыгам, аларды ар кайсы өлкөлөрдөн чогултам, аларды өз жерине алып келем, аларды Ысрайыл тоолорунда, агын суулардын жээгинде жана ушул жердин эл жашаган бардык жерлеринде кайтарам[+].


14Аларды жакшы жайытка кайтарам, алардын кашаасы Ысрайылдын бийик тоолорунда болот. Алар ошол жерде, жакшы кашаада эс алышат, Ысрайыл тоолорундагы оттуу жайыттарда оттошот[+].


15Өз койлорумду Мен Өзүм кайтарам, аларды Өзүм жуушатам, – дейт Кудай-Теңир.


16Жоголгонду издеп табам, адашканды кайрып келем, жарадарын таңам, оорулуусуна күч берем, ал эми семирип кеткенин жана баш бербегенин жок кылам, аларды адилеттик менен кайтарам[+].


17Силерди болсо, Менин койлорум, – Кудай-Теңир мындай дейт, – кой менен койдун ортосунда, кочкор менен текенин ортосунда сот Мен болом[+].


18Жакшы жайытта оттоп жүргөнүңөр аздык кылгансып, жайыттардан калганды бутуңар менен тепсейсиңер, тунук суу ичесиңер, калганын бутуңар менен ылайлатасыңар.


19Менин койлорум болсо силер бутуңар менен тепсеген жерден оттоп, бутуңар менен ылайлаткан суудан ичиши керекпи?”


20Ошондуктан Кудай-Теңир аларга мындай дейт: “Семиз кой менен арык койдун ортосунда Мен Өзүм сот болом.


21Силер алсыздардын баарын капталыңар жана ийиниңер менен түртүп жатасыңар, аларды мүйүзүңөр менен сыртка сүрүп чыгарганга чейин сүзгүлөп жатасыңар[+].


22Ошондуктан Мен Өз койлорумду куткарам, ошондон кийин аларды талап-тоношпойт, кой менен койдун ортосунда сот жүргүзөм.


23Алардын үстүнө бир кайтаруучу коём, аларды кайтарганга Өз кулум Дөөттү коём. Аларды ошол кайтарат, алардын кайтаруучусу ошол болот[+].


24Мен, Теңир, алардын Кудайы болом, Менин кулум Дөөт алардын арасында төрө болот. Муну Мен, Теңир, айттым[+].


25Алар менен тынчтык келишимин түзөм, ал жерден катаал жырткычтарды жок кылам, ошондо Менин койлорум талаада коопсуз жашашат, токойлордо укташат[+].


26Мен аларга жана Өзүмдүн адырымдын тегерегиндеги жерлерге батамды берем, жамгырды өз убагында жаадырам, ал батанын жамгыры болот[+].


27Талаа дарагы өз мөмөсүн берет, жер өз түшүмүн берет. Алар өз жеринде коопсуз болушат. Мен алардын моюнтуругунун доголорун сындырганда, аларды кулга айландыруучулардын колунан бошоткондо, Менин Теңир экенимди билишет[+].


28Ошондон кийин алар башка элдерге олжо болушпайт, аларды талаа жырткычтары жебейт. Алар коопсуздукта жашашат, аларды эч ким коркутпайт.


29Алардын жеринде сонун бак-дарактарды өстүрөм, ошондон кийин алар жерде ачарчылыктан өлүшпөйт, башка элдерге шылдың болушпайт.


30Ошондо Мен алардын Кудай-Теңири экенимди, Мен алар менен экенимди, Ысрайыл эли Менин элим экенин билишет, – дейт Кудай-Теңир.


31

#### 35

1


Сеир тоосу жөнүндө пайгамбарчылык

Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Жүзүңдү Сеир тоосуна буруп, ага каршы пайгамбарчылык кыл[+].


3Ага айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен сага каршымын, Сеир тоосу! Мен Өз колумду сага каршы сунуп, сени эч ким жашабаган ээн жерге айландырам[+].


4Шаарларыңды урандыга айландырам, сен өзүң да ээн талаага айланасың, ошондо Менин Теңир экенимди билесиң[+].


5Сенде түбөлүк кастык болгондуктан, башына мүшкүл түшкөн убакта, акыркы кыйроо убагында Ысрайыл уулдарын кылычтын колуна берип турдуң[+].


6Ошон үчүн, – Мен тирүүмүн! – дейт Кудай-Теңир, – сени канга айлантам, кан сенин артыңан түшөт. Сен канды жек көрбөгөнүң үчүн, кан сенин артыңан түшөт[+].


7Сеир тоосун эл жашабаган ээн жерге айландырам, ал жакка баргандарды жана ал жактан кайткандарды жок кылам.


8Анын тоолорун өзүнүн өлүктөрүнө толтурам. Сенин адырларыңда, өрөөндөрүңдө жана дарыяларыңдын нуктарында кылычтан өлгөндөр кулашат.


9Сени түбөлүк чөлгө айлантам, сенин шаарларыңда эч ким жашабайт, ошондо Менин Теңир экенимди билесиңер.


10Анткени сен Теңир ошол жерде экенине карабастан, "Бул эки эл да, бул эки жер да меники болот, биз аларды ээлеп алабыз", – деп айттың.


11Ошон үчүн Мен тирүүмүн! Мен сага аларды жек көргөнүңө жараша, аларды жек көргөндүктөн, аларга көрсөткөн көрө албастыгыңа жараша кылам, сени жазалагандан кийин, аларга Өзүм келем, – дейт Кудай-Теңир[+].


12Ошондо Менин Теңир экенимди билесиңер, Мен силердин Ысрайыл тоолорун: "Алар кыйратылды! Бизге жегенге берилди!" – деп табалаганыңардын баарын уктум[+].


13Силер өзүңөрдү Менин алдымда тилиңер менен жогору көтөрдүңөр, Мага каршы сөзүңөрдү көбөйттүңөр. Муну Мен уктум".


14Кудай-Теңир мындай дейт: "Бүт жер жүзү кубанып жатканда, Мен сени чөлгө айлантам.


15

#### 36

1


Кудайдын Ысрайылга берген батасы

Сен, адам уулу, Ысрайыл тоолоруна пайгамбарчылык кыл: Ысрайыл тоолору! Теңирдин сөзүн уккула[+].


2Кудай-Теңир мындай дейт: “Душман силер жөнүндө: "И-и! И-и! Түбөлүк тоолор биздин энчибизге тийди", – деп жатышат”.


3Ошон үчүн пайгамбарчылык кылып айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Силер башка элдердин энчиси болуп калышыңар үчүн, адамдарга жаманатты, ушак болушуңар үчүн, душмандар силерди кыйратып, туш-туштан жеп-жутушту.


4Мына ошон үчүн, ошон үчүн гана, Ысрайыл тоолору, Кудай-Теңирдин сөзүнө кулак салгыла”. Тегерек-четтеги башка элдердин шылдыңына калып, олжосуна айланган тоолорго, адырларга, дарыяларга, өрөөндөргө, кыйратылган, таланып-тонолгон, ээн калган шаарларга Кудай-Теңир мындай дейт:[+]


5Ошон үчүн Кудай-Теңир мындай дейт: “Менин жеримди өзүнө кубанып энчи кылып алган, аны ичинен жек көрүп, өзүнө олжо кылып алган башка элдерге каршы, бүт Эдомго каршы Мен Өзүмдүн кызганычымдын оту менен сүйлөдүм”[+].


6Ошондуктан Ысрайыл жери жөнүндө пайгамбарчылык кыл, тоолорго жана адырларга, дарыяларга жана өрөөндөргө мындай де: Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен бул сөздү кызганычым менен, Өзүмдүн каарым менен айттым, анткени силер элдердин шылдыңын көтөрүп жатасыңар”.


7Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен Өз колумду көтөрүп, тегерегиңердеги элдердин шылдыңы өздөрүнүн башына келет деп ант бердим.


8Силер болсо, Ысрайыл тоолору, бутагыңарды жаясыңар, Менин элим Ысрайылга мөмө бересиңер, анткени алар жакында келишет.


9Анткени мына, Мен силерге кайрылам, силер иштетилесиңер, силерге үрөн себилет.


10Силердин үстүңөргө көп сандаган элди, бүт Ысрайыл үйүн жайгаштырам, шаарларга эл отурукташат, урандылар тургузулат[+].


11Силердин үстүңөрдө адамдарды жана малды көбөйтөм, алар тукумдап көбөйүшөт, силерге мурунку убактагыдай жайгаштырам, силерди мурунку убактагыга караганда көбүрөөк ырайым көрсөтөм, ошондо Менин Теңир экенимди билесиңер[+].


12Силердин үстүңөргө адамдарды, Өзүмдүн элим Ысрайылды алып келем, алар сени ээлешет! Сен алардын мурасы болосуң, мындан ары аларды балдарынан ажыратпайсың”[+].


13Кудай-Теңир мындай дейт: “Сага: "Сен адамдарды жеген, өз элиңди баласыз калтырган жерсиң", – деп айтышканы үчүн,[+]


14сен мындан ары адамдарды жебейсиң, мындан ары өз элиңди балдарынан ажыратпайсың, – дейт Кудай-Теңир.


15Мындан ары элдерден шылдың укпайсың, мындан ары уруулардан кордук көрбөйсүң, мындан ары өз элиңди мүдүрүлтпөйсүң”», – дейт Кудай-Теңир.

16


Ысрайылдын келечектеги тазалануусу жөнүндө

Анан мага Теңирден сөз болду:


17«Адам уулу! Ысрайыл өз жеринде жашап турганда, ал жерди ал өзүнүн жүрүш-турушу менен, өзүнүн иштери менен булгады. Алардын жолу Менин алдымда аялдын тазаланып жаткан убагындагы таза эместигиндей эле[+].


18Мен аларга Өз каарымды төктүм, анткени алар бул жерге кан төгүштү, бул жерди өздөрүнүн жасалма кудайлары менен булгашты[+].


19Мен аларды элдердин арасына чачып жибердим, Мен аларды жер-жерлерге сапырдым. Мен аларды өздөрүнүн жолдоруна жана иштерине жараша жазаладым[+].


20Алар элдердин арасына барганда, Менин ыйык ысымымды булгашты, анткени алар жөнүндө: “Булар – Теңирдин эли, Анын жеринен чыгышты”, – деп айтып жатышат.


21Ошондо Мен Ысрайыл барган жерлердеги элдердин арасында булганган Өзүмдүн ыйык ысымымды аядым[+].


22Ошондуктан Ысрайылга айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Ысрайыл, Мен муну силер үчүн эмес, силер элдердин арасына барганда булгаган Өзүмдүн ыйык ысымым үчүн кылам.


23Силер элдердин арасында булгаган, элдердин арасында даңктабаган Өзүмдүн улуу ысымымды ыйык кылам, элдердин көз алдында силерге Өзүмдүн ыйыктыгымды көрсөтөм, ошондо алар Менин Теңир экенимди билишет, – дейт Кудай-Теңир[+].


24Силерди элдердин арасынан алып чыгам, бардык өлкөлөрдөн жыйнайм, силерди өз жериңерге алып келем[+].


25Үстүңөргө таза суу чачам, ошондо силер таза болосуңар, силерди бардык таза эмес нерселериңерден жана бардык жасалма кудайларыңардан тазалайм[+].


26Силерге жаңы жүрөк берем, ичиңерге жаңы рух салам. Силердин денеңерден таш жүрөктү алып салып, эт жүрөк берем[+].


27Силердин ичиңерге Өз рухумду салам, силерди Менин мыйзамдарым менен жүргүдөй, Менин буйруктарымды сактагыдай жана аткаргыдай кылам[+].


28Ошондо Мен силердин ата-бабаларыңарга берген жерде жашайсыңар, Менин элим болосуңар, Мен силердин Кудайыңар болом[+].


29Силерди бардык таза эмес нерселериңерден бошотом, дан өсүмдүктөрүн чакырам, аларды мол кылам, силерде ачкачылык болбойт[+].


30Бак-дарактардын мөмөлөрүн, талаа өсүмдүктөрүн мол кылам, мындан ары ачкачылыктын айынан элдерге шылдың болбойсуңар[+].


31Ошондо өзүңөрдүн жаман жолдоруңарды, кыянат иштериңерди эсиңерге түшүрөсүңөр, силер өзүңөрдүн мыйзамсыздыгыңар үчүн, ыпылас иштериңер үчүн өзүңөрдөн жийиркенесиңер[+].


32Билип койгула, муну Мен силер үчүн жасабайм, – дейт Кудай-Теңир. – Ысрайыл, өзүңөрдүн жолдоруңардан уялгыла, кызаргыла”.


33Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен силерди бардык мыйзамсыздыгыңардан тазалаган күнү шаарларыңарга эл отурукташтырам, урандылар кайра тургузулат.


34Нары-бери өткөн адамдын көзүнө чөл болуп көрүнгөн, ээн калган жерлер иштетилет.


35Ошондо: "Бул ээн калган жер Эйден багындай болуп калды, бул кыйратылган, ээн калган, таланып-тонолгон шаарлар бекемделди, ага эл отурукташты", – деп айтышат[+].


36Ошондо силердин тегерегиңерде калган элдер Менин уратылганды кайра тургузган, ээн калган жерди элдүү кылган Теңир экенимди билишет. Мен Теңирмин, Мен айтканымды кылам”.


37Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен Ысрайылга дагы мындай ырайым кылам: анын адамдарын короо-короо койлордой көп кылам[+].


38

#### 37

1


Кургак сөөктөр чачылган талаа

Теңирдин колу менин үстүмдө эле, Теңир мени руху менен алып чыгып, талаанын ортосуна койду, ал талаа сөөккө толгон эле[+].


2Ал мени алардын үстүнөн, алардын жанынан тегерете алып өттү. Талаанын бетинде сөөк өтө көп экен, алар абдан кургак экен.


3Анан Ал мага: «Адам уулу! Бул сөөктөр тирилеби?» – деди. Мен Ага: «Кудай-Теңир! Аны Сен билесиң», – дедим[+].


4Ал мага: «Бул сөөктөргө мындай деп пайгамбарчылык кыл: “Кургак сөөктөр! Теңирдин сөзүн уккула!


5Бул сөөктөргө Кудай-Теңир мындай дейт: Мен силерге рух киргизем, ошондо силер тирилесиңер[+].


6Силерге тарамыш берем, силердин үстүңөргө эт өстүрөм, силерди тери менен каптайм, силердин ичиңерге рух киргизем, ошондо тирилесиңер жана Менин Теңир экенимди билесиңер”».


7Мага кандай буйрулса, мен ошондой пайгамбарчылык кылдым. Мен пайгамбарчылык кылып жатканда, бир дабыш чыкты, бир кыймыл болду, сөөктөр бири-бирине жакындай баштады, сөөктөр өзүнүн сөөгүнө жакындай баштады.


8Мен алардын үстүндөгү тарамыштарды көрдүм, аларга эт бүттү, алардын үстүн тери каптады, бирок алардын ичинде рух жок эле.


9Ошондо Ал мага: «Адам уулу, рухка пайгамбарчылык кыл, ага мындай деп пайгамбарчылык кыл: Кудай-Теңир мындай дейт: “Рух, төрт шамалдан кел, өлтүрүлгөн ушул адамдардын үстүнө үйлө, ошондо алар тирилишет”», – деди.


10Ал мага кандай буйруса, мен ошондой пайгамбарчылык кылдым, ошондо алардын ичине рух кирди, алар тирилип, буттарына турушту, алар өтө чоң, сан жеткис аскерлер эле[+].


11Теңир мага мындай деди: «Адам уулу! Бул сөөктөр – бүт Ысрайыл. Алар: “Биздин сөөгүбүз куурап калды, үмүтүбүз жок болду: биз түп-тамырыбыз менен жулундук”, – деп жатышат.


12Ошондуктан пайгамбарчылык кылып, аларга айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Мына, Мен силердин мүрзөлөрүңөрдү ачып, мүрзөлөрүңөрдөн алып чыгам, Менин элим. Анан силерди Ысрайыл жерине алып келем[+].


13Мүрзөлөрүңөрдү ачып, силерди мүрзөлөрүңөрдөн алып чыкканда, Менин элим, Менин Теңир экенимди билесиңер.


14Силердин ичиңерге Өзүмдүн рухумду салам, ошондо силер тирилесиңер, анан силерди өз жериңерге жайгаштырам, ошондо Менин Теңир экенимди билесиңер, айтканымды кылам», – дейт Кудай-Теңир[+].

15


Жүйүт менен Ысрайылдын биригери жөнүндө

Анан мага Теңирден сөз болду:


16«Адам уулу, сен өзүңө бир таяк алып, ага: “Жүйүт жана ага бириккен Ысрайыл уулдары” деп жаз. Дагы бир таяк алып, ага: “Жусуп” деп жаз. Бул – Эпрайымдын жана ага бириккен бүт Ысрайылдын таягы.


17Анан ал эки таякты бири-бирине бириктир, алар сенин колуңда бир таяк болсун.


18Элиңдин уулдары сенден: “Колуңдагы эмне экенин бизге түшүндүрүп бересиңби?” – деп сурашса,[+]


19аларга айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен Жусуптун таягын – Эпрайымдын колундагы жана ага кошулган Ысрайыл урууларынын колундагы таякты алып, аны Жүйүттүн таягына кошом, аларды бир таяк кылам, алар Менин колумда бир таяк болот”[+].


20Сен жазган эки таяк тең алардын көз алдында сенин колуңда болот.


21Аларга мындай де: Кудай-Теңир мындай дейт: “Мен Ысрайыл уулдарын, алар кайсы элдердин арасында жашап жатышса, ошол элдердин арасынан алып чыгам, аларды ар тараптан жыйнап, өз жерине алып келем[+].


22Ушул жерде, Ысрайыл тоолорунун үстүндө Мен аларды бир эл кылам, алардын баарынын үстүнөн бир Падыша падышачылык кылат, алар мындан ары эки эл болбойт, мындан ары эки падышачылыкка бөлүнбөйт.


23Мындан ары алар өздөрүн жасалма кудайлары менен, жийиркеничтери менен, кылмыштары менен булгашпайт, аларды кайсы жерлерде күнөө кылып жашашса, ошол жерлерден алып чыгам. Аларды тазалайм, ошондо алар Менин элим болушат, Мен алардын Кудайы болом[+].


24Менин кулум Дөөт болсо алардын үстүнөн Падыша болот, алардын баарына кайтаруучу болот, ошондо алар Менин мыйзамдарым менен жүрүшөт, Менин буйруктарымды сакташат жана аткарышат[+].


25Алар Өз кулум Жакыпка берген жерде, өздөрүнүн ата-бабалары жашаган жерде жашашат. Алар өздөрү, алардын балдары жана алардын балдарынын балдары ошол жерде түбөлүккө жашашат. Менин кулум Дөөт түбөлүккө алардын төрөсү болот[+].


26Мен алар менен тынчтык келишимин түзөм, ал түбөлүк келишим болот. Аларды жайгаштырам, аларды көбөйтөм, Өзүмдүн түбөлүк ыйык жайымды алардын ортосуна тургузам[+].


27Менин турак жайым алардын үстүндө болот, Мен алардын Кудайы болом, алар болсо Менин элим болушат[+].


28

#### 38

1


Гок жөнүндө пайгамбарчылык

Анан мага Теңирден сөз болду:


2«Адам уулу! Магок жериндеги Тубал менен Мешехтин башкы төрөсү болгон Гокко жүзүңдү буруп, ага каршы пайгамбарчылык кыл[+].


3Ага айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Мешех менен Тубалдын башкы төрөсү Гок, Мен сага каршымын.


4Сени артка бурам, оозуңа ооздук салып, сени жана бүт аскериңди, аттарыңды жана атчандарыңды, башынан аягына чейин куралданган, соот кийген, калкан кармаган, кылыч менен куралданган чоң, сан жеткис аскериңди,[+]


5алар менен кошо калкан кармаган, туулга кийген персиялыктарды, эфиопиялыктарды, путтуктарды,[+]


6Гомерди жана анын бүт аскерин, түндүк жеринен Тогарманы, анын бүт аскерин, көптөгөн элдерди сени менен кошо алып чыгам[+].


7Сен өзүңдүн жаныңа чогулган бүт аскериң менен даяр бол, согушка даярдан, сен аларга жол башчы болосуң.


8Көп күндөрдөн кийин сен чакырыласың. Акыркы жылдары сен кылычтан кутулган жерге, көп элдердин арасынан жыйналган ал жердин тургундарына, дайыма ээн турган Ысрайыл тоолоруна келесиң, бирок эми ал жердин тургундары элдердин арасынан кайрылып келип, коопсуздукта жашашат[+].


9Сен өзүңдүн аскериң менен, көп сандаган элиң менен бороондой көтөрүлүп, жерди каптаган булуттай болуп келесиң”[+].


10Кудай-Теңир мындай дейт: “Ошол күнү жүрөгүңө бир ой келип, сен бир жаман иш ойлоп таап,


11мындай дейсиң: "Дубал менен курчалбаган жерге чыгайын, коопсуздукта жашап жаткан бейкапар элге барайын, алардын баары дубалдары жок жашашат, алардын дарбазалары да, кулпулары да жок"[+].


12Талап-тонош үчүн, олжого батыш үчүн, кайрадан эл отурукташкан урандыларга кол салыш үчүн, элдердин арасынан жыйналган, жер киндигинде жашап, чарба, соода жүргүзгөн элге кол салыш үчүн келесиң.


13Шеба, Дыдан жана Таршыш көпөстөрү, алардын жаш арстандары сага: "Сен талап-тонош үчүн келдиңби, өзүңдүн сансыз аскериңди олжо табыш үчүн, алтын-күмүштөрдү тартып алыш үчүн, мал-мүлктөрдү чаап алыш үчүн, чоң олжого батыш үчүн жыйнадыңбы?" – дешет”[+].


14Ошондуктан, адам уулу, пайгамбарчылык кылып, Гокко айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Чыны менен эле сен ошол күнү Менин элим Ысрайыл коопсуз жашап жатканын билип,


15өзүңдүн жериң болгон түндүк жеринен чыгып, көптөгөн элдер менен – атчандар менен, жоон топ менен, көп сандаган аскер менен келесиң.


16Жерди каптаган булутка окшоп, Менин элим Ысрайылга каршы чыгасың. Бул акыркы күндөрү болот. Элдер Мени таанып билиши үчүн, Мен сени, Гок, Өз жериме каршы алып келем, элдердин алдында сен аркылуу Өзүмдүн ыйыктыгымды көрсөтөм”[+].


17Кудай-Теңир мындай дейт: “Байыркы күндөрү: "Мен сени аларга каршы алып келем", – деп, ошол убакта пайгамбарчылык кылган Өзүмдүн кулдарым – Ысрайыл пайгамбарлары аркылуу сен жөнүндө айткан эмес белем[+]?

18


Кудайдын Гокко каардануусу

Гок Ысрайыл жерине келген күнү, – дейт Кудай-Теңир, – Менин каарым жалындап күйөт.


19Мен Өзүмдүн кызганычым менен, Өзүмдүн каарым күйүп турганда, мындай деп айткам: Чын эле, ошол күнү Ысрайыл жеринде өтө катуу жер титирөө болот[+].


20Ошондо Менин жүзүмдөн деңиз балыктары, асман канаттуулары, талаа жырткычтары, сойлоп жүрүүчү жаныбарлар, жер бетиндеги бардык адамдар титирешет, тоолор урайт, аска-зоолор кулайт, бүт дубалдар жер менен жер болот[+].


21Өзүмдүн бардык тоолорумда Гокко каршы кылыч чакырам, – дейт Кудай-Теңир. – Ар бир адамдын кылычы өзүнүн бир тууганына каршы чабылат[+].


22Аны жугуштуу оору менен, кан төгүү менен жазалайм, анын үстүнө, анын аскеринин үстүнө, анын жанында жүргөн бүт элдин үстүнө кара нөшөр жана таш мөндүр, от жана күкүрт төгөм[+].


23

#### 39

1


Гоктун жеңилиши

Сен болсо, адам уулу, Гокко каршы мындай деп пайгамбарчылык кыл: Кудай-Теңир мындай дейт: Мешех менен Тубалдын башкы төрөсү Гок, Мен сага каршымын![+]


2Сени буруп келем, сени жетелеп, эң алыскы түндүк жеринен алып чыгып, Ысрайыл тоолоруна алып келем[+].


3Сол колуңдагы жааңды кагып түшүрөм, оң колуңдагы жебелериңди ыргытам[+].


4Сен өзүңдүн сансыз аскериң менен, жаныңдагы элдер менен Ысрайыл тоолорунда өлөсүң. Сени ар түрдүү жырткыч канаттууларга жана талаа жырткычтарына жем кылам[+].


5Сен ачык талаада өлөсүң, анткени муну Мен айттым, – дейт Кудай-Теңир.


6Магокко жана аралдарда бейкапар жашап жаткандарга от жиберем, ошондо Менин Теңир экенимди билишет[+].


7Өзүмдүн элим Ысрайылдын ичинде Өзүмдүн ыйык ысымымды таанытам, мындан ары Өзүмдүн ыйык ысымымдын булгануусуна жол бербейм, ошондо элдер Ысрайылдын ыйык Теңири Мен экенимди билишет”[+].


8“Бул күн келет, ордунан чыгат, – дейт Кудай-Теңир, – бул күн – Мен айткан күн.


9Ошол күнү Ысрайыл шаарларынын тургундары чыгып, курал-жарактар менен от жагышат: калкандар жана сооттор менен, жаалар жана жебелер менен, найзалар жана чокморлор менен от жагышат. Булар менен жети жыл от жагышат[+].


10Талаадан отун ташышпайт, токойдон жыгач кыйышпайт, анткени жалаң курал-жарактар менен от жагышат. Өздөрүн карактагандарды каракташат, өздөрүн талап-тоногондорду талап-тоношот, – дейт Кудай-Теңир[+].


11Ошол күнү мындай болот: Ысрайыл жеринде, деңиздин чыгыш жагында жаткан жолоочулардын өрөөнүндө Гокко бейит үчүн жер берем, ал бейит жолоочулардын жолун тосуп калат. Ал жерге Гокту жана анын сансыз аскерин көмүшөт, ошентип, аны Амон-Гок[*] өрөөнү деп аташат.


12Жерди тазалаш үчүн, Ысрайыл аларды жети ай бою көмөт.


13Аларды ал жердин бардык эли көмөт. Мен Өзүмдү даңктаган күн алар үчүн даңктуу күн болот, – дейт Кудай-Теңир.


14Жер бетин көмүлбөй калгандардан тазалаш үчүн, аларды жолоочулардын жардамы менен көмүү үчүн, жерди карап чыгууга туруктуу кишилерди дайындашат. Алар жети ай өткөндөн кийин издей башташат.


15Жерди карап чыгуучулардын ичинен кимдир бирөө ал жерден адамдын сөөгүн көрсө, анын жанына белги коюп коёт. Ал белги сөөк көмүүчүлөр аны Гок өрөөнүнө койгонго чейин турат.


16Ошондуктан шаардын аты Амона деп аталат. Алар жерди ошентип тазалашат”.


17Кудай-Теңир мындай дейт: “Сен болсо, адам уулу, ар түрдүү канаттууларга жана талаа жырткычтарына айт: Чогулуп келгиле, Менин силер үчүн соё турган курмандыгыма, Ысрайыл тоолорундагы чоң курмандыкка туш-туштан чогулуп келгиле, эт жеп, кан ичесиңер[+].


18Күчтүү адамдардын этин жейсиңер, жердин төрөлөрүнүн канын ичесиңер. Алардын баары – Башандын бордолгон кочкорлору, козулары, текелери жана букачарлары[+].


19Менин силер үчүн сойгон курмандыгымдын майынан тойгуча жейсиңер, канынан мас болгуча ичесиңер.


20Менин дасторконумдан аттарга жана атчандарга, ар кандай күчтүү адамдарга жана аскерлерге тоёсуңар”, – дейт Кудай-Теңир.

21


Ысрайылдын калыбына келтирилиши

“Ошентип, Мен элдердин арасында Өзүмдүн даңкымды көрсөтөм, бардык элдер Менин жүргүзгөн сотумду, Менин алардын үстүнө койгон колумду көрүшөт.


22Ошол күндөн тартып, мындан ары Ысрайыл үйү өздөрүнүн Кудай-Теңири Мен экенимди билет[+].


23Ошондо элдер Ысрайыл өзүнүн күнөөсү үчүн туткундалып кеткенин билишет. Алар Менин алдымда жүзү каралык кылышканы үчүн, Мен алардан Өз жүзүмдү жашырып, аларды душмандарынын колуна салып бердим, ошондо алардын баары кылычтан кырылышты[+].


24Мен аларга өздөрүнүн ыпыластыгы менен мыйзамсыздыгына жараша кылып, алардан Өз жүзүмдү жашырдым”.


25Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: “Жакыптын туткундалып кеткендерин азыр кайрып келем, бүт Ысрайылга ырайым кылам, Өзүмдүн ыйык ысымыма болгон кызганычымды көрсөтөм[+].


26Алар өздөрүнүн жеринде эч ким коркутпай, коопсуз жашап жатышканда,[+]


27Мен аларды элдердин арасынан кайрып келгенде, аларды өздөрүнүн душмандарынын жеринен жыйнап келгенде, алар аркылуу көп элдердин көз алдында Өзүмдүн ыйыктыгымды көрсөткөндө, алар өздөрүнүн Менин алдымда кылган кылмыштары менен мыйзамсыздыктарын сезишет[+].


28Аларды элдердин арасына чачып, кайрадан өз жерине жыйнап келгенде, алар өздөрүнүн Кудай-Теңири Мен экенимди билишет. Ошондон кийин ал жерлерге алардын эч бирин калтырбайм.


29

#### 40

1


Келечектеги ийбадаткана жөнүндөгү көрүнүш

[•]Биздин туткундалып кеткенибизге жыйырма беш жыл болгондо, жылдын башындагы айдын онунчу күнү, шаардын кыйраганына он төрт жыл болгондо, дал ошол күнү Теңирдин колу менин үстүмдө болуп, Ал мени ошол жерге алып барды[+].


2Ал мени Кудай көргөзгөн көрүнүштө Ысрайыл жерине алып келип, эң бийик тоонун үстүнө койду, анын үстүндө, түштүк жагында шаар имараттарына окшогон имараттар бар эле[+].


3Ал мени ошол жерге алып келди. Өңү жаркыраган жездей болгон, колунда зыгыр арканы жана ченегич таягы бар бир адамды көрдүм. Ал дарбаза алдында турган экен[+].


4Ошол адам мага: «Адам уулу! Көзүң менен көр, кулагың менен ук, Мен сага эмнени көрсөтсөм, ошонун баарын дит коюп кара. Анткени сен бул жерге мен сага ушуну көрсөтүшүм үчүн алынып келиндиң. Эмнени көрсөң, ошонун баарын Ысрайылга кабарла», – деди[+].


5Ийбадаткананы тегерете курчаган дубалды көрдүм, ал адамдын колунда узундугу алты чыканак болгон ченегич таяк бар экен. Бир чыканактын узундугу бир чыканакка бир алаканды кошконго барабар. Ал ушул имаратты ченегенде, анын дубалынын калыңдыгы бир таяк, бийиктиги бир таяк болду[+].


6Анан ал чыгыш жакты караган дарбазага барып, тепкич менен өйдө чыгып, дарбазанын бир босогосунун туурасын ченегенде бир таяк болду, экинчи босогосунун туурасын ченегенде бир таяк болду[+].


7Капталдагы ар бир бөлмөнүн узундугун ченегенде бир таяк, туурасын ченегенде бир таяк болду, ал эми бөлмөлөрдүн арасы беш чыканак болду, кире бериш бөлмөнүн дарбазасынын алдындагы дарбазанын босогосу бир таяк болду.


8Ал кире бериш бөлмөнүн алдындагы дарбазаны ченеди, ал бир таяк болду.


9Ал эми кире бериш бөлмөнү ченегенде сегиз чыканак болду, мамылары эки чыканак болду. Бул кире бериш бөлмө ийбадаткана тарапта эле.


10Чыгышты караган дарбазанын алдындагы каптал бөлмөлөрдүн үчөө бир жагында, үчөө экинчи жагында. Ар бир үч бөлмөнүн ченеми бир, тигил капталындагы да, бул капталындагы да мамылардын ченемдери бир.


11Ал адам дарбазанын кире беришинин туурасын ченегенде он чыканак болду, дарбазанын узундугун ченегенде он үч чыканак болду.


12Ал эми бөлмөлөрдүн алдындагы тосмолорду ченегенде бир чыканак, башка тарабындагы тосмону ченегенде бир чыканак болду. Бир капталдагы бөлмөлөр алты чыканак, экинчи капталдагы бөлмөлөр алты чыканак эле.


13Анан ал бир бөлмөнүн чатырынан экинчи бөлмөнүн чатырына чейинки дарбазаны ченеди, эшиктен эшикке чейинки аралык жыйырма беш чыканак болду.


14Ал эми мамыларды ченегенде алтымыш чыканак болду. Дарбаза алдындагы жана короонун жанындагы ар бир мамынын чени ошончо болду.


15Сырткы дарбазадан ички дарбазага чейин элүү чыканак болду.


16Капталдагы бөлмөлөрдүн жана алардын мамыларынын тор терезелери бар эле, дарбазанын ич жагынын, ошондой эле кире бериш бөлмөнүн тегерете терезелери бар эле, мамыларда курма дарагынын сүрөттөрү бар эле[+].


17Анан ал мени сырткы короого алып келди, ал жерде бөлмөлөр бар экен. Короону тегерете таш секиче жасалыптыр. Ал секичеде отуз бөлмө бар экен[+].


18Ал секиче дарбазанын узундугуна жараша дарбазанын капталдарында эле. Бул секиче жапызыраак болчу.


19Анан ал төмөнкү дарбазадан ички короонун сырткы четине чейин, туурасын ченегенде жүз чыканак болду – чыгышка жана түндүккө карай.


20Ал түндүктү караган сырткы короонун дарбазасынын узундугун жана туурасын ченеди.


21Анын ичиндеги бир тарабында үчтөн, башка тарабында үчтөн турган бөлмөлөрдү ченеди. Алардын мамылары менен тосмолорунун ченеми мурунку дарбазалардыкындай эле: алардын узуну – элүү чыканак, туурасы – жыйырма беш чыканак.


22Алардын терезелеринин, тосмолорунун жана курма дарактарынын ченеми чыгышты караган дарбазаныкындай эле. Ага жети тепкич аркылуу чыгышат экен, алардын тосмолору бар экен.


23Ички короодо түндүк жана чыгыш дарбазаларына маңдайлаш дарбазалар бар экен. Ал дарбазадан дарбазага чейинки аралыкты ченегенде жүз чыканак болду.


24Анан мени түштүк жагына алып барды, ал жерде түштүк дарбазасы бар экен. Ал мамыларды жана тосмолорду ченегенде, түндүк жана чыгыш дарбазаларынын ченеминдей болду.


25Дарбазалардын жана кире бериштин терезелери тигил терезелердей эле: узундугу элүү чыканак, туурасы жыйырма беш чыканак.


26Аларга чыгуу үчүн жети тепкич бар эле, алардын алдында кире бериш бөлмө бар эле. Бир капталындагы мамыларда да, экинчи капталда турган мамыларда да курма дарагынын сүрөттөрү бар эле.


27Ички короонун түштүктү караган дарбазасы бар эле. Ал дарбазадан түштүк дарбазасына чейин ченегенде жүз чыканак болду.


28Анан ал мени түштүк дарбазасы аркылуу ички короого алып барды. Түштүк дарбазасынын чени тигил дарбазаныкындай эле болду[+].


29Алардын каптал бөлмөлөрү, мамылары, кире бериш бөлмөлөрү тигилердин эле ченеминдей эле. Алардын мамыларынын, кире бериш бөлмөлөрүнүн тегерете терезелери бар эле. Узундугу элүү чыканак, туурасы жыйырма беш чыканак.


30Тегерегинде кире бериш бөлмөлөр бар болчу, алардын узундугу жыйырма беш чыканак, туурасы беш чыканак.


31Алардын сыртты караган кире бериш бөлмөлөрү бар эле, алардын мамыларында курма дарагынын сүрөттөрү бар эле. Аларга чыга турган сегиз тепкич бар эле.


32Анан ал мени чыгыш дарбазасы аркылуу ички короого алып барды. Ал бул дарбазаларды ченегенде, ченеми тигилердикиндей болду.


33Алардын каптал бөлмөлөрү, мамылары жана кире бериш бөлмөлөрү ошондой ченемде эле: алардын жана алардын кире бериш бөлмөлөрүнүн тегерете терезелери бар эле. Узундугу элүү чыканак, туурасы жыйырма беш чыканак.


34Алардын кире бериш бөлмөлөрү сырткы короону карап турат экен, алардын эки капталындагы мамыларда курма дарактарынын сүрөттөрү бар эле. Аларга чыга турган сегиз тепкич бар эле.


35Анан ал мени түндүк дарбазасына алып келди, анын ченеми тигил дарбазалардын ченеминдей болду.


36Анын каптал бөлмөлөрү, мамылары, кире бериш бөлмөлөрү, алардын тегерете терезелери бар эле. Узундугу элүү чыканак, туурасы жыйырма беш чыканак.


37Анын сырткы короону караган кире бериш бөлмөсү бар эле, анын эки капталында турган мамыларда курма дарактарынын сүрөттөрү бар эле. Аларга чыга турган сегиз тепкич бар эле.


38Ошондой эле мамылуу дарбазалардын жанында бир бөлмө бар болчу, анын эшиги дарбаза жакты карачу. Ал жерде бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды жуушчу[+].


39Ал эми дарбазанын алдындагы кире бериш бөлмөнүн ичинде бир жагында эки үстөл, экинчи жагында эки үстөл бар эле. Анткени алардын үстүндө бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды, күнөө үчүн чалынуучу курмандыктарды, айып үчүн чалынуучу курмандыктарды союшчу[+].


40Сыртта, түндүк дарбазасынын алдындагы кире бериш бөлмөнүн бир жагында эки үстөл, дарбазанын алдындагы кире бериш бөлмөнүн бир жагында эки үстөл бар эле.


41Төрт үстөл дарбазанын бир жагында, төрт үстөл дарбазанын экинчи жагында: бардыгы сегиз үстөл, алардын үстүндө курмандыктар союлчу.


42Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктар даярдала турган төрт үстөл жылмаланган таштардан эле, анын узундугу бир жарым чыканак, туурасы бир жарым чыканак, бийиктиги бир чыканак. Алардын үстүнө бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды жана башка курмандыктарды союуда колдонулуучу куралдарды коюшчу.


43Имараттын дубалын тегерете бир алакан болгон илмектер жасалган, ал эми үстөлдөргө курмандыктардын этин коюшчу.


44Ички дарбазанын сырт жагында ырчылар үчүн бөлмөлөр бар эле. Түндүк дарбазасынын капталындагы ички короодогу бир бөлмө түштүктү, түштүк дарбазасынын капталындагы бир бөлмө түндүктү карачу[+].


45Анан ал мага мындай деди: «Түштүктү караган бул бөлмө ийбадатканада сакчылык кылган ыйык кызмат кылуучулар үчүн.


46Ал эми түндүктү караган бөлмө курмандык чалынуучу жайга сакчылык кылган ыйык кызмат кылуучулар үчүн. Алар – Леби уулдарынын ичинен Теңирге кызмат кылыш үчүн Ага жакындаган Садоктун уулдары»[+].


47Анан ал короону ченеди. Анын узундугу жүз чыканак, туурасы жүз чыканак болду: ал төрт бурчтуу эле. Ал эми ийбадаткананын алдында курмандык чалынуучу жай турган эле[+].


48Анан ал мени ийбадаткананын кире бериш бөлмөсүнө алып келди. Кире бериш бөлмөнүн бир капталындагы мамылар беш чыканак, экинчи капталындагы мамылар беш чыканак болду. Ал эми дарбазанын туурасы бир капталынан үч чыканак, экинчи капталынан үч чыканак болду.


49

#### 41

1Анан ал мени ийбадатканага алып келди, бир жагындагы мамылардын туурасын ченегенде алты чыканак, экинчи жагындагы мамылардын туурасын ченегенде алты чыканак болду, жыйын чатырынын туурасы ошончо болду.


2Эшиктин туурасы он чыканак, эшиктин бир капталы беш чыканак, экинчи капталы беш чыканак. Ийбадаткананын узундугун ченегенде кырк чыканак, туурасын ченегенде жыйырма чыканак болду[+].


3Анан ал ичине кирип, эшиктин оозундагы мамыларды ченегенде эки чыканак, эшикти ченегенде алты чыканак, эшиктин туурасын ченегенде жети чыканак болду.


4Ал бөлмөнүн узундугун ченегенде жыйырма чыканак, туурасын ченегенде жыйырма чыканак болду, анын туурасы ийбадаткананын туурасына барабар. Анан ал мага: «Бул – ыйыктын ыйыгы», – деди[+].


5Анан ал ийбадаткананын дубалын ченегенде алты чыканак болду, ал эми ийбадаткананын тегерегиндеги каптал бөлмөлөрдүн туурасын ченегенде төрт чыканактан болду[+].


6Бөлмө үстүнө бөлмө болуп жайланышкан капталындагы бөлмөлөр отуз үч болду. Тегерете салынган бөлмөлөр ийбадаткананын жанындагы дубалга кирип турат, алар аны менен байланышта, бирок ийбадаткананын дубалына тийбейт[+].


7Үй тегерете жогорулаган сайын каптал бөлмөлөр кеңейген, анткени ийбадаткананын айланасы Үй улам жогорулаган сайын кеңейген, ошондуктан ийбадаткананын жогору жагы кенен болчу. Төмөнкү кабаттан жогорку кабатка ортоңку кабат аркылуу көтөрүлүп чыкчу.


8Мен Үйдүн жогору жагын тегерете көрдүм. Каптал бөлмөлөрүнүн негизи – бир бүтүн таяк, ал – алты толук чыканак.


9Сыртка чыгып турган каптал бөлмөлөрдүн дубалынын туурасы беш чыканак, ийбадаткананын каптал бөлмөлөрүнүн жанында ачык жер бар.


10Ийбадаткананын тегерегиндеги бөлмөлөрдүн арасындагы аралык – жыйырма чыканак.


11Каптал бөлмөлөрдүн эшиктери ачык жерди карап турат, бир эшиги түндүк жакты, башка эшиги түштүк жакты карайт. Ал эми бул ачык жердин туурасы беш чыканак.


12Батыш тараптагы аянттын алдындагы имараттын туурасы жетимиш чыканак. Ушул имараттын дубалынын туурасы беш чыканак, узундугу токсон чыканак.


13Ал ийбадаткананын узундугун ченегенде жүз чыканак болду; короону, жанаша курулган үйдү жана анын дубалдарын ченегенде да жүз чыканак болду[+].


14Ийбадаткананын алды жагы менен чыгышты караган аянттын туурасы да жүз чыканак.


15Анан ал аянттын алдындагы, анын батыш тарабындагы имараттын узундугун тигил жана бул жагында жайланышкан каптал бөлмөлөрү менен бирге, ийбадаткананын ичи менен бирге, короонун кире бериш бөлмөлөрү менен бирге ченегенде жүз чыканак болду.


16Эшик устундары жана тор терезелер, үч кабаттагы тегерете салынган каптал бөлмөлөрдүн эшиктеринин каршысы, үйдүн тактасынан терезеге чейин жыгач менен капталган, терезелер жабык турчу[+].


17Эшиктердин үстү, ийбадаткананын ичи да, сырты да, дубалдын ички бети менен сырткы бети да жыгач менен капталган эле.


18Алардын бетине керуптар менен курма дарактары түшүрүлгөн эле: эки керуптун ортосунда бир курма дарагы бар эле, ар бир керуптун эки бети бар эле[+].


19Курма дарагын бир жагынан адам бети, экинчи жагынан арстан бети карап турат. Ийбадаткананын ичи бүт бойдон, тегерете мына ушундай жасалган[+].


20Полдон эшиктин жогору жагына чейин керуптар жана курма дарактары жасалган, ийбадаткананын дубалдары да ошондой.


21Ийбадаткананын эшиктеринин кашектери төрт бурчтуу болчу. Ыйык жайга кирүүчү эшиктин көрүнүшү да ошол эшиктин көрүнүшүндөй эле[+].


22Бийиктиги үч чыканак, узундугу эки чыканак болгон курмандык чалынуучу жай жыгачтан болчу. Анын бурчтары, таканычы, капталдары жыгачтан эле. Анан ал мага: «Бул – Теңирдин алдындагы дасторкон», – деди.


23Ийбадаткананын жана ыйыктын ыйыгынын экиден эшиктери бар эле.


24Бул эшиктер эки эшиктен турат экен, экөө тең жылып турма, бир эшикте эки эшик, экинчи эшикте да эки эшик[+].


25Ийбадаткананын эшиктеринин бетине дубалдын бетиндегидей эле керуптар жана курма дарактары түшүрүлгөн эле. Ал эми сыртта, кире бериш бөлмөнүн алдында тактайдан жасалган секиче бар экен[+].


26

#### 42

1Анан ал мени түндүк жолу менен сырткы короого алып чыгып, аянттын каршысындагы, түндүк тараптагы имараттын каршысындагы бөлмөлөргө ээрчитип келди[+].


2Эшиги түндүктү караган бул бөлмөлөрдүн узундугу жүз чыканак, туурасы элүү чыканак экен.


3Жыйырма чыканак болгон ички короонун каршысында жана сырткы короодогу секиченин каршысында бири-бирин караган үч кабаттуу галлереялар бар эле.


4Ал эми бөлмөлөрдүн алдындагы кире бериштин туурасы он чыканак, узундугу бир чыканак. Алардын эшиктери түндүктү карайт.


5Жогорку бөлмөлөр куушураак эле, анткени галлереялар бул имараттагы ортоңку жана төмөнкү бөлмөлөргө караганда көп орун ээлейт.


6Ал мамылар үч кабат эле, ал бөлмөлөрдүн короонукундай мамылары жок болчу. Ошондуктан ал бөлмөлөр ортоңку жана төмөнкү бөлмөлөргө караганда куушураак жасалган экен.


7Ал эми сырткы короодогу ушул бөлмөлөрдүн каршысындагы бөлмөлөрдүн алдыңкы бетин түзгөн сырткы дубалдын узундугу элүү чыканак эле.


8Анткени сырткы короодогу бөлмөлөрдүн узундугу да элүү гана чыканак, ал эми ийбадаткананын алды жүз чыканак эле.


9Сырткы короодон киргенде, кире турган эшик чыгыш тарапта, ушул бөлмөлөрдүн астында эле.


10Аянттын алдындагы чыгышты караган короонун дубалынын туурасынан кеткен жагында жана имараттын алдында бөлмөлөр бар эле.


11Алардын алдындагы кире бериш түндүктү караган бөлмөлөрдүкүндөй эле, узундугу менен туурасы да, чыга турган эшиктери да, алардын түзүлүшү да, кире турган эшиктери да ошол бөлмөлөрдүкүндөй эле.


12Ал эшиктер түштүктү караган бөлмөлөрдүкүндөй болчу, аларга кире турган эшик чыгышка карай дубал бойлоп кеткен жолдун өзүндө эле.


13Анан ал мага мындай деди: «Аянттын алдындагы түндүк бөлмөлөр жана түштүк бөлмөлөр – Теңирге жакындаган ыйык кызмат кылуучулардын ыйык бөлмөлөрү, алар эң ыйык курмандыкты ошол жерде жешет. Алар ошол жерге эң ыйык курмандыктарды: нан курмандыктарын, күнөө үчүн чалынуучу курмандыктарды жана айып үчүн чалынуучу курмандыктарды коюшат, анткени бул – ыйык жер[+].


14Ыйык кызмат кылуучулар ыйык жайга киргенде, кызмат кылганда кийген кийимдерин ошол жерге калтырмайынча, сырткы короого чыгышпасын, анткени ал кийимдер ыйык. Алар башка кийим кийгенден кийин гана элге чыгышсын»[+].


15Ал ийбадаткананын ичин ченеп бүткөндөн кийин, мени чыгышты караган дарбазалар менен сыртка ээрчитип чыгып, аны айланта ченей баштады.


16Ченегич таяк менен ал анын чыгыш тарабын ченеди, ченегич таяк менен ченегенде, бардыгы беш жүз таяк болду.


17Түндүк тарабын ошол эле ченегич таяк менен ченегенде, бардыгы беш жүз таяк болду.


18Түштүк тарабын да ошол эле ченегич таяк менен ченегенде, беш жүз таяк болду.


19Ал жерден батыш тарапка бурулуп, ченегич таяк менен ченегенде, беш жүз таяк болду.


20

#### 43

1


Теңирдин даңкынын ийбадатканага кайтып келиши

Анан ал мени дарбазага – чыгышты караган дарбазага алып келди[+].


2Ысрайыл Кудайынын даңкы чыгыштан келе жатты. Анын үнү чоң суулардын дабышындай эле, Анын даңкынан жер жарык болуп турду[+].


3Бул көрүнүш мен көргөн мурунку көрүнүштөй эле, ал шаардын кыйрашын кабарлап келгенимде көргөн көрүнүшкө окшош эле, ал Кебар дарыясынын жээгинде көргөн көрүнүштөргө окшош эле. Ошондо мен жүзтөмөндөп жыгылдым[+].


4Теңирдин даңкы чыгышты караган дарбаза аркылуу ийбадатканага кирди.


5Ошондо рух мени көтөрүп, ички короого киргизди. Ийбадаткана бүт бойдон Теңирдин даңкына толду[+].


6Мен кимдир бирөөнүн ийбадаткананын ичинен мага сүйлөп жатканын уктум, ал киши болсо менин жанымда турган эле.


7Ошондо Теңир мага мындай деди: «Адам уулу! Бул – Менин тагым турган жер, Менин бутум турган жер, бул жер Менин Ысрайыл уулдарынын арасында түбөлүккө жашай турган жерим. Ысрайыл мындан ары Менин ыйык ысымымды булгабайт, алар өзүлөрү да, алардын падышалары да өздөрүнүн бузуктугу менен, өздөрүнүн падышаларынын өлүктөрү менен, бутканалары менен Менин ыйык ысымымды мындан ары булгашпайт[+].


8Алар өздөрүнүн босогосун Менин босогомдун жанына коюшкан, өздөрүнүн эшиктерин Менин эшигимдин жанына коюшкан, ошондуктан Мени менен алардын ортосун бир эле дубал бөлүп турчу. Алар өздөрүнүн жийиркеничтүү иштери менен Менин ыйык ысымымды булгашчу. Ошон үчүн Мен аларды Өз каарым менен кырып салгам.


9Эми алар өздөрүнүн бузуктугун, падышаларынын өлүктөрүн Менден четтетишет, ошондо Мен алардын арасында түбөлүк жашайм.


10Өздөрүнүн мыйзамсыздыктарынан уялышы үчүн, ийбадаткананын ченемин алышы үчүн, сен, адам уулу, Ысрайылга ушул ийбадаткана жөнүндө жарыя кыл[+].


11Эгерде алар өздөрүнүн бардык иштеринен уялышса, анда аларга ийбадаткананын көрүнүшүн, түзүлүшүн, андан чыга турган жана ага кире турган эшиктерин, бүт сүрөттөрүн, бүт көрсөтмөлөрүн, бардык көркөм сүрөттөрүн, бүт мыйзамдарын көрсөт. Алар анын түзүлүшүн жана бүт көрсөтмөлөрүн сактап, ошолорду аткарышы үчүн, алардын көзүнчө жаз.


12Ийбадаткананын мыйзамы мындай: тоонун чокусундагы ал турган жердин тегерегиндеги бүт мейкиндик – ыйыктын ыйыгы. Ийбадаткананын мыйзамы ушул!»

13


Курмандык чалынуучу жай

Чыканак менен ченегенде курмандык чалынуучу жайдын ченеми мындай болду (бир чыканак алакан менен чыканакты кошконго барабар): пайдубалы бир чыканак, туурасы да бир чыканак, тегерете курчап турган кырдын эни бир карыш. Курмандык чалынуучу жайдын арткы тарабы мындай:[+]


14Анын пайдубалынан төмөнкү урчугуна чейин эки чыканак, ал эми анын туурасы бир чыканак. Кичине урчугунан чоң урчугуна чейин төрт чыканак, ал эми анын туурасы бир чыканак.


15Курмандык чалынуучу жайдын өзүнүн бийиктиги төрт чыканак. Курмандык чалынуучу жайдын үстүнөн төрт мүйүз чыгып турат[+].


16Курмандык чалынуучу жайдын узундугу он эки, туурасы он эки чыканак. Анын төрт тарабы бирдей, ал төрт бурчтуу.


17Анын аянтчасынын узундугу он төрт чыканак, туурасы он төрт чыканак, аны тегерете курчап турган кыр жарым чыканак, ал эми пайдубалы бир чыканак. Ага чыгуучу тепкичтер болсо чыгыш тараптан[+].

18


Курмандыктар жөнүндө

Анан ал мага мындай деди: «Адам уулу! Кудай-Теңир мындай дейт: “Курмандык чалынуучу жайдын үстүнө бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык чалып туруу үчүн, үстүнө кан чачып туруу үчүн, курмандык чалынуучу жай жасалып бүткөн күнү берилген көрсөтмө мындай:[+]


19Мага кызмат кылуу үчүн жакындаган Садок уруусунан, Леби уулдарынан чыккан ыйык кызмат кылуучуларга күнөө үчүн курмандыкка бир букачар бер, – дейт Кудай-Теңир[+].


20Букачардын канынан алып, курмандык чалынуучу жайдын төрт мүйүзүнө, аянтчанын төрт бурчуна, тегерете курчап турган кырына чач, сен аны ушинтип тазала, ушинтип ыйыкта[+].


21Күнөө үчүн чалынган букачарды алып, аны ыйык жайдын сыртында, Үйдүн атайы белгиленген жеринде өрттө[+].


22Ал эми эртеси күнү күнөө үчүн курмандыкка кемчиликсиз бир теке чал. Курмандык чалынуучу жайды букачар менен кандай тазалашса, аны менен да ошондой тазалашсын.


23Тазалагандан кийин, кемчиликсиз бир букачар жана кемчиликсиз бир кочкор алып кел.


24Аларды Теңирдин алдына алып кел. Аларга ыйык кызмат кылуучулар туз чачып, Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка чалышат[+].


25Күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка жети күн бою, күнүнө бир текеден чал. Ошондой эле күнүнө бирден букачар жана бирден кемчиликсиз кочкор чалышсын[+].


26Курмандык чалынуучу жайды жети күн бою тазалашсын, ыйыкташсын жана өз колдорун толтурушсун.


27

#### 44

1Анан ал мени кайрадан ыйык жайдын чыгышты караган сырткы дарбазасына алып келди, алар бекитилүү болчу.


2Ошондо Теңир мага мындай деди: «Бул дарбаза бекитилет, ачылбайт, ал аркылуу эч бир адам кирбейт, анткени ал аркылуу Ысрайылдын Кудай-Теңири кирген, ошон үчүн ал бек болот.


3Төрө болсо падыша катары анын ичинде Теңирдин алдында нан жеш үчүн отурат. Ал ушул дарбазанын жанындагы кире бериш бөлмө аркылуу кирет да, ошол эле жол менен кайра чыгат».

4


Ийбадатканага кирүү эрежелери

Андан кийин ал мени түндүк дарбазасы аркылуу ийбадаткананын бет маңдайына алып келди. Ошондо мен ийбадаткана Теңирдин даңкына толуп турганын көрүп, жүзтөмөндөп жыгылдым[+].


5Анан мага Теңир мындай деди: «Адам уулу! Мен сага айтып жаткан ийбадаткананын бардык мыйзамдары менен көрсөтмөлөрүн жүрөгүңө түй, өз көзүң менен көр, өз кулагың менен ук. Ийбадатканага кире турган эшикти жана ыйык жайдан чыга турган эшиктердин баарын көңүл коюп кара[+].


6Анан козголоңчул Ысрайылга айт: Кудай-Теңир мындай дейт: “Ысрайыл, жийиркеничтүү иштерди кылганыңар жетишет![+]


7Силер жүрөгү сүннөткө отургузулбаган, денеси да сүннөткө отургузулбаган жат элдин уулдарын Менин ыйык жайыма алып кирдиңер. Алар Менин нанымды, майды жана канды тартуулашып, Менин ийбадатканамды булгашты. Ошентип, силер өзүңөрдүн ар кандай жийиркеничтүү иштериңер менен Менин келишимимди буздуңар[+].


8Силер Менин ыйык нерселеримдин алдында күзөт кызматын аткарган жоксуңар, аларды өзүңөрдүн ордуңарга Менин ыйык жайымды күзөтүү үчүн койдуңар”.


9Кудай-Теңир мындай дейт: “Жүрөгү сүннөткө отургузулбаган жана денеси сүннөткө отургузулбаган жат элдин уулдарынын эч бири Менин ыйык жайыма кирбеши керек, ал турсун, Ысрайыл уулдарынын арасында жашап жаткан бөтөн уруунун уулу да кирбесин.

10


Ишенимсиз лебилердин ыйык кызматтан четтетилиши

Ысрайыл Менден баш тарткан убакта Менден алыстап, өздөрүнүн жасалма кудайларынын артынан кеткен лебилер да өз күнөөсүнүн жазасын алышат.


11Алар Менин ыйык жайымда ийбадаткананын дарбаза күзөтчүлөрү катары, ийбадаткананын кызматчылары катары кызмат кылышат. Алар эл үчүн бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты жана башка курмандыктарды союшат, элдин алдында туруп, эл үчүн кызмат кылышат.


12Алардын жасалма кудайларынын алдында аларга кызмат кылышканы үчүн, Ысрайылдын мыйзамсыздык кылуусуна түрткү болушканы үчүн, Мен Өзүмдүн колумду аларга каршы көтөрдүм, – дейт Кудай-Теңир, – ошондуктан алар өздөрүнүн күнөөсүнүн жазасын алышат.


13Алар Мага жакындашпайт, Менин алдымда ыйык кызмат кылышпайт, Менин бардык ыйык нерселериме, ыйыктын ыйыгына жакын келишпейт, тескерисинче, өздөрүнүн абийирсиздигинин, кылган жийиркеничтүү иштеринин жазасын өз моюндары менен тартышат.


14Аларды ийбадатканага күзөтчүлүккө, анын ичиндеги бардык жумуштарды аткарууга коём.

15


Садоктун уулдары жөнүндө

Ал эми Ысрайыл уулдары Менден баш тартып кеткен убакта Леби уруусунан чыккан ыйык кызмат кылуучулар, Садоктун уулдары, Менин ыйык жайымда ар дайым күзөттө турушкан. Мага ошолор жакындашат, Мага ошолор кызмат кылышат, Менин алдымда туруп, Мага май менен кан тартуулашат, – дейт Кудай-Теңир[+].


16Алар Мага кызмат кылыш үчүн, Менин күзөт иштеримди аткарыш үчүн, Менин ыйык жайыма киришет, Менин дасторконума жакындашат[+].


17Алар ички короонун дарбазасынын алдына келишкенде, зыгыр буласынан токулган кийим кийишет. Ийбадаткананын ичинде жана ички короонун дарбазаларынын алдында кызмат өтөө учурунда алардын үстүндө жүндөн токулган кийим болбосун.


18Алардын баштарындагы селделер да зыгыр кездемеден болсун, алардын белиндеги ички кийимдер да зыгыр кездемеден болсун. Алар тердете турган кур курчанышпасын[+].


19Ал эми сырткы короого, сырткы короодо турган элге чыгуу керек болгондо, кызмат кылганда кийген кийимдерин чечип, ыйык бөлмөлөргө калтырышсын, ыйык кийимдерин элге тийгизбеш үчүн, башка кийимдерди кийишсин[+].


20Алар чачтарын кырышпасын жана өстүрүшпөсүн, бирок чачтарын үзгүлтүксүз кыркып турушсун[+].


21Ички короого бара жатканда, бир да ыйык кызмат кылуучу шарап ичпеши керек[+].


22Алар өздөрүнө аялдыкка жесирди да, күйөөсү менен ажырашканды да албашы керек, аларга бир гана Ысрайыл урууларынын кыздарын же ыйык кызмат кылуучунун жесир калган аялын алганга болот[+].


23Алар Менин элиме ыйыкты ыйык эместен ажыратууну үйрөтүшсүн, эмне таза, эмне таза эмес экенин түшүндүрүшсүн[+].


24Алар талаш-тартыш иштер болгондо сот жүргүзүшсүн, аларды Менин мыйзамдарым боюнча соттошсун, Менин мыйзамдарымды, Менин майрамдарым жөнүндөгү буйруктарымды аткарышсын, Менин ишемби күндөрүмдү ыйык тутушсун[+].


25Таза эмес болуп калбаш үчүн, алардын эч кимиси өлгөн кишиге жакындабашы керек. Атасы же энеси, уулу же кызы, эркек бир тууганы же күйөөгө тие элек кыз бир тууганы өлгөндө гана өздөрүн таза эмес кылса болот[+].


26Андан тазалангандан кийин, ага дагы жети күн санап бөлүп коюу керек[+].


27Ыйык жайда кызмат кылыш үчүн, ички короодогу ыйык жайга келген күнү ал күнөө үчүн чалынуучу курмандык чалышы керек, – дейт Кудай-Теңир[+].


28Алардын энчиси жөнүндө айта турган болсом, алардын энчиси Менмин. Ысрайыл жеринде алардын үлүшүнө жер бербегиле, алардын үлүшү Менмин[+].


29Алар нан курмандыктарынан, күнөө үчүн чалынуучу курмандыктардан жана айып үчүн чалынуучу курмандыктардан жешет. Ысрайылда Теңирге арналган нерсенин баары аларга таандык[+].


30Бардык жемиштериңердин биринчи түшүмү жана ар кандай тартууларыңар, ал тартууларыңар эмнеден гана турбасын, ыйык кызмат кылуучуларга таандык. Үйүңөрдөн Кудайдын батасы кетпеш үчүн, эгин бастырганыңарда биринчи түшүмдү ыйык кызмат кылуучуга бергиле[+].


31

#### 45

1


Теңирге арналган үлүш

Силер жерди өкчөмө таш менен бөлүштүрө баштаганда, Теңирге арнап, ыйык жер бөлүп койгула. Анын туурасы он миң, узундугу жыйырма беш миң таяк болсун. Ал жер бүт бойдон, тегерете ыйык[+].


2Ал жерден ыйык жай үчүн төрт жагы тең беш жүз таяктан болгон төрт бурчтук жер бөлүнсүн, анын айланасына дагы элүү чыканак аянт бөлүнсүн[+].


3Ушул өлчөнгөн жердин ичинен ыйыктын ыйыгы турган ыйык жай үчүн узундугу жыйырма беш миң, туурасы он миң таяк болгон жер бөлүп кой.


4Бул жердин ыйык бөлүгү Теңирге кызмат кылыш үчүн Ага жакындаган, ыйык жайда кызмат кылган ыйык кызмат кылуучуларга таандык болот. Бул жер алардын үйү үчүн жана ыйык жай үчүн ыйык жер болот[+].


5Узундугу жыйырма беш миң, туурасы он миң таяк болгон жер ийбадаткананын кызматчыларынын – лебилердин үлүшүнө берилет[+].


6Теңирге бөлүнгөн ыйык жердин каршысынан туурасы беш миң, узундугу жыйырма беш миң болгон жерди шаардын үлүшүнө бергиле. Ал жер бүт Ысрайылга таандык болот[+].

7


Төрөнүн үлүшү

Теңирге бөлүнгөн ыйык жердин жанынан, ошондой эле шаардын үлүшүнүн жанынан, тигил тарабынан да, бул тарабынан да, чыгыш тарабындагы чыгышка кеткен, батыш тарабындагы батышка кеткен, узундугу батыш чек арадан чыгыш чек арага чейин жаткан, үлүштөрдүн биринин узундугуна барабар болгон жерди төрөгө бергиле[+].


8Ал – анын жери, анын Ысрайылдагы үлүшү, мындан ары Менин төрөлөрүм Менин элимди кысымга албашы керек, алар Ысрайылга уруулары боюнча жер бериши керек”.


9Кудай-Теңир мындай дейт: “Ысрайыл төрөлөрү, силердики жетишет! Кордук көрсөткөнүңөрдү, эзгениңерди койгула, акыйкаттык жана адилеттик боюнча иш жүргүзгүлө, Менин элимди өзүнүн үлүшүнөн сүрүп чыгарганыңарды токтоткула, – дейт Кудай-Теңир[+].


10Силердин таразаңар да, эйфаңар да, батыңар да туура болсун[+].


11Эйфа менен бат бирдей өлчөмдө болушу керек, бир бат бир хомердин ондон бир бөлүгүнө барабар болсун, бир эйфа да бир хомердин ондон бир бөлүгүнө барабар болсун. Алардын өлчөмү хомер боюнча аныкталсын.


12Бир шекелде жыйырма гер бар, бир минаңар жыйырма шекел, жыйырма беш шекел жана он беш шекел болсун[+].


13Силердин төрөгө беришиңер керек болгон алымыңар мындай: бир хомер буудайдан эйфанын алтыдан бир бөлүгү жана бир хомер арпадан эйфанын алтыдан бир бөлүгү.


14Зайтун майы жөнүндө буйрук: бир кор зайтун майынан баттын ондон бир бөлүгү. Он бат бир хомерди түзөт, анткени бир хомерде он бат бар.


15Ысрайылдын семиз койлорунун ичинен, эки жүз койдон бир кой бергиле. Аларды тазалоо үчүн, нан курмандыгына, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка, тынчтык курмандыгына ушулардын бардыгын алып келгиле, – дейт Кудай-Теңир.


16Бул жердин бүт эли ушул тартууларды Ысрайыл төрөсүнө берүүгө милдетүү.


17Ал эми төрөнүн милдети – майрамдарда, ай жаңырганда, ишембилерде, Ысрайылдын бардык майрамдарында бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты чалуу, нан курмандыгын тартуулоо, куюлуучу курмандыкты куюу. Ал Ысрайылды тазалоо үчүн, күнөө үчүн чалынуучу курмандыкты чалууга, нан курмандыгын тартуулоого, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты, тынчтык курмандыгын чалууга милдеттүү”[+].

18


Ийбадаткананы тазалоо жана Пасах майрамы жөнүндө

Кудай-Теңир мындай дейт: “Биринчи айдын биринчи күнү кемчиликсиз букачар алып, ыйык жайды тазала[+].


19Ыйык кызмат кылуучу күнөө үчүн чалынган бул курмандыктын канынан алып, ийбадаткананын эшиктеринин кашектерине, курмандык чалынуучу жайдын аянтчасынын төрт бурчуна, ички короонун дарбазаларынын кашектерине чачсын[+].


20Ушул айдын жетинчи күнү да жаңылыштыктан же билбей күнөө кылгандар үчүн ушундай кылгыла, ийбадаткананы ошентип тазалагыла.


21Биринчи айдын он төртүнчү күнү силерде жети күндүк Пасах майрамы болсун, ал күндөрү ачыткысыз нан жейсиңер[+].


22Ушул күнү төрө өзү үчүн жана бул жердин бүт эли үчүн бир букачарды күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка чалсын.


23Ушул жети күндүк майрам ичинде ал Теңирге арнап, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка ар күнү кемчиликсиз кочкордон жетини, букачардан жетини, күнөө үчүн чалынуучу курмандыкка ар күнү бир текеден чалып турууга милдеттүү[+].


24Бир букачарга бир эйфа, бир кочкорго бир эйфа нан курмандыгын кошуп, бир эйфа нан курмандыгына бир гин зайтун майын кошуп тартуулоого милдеттүү[+].


25

#### 46

1


Төрөлөр жана эл чала турган курмандыктар

Кудай-Теңир мындай дейт: “Ички короонун чыгышты караган дарбазасы алты иш күнү бою бек турушу керек, ал эми ишемби күнү жана ай жаңырган күнү ал ачык болушу керек.


2Төрө сырттагы дарбазанын кире бериш бөлмөсү аркылуу кирип, ошол дарбазанын кашектеринин жанында турат. Ыйык кызмат кылуучулар анын бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгы менен тынчтык курмандыгын чалышат. Анан ал дарбазанын босогосунун алдында Теңирге таазим кылат, анан сыртка чыгат, дарбазалар болсо кечке чейин ачык турат[+].


3Ал жердин эли ишемби күндөрү жана ай жаңырганда ушул дарбазанын кире бериш жеринде Теңирдин алдында таазим кылышат.


4Төрөнүн ишемби күнү Теңирге арнап чала турган бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгы кемчиликсиз алты козу жана кемчиликсиз бир кочкор болуш керек[+].


5Бир кочкорго бир эйфа нан курмандыгын, ал эми козуларга колунан канча келсе, ошончо, бир эйфа нан курмандыгына бир гин зайтун майын кошуп алып келсин.


6Ай жаңырган күнү ал кемчилиги жок бир букачар, ошондой эле кемчилиги жок алты козу жана бир кочкор чалсын[+].


7Ал бир букачарга бир эйфа, бир кочкорго бир эйфа нан курмандыгын, ал эми козуларга колунан канча келсе, ошончо, бир эйфа нан курмандыгына бир гин зайтун майын кошуп алып келсин.


8Төрө келгенде, дарбазанын кире бериш бөлмөсү аркылуу кирип, ошол эле жол менен чыксын.


9Ал жердин эли майрам күндөрү Теңирдин алдына келгенде, табынуу үчүн түндүк дарбазасы аркылуу кирген адам түштүк дарбазасы аркылуу чыксын, ал эми түштүк дарбазасы аркылуу кирген адам түндүк дарбазасы аркылуу чыксын. Ал кирген дарбазасы аркылуу чыкпастан, каршысындагы дарбаза аркылуу чыксын[+].


10Төрө да алардын арасында болушу керек. Алар киргенде, ал да кирсин, алар чыкканда, ал да чыксын.


11Майрамдарда жана салтанаттуу күндөрдө ал бир букачар үчүн бир эйфа, бир кочкор үчүн бир эйфа нан курмандыгын, ал эми козулар үчүн колунан канча келсе, ошончо, бир эйфа нан курмандыгы үчүн бир гин зайтун майын тартууласын.


12Эгерде төрө өз каалоосу менен Теңирге арнап бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкты же тынчтык курмандыгын чалгысы келсе, анда ага чыгышты караган дарбазаны ачып беришсин. Ал өзүнүн бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыгы менен тынчтык курмандыгын ишемби күнү кандай чалса, ошондой чалат, андан кийин ал сыртка чыгат, ал сыртка чыккандан кийин дарбаза жабылат[+].


13Теңирге арналып чалынуучу бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка күн сайын кемчилиги жок бир жылдык козу алып кел. Аны күн сайын эртең менен алып кел[+].


14Ал козу менен бирге күн сайын эртең менен эйфанын алтыдан бир бөлүгүнчөлүк нан курмандыгын, майда унду нымдаш үчүн гиндин үчтөн бир бөлүгүнчөлүк зайтун майын алып кел. Теңирге арналып тартуулануучу нан курмандыгы жөнүндөгү өзгөрүлбөс, түбөлүк мыйзам ушундай.


15Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка козу, нан курмандыгын, зайтун майын күн сайын эртең менен үзбөй чалып турушсун”.

16


Төрөгө жана мураска байланыштуу мыйзамдар

Кудай-Теңир мындай дейт: “Эгерде төрө өз уулдарынын ичинен бирөөнө белек бере турган болсо, анда ал анын уулдарынын да мурасы болсун. Бул алардын мурасы болсун.


17Эгерде ал өзүнүн мурасынан кулдарынын ичинен бирөөнө белек бере турган болсо, анда ал белек ага эркиндикке чыккан жылына чейин гана таандык, андан кийин ал төрөгө кайра кайтат. Анын мурасы өз уулдарына гана өтүшү керек[+].


18Бирок төрө элди мураска алган жеринен сүрүп чыгарып, анын мурасынан албашы керек. Менин элимдин ичинен эч ким өз мурасынан куулуп чыкпаш үчүн, ал өзүнүн уулдарына өзүнүн мурасынан гана бере алат”»[+].

19


Курмандыктар бышырылуучу жер

Анан ал мени дарбазанын капталындагы жол менен ыйык кызмат кылуучулардын түндүктү караган ыйык бөлмөлөрүнө ээрчитип келди, ошол жерде, алардын арт жагында, батыш тарабында бир жер бар экен.


20Анан ал мага: «Ыйык кызмат кылуучулар айып үчүн чалынуучу курмандыкты, күнөө үчүн чалынуучу курмандыкты жана нан курмандыгын бышыра турган жер ушул. Эл ыйыкталып калбаш үчүн, алар бул курмандыктарды сыртка алып чыгышпасын», – деди.


21Анан ал мени сырткы короого алып чыгып, короонун төрт бурчу менен алып өттү, короонун ар бир бурчунда дагы бирден короо бар экен.


22Короонун төрт бурчунда узундугу кырк чыканак, туурасы отуз чыканак болгон жабык короолор бар экен. Короонун төрт бурчундагы короолордун ченеми бирдей экен.


23Ал төрт короону тегерете курчаган дубал бар экен, ал эми дубалдардын түбүндө коломтолор бар экен.


24

#### 47

1


Ийбадаткананын астынан агып чыккан суу жөнүндө

Анан ал мени кайрадан ийбадаткананын дарбазасына алып келди. Ийбадаткананын босогосунун астынан чыгышты карай суу агып турат экен. Анткени ийбадаткана чыгышты карап турчу. Суу ийбадаткананын оң жак капталынын астынан чыгып, курмандык чалынуучу жайдын түштүк жагына агат экен[+].


2Анан ал мени түндүк дарбазасы аркылуу чыгарып, сырткы жол менен, чыгышты көздөй кеткен жол менен алып өтүп, сырткы дарбазаларга алып келди. Суу ийбадаткананын оң тарабынан агып чыгат экен.


3Ал адам чыгышты карай басып, колундагы жип менен миң чыканак ченеп, мени суу менен алып жүрдү. Суу кызыл ашыктан эле[+].


4Анан дагы миң чыканак ченеп, мени суу менен алып жүрдү. Суу тизеден эле. Анан дагы миң чыканак ченеп, мени алып жүрдү. Суу белден эле.


5Анан дагы миң чыканак ченеди, ал жерде мен өтө албаган суу бар экен, суу ушунчалык терең болгондуктан, сүзүүгө туура келди, ал сууну кечип өтүү мүмкүн эмес болчу.


6Ал мага: «Адам уулу, көрдүңбү?» – деди. Анан ал мени кайра суунун жээгине чыгарды.


7Мен кайра артка келгенимде, суунун жээктеринде, суунун наркы өйүзүндө да, берки өйүзүндө да абдан көп дарак бар экен.


8Анан ал мага мындай деди: «Бул суу жердин чыгыш тарабына агат, түздүккө түшүп, деңизге куюлат. Ошондо деңиз суусу таза болуп калат[+].


9Эки агым кирген жерде деңиздеги ар кандай тирүү жандыктар, сойлоп жүрүүчүлөр тирүү болот. Балык өтө көп болот, анткени бул суу ошол жакка куюлат, ошондо деңиздин суусу таза болуп калат. Бул суу кайда куюлса, ал жерде баары тирүү болот.


10Анын жээгинде, Эйин-Гедиден тартып Эйин-Эглайымга чейин балыкчылар торлорун салышат. Ал жерде чоң деңиздегидей ар кандай балыктар болот, балыктар ал жерде абдан көп болот[+].


11Анын саздары менен чөөттөрү тазаланбайт, алар туз үчүн калтырылат.


12Суунун жанында, наркы жана берки жээгин бойлото жемиш берүүчү ар түрлүү дарактар өсөт. Алардын жалбырактары куурабайт, алардын жемиштери түгөнбөйт. Ай сайын жаңы жемиш бышып турат, анткени суу алар үчүн ыйык жайдан агып келет. Алардын жемиштери тамак-ашка, ал эми жалбырактары дарылыкка пайдаланылат»[+].

13


Жердин чек аралары жөнүндө

[•]Кудай-Теңир мындай дейт: «Силер жерди Ысрайылдын он эки уруусуна мына бул чек аралар боюнча мурас кылып бөлүп аласыңар: Жусупка эки үлүш.


14Ар бириңер анын бир тууганы катары жерди мураска алгыла, анткени Мен Өзүмдүн колумду көтөрүп, бул жерди силердин ата-бабаларыңарга берем деп убада кылгам, ошондуктан бул жер силердин мурасыңар болот[+].


15Бул жердин чек аралары мындай: түндүк чек ара Улуу деңизден баштап, Хетлон аркылуу Седатка карай кеткен жолго чейин;


16Дамаск жана Хамат чек араларынын ортосундагы Хамат, Бейрот, Сибрайым, Хабран чек арасынын жанындагы Хатсейир-Атикон.


17Деңизден тартып, Дамаск чек арасынын жанындагы Хатсар-Эйнанга чейин, түндүктө түндүктү карай кеткен Хамат чек арасы. Бул – түндүк чек ара.


18Ал эми чыгыш чек арасын Хабран менен Дамасктын, Гилат менен Ысрайыл жеринин ортосунан, Иордан бою менен, түндүк чек арадан Чыгыш деңизине чейин белгилегиле. Бул – чыгыш чек ара.


19Түштүк чек ара түштүк жактагы Тамарадан Кадеш сууларына чейин, агын сууну бойлоп, Улуу деңизге чейин кетет. Бул – түштүк чек ара[+].


20Батыш чек ара болсо – Улуу деңиз, түштүк чек арадан Хаматка алып баруучу жолдун каршысындагы жерге чейин. Бул – батыш чек ара.


21Мына ушул жерди өз ара, Ысрайыл уруулары арасында бөлүп алгыла.


22Ал жерди өкчөмө таш боюнча өзүңөргө жана араңарда жашап жаткан, силердин жериңерде балалуу болгон чет жерликтерге мурас кылып бөлүп бергиле. Алар Ысрайыл уулдарынын арасында жергиликтүү тургундар катары эсептелишсин: Ысрайыл урууларынын арасында силер менен бирге мурас бөлүп алышсын[+].


23

#### 48

1


Урууларга жер бөлүштүрүү

«Уруулардын аттары мындай: Түндүк тараптан, Хетлонду карай кеткен жолдун жанындагы, Хаматка алып баруучу жолдон Дамаск чек арасындагы Хатсар-Эйнанга чейинки, түндүктү карай кеткен Хаматтын жанындагы жерлер, чыгыштан деңизге чейин жаткан ушул жердин баары – Дандын үлүшү[+].


2Дандын чек арасына жанаша, чыгыштан батышка чейин жаткан жер – Ашырдын үлүшү[+].


3Ашырдын чек арасына жанаша, чыгыштан батышка чейин жаткан жер – Напталынын үлүшү[+].


4Напталынын чек арасына жанаша, чыгыштан батышка чейин жаткан жер – Менашенин үлүшү[+].


5Менашенин чек арасына жанаша, чыгыштан батышка чейин жаткан жер – Эпрайымдын үлүшү[+].


6Эпрайымдын чек арасына жанаша, чыгыштан батышка чейин жаткан жер – Рубейиндин үлүшү[+].


7Рубейиндин чек арасына жанаша, чыгыштан батышка чейин жаткан жер – Жүйүттүн үлүшү[+].

8


Ыйык кызмат кылуучулардын жери

Жүйүттүн чек арасына жанаша, чыгыштан батышка чейин жаткан, туурасы жыйырма беш миң таяк, узундугу чыгыштан батышка чейин жаткан башка үлүштөрдүн узундугуна барабар болгон жер – ыйык жер. Анын ортосунда ыйык жай болот[+].


9Силердин Теңирге арнай турган жериңердин узундугу жыйырма беш миң, туурасы он миң таяк болот[+].


10Түндүктү карай жыйырма беш миң, деңизди карай туурасы он миң, чыгышты карай туурасы он миң, түштүктү карай узундугу жыйырма беш миң таяк болгон бул ыйык жер ыйык кызмат кылуучуларга таандык, анын ортосунда Теңирдин ыйык жайы болот.


11Аны Садоктун уулдарынан чыккан ыйык кызмат кылуучуларга арнагыла, анткени алар Менин күзөтүмдө турушкан, Ысрайыл уулдары Менден баш тарткан убакта башка лебилердей болуп Менден баш тартышкан эмес[+].


12Аларга лебилердин чек арасынын жанындагы ыйыктын ыйыгы болгон ыйык жердин бир бөлүгү таандык.


13Ошондой эле лебилер да ыйык кызмат кылуучулардын жеринин жанынан узундугу жыйырма беш миң, туурасы он миң таяк жер алышат. Бардыгы болуп, узундугу жыйырма беш миң, туурасы он миң таяк жер[+].


14Алардын бул үлүштү сатууга да, алмашууга да укугу жок. Жердин бул эң жакшы үлүшү башкаларга өтпөшү керек, анткени бул жер – Теңирдин ыйыгы.


15Ал эми туурасы беш миң, узундугу жыйырма беш миң таяк болгон калган жер шаар үчүн, жалпы пайдалануу үчүн, отурукташуу үчүн, тегерек-чет үчүн болот. Анын ортосунда шаар болот[+].


16Анын өлчөмү мындай: түндүк жагы төрт миң беш жүз, түштүк жагы төрт миң беш жүз, чыгыш жагы төрт миң беш жүз, батыш жагы төрт миң беш жүз таяк[+].


17Ал эми шаардын түндүк жагындагы жер эки жүз элүү, чыгыш жагындагы жер эки жүз элүү, түштүк жагындагы жер эки жүз элүү, батыш жагындагы жер эки жүз элүү таяк.


18Ал эми ыйык жердин чыгыш тарабындагы он миң, батыш тарабындагы он миң таяк жердин түшүмү шаарда иштегендердин азыгы болсун.


19Шаарда болсо Ысрайылдын бардык урууларынан чыккан жумушчулар иштей алышат.


20Туурасы жыйырма беш миң, узундугу жыйырма беш миң таяк болгон, төрт бурчтуу, өзүнчө бөлүнгөн жерди шаар ээлеген жер менен кошо ыйык жер үчүн бөлүп койгула.


21Ал эми калган жер – ыйык жерден тышкаркы, шаар ээлеген жерден тышкаркы жер төрөгө таандык. Төрөнүн үлүшүнө ыйык жердин батыш тарабынан батыш чек арага чейинки жыйырма беш миң таяк жер жана ыйык жердин чыгыш тарабынан чыгыш чек арага чейинки жыйырма беш миң таяк жер таандык. Ыйык жер менен ыйык жай анын ортосунда болот[+].


22Ошондой эле лебилердин үлүшү менен шаар ээлеген жердин ортосундагы калган жер да төрөгө таандык. Жүйүттүн чек арасы менен Бенжеминдин чек арасынын ортосундагы жер да төрөгө таандык.

23


Башка уруулардын жери

Уруулардан калган, чыгыштан батышка чейин жаткан жер – Бенжеминдин үлүшү[+].


24Бенжеминдин чек арасына жанаша, чыгыштан батышка чейин жаткан жер – Шымондун үлүшү[+].


25Шымондун чек арасына жанаша, чыгыштан батышка чейин жаткан жер – Исахардын үлүшү[+].


26Исахардын чек арасына жанаша, чыгыштан батышка чейин жаткан жер – Забулундун үлүшү[+].


27Забулундун чек арасына жанаша, чыгыштан батышка чейин жаткан жер – Гаттын үлүшү[+].


28Түштүк чек ара Гаттын чек арасынын жанынан, түштүк тараптан өтүп, Тамарадан Кадеш сууларына чейин, сууну бойлоп, Улуу деңизге чейин кетет[+].


29Ысрайыл урууларынын өкчөмө таш боюнча бөлүп ала турган жери ушул, алардын үлүштөрү ушулар», – дейт Кудай-Теңир.

30


Иерусалимдин дарбазалары жөнүндө

«Шаардан сыртка чыгуучу жерлер булар: түндүк жагынан узундугу төрт миң беш жүз ченем[+].


31Шаардын дарбазалары Ысрайыл урууларынын ысымдары менен аталат. Түндүк жагында үч дарбаза: Рубейин дарбазасы, Жүйүт дарбазасы, Леби дарбазасы.


32Чыгыш жагынан төрт миң беш жүз ченем, үч дарбаза: Жусуп дарбазасы, Бенжемин дарбазасы, Дан дарбазасы.


33Түштүк жагынан да төрт миң беш жүз ченем, үч дарбаза: Шымон дарбазасы, Исахар дарбазасы, Забулун дарбазасы.


34Деңиз тарабынан да төрт миң беш жүз ченем, үч дарбаза: Гат дарбазасы, Ашыр дарбазасы, Напталы дарбазасы.


35Тегерете бардыгы болуп он сегиз миң ченем. Ошол күндөн баштап шаардын аты “Теңир ошол жерде” болот»[+].

### Данияр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]


#### 1

1


Даниелдин өмүр баяны

Жүйүт падышасы Жайакимдин падышачылыгынын үчүнчү жылында Бабыл падышасы Небухаданасар Иерусалимге келип, аны курчап алды[+].


2Ошондо Теңир анын колуна Жүйүт падышасы Жайакимди жана Кудай үйүнүн идиштеринин бир бөлүгүн берди. Небухаданасар аларды Шинар жерине, өз кудайынын үйүнө жөнөттү. Ал идиштерди өз кудайынын казынасына киргизди[+].


3Анан падыша эбнухтардын башчысы Ашпеназга Ысрайыл уулдарынын ичинен, падыша жана төрө тукумунан


4денесинде эч кандай кемчилиги жок, келишимдүү, ар тараптуу билими бар, илимди түшүнө билген, зээндүү, падыша сарайында кызмат кылууга жарактуу өспүрүмдөрдү алып келүүнү, аларга каздим тилин жана жазуусун үйрөтүүнү буйруду.


5Падыша аларга күн сайын өз дасторконундагы тамактан жана өзү ичип жүргөн шараптан берип турууну дайындады, аларды үч жыл окутууну буйруду, үч жыл өткөндөн кийин алар падыша алдына келүүгө тийиш эле.


6Алардын арасында Жүйүт уулдары Даниел, Ханания, Мишаел жана Азария бар эле[+].


7Эбнухтардын башчысы аларга башка ат койду: Даниелге Белтешатсар, Хананияга Шадрах, Мишаелге Мейшах жана Азарияга Абет-Него[+].


8Даниел өз жүрөгүндө падыша дасторконундагы тамак менен, падыша ичкен шарап менен булганбоону чечип койду. Ошондуктан ал булганбаш үчүн, эбнухтардын башчысынан уруксат сурады[+].


9Кудай эбнухтардын башчысына Даниелге карата ырайым жана сүйүү берди[+].


10Эбнухтардын башчысы Даниелге: «Мен өзүмдүн мырзам падышадан корком, силерге тамак менен шарапты падыша өзү дайындаган. Өзүңөр курактуу өспүрүмдөрдөн айырмаланып, өңүңөрдүн азыңкы экенин падыша көрсө, анда мен падыша алдында айыптуу болуп калам», – деди.


11Ошондо Даниелдин, Хананиянын, Мишаелдин жана Азариянын үстүнөн эбнухтардын башчысы көзөмөлдөөчү кылып койгон Амелсарга Даниел мындай деди:


12«Кулдарыңа байкоо жүргүз: он күн бою бизге жегенге жашылча, ичкенге суу берип турушсун[+].


13Ошондон кийин биздин өңүбүздү жана падыша тамагынан тамактанган өспүрүмдөрдүн өңүн көр, анан кулдарыңа өзүңдүн көргөнүңө жараша кыл».


14Амелсар алардын бул айтканына макул болуп, аларга он күн байкоо жүргүздү.


15Он күн өткөндөн кийин алар падыша дасторконунан тамактанган бардык өспүрүмдөргө караганда келишимдүү, келбеттүү болуп калышты.


16Ошондо Амелсар аларга дайындалган тамак менен шараптын ордуна аларга жашылча берип турду.


17Кудай ал төрт өспүрүмгө ар кандай китептерди жана акылмандыкты түшүнө билүү үчүн билим жана акыл берди. Даниелге болсо, андан тышкары, ар кандай көрүнүштөрдү жана түштөрдү түшүнө билүү жөндөмдүүлүгүн берди[+].


18Белгиленген жылдар өткөндөн кийин, падыша аларды алып келүүнү буйруду, эбнухтардын башчысы аларды Небухаданасардын алдына алып келди.


19Падыша алар менен сүйлөштү. Бардык өспүрүмдөрдүн ичинен Даниелге, Хананияга, Мишаелге жана Азарияга тең келген эч ким болгон жок. Ошондон тартып алар падыша алдында кызмат кыла башташты.


20Падыша акылмандык талап кылынган нерселер боюнча алардан эмнени гана сурабасын, алар терең акылмандык көрсөтүштү. Ошондо падыша алардын өзүнүн бүт падышачылыгындагы жашыруун сырларды билүүчүлөр менен сыйкырчылардан он эсе жогору турарын билди[+].


21

#### 2

1


Небухаданасардын түшү

Небухаданасар өзүнүн падышачылыгынын экинчи жылында түш көрдү. Ошондо анын тынчы кетти, түшү эсинен чыгып кетти[+].


2Ошондо падыша өзүнүн түшүн айттырыш үчүн, жашыруун сырларды билүүчүлөрдү, төлгөчүлөрдү, сыйкырчыларды жана каздимдерди чакырууну буйруду. Алар келип, падыша алдында турушту.


3Падыша аларга: «Мен түш көрдүм, бул түштүн маанисин билгим келип, тынчым кетип жатат», – деди.


4Каздимдер падышага арамей тилинде: «Падыша! Түбөлүк жаша! Түшүңдү кулдарыңа айт, ошондо биз анын маанисин түшүндүрүп беребиз», – дешти[+].


5Падыша каздимдерге мындай деп жооп кылды: «Мен айткан сөз өзгөрүлбөйт: эгерде силер мага түштү жана анын маанисин айтып бербесеңер, анда силерди бөлө чаап, үйүңөрдү урандыга айландырышат[+].


6Эгерде түштү жана анын маанисин айтып берсеңер, анда менден белек жана сыйлык аласыңар, силерге чоң сый көрсөтүлөт. Ошондуктан мага түштү жана анын маанисин айтып бергиле»[+].


7Алар экинчи жолу: «Падыша өзүнүн кулдарына түшүн айтсын, ошондо биз анын маанисин түшүндүрүп беребиз», – деп жооп беришти.


8Ошондо падыша аларга: «Менин сөзүмдүн өзгөрүлбөстүгүн билгендиктен, убакытты уткуңар келип жатканын билип эле турам.


9Мага түштү айтпай жатканыңардын себеби – бир жаман оюңар бар: убакытты өткөрүп, мага жалганды, калпты айтканы жатасыңар. Түшүмдү айтып бергиле, ошондо мен силердин анын маанисин да айтып бере аларыңарды билем», – деди[+].


10Каздимдер падышага мындай деп жооп беришти: «Бул ишти падышага ачып бере ала турган адам жер жүзүндө жок, ошондуктан улуу жана кудуреттүү болгон бир да падыша буга окшогон ишти бир да жашыруун сырларды билүүчүдөн, бир да сыйкырчыдан, бир да төлгөчүдөн жана бир да каздимден талап кылган эмес.


11Падыша талап кылып жаткан бул иш ушунчалык кыйын болгондуктан, аны падышага адамдар менен жашабаган кудайлардан башка эч ким ачып бере албайт».


12Буга падыша аябай каарданып, аябай ачууланып, Бабылдын бардык акылмандарын кырып салууну буйрук кылды[+].


13Акылмандарды өлтүрүү жөнүндөгү бул буйрук чыкканда, Даниелди жана анын жолдошторун да өлтүрүү үчүн издешти.

14


Кудайдын Даниелге түштүн маанисин ачып бериши

Ошондо Даниел Бабыл акылмандарын өлтүргөнү чыккан падыша сакчыларынын башчысы Ариохко акылмандык жана билгичтик менен кайрылды.


15Ал падышанын башкы кызматчысы Ариохтон: «Эмне үчүн падыша ушундай катуу буйрук чыгарды?» – деп сурады. Ариох Даниелге бардык ишти айтып берди.


16Даниел падышага кирип, түштүн маанисин билүүгө убакыт сурады.


17Анан Даниел үйүнө келип, өзүнүн жолдоштору Хананияга, Мишаелге жана Азарияга болгон ишти айтып берди[+].


18Бабылдын башка акылмандары менен кошо өлүп калбаш үчүн, асмандагы Кудай ырайым кылып, бул сырды ачып берүүсүн өтүнгүлө деп, Даниел жолдошторуна кайрылды.


19Ошондо бул жашыруун сыр Даниелге түнкү көрүнүштө ачылды, Даниел асмандагы Кудайды даңктады.


20Даниел мындай деди: «Теңирдин ысымы кылымдан кылымга даңкталсын, анткени акылмандык менен күч Ага таандык.


21Ал мезгилдер менен жылдарды өзгөртөт, падышаларды кулатат, падышаларды коёт, акылдууларга акылмандык, түшүнө ала тургандарга билим берет[+].


22Ал терең жана жашыруун сырларды ачат, караңгылыкта эмне бар экенин билет, жарык Аны менен жашайт[+].


23Ата-бабаларымдын Кудайы, Сен мага акылмандык жана күч бергениң үчүн, биз Сенден эмне жөнүндө сурасак, ошону мага ачып бергениң үчүн, Сени даңктайм жана даңазалайм, анткени Сен бизге падышанын ишин ачып бердиң».

24


Даниелдин түштүн маанисин чечмелеп бериши

Ошондон кийин Даниел падышадан Бабылдын акылмандарын өлтүрүү жөнүндө буйрук алган Ариохко келип: «Бабылдын акылмандарын өлтүрбө. Мени падышага алып бар, мен ага түштүн маанисин ачып берем», – деди.


25Ошондо Ариох Даниелди падышага дароо алып келип, ага: «Мен Жүйүттүн туткунда жүргөн уулдарынын ичинен падышага түштүн маанисин ачып бере ала турган бир адамды таптым», – деди.


26Падыша Белтешатсар деген ат коюлган Даниелден: «Сен мага мен көргөн түштү жана анын маанисин айтып бере аласыңбы?» – деп сурады.


27Даниел падышага мындай деп жооп берди: «Падыша сурап жаткан сырды падышага акылмандар да, көз боёочулар да, жашыруун сырларды билүүчүлөр да, төлгөчүлөр да ачып бере алышпайт.


28Бирок асманда жашыруун сырларды ача турган Кудай бар. Ал акыркы күндөрдө эмне болорун Небухаданасар падышага ачып берди. Сен көргөн түш – төшөгүңдө жатып көргөн көрүнүш мындай:[+]


29Сен, падыша, төшөгүңдө жатып, мындан ары эмне болот деп ойлодуң. Ошондо сырларды Ачуучу эмне боло тургандыгын сага көрсөттү.


30Бирок бул сыр мага жер жүзүндө жашаган бардык адамдардан акылдуу болгондугум үчүн ачылган жок. Бул сыр мага падышага түшүнүк бериш үчүн, сен өзүңдүн жүрөгүңдөгү ойлоруңду билишиң үчүн ачылды[+].


31Сен, падышам, мындай көрүнүш көрдүң: алдыңда бир чоң буркан турганын көрдүң, ал буркан эбегейсиз чоң эле. Ал аябай жаркырап, сенин алдыңда турду, анын көрүнүшү коркунучтуу эле.


32Ал буркандын башы таза алтындан, көкүрөгү менен колдору күмүштөн, курсагы менен сандары жезден эле.


33Анын шыйрактары темирден, тамандарынын бир бөлүгү темирден, бир бөлүгү чоподон эле.


34Сен карап турганда, колдун жардамысыз эле тоодон бир чоң таш учуп келип, бурканга, анын темир жана чопо буттарына бир тийип, аларды талкалап салды.


35Ошондо темир, чопо, жез, күмүш жана алтындын баары талкаланып, жайкы кырмандагы топондой болуп калды, аларды шамал учуруп кетти, алардын изи да калган жок. Бурканды талкалаган таш болсо чоң тоого айланып, бүт жерди ээледи.


36Сен ушундай түш көрдүң! Падыша алдында анын маанисин да айтып беребиз.


37Сен, падыша, асмандагы Кудай падышачылык, бийлик, күч-кубат жана атак-даңк берген падышалардын падышасысың[+].


38Кайсы жерде гана жашабасын, бардык адамдарды, жердеги жаныбарлар менен асмандагы канаттууларды Ал сенин колуңа берип, сени алардын баарынын үстүнөн падыша койгон, алтындан жасалган ошол баш сенсиң![+]


39Сенден кийин сенин падышачылыгыңдан төмөн болгон башка падышачылык келет, андан кийин бүт жер жүзүнө үстөмдүк кыла турган үчүнчү падышачылык – жез падышачылыгы келет[+].


40Төртүнчү падышачылык болсо темирдей катуу болот. Анткени темир бардыгын талкалап бүлүнткөндөй эле, ал да бардыгын кыйратуучу темирдей болуп талкалап бүлүнтөт[+].


41Сен көргөн буттар жана бир бөлүгү чопо, бир бөлүгү темир болгон буттардын манжалары падышачылыктын бөлүнөрүн билдирет, ал падышачылыкта темирдин анча-мынча күчү калат, анткени сен чопо менен аралашкан темирди көрдүң.


42Буттардын манжаларынын бир бөлүгү чоподон, бир бөлүгү темирден тургандыгы падышачылыктын жарымы бекем, жарымы борпоң болорун билдирет.


43Ал эми чопо менен аралашкан темирди көргөнүң алардын адам тукуму аркылуу аралашарын билдирет, бирок темир чопо менен аралашпагандай эле, алар бири-бири менен бирикпейт.


44Ошол падышачылыктардын убагында асмандагы Кудай түбөлүк кыйрабай турган бир падышачылыкты орнотот, ал падышачылык башка элге берилбейт. Ал бүт падышачылыктарды кыйратат, талкалайт, өзү болсо түбөлүк турат[+].


45Тоодон таш колдун жардамысыз эле учуп келип, темирди, жезди, чопону, күмүштү жана алтынды талкалаганын көрдүң. Кудуреттүү Кудай мындан ары эмне болорун падышага билдирди. Бул түш чындык, анын чечмелениши туура!»

46


Даниелдин жогорку кызматка коюлушу

Ошондо Небухаданасар падыша жүзтөмөндөп жыгылып, Даниелге таазим кылып, ага белектерди жана жыпар жыттуу заттарды алып келгиле деп буйрук кылды[+].


47Анан падыша Даниелге: «Чыны менен эле, силердин Кудайыңар – кудайлардын Кудайы, сен бул жашыруун сырды ача алгандан кийин, силердин Кудайыңар – жашыруун сырларды ачкан падышалардын Эгедери!» – деди[+].


48Ошондо падыша Даниелди жогорку кызматка койду, ага көптөгөн чоң белектерди берди, аны Бабылдын бардык дубандарына башчы, Бабылдын бардык акылмандарына эң башкы башчы кылып койду.


49

#### 3

1


Небухаданасардын буйругу

Небухаданасар падыша бийиктиги алтымыш чыканак, туурасы алты чыканак болгон алтын буркан жасап, аны Бабыл өлкөсүндөгү Дур талаасына койду[+].


2Анан Небухаданасар падыша орноткон буркандын салтанаттуу ачылышына келишсин деп, падыша Небухаданасар жергиликтүү төрөлөрдү, жогорку бийликтегилерди, аскер башчыларды, жогорку сотторду, казына кармоочуларды, мыйзам чыгаруучуларды, сотторду жана бүт дубан башчыларын чогултканга киши жиберди.


3Жергиликтүү төрөлөр, жогорку бийликтегилер, аскер башчылар, жогорку соттор, казына кармоочулар, мыйзам чыгаруучулар, соттор жана бүт дубан башчылары падыша Небухаданасар орноткон буркандын ачылышына чогулуп, Небухаданасар орноткон буркандын алдында турушту.


4Ошондо жар салуучу катуу үн менен мындай деп жарыя кылды: «Элдер, уруулар жана улуттар, силерге жарыя кылынат:


5Сурнайдын, чоордун, лиранын, арфанын, гуслинин, волынканын жана башка ар кандай музыкалык аспаптардын үнүн угарыңар менен, Небухаданасар падыша орноткон алтын буркандын алдына жыгылып таазим кылгыла.


6Ким жыгылып таазим кылбаса, ал ошол замат жалындап күйүп турган мешке ыргытылат»[+].


7Ошондуктан бардык элдер, уруулар жана улуттар сурнайдын, чоордун, лиранын, арфанын, гуслинин жана башка ар кандай музыкалык аспаптардын үнүн угушары менен, Небухаданасар падыша орноткон алтын буркандын алдына жыгылып таазим кылышты.

8


Үч эврей уландын бурканга таазим кылуудан баш тартышы

Дал ушул убакта каздимдерден бир нече киши келип, жүйүттөрдү жамандашты[+].


9Алар Небухаданасар падышага мындай дешти: «Падыша, түбөлүк жаша![+]


10Сен, падыша, сурнайдын, чоордун, лиранын, арфанын, гуслинин, волынканын жана башка ар кандай музыкалык аспаптардын үнүн уккан ар бир адам алтын буркандын алдына жыгылып таазим кылсын,


11ким жыгылып таазим кылбаса, ал жалындап күйүп турган мешке ыргытылсын деген буйрук бергенсиң.


12Падыша, сенин буйругуңа баш ийбеген адамдар бар. Алар – Бабыл өлкөсүнүн иштерин башкарууга өзүң койгон Шадрах, Мейшах жана Абет-Него деген Жүйүт эркектери. Алар сенин кудайларыңа кызмат кылбай, өзүң орноткон алтын бурканга табынбай жатышат»[+].


13Ошондо Небухаданасар ачууланып, каарданып, Шадрахты, Мейшахты жана Абет-Негону алып келүүнү буйрук кылды. Аларды падышага алып келишти[+].


14Небухаданасар аларга мындай деди: «Шадрах, Мейшах, Абет-Него, менин кудайларыма кызмат кылбай, мен орноткон алтын бурканга таазим кылбай жатканыңар чынбы?


15Ушул убакыттан тартып, эгерде силер даяр болсоңор, сурнайдын, чоордун, лиранын, арфанын, гуслинин, волынканын жана башка ар кандай музыкалык аспаптардын үнүн угарыңар менен жыгылып, мен жасаган бурканга табынгыла. Эгерде табынбасаңар, анда ошол замат жалындап күйүп турган мешке ыргытыласыңар, ошондо силерди менин колумдан кайсы Кудай куткарат?»[+]


16Ошондо Шадрах, Мейшах жана Абет-Него Небухаданасар падышага мындай дешти: «Сенин бул сурооңо жооп берүүнүн зарылчылыгы жок.


17Биз кызмат кылып жаткан Кудайыбыз бизди жалындап күйүп турган мештен куткара алат, падыша, Ал сенин колуңдан да куткарат.


18Андай болбогон учурда да, падыша, сага маалым болсун, биз сенин кудайларыңа кызмат кылбайбыз, сен орноткон алтын бурканга табынбайбыз».

19


Жалындап күйүп турган мештин аларга эч кандай зыян келтирбегендиги

Ошондо Небухаданасар катуу каарданып, Шадрахка, Мейшахка жана Абет-Негого каардана карады. Анан ал мешти демейдегиден жети эсе катуу жагууну буйрук кылды[+].


20Анан өзүнүн аскерлеринин эң күчтүүлөрүнө Шадрахты, Мейшахты жана Абет-Негону байлап, жалындап күйүп турган мешке ыргытууну буйрук кылды.


21Ошондо алар бул үчөөнү ички-тышкы кийимдери, башындагы чалмалары жана башка кийимдери менен кошо байлап, жалындап күйүп турган мешке ыргытышты.


22Падышанын катуу буйругу боюнча мештеги от алоолонто жагылгандыктан, Шадрахты, Мейшахты жана Абет-Негону ыргыткан адамдар оттун жалынынан өлүштү.


23Ал эми Шадрах, Мейшах жана Абет-Него үчөө байланган бойдон жалындап күйүп турган мештеги отко кулашты.


24Небухаданасар падыша таң калып, шашылыш тура калып, төрөлөрүнөн: «Биз отко байланган үч адамды ыргыттык беле?» – деп сурады. Алар падышага: «Ооба, падыша!» – деп жооп беришти.


25Буга ал: «Мен байланбаган төрт адамды көрүп турам, алар оттун ичинде басып жүрүшөт, эч кандай зыян тартышпаптыр. Төртүнчүсү Кудайдын уулуна окшош экен», – деди[+].


26Ошондо Небухаданасар жалындап күйүп турган мештин оозуна келип: «Шадрах, Мейшах, Абет-Него, баарынан жогору турган Кудайдын кулдары! Мештен чыккыла, бери келгиле!» – деди. Ошондо Шадрах, Мейшах жана Абет-Него от ичинен чыгышты[+].


27Жергиликтүү төрөлөр, жогорку бийликтегилер, аскер башчылар, падыша кеңешчилери чогулуп, аларды карап чыгып, алардын денесине от зыян келтирбегенин, башындагы чачтары күйбөгөнүн, кийимдери өзгөрбөгөнүн, ал турсун, алардан оттун жыты да келбегенин көрүштү.


28Ошондо Небухаданасар мындай деди: «Шадрахтын, Мейшахтын жана Абет-Негонун Кудайына даңк! Ал Өзүнүн периштесин жиберип, Өзүнө таянган, падышанын буйругуна баш ийбеген, өздөрүнүн Кудайынан башка кудайга кызмат кылбаш үчүн, табынбаш үчүн, денелерин отко берген Өзүнүн кулдарын куткарып алды.


29Ошондуктан мен мындай буйрук берем: бардык элдердин, уруулардын жана улуттардын ичинен ким Шадрахтын, Мейшахтын жана Абет-Негонун Кудайына акарат келтирсе, аны бөлө чаап, үйүн урандыга айландырышат, анткени ушинтип куткара алган башка Кудай жок»[+].


30Ошондон кийин падыша Бабыл өлкөсүндө Шадрахты, Мейшахты жана Абет-Негону жогорку кызматка койду.

31Небухаданасар падыша жер жүзүндө жашаган бардык элдерге, урууларга жана улуттарга мындай деди: «Силерде тынчтык көбөйсүн![+]


32Баарынан жогору турган Кудайдын мага көрсөткөн жышаандары менен кереметтерин силерге жарыя кылууну туура таптым.


33

#### 4

1


Небухаданасардын экинчи түшү

«Мен, Небухаданасар, өз үйүмдө, падыша сарайымда тынч жашап, чоң ийгиликтерге жетиштим.


2Бирок мен мени коркуткан бир түш көрдүм. Төшөгүмдө жатып ойлогон ойлорум, көргөн көрүнүштөрүм тынчымды алды[+].


3Ошондо мага түштүн маанисин айтып беришсин деп, Бабылдын бардык акылмандарын алып келүүнү буйрук кылдым.


4Ошондо жашыруун сырларды билүүчүлөр, сыйкырчылар, каздимдер жана төлгөчүлөр келишти. Мен аларга түшүмдү айтып бердим, бирок алар мага анын маанисин түшүндүрүп бере алышкан жок[+].


5Акырында, мага кудайымдын атынан Белтешатсар деген ат коюлган, ичинде ыйык Кудайдын Руху бар Даниел келди. Мен ага түшүмдү айтып бердим[+].


6Белтешатсар, акылмандардын башчысы! Сенде ыйык Кудайдын Руху бар экенин, эч кандай жашыруун сыр сен үчүн кыйын эмес экенин билем, мага көргөн түшүмдү жана анын маанисин айтып бер.


7Төшөгүмдө жатканда көргөн көрүнүштөр мындай эле: түшүмдө жер ортосунда өтө бийик бир дарак турганын көрдүм[+].


8Ал дарак чоң жана бекем эле, анын бийиктиги асманга жетип, бүт жер жүзүнүн учу-кыйырына чейин көрүнүп турду.


9Анын жалбырактары кооз, жемиши мол эле. Анда бардыгы үчүн азык бар эле. Анын түбүнө талаа жырткычтары көлөкөлөп, бутактарына канаттуулар уялашат экен, андан бардык тирүү жандар тамактанып турушат экен.


10Мен төшөгүмдө жатканда көргөн көрүнүштө муну көрдүм: асмандан Уктабай Карап Туруучу, Ыйык, түшүп келди.


11Ал катуу кыйкырып, мындай деди: “Бул даракты кыйып салгыла, бутактарын бутап салгыла, жалбырактарын күбүп салгыла, жемиштерин чачып жибергиле. Анын түбүндөгү жырткычтар, бутактарындагы канаттуулар кетсин.


12Бирок анын негизги тамырын жерде калтыргыла, ага темир жана жез кишен салынсын, талаа чөптөрүнүн арасында асман шүүдүрүмү менен сугарылсын. Ал жаныбарлар менен бирге талаа чөптөрүн жесин.


13Андан адамдын жүрөгү алынып, жырткычтын жүрөгү салынсын, анын үстүнөн жети мезгил[*] өтсүн.


14Бул Уктабай Карап Туруучулардын буйругу менен чечилди, Ыйыктардын өкүмү менен белгиленди. Ошондуктан жер жүзүндө жашагандардын баары адамзат падышачылыктарынын үстүнөн Баарынан Жогору Турган бийлик кыларын, падышачылыкты Өзү кимге кааласа, ошого берерин жана ага кемсинтилген адамды коёрун билишсин”[+].


15Мен, Небухаданасар падыша, ушундай түш көрдүм. Ал эми сен, Белтешатсар, анын маанисин түшүндүрүп бер, анткени менин падышачылыгымдагы акылмандардын ичинен эч ким анын маанисин түшүндүрүп бере алган жок, бирок сен түшүндүрүп бере аласың, анткени сенде ыйык Кудайдын Руху бар»[+].

16


Даниелдин экинчи түштү чечмелеп бериши

Ошондо Белтешатсар деген ат коюлган Даниел бир саатка жакын таң калып турду, ойлору тынчын алды. Падыша ага: «Белтешатсар! Бул түш жана анын мааниси сенин тынчыңды албасын», – деди. Белтешатсар мындай деп жооп берди: «Мырзам! Бул түш сени жек көргөндөрдүн түшүнө кирсе гана! Мунун мааниси душмандарыңа болсо гана![+]


17Сен көргөн чоң жана бекем, бийиктиги асманга жеткен, жердин учу-кыйырына көрүнүп турган,


18жалбырактары кооз, жемиши мол, бардыгы үчүн азыгы бар, түбүндө талаа жырткычтары жашаган, бутактарында асман канаттуулары уялаган дарак –


19бул атак-даңкка ээ болгон, күч-кубаттуу, атак-даңкың алыска кетип, асманга чейин жеткен, бийлигиң жердин учу-кыйырына жеткен падыша сенсиң[+].


20Ал эми падышанын асмандан түшүп келе жаткан Уктабай Карап Туруучуну, Ыйыкты, көрүп, Анын: “Даракты кыйып салгыла, аны жок кылгыла, анын жердеги негизги тамырын гана калтыргыла, ага темир жана жез кишен салынсын, талаа чөптөрүнүн арасында асман шүүдүрүмү менен сугарылсын, анын үстүнөн белгиленген жети мезгил өткөнчө, ал талаа жырткычтары менен болсун”, – деп айтканын укканы,


21падыша, анын мааниси, Бардыгынан Жогору Тургандын менин мырзам падышага чыгарган өкүмү мындай:


22Сени адамдардан бөлүп салышат, сен талаа жырткычтары менен жашайсың, сени өгүзгө окшотуп чөп менен багышат, асман шүүдүрүмү менен сугарыласың, адамзат падышачылыгына Бардыгынан Жогору Турган бийлик кыларын жана аны кимге кааласа, ошого берерин сен түшүнгөнчө, сенин үстүңөн жети мезгил өтөт.


23Ал эми дарактын негизги тамырын калтырууга буйрук берилгени муну билдирет: сен асман бийлигин таанып билгенден кийин, падышачылыгың өзүңдө калат.


24Ошондуктан, падыша, сага берген кеңешимди кабыл ал: күнөөлөрүңдү адилеттүүлүк кылуу менен, мыйзамсыздыгыңды кембагалдарга боорукердик кылуу менен жуу, ошондо сенин тынчтыгың уланат»[+].


25Ушунун бардыгы Небухаданасар падышанын башына келди.


26Он эки ай өткөндөн кийин, Бабылдагы падыша сарайында ары-бери басып жүргөн падыша мындай деди:


27«Падыша шаары болсун деп, даңкым үчүн өз кудуретим менен курган улуу Бабыл ушул эмеспи!»


28Падыша бул сөздү айтып бүтө электе эле, асмандан үн угулду: «Сага айтылып жатат, Небухаданасар падыша, сенден падышалык бийлик алынды!


29Сени адамдардан бөлүп салышат, талаа жырткычтары менен жашайсың, сени өгүзгө окшотуп чөп менен багышат, адамзат падышалыгына Бардыгынан Жогору Турган бийлик кыларын, аны кимге кааласа, ошого берерин сен түшүнгөнчө, сенин үстүңөн жети мезгил өтөт!»


30Небухаданасар жөнүндө айтылган бул сөз ошол замат орундалды, аны адамдардан бөлүп салышты, ал өгүзгө окшоп чөп жеди, анын денеси асман шүүдүрүмү менен сугарылып турду, чачтары арстандыкындай, тырмактары куштукундай болуп өстү.


31Бул күндөр өткөндөн кийин, мен, Небухаданасар, асманды карадым, ошол учурда акыл-эсим өзүмө кайтып келди. Ошондо мен Бардыгынан Жогору Турганды даңктадым, Түбөлүк Жашоочуну даңазаладым. Анын бийлиги – түбөлүк бийлик, падышалыгы – кылымдан кылымга![+]


32Жерде жашагандын бардыгы эч нерсеге арзыбайт. Ал асман кошуундарында да, жерде жашагандардын арасында да Өз эркин ишке ашырат. Анын колуна каршы чыгып, Ага: «Сен эмне кылдың?» – деп айта ала турган эч ким жок[+].


33Ошол учурда менин акыл-эсим өзүмө кайтып келди, өз падышалыгымдын даңкы үчүн өз улуулугум жана мурунку көрүнүшүм кайтып келди. Ошондо кеңешчилерим менен төрөлөрүм мени издеп табышты, мен падышалык тагыма кайрадан отургузулдум, атак-даңкым мурдагыдан да артты[+].


34

#### 5

1


Белшатсардын той өткөрүшү

Белшатсар падыша өзүнүн миңдеген төрөлөрүнө чоң той өткөрүп, миңдеген адамдардын алдында шарап ичип отурду[+].


2Ал шарап ичип алып, атасы Небухаданасар Иерусалимдеги ийбадатканадан падыша, падышанын төрөлөрү, аялдары жана күңдөрү шарап ичиши үчүн алып чыккан алтын-күмүш идиштерди алып келүүнү буйруду[+].


3Ошондо Иерусалимдеги Кудай үйүнүн ыйык бөлмөсүнөн алынган алтын идиштерди алып келишти. Падыша, анын төрөлөрү, аялдары жана күңдөрү ал идиштер менен шарап ичип жатышты.


4Шарап ичип алып, алтындан жана күмүштөн, жезден жана темирден, жыгачтан жана таштан жасалган кудайларды даңктап жатышты[+].


5Так ошол саатта адам колу чыгып, падыша сарайындагы, чырактандын маңдайындагы акталган дубалга жазды. Падыша дубалга жазып жаткан колдун манжасын көрдү.


6Ошондо падышанын өңү бузулуп кетти. Ойлору тынчын алды, белинин муундары бошоду, тизелери титиреп, бири-бирине урунду[+].


7Сыйкырчыларды, каздимдерди жана төлгөчүлөрдү алып келгиле деп, падыша катуу кыйкырды. Анан падыша Бабылдын даанышмандарына: «Ким бул жазууну окуп, мага анын маанисин түшүндүрүп берсе, ага кочкул кызыл чапан кийгизилет, мойнуна алтын чынжыр тагылат, падышалыкта үчүнчү өкүмдар болот», – деди[+].


8Ошондо падышанын бардык акылмандары киришти, бирок жазылган сөздөрдү окуй албай коюшту жана алардын маанисин падышага түшүндүрүп бере албай коюшту[+].


9Белшатсар падыша аябай тынчсызданды, анын өңү бузулду, анын төрөлөрүнүн да тынчы кетти.


10Падышанын энеси падышанын жана анын төрөлөрүнүн сөздөрүн угуп, той болуп жаткан үйгө кирди. Падышанын энеси сөз баштап, мындай деди: «Падыша, түбөлүк жаша! Ойлоруң тынчыңды албасын, өңүң да бузулбасын[+].


11Сенин падышалыгыңда ыйык Кудайдын руху бар бир адам бар. Атаңдын убагында ал адамда жарык, акыл, кудайлардын акылмандыгындай акылмандык бар экени билинген. Ошондо Небухаданасар падыша, сенин атаң, аны жашыруун сырларды билүүчүлөрдүн, сыйкырчылардын, каздимдердин жана төлгөчүлөрдүн башчысы кылып койгон, аны атаң, падыша, өзү койгон[+].


12Анткени ал адамда, падыша өзү Белтешатсар деп ат койгон Даниелде, өзгөчө рух, билим жана түштөрдү чечмелей ала турган, табышмактарды таба ала турган, жашыруун сырларды ача ала турган акылмандык бар болуп чыккан. Ошондуктан Даниелди чакырып келишсин, ал жазуунун маанисин түшүндүрүп берет»[+].

13


Даниелдин дубалдагы жазууну түшүндүрүп бериши

Ошондо Даниелди падышанын алдына алып келишти. Падыша Даниелге мындай деди: «Менин атам, падыша, Жүйүт жеринен алып келген, туткунда жүргөн Жүйүт уулдарынын бири Даниел деген сенсиңби?


14Мен сен жөнүндө, сенде Кудайдын руху, жарык, акыл жана бийик акылмандык бар экенин уктум.


15Мына, бул жазууну окуп, маанисин чечмелеп бериш үчүн, мага акылмандар менен сыйкырчыларды алып келишти. Бирок алар мага анын маанисин түшүндүрүп бере алышкан жок.


16Сени чечмелеп бере алат, жашыруун сырларды ача алат деп уктум. Эгерде бул жазууну окуй алсаң жана анын маанисин чечмелеп бере алсаң, анда кочкул кызыл чапан киесиң, мойнуңа алтын чынжыр тагылат, падышачылыкта үчүнчү өкүмдар болосуң».


17Ошондо Даниел падышага мындай деп жооп берди: «Белектериң өзүңдө калсын, жогорку кызматты башкага бер. Дубалдагы жазууну болсо окуп берем жана маанисин чечмелеп берем[+].


18Падыша! Бардыгынан Жогору Турган Кудай атаң Небухаданасарга падышалыкты, улуулукту, урмат-сыйды жана атак-даңкты берген.


19Кудай берген улуулуктун алдында андан бардык элдер, уруулар жана улуттар титиреп, коркуп турушкан: ал каалаганын өлтүргөн, каалаганын тирүү калтырган, каалаганын жогору көтөргөн, каалаганын баскан.


20Бирок анын жүрөгү текеберденип кеткенде, руху катаалданып, тоотпос болуп калганда, ал өзүнүн падышалык тактысынан кулатылды, атак-даңкынан ажыратылды,[+]


21адамдардан бөлүндү, жүрөгү жырткычтыкындай болуп калды, жапайы эшектер менен жашады. Аны өгүзгө окшотуп чөп менен багышты, денеси асман шүүдүрүмү менен сугарылды. Адамзат падышалыгынын үстүнөн Бардыгынан Жогору Турган Кудай бийлик кыларын, Өзү кимди кааласа, ошону коёорун ал түшүнгөнгө чейин ушундай болду[+].


22Сен да, анын уулу Белшатсар, ушунун баарын билсең да, жүрөгүңдү жоошуткан жоксуң.


23Тескерисинче, асмандагы Теңирге каршы чыктың, сага Анын Үйүндөгү идиштерди алып келишти, сен, сенин төрөлөрүң, аялдарың жана күңдөрүң ал идиштер менен шарап ичишти. Көрбөгөн, укпаган, түшүнбөгөн, алтындан, күмүштөн, жезден, темирден, жыгачтан жана таштан жасалган кудайларды даңктадың. Өмүрүң, бардык жолдоруң колунда турган Кудайды болсо даңктаган жоксуң[+].


24Мына ошон үчүн Андан колдун манжалары жиберилип, бул жазуу жазылды.


25Анда мындай деп жазылган: МЕНЕ, МЕНЕ, ТЕКЕЛ, УПАРСИН.


26Сөздөрдүн мааниси мындай: МЕНЕ – Кудай сенин падышалык кылган күндөрүңдү эсептеп чыгып, ага чекит койду.


27ТЕКЕЛ – сен таразага тартылып, өтө жеңил болуп чыктың[+].


28ПАРАС – сенин падышачылыгың бөлүнүп, мадайлыктар менен персиялыктарга берилди».


29Ошондо Белшатсардын буйругу боюнча Даниелге кочкул кызыл чапан кийгизишти, мойнуна алтын чынжыр тагышты жана аны падышалыкта үчүнчү өкүмдар кылып жарыялашты.


30Ошол эле түнү Каздим падышасы Белшатсар өлтүрүлдү.


31

#### 6

1


Даниелдин арстандарга ыргытылышы

Падышачылыкты башкарууга Дарий жүз жыйырма дубан башчы коюуну туура тапты.


2Ал эми алардын үстүнөн үч төрөнү койду, алардын бири Даниел эле. Дубан башчылар аларга эсеп берип турушмак. Ошондо падышага эч кандай оордук түшмөк эмес.


3Даниел башка төрөлөрдөн, дубан башчылардан жогору эле, анткени анда өзгөчө рух бар эле. Падыша аны бүт падышалыктын үстүнөн коюуну ойлоду[+].


4Ошондо төрөлөр менен дубан башчылар падышалыкты башкаруу иштери боюнча Даниелди айыпташ үчүн, шылтоо издей башташты. Бирок эч кандай шылтоо да, жаңылыштык да таба алышкан жок, анткени ал ишенимдүү болчу, анда кемчилик да, айып да жок эле[+].


5Анан бул адамдар: «Эгерде биз Даниелге каршы шылтоону анын өз Кудайынын мыйзамынан таппасак, ага каршы эч кандай шылтоо таба албайбыз», – дешти.


6Ошондо төрөлөр менен дубан башчылар падышага келип, мындай дешти: «Дарий падыша! Түбөлүк жаша![+]


7Ким отуз күндүн ичинде кайсы бир кудайга же сенден башка кишиге кайрылса, падыша, анда ал арстандар жаткан орго ташталсын деп, падыша ушундай мыйзам жана буйрук чыгарсын деп, падышалыктын бардык төрөлөрү, жергиликтүү төрөлөрү, дубан башчылары, кеңеш берүүчүлөрү, аскер башчылары өз ара макулдашышты.


8Ошондуктан, падыша, бул мыйзам менен буйрукту бекемдеп, кол кой. Ал Мадай менен Персиянын мыйзамындай өзгөрүлгүс болсун, бузулбасын»[+].


9Дарий падыша бул мыйзам менен буйрукка кол койду.


10Даниел болсо ушундай мыйзамга кол коюлганын билип, өз үйүнө кетти. Анын бөлмөсүнүн терезелери Иерусалимди карап турчу. Ал адаттагысындай эле күн сайын үч маал тизе бүгүп, Кудайына сыйынып, Аны даңазалай берди[+].


11Ошол учурда тиги кишилер аңдып, Даниелдин өз Кудайына сыйынып, Андан ырайым сурап жатканын көрүштү.


12Ошондо алар падышага келип, ага өзүнүн буйругу жөнүндө айтышты: «”Ким отуз күндүн ичинде кайсы бир кудайга жана падышадан башка кишиге кайрылса, падыша, ал арстандар жаткан орго ташталсын” деген мыйзамга кол койбодуң беле?» Падыша: «Бул сөз мадайлыктар менен персиялыктардын мыйзамындай өзгөрүлгүс», – деп жооп берди.


13Ошондо алар падышага: «Падыша, туткунда жүргөн Жүйүт уулдарынын бири Даниел сага да, сен кол койгон мыйзамга да көңүл бурбай, күнүнө үч маал өзүнүн Кудайына сыйынып жатат», – дешти[+].


14Падыша муну укканда, аябай кайгырып, жүрөгүндө Даниелди сактап калууну чечти, ал турсун, аны күн батканга чейин куткарып калууга катуу аракет кылды.


15Бирок тиги кишилер падышага келип: «Падыша, мадайлыктар менен персиялыктардын мыйзамы боюнча падыша бекиткен бир да мыйзам жана бир да буйрук өзгөртүлүшү мүмкүн эмес экенин эсиңден чыгарба», – дешти.


16Ошондо падыша буйрук кылды. Даниелди алып келип, арстандар жаткан орго ташташты. Падыша Даниелге: «Сен дайыма кызмат кылган Кудай Өзү сени куткарат!» – деди.


17Анан таш алып келип, ордун оозуна коюшту, Даниел жөнүндө чыккан буйрук өзгөрүлбөс үчүн, падыша ташка өзүнүн мөөрүн жана төрөлөрүнүн мөөрүн басты[+].


18Андан кийин падыша өзүнүн падыша сарайына барып, кечки тамакты ичпестен, уктаганы жатты, атүгүл, өзүнө тамак алып келүүнү да буйрук кылган жок, анын уйкусу качты.


19Эртеси падыша таң заардан туруп, арстандар жаткан орго шашыла жөнөдү.


20Ал орго жакын келип, аянычтуу үн менен Даниелди чакырып: «Даниел, тирүү Кудайдын кулу! Сен дайыма кызмат кылган Кудайың сени арстандардан куткара алдыбы?» – деди.


21Ошондо Даниел падышага мындай деп жооп берди: «Падыша! Түбөлүк жаша![+]


22Менин Кудайым Өзүнүн периштесин жиберип, арстандардын оозун жаап койду, ошондуктан алар мага эч кандай зыян келтиришкен жок, анткени мен Анын алдында таза болуп чыктым. Сенин алдыңда да, падыша, кылмыш кылган эмесмин».


23Ошондо падыша аябай кубанып, Даниелди ордон чыгарууну буйруду. Даниел ордон чыгарылды, анын денесинен эч кандай жаракат табышкан жок, анткени ал өз Кудайына ишенген эле[+].


24Анан падыша буйрук кылды, Даниелди айыптаган адамдарды алып келишип, арстандар жаткан орго алардын өздөрүн да, балдарын да, аялдарын да ташташты. Алар ордун түбүнө түшүп-түшө электе эле, арстандар чапчып алып, сөөктөрү менен кошо чайнап салышты[+].


25Ошондон кийин Дарий падыша бүт жер жүзүндө жашаган бардык элдерге, урууларга жана улуттарга мындай деп жазды: «Силердин тынчтыгыңар арта берсин![+]


26Мен мындай буйрук кылам: Менин падышалыгымдын бардык аймагында жашагандардын баары Даниелдин Кудайынын алдында титиреп турушсун, Андан коркуп турушсун. Анткени Ал – тирүү жана түбөлүк бар болуп туруучу Кудай, Анын падышалыгы кыйрагыс, Анын бийлиги чексиз[+].


27Ал куткарат жана сактайт, асманда да, жерде да кереметтерди жана жышаандарды көрсөтөт. Ал Даниелди арстандардын азуусунан куткарды»[+].


28

#### 7

1


Даниелдин жырткычтар жөнүндө көргөн көрүнүшү

Бабыл падышасы Белшатсардын падышалыгынын биринчи жылында Даниел төшөгүндө жатып, түш жана пайгамбарчылык көрүнүштөрдү көрдү. Ошондо ал түшүн баяндап жазды[+].


2Даниел сөзүн баштап, мындай деди: «Түндө мен мындай көрүнүш көрдүм: асмандын төрт шамалы улуу деңизди толкундатып жатты[+].


3Анан деңизден бири экинчисине окшобогон төрт чоң жырткыч чыкты[+].


4Биринчиси арстанга окшош, бирок анын бүркүттүкүндөй канаттары бар экен. Мен анын канаттары жулунгуча, өзү жерден көтөрүлүп, адамга окшоп бутуна тургуча карап турдум. Ага адамдын жүрөгү берилди.


5Экинчи жырткыч аюуга окшош экен, ал бир капталы менен турду, оозунда, тиштеринин арасында үч азуусу бар экен. Ага мындай деп айтылды: “Тур, көп эт же!”


6Андан кийин илбирске окшогон жырткычты көрдүм, анын жонунда куштун төрт канаты бар экен, ал жырткычтын төрт башы бар экен. Ага бийлик берилди[+].


7Ошондон кийин мен түнкү көрүнүштөрдө өтө коркунучтуу, үрөйдү учурган, абдан күчтүү төртүнчү жырткычты көрдүм. Анын чоң темир тиштери бар экен. Ал жеп-жутуп, кыйратып, калганын буттары менен тебелеп жатты. Ал мурунку жырткычтардан айырмаланып турду, анын он мүйүзү бар эле[+].


8Мен ал мүйүздөрдү карап турдум, ошондо алардын арасынан анча чоң эмес дагы бир мүйүз чыкты, мурунку мүйүздөрдүн үчөө анын алдында түбү менен жулунду, ал мүйүздүн адамдын көздөрүндөй болгон көздөрү, текебер сүйлөгөн оозу бар экен[+].

9


Күндөрү Байыркы

[*] жана Уул


Акырында, мен тактылар коюлганын көрдүм, ага Күндөрү Байыркы олтурду. Анын кийими кардай аппак, башындагы чачтары таза жүндөй экен; Анын тактысы оттун жалынындай, дөңгөлөктөрү жалындап күйгөн оттой экен[+].


10Күйүп турган бир оттуу дарыя чыгып, Анын алдында агып жатты. Миңдеген адамдар Ага кызмат кылып жатышты, түмөндөгөн адамдар Анын алдында турушту. Соттор отурушту, китептер ачылды[+].


11Ошол учурда мен текеберденип сүйлөгөн мүйүздүн сөздөрү үчүн жырткыч өлтүрүлүп, денеси жанчылып, отко ташталганын көрдүм[+].


12Башка жырткычтар да бийликтен ажыратылды, бирок алардын өмүрү белгиленген бир убакытка, бир мөөнөткө чейин узартылды.


13Мен түнкү көрүнүштөрдө адам Уулуна окшогон бирөөнүн асман булуттары менен келе жатканын көрдүм. Ал Күндөрү Байыркыга келди, Аны Күндөрү Байыркынын алдына алып келишти[+].


14Ошондо бардык элдер, уруулар жана улуттар Ага кызмат кылышы үчүн, Ага бийлик, даңк жана падышалык берилди. Анын бийлиги – өтүп кетпей турган түбөлүктүү бийлик, Анын падышачылыгы – кулагыс падышачылык[+].

15


Жырткычтар жөнүндөгү көрүнүштүн түшүндүрмөсү

Мен, Даниел, коркуп кеттим, көргөн көрүнүштөрүм тынчымды алды[+].


16Ошондо мен алдыда тургандардын бирине жакын барып, бул көрүнүштөрдүн бардыгынын чыныгы мааниси жөнүндө сурадым. Ал мага айтылгандардын маанисин түшүндүрүп берди:


17“Бул төрт чоң жырткыч жерден төрт падыша чыгарын билдирет.


18Андан кийин падышалыкты Бардыгынан Жогору Тургандын ыйыктары кабыл алып, түбөлүккө, кылымдан кылымга падышалык кылышат”[+].


19Ошондо мен баарынан айырмаланып турган, эң коркунучтуу, темир тиштүү, жез тырмактуу, жеп-жуткан, кыйраткан, ал эми калгандарын буттары менен тебелеп-тепсеген төртүнчү жырткыч жөнүндө,


20анын башындагы он мүйүз жөнүндө, түшүп калган мурунку үч мүйүздүн ордуна чыккан, көздөрү жана текебер сүйлөгөн оозу бар, башкалардан чоң көрүнгөн мүйүз жөнүндө так түшүндүрмө берүүсүн кааладым.


21Мен ал мүйүздүн ыйыктар менен салгылашканын,[+]


22Күндөрү Байыркы келип, сот иши Бардыгынан Жогору Тургандын ыйыктарына берилгенге чейин, падышачылыкты ыйыктар ээлей турган убакыт келгенге чейин, аларды жеңгенин көрдүм.


23Бул тууралуу ал мындай деди: “Төртүнчү жырткыч – жер үстүндөгү төртүнчү падышалык, ал бүт падышалыктардан айырмаланып, бүт жер жүзүн жеп-жутуп, тебелеп-тепсеп, кыйратат[+].


24Ал эми он мүйүз бул падышалыктан он падыша чыгарын билдирет. Алардан кийин мурдагылардан айырмаланган башка бир падышачылык чыгат, ал үч падышачылыкты багынтып алат.


25Ал Бардыгынан Жогору Турганга каршы сөздөрдү айтып, Бардыгынан Жогору Тургандын ыйыктарын эзет. Ал турсун, алардын майрамдары менен мыйзамдарын өзгөртүүнү ойлойт, алар бир мезгилге[*], мезгилдерге[*] жана жарым мезгилге[*] чейин анын колуна берилет.


26Андан кийин соттор чогулушат, аны бийликтен ажыратышат, аны биротоло кыйратып, жок кылышат.


27Падышачылык да, бийлик да, асман астындагы падышачылык улуулугу да падышалыгы түбөлүк болгон Бардыгынан Жогору Тургандын ыйык элине берилет, бардык падышалар Ага кызмат кылышат, Ага баш ийишет”[+].


28

#### 8

1


Дарыянын жээгинде кочкор жөнүндө жана теке жөнүндө көрүнүш көрүү

Белшатсардын падышалыгынын үчүнчү жылында мен, Даниел, мурунку көрүнүштөн башка көрүнүш көрдүм[+].


2Мен ал көрүнүштү көрүп жатканда, Эйлам дубанындагы борбор шаар Шушанда элем, мен ал көрүнүштө Улай дарыясынын жээгинде жүрүптүрмүн[+].


3Башымды көтөрүп, дарыянын жээгинде бир кочкор турганын көрдүм. Анын эки мүйүзү бар экен, эки мүйүзү тең узун экен, бирок бир мүйүзү экинчисинен узунураак экен, узуну кыскасынан кийин көтөрүлдү.


4Мен ал кочкордун батышты, түндүктү, түштүктү сүзгүлөп жатканын көрдүм, эч бир жырткыч ага каршы тура алган жок, андан эч ким кутула алган жок. Ал эмнени кааласа, ошону кылып жатты, текеберденип турду.


5Мен муну көңүл коюп карап турдум, ошондо батыштан бир теке бүт жер жүзүн ээлеп келе жатты, бирок буту жерге тийген жок. Ал текенин көздөрүнүн ортосунда бир чоң мүйүзү бар экен.


6Ал мен дарыянын жээгинде турганда көргөн эки мүйүздүү кочкордун жанына келип, ага катуу каары менен атырылды.


7Мен анын кочкорго жакын келип, ага аябай каарданып, аны сүзүп, эки мүйүзүн сындырганын көрдүм. Ага туруштук бергенге кочкордун күчү жеткен жок, теке аны жерге кулатып, тебелеп салды, кочкорду андан куткарып алганга эч ким чыккан жок[+].


8Ошондо теке аябай күчкө толду, бирок күчүнө киргенде, чоң мүйүзү сынып, анын ордуна асмандын төрт шамалын караган төрт мүйүз чыкты[+].


9Алардын биринен түштүктү, чыгышты жана эң сонун өлкөнү карай аябай өскөн, анча чоң эмес бир мүйүз өсүп чыкты[+].


10Ал асман кошуунуна чейин көтөрүлүп, ошол кошуундун жана жылдыздардын бир бөлүгүн жерге кулатып, тебелеп-тепсеп салды[+].


11Ал турсун, ал ошол кошуундун Жол башчысына чейин көтөрүлдү. Андан күн сайын чалынуучу курмандык тартылып алынды, Анын ыйык жайы турган жер булганды[+].


12Асман кошууну мыйзамсыздык үчүн күн сайын чалынуучу курмандык менен бирге анын колуна салынып берилди. Ал чындыкты жерге кулатып, ар кандай иш-аракеттерди кылып, ийгиликке ээ болуп жатты.


13Ошондо мен бир ыйыктын сүйлөп жатканын уктум. Ал ыйык “Ыйык жай менен кошуундардын тебеленип-тепселенүүсү жөнүндөгү, күн сайын чалынуучу курмандык жөнүндөгү жана ээн калтыруучу мыйзамсыздык жөнүндөгү бул көрүнүш канча убакытка созулат?” деген суроо берген бирөөгө мындай деп жооп берди:[+]


14Ал мага: “Бул эки миң үч жүз кечке жана таңга созулат, ошондон кийин ыйык жай тазаланат”, – деди.

15


Бул көрүнүштүн түшүндүрмөсү

Анан мындай болду: мен, Даниел, бул көрүнүштү көрүп, анын маанисин издеп жатканымда, менин алдыма адамга окшош бирөө туруп калды.


16Анан мен Улай дарыясынын ортосунан адамдын үнүн уктум, ал: “Жебирейил! Ага бул көрүнүштүн маанисин түшүндүрүп бер”, – деди[+].


17Ошондо ал мен турган жерге келди, ал келгенде, мен коркуп кетип, жүзтөмөндөп жыгылдым, ал мага: “Адам уулу, бул көрүнүш акыркы мезгилге таандык экенин билип ал”, – деди[+].


18Ал мени менен сүйлөшүп жатканда, мен эч нерсе сезбей, жерде жүзтөмөндөп жаттым. Бирок ал мага колун тийгизип, мени кайра ордума тургузуп, мындай деди:[+]


19“Мына, мен сага каар төгүлгөн күндөрдүн акыркы күндөрүндө эмне болорун билдирип жатам, анткени бул белгиленген мезгилдин акырына тиешелүү[+].


20Сен көргөн эки мүйүздүү кочкор – Мадай жана Персия падышалары.


21Ал эми түктүү теке – Грециянын падышасы, анын эки көзүнүн ортосундагы чоң мүйүз болсо – анын биринчи падышасы[+].


22Анын сынганы, анын ордуна башка төрт мүйүз чыкканы бул элден төрт падышалык чыгарын, бирок ал падышанын күчү менен эмес экенин билдирет.


23Алардын падышалыгынын акырында, мыйзамсыздар өздөрүнүн мыйзамсыздыктарынын чегине жеткенде, абийирсиз, өтө айлакер падыша келет.


24Анын күчү бекемделет, бирок өз күчү менен эмес. Ал таң каларлык кыйратуу иштерин жүргүзөт, ийгиликке жетет, ар кандай иш-аракеттерди кылат, күчтүүлөрдү жана ыйык элди кырат[+].


25Ал акылы менен, эки жүздүүлүгү менен ийгиликке ээ болот, ал жүрөгүндө көтөрүлөт, тынчтык өкүм сүрүп турганда көптөрдү өлтүрөт, эгедерлердин Эгедерине каршы көтөрүлөт. Бирок ал колдун жардамысыз кыйратылат[+].


26Кеч менен таң жөнүндө айтылган көрүнүш чындык, бирок сен бул көрүнүштү ичиңе сакта, анткени ал акыркы күндөргө тиешелүү[+].


27

#### 9

1


Даниелдин Ысрайыл эли жөнүндө сыйынуусу

Каздим падышачылыгынын үстүнө падыша болуп коюлган, Мадай уруусунан чыккан Акашбейрош уулу Дарийдин падышалыгынын биринчи жылында[+]


2мен, Даниел, китептерден, Теңирдин Жеремия пайгамбарга айткан сөзүнөн Иерусалим жетимиш жыл ээн каларын түшүндүм[+].


3Ошондо мен орозо кармап, зумбал кийип, башыма күл чачып, Кудай-Теңирге жүзүмдү буруп сыйындым, жалындым[+].


4Мен Кудай-Теңириме сыйынып, күнөөлөрүмдү ачык айтып кечирим сурап, мындай дедим: “Өзүн сүйгөндөргө жана Өзүнүн буйруктарын аткаргандарга келишимди жана ырайымды сактаган, улуу жана коркунучтуу Кудай-Теңир![+]


5Биз күнөөгө баттык, мыйзамсыз, адилетсиз иштерди кылдык, өжөрлөнүп, Сенин осуяттарың менен мыйзамдарыңдан баш тарттык[+].


6Падышаларыбызга, төрөлөрүбүзгө, ата-бабаларыбызга, өлкөнүн бардык элине Сенин ысымыңдан сүйлөгөн Сенин кулдарыңды – пайгамбарларды уккан жокпуз[+].


7Теңир, адилеттик Сенде, ал эми бүгүн биз – ар бир жүйүт, Иерусалим тургундары жана Сага ишенимсиз болгону үчүн Өзүң кууп жиберген, жакынкы жана алыскы жерлердеги, бардык өлкөлөрдөгү бүт Ысрайыл эли уят болдук.


8Теңир! Биз, падышаларыбыз да, төрөлөрүбүз да, ата-бабаларыбыз да уят болдук, анткени биз Сенин алдыңда күнөөгө баттык.


9Биздин Кудай-Теңирибиз боорукер жана кечиримдүү. Биз болсо Ага каршы чыктык,[+]


10Кудай-Теңирибиздин үнүнө кулак салган жокпуз, Өзүнүн кулдары – пайгамбарлар аркылуу берген мыйзамдары менен жүргөн жокпуз.


11Бүт Ысрайыл Сенин мыйзамыңды бузуп, андан баш тартты, Сенин үнүңө кулак салган жок. Ошон үчүн Кудайдын кулу Мусанын мыйзамында жазылган каргыш тийип, ант аткарылды, анткени биз Ага каршы күнөөгө баттык[+].


12Ал бизге жана бизди башкарып турган башкаруучуларга каршы айткан Өзүнүн сөзүн аткарып, башыбызга чоң алаамат түшүрдү. Андай алаамат, Иерусалимдин үстүнө түшкөндөй алаамат асман астында болгон эмес[+].


13Мусанын мыйзамында жазылгандай, бүт алааматтын баары башыбызга түштү. Бирок биз өзүбүздүн мыйзамсыз иштерибизден бурулуш үчүн, Сенин чындыгыңды түшүнүш үчүн Кудай-Теңирибизге жалынган жокпуз[+].


14Теңир ошол алааматты көзөмөлгө алып, аны биздин үстүбүзгө каптатты. Анткени биздин Кудай-Теңирибиз Өзү жүзөгө ашырып жаткан бардык иштеринде адилет, биз болсо Анын үнүн уккан жокпуз[+].


15Өз элин Мисир жеринен күчтүү колу менен алып чыккан, атүгүл, бүгүнкү күнгө чейин Өз даңкын көрсөтүп келе жаткан биздин Кудай-Теңирибиз, биз күнөөгө баттык, мыйзамсыз иштерди кылдык[+].


16Теңир! Өзүңдүн адилеттигиң боюнча Өзүңдүн шаарың Иерусалимге, Өзүңдүн ыйык тооңо болгон каарың кайтса экен, ачууң тараса экен, анткени биздин күнөөлөр үчүн, биздин ата-бабаларыбыздын мыйзамсыздыктары үчүн Иерусалим менен Өзүңдүн элиң тегерегиндеги элдердин баарына шылдың болду[+].


17Кудайыбыз, азыр да Өзүңдүн кулуңдун сыйынуусу менен жалынуусун ук. Теңир, ээн калган ыйык жайыңды Өзүң үчүн Өзүңдүн жарык жүзүң менен кара[+].


18Кудайым, кулагыңды төшөп, уга көр. Көзүңдү ачып, биздин кыйраганыбызды жана Өзүңдүн ысымың менен аталган шаарды кара, анткени биз өзүбүздүн адилдигибизге эмес, Сенин улуу ырайымыңа таянып, Сенин алдыңа өзүбүздүн сыйынууларыбызды алып келебиз[+].


19Теңир, уга көр! Теңир, кечире көр! Теңир, кулак төшөп, аткара көр! Кудайым, Өзүң үчүн создуктурба, анткени Сенин шаарың да, Сенин элиң да Өзүңдүн ысымың менен аталган”[+].

20


Пайгамбарчылыктын түшүндүрмөсү

Мен сүйлөп жатканда, сыйынып, өз күнөөм үчүн, өз элим Ысрайылдын күнөөсү үчүн кечирим сурап жатканда, Кудай-Теңиримдин алдына Кудайымдын ыйык тоосу жөнүндөгү сыйынуумду алып келип жатканда,[+]


21сыйынуумду улантып жатканымда, мен мурунку көрүнүштө көргөн Жебирейил тез учуп келип, кечки курмандык чалуу убагына жакын мага колун тийгизип,[+]


22акыл айтып, мени менен сүйлөшүп, мага мындай деди: “Даниел! Мен азыр сага акыл айтуу үчүн келдим.


23Сен сыйына баштаганыңда, мага сөз айтылды, мен аны сага айтканы келдим, анткени сен эң сүйүктүү адамсың. Ошондуктан сөздү дит коюп угуп, көрүнүштү түшүн[+].


24Сенин элиң үчүн жана сенин ыйык шаарың үчүн жетимиш жума[*] белгиленди. Ал кылмыш жабылышы үчүн, күнөөлөргө мөөр басылышы үчүн, мыйзамсыздыктар өчүрүлүшү үчүн, түбөлүк чындык келиши үчүн, көрүнүшкө жана пайгамбарчылыкка мөөр басылышы үчүн, ыйыктардын Ыйыгы майланышы үчүн белгиленди[+].


25Ошондуктан билип, түшүнүп ал: Иерусалимди кайра калыбына келүү жөнүндө буйрук чыккан убакыттан Эгедер Машайак келгенге чейин жети жума жана алтымыш эки жума өтөт. Ошондо эл кайрылып келет, көчөлөр менен дубалдар кайра курулат, бирок бул кыйын мезгилдерде болот.


26Алтымыш эки жума өткөндөн кийин, Машайак өлүм жазасына тартылат, Ал жок кылынат. Ал эми шаар менен ыйык жайды келе турган бир аскер башчынын эли талкалайт, ал ташкындан кыйрагансып кыйрайт, кыйроолор согуштун аягына чейин болот[+].


27

#### 10

1


Кудайдын даңкы жөнүндөгү көрүнүш

Персия падышасы Корештин падышачылыгынын үчүнчү жылында Белтешатсар деген ат коюлган Даниел бир аян алды. Бул аян чындык эле жана чоң күчкө ээ эле. Ал бул аянды түшүндү, бул көрүнүштү баамдады[+].


2Бул күндөрү мен, Даниел, үч жума кайгыга баттым.


3Үч жума өткөнчө, даамдуу тамак жебедим, эт менен шарапты оозума албадым, жыпар жыттуу майлар менен майланган жокмун.


4Ал эми биринчи айдын жыйырма төртүнчү күнү мен Тигир деген чоң дарыянын жээгинде элем[+].


5Башымды көтөрүп, зыгыр кездемеден кийим кийген, белин Упаздын алтыны менен курчаган бир кишини көрдүм[+].


6Анын денеси топаз ташындай, жүзү чагылгандай, көздөрү күйүп турган чырактай, колдору менен буттарынын көрүнүшү жалтылдаган жездей, үнү топ адамдын үнүндөй экен[+].


7Мен, Даниел, бул көрүнүштү жалгыз мен көрдүм, менин жанымдагы кишилер бул көрүнүштү көрүшкөн жок. Бирок аларды чоң коркунуч басты, алар жашыныш үчүн качып кетишти[+].


8Мен жалгыз калып, бул улуу көрүнүштү карап турдум, бирок күч-кубаттан тайдым, өңүм абдан бузулду, шайым кетти.


9Анан мен анын үнүн уктум. Анын үнүн укканымда, өзүмдү жоготуп, жүзтөмөндөп жыгылдым, жерде бетим менен жаттым[+].


10Бирок ал мага колун тийгизип, мени тиземе тургузуп, алаканым менен жер таянтып койду[+].


11Анан ал мага: “Даниел, эң сүйүктүү адам! Сага айта турган сөздөрдү түшүн, түз тур, анткени азыр мен сага жиберилдим”, – деди. Ал мага бул сөздөрдү айтканда, мен титиреп, ордуман турдум[+].


12Бирок ал мага мындай деди: “Коркпо, Даниел, жүрөгүңдү акылмандыкка жетүүгө жана Кудайыңдын алдында өзүңдү моюн сундурууга бурган күндөн тартып эле сенин сөздөрүң угулган. Ошондо эле мен сенин сөздөрүң боюнча келмекмин,[+]


13бирок Персия падышачылыгынын төрөсү мага жыйырма бир күн каршы турду. Башкы төрөлөрдүн бири Михаел мага жардам бериш үчүн келгенге чейин, мен ошол жерде, Персия падышаларынын жанында кармалып калдым[+].


14Азыр болсо сага акыркы күндөрү сенин элиң эмне болорун билдиргени келдим, анткени көрүнүш акыркы күндөргө тиешелүү”[+].


15Ал мага ушундай сөздөрдү айтып жатканда, мен жүзтөмөндөп жыгылып, сүйлөй албай калдым.


16Бирок ошондо адам баласына окшогон бирөө оозума колун тийгизди. Мен оозумду ачып, сүйлөй баштадым, анан алдымда турганга мындай дедим: “Мырзам! Бул көрүнүштөн менин ички дүйнөм аңтарылып кетти, алсырап калдым[+].


17Мырзам, мен, сенин кулуң, сендей мырзам менен кантип сүйлөшө алат? Анткени менде күч жок, демим чыкпай калды”.


18Ошондо адам баласына окшогон ал кайрадан колун тийгизип, мага күч берди.


19Анан мындай деди: “Коркпо, эң сүйүктүү адам! Сага тынчтык болсун. Кайраттан, кайраттан!” Ал мени менен сүйлөшүп жатканда, мен күчүмө кирип: “Сүйлөй бер, мырзам, анткени сен мага күч бердиң”, – дедим[+].


20Ошондо ал мындай деди: “Мен сага эмне үчүн келгенимди билесиңби? Азыр мен Персия төрөсү менен салгылашканы жөнөйм. Мен кеткенде, Грециянын төрөсү келет[+].


21

#### 11

1


Кийинки күндөрдүн падышалары жөнүндө пайгамбарчылык

Падышачылыгынын биринчи жылынан тартып, мен мадайлык Дарийдин таянычы жана тиреги болдум[+].


2“Азыр сага чындыкты билдирейин: Персиядан дагы үч падыша чыгат. Төртүнчүсү эбегейсиз байлыгы менен баарынан ашып түшкөн падыша болот. Ал байлыгы менен күч алганда, бардыгын Греция падышачылыгына каршы көтөрөт[+].


3Андан кийин күч-кубаттуу бир падыша чыгат, ал зор күчү менен бийлик жүргүзөт, өз эрки менен иш кылат[+].


4Бирок ал падыша чыкканда, анын падышачылыгы кыйрап, төрт бөлүккө бөлүнөт, падышачылык анын тукумуна өтпөйт, бийлик мурунку күчүн жоготот, анткени анын падышачылыгы бөлүнүп кетет, падышачылык алардан башкаларга өтөт.


5Анан түштүк падышасы күч алат, бирок аны өзүнүн төрөлөрүнүн бири жеңип чыгып, бийлик жүргүзө баштайт, анын бийлиги зор болот.


6Бирок бир нече жылдан кийин алар бири-бирине жакындашат, өз ара тынчтык мамилесин түзүш үчүн, түштүк падышасынын кызы түндүк падышасына келет. Бирок түштүк падышасынын кызы күчүн жоготот, анын тукуму да туруштук бере албайт, ал өзү да, анын жандоочулары да, анын баласы да, ошол учурда ага жардам бергендер да чыккынчылык менен өлтүрүлүшөт.


7Бирок анын тукумунан бир адам чыгып, аскерлерге келип, түндүк падышасынын чептүү шаарына кирип, салгылашып, жеңет.


8Ал турсун, алардын кудайларын, алардын жасалма кудайларын, кымбат баалуу алтын-күмүш идиштерин Мисирге алып кетет. Ал бир нече жыл түндүк падышасынан жогору турат.


9Ал түштүк падышасынын падышачылыгына чабуул коёт, бирок өз жерине кайтып келет.


10Андан кийин анын уулдары куралданып, көп сандаган аскер жыйнашат. Алардын бири ыкчам келип, кыяндай каптап өтөт, кайра келе жатканда, түштүк падышачылыгы менен анын чептүү шаарына чейин салгылашып жүрүп отурат[+].


11Түштүк падышасы каарданып, түндүк падышасы менен салгылашканы чыгып, сансыз аскерин коёт, бирок аскер түштүк падышасынын колуна салынып берилет[+].


12Түштүк падышасынын аскерлери кайраттанат, падышанын жүрөгү көтөрүлөт. Ал миңдеген аскерлерди сулатат, бирок күч-кубаттуу бойдон калбайт.


13Анткени түндүк падышасы кайрылып келип, мурунку аскерге караганда көп аскер коёт; бир нече жылдан кийин сансыз аскер менен, көп байлык менен келет.


14Ошол учурда түштүк падышасына көптөр каршы чыгышат, көрүнүш аткарылышы үчүн, сенин элиңдин козголоңчул уулдары да ага каршы көтөрүлүшөт, бирок кулап калышат.


15Ошондо түндүк падышасы келип, жал куруп, чептүү шаарды ээлеп алат. Түштүк падышачылыгы да, анын тандалма аскерлери да туруштук бере алышпайт, каршы турууга күчтөрү жетпей калат[+].


16Ким ага каршы чыкса, анын эрки менен иш-аракет кылат, эч ким ага туруштук бере албайт. Даңктуу жерге өзүнүн кошуунун коёт, ал жер анын колунан жабыр тартат[+].


17Өз падышачылыгынын бүт күчү менен, өзүнүн адилдери менен басып кирүүнү ойлоп, аны жүзөгө ашырат. Аны өлтүрүш үчүн, ага өзүнүн кызын аялдыкка берет, бирок бул ою ишке ашпайт, ал андан пайда таппайт.


18Андан кийин жүзүн аралдарга буруп, алардын көбүн ээлеп алат. Бирок кайсы бир жол башчы анын шылдыңын токтотот, ал тургай, шылдыңын өз башына салат.


19Андан кийин ал өз жүзүн өз жериндеги чептерге бурат, бирок мүдүрүлүп жыгылып, жок болот[+].


20Анын ордуна башка падыша келет, ал даңктуу падышачылыкты аралап чыгууга салык жыйноочуну жиберет, бирок ал да козголоңсуз эле, согушсуз эле бир аз күндөн кийин өлөт.

21


Сириянын адилетсиз падышасы

Анын ордуна жек көрүндү падыша келет, ага падышалык урмат-сый көрсөтүшпөйт, бирок ал чуусуз келип, падышалыкты айла-амал менен ээлеп алат.


22Ал селдей каптаган сан жеткис аскерди селдей каптап кыйратат, атүгүл, келишимдин башчысын да кыйратат.


23Анткени ал аны менен келишим түзгөндөн кийин, алдамчылык менен иш жүргүзөт, анан чыгып, аз сандагы эл менен жеңишке ээ болот.


24Ал өлкөнүн тынч жаткан түшүмдүү жерлерине кирип, ата-бабалары да кылбаган иштерди кылат. Олжону, талап-тоноп алган мал-мүлктү, байлыкты өзүнүн кишилерине чачып жок кылат, чептерди да кыйратууну ойлойт, бирок ал ою белгилүү бир убакытка чейин эле ишке ашат.


25Андан кийин өз күчүн жана өз рухун козгоп, көп сандаган аскерлери менен түштүк падышасына каршы чыгат. Түштүк падышасы көп сандаган, аныкынан күчтүү аскерлери менен согушка чыгат, бирок туруштук бере албайт, анткени ага каршы айла-амал уюштурулат.


26Атүгүл, аны менен дасторкондо чогуу отургандар да аны өлтүрүүнү ойлошот, анын аскери талкаланат, өлтүрүлгөндөр көп болот.


27Бул эки падышанын тең жүрөктөрүндө арам ой болот, бир дасторкондо отуруп, жалган сүйлөшөт, бирок ийгиликке жетишпейт, анткени алардын акыры бир убакытка белгиленген.


28Ал өз жерине өтө көп байлык менен, ыйык келишимге карата жаман ой менен жөнөйт, ал аны аткарып, өз жерине кайтат.


29Белгиленген убакытта ал кайрадан түштүк падышачылыгына барат, бирок акыркы жортуулу мурункудай болбойт.


30Анткени ага каршы Китим кемелери келет; анын шаабайы сууп, артка кетет, ыйык келишимге каарданып, өзүнүн оюн ишке ашырат, ыйык келишимден баш тарткандар менен кайрадан келишим түзөт.


31Ал аскерлеринин бир бөлүгүн коюп, чепти, ыйык жайды булгайт, күн сайын чалынуучу курмандыкты токтотуп, кыйратуучу жийиркеничти орнотот[+].


32Келишимге каршы мыйзамсыздык кылгандарды ал кошоматтык менен өзүнө тартып алат. Бирок өз Кудайын урматтаган адамдар күч алып, каршылык көрсөтүшөт.


33Элдин ичиндеги акылдуу адамдар кылычтан жана оттон, туткундан жана талап-тоноодон бир нече убакыт азап тартышарына карабастан, көптөрдү акылына келтиришет[+].


34Азап тартып жатышканда, аларга бир аз жардам болот, аларга көптөр кошулушат, бирок анткордук менен.


35Акылдуу адамдардын ичинен кээ бирлери акыркы күн келгенге чейин сыналыш үчүн, күнөөдөн тазаланыш үчүн, агарыш үчүн азап тартышат, анткени белгиленген мөөнөткө чейин дагы убакыт бар.


36Ал падыша өзү каалагандай иш жүргүзөт, менменсинип, өзүн бардык кудайлардан жогору коёт, кудайлардын Кудайы жөнүндө жаман сөздөрдү сүйлөйт, каар төгүлгөнгө чейин ал ийгиликке жетет, анткени алдын ала эмне белгиленсе, ошол ишке ашат[+].


37Ал өз ата-бабаларынын кудайлары жөнүндө да, аялдардын каалоосу жөнүндө да ойлобойт, эч бир кудайды сыйлабайт, анткени өзүн бардыгынан жогору коёт.


38Бирок анын ордуна күчтүн кудайына урмат көрсөтөт, ата-бабалары билбеген ал кудайга алтын-күмүштөр менен, асыл таштар менен, ар кандай кымбат баалуу буюмдар менен урмат көрсөтөт.


39Чоочун кудайдын урматына бекем чеп тургузат: аны кабыл алгандардын даражасын көтөрүп, көп элдин үстүнө бийликке коёт, жерди сыйлык катары бөлүп берет.


40Мезгилдин акырында аны менен түштүк падышасы салгылашат, түндүк падышасы майдан арабалары, атчан аскерлери жана көп сандаган кемелери менен ага каршы бороондой көтөрүлүп келип, өлкөлөргө кол салып, аларды ташкындай каптап, тебелеп-тепсеп өтүп кетет.


41Анан ал эң жакшы жерге кирет, көптөгөн өлкөлөр жабыр тартат, анын колунан Эдом, Маап жана Амон уулдарынын чоң бөлүгү гана кутулат[+].


42Ал өзүнүн колун ар кайсы өлкөлөргө каршы сунат. Мисир жери да кутулбайт.


43Ал Мисирдин казынадагы алтын-күмүшүн, бардык байлыгын ээлеп алат. Анын артынан луптуктар менен эфиопиялыктар ээрчишет[+].


44Бирок чыгыштан жана түндүктөн угулган кабарлар анын тынчын алат, ошондо ал катуу каарданып, көп элдерди кырып жок кылуу үчүн чыгат.


45

#### 12

1


Акыркы күндөр жөнүндө

Ошол учурда өз элиңдин уулдары үчүн турган улуу төрө Михаел келет. Адам жаралгандан ушул мезгилге чейин болуп көрбөгөн оор мезгил келет. Бирок ошол учурда сенин элиңдин ичинен китепте жазылгандардын баары куткарылат[+].


2Топуракта уктап жаткандардын көбү ойгонот, бири түбөлүк жашаш үчүн, бири уятка калып, түбөлүк кордолуш үчүн ойгонот[+].


3Акылдуулар асман чырактарындай жаркырашат, көп адамдарды чындыкка бургандар кылымдан кылымга, түбөлүккө жылдыздай жаркырашат[+].


4Ал эми сен, Даниел, акыркы мезгилге чейин бул сөздөрдү жашырып кой, бул китепке мөөр басып кой. Аны көптөр окушат, билим көбөйөт”[+].


5Ошондо мен, Даниел, карасам, башка эки адам туруптур, бири дарыянын берки жээгинде, экинчиси дарыянын наркы жээгинде.


6Алардын бири дарыянын үстүндө турган, зыгыр кездемеден кийим кийген адамдан: “Бул укмуштуу окуялардын акыры качан болот?” – деп сурады[+].


7Ошондо мен дарыянын үстүндө турган, зыгыр кездемеден кийим кийген адамдын оң колу менен сол колун асманга көтөрүп, Түбөлүк Жашоочунун ысымы менен мындай деп ант бергенин уктум: “Ушунун баары бир мезгилдин, мезгилдердин жана жарым мезгилдин акырында, ыйык элдин күчү таптакыр майтарылгандан кийин болот”.


8Мен муну уктум, бирок түшүнгөн жокмун, ошондуктан: “Мырзам! Андан кийин эмне болот?” – деп сурадым.


9Ал мындай деп жооп берди: “Бар, Даниел, анткени бул сөздөр акыркы мезгилге чейин жашырылган, аларга мөөр басылган.


10Көптөр тазаланышат, агарышат жана кайрадан эритилишет. Мыйзамсыздар болсо мыйзамсыздык кылышат, муну мыйзамсыздардын эч кимиси түшүнбөйт, ал эми акылдуулар түшүнүшөт[+].


11Күн сайын чалынуучу курмандыктар токтотулуп, кыйратуучу жийиркенич орнотулгандан кийин, бир миң эки жүз токсон күн өтөт[+].


12Бир миң үч жүз отуз беш күн чыдап күткөн адам бактылуу.


13Сен болсо өмүрүңдүн акырына чейин барып, тынч ал, бирок акыркы күнү өзүңдүн үлүшүңдү алыш үчүн тирилесиң”»[+].

### Ошуя


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]


#### 1

1


Ошуянын аялы жана балдары

Жүйүт падышалары Узиянын, Жотамдын, Ахаздын, Хискиянын тушунда жана Ысрайыл падышасы Жааштын уулу Жаробамдын тушунда Бейринин уулу Ошуяга айтылган Теңирдин сөзү[+].


2Теңирдин Ошуяга сүйлөгөн сөзүнүн башы. Теңир Ошуяга: «Бар, өзүңө бузулган аялды жана бузуктуктун балдарын ал. Анткени бул жер Теңирден баш тартып, аябай бузуктук кылып жатат», – деди[+].


3Ошондо Ошуя барып, Диблайимдин кызы Гомерди алды. Анын боюна бүтүп, ага уул төрөп берди.


4Анан Теңир ага мындай деди: «Ага Изрейел[*] деген ат кой, анткени бир аз убакыт өткөндөн кийин, Изрейелдин каны үчүн Жейу тукумун жазалайм, ошентип, Мен Ысрайыл падышачылыгын жок кылам[+].


5Ошол күнү мындай болот: Мен Изрейел өрөөнүндө Ысрайылдын жаасын сындырам»[+].


6Гомердин дагы боюна бүтүп, кыз төрөдү. Ошондо Теңир Ошуяга мындай деди: «Ага Ло-Рухам[*] деген ат кой. Анткени Мен мындан ары Ысрайыл тукумуна ырайым кылбайм, аны кечирбейм[+].


7Жүйүт тукумуна болсо ырайым кылам, аларды өздөрүнүн Кудай-Теңири аркылуу куткарам. Мен аларды жаа менен, кылыч менен, согуш менен, аттар менен, атчан аскерлер менен куткарбайм»[+].


8Ло-Рухамды эмчектен чыгаргандан кийин, анын боюна бүтүп, уул төрөдү.


9Ошондо Теңир мындай деди: «Ага Ло-Ами[*] деген ат кой, анткени силер Менин элим эмессиңер, Мен да силердин Кудайыңар болбойм.

10


Ысрайылдын кайра калыбына келтирилиши жөнүндө

Бирок Ысрайыл уулдарынын саны деңиз кумундай өлчөнгүс, саналгыс болот. «Силер Менин элим эмессиңер» деген жерде аларга: «Силер тирүү Кудайдын уулдарысыңар» дешет[+].


11

#### 2

1Бир туугандарыңарга: «Ами (Менин элим)» деп айткыла, эже-карындаштарыңарга: «Рухам (Ырайым кылынган)» деп айткыла[+].

2


Ысрайыл – ишенимсиз Гомер

Өзүңөрдүн энеңер менен соттошкула, соттошкула, анткени ал Менин аялым эмес, Мен анын күйөөсү эмесмин[+].


3Мен аны энеден туума жылаңач кылып көрсөтүп, аны чөлгө, какшыган жерге айлантып, суусатып өлтүрбөшүм үчүн, ал жүзүнөн бузуктукту, төшүнөн ойноштукту четтетсин[+].


4Анын балдарына ырайым кылбайм, анткени алар – бузуктуктун балдары[+].


5Анткени алардын энеси бузуктук кылды. Аларды төрөгөн аял өзүн уят кылды, анткени ал: «Мага нан, суу, жүн, зыгыр, зайтун майын жана ичимдик берип жаткан ойношторумду ээрчийм», – деген.


6Ошон үчүн Мен анын жолун тикендер менен тосом, аны тосмо менен курчайм, ошондо ал өз жолун таппай калат.


7Ойношторунун артынан чуркайт, бирок аларга жетпейт. Аларды издейт, бирок таппайт. Ошондо: «Мен биринчи күйөөмө кайра барайын, анткени мага ошол убакта азыркыга караганда жакшы болчу», – деп айтат[+].


8Бирок ага нанды, шарапты жана зайтун майын Мен бергенимди, анын алтын менен күмүшүн Мен көбөйткөнүмдү ал билген жок. Алар ошол алтын менен күмүштөн Баал бурканын жасашты[+].


9Ошон үчүн эгин жыйноо маалы келгенде, Өз нанымды кайра алам, даяр болгондо, Өз шарабымды кайра алам, анын жылаңач этин жапкан Өзүмдүн жүнүм менен зыгырымды кайра тартып алам.


10Ошентип, азыр Мен анын маскарачылыгын ойношторунун көз алдында ачам, аны Менин колумдан эч ким куткара албайт[+].


11Анын бардык кубанычын: майрамдарын, ай жаңыргандагы майрамдарын, ишембилерин, анын бардык салтанаттуу жыйындарын токтотом[+].


12«Бул белектерди мага ойношторум берген», – деген анын жүзүм сабактары менен анжыр дарактарын кыйратам. Мен аларды токойго айлантам, ошондо аларды талаа жырткычтары жеп салышат[+].


13Мен аны жыпар жыттуу зат түтөтүп, Баал буркандарына кызмат кылган күндөрү үчүн жазалайм. Ал сөйкөлөр менен шуруларды тагынып алып, ойношторунун артынан жүрдү, Мени болсо эсинен чыгарып койду, – дейт Теңир[+].

14


Теңирдин Өз элине болгон сүйүүсү

Ошондуктан Мен аны Өзүмө тартып, чөлгө алып барып, жүрөгүнө сүйлөйм[+].


15Ошол жерден Мен ага өзүнүн жүзүмзарларын берем, Акор өрөөнүн үмүттүн босогосу кылып берем. Ал ошол жерде өзүнүн жаш күндөрүндөгүдөй, Мисир жеринен чыккан күнүндөгүдөй ырдайт.


16Ошол күнү, – дейт Теңир, – сен Мени: «Иши[*]» деп чакырасың, ошондон кийин Мени: «Баали[*]» деп чакырбайсың.


17Мен анын оозунан Баал буркандарынын ысымдарын алып салам, ошондон кийин алардын ысымдары эскерилбейт[+].


18Ошол күнү алар үчүн талаа жырткычтары менен, асмандагы канаттуулар менен, жерде сойлоочу жаныбарлар менен келишим түзөм. Ал жерден жааны да, кылычты да, согушту да жок кылам, аларды коопсуз жашай турган кылам[+].


19Мен сени менен түбөлүккө никелешем, Мен сени менен чындык жана адилеттиктин, ырайым жана боорукердиктин негизинде никелешем[+].


20Мен сени менен ишенимдүүлүктүн негизинде никелешем, ошондо сен өзүңдүн Теңириңди таанып билесиң[+].


21Ошол күнү Мен жооп берем, – дейт Теңир, – Мен асманга жооп берем, асман жерге жооп берет,


22жер нанга, шарапка жана зайтун майына жооп берет, алар болсо Изрейелге жооп беришет.


23

#### 3

1


Ишенимсиз Ысрайылдын куткарылышы

Анан Теңир мага мындай деди: «Дагы барып, күйөөсү сүйгөн, бирок өзү ойноштук кылган аялды сүй, аны Теңир Ысрайыл уулдарын сүйгөндөй сүй. Теңир аларды сүйөт, алар болсо башка кудайларга кайрылышат, алардын мейиз кошулган токочторун жакшы көрүшөт».


2Ошондо мен аны он беш күмүш дилдеге, бир хомер арпага жана жарым хомер арпага сатып алдым[+].


3Анан ага: «Меникинде көп күн жаша. Бузуктук кылба, эч ким менен болбо, мен да сага жакындабайм», – дедим.


4Анткени Ысрайыл уулдары көп убакытка чейин падышасыз, төрөсүз, курмандыксыз, курмандык чалынуучу жайсыз, эфодсуз жана терафимсиз калышат.


5

#### 4

1


Ысрайылдын күнөөсүн ашкере кылуу

Ысрайыл уулдары, Теңирдин сөзүн уккула! Анткени Теңир бул жердин тургундарын соттойт. Себеби бул жерде акыйкаттык да, боорукердик да, Кудайды таанып билүү да жок[+].


2Ант берүү, алдамчылык, киши өлтүрүү, уурулук кылуу, бузуктук кылуу аябай жайылган, кан төгүүнүн артынан кан төгүү.


3Ошон үчүн бул жер ыйлайт, анын үстүндө жашагандын баары, талаадагы айбанаттар да, асмандагы канаттуулар да алсырайт, атүгүл, деңиздеги балыктар да кырылат[+].


4Бирок эч ким талашып-тартышпасын, эч ким бирөөнүн бетин ачпасын. Анткени сенин элиң ыйык кызмат кылуучулар менен талашып-тартышкандарга окшош.


5Сен күндүз мүдүрүлүп жыгыласың, сени менен кошо пайгамбар түн ичинде мүдүрүлүп жыгылат, энеңди жок кылам.


6Элим Мени таанып билбегендиктен кырылды. Сен таанып билүүнү четке каккандыктан, Мен да сени Менин алдымда ыйык кызмат кылуудан четтетем. Сен өз Кудайыңдын мыйзамын унуткандыктан, Мен да сенин балдарыңды унутам[+].


7Алар канчалык көбөйгөн сайын, Мага каршы ошончолук көп күнөө кылып жатышат. Алардын даңкын маскарачылыкка айлантам.


8Алар Менин элимдин күнөөлөрү менен азыктанып жатышат, алардын жаны анын мыйзамсыздыгына умтулуп жатат[+].


9Элге эмне болсо, ыйык кызмат кылуучуга да ошол болот. Аны өзүнүн жолдоруна жараша жазалайм, ага өзүнүн кылган иштерине жараша тиешесин берем[+].


10Жешет, бирок тоюшпайт, бузуктук кылышат, бирок көбөйүшпөйт, анткени Теңирге кызмат кылууну таштап коюшкан[+].


11Бузуктук, шарап жана ичимдиктер алардын жүрөгүн ээлеп алган[+].

12


Ысрайылдын бутка табынуучулугу

Менин элим өзүнүн дарагынан сурап жатат, ага өзүнүн таягы жооп берип жатат. Анткени бузуктук руху аларды адаштырды, алар бузуктук кылып, өз Кудайынан баш тартышты[+].


13Алар тоолордун чокуларында курмандык чалып жатышат, дөңсөөлөрдөгү эмен дарактарынын, кайыңдардын жана кара жыгачтардын түбүндө жыпар жыттуу зат түтөтүп жатышат, анткени алардын көлөкөсү жакшы. Ошондуктан кыздарыңар бузуктук кылып жатышат, келиндериңер ойноштук кылып жатышат[+].


14Мен бузуктук кылып жаткан кыздарыңарды, ойноштук кылып жаткан келиндериңерди жазалабайм, анткени силер өзүңөр бузулган аялдар менен кошулуп жатасыңар, бузуктук кылгандар менен бирге курмандык чалып жатасыңар, түркөй эл болсо өлүп жатат[+].


15Ысрайыл, сен бузуктук кылсаң да, Жүйүт күнөө кылбасын. Гилгалга барбагыла, Бейт-Абенге чыкпагыла, «Теңир тирүү!» деп ант бербегиле[+].


16Анткени Ысрайыл өжөр кунажындай өжөр болуп калды ошон үчүн Теңир эми аларды кенен жайытта козу кайтаргансып кайтармак беле?


17Эпрайым буркандарга байланып калды. Аны буркандары менен калтыр!


18Алар масы тарагандан кийин бузуктук кылганын улантышат. Алардын төрөлөрү уятсыз иштерди жакшы көрүшөт.


19

#### 5

1


Теңирдин Эпрайым менен Жүйүттү жазалары жөнүндө

Ыйык кызмат кылуучулар, муну уккула, Ысрайыл тукуму, кулак салгыла, падыша үйү, кулак төшөгүлө, себеби силердин үстүңөрдөн сот болот, анткени силер Миспада сыйыртмак, Табордо жайылган тор болдуңар[+].


2Алар бузуктукка батып кетишти, бирок Мен алардын бардыгын жазалайм[+].


3Мен Эпрайымды билем, Ысрайыл да Менден жашыруун эмес, анткени сен, Эпрайым, бузуктук кылып жатасың, Ысрайыл булганды.


4Алардын иштери өз Кудайына кайрылууга жол бербейт, анткени алардын ичинде бузуктук руху бар, алар Теңирди билишпейт[+].


5Ысрайылдын текебердиги өзүнө каршы күбөлөндүрүп жатат. Ысрайыл менен Эпрайым өздөрүнүн мыйзамсыздыгы үчүн мүдүрүлүшөт, алар менен бирге Жүйүт да мүдүрүлөт[+].


6Алар өздөрүнүн койлору жана өгүздөрү менен Теңирди издегени чыгышат, бирок Аны табышпайт. Теңир алардан алыстап кеткен[+].


7Алар Теңирге бейопалык кылышты, анткени алардан чоочун балдар төрөлдү. Эми душман аларды жаңырган айда мал-мүлкү менен кошо жеп жутат.


8Гибада мүйүз тарткыла, Рамада сурнай тарткыла. «Бенжемин, артыңда душман!» деп, Бейт-Абенде кыйкыргыла[+].


9Жазалоо күнү Эпрайым жери ээн калат. Муну Ысрайыл урууларынын арасында Мен кабарладым.


10Жүйүттүн жол башчылары чек араларды бузуучуларга окшоп калышты: Мен аларга Өз каарымды суудай төгөм[+].


11Эпрайым эзилди, жазаланып талкаланды, анткени ал жалган кудайлардын артынан жүргүсү келген.


12Мен Эпрайым үчүн күбөдөй болом, Жүйүт үчүн курттай болом.


13Эпрайым өз дартын, Жүйүт өз жараатын көрдү. Эпрайым Ашурга жөнөдү, Жареп падышасына чабарман жөнөттү. Бирок ал силерди сакайта албайт, силердин жараатыңарды айыктыра албайт[+].


14Анткени Мен Эпрайым үчүн арстандай, Жүйүт үчүн жаш арстандай болом. Мен, Мен тыткылап туруп, кетип калам; алып кетем, эч ким куткара албайт[+].


15

#### 6

1


Эпрайым менен Жүйүттүн жалган такыбаалыгы

Алар кайгы тартып жатканда, таң азандан Мени издеп, «Жүргүлө, Теңирге кайра баралы! Анткени бизди Ал тыткылады, бизди Өзү айыктырат; бизди Ал жаралады, биздин жараатыбызды Өзү таңат[+].


2Бизди эки күндөн кийин тирилтет, үчүнчү күнү бизди тургузат, ошондо биз Анын алдында жашайбыз[+].


3Ошондуктан таанып билели, Теңирди таанып билүүгө умтулалы. Анын келиши таңкы жарыктай, Ал бизге жамгыр сыяктуу келет, кеч жааган жамгыр сыяктуу жерди сугарат», – дешет.


4Эпрайым, сага эмне кылайын? Жүйүт, сага эмне кылайын? Силердин адилдигиңер таңкы булуттай, эрте жок болуп кетүүчү шүүдүрүмдөй[+].


5Ошондуктан Мен аларды пайгамбарлар аркылуу жонуп жылмаладым, оозумдан чыккан сөздөр менен өлтүрдүм, Менин акыйкаттыгым таңкы жарыктай[+].


6Анткени Мен курмандыктарды эмес, ырайымдулукту каалайм. Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыкка караганда Кудайды таанып билүүнү артык көрөм[+].


7Адамга окшоп алар келишимди бузушту, ошол жерде Мага бейопалык кылышты.


8Гилат – мыйзамсыздардын канга булганган шаары[+].


9Адамды аңдыган каракчыларга окшоп, ыйык кызмат кылуучулардын тобу Шекемге бара жаткан жолдо киши өлтүрүп жатышат, жийиркеничтүү иштерди кылып жатышат[+].


10Мен Ысрайылдан үрөйдү учурган нерсени көрүп турам: ал жерде Эпрайым бузуктук кылып жатат, Ысрайыл булганды.


11

#### 7

1Мен Ысрайылды дарылап жатканда, Эпрайымдын күнөөсү, Самариянын кыянат иштери ачыкка чыкты. Анткени алар жалган иштерге барып жатышат. Ууруга кирип жатышат, көчөлөрдө каракчылар талап-тоноп жатышат.


2Алардын кыянат иштеринин баары Менин эсимде экенин алар ойлошпойт. Азыр алар өздөрүнүн иштеринин курчоосунда калды. Алар Менин көз алдымда.

3


Ысрайылдын ишенимсиздиги

Алар өздөрүнүн кыянат иштери менен падышаны, жалганчылыктары менен төрөлөрдү кубандырып жатышат.


4Алар өздөрүнүн бузуктугу менен, жууруган камыры ачыганда от жакканды токтотуп койгон наабайчынын алоолонгон мешиндей болуп жалындап күйүп жатышат.


5Биздин падышабыздын күнүндө төрөлөр шарапты мас болгончо ичип, ооруп калышты. Ал болсо шылдыңчылдарга колун сунду.


6Алар буктурмада отуруп алышып, жүрөктөрүн меш сыяктуу даярдап жатышат: алардын наабайчысы түнү бою уктап жатат, ал эми эртең менен меш жалындаган оттой болуп күйөт.


7Алардын бардыгы мештеги оттой жалындап күйүп, өздөрүнүн башкаруучуларын жалмап жатышат. Алардын падышаларынын бардыгы кулап жатышат, алардын арасында Мени чакырган эч ким жок[+].


8Эпрайым элдер менен аралашып калды, Эпрайым оодарылбаган нанга окшоп калды[+].


9Анын күч-кубатын башкалар жалмап жатышты, бирок ал байкаган жок. Анын чачын ак басты, бирок ал билген жок[+].


10Ысрайылдын текебердиги өзүнө каршы күбөлөндүрүп жатат, ошонун бардыгына карабастан, алар өздөрүнүн Кудай-Теңирине кайрылышкан жок, Аны издешкен жок[+].


11Эпрайым эси жок, акылсыз көгүчкөнгө окшоп калды: мисирликтерди чакырып жатышат, Ашурга бара жатышат[+].


12Алар бара жатышканда, Мен алардын үстүнө Өзүмдүн торумду ыргытам. Аларды асман канаттууларына окшотуп жерге кулатып түшүрөм. Аларды өздөрүнүн жамаатына айтылгандай жазалайм[+].


13Кайгы аларга! Анткени алар Менден алыстап кетишти. Алаамат аларга! Анткени алар Мага каршы чыгышты. Мен аларды куткарып турдум, алар болсо Мага каршы жалган сүйлөп жатышты.


14Алар өз төшөгүндө онтоп жатышканда, Мени чын жүрөктөн чакырышкан жок. Алар нан менен шарап үчүн чогулушат, Менден болсо алысташат[+].


15Мен аларды акылга салып турдум, алардын билегин чыңдап турдум, бирок алар Мага каршы жамандык ойлоп жатышты.


16

#### 8

1


Ысрайылдын бутка табынып кеткендиги үчүн ашкерелениши

Сурнайды оозуңа ал! Алар Менин келишимимди бузуп, Менин мыйзамымдын чегинен чыкканы үчүн, душман Теңир үйүнө бүркүттөй болуп кол салат[+].


2Алар Мага: «Кудайым! Биз, Ысрайыл, Сени таанып билдик!» – деп кыйкырышат[+].


3Ысрайыл жакшы нерсени четке какты, аны душман куугунтукка алат.


4Алар Менсиз эле падышаларды коюп жатышты. Төрөлөрдү коюп жатышты, бирок Мага билдиришкен жок. Күмүштөрү менен алтындарынан өздөрүнө буркандарды жасашты: алардын өлүмү ошондон болду[+].


5Самария, сени өзүңдүн музооң таштады! Аларга Менин каарым жалындады. Качанга чейин алар тазалана алышпайт[+]?


6Анткени ал да – Ысрайылдын иши. Аны сүрөтчү жасады, ошондуктан ал кудай эмес. Самариянын музоосу сыныкка айланат!


7Алар шамал себишкендиктен, бороон оруп алышат: алардын эгини дан байлабайт, даны ун бербейт, берсе да, аны башкалар жутат[+].


8Ысрайыл жутулду. Азыр алар элдер арасында жараксыз идиштей болуп калышты[+].


9Алар жалгыз тентип жүргөн жапайы эшектей болуп, Ашурга жөнөштү. Эпрайым белектер менен жагынды[+].


10Алар башка элдерге белек жиберишкенине карабастан, Мен аларды жакында чогултам, ошондо алар төрөлөрдүн падышасынын эзүүсү астында жабыр тарта башташат.


11Анткени Эпрайым күнөөгө батыш үчүн курмандык чалынуучу жайларды көбөйттү, ошол курмандык чалынуучу жайлар анын күнөө кылуусуна түрткү болду.


12Мен аларга Өзүмдүн мыйзамдарымдын негиздерин жазып бердим, бирок алар аны бөтөн мыйзам катары эсептешти.


13Алар курмандыкка Мага арнап эт алып келишет да, аны жешет. Бирок алардын курмандыктары Теңирге жакпайт. Азыр Ал алардын кылмыштарын эстейт, аларды өздөрүнүн күнөөсү үчүн жазалайт: алар Мисирге кайтышат[+].


14

#### 9

1


Ысрайылдын жазаланары жөнүндө

Ысрайыл, башка элдерге окшоп кубанба, шаттанба! Анткени сен өз Кудайыңдан алыстап, бузуктук кылып жатасың. Бардык кырмандарда бузуктук тартууларын алганды сүйөсүң[+].


2Кырман менен жүзүм сыгылуучу жай аларды бакпайт, алардын жүзүм ширесине болгон үмүтү акталбайт.


3Алар Теңирдин жеринде жашашпайт: Эпрайым Мисирге кайтат, алар Ашурда таза эмес нерсени жешет[+].


4Алар Теңирге арнап шарап куюшпайт, Теңирге алардын курмандыктары жакпайт. Алардын наны аза күткөндөрдүн нанындай болот: аны жегендердин бардыгы булганышат, анткени алардын наны – өздөрүнүн жаны үчүн, ал Теңир үйүнө киргизилбейт[+].


5Салтанаттуу жыйын күнү жана Теңирдин майрам күнү эмне кыласыңар?


6Анткени мына, алар кыйроонун айынан качып кетишет. Мисир аларды жыйнайт, Ноп аларды көмөт. Алардын күмүштөн жасалган асыл буюмдарын чалкан басат, алардын чатырларын тикендүү өсүмдүк каптайт.


7Жазалоо күндөрү келди, тиешеңерди бере турган күндөр келди: Ысрайыл муну билет. Мыйзамсыздыгыңардын көптүгүнөн, кастыгыңардын зордугунан улам, пайгамбарчылык кылган адамды акылсыз, Кудайдын руху жетелеген адамды акылынан адашкан дейсиңер[+].


8Эпрайымдын коргоочусу – пайгамбар менин Кудайымдын жанында, пайгамбардын бардык жолдоруна тузак тартылган. Анын Кудайынын үйүндө да кастык бар[+].


9Алар Гиба күндөрүндөгүдөй күнөөгө батышты, абдан бузулушту. Теңир алардын мыйзамсыздыгын эстейт, аларды өздөрүнүн күнөөлөрү үчүн жазага тартат[+].

10


Күнөөнүн кесепети

Мен Ысрайылды чөлдөн жүзүм тапкандай таптым. Мен силердин ата-бабаларыңарды көргөндө, анжыр дарагынын биринчи мөмөсүн көргөндөй болдум, бирок алар Баал-Пейорго барып, ыпылас иштерге берилип кетишти, өздөрү да сүйгөндөрүнө окшоп, жийиркеничтүү болуп калышты[+].


11Эпрайымдыктардын атак-даңкы куш сыяктуу учуп кетет: бала төрөлбөйт, бойго бүтпөйт, түйүлдүк түйүлбөйт.


12Алар өз балдарын тарбиялап чоңойтушса да, аларды тартып алам. Анткени Мен алардан четтеп кеткенде, алардын башына кайгы түшөт!


13Мен Эпрайымдын Тирге окшоп эң жакшы жерге отургузулганын көрдүм. Бирок Эпрайым өз балдарын киши өлтүргүчкө чыгарып берет[+].


14Теңир, аларга бер, аларга Сен эмне бересиң? Аларга төрөбөс жатын, сүтсүз эмчек бер.


15Алардын бардык кыянаттыгы Гилгалда: ошол жерде Мен аларды жек көрүп калдым, Мен аларды кыянат иштери үчүн Өз үйүмдөн кууп чыгарам, аларды мындан ары сүйбөйм. Алардын бардык төрөлөрү – козголоңчулдар[+].


16Эпрайым кулады, алардын тамыры соолуду, эми алар жемиш беришпейт. Эгер алар төрөсө да, Мен алардын курсагынан чыккан сүйүктүү жемишин өлтүрүп салам.


17

#### 10

1


Ысрайылдын мыйзамсыздыгынын жемиши

Ысрайыл – жемишти көп берген жүзүм сабагы. Ал өзүнүн жемиши канчалык көбөйгөн сайын, курмандык чалынуучу жайларын ошончолук көбөйттү. Анын жерлери канчалык жакшы болгон сайын, жасалма кудайларын ошончолук кооздоп жатат[+].


2Алардын жүрөгү бөлүндү, ошон үчүн алар жазаланышат: алардын курмандык чалынуучу жайлары талкаланат, жасалма кудайлары кыйратылат.


3Азыр алар: «Биздин падышабыз жок, анткени биз Теңирден корккон эмеспиз! Ал эми падыша, бизге эмне кыла алат?» – деп жатышат.


4Алар курулай сөздөрдү сүйлөп жатышат, жалган ант берип жатышат, келишимдерди түзүп жатышат. Ошон үчүн алардын үстүнөн боло турган сот талаанын бороздоруна чыккан уу чөптөй болуп өсүп чыгат.


5Самария тургундары Бейт-Абендеги музоо үчүн титирешет. Анын эли ал үчүн ыйлайт. Ал тууралуу кубанган анын буткана кызматчылары анын атак-даңкы жөнүндө ыйлашат, анткени андан атак-даңк кетет[+].


6Ал өзү да Жареп падышага тартуу катары Ашурга жөнөтүлөт. Эпрайым уятка калат, Ысрайыл өз ою үчүн маскара болот.


7Самариянын падышасы суунун үстүндөгү көбүк сыяктуу жоголот.


8Ысрайылдын күнөөсү болгон Абен бутканалары талкаланат. Алардын курмандык чалынуучу жайларына тикенек жана төө тикен өсүп чыгат. Алар тоолорго: «Бизди жапкыла!» дешет, адырларга: «Биздин үстүбүзгө кулагыла!» дешет[+].


9Ысрайыл, сен Гиба күндөрүнөн бери күнөө кылып келе жатасың. Алар күнөө кылууну токтотушкан жок. Мыйзамсыздыктын уулдарына каршы Гибада болгон согуш бизге жетпейт деп ойлошобу[+]?


10Мен аларды Өзүмдүн каалоом боюнча жазалайм, аларга каршы элдер чогулат, алар өздөрүнүн эки кылмышы үчүн байлоого алынышат.


11Эпрайым – үйрөтүлгөн, дан бастырууну жакшы көргөн, кунажын, анын жоон мойнуна моюнтурукту Мен Өзүм салам. Эпрайымды минишет, Жүйүт жер айдайт, Жакып малалайт[+].


12Адилеттикти сепкиле, ырайымдуулукту оруп аласынар. Дың жериңерди айдагыла, ошондо Ал келип, үстсңөргө адилдикти жамгырдай төгөт, анткени Тенңирди издей турган убакыт келди[+].


13Силер жамандыкты эккенсиңер, ошондуктан мыйзамсыздыкты оруп алып жатасыңар, жалганчылыктын жемишин жеп жатасыңар, анткени сен өз жолуңа жана жоокерлериңдин көптүгүнө үмүттөнгөнсүң[+].


14Ошон үчүн сенин элиңдин ичинде дүрбөлөң болот, согуш күнү Шалман Бейт-Арбелди кыйраткандай, сенин бардык сепилдүү шаарларың кыйрайт: ошол согушта энеси балдары менен кошо өлтүрүлгөн[+].


15

#### 11

1


Ашур кулчулугу

Таң атканда Ысрайыл падышасы өлөт! Ысрайылды Мен жаш чагынан сүйдүм, Мен уулумду Мисирден чакырып алдым[+].


2Аларды чакырып жатышты, бирок алар улам алыстап жатышты. Алар Баалга арнап курмандык чалып, буркандарга жыпар жыттуу зат түтөтүп жатышты.


3Мен Өзүм Эпрайымга басканды үйрөткөм, аны Өз колума салып көтөрүп жүргөм, алар болсо өздөрүн айыктырып турган Мен экенимди билишкен жок[+].


4Мен аларды адамдык байланыш менен, сүйүү байланышы менен алып жүрдүм, Мен алар үчүн алардын ооздугун алып салган кишидей болдум, эңкейип, аларга тамак берип турдум[+].


5Ал Мисирге кайра барбайт, бирок Ашур анын падышасы болот, анткени алар Мага кайрылууну каалашкан жок.


6Ошон үчүн анын шаарларына кылыч шилтенет, дарбазаларын талкалайт, аларды өздөрүнүн жаман ойлору үчүн жеп жутат.


7Менин элим Менден баш тартканын койгон жок, аны жогору жакка чакырышса да, алардын ичинен эч ким көтөрүлгөн жок.

8


Кудайдын Өз элине боор ооруусу

Эпрайым, сени кантип салып берейин? Ысрайыл, сени кантип таштап коёюн? Сага кантип Адамага кылгандай, Себоимге кылгандай кылайын? Менин жүрөгүм өзгөрүлдү, Менин бүт аёом ойгонду.


9Мен Өзүмдүн катуу каарым боюнча кылбайм, Эпрайымды жок кылбайм, анткени Мен Кудаймын, адам эмесмин. Силердин араңарда Ыйыкмын. Мен жок кылуучу каарым менен келбейм[+].


10Алар арстанга окшоп үн салган Теңирдин артынан жөнөшөт, Ал үн салганда, батыштагы уулдар титиреп келишет[+].


11Алар Мисирден куштардай болуп, Ашур жергесинен көгүчкөндөрдөй болуп талпынып келишет, ошондо Мен аларды үйлөрүнө киргизем, – дейт Теңир[+].

12


Ысрайыл менен Жүйүттү айыптоо

Эпрайым Мени алдамчылык менен, Ысрайыл амалкөйлүк менен курчады. Жүйүт болсо Кудайга, ишенимдүү Ыйыкка ишенимдүү болгон жок.

#### 12

1Эпрайым шамалды кайтарып жүрөт, чыгыш шамалынын артынан кууп жүрөт, күн сайын жалганчылыкты жана талап-тоноону көбөйтүп жатат. Алар Ашур менен келишим түзүп жатышат, Мисирге зайтун майы жеткирилип жатат[+].


2Бирок Теңир Жүйүт менен да соттошот, Ал Жакыпты жолдоруна жараша жазалайт, ага иштерине жараша тиешесин берет.


3Ал энесинин курсагында жатканда эле бир тууганын тепкен, ал эми эр жеткенде Кудай менен кармашты[+].


4Ал периште менен кармашты, аны жеңип чыкты, ыйлап, ага жалынып-жалбарды. Бейтелде Ал бизди таап, ошол жерде биз менен сүйлөштү[+].


5Теңир болсо – Себайот Кудай. Жахаба – Анын ысымы[+].


6Сен да өз Кудайыңа кайрыл, ырайымдуулукту, акыйкаттыкты сакта жана ар дайым Кудайыңа таян[+].

7


Күнөөнү ашкерелөө

Канаандык адамдын колунда туура эмес тараза бар. Ал жеп калганды жакшы көрөт[+].


8Эпрайым: «Мен байыдым. Өзүмө мал-мүлк жыйнап алдым, менин бардык эмгектеримден күнөө болуп эсептелген мыйзамсыз бир да нерсе таба алышпайт», – деп айтып жатат[+].


9Мен болсо сен Мисир жеринен чыккандан бери сенин Кудай-Теңириңмин, сени майрам күндөрүндөгүдөй, кайрадан алачыктарга отурукташтырам.


10Мен пайгамбарларга сүйлөдүм, аяндарды көбөйттүм жана пайгамбарлар аркылуу үлгү-насаат аңгемелерди колдондум.


11Эгерде Гилат жараксыз нерсе болуп калса, анда анын тургундары да болбогон нерсе болуп калышты, Гилгалда букачарларды курмандыкка чалышты, алардын курмандык чалынуучу жайлары талаалардын чектеринде турган үймөк таштардай[+].


12Жакып Сирия талаасына качып кетти, Ысрайыл аял үчүн кызмат кылды, аял үчүн кой кайтарды[+].


13Теңир пайгамбар аркылуу Ысрайылды Мисирден алып чыкты, Ал аны пайгамбар аркылуу сактап жүрдү[+].


14

#### 13

1


Кудайдын Ысрайылга каарданышы

Эпрайым сүйлөгөндө, бардыгы титиреп турчу. Ал Ысрайылда жогору көтөрүлгөн, бирок ал Баал аркылуу күнөөгө батып өлдү[+].


2Азыр да алар күнөөлөрүнө күнөө кошуп алышты. Алар өздөрүнүн түшүнүгү боюнча өздөрүнүн күмүшүнөн өздөрүнө куйма буркандарды жасашты, алардын баары – толугу менен сүрөтчүнүн колунан чыккан иш. Алар курмандык чалган адамдарга: «Букачарларды өпкүлө!» – деп жатышат[+].


3Ошон үчүн алар таңкы булуттай, тез эле жок болуп кетүүчү шүүдүрүмдөй, кырмандан шамал учурган топондой, мордон чыккан түтүндөй болушат[+].


4Бирок сен Мисир жеринен чыккандан бери Мен сенин Кудай-Теңириңмин. Ошондуктан сен Менден башка кудайды билбешиң керек, Менден башка Куткаруучу жок[+].


5Мен сени чөлдө, какшыган жерде таанып билдим[+].


6Жайыты бар кезде алар ток эле. Тойгондон кийин алардын жүрөгү көтөрүлдү, ошондуктан алар Мени эстеринен чыгарып коюшту[+].


7Ошон үчүн Мен аларга арстандаймын, кабыланга окшоп, жолдо аңдып турам[+].


8Мен аларга мамалактарынан ажыраган ургаачы аюудай кол салам, алардын көөдөнүн жарып салам, Мен аларды ошол жерде ургаачы арстандай болуп жеп салам, аларды талаа жырткычтары тытып кетишет[+].


9Сен өзүңдү өлтүрдүң, Ысрайыл, анткени сен өзүңдүн таянычың болгон Мага каршы чыктың!


10Сени куткара турган падышаң азыр кайда? Сенин бардык шаарларыңдагы башчыларың кайда? Сен алар жөнүндө «Мага падыша жана башчыларды бер!» деп айткансың[+].


11Ошондо Мен сага каарым менен падыша бердим, анан аны ачуум менен тартып алдым[+].


12Эпрайымдын мыйзамсыздыгы түйүнчөккө түйүлүп турат, анын күнөөсү сакталып турат.


13Ал төрөп жаткан аялдай кыйналат. Ал – акылсыз уул, болбосо ал өзүнүн төрөлүүсүн создуктурмак эмес[+].


14Мен аларды өлгөндөр жаткан жайдын бийлигинен кун төлөп куткарам, аларды өлүмдөн куткарам. Өлүм! Сенин уу тишиң кайда? Өлгөндөр жаткан жай! Сенин жеңишиң кайда? Өкүнүү көздөрүмдөн жашыруун[+].


15Эпрайым бир туугандарынын арасында жемиштүү болсо да чыгыш шамалы, чөлдөн көтөрүлгөн Теңир шамалы, келет, ошондо анын булагы соолуйт, башаты какшыйт: ал шамал бардык кымбат баалуу нерселер сакталган казынаны кыйратат[+].


#### 14

1Самария бүлгүнгө учурайт, анткени ал өз Кудайына каршы чыкты: алар кылычтан кулашат, алардын наристелери кылыч менен кыя чабылат, кош бойлуу аялдары жара чабылат[+].

2


Теңирге кайрылууга чакыруу

Ысрайыл, өзүңдүн Кудай-Теңириңе кайрылып кел, анткени сен өзүңдүн мыйзамсыздыгыңан улам мүдүрүлүп жыгылдың[+].


3Өзүңөр менен кошо сөздөрдү алып, Теңирге кайрылып келгиле, Ага мындай дегиле: «Бардык мыйзамсыздыгыбызды кечир, бизге жакшылык кыл, ошондо биз Сага ооз курмандыгын чалабыз[+].


4Ашур эми бизди куткарбайт. Мындан кийин атка минбейбиз, мындан ары колубуздан чыккан буюмдарды “биздин кудайларыбыз” деп атабайбыз, анткени жетимдер Сенден гана ырайым табышат»[+].

5


Кудайдын сүйүүсү

Алардын баш тартуучулугун дарылайм, аларды Өз каалоом менен сүйөм, анткени Менин каарым алардан бурулду.


6Мен Ысрайылга шүүдүрүм болом. Ал лилиядай болуп гүлдөйт, Лебанон сыяктуу тамыр жаят[+].


7Анын бутактары жайылат, ошондо анын сулуулугу зайтун дарагындай болот, андан Лебанондун жытындай жыпар жыт чыгат.


8Анын көлөкөсүндө отургандар кайтып келишет, эгин өстүрүшөт, өздөрү жүзүм сабактары сыяктуу гүл ачышат, анын жыты Лебанон шарабындай болот.


9«Эми буркандар менен эмне ишим бар?» – дейт Эпрайым. Мен аны угам, ага назарымды салам. Мен түбөлүк көгөрүп турган кипаристей болом: Сенин жемиштериң Менден болот.


10Акылдуу адам муну түшүнсүн, даанышман адам муну билсин. Анткени Теңирдин жолдору туура, ал жолдор менен адил адамдар жүрүшөт, ал эми мыйзамсыздар ал жолдордо мүдүрүлүшөт[+].

### Жоел


[1]

[2]

[3]


#### 1

1


Жалпы элдин кайгысы

Петуел уулу Жоелге болгон Теңирдин сөзү.


2Карыялар, муну уккула, бул жердин бардык тургундары, кулак салгыла: силердин тушуңарда же ата-бабаңардын тушунда ушундай болду беле?


3Муну балдарыңарга айткыла, ал эми балдарыңар өз балдарына айтышсын, алардын балдары болсо кийинки муунга айтышсын:[+]


4Кырк аяктан калганды чегиртке жеди, чегирткеден калганды курт жеди, ал эми курттан калганды коңуз жеди[+].


5Ойгонгула, ичкичтер, ыйлагыла, шарап ичкендердин баары, жүзүм ширесин жоктоп, боздоп ыйлагыла. Анткени ал силердин оозуңардан тартылып алынды![+]


6Анткени менин жериме күчтүү, сан жеткис бир эл келди. Анын тиштери арстандын тиштериндей, азуулары ургаачы арстандыкындай[+].


7Ал менин жүзүм сабагымды кыйратты, менин анжыр дарагымды сындырды, аны жылаңачтап сыйрып ыргытып жиберди, ошондо анын бутактары агарып калды.


8Жаш кезинде тийген күйөөсүн жоктогон жаш аялдай, зумбал жамынып ыйла!


9Теңир үйүнө алып келинүүчү нан курмандыгы менен куюлуучу курмандыктар токтоду. Ыйык кызмат кылуучулар, Теңирдин кызматчылары, ыйлап жатышат.


10Талаа ээн калып, жер кайгырып жатат, анткени дан жок болду, жүзүм сабагы куурады, зайтун дарагы соолуду[+].


11Дыйкандар, уяттан бетиңер кызарсын, жүзүмчүлөр, ыйлагыла, буудай менен арпаны жоктоп ыйлагыла, анткени талаадагы түшүм жок болду[+].


12Жүзүм сабагы куурады, анжыр дарагы соолуду. Анар, курма жана алма бактары – талаадагы бүт дарактар куурап калды. Ошондуктан адам баласынан кубаныч жоголду[+].


13Ыйык кызмат кылуучулар, белиңерди курчагыла, ыйлагыла, курмандык чалынуучу жайдын кызматчылары, боздоп ыйлагыла! Менин Кудайымдын кызматчылары, келгиле, зумбал кийип түн өткөргүлө. Анткени силердин Кудайыңардын үйүнө алып келинүүчү нан курмандыктары менен куюлуучу курмандыктар токтоду[+].


14Орозо белгилегиле, салтанаттуу жыйын жарыялагыла, бул өлкөнүн карыяларын, бардык тургундарын Кудай-Теңириңердин үйүнө чакыргыла, Теңирге жалынгыла[+].


15О, эмне деген күн! Анткени Теңирдин күнү жакын! Ал Кудуреттүүдөн кыйратуучу катары келет[+].


16Тамак биздин көз алдыбызда тартылып алынып жаткан жокпу? Шаттык менен кубаныч биздин Кудайдын үйүнөн тартылып алынып жаткан жокпу[+]?


17Уруктар топурактын катмарында чирип калды, дан сактагычтар бош калды, кампалар талкаланды, анткени эгин болбой калды.


18Мал кандай онтоп жатат! Өгүздөр тентип жүрүшөт, анткени аларга жайыт жок, койлор да жапа чегип жатышат.


19Теңир, Сага жалынам, анткени талаадагы оттуу жайыттарды от жалмап салды, талаадагы дарактардын бардыгын жалын куйкалап кетти[+].


20

#### 2

1


Теңирдин күнү

Сиондо сурнай тарткыла, Менин ыйык тоомдо чуу көтөргүлө. Жердин бардык тургундары титиресин, анткени Теңирдин күнү келе жатат, анткени ал жакын[+].


2Ал караңгылыктын жана караңгынын күнү, ал – булуттуу жана тумандуу күн. Тоолордун үстүнө чачыраган таңкы жарыктай болуп, сансыз көп жана күчтүү бир эл келе жатат, мындай эл кылымдардан бери болгон эмес, мындан ары да, укумдан-тукумга болбойт[+].


3Анын алдындагы от жалмап жатат, ал эми артындагы жалын куйкалап жатат. Жер анын алдында Эйден багы сыяктуу, ал эми анын артында ээн калган талаа сыяктуу, андан качып кутулган эч ким жок[+].


4Анын көрүнүшү аттардын көрүнүшүндөй, алар атчан аскерлердей чаап келе жатышат[+].


5Алар тоолордун чокусундагы арабалардын дүңгүрөгөн добушундай, саманды жалмаган жалындаган оттун чартылдагындай, согушка тизилген күчтүү элдей чаап келе жатышат.


6Аны көргөндө, элдер титиреп жатышат, бардыгынын өңү кумсарып жатат[+].


7Алар жоокерлерге окшоп жүгүрүп келе жатышат, эр жүрөк аскерлерге окшоп дубалдарга чыгып жатышат, ар бири өз жолу менен келе жатат, өз жолунан адашпай келе жатат[+].


8Алар бири-бирин жөөлөбөй, ар бири өз жолу менен келе жатат, найзаларга жыгылып жатышат, бирок эч кандай зыянга учурашкан жок.


9Шаарды аралап чуркап жүрүшөт, дубалдарга чыгып жатышат, үйлөрдүн үстүнө чыгып жатышат, ууруларга окшоп терезелерден кирип жатышат[+].


10Алардын алдында жер титиреп жатат, асман солкулдап жатат, күн менен ай күңүрттөнүп жатат, жылдыздар да өз жарыгын жоготуп жатат[+].


11Теңир Өз аскерлеринин алдында үн салып жатат, анткени Анын кошууну сансыз, Анын сөзүн аткаруучу өтө кубаттуу. Анткени Теңирдин күнү улуу жана өтө коркунучтуу, ага ким туруштук бере алат[+]?

12


Кудайдан кечирим суроого чакыруу

Бирок Теңир азыр да: «Мага бүт жүрөгүңөр менен, орозо менен, ый менен, өкүрүк менен кайрылгыла», – деп жатат[+].


13Кийимиңерди эмес, жүрөгүңөрдү тыткыла, Кудай-Теңириңерге кайрылгыла, анткени Ал жакшы жана боорукер, чыдамдуу, абдан ырайымдуу, Ал алаамат үчүн өкүнөт[+].


14Ким билет, балким, Ал боор ооруп, силердин Кудай-Теңирге арнаган нан курмандыгыңарга, куюлуучу курмандыгыңарга берген батасын калтыраар[+].


15Сиондо сурнай тарткыла, орозо белгилегиле, салтанаттуу жыйын жарыя кылгыла[+].


16Элди чогулткула, жыйын чакыргыла, карыяларды чакыргыла, жаш уландарды, эмчектеги наристелерди чогулткула. Күйөө өз үйүнөн, колукту өз бөлмөсүнөн чыгып келсин[+].


17Теңир үйүнүн кире бериш бөлмөсү менен курмандык чалынуучу жайдын ортосунда ыйык кызмат кылуучулар, Теңирдин кызматчылары: «Теңир, Өз элиңди ая, Өз мурасыңды шылдыңга калтырба, башка элдер аны кордошпосун! Элдер арасында “Булардын Кудайы кайда?” деп айтылган сөздүн эмне кереги бар?» – деп ыйлашсын[+].

18


Теңирдин куткарууну убада кылышы

Ошондо Теңир Өз жерин кызганды, Өз элин аяды[+].


19Теңир Өз элине мындай деп жооп берди: «Мына, Мен силерге дан, шарап жана зайтун майын жиберем, аларга тоёсуңар, мындан ары силерди башка элдерге шылдың кылдырбайм.


20Түндүктөн келген душманды силерден алыстатып, суусуз, ээн жерге кууп жиберем, анын алды жактагы аскерин чыгыш деңизине, арт жактагы аскерин батыш деңизине кууп жиберем, ошондо андан өтө сасык жыт чыгат, андан каңырсыган жыт көтөрүлөт, анткени ал көп жамандык жасады[+].


21Жер, коркпо! Кубан, шаттан, анткени улуу Теңир муну кыла алат![+]


22Коркпогула, жаныбарлар, анткени чөлдөгү жайыттар көгөрөт, дарак өз мөмөсүн берет, анжыр менен жүзүм сабагы өз күчүн көрсөтөт[+].


23Силер да, Сион уулдары, Кудай-Теңириңер жөнүндө кубангыла, шаттангыла, анткени Ал Өзүнүн ырайымы менен силерге жамгыр берет, силерге эрте жамгыр менен кеч жамгырды мурункудай жаадырат[+].


24Кырмандар данга толот, жүзүм сыгылуучу жай жүзүмгө, май сыккыч майга толот.


25Силерге каршы жиберген Өзүмдүн калың аскерим болгон чегиртке, курт, коңуз жана кырк аяк ошол жылдаргы жеп койгон бардык нерсенин ордун толтурам[+].


26Тойгончо жейсиңер, тоёсуңар, силерге керемет көрсөткөн Кудай-Теңириңердин ысымын даңктайсыңар, Менин элим түбөлүккө шылдың болбойт.


27[•]Ошондо Менин Ысрайылдын арасында экенимди, силердин Кудай-Теңириңер экенимди, Менден башка Кудай жок экенин билесиңер, Менин элим түбөлүккө шылдың болбойт[+].

28


Теңирди чакыргандардын куткарылары жөнүндө

Ошондон кийин мындай болот: Мен ар бир адамдын үстүнө Өз Рухумду төгөм, ошондо уулдарыңар менен кыздарыңар пайгамбарчылык кылышат, карыяларыңар түш көрүшөт, жаш балдарыңар көрүнүш көрүшөт[+].


29Ошол күндөрү Мен кулдардын үстүнө да, күңдөрдүн үстүнө да Өз Рухумду төгөм.


30Асманда да, жерде да жышаандарды көрсөтөм, алар: кан, от жана көтөрүлгөн түтүн[+].


31Теңирдин улуу, коркунучтуу күнү келеринин алдында күн караңгылайт, ай кандай болуп кызарат[+].


32

#### 3

1


Жошапаттын өрөөнүндөгү жаза

Анткени мына, ошол күндөрдө жана дал ошол мезгилде, Жүйүт менен Иерусалимдин туткундарын кайра алып келгенде,[+]


2Мен бардык элдерди чогултам, аларды Жошапаттын өрөөнүнө алып келем. Менин элимди, Менин мурасым Ысрайылды башка элдердин арасына чачыратып жиберишкени үчүн, Менин жеримди бөлүп алышканы үчүн, ошол жерде Мен аларды сотттойм[+].


3Алар Менин элим үчүн өкчөмө таш ыргытышты, уландарды берип, бузулган аялдарды сатып алышты, кыздарды сатып, шарап алып ичишти[+].


4Тир, Сидон, Пелиштинин бүт аймагы, силерге Менден эмне керек? Мени жазалагыңар келеби? Менден өч алгыңар келеби? Мен силердин жазаңарды оңой эле, тез эле өз башыңарга салам,[+]


5анткени силер Менин күмүшүмдү, Менин алтынымды алдыңар, Менин эң кымбат асыл буюмдарымды бутканаларыңарга киргизип алдыңар[+].


6Жүйүт жана Иерусалим уулдарын өз жеринен алыстатыш үчүн, эллин[*] уулдарына саттыңар.


7Мына, силер аларды кайсы жерге сатып жиберсеңер, Мен аларды ошол жерден алып чыгам, аларга кылганыңарды өз башыңарга салам.


8Уулдарыңар менен кыздарыңарды Жүйүт уулдарынын колуна салып берем, Жүйүт уулдары аларды алыста жашаган Шеба элине сатып жиберишет. Теңир ушинтип айтты[+].


9Муну элдер арасында жар салгыла, согушка даярдангыла, эр жүрөк жоокерлерди козгогула. Бүт аскерлер көтөрүлүп, согушка чыгышсын.


10Соколоруңарды кылыч кылып, орокторуңарды найза кылып кайра согуп чыккыла. Алсыз «Мен күчтүүмүн!» десин[+].


11Тездегиле, келгиле, тегеректеги бардык элдер, чогулгула. Теңир, Өз баатырларыңды ошол жерге баштап бар.


12Бардык элдер көтөрүлүп, Жошапаттын өрөөнүнө түшүшсүн, анткени ар тараптан келген бардык элдерди соттош үчүн, Мен ошол жерде отурам[+].


13Орогуңарды алып, оро баштагыла, анткени түшүм жыйноо убагы келди. Келгиле, тебелегиле, анткени жүзүм сыгылуучу жай толду, шарап куйган идиштер ашып-ташып турат, анткени алардын кыянат иштери зор[+].


14Калың эл, сот боло турган өрөөндө калың эл! Анткени сот боло турган өрөөнгө Теңирдин күнү жакын![+]


15Күн менен ай күңүрттөнөт, жылдыздар өз жарыгын жоготушат[+].

16


Ысрайылдын батага ээ болушу

Теңир Сиондон күркүрөйт, Иерусалимден үн салат. Асман менен жер солкулдайт. Бирок Теңир Өз элине коргонуч болот, Ысрайыл уулдарына калканыч болот[+].


17Ошондо Өзүмдүн ыйык тоом Сиондо жашаган Кудай-Теңириңер Мен экенимди билесиңер. Иерусалим ыйык жай болот, ошондон кийин ал аркылуу бөтөн уруулар өтпөйт[+].


18Ошол күнү тоолордон шарап тамат, адырлардан сүт агат, Жүйүттүн бардык сайлары сууга толот, ал эми Теңир үйүнөн булак суусу агып чыгып, Шитим өрөөнүн сугарат[+].


19Мисир чөлгө айланат, Эдом ээн талаага айланат, анткени алар Жүйүт уулдарын кысымга алышкан, алардын жеринде жазыксыз кан төгүшкөн[+].


20Жүйүт болсо түбөлүк жашайт, Иерусалим кылымдан кылымга жашайт[+].


21Мен алардын каны үчүн буга чейин албаган өчүмдү алам, анткени Теңир Сиондо жашайт»[+].

### Амос


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]


#### 1

1


Кудайдын соту жөнүндө пайгамбарчылык

Текоялык койчулардын бири Амостун сөздөрү. Ал Жүйүт падышасы Узиянын тушунда, Ысрайыл падышасы Жааштын уулу Жаробамдын тушунда, жер титирерден эки жыл мурун Ысрайыл тууралуу көрүнүш көргөн[+].


2Ошондо ал: «Теңир Сиондон күркүрөйт, Иерусалимден үн салат, ошондо койчулардын жайыттары куурайт, Кармел тоосунун чокусу кургайт», – деди[+].


3Теңир мындай дейт: «Кылган үч кылмышы үчүн, төрт кылмышы үчүн Дамаскты аябайм, анткени алар Гилатты темир мала таштар менен бастырышты[+].


4Хазаелдин үйүнө от жиберем, ал от Бенадаттын падыша сарайларын жалмайт[+].


5Дамасктын дарбазаларынын бекиткичтерин талкалайм, Абен өрөөнүнүн тургундарын жана Эден үйүнөн бийлик таягын кармап турганды жок кылам, арамейлер Кирге туткундалып кетет, – дейт Теңир»[+].


6Теңир мындай дейт: «Кылган үч кылмышы үчүн, төрт кылмышы үчүн Азаны аябайм, анткени алар бүт элди Эдомдун колуна салып берүү үчүн туткундашты[+].


7Азанын дубалдарына от жиберем, ал от анын падыша сарайларын жалмайт.


8Азоттун тургундарын да, Ашкелондо бийлик таягын кармап турганды да жок кылам, колумду Экронго бурам, ошондо пелиштиликтердин калдыгы кырылат, – дейт Кудай-Теңир»[+].


9Теңир мындай дейт: «Кылган үч кылмышы үчүн, төрт кылмышы үчүн Тирди аябайм, анткени алар бардык туткундарды Эдомдун колуна салып беришти, бир туугандык келишимди эстешкен жок[+].


10Тирдин дубалдарына от жиберем, ал от анын падыша сарайларын жалмайт».


11Теңир мындай дейт: «Кылган үч кылмышы үчүн, төрт кылмышы үчүн Эдомду аябайм, анткени ал бир тууганын кылыч менен кубалады, бир туугандык сезимин өчүрдү, ал дайыма каарданып турду, ал өзүнүн жаалын таптакыр токтоткон жок[+].


12Тейманга от жиберем, ал от Ботсранын падыша сарайларын жалмайт».


13Теңир мындай дейт: «Кылган үч кылмышы үчүн, төрт кылмышы үчүн Амон уулдарын аябайм, анткени алар өз жерлерин кеңейтиш үчүн, Гилат жериндеги кош бойлуу аялдардын ичин жара чабышты[+].


14Рабенин дубалдарына от коём, ал от анын үйлөрүн салгылашуу күнүндө кыйкырыктар менен, бороон-чапкын күнүндө куюн менен жалмайт[+].


15

#### 2

1Теңир мындай дейт: «Кылган үч кылмышы үчүн, төрт кылмышы үчүн Маапты аябайм, анткени ал Эдом падышасынын сөөгүн акиташтай болгуча өрттөдү[+].


2Маапка от жиберем, ал от Кериоттун падыша сарайларын жалмайт. Ошентип, Маап ызы-чуу менен бүлгүндүн, сурнай үнүнүн астында өлөт[+].


3Алардын арасынан башкаруучусун жок кылам, аны менен бирге анын бардык төрөлөрүн өлтүрөм», – дейт Теңир.

4


Жүйүт менен Ысрайылдын жазаланары жөнүндө

Теңир мындай дейт: «Кылган үч кылмышы үчүн, төрт кылмышы үчүн Жүйүттү аябайм, анткени алар Теңирдин мыйзамдарын четке кагышты, Анын көрсөтмөлөрүн сакташкан жок, алардын ата-бабалары ээрчиген буркандар аларды жолдон чыгарышты[+].


5Жүйүткө от жиберем, ал от Иерусалимдин падыша сарайларын жалмайт»[+].


6Теңир мындай дейт: «Кылган үч кылмышы үчүн, төрт кылмышы үчүн Ысрайылды аябайм, анткени алар адилет адамды күмүшкө, жакырды бир жуп сандалга сатышат[+].


7Алар жакырлардын башын топуракка матырууну көксөшөт, момундарды жолдон чыгарышат, атүгүл, Менин ыйык ысымымды булгаш үчүн, атасы менен уулу бир аялга барат[+].


8Ар кайсы курмандык чалынуучу жайдын жанында, күрөөгө алынган кийимдердин үстүндө жамбаштап жатышат, айыпкерлерден төлөтүлүп алынган шараптарды өз кудайларынын үйүндө ичишет.


9Мен болсо алардын көз алдында бийиктиги кедр дарагындай, бекемдиги эмен дарагындай болгон Аморду өлтүрдүм. Мен анын башындагы мөмөсүн, түбүндөгү тамырларын жок кылдым[+].


10Мен силерди Мисир жеринен алып чыктым, аморлуктардын жерин мурастап калышыңар үчүн, силерди чөлдө кырк жыл алып жүрдүм[+].


11Мен силердин уулдарыңардан пайгамбарларды, уландарыңардан назирлерди чыгардым. Же ушундай эмеспи, Ысрайыл уулдары? – дейт Теңир[+].


12Силер болсо назирлерге шарап ичирдиңер, пайгамбарларга: “Пайгамбарлык кылбагыла!” – деп буйрук бердиңер.


13Боолор жүктөлгөн араба жерди кандай басса, Мен да силерди ошондой басам.


14Ошондо шамдагай да качып кутула албайт, күчтүү да өзүнүн күчүн көрсөтө албайт, эр жүрөк жоокер да өз өмүрүн сактап кала албайт,[+]


15жаа тарткыч да туруштук бере албайт, жөө күлүк да качып кете албайт, атчан да өз өмүрүн сактап кала албайт,


16

#### 3

1


Теңирдин Жакыптын тукумуна каршы өкүм чыгарышы

«Ысрайыл уулдары, Теңирдин силерге каршы айткан сөзүнө кулак салгыла, Мен Мисир жеринен алып чыккан бардык урууга каршы мындай дейм:[+]


2Жердеги бардык уруулардын ичинен Мен силерди гана тандап алдым, ошондуктан бардык мыйзамсыздыгыңар үчүн Мен силерди жазалайм[+].


3Эки адам өз ара макулдашпай туруп жолго чыгабы?


4Алдында жем жок болсо, токойдо арстан ырылдайбы? Эч нерсе кармабаса, жаш арстан үңкүрүнөн үн салабы?


5Жердеги тордо жем жок болсо, куш торго түшөбү? Торго эч нерсе түшпөсө, тор жерден көтөрүлөбү?


6Шаарда сурнай тартылганда, эл коркпой коймок беле? Теңир жол бербесе, шаарда алаамат болмок беле[+]?


7Анткени Кудай-Теңир Өз кулдары – пайгамбарларга Өзүнүн жашыруун сырын ачпай туруп, эч нерсе жасабайт[+].


8Арстан айкыра баштаганда, ким солк этпейт? Кудай-Теңир сүйлөгөндө, ким пайгамбарлык кылбайт[+]?


9Азоттогу жана Мисир жериндеги чептердин үстүнөн: “Самария тоолоруна чогулгула, анын ичиндеги чектен чыккан баш аламандыкты, ал жердеги ырайымсыздыкты көргүлө”, – деп жар салгыла[+].


10Алар адилеттик боюнча иш кылганды билишпейт, – дейт Теңир, – алар үйлөрүнө зордук-зомбулук жана талап-тоноочулук менен байлык жыйнашат»[+].


11Ошондуктан Кудай-Теңир мындай дейт: «Мына душман бүт жерди курчайт! Ал сенин күчүңдү алсыратат, сенин үйлөрүң таланып-тонолот»[+].


12Теңир мындай дейт: «Койчу арстандын оозунан койдун эки шыйрагын же кулагынын бир бөлүгүн кандай сууруп алса, Самарияда төшөгүнүн бир четинде отурган, Дамаскта төшөгүнүн үстүндө жаткан Ысрайыл уулдары ошондой куткарылышат.


13Уккула, Жакыптын тукумуна каршы күбөлөндүргүлө, – дейт Кудай-Теңир, Себайот Кудай.


14Анткени Мен Ысрайылды өз кылмыштары үчүн жазага тарткан күнү Бейтелдеги курмандык чалынуучу жайлары үчүн да жазага тартам, ошондо курмандык чалынуучу жайдын мүйүздөрү кыйылып, жерге түшөт[+].


15

#### 4

1«Самария тоосундагы Башан кунажындары, силер, кедей-кембагалдарды кысымга алгандар, жакырларды эзгендер, өз мырзаларына: “Алып кел, ичели!”, – дегендер, бул сөздү уккула![+]


2Силерди илмектер менен, тирүү калгандарды кайырмактар менен сүйрөп кете турган күндөр келет деп, Кудай-Теңир Өзүнүн ыйыктыгы менен ант берди[+].


3Ошондо баарыңар дубалдын тешиктеринен чыгып, Армон тоолоруна ыргытыласыңар, – дейт Теңир[+].

4


Ысрайылдын тоң моюндугу

Бейтелге баргыла да күнөөгө баткыла, Гилгалга жөнөгүлө да кылмышыңарды көбөйткүлө. Курмандыгыңарды ар бир таңда чалгыла, ал тургай, ондуктарыңарды үч күндө бир алып баргыла[+].


5Ыраазычылык курмандыгына ачыткы кошулган курмандыкты алып келгиле, өз каалооңор менен алып келген тартууларыңар жөнүндө жарыя кылгыла, алар жөнүндө жар салгыла, анткени Ысрайыл уулдары, силер ушундай кылганды жакшы көрөсүңөр,– дейт Кудай-Теңир[+].


6Ошон үчүн Мен силерге бардык шаарларыңарда таза тиштерди[*] бердим, бардык айыл-кыштактарыңарда нанды тартыш кылдым. Бирок силер Мага кайрылган жоксуңар, – дейт Теңир[+].


7Оруп-жыюуга дагы үч ай бар болсо да, Мен жамгыр жаадырган жокмун, бир шаарга жамгыр жаадырдым, ал эми экинчи шаарга жамгыр жаадырган жокмун. Бир жер жамгырга сугарылды, ал эми жамгырга сугарылбаган жер кургады[+].


8Ошондо суу ичиш үчүн, эки-үч шаардын эли бир шаарга чогулуп жатты, бирок суусундарын кандыра иче алышкан жок. Ошондо да силер Мага кайрылган жоксуңар, – дейт Теңир.


9Мен силерди эгиниңерге дат каптатып, саргартып жазаладым. Көп сандаган жемиш бактарыңарды, жүзүмзарларыңарды, анжыр дарактарыңарды, зайтун дарактарыңарды кырк аяктар жеди, ушулардын бардыгына карабастан, силер Мага кайрылган жоксуңар, – дейт Теңир[+].


10Мен силерге Мисирдикиндей жугуштуу оору жибердим, уландарыңарды кылыч менен өлтүрдүм, аттарыңарды туткундап кеттим, кошуундарыңардан чыккан сасык жыт каңылжаарыңарга жетти, ошолордун бардыгына карабастан, силер Мага кайрылган жоксуңар, – дейт Теңир[+].


11Кудай Содом менен Аморду кандай кыйратса, Мен силерди ошондой кыйраттым, ошондо силер оттон алынган чычаладай болдуңар, ошолордун бардыгына карабастан, силер Мага кайрылган жоксуңар, – дейт Теңир[+].


12Ошон үчүн, Ысрайыл, Мен сага ушундай кылам. Мен сага ушундай кылганы жаткандыктан, Ысрайыл, сен өз Кудайың менен жолугушууга даярдан.


13

#### 5

1


Теңирге кайрылууга чакыруу

Ысрайыл, мына бул сөзгө, силер тууралуу кошогума кулак салгыла:


2«Ысрайыл кызы жыгылды, эми ал мындан ары турбайт! Ал өз жеринде кулатылды, аны тургузган эч ким жок»[+].


3Анткени Кудай-Теңир: «Ысрайылда миң аскери менен чыккан шаардын жүз аскери гана калат, жүз аскери менен чыккан шаардын он аскери гана калат», – деп жатат.


4Анткени Теңир Ысрайылга мындай деп жатат: «Мени издегиле, ошондо тирүү болосуңар[+].


5Бейтелди издебегиле, Гилгалга барбагыла, Бейер-Шебага өтпөгүлө, анткени Гилгал бүт бойдон туткунга кетет, Бейтел болсо жок болот»[+].


6Теңирди издегиле, ошондо тирүү болосуңар, Анын каары Жусупка от сыяктуу жалындап, аны жалмап салбасын, Бейтелде ал отту өчүрө турган эч ким болбойт[+].


7О, силер, адилеттикти эрменге айланткандар, чындыкты тебелегендер!


8Жети Аркар жана Алты Аркар топ жылдыздарын ким жаратты, өлүм көлөкөсүн жарык таңга ким айлантат, күндү ким түндөй караңгы кылат, ким деңиз сууларын чакырып, жер бетине төгөт? Анын ысымы – Теңир![+]


9Ал кыйратуучуну күчтүүгө каршы чыңдайт, ошондо кыйратуучу сепилге кирет.


10Алар болсо дарбазанын алдында ашкере кылган адамды жек көрүшөт, чындыкты сүйлөгөн адамдан жийиркенишет[+].


11Силер жакырды тебелеп-тепсеп, анын нанынын жакшысын тартып алып жатканыңар үчүн, жылмаланган таштардан үйлөрдү курсаңар да, ал үйлөрдө жашабайсыңар, эң сонун жүзүмзарларды өстүрсөңөр да, алардын шарабын ичпейсиңер[+].


12Анткени Мен силердин кылмышыңар канчалык көп экенин, күнөөлөрүңөрдүн кандай оор экенин билем: силер адил адамдын душманысыңар, пара алып, сотто кедей-кембагалдардын иштерин бурмалайсыңар[+].


13Ошондуктан акыл-эстүү адам бул мезгилде унчукпайт, анткени бул – жаман мезгил.


14Тирүү калыш үчүн, жамандыкты эмес, жакшылыкты издегиле. Ошондо өзүңөр айтып жаткандай, Себайот Кудай-Теңир силер менен болот.


15Жамандыкты жек көргүлө, жакшылыкты сүйгүлө, дарбазаңардын алдында акыйкаттыкты жактагыла. Балким, Себайот Кудай-Теңир Жусуптун калдыгына ырайым кылар[+].


16Ошондуктан Бардыгын Кармап Туруучу, Себайот Кудай-Теңир мындай дейт: «Бардык аянттарда ый болот, бардык көчөлөрдө: “Аттиң! Аттиң!” – деп кыйкырышат. Дыйканды өкүргөнгө, мыкты кошокчуларды кошок кошконго чакырышат[+].


17Бардык жүзүмзарларда ый болот, анткени Мен сени аралап өтөм, – дейт Теңир»[+].


18Теңирдин күнүн каалагандарга кайгы! Силерге Теңирдин бул күнүнүн эмне кереги бар? Ал күн – жарык эмес, караңгы күн[+].


19Ал күн – арстандан качкан адамдын алдынан аюу чыккандай, же үйүнө келип, колу менен дубалга таянган адамды жылан чаккандай болгон күн.


20Эмне, Теңирдин күнү караңгы эмеспи, жарыкпы? Ал караңгы, анда жаркыроо да жок.


21«Силердин майрамдарыңарды четке кагам, аларды жек көрөм, салтанаттуу жыйындарыңарда чалган курмандыктарды жыттабайм[+].


22Эгерде Мага бүтүндөй өрттөлүүчү курмандык жана нан курмандыгын алып келсеңер да, Мен аларды кабыл албайм жана семиз букачарлардан чалган тынчтык курмандыгыңарды карабайм.


23Ырларыңдын үнүн Менден алыс кыл, анткени Мен сенин арфаларыңдын үнүн укпайм.


24Акыйкаттык суудай, чындык тынбай аккан дарыядай агып турсун!


25Ысрайыл, силер чөлдө жүргөн кырк жыл ичинде Мага арнап курмандыктарды, нан курмандыктарын чалдыңар беле[+]?


26Силер Молохтун чатырын жана өзүңөр үчүн жасап алган кудайыңардын жылдызы болгон Райпан бурканыңарды көтөрүп жүрдүңөр.


27

#### 6

1


Ысрайылдын талкаланышы

Сиондо бейкапар жаткан, Самария тоосуна үмүттөнүп бейгам жаткан, элдердин арасында биринчилер деп аталган, Ысрайыл тукуму келип турган адамдарга кайгы![+]


2Калнейге өткүлө да, карап көргүлө. Ал жерден улуу Хаматка баргыла, анан пелиштиликтердин Гат шаарына түшкүлө. Алар бул падышалыктардан жакшы бекен? Алардын жери силердин жериңерден кенен бекен[+]?


3Силер алаамат күндү алыс деп эсептеп, зомбулуктун бийлигин жакындатып жатасыңар,


4пил сөөгүнөн жасалган сөрүдө жатасыңар, төшөктө керилип жатасыңар, койлордун эң жакшысын, оттуу жайыттагы букачарларды жеп жатасыңар,


5гуслинин коштоосунда ырдап, аспапта Дөөткө окшоп ойнойбуз деп ойлойсуңар,


6шарапты ченебей ичип, эң жакшы майлар менен майланасыңар, Жусуптун кайгысын бөлүшпөйсүңөр!


7Ошон үчүн силер азыр туткундардын алдында туткундалып кетесиңер. Ошентип, керилип жаткандар, силердин кубанычыңар токтойт.


8Кудай-Теңир Өзү менен ант берип жатат, Себайот Кудай-Теңир мындай деп жатат: «Жакыптын текеберлигинен жийиркенем, анын үйлөрүн жек көрөм, ошондуктан Мен шаарды жана анын ичинде эмне болсо, ошонун баарын душмандын колуна салып берем»[+].


9Ошондо мындай болот: кайсы бир үйдө он адам калса, алар да өлөт.


10Ошондо алардын тууганы же сөөк өрттөөчү адам алардын сөөктөрүн үйдөн алып чыгып бара жатып, үйдүн жанында тургандан: «Жаныңда дагы киши барбы?» – деп сурайт. Тигил: «Эч ким жок», – деп жооп берет. Анда ал ага: «Унчукпа!» – деп айтат. Анткени Теңирдин ысымын эскерүүгө болбойт.


11Анткени мына, Теңир буйрук берип, чоң үйлөрдү уратат, кичине үйлөрдү жарака кетирип кыйратат.


12Аттар аска менен чуркай алабы? Асканы өгүз менен айдоого болобу? Силер болсо акыйкаттыкты ууга, чындыктын жемишин эрменге айланттыңар.


13Силер болбогон нерселерге кубанып: «Биз бул кудуретке өзүбүздүн күчүбүз менен ээ болгон жокпузбу?» – дейсиңер.


14

#### 7

1


Ысрайыл менен Жүйүттүн жазаланары жөнүндөгү үч көрүнүш

Кудай-Теңир мага мындай көрүнүш көрсөттү: «Мына, жайкы чөп чыга баштаганда, Теңир чегирткени жаратты. Ал чөп падышанын чөп чабыгынан кийин чыккан чөп эле[+].


2Чегиртке жердеги чөптөрдү жеп бүткөндө, мен: «Кудай-Теңир, ырайым кыла көр. Жакып кантип туруштук берет? Ал эң эле кичине», – дедим.


3Ошондо Теңир өкүнүп: «Андай болбойт», – деди[+].


4Кудай-Теңир мага мындай көрүнүш көрсөттү: «Мына, жазалаш үчүн, Кудай-Теңир от чыгарды, ошондо ал от түпкүрдөгү чоң сууларды, жердин бир бөлүгүн жалмады».


5Ошондо мен: «Кудай-Теңирим, токтото көр! Жакып кантип туруштук берет? Ал эң эле кичине», – дедим.


6Ошондо Теңир өкүнүп: «Бул да болбойт», – деди.


7Ал мага мындай көрүнүш көрсөттү: Мына, Теңир тик дубал үстүндө турат, Анын колунда жипке асма коргошун салмоор бар.


8Теңир мага: «Амос, сен эмнени көрүп турасың?» – деди. Мен: «Жипке асма салмоорду», – деп жооп бердим. Анан Теңир мындай деди: «Мына, Мен Өз элим Ысрайылдын ортосуна жипке асма салмоор коём. Мындан ары ага кечирим кылбайм[+].


9Ыскактын курмандык чалынуучу бийиктиктери кыйратылат, Ысрайылдын ыйык жайлары талкаланат. Жаробамдын тукумуна кылыч менен каршы чыгам»[+].

10


Амос жана Аматсия

Бейтелдин ыйык кызмат кылуучусу Аматсия Ысрайылдын падышасы Жаробамга мындай деп айттырды: «Амос Ысрайылдын арасында сага каршы козголоң чыгарып жатат. Анын бүт сөздөрүнө жер чыдай албайт[+].


11Анткени Амос мындай деп жатат: “Жаробам кылычтан өлөт, Ысрайыл болсо өз жеринен сөзсүз туткундалып кетет”»[+].


12Анан Аматсия Амоско мындай деди: «Көрөгөч! Тезинен кет, Жүйүт аймагына кач. Ошол жерде нан жеп, ошол жерде пайгамбарлык кыл[+].


13Ал эми Бейтелде мындан ары пайгамбарлык кылба, анткени бул жер – падышанын ыйык жайы, падышанын үйү»[+].


14Ошондо Амос Аматсияга мындай деп жооп берди: «Мен пайгамбар эмесмин, пайгамбардын уулу да эмесмин. Мен койчу болчумун, тыт жыгачын өстүрчүмүн[+].


15Бирок Теңир мени кой короодон алып, мага мындай деди: “Бар, Менин элим Ысрайылга пайгамбарчылык кыл”.


16Эми Теңирдин сөзүнө кулак сал. Сен мага: “Ысрайылга пайгамбарчылык кылба, Ыскакка сөз сүйлөбө”, – деп жатасың[+].


17

#### 8

1


Жемиш салынган себет жөнүндөгү көрүнүш

Кудай-Теңир мага мындай көрүнүш көрсөттү: Мен бир себет бышкан жемишти көрдүм[+].


2Ал менден: «Амос, сен эмнени көрүп турасың?» – деп сурады. Мен: «Бир себет бышкан жемишти», – дедим. Ошондо Теңир мага мындай деди: «Менин элим Ысрайылдын акыры келди. Мындан ары аны кечирбейм[+].


3Ошол күнү падыша сарайындагы ырлар ыйга айланат, – дейт Кудай Теңир, – өлүктөр көп болот, ар кайсы жерде аларды үн-сөзсүз ыргытышат».

4


Ысрайылга чыгарылган өкүм

Кембагалдарды жеп-жуткусу келгендер, жакырларды өлтүргүсү келгендер,


5«Жаңырган ай майрамы өтсө, биз нан сата алабыз, ишемби күнү өтсө, биз кампаларды ачабыз, эйфанын көлөмүн азайтабыз, шекелдин баасын көтөрөбүз, туура эмес таразалар менен алдайбыз,[+]


6кедейлерди күмүшкө, кембагалдарды бир жуп бут кийимге сатып алабыз, ал эми дандын калбырдан өтпөй калганын сатабыз», – дегендер, муну уккула![+]


7Теңир Жакыптын даңкы менен ант берди: «Чындыгында, алардын бул иштеринин эч бирин түбөлүккө унутпайм!


8Мына ушундан жер солкулдабас бекен, анын үстүндө жашаган ар бир адам ыйлабас бекен? Жер бүт бойдон дарыядай ташкындайт, ал Мисир дарыясына окшоп бирде көтөрүлүп, бирде төмөн түшөт[+].


9Ошол күнү мындай болот, – дейт Кудай-Теңир, – чак түштө күндү батырам, күндүз жерди караңгылатам,[+]


10майрамдарыңарды кайгыга, ырларыңардын бардыгын ыйга айлантам, баарыңарга зумбал кийгизип, чачыңарды кырам. Өлкөдө жалгыз уулун жоктоп ыйлагандагыдай ый көтөрөм, анын аягы кайгылуу күн сыяктуу болот[+].


11Мына, күндөр келе жатат, – дейт Теңир, – ошол күндөрү Мен жер үстүнө ачарчылык жиберем, ал нанга болгон ачарчылык эмес, сууга болгон суусоо эмес, Теңирдин сөздөрүн угууга болгон суусоону жиберем[+].


12Ошондо Теңирдин сөзүн издеп, деңизден деңизге теңселип басышат, түндүктөн чыгышка сандалышат, бирок аны табышпайт.


13Ошол күнү ошол суусоодон сулуу кыздар менен жигиттер соолушат.


14

#### 9

1


Теңирдин жазалары

Мен курмандык чалынуучу жайдын жанында турган Теңирди көрдүм, Ал мындай деди: «Мамылардын үстүнкү бөлүгүн ур, үйдүн төбөсү солкулдап, алардын башына түшсүн, ал эми калгандарын Мен кылыч менен өлтүрөм, алардын эч кимиси качып кутулбайт, аман калам дегендеринин бири да аман калбайт[+].


2Алар өлгөндөр жаткан жайга кирип кетишсе да, Менин колум аларды ошол жактан алып чыгат. Асманга чыгып кетишсе да, аларды ал жактан кулатам[+].


3Алар Кармел тоосунун чокусуна чыгып жашынып алышса да, ошол жерден аларды таап алып, колго түшүрөм. Менин көзүмдөн жашынып, деңиздин түпкүрүнө түшүп кетишсе да, ошол жерден деңиз жыланына аларды чагууга буйрук берем[+].


4Аларды өз душмандары туткундап кетишсе да, ошол жерден да кылычка аларды өлтүрүүгө буйрук берем. Мен Өз көзүмдү аларга жакшы күн көрсөтүү үчүн эмес, алаамат түшүрүү үчүн бурам».


5Анткени Себайот Кудай-Теңир жерге колун тийгизгенде, ал эрип кетет, ошондо анын үстүндө жашагандардын баары ыйлашат. Жер бүт бойдон дарыядай ташкындайт, Мисир дарыясындай төмөн түшөт[+].


6Ал Өзүнүн жогорку үйлөрүн асманга тургузган, Өзүнүн негизин жер үстүнө орноткон. Ал деңиз сууларын чакырып, жер үстүнө төгүп турат. Анын ысымы – Теңир[+].


7«Ысрайыл уулдары, силер Мен үчүн Эфиопия уулдарындай эле эмессиңерби? – дейт Теңир. – Ысрайылды Мисир жеринен, пелиштиликтерди Капторадан, арамейлерди Кирден Мен алып чыккан жок белем[+]?


8Мына, Кудай-Теңирдин көздөрү күнөөкөр падышачылыкка каршы, Мен аны жер бетинен жок кылам. Бирок Жакыптын тукумун биротоло кырып салбайм, – дейт Теңир.


9Анткени Мен буйрук берип, калбырда дан элегендей, Ысрайыл урууларын бүт элдердин арасында элейм, бир да дан жерге түшпөйт[+].


10Менин элимдин: «Бул алаамат бизге жетпейт, бизге келбейт» деген күнөөкөрлөрүнүн баары кылычтан өлөт[+].

11


Дөөттүн падышачылыгынын калыбына келтирилиши

Ошол күнү Мен Дөөттүн кулаган чатырын калыбына келтирем, анын жик кеткен жерлерин бүтөйм, бузулган жерин оңдойм, аны байыркы күндөрдөгүсүндөй кылып тургузам[+].


12Алар Эдомдун калдыгын жана Менин ысымым менен аталган элдердин баарын ээлеп алышы үчүн ошондой кылам, – дейт ушунун бардыгын жасаган Теңир.


13Мына, күндөр келе жатат, – дейт Теңир, – ошол күндөрү жер айдаган дыйкан оруп-жыюучуну кууп жетет, ал эми жүзүм сыккыч себүүчүнү кууп жетет. Ошондо тоолор жүзүм ширесин чыгарат, бардык адырлар эрийт[+].


14Ошондо Мен Өз элим Ысрайылды туткундан кайра алып келем, алар кыйраган шаарларды кайрадан куруп, аларга отурукташышат; жүзүмзарларды отургузуп, алардын шарабын ичишет; жемиш бактарын тигип, алардын мөмөлөрүн жешет[+].


15Мен аларды өздөрүнүн жерине жайгаштырам, ошондон кийин алар өздөрүнүн Мен берген жеринен куулуп чыгарылбайт, – дейт сенин Кудай-Теңириң».

### Обадия


[1]


#### 1

1


Эдомдун талкаланары жөнүндө

[•]Обадия көргөн көрүнүш. Кудай-Теңир Эдом тууралуу мындай дейт: Биз Теңирден кабар уктук, «Тургула, Эдомго каршы согушка чыгабыз!» деп жарыялаш үчүн, элдердин арасына элчи жөнөтүлдү[+].


2Мына, Мен сени элдердин арасында кичине эл кылдым, сен абдан жек көрүндү болдуң.


3Аскалардын жаракаларында жашаган, отурукташкан жери бийик жер болгон, жүрөгүндө: «Ким мени жерге кулатып түшүрөт?» деген сени өзүңдүн жүрөгүңдүн текебердиги алдады.


4Сен бүркүттөй болуп бийик көтөрүлүп, өз уяңды жылдыздардын арасына салсаң да, Мен сени ошол жерден да кулатып түшүрөм, – дейт Теңир[+].


5Сен ушунча кыйрагыдай, сага уурулар, түнкү каракчылар кирдиби? Бирок алар өздөрүнө канча керек болсо, ошончо гана уурдашмак да. Эгерде сага жүзүм терип кетүүчүлөр киришсе, анда алар анча-мынча мөмө калтырышмак да.


6Эйсаптын бардык нерсеси кандай тонолду, анын жашыруун казыналары кандай аңтарылды!


7Сени менен келишим түзгөндөр сени чек арага чейин узатып барышты, сени менен тынчтыкта болгондор сени алдап, багынтып алышты, сенин наныңды жегендер сага тузак коюшту. Сенин акылың жок!


8Мен ошол күнү Эдомдогу даанышман адамдарды, Эйсап тоосундагы акылдуу адамдарды кырам, – дейт Теңир.


9Тейман, сенин эр жүрөк адамдарыңдын үрөйү учат, Эйсап тоосундагы адамдардын баары салгылашта кырылат[+].

10


Эйсаптын жазаланышынын себептери

Өз бир тууганың Жакыпка кысым көрсөткөнүң үчүн, уятка каласың, түбөлүккө тукум курут болосуң.


11Сен четте турган күнү, жат жерликтер анын аскерлерин туткундап кеткен күнү, бөтөн элдер анын дарбазасынан кирип, Иерусалим үчүн өкчөмө таш ыргыткан күнү сен да ошолордун бири сыяктуу болдуң[+].


12Бир тууганыңды башына алаамат түшкөн күнү, кыйраган күнү табалап карап турбасаң болот эле. Жүйүт уулдары кырылып жаткан күнү кубанбасаң болот эле, алардын башына алаамат түшкөн күнү оозуңду чоң ачпасаң болот эле[+].


13Башына алаамат түшкөн күнү Менин элимдин дарбазасына кирбесең болот эле, анын башына алаамат түшкөн күнү кыйраганын карап турбасаң болот эле, башына алаамат түшкөн күнү анын мүлкүнө тийбесең болот эле[+].


14Анын качкындарын өлтүрүш үчүн, жолдордун кесилишинде аңдып турбасаң болот эле. Алаамат күнүндө анын аман калгандарын душмандын колуна салып бербесең болот эле.

15


Бардык элдердин соттолору жөнүндө

Анткени бүт элдерге Теңирдин күнү жакын: сен кандай кылсаң, сага да ошондой кылынат. Сенин кылган ишиң өз башыңа тиет[+].


16Анткени силер Менин ыйык тоомдо каар чөйчөгүнөн ичкениңердей эле, бардык элдер да андан дайыма ичишет. Алар ичишет, жутушат, ошондо алар жер үстүндө такыр болбогондой болушат[+].

17


Сион тоосунда Эдомдун куткарылышы

Ал эми Сион тоосунда куткарылуу болот, ал ыйык жай болот. Жакып өз мурасына ээ болот[+].


18Жакып от, Жусуп жалын, ал эми Эйсап саман болот: аны өрттөп, жок кылышат, ошентип, Эйсаптын элинен эч ким калбайт, анткени муну Теңир айтты[+].


19Түштүктө жашагандар Эйсап тоосун ээлеп алышат, ал эми өрөөндө жашагандар Пелишти жерин ээлеп алышат. Алар Эпрайым талааларын, Самария талааларын ээлеп алышат, Бенжемин Гилатты ээлеп алат.


20Канаандыктардын арасында жашап жаткан Ысрайыл уулдарынын аскерлеринин туткундары Сарепатка чейин ээлеп алышат, ал эми Сепаратта жашап жаткан Иерусалим туткундары түштүк шаарларын ээлеп алышат[+].


21Ошентип, Эйсап тоосун соттош үчүн, Сион тоосуна куткаруучулар чыгышат, ошондо падышачылык Теңирге таандык болот[+].

### Жунус


[1]

[2]

[3]

[4]


#### 1

1


Жунустун чакырылышы жана качышы

Амитай уулу Жунуска Теңирден мындай сөз болду:[+]


2«Тур, улуу шаар Нинебиге барып, ошол шаар жөнүндө пайгамбарчылык кыл, анткени анын кыянат иштери Мага жетти»[+].


3Ошондо Жунус Теңирдин жүзүнөн Таршышка качып кетмекчи болду. Ал туруп, Жапага келди да, Таршышка жөнөп жаткан бир кемени таап, жол акысын төлөдү. Теңирдин жүзүнөн качып, Таршышка алар менен бирге кетиш үчүн, кемеге түштү[+].


4Бирок Теңир деңизге катуу шамал жөнөттү, ошондо деңизде катуу бороон башталып, кеме талкалана турган болду[+].


5Кеме айдоочулардын үрөйү учуп, ар ким өз кудайын чакырды. Анан алар кемени жеңилдетиш үчүн, андагы жүктү деңизге ыргыта башташты. Жунус болсо кеменин ылдый жагына түшүп, жатып уктап калган эле[+].


6Ошондо кеме башчысы ага келип: «Сен эмне уктап жатасың? Тур, өз Кудайыңды чакыр, балким, Кудай бизди эске алып, өлбөй каларбыз», – деди[+].


7Анан алар бири-бирине: «Жүргүлө, өкчөмө таш ыргытып, кимдин айынан ушул кырсыкка кабылып жатканыбызды билели», – дешти. Өкчөмө таш ыргытышты, ал Жунуска түштү[+].


8Ошондо андан: «Айтчы, бул кырсыкка кимдин айынан кабылдык? Эмне иш кыласың? Кайдан келе жатасың? Кайсы өлкөдөнсүң? Кайсы элденсиң?» – деп сурашты.


9Жунус аларга: «Мен эвреймин, деңизди жана кургактыкты жараткан асмандагы Кудай-Теңирден корком», – деп жооп берди[+].


10Жунустун айтып бергенинен улам, алар анын Теңирдин жүзүнөн качып бара жатканын билишти. Ошондо алардын үрөйү учуп, ага: «Эмне үчүн мындай кылдың?» – дешти.


11Анан алар андан: «Деңиз тынчыш үчүн, биз сени эмне кылышыбыз керек?» – деп сурашты. Анткени толкун күчөп бара жаткан эле.


12Жунус аларга мындай деди: «Мени алып, деңизге ыргыткыла. Ошондо деңиз тынчыйт, анткени бул катуу бороон менин айымдан болуп жатканын билем».


13Бирок ал адамдар кургактыкка жетиш үчүн, бардык күчү менен калак шилтей башташты, бирок жете алышкан жок, анткени деңизде аларга каршы толкун күчөдү.


14Ошондо алар Теңирди чакырып: «О Теңир, Сенден суранабыз, бул адамдын жаны үчүн биз кырылып калбасак экен, жазыксыз канды мойнубузга сала көрбө, анткени Сен, Теңир, Өзүңө эмне жакса, ошону кылдың!» – дешти[+].


15Анан Жунусту алып, деңизге ыргытышты. Ошондо деңиздеги толкун басылды[+].


16

#### 2

1


Жунустун сыйынуусу

Теңир бир чоң балыкка Жунусту жутуп алууну буйрук кылды. Жунус ал чоң балыктын ичинде үч күн, үч түн болду[+].


2Жунус чоң балыктын ичинен өз Кудай-Теңирине сыйынды.


3Ал мындай деди: «Кайгы тартканымда, Теңирди чакырдым, ошондо Ал мага жооп берди. Мен өлгөндөр жаткан жайдын ичинен ыйладым, ошондо Сен менин үнүмдү уктуң[+].


4Сен мени деңиздин тереңине, деңиздин ортосуна ыргыттың, мени суу курчады, Сенин бүт иримдериң менен толкундарың менин үстүмөн өттү[+].


5Ошондо мен: “Сенин көз алдыңдан четке кагылдым, бирок Сенин ыйык үйүңдү мен кайрадан көрөм”, – дедим.


6Мени суу курчап, жаныма коркунуч туулду, мени туңгуюк кучагына алды, башыма деңиз чөптөрү оролду[+].


7Мен тоолордун түбүнө чейин түштүм, жер мени өзүнүн кулпулары менен түбөлүккө бекитти. Бирок, Сен, менин Кудай-Теңирим, менин жанымды өлгөндөр жаткан жайдан алып чыктың.


8Жаным алсырап калганда, Теңирди эстедим, менин сыйынуум Сага, Сенин ыйык ийбадатканаңа жетти[+].


9Эч нерсеге арзыбаган, жалган кудайларды урматтагандар өздөрүнүн боорукер Кудайын таштап коюшту[+].


10Мен болсо Сага ыраазычылык билдирген үнүм менен курмандык чалам. Эмнени убада кылсам, аткарам. Куткарылуу Теңирде!»[+]


11

#### 3

1


Жунустун тил алуусу

Анан Жунуска Теңирден экинчи жолу сөз болду:


2«Тур, улуу шаар Нинебиге бар, Мен сага эмнени буйрусам, ошонун баарын ошол шаарда жарыяла»[+].


3Ошондо Жунус туруп, Теңирдин сөзү боюнча Нинебиге жөнөдү. Нинеби Кудайдын улуу шаары эле, анын башынан аягына чейин жөө басканда үч күндүк жол эле.


4Жунус шаарды аралап, бир күндө канча жол басууга мүмкүн болсо, ошончо жол басып: «Кырк күндөн кийин Нинеби талкаланат», – деп жар салды.


5Ошондо нинебиликтер Кудайга ишенип калышты, орозо жарыялашты, кичинесинен чоңуна чейин зумбал кийишти[+].


6Бул сөз Нинеби падышасына жетти, ошондо ал тагынан туруп, үстүндөгү падыша кийимин чечип, зумбал кийип, күлгө отурду[+].


7Анан падыша өзүнүн жана төрөлөрүнүн атынан Нинебиде мындай деп жар салууну буйрук кылды: «Адам да, мал да, өгүз да, кой да эч нерсе жебесин, жайытка чыкпасын, суу да ичпесин.


8Адамдар да, мал да зумбал жамынып, Кудайга боздоп жалынышсын, ар бири өзүнүн жаман жолунан, зордук-зомбулук иштеринен баш тартсын[+].


9Ким билет, балким, Кудай боорукердик кылып, Өзүнүн бизге каршы жалындаган каарынан кайтар, биз өлбөй каларбыз»[+].


10

#### 4

1


Жунустун капа болушу жана Кудайдын ырайымы

Жунус буга абдан капа болуп, аябай туталанды.


2Ал Теңирге сыйынып, мындай деди: «О Теңир! Мен өз өлкөмдө экенде эле ушундай болот деп айтпадым беле? Ошон үчүн мен Таршышка качып кеткем, анткени Сенин жакшы, боорукер, абдан чыдамдуу, абдан ырайымдуу Кудай экениңди жана алаамат үчүн өкүнөрүңдү билгем[+].


3Теңир, эми менин жанымды ал, анткени жашагандан көрө, өлгөнүм артык»[+].


4Ошондо Теңир: «Чыны менен эле, бул сени ушунчалык капаланттыбы?» – деди.


5Жунус шаардан чыгып, анын чыгыш тарабындагы бир жерге алачык жасады да, шаар эмне болорун көрүш үчүн, ошол алачыктын алдында, көлөкөдө отурду.


6Кудай-Теңир бир өсүмдүк өстүрдү. Жунусту кайгыдан куткарыш үчүн, анын башына көлөкө болуш үчүн, ал өсүмдүк жогору көтөрүлдү. Жунус ал өсүмдүккө абдан кубанды.


7Бирок эртеси таң атканда, Кудай бир курт чыгарды. Курт өсүмдүктүн тамырын жеп салды, өсүмдүк куурап калды.


8Күн чыкканда, Кудай аптаптуу чыгыш шамалын жиберди. Күн Жунустун башын куйкалай баштады, ошондо ал алсырап, өзүнө өлүм тилеп: «Жашагандан көрө, өлгөнүм артык», – деди.


9Кудай Жунустан: «Чыны менен эле сен бул өсүмдүк үчүн ушунчалык капа болдуңбу?» – деп сурады. «Ооба, мен аябай капа болдум», – деди ал.


10Ошондо Теңир мындай деди: «Сен өзүң мээнет кылып өстүрбөгөн, бир түндө өсүп, бир түндө соолуп калган өсүмдүк үчүн өкүнүп жатасың.


11Анан Мен кантип оң колун сол колунан ажырата албаган жүз жыйырма миңден ашык адамы, көп сандаган малы бар улуу шаар Нинебини аябайын?»

### Мукай


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]


#### 1

1


Теңирдин Өз элине каарданышы

Жүйүт падышалары Жотамдын, Ахаздын жана Хискиянын тушунда морейшилик Михейге Теңирден сөз болду. Ал Самария жана Иерусалим тууралуу көрүнүш көрдү[+].


2Бардык элдер, уккула, бүт жер жүзү жана анда жашагандардын баары, жакшылап уккула! Кудай-Теңир, Теңир, Өзүнүн ыйык ийбадатканасынан силерге каршы күбө болсун![+]


3Анткени мына, Теңир Өз ордунан чыгып келе жатат, түшүп келип, жердин бийик жерлеринде басат[+].


4Анын астында тоолор отто эриген момдой эрийт, өрөөндөр кырдан түшкөн суулардай болуп бөлүнөт[+].


5Мунун баары Жакыптын мыйзамсыздыгы үчүн, Ысрайылдын күнөөсү үчүн болот. Жакыптын мыйзамсыздыгы ким? Самария эмеспи? Жүйүт аймагындагы курмандык чалынуучу бийик жерлерди ким орнотту? Иерусалим эмеспи?


6Ошон үчүн Самарияны талаадагы үйүлгөн урандыга, жүзүмдүк өстүрө турган жерге айлантам. Анын таштарын өрөөнгө кулатам, анын негиздерин жылаңачтайм.


7Анын бүт таш буркандары талкаланат, анын бузуктук тартуулары өрттөлөт, анын бардык жасалма кудайларын кыйратам, анткени ал аларды бузуктук тартуулары менен орноткон, алар бузуктук тартууларына айланат[+].

8


Жүйүт менен Ысрайыл үчүн ыйлоо

Мен бул тууралуу ыйлайм, боздоп ыйлайм, таланыптонолгон, жылаңачталган адамдай болуп басам, чөөлөргө окшоп улуйм, төө куштарга окшоп ыйлайм[+].


9Анткени анын жарасы айыккыс, ал айыккыс жарасы Жүйүткө чейин жетти, атүгүл, ал менин элимдин дарбазасы болгон Иерусалимге чейин жетти[+].


10Бул тууралуу Гатта жарыя кылбагыла, ал жерде катуу ыйлабагыла, бирок Опра кыштагында өзүңөргө күл чачкыла[+].


11Шапирдин маскара болуп жылаңачталган тургуну, көчүп кет; Саанандын тургуну да качып кутулбайт; Бейт-Аетселдеги ый силерге ал жерге токтогонго жол бербейт.


12Марота тургуну өзүнүн жакшы нерсеси үчүн күйүт тартып жатат, анткени Теңирден Иерусалим дарбазасына алаамат түштү[+].


13Лакиш тургуну, арабага күлүк аттарды чек. Сион кызынын күнөөсүнүн башталышы сенсиң, анткени Ысрайылдын кылмыштары сенде пайда болду[+].


14Ошондуктан сен Морешет-Гатка тартууларды жөнөтөсүң. Бирок Аказип кыштактары Ысрайыл падышаларынын үмүтүн актабайт[+].


15Мореш тургуну, мен сага дагы бир мураскор алып келем. Ал Ысрайылдын даңкы Адуламга чейин кетет[+].


16

#### 2

1


Жакырларды кысымга алгандарды жазалоо

Мыйзамсыздык ойлогондорго жана төшөгүндө жатып алып кыянат иштерди ойлоп тапкандарга кайгы! Алар ошол иштерди таң агарганда ишке ашырышат, себеби алардын колунда күч бар[+].


2Талааларды каалашат, аларды күч менен тартып алышат; үйлөрдү каалашат, аларды зордук менен тартып алышат. Адамды үйү менен кошо, эркекти мурасы менен кошо тоноп алышат[+].


3Ошондуктан Теңир мындай дейт: «Мына, Мен бул тукумга алаамат каптатууну ойлоп жатам. Силер ал алааматтын айынан мойнуңарды кыймылдата албай каласыңар жана түз баса албай каласыңар, анткени ал мезгил – алаамат мезгил.


4Ошол күнү силер тууралуу лакап айтышат, катуу ыйлап: “Биз таптакыр кыйрадык! Менин элимдин энчиси башкаларга берилди. Эми ал мага кайра кантип кайрылып келет? Биздин талаалар бөтөн урууларга бөлүнүп берилди”, – дешет.


5Ошондуктан сенде Теңирдин алдында, жыйында жерди бөлүш үчүн өкчөмө таш ыргыткан эч ким болбойт.


6Пайгамбарлар, пайгамбарчылык кылбагыла. Маскара болуп калбашыңар үчүн, аларга пайгамбарчылык кылбагыла[+].


7О, Жакыптын тукуму деп аталгандар! Эмне, Теңирдин Руху чыдамкай эмеспи? Анын иштери ушундай бекен? Адил жашаган адамга Менин сөзүм жакшылык алып келбейт бекен?


8Мурун Менин элим болуп жүргөн эл душман сыяктуу каршы чыкты. Силер согуштан кайтып, тынч өтүп бара жаткандардын сырт кийимин да, ич кийимин да тартып алып жатасыңар.


9Менин элимдин аялдарын өздөрүнүн жакшынакай үйлөрүнөн кууп чыгарып жатасыңар. Алардын балдарынан Менин жасалгаларымды биротоло тартып алып жатасыңар.


10Тургула, кеткиле, анткени бул жер силердин тынчтана турган жериңер эмес. Ал өзүнүн ыпыластыгы үчүн талкаланат, болгондо да ырайымсыздык менен талкаланат[+].


11Эгерде жеңил ойлуу бир адам жалган нерсе ойлоп таап: “Мен сага шарап жана күчтүү ичимдик тууралуу насаат айтам”, – десе, анда ал бул элге жаккан насаатчы болмок.


12Жакып, сенин бүт тукумуңду, сөзсүз, чогултам, Ысрайылдын калдыгын, сөзсүз, бириктирем, аларды Ботсрадагы койлордой, бир короодогу койлордой, бир жерге чогултам. Алар элинин көптүгүнөн ызы-чуу болушат.


13

#### 3

1


Эл башчыларынын жазаланары жөнүндө

Ошондо мен мындай дедим: Жакыптын башчылары, Ысрайылдын төрөлөрү, уккула! Чындыкты силер билишиңер керек эмеспи[+]?


2Силер болсо жакшы нерсени жек көрүп, жаман нерсени жакшы көрүп жатасыңар. Алардын терисин сыйрып жатасыңар, этин сөөктөрүнөн ажыратып жатасыңар,


3Менин элимдин этин жеп, терисин сыйрып жатасыңар, ал эми сөөктөрүн карапага сала тургансып сындырып, этин казанга сала тургансып бөлүп жатасыңар[+].


4Ошондо алар Теңирди чакырышат, бирок Теңир аларды укпайт, ошол убакта алардан Өз жүзүн жашырат, анткени алар кыянат иштерди кылып жатышат[+].


5Менин элимди адаштырган, тиштери менен кемирген, «Тынчтык!» деп кыйкырган, ал эми өздөрүнүн оозуна эч нерсе салбагандарга согуш жарыя кылган пайгамбарларга каршы Теңир мындай дейт:[+]


6«Ошон үчүн көрүнүштүн ордуна силерге түн болот, пайгамбарчылыктардын ордуна караңгылык болот. Пайгамбарлардын үстүнөн күн батат, алардын үстүнөн күн караңгылайт[+].


7Көрөгөчтөр уятка калышат, төлгөчүлөр шылдың болушат. Алардын бардыгы ооздорун жабышат, анткени Кудайдан жооп болбойт»[+].


8Мен болсо Жакыпка өзүнүн кылмышын, Ысрайылга өзүнүн күнөөсүн айтыш үчүн, Теңирдин Рухунун күчүнө, адилеттүүлүккө жана кайраттуулукка толдум[+].


9-10Акыйкаттыктан жийиркенген, түз нерсенин баарын кыйшык кылган, Сионду кан менен, Иерусалимди адилетсиздик менен курган Жакыптын башчылары, Ысрайылдын төрөлөрү, муну уккула!


11Анын башчылары пара алып сот жүргүзүп жатышат, ыйык кызмат кылуучулары акы алып окутуп жатышат, пайгамбарлары акча алып пайгамбарчылык кылып жатышат, бирок ошол эле учурда алар: «Теңир биздин арабызда эмеспи? Биздин башыбызга алаамат түшпөйт!» – деп, Теңирге таянып жатышат[+].


12

#### 4

1


Теңирдин жер үстүндөгү падышачылыгы

[•]Акыркы күндөрдө мындай болот: Теңир үйү турган тоо тоолордун башына коюлат, ал адырлардан жогору көтөрүлөт, элдер ага агылып келишет.


2Көп элдер келип: «Келгиле, Теңирдин тоосуна чыгып, Жакыптын Кудайынын үйүнө кирели, Ал бизге Өзүнүн жолдорун үйрөтөт, ошондо биз Анын жолдору менен жүрөбүз», – дешет. Анткени Сиондон мыйзам чыгат, Иерусалимден Теңирдин сөзү чыгат[+].


3Ал көп элдерди соттойт, алыскы өлкөлөрдөгү көптөгөн уруулардын айыбын ашкере кылат. Кылычтарын соко кылып, найзаларын орок кылып кайра согуп иштеп чыгышат. Бир эл бир элге кылыч көтөрбөйт, ошондон кийин согушууга үйрөнүшпөйт,[+]


4тескерисинче, ар бири өзүнүн жүзүм сабагы менен анжыр дарагынын түбүндө отурат, аларды эч ким коркутпайт, анткени муну Себайот Теңир Өзү айтты[+].


5Анткени бардык элдер, ар бири өз кудайынын атыүчүн жашайт. Биз болсо кылымдар бою өзүбүздүн Кудай-Теңирибиздин аты үчүн жашайбыз[+].

6


Ысрайылдын туткундан кайтып келери жөнүндө

«Ошол күнү, – дейт Теңир, – аксагандарды чогултам, куулуп кеткендерди, Өзүм кимдин башына алаамат түшүрсөм, ошолорду чогултам[+].


7Аксагандарды калдык кылам, алыска чачырап кеткендерди күчтүү эл кылам, Теңир Сион тоосунда азыр жана түбөлүккө алардын үстүнөн падышачылык кылат.


8Сен болсо, үйүр мунарасы, Сион кызынын адыры! Сага мурунку бийлигиң кайрылып келет, Иерусалим кыздарына падышалык кайра келет».


9Эмнеге сен азыр ушунчалык катуу өкүрүп жатасың? Эмне, сенин падышаң жокпу? Төрөп жаткан аялга окшоп, эмне кыйналып жатасың? Эмне, кеңешчиңден айрылып калдыңбы[+]?


10Сион кызы, төрөп жаткан аялга окшоп азап тарт, кыйнал, анткени сен эми шаардан чыгасың, талаада жашайсың, Бабылга чейин жетесиң. Ошол жерде куткарыласың, ошол жерде Теңир сени душмандарыңдын колунан куткарат[+].


11«Ал булгансын, Сиондун кыйроосун көзүбүз көрсө экен» деген көптөгөн элдер азыр сага каршы чогулушту.


12Бирок алар Теңирдин ойлорун билишпейт, Анын кеңешин түшүнүшпөйт, анткени Теңир аларды кырмандагы боолордой кылып чогултту[+].


13

#### 5

1Кошуундардын кызы, эми куралдан. Бизди айланта курчап алышты, Ысрайылдын башкаруучусун таяк менен бетке урушат.

2


Машайак жөнүндөгү убада

Бирок Сен, Бейт-Лехем Эфрата, Жүйүттүн миңдеген урууларынын ичинен кичине болсоң да, сенден Мен үчүн Ысрайылга Эгедер боло турган Адам чыгат, Ал эң башында эле, байыркы күндөрдө эле төрөлгөн[+].


3Ошондуктан Теңир аларды төрөй турган аял төрөгөн мезгилге чейин таштап салат. Ошондо Ысрайыл уулдарына өздөрүнүн калган бир туугандары кайрылып келишет.


4Ал туруп, аларды Теңирдин күчү менен, Кудай-Теңирдин ысымынын улуулугу менен кайтарат, ошондо алар коопсуз жашашат, анткени эми Анын улуулугу жер кыйырына чейин белгилүү болот[+].

5


Жакыптын калдыгы – элдер үчүн шүүдүрүм

Ал биздин тынчтыгыбыз болот. Ашур биздин жерибизге келгенде, биздин үйлөргө киргенде, биз ага каршы жети койчуну, сегиз төрөнү коёбуз[+].


6Алар кылыч менен Ашур жерин, Нимрот жерин өзүнүн дарбазаларынын алдында кыйратат, Ашур биздин жерибизге келгенде, биздин чек араларыбызды аттаганда, Ал бизди андан куткарат.


7Жакыптын калдыгы көп элдердин арасында Теңирден түшкөн шүүдүрүмдөй, чөптүн үстүнө жааган жамгырдай болот, ал адамга көз каранды болбойт жана адам уулдарына таянбайт.


8Жакыптын калдыгы элдердин арасында, көп уруулардын арасында токой жырткычтарынын арасындагы арстандай, койлордун арасындагы жаш арстандай болот, эгерде ал арстан атырылып чыгып, басып жыгылып тыткылай турган болсо, анын колунан эч ким куткара албайт.


9Сенин колуң душмандарыңдын үстүнөн салтанат менен көтөрүлөт, сенин бардык душмандарың жок кылынат.


10«Ошол күнү, – дейт Теңир, – сенин аттарыңды жок кылам, майдан арабаларыңды талкалайм[+].


11Сенин жериңдеги шаарларды кыйратам, сенин бардык сепил-чептериңди уратам[+].


12Сенин колуңдан сыйкырчылыкты жулуп ыргытам, сенин жаратылыш кубулуштары боюнча алдын ала айтуучуларың жок болот[+].


13Сенин буркандарыңды талкалайм, жасалма кудайларыңды жок кылам, ошондон кийин сен өз колуң менен жасаган нерселерге табынганыңды коёсуң[+].


14Сенин ыйык токойлоруңду түп-тамыры менен жок кылам, шаарларыңды талкалайм[+].


15

#### 6

1


Кудайдын жазасы жана ырайымы

Теңирдин эмне деп айтып жатканын уккула: «Тур, тоолордун алдында соттош, сенин үнүңдү адырлар да уксун!


2Тоолор, ошондой эле силер да, жердин бекем негиздери, Теңирдин сотун уккула, анткени Теңир Өз элин соттоп жатат, Ал Ысрайыл менен соттошуп жатат[+].


3Элим! Мен сага эмне кылдым, сага кандай оорчулук келтирдим? Жооп берчи Мага[+].


4Мен сени Мисир жеринен алып чыктым, сени кулчулуктун үйүнөн куткарып алдым, сени жетектеп жүрүшү үчүн Мусаны жана Арун менен Мириямды жибердим[+].


5Элим! Теңирдин адилеттүү иштерин таанып билишиң үчүн, Маап падышасы Балак кандай арамдык ойлогонун, Бейор уулу Билам ага эмне деп жооп бергенин жана Шитимден Гилгалга чейин эмне болгонун эстечи»[+].


6Теңирдин алдына мен эмне менен келем, асмандагы Кудайдын алдында эмне менен таазим кылам? Анын алдына бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктар менен, бир жашар букачарлар менен келемби[+]?


7Бирок миңдеген койлор менен, он миңдеген дарыядай аккан зайтун майлары менен Теңирге жагууга болобу? Өзүмдүн кылмышым үчүн Ага тун уулумду, өз жанымдын күнөөсү үчүн ичимден чыккан баламды беремби[+]?


8О адам! Эмне жакшы экени, Теңир сенден эмнени талап кылып жатканы сага айтылган: адилет иштерди кылуу, кайрымдуулук иштерин жакшы көрүү жана өз Кудайыңдын алдында акылмандык менен моюн сунуп жашоо[+].


9Теңирдин үнү шаарга чакырып жатат, акылмандуулук Сенин ысымыңдын алдында коркуп турат. «Таякты жана аны Ким койсо, Ошону уккула!


10Арам байлык жана кемитилген, жийиркеничтүү ченем мыйзамсыздын үйүндө азыр деле жок эмес бекен[+]?


11Мен туура эмес тараза менен, баштыктагы туура эмес кадак таштар менен таза боло аламбы[+]?


12Анын байлары кыянаттыкка толушкан, анын тургундары жалганды сүйлөшөт, алардын ооздорундагы тили алдамчы[+].


13Ошондуктан Мен сени айыккыс кылып урдум, сени күнөөлөрүң үчүн кыйраттым.


14Сен жейсиң, бирок тойбойсуң, сенин ичиң бош болот. Кайтарасың, бирок сактап кала албайсың, ал эми сактап калганыңды кылыч мизине берем[+].


15Эгесиң, бирок оруп-жыйбайсың; зайтун сыгасың, бирок май менен майланбайсың; жүзүм ширесин сыгасың, бирок шарап ичпейсиң[+].


16

#### 7

1


Адамзаттын бузулушу

Мага кайгы! Анткени мен жайкы жемиштерди жыйнап алгандан кийинки, жүзүмдү терип алгандан кийинки мезгилдей болуп калдым. Жегенге бир да мөмө жок, менин жаным каалаган, бышкан бир да жемиш жок[+].


2Жерде ырайымдуу адамдар калбай калды, адамдардын арасында адил адамдар жок. Кан төгүш үчүн, бардыгы тузак коюшат, ар бири өз бир тууганына тор жаят[+].


3Алардын колдору жамандык кылып, жакшылык күтүшөт: жетекчи белек талап кылат, сот пара алып соттойт, төрөлөр болсо өздөрүнүн жаман каалоолорун ачык айтышат, ишти бурмалашат[+].


4Алардын эң жакшысы тикенектей, эң адилеттүүсү тикенектүү тосмодон жаман. Сенин пайгамбарларың айткан күн, Сен жазалай турган күн келе жатат. Эми аларга дүрбөлөң түшөт[+].


5Досуңарга ишенбегиле, жолдошуңарга таянбагыла. Койнуңда жаткан аялыңдан оозуңдун эшигин сакта[+].


6Анткени уулу атасын уят кылат, кызы энесине каршы чыгат, келини кайын энесине каршы болот. Адамдын душманы – өзүнүн үйүндөгүлөрү[+].


7Мен болсо Теңирди карайм, мени куткарган Кудайга таянам: Кудайым мени угат[+].

8


Куткарылуу Теңирден

Душманым, мени табалаба! Мен кулап калсам да, кайра турам. Мен караңгылыкта отурсам да, Теңир мен үчүн жарык[+].


9Менин ишимди чечкенге чейин, мени соттогонго чейин, Теңирдин каарын көтөрөм, анткени Анын алдында күнөө кылдым. Ал мени жарыкка алып чыгат, ошондо мен Анын адилеттүүлүгүн көрөм[+].


10Мага «Сенин Кудай-Теңириң кайда?» деген душманым муну көрүп, уятка калат. Ал көчөдөгү баткакка окшоп тебеленгенде, аны көрүп, көзүмдүн моокуму канат[+].


11Сен өзүңдүн дубалдарыңды курган күнү, ошол күнү чек араң чоңоёт.


12Ошол күнү сага Ашурдан жана Мисир шаарларынан келишет, Мисирден тартып Эфрат дарыясына чейинки, деңизден деңизге чейинки, тоодон тоого чейинки элдер келишет[+].


13Ал жер болсо өзүнүн тургундарынын күнөөлөрү үчүн, алардын иштеринин жемиштери үчүн чөлгө айланат.

14


Теңирдин Ысрайылга ырайым көрсөтүшү

Кармелдин ортосундагы токойдо обочо жашаган Өз элиңди, Өз мурасың болгон койлоруңду, Өзүңдүн таягың менен кайтар. Алар Башан менен Гилатта байыркы күндөрдөгүдөй оттоп жүрүшсүн![+]


15Сен Мисирден чыгып келе жаткан күндөрдө кандай кереметтерди көрсөтсөм, азыр да ага ошондой кереметтерди көрсөтөм[+].


16Муну көргөн элдер өздөрүнүн бардык күч-кубатына карабастан, уят болушат: колдору менен ооздорун жабышат, кулактары дүлөй болуп калат[+].


17Жыландай болуп топурак жалашат, жер курттарындай болуп чептеринен сойлоп чыгышат. Биздин Кудай-Теңирден коркушат, Сенден үрөйлөрү учат[+].


18Өз мурасынын калдыгынын мыйзамсыздыгын кечирип, айыбын мойнуна салбаган Сендей Кудай барбы? Ал түбөлүккө каарданбайт, анткени ырайым кылганды жакшы көрөт[+].


19Ал бизге кайрадан ырайым кылат, биздин мыйзамсыздыктарыбызды өчүрөт. Сен биздин бүт күнөөлөрүбүздү деңиздин түпкүрүнө таштайсың[+].


20Сен байыркы күндөрдөн бери биздин ата-бабаларыбызга ант берип убада кылып келгениңдей, Жакыпка ишенимдүүлүгүңдү, Ыбрайымга ырайымдуулугуңду көрсөтөсүң[+].

### Ноом


[1]

[2]

[3]


#### 1

1


Теңирдин Нинебиге каарданышы

Нинеби тууралуу пайгамбарчылык. Элкоштук Накумдун көрүнүш китеби[+].


2Теңир – кызганчаак, өч алуучу Кудай. Теңир – өч алуучу, каары коркунучтуу: Теңир Өзүнүн душмандарынан өч алат, Ал Өзүнүн жоолорун аябайт[+].


3Теңир чыдамдуу, кудурети менен улуу, Ал жазасыз калтырбайт. Теңирдин жолу куюнда жана бороондо, булут – Анын таманынан чыккан чаң[+].


4Ал деңизге тыюу салат, ошондо ал кургап калат, бардык өзөндөр соолуп калат. Башан менен Кармел куурайт, Лебанондун гүлү соолуйт[+].


5Анын алдында тоолор титиреп турат, адырлар эрийт, Анын алдында жер, аалам жана анда жашагандардын баары титиреп турат[+].


6Анын каарына ким туруштук бере алат? Анын каарынын жалынына ким чыдай алат? Анын каары оттой чачырайт. Анын алдында аскалар жарылат[+].


7Теңир ырайымдуу, кайгы күнү Ал – баш паана, Ал Өзүнө таянгандарды билет[+].


8Бирок баарын каптаган ташкыны менен Нинебини негизине чейин кыйратып салат, Анын душмандарына караңгылык түшөт[+].


9Силер Теңирге каршы эмнени ойлоп жатасыңар? Ал кырып жок кылат, алаамат экинчи жолу кайталанбайт,


10анткени тикенек сыяктуу өз ара чырмалышкандар жана аракечтер сыяктуу мас болгондор кургак самандай болуп таптакыр өрттөнүп кетишет[+].


11Сенден Теңирге каршы жамандык ойлогон, жаман кеңеш берген адам чыкты.


12Теңир мындай дейт: «Алар күчтүү жана өтө көп болушканына карабастан, кырылып жок болушат. Мен сени кыйнап келгем, мындан ары кыйнабайм.


13Мен эми сенин мойнуңдагы анын моюнтуругун талкалайм, сенин кишендериңди үзөм»[+].


14Сен жөнүндө болсо, Ашур, Теңир мындай өкүм чыгарып койгон: «Мындан ары сенин ысымың менен атала турган тукумуң болбойт. Сенин кудайыңдын үйүнөн таш буркандарды жана жасалма кудайларды жок кылам, ал жерге сага мүрзө даярдайм, анткени сен жек көрүндүсүң»[+].


15

#### 2

1


Нинеби жөнүндөгү пайгамбарчылык

Сага каршы кыйратуучу көтөрүлдү: чептериңди кайтар, жолуңду сакта, белиңди бек буу, күчүңдү жыйна.


2Анткени Теңир Жакыптын даңкын Ысрайылдын даңкындай кылып калыбына келтирет, анткени кыйратуучулар аларды кыйратышты, алардын жүзүм сабактарын талкалашты[+].


3Анын баатырларынын калканы кызыл, анын жоокерлери кочкул кызыл кийим кийишкен. Салгылашка даярдануу күнүндө майдан арабалары оттой жаркырайт, калың чердей найзалары кылкылдайт[+].


4Майдан арабалары көчөлөрдө зуулдайт, аянттарда дүңгүрөйт. Алар шаманадай жаркырайт, чагылгандай жаркылдайт.


5Ал өзүнүн кайраттууларын чакырып жатат, бирок алар басып баратып мүдүрүлүп жатышат. Алар шаардын дубалдарына шашылып жатышат, бирок курчоо коюлуп калган[+].


6Дарыялардын дарбазалары ачылды, падыша сарайы кулап калды[+].


7Чечилди: аны жылаңачтап, туткундап кетишет, анын күңдөрү төшүн койгулап, көгүчкөндөрдөй онтошот[+].


8Байыртадан бери Нинеби сууга толгон көлмөгө окшош. Алар болсо качып бара жатышат. «Токтогула! Токтогула!» – деп кыйкырып жатышат. Бирок эч ким кылчайган жок.


9Алтын-күмүштөрдү ташып кеткиле! Топтолгон ар кандай кымбат баалуу буюмдарга сан жетпейт.


10Ал таланып-тонолду, ээн калды жана кыйратылды, ошондуктан жүрөк өлүп, тизелер титиреп жатат. Бардыгынын бели катуу ооруп жатат, бардыгынын өңү карарып кетти[+].


11Арстандардын үңкүрү, арстан күчүктөрүнүн жүргөн жери азыр кайда? Ал жерде эркек арстан, ургаачы арстан, күчүк арстан жүрөр эле, аларды эч ким коркутчу эмес[+].


12Күчүктөрүн тойгузуш үчүн, башкаларды тыткылап өлтүргөн, ургаачы арстандары үчүн башкаларды муунтуп өлтүргөн, өз үңкүрүн олжого, өз ийинин талап-тоноп алган нерсесине толтурган арстан кайда[+]?


13

#### 3

1


Нинебинин талкаланышынын себептери

Канкор шаарга кайгы! Ал бүт бойдон алдамчылыкка жана киши өлтүрүүгө толгон. Анын ичинде талап-тоноочулук токтобой жатат[+].


2Камчынын үнү, чимирилген дөңгөлөктөрдүн калдырттаганы, аттын азынаганы жана катуу келе жаткан майдан арабанын дүңгүрөгү угулат.


3Атчан зымырайт, кылыч жалаңдайт, найза жаркылдайт. Өлтүрүлгөндөр өтө көп, өлүктөр үстү-үстүнө үйүлүп жатат; өлүктөргө сан жетпейт, аларга мүдүрүлүп жатышат[+].


4Бул чебер сыйкырчылык кылган, сырты жагымдуу бузулган аялдын көп бузуку иштери үчүн болду, ал өзүнүн бузуку иштери менен элдерди, сыйкырчылыгы менен урууларды сатат[+].


5«Мен сага каршымын, – дейт Себайот Теңир, – кийимиңдин этегин бетиңе чейин көтөрүп, элдерге жылаңач этиңди көрсөтөм, падышачылыктарга абийириңди ачам[+].


6Анан сенин үстүңө жийиркеничтүү нерселерди үйөм, сени жек көрүндү кылам, сени маскара кылам.


7Ошондо сени көргөндөрдүн баары сенден качып: «Нинеби талкаланды! Аны ким аяйт? Мен сени сооротуучуларды кайдан табам?» – дешет[+].


8Сен дарыялардын ортосунда жайгашкан, суулар менен курчалган, чеби деңиз болгон, деңиз ага дубал болгон Но-Амон шаарынан артыксыңбы[+]?


9Эфиопия менен Мисир анын күчү эле. Пут менен Либия ага жардамга келип турушкан[+].


10Бирок ал да көчүрүлүп кетти, туткундалып кетти. Атүгүл, анын наристелери да бардык көчөлөрдүн кесилиштеринде өлүп жатышат, анын атактуулары жөнүндө өкчөмө таш ыргытышты, анын бардык төрөлөрү чынжыр менен кишенделди[+].


11Сен да мас болосуң, жашынасың, сен да душманыңдан качып, баш паана издейсиң[+].


12Сенин бардык сепил-чептериң мөмөсү бышкан анжырга окшош. Эгерде аларды күбүсө, алар түз эле жегиси келгендин оозуна түшөт.


13Сенин элиң өзүңдөгү аялдарга окшош. Жериңдин дарбазалары душмандарыңа аңырая ачылат, кулпуларыңды от жалмайт[+].


14Курчоо убагына чейин суу ташып ал. Сепил-чептериңди бекемде. Ылайга кирип, баткак тебеле, кыш бышыра турган мешиңди оңдо.


15Ошол жерде сени от жалмайт, кылыч кыя чабат. Сен кырк аяктай көбөйсөң да, чегирткедей жайнасаң да, сени кырк аяктай жейт.


16Көпөстөрүңдү асмандагы жылдыздардан да көп кылдың. Бирок бул чегиртке туш-тушка учуп кетет.


17Сенин төрөлөрүң чегирткелердей, аскер башчыларың чиркейлердин уюгундай, алар суукта дубалдардын кычыктарына уялашат, күн чыкканда, туш-тушка учуп кетишет, алардын орду кайда экенин билбей каласың.


18Ашур падышасы, сенин койчуларың уктап жатышат, төрөлөрүң эс алып жатышат. Сенин элиң тоолорго чачырап кетти, аларды чогултар эч ким жок.


19Сенин жараатыңа даба жок, жараатың оор. Сен тууралуу кабар уккандардын бардыгы кол чабышат, анткени сенин тыйылбаган кыянаттыгың кимге гана балытталган жок![+]

### Хабакук


[1]

[2]

[3]


#### 1

1


Хабакуктун сыйынуусу

Хабакук пайгамбар көргөн көрүнүш[+].


2Теңир, мен качанга чейин боздой берем? Сен мени качанга чейин укпайсың? Сага качанга чейин зордук-зомбулук тууралуу зар какшай берем? Сен качанга чейин куткарбайсың[+]?


3Эмне үчүн Сен мага кыянат иштерди, кыйынчылыктарды көрсөтүп жатасың? Талап-тоноочулук менен зордук-зомбулукту өз көзүм менен көрүп жатам, касташуулар менен уруш-чатактар болуп жатат.


4Ушундан улам мыйзам өз күчүн жоготту, адилеттүү сот жок. Мыйзамсыз адам адил адамга үстөмдүк кылгандыктан, сот да туура эмес жүрүп жатат[+].

5


Теңирдин жообу

«Башка элдерге көз жүгүртүп, кунт коюп карагылачы, ошондо силер абдан таң каласыңар. Анткени Мен силердин күндөрүңөрдө бир иш жасайм, эгерде ал жөнүндө силерге айтышса, ишенмек эмессиңер[+].


6Анткени Мен каздимдерди, жерди узун-туурасынан аралап жүргөн ырайымсыз жана жүгөндөлбөгөн элди, өздөрүнө таандык эмес айыл-кыштактарды басып алганга көтөрөм[+].


7Ал – коркунучтуу, каардуу эл. Анын өкүмү да, бийлиги да өзүнөн чыгат.


8Анын аттары илбирстерден күлүк, иңирдеги карышкырлардан ыкчам. Анын атчан аскерлери ар тарапка чапкылашат. Анын атчандары алыстан келишет, жемине шукшурулуп келип тийген бүркүттөй болуп учуп келишет[+].


9Алардын баары талап-тонош үчүн келишет. Ал алдыга умтулуп, туткундарды кум сыяктуу жыйнап кетет.


10Ал падышаларды шылдың кылат, төрөлөр анын күлкүсүнө айланат. Ал бүт сепилдерге күлөт, курчоо жалын үйүп, аны каратып алат.


11Ошондо ал текеберденет, жаалданып, ары-бери басат. Анын кудайы – өзүнүн күчү».

12


Хабакуктун экинчи ирет сыйынуусу

Бирок менин Кудай-Теңирим, менин Ыйыгым эзелтен бери эле Сен эмес белең? Биз өлбөйбүз! Сен, Теңир, аны сот үчүн койгонсуң. Менин аска-зоом! Сен аны жазалаш үчүн дайындагансың[+].


13Сенин таза көздөрүң кыянат иштерди карап тура албайт, Сен мыйзамсыздыкты карап тура албайсың. Бирок эмне үчүн Сен кыянат иш кылгандарды карап турасың, эмне үчүн Сен мыйзамсыз адам өзүнөн адилеттүүрөөк адамды жутуп жатканда унчукпайсың[+]?


14Эмне үчүн Сен адамдарды башчысы болбогон деңиз балыктарындай, жерде сойлоочулардай кылып таштап салдың?


15Ал алардын баарын кайырмактары менен сүйрөп чыгып, тору менен кармап, балык кармаган торлоруна чогултуп жатат, ошон үчүн кубанып, салтанат куруп жатат[+].


16Ошон үчүн өз торуна арнап курмандыктарды чалып жатат, балык кармаган торуна арнап жыпар жыттуу зат түтөтүп жатат, анткени алар аркылуу анын үлүшү майлуу, тамак-ашы мол.


17

#### 2

1


Теңирдин жообу

Мен өз күзөт ордумда турдум, мунара үстүндө туруп, Теңир мага эмне деп айтарын билиш үчүн, менин даттануума эмне деп жооп берерин билиш үчүн, күтүп турдум[+].


2Ошондо Теңир мага мындай деп жооп берди: «Көрүнүштү жаз, окуй турган адам оңой окуй алыш үчүн, аны таш лоокторго даана жазып кой[+].


3Анткени көрүнүш белгилүү бир мезгилге таандык, ал акыркы күн жөнүндө айтат, алдабайт. Анын аткарылуу убактысы создуктурулуп жатса да, күт, анткени ал сөзсүз ишке ашат, аткарылбай койбойт[+].


4Текебер адам тынч ала албайт, ал эми адил адам өз ишеними менен тирүү болот[+].

5


Адилетсиздерге чыгарылган өкүм

Текебер адам ачыган шарапка окшош, тынчыбайт. Ал өлгөндөр жаткан жайга окшоп араанын ачат; өлүмгө окшоп эч нерсеге тойбойт, ал өзүнө бардык элдерди чогултат, бардык урууларды жыйнайт[+].


6Бирок элдердин баары ал тууралуу лакап айтып, шылдыңдуу ыр чыгарып: “Өзүн өзүнүкү эмес, башка бирөөнүкү менен ченемсиз байыткан, өзүнө күрөөнү үйүп алган адамга кайгы! Бул качанкыга чейин созулат дейсиң!” – дешет[+].


7Сени тытып жей тургандар капысынан чыкпайт бекен? Талап-тоноочулар сага каршы көтөрүлбөйт бекен? Алар сени талап-тоношот.


8Сен көп элдерди талап-тоногонсуң, адам канын төккөнсүң, өлкөнү, шаарды жана анда жашагандардын баарын кыйраткансың, ошон үчүн сени да башка элдер талап-тоношот[+].


9Өзүн жамандыктан сакташ үчүн, уясын бийик жерге салыш үчүн, арам жол менен байлык жыйнаган адамга кайгы![+]


10Сен көп элдерди кырып, өз үйүңдү уят кылдың, өз жаныңа каршы күнөө кылдың.


11Дубалдардын таштары боздоп ыйлашат, жыгач устундар аларга мындай деп жооп беришет:[+]


12Кан төгүп шаар курганга, мыйзамсыздык менен чеп курганга кайгы!”»[+]


13Элдердин эмгегин от жалмап жатканы, уруулардын өздөрүн бекер кыйнап жатканы Себайот Теңирден эмес бекен[+]?


14Анткени суулар деңизди толтургандай, жер Теңирдин даңкын таанып билүүгө толот[+].


15Сага кайгы, анткени сен жакыныңа өзүңдүн кыянаттыгың кошулган ичимдик берип жатасың, анын жылаңач этин көрүш үчүн, аны мас кылып жатасың![+]


16Сен даңкка эмес, маскарачылыкка тойдуң. Сен да ич, жылаңач этиңди көрсөт. Теңирдин оң колундагы чөйчөк сага да жетет; сага даңк эмес, маскарачылык келет[+].


17Анткени сен Лебанондо кыянаттык кылдың, үрөйү учкан жаныбарларды кырдың, адам канын төктүң, өлкөнү, шаарды жана анда жашагандардын баарын кыйраттың.


18Сүрөтчү жасаган буркандан, куюлуп жасалган бул жалган окутуучудан эмне пайда? Уста сүйлөбөгөн кудайларды жасап, өз чыгармасына таянганы менен, андан эмне пайда[+]?


19Жыгачка: «Тур!» деген, үнсүз ташка: «Ойгон!» деген адамга кайгы! Ошолор бир нерсеге үйрөтө алышабы? Мына, ал алтын-күмүш менен капталган, ичинде жан жок[+].


20

#### 3

1


Хабакуктун сыйынуусу

Хабакук пайгамбардын сыйынуусу, ырдоо үчүн.


2Теңир! Мен Сенин үнүңдү угуп, коркуп кеттим. Теңир! Жакынкы жылдары Өз ишиңди бүтүр, жакынкы жылдары аны жүзөгө ашыр. Каарданып жатканыңда ырайым жөнүндө эсте.


3Кудай Теймандан келе жатат, Ыйык Паран тоосунан келе жатат. Анын улуулугу асманды каптады, жер Анын даңкына толду.


4Анын жаркырашы күндүн жарыгындай. Анын колунан нур чачырайт. Анын күчү сакталган жашыруун жер – ошол жер![+]


5Анын алдында жугуштуу дарт бара жатат, артында куйкалоочу шамал келе жатат.


6Ал туруп, жерди солкулдатты. Карап, элдерди калтыратты. Байыркы тоолор кулады, алгачкы адырлар урады. Анын жолдору түбөлүктүү[+].


7Мен эфиопиялыктардын чатырларынын кайгыга батканын көрдүм. Мидиан жергесиндеги алачыктар солкулдап жатат[+].


8Теңир, Сенин каарың дарыяларга жалындады беле? Өз аттарыңа минип, Өзүңдүн куткаруучу майдан арабаларыңа түшкүдөй, Сен дарыяларга кыжырдандың беле же деңизге каардандың беле[+]?


9Урууларга берген антың боюнча Сен Өз кылычыңды кынынан суурудуң. Сен жерди суулар менен жардың.


10Сени көрүп, тоолор титиреди, суулар ташыды, туңгуюк өз добушун чыгарды, өз колдорун бийик көтөрдү[+].


11Сенин атылган жебелериңдин жарыгынан, Сенин жалтылдаган найзаларыңдын жарыгынан күн менен ай өз ордунда токтоп калды[+].


12Сен жер үстүндө каарданып басып жүрдүң, кыжырданып, элдерди тебеледиң.


13Сен Өз элиңди куткарыш үчүн, Өзүңдүн майланганыңды куткарыш үчүн чыктың. Сен мыйзамсыз үйдүн башчысын кыйраттың, ал үйдү пайдубалынан төбөсүнө чейин жылаңачтадың.


14Сен анын аскер башчысын өзүнүн найзасы менен башка сайдың. Алар мени кыйратыш үчүн, куюндай жулкунуп келишти. Алардын кубанычы жакырды жашыруун жутуп алгысы келгендин кубанычына окшош.


15Сен Өз аттарың менен деңиздерден, чоң суулардын иримдеринен өттүң[+].


16Муну укканда, менин ички дүйнөм титиреп кетти. Бул кабардан эриндерим дирилдеп, сай-сөөгүм сыздап кетти, тизелерим титиреди бирок мен алаамат түшкөн күнү, элиме талоончу келгенде кабатыр болбошум керек[+].


17Анжыр гүлдөбөй калса да, жүзүм сабагы мөмө бербей калса да, зайтун дарагы жемиш бербей калса да, эгин талаасы аштык бербей калса да, короодо майда мал калбай калса да, акырларда байланган бодо мал калбай калса да,


18мен Теңирим менен кубанам, мени куткарган Кудайым менен шаттанам[+].


19Кудай-Теңир менин күчүм, Ал менин буттарымды бугунун буттарындай кылат, мени өзүмдүн бийик жерлериме чыгарат! (Ырчылар тобунун башчысына)[+].

### Сепания


[1]

[2]

[3]


#### 1

1


Теңирдин улуу күнү жөнүндө пайгамбарчылык

Жүйүт падышасы, Амон уулу Жошиянын тушунда Жехиския уулу, Амария уулу, Гедалия уулу, Куши уулу Сепанияга Теңирден болгон сөз[+].


2«Бардыгын жер үстүнөн жок кылам, – дейт Теңир:


3Адамдарды да, жаныбарларды да, асман канаттууларын да, деңиз балыктарын да жок кылам, мыйзамсыздарды азгырыктары менен кошо жок кылам. Адамдарды жер үстүнөн жок кылам, – дейт Теңир[+].


4Мен Өз колумду Жүйүткө жана Иерусалимдин бардык тургундарына каршы сунам. Бул жерден Баалдын калдыгын, анын кызматчыларынын ысымын буткана кызматчылары менен кошо жок кылам[+].


5Үйдүн үстүндө туруп алып, асман кошуундарына табынгандарды, Теңир менен ант бергендерди, өздөрүнүн падышалары менен ант бергендерди жок кылам[+].


6Теңирден баш тарткандарды, Теңирди издебегендерди, Ал жөнүндө сурабагандарды жок кылам.


7Кудай-Теңирдин алдында унчукпа, анткени Теңирдин күнү жакын. Чалына турган курмандыкты Теңир даярдап койгон, кимди чакырууну белгилеп койгон[+].


8Теңирдин курмандык чалына турган күнү мындай болот: Мен төрөлөрдү, падышанын уулдарын жана бөтөн уруулардын кийимин кийгендердин бардыгын жазалайм[+].


9Мен ошол күнү босогодон секирип өткөндөрдүн баарын, өз Теңиринин үйүн зордук-зомбулукка, алдамчылыкка толтургандардын баарын жазалайм.


10Ошол күнү, – дейт Теңир, – Балык дарбазасынын алдында ый, башка дарбазалардын алдында өкүрүк, дөбөлөрдө чоң кыйроо болот[+].


11Шаардын төмөнкү бөлүгүндө жашагандар, боздоп ыйлагыла, анткени соода-сатык кылган эл бүт бойдон жок болот, күмүштүн түйшүгүн тарткандар кырылат.


12Ошол учурда мындай болот: Мен Иерусалимди чырактан менен карап чыгам да, өздөрүнүн ачыткысынын үстүндө отуруп алып, ичинен “Теңир жакшылык да, жамандык да кылбайт” дегендерди жазалайм[+].


13Алардын байлыгы олжого кетет, үйлөрү ээн калат: үйлөрдү салышат, бирок ал үйлөрдө жашашпайт, жүзүмдүктөрдү отургузушат, бирок алардын шарабын ичишпейт[+].


14Теңирдин улуу күнү жакын, жакын калды, абдан шашып келе жатат. Теңир күнүнүн добушу угулуп жатат. Ошондо эң күчтүү да ачуу кыйкырат!


15Ал күн – каардын, кайгы менен кысымчылыктын, кыйроо менен бүлгүн-чапкындын, караңгы менен туңгуюктун, булут менен мунарыктын,[+]


16сепил-чептүү шаарларга жана бийик мунараларга каршы сурнай тартуу жана согуш ураандарын чакыруу күнү.


17Мен адамдарды кысымга алам, ошондо алар сокурларга окшоп басып калышат, анткени алар Теңирге каршы күнөө кылышты, алардын каны топурактай, денелери кыктай туш-тушка чачылат[+].


18

#### 2

1


Элди Кудайдан кечирим суроого чакыруу

«Жүгөнсүз эл, өзүңөрдү жакшылап изилдегиле,[+]


2Кудайдын өкүмү чыкканга чейин, топон сыяктуу сапырылып кеткениңерге чейин, силерди Теңирдин жалындуу каары каптаганга чейин, силерге Теңирдин катуу каары төгүлө турган күн келгенге чейин, өзүңөрдү изилдегиле!


3Жердеги бардык момундар, Теңирдин мыйзамдарын аткаргандар, Теңирди издегиле. Адилеттикти издегиле, момундукту издегиле. Балким, силер Теңирдин каары төгүлгөн күнү аман каларсыңар[+].

4


Элдердин жазаланары жөнүндө

Анткени Азаны таштай качышат, Ашкелонду ээн калтырышат, Азотту чак түштө кууп чыгышат, Экронду түп-тамыры менен жок кылышат.


5Деңиз жээгиндеги өлкөнүн тургундарына, Крит элине кайгы! Канаан, Пелишти жери, Теңирдин сөзү силерге каршы! Мен сени жок кылам, сенин тургундарың жок болот[+].


6Деңиз жээгиндеги өлкө койчулардын кой короосуна жана малдын кашаасына айланат[+].


7Бул аймак Жүйүттүн калдыгына тиет, ошол жерде мал жайышат, кечкисин Ашкелондун үйлөрүндө эс алышат, анткени аларга өздөрүнүн Кудай-Теңири келип, алардын туткундарын кайрып келет.


8«Мен Мааптын шылдыңын, Амон уулдарынын жаман сөздөрүн уктум, алардын Менин элимди кандай кордогонун, анын аймактарында кандай текеберденгенин уктум[+].


9Ошондуктан Мен тирүүмүн! – дейт Ысрайылдын Кудайы, Себайот Теңир, – Маап Содомдой, Амон уулдары Амордой болот, алар чалкан баскан жерге, шор баскан чуңкурчаларга, түбөлүк эрме чөлгө айланышат. Менин элимдин калдыгы аны талап-тоноп алат, Менин адамдарымдын ичинен аман калгандары аларды мурастап алышат»[+].


10Бул аларга алардын текебердиги үчүн, Себайот Теңирдин элине кордук көрсөтүп, менменсинишкени үчүн болот[+].


11Алар Теңирден коркуп калышат, анткени Ал жер үстүндөгү бардык кудайларды жок кылат. Бардык аралдардын элдери, ар бири өз жеринде Ага табынышат[+].


12Силер да, эфиопиялыктар, Менин кылычым менен өлтүрүлөсүңөр»[+].


13Ал Өз колун түндүккө каршы сунуп, Ашурду жок кылат, Нинебини урандыга, чөл сыяктуу какшыган жерге айлантат[+].


14Ал жерге ар кандай мал жана жапайы жаныбарлар байыр алышат. Анын дарбазаларынын мамыларына биргазан менен кирпи чечен түнөйт. Алардын үндөрү терезелерден угулат, эшиктердин мамылары кыйраганы, анткени аларга капталган кедр жыгачтары сыйрылып калган[+].


15

#### 3

1


Иерусалимдин күнөөсү

Козголоңчул, булганган, ырайымсыз шаарга кайгы![+]


2Ал сөздү укпайт, акыл-насаатты кабыл албайт, Теңирге таянбайт, өз Кудайына жакындабайт.


3Анын төрөлөрү – ырылдаган арстандар, башкаруучулары – иңирдеги карышкырлар, алар таңга чейин бир да сөөк калтырышпайт[+].


4Анын пайгамбарлары – жеңил ойлуу, ишенимсиз адамдар. Анын ыйык кызмат кылуучулары ыйык нерселерди булгашат, мыйзамды тебелеп-тепсешет[+].


5Адилет Теңир анын ичинде, адилетсиздик жасабайт, ар дайым эртең менен Өзүнүн адилет өкүмүн көрсөтүп турат. Бирок мыйзамсыз адам уят-сыйытты билбейт[+].


6«Мен элдерди кырдым, алардын чептери кыйратылды. Алардын көчөлөрүн ээн калтырдым, эми ал көчөлөрдөн эч ким баспайт. Алардын шаарлары талкаланды: аларда эч ким жашабай калды, бир да адам калган жок.


7Мен ага: “Менден гана корк, акыл-насаатты кабыл ал!” – дегем. Менден коркуп, акыл-насаатымды кабыл алганда, анын турак-жайы кыйратылмак эмес, ал үчүн белгиленген нерсе анын башына түшмөк эмес. Бирок алар өздөрүнүн бардык жаман иштерин тырышчаактык менен улантып жатышты.


8Ошондуктан Мен кыйратуу үчүн ордуман турган күнгө чейин Мени күткүлө, – дейт Теңир, – анткени Мен элдерди чогултуш үчүн, падышалыктарды чакырыш үчүн, аларга Өзүмдүн каарымды, Өзүмдүн жалындаган каарымды төгүш үчүн өкүм чыгардым. Анткени бүт жер жүзүн Менин кызганычымдын оту жалмайт[+].


9Ошондо бардык элдер Теңирдин ысымын чакырсын деп, Ага бир кишидей кызмат кылсын деп, Мен аларга кайрадан таза ооз берем[+].


10Эфиопия дарыяларынын аркы тарабындагы өлкөлөрдөн Мага табынуучулар – Менин чачырап кеткен элимдин балдары Мага тартуу алып келишет.


11Ошол күнү сен өзүңдү Мага каршы жасаган ар кандай күнөөлүү иштериң менен булгабайсың, анткени Мен ошол күнү сенин ичиңден сенин атагың менен мактангандарды жок кылам, ошондон кийин Менин ыйык тоомдо өзүңдү жогору көтөрбөйсүң[+].


12Бирок сенин ичиңе момун, жөнөкөй элди калтырам, алар Теңирдин ысымына таянышат[+].


13Ысрайылдын калдыгы адилетсиздик кылбайт, жалган сүйлөбөйт, алардын оозунда айлакер тил болбойт. Алар тынч оттоп, жайылып жүргөн койлордой болушат, эч ким алардын тынчын албайт»[+].

14


Теңирден кечирим суроого чакыруу

Кубан, Сион кызы! Салтанат кур, Ысрайыл! Бүт жүрөгүң менен кубан, шаттан, Иерусалим кызы![+]


15Теңир сени жазалабай турган болду, сенин душманыңды кууп чыкты! Теңир, Ысрайыл Падышасы, сени менен: мындан ары жамандыктан коркпойсуң[+].


16Ошол күнү Иерусалимге: «Коркпогун!» Сионго: «Сенин колуңдан күч кетпесин!


17Сенин Кудай-Теңириң сени менен: Анын сени куткарганга күчү жетет. Ал сен үчүн абдан кубанат, Өз сүйүүсү менен сага ырайым кылат, сен жөнүндө шаттанып салтанат курат» дешет[+].


18«Салтанаттуу майрамдар үчүн кайгыргандарды Мен чогултам. Алар сенин адамдарың, алардын үстүндө маскарачылык жатат.


19Мына, Мен ошол учурда сени кысымга алгандардын баарын жок кылам, аксагандарды куткарам, чачырап кеткендерди чогултам, алар кайсы жерде кордолушса, ошол жерде аларды атактуу, даңктуу кылам[+].


20Ошол учурда силерди алып келем, ошол эле учурда силерди чогултам. Мен силердин туткундарыңарды көз алдыңарда кайрып келип, силерди жер үстүндөгү бардык элдердин арасында атактуу, даңктуу кылам», – дейт Теңир[+].

### Хагай


[1]

[2]


#### 1

1


Ийбадаткананы калыбына келтирүү жөнүндөгү Теңирдин буйругу

Дарий падышанын падышачылыгынын экинчи жылында, алтынчы айдын биринчи күнү Жүйүт башчысы Шалтиел уулу Зоробабылга жана башкы ыйык кызмат кылуучу Жетсадак уулу Жешуяга Акай пайгамбар аркылуу Теңирден сөз болду[+].


2Себайот Теңир мындай деди: «Бул эл: “Али убакыт келе элек, Теңир үйүн курганга убакыт келе элек”, – деп жатат».


3Акай пайгамбар аркылуу Теңирден сөз болду:


4«Бул үй кыйрап жатса, силерге өзүңөрдүн жасалгалуу үйүңөрдө жашай турган убакпы?»[+]


5Ошондуктан бүгүн Себайот Теңир мындай дейт: «Жүрөгүңөрдү өзүңөрдүн жолдоруңарга бургулачы.


6Силер үрөндү көп сээп, бирок түшүмдү аз алып жатасыңар; жеп, бирок тойбой жатасыңар; ичип, бирок суусунуңар канбай жатат; кийим кийип, бирок жылыбай жатасыңар; эмгек акы тапкандар түбү тешик намыян үчүн эмгектенип жатышат»[+].


7Себайот Теңир мындай дейт: «Жүрөгүңөрдү өзүңөрдүн жолдоруңарга бургулачы.


8Тоого чыгып, жыгач көтөрүп келип, ийбадаткана кургула. Мен ага ыраазы болом жана даңкталам, – дейт Теңир.


9Көп нерсени күтүп, бирок аз нерсе алып жатасыңар. Үйүңөргө эмнени алып келсеңер, Мен аны сапырып жиберем. Эмне үчүн? – дейт Себайот Теңир. – Менин үйүм үчүн, ал кыйрап жатса, ар кимиңер өз үйүңөргө чуркайсыңар.


10Ошон үчүн асман жабылып калып, силерге шүүдүрүм бербей жатат, жер өз түшүмүн бербей жатат[+].


11Мен жерге, тоолорго, эгинге, жүзүм ширесине, зайтун майына, жер эмнени өстүрүп чыгарса, ошонун баарына, адамга, малга, ар кандай кол эмгекке кургакчылык чакырдым»[+].

12


Элдин тил алуусу

Ошондо Шалтиел уулу Зоробабыл, Жетсадак уулу Жешуя жана башка элдин бардыгы өз Кудай-Теңиринин үнүн, өздөрүнүн Кудай-Теңири жиберген Акай пайгамбардын сөзүн угушту. Эл Теңирден коркуп калды[+].


13Ошондо Теңирдин кабарчысы Акай элге Теңирдин сөзүн айтты: «”Мен силер мененмин”, – дейт Теңир»[+].


14Теңир Жүйүт башчысы Шалтиел уулу Зоробабылдын рухун, башкы ыйык кызмат кылуучу Жетсадак уулу Жешуянын рухун жана элдин бүт калдыгынын рухун козгоду, ошондо алар келишип, өз Кудайы, Себайот Теңирдин үйүндө иштей башташты.


15

#### 2

1


Акыркы ийбадаткананын даңкы жөнүндө

Жетинчи айдын жыйырма биринчи күнү Акай пайгамбар аркылуу Теңирден мындай сөз болду:[+]


2«Эми Жүйүт башчысы Шалтиел уулу Зоробабылга, башкы ыйык кызмат кылуучу Жетсадак уулу Жешуяга жана элдин калдыгына мындай де:[+]


3Араңарда бул үйдү мурунку даңкы менен көргөндөр барбы? Азыр силер аны кандай абалда көрүп турасыңар? Силердин көзүңөргө ал эч нерсеге арзыбаган нерсе катары көрүнүп турган жокпу[+]?


4Бирок сен азыр кайраттан, Зоробабыл, – дейт Теңир, – башкы ыйык кызмат кылуучу Жетсадак уулу Жешуя, кайраттан! Бул жердин бүт эли, кайраттан, – дейт Теңир, – иштей баштагыла, анткени Мен силер мененмин, – дейт Себайот Теңир[+].


5Мисирден чыкканыңарда Менин силер менен түзгөн келишимим жана Менин рухум силер менен: коркпогула![+]


6Анткени Себайот Теңир мындай дейт: Жакын арада Мен асман менен жерди, деңиз менен кургактыкты дагы бир жолу солкулдатам,[+]


7бардык элдерди солкулдатам, ошондо бардык элдер өздөрүнүн кымбат баалуу нерселери менен келишет, бул үйдү даңкка толтурам, – дейт Себайот Теңир.


8Күмүш Меники, алтын да Меники, – дейт Себайот Теңир[+].


9Бул акыркы ийбадаткананын даңкы мурунку ийбадаткананын даңкынан жогору болот, – дейт Себайот Теңир. – Мен бул жерге тынчтык берем, – дейт Себайот Теңир».

10


Пайгамбардын ыйык кызмат кылуучуларга берген суроолору

Дарийдин падышачылыгынын экинчи жылы, тогузунчу айдын жыйырма төртүнчү күнү Акай пайгамбар аркылуу Теңирден сөз болду:


11«Себайот Теңир мындай дейт: Ыйык кызмат кылуучулардан мыйзам тууралуу сура:


12Эгерде кимдир бирөө ыйык этти этегине салып бара жатып, этегин нанга, же бышкан ашка, же шарапка, же зайтун майына, же болбосо кандайдыр бир тамакка тийгизип алса, ал нерсе ыйык болуп калабы?» Ыйык кызмат кылуучулар: «Жок», – деп жооп беришти.


13Анан Акай мындай деди: «Эгерде өлүккө тийип булганган адам ушул нерселердин бирине тийип кетсе, ал нерсе таза эмес болуп калабы?» Ыйык кызмат кылуучулар: «Таза эмес болуп калат», – деп жооп беришти[+].


14Ошондо Акай мындай деди: «Бул эл ушундай, Менин алдымда бул уруу ушундай, – дейт Теңир, – алар кылган иштердин баары ушундай! Алардын ошол жерге алып келген нерселеринин бардыгы таза эмес[+].

15


Өжөрлүктүн айынан жеңилүү

Эми жүрөгүңөрдү бүгүнкү күндөн Теңир ийбадатканасында таш үстүнө таш коюла элек мезгилге карай бургулачы.


16Ошол убактарда мындай болгон: жыйырма өлчөм бере турган чөмөлөгө келишсе, он өлчөм болуп чыккан; жүзүм сыгылуучу жайга элүү өлчөм сузуп алганы келишсе, жыйырма эле өлчөм болуп чыккан.


17Мен силерди эгиниңерге коңур дат оорусун жиберип, эгиниңерди күйгүзүп, кылган бардык ишиңерди мөндүр менен талкалап жазаладым, ошондо да силер Мага кайрылган жоксуңар, – дейт Теңир[+].


18Бүгүнкү күндөн тартып – тогузунчу айдын жыйырма төртүнчү күнүнөн, Теңирдин ийбадатканасы негизделген күндөн тартып артка карай жүрөгүңөрдү бургулачы. Жүрөгүңөрдү бургула:[+]


19Кампаларда дагы үрөн барбы? Буга чейин жүзүм сабагы да, анжыр дарагы да, анар дарагы да, зайтун дарагы да түшүм берген эмес. Ушул күндөн тартып Мен силерге батамды берем»[+].

20


Зоробабылга берилген убада

Айдын жыйырма төртүнчү күнү Акай пайгамбарга Теңирден экинчи ирет сөз болуп, мындай деп айтылды:


21«Жүйүт башчысы Зоробабылга айт: Мен асман менен жерди солкулдатам[+].


22Падышалык тактыларды кулатам, бутпарас падышалыктардын күчүн жок кылам, майдан арабаларын жана аларда отургандарды аласалдырам, аттары да, чабандестери да жерге кулатылат, ар бири өз бир тууганынын кылычы менен кулатылат[+].


23Кулум, Шалтиел уулу Зоробабыл, – дейт Себайот Теңир, – ошол күнү Мен сени Өзүмө алам, – дейт Теңир, – сени мөөр шакеги катары сактайм, анткени Мен сени тандап алдым, – дейт Себайот Теңир»[+].

### Закир


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]


#### 1

1


Кудайдан кечирим суроого чакыруу

Дарийдин падышачылыгынын экинчи жылында, сегизинчи айда Ыда уулу, Берехия уулу Захария пайгамбарга Теңирден мындай сөз болду:[+]


2Теңир силердин ата-бабаларыңарга катуу каарданды.


3Ошондуктан сен аларга айт: Себайот Теңир мындай дейт де: Мага кайтып келгиле, – дейт Себайот Теңир, – ошондо Мен да силерге кайтып келем, – дейт Себайот Теңир[+].


4Ата-бабаларыңардай болбогула, аларга мурунку пайгамбарлар мындай деп айтышкан: Себайот Теңир мындай дейт: «Кыянат жолдоруңардан, жаман иштериңерден кайткыла». Бирок алар тил албай, Мага кулак салбай коюшкан, – дейт Теңир[+].


5Ата-бабаларыңар азыр кайда? Пайгамбарларыңарчы? Алар түбөлүк жашамак беле?


6Бирок Өзүмдүн кулдарым пайгамбарларга осуят кылган сөздөрүм менен чечимдерим силердин ата-бабаларыңарга жеткен жок беле? Алар кайрылып: «Себайот Теңир жолдорубузга жана иштерибизге жараша бизге эмне кылууну чечсе, ошону кылды», – деп айтышкан[+].

7


Жээрде ат минген адам жөнүндөгү көрүнүш

Дарийдин падышачылыгынын экинчи жылында, он биринчи ай – Шебат айынын жыйырма төртүнчү күнү Ыда уулу, Берехия уулу Захария пайгамбарга Теңирден мындай сөз болду:


8Мен түндө мындай көрүнүш көрдүм: Капчыгайдагы мирта дарактарынын арасында жээрде ат минген бир киши туруптур, анын артында жээрде, тору жана боз аттар бар экен[+].


9Ошондо мен: «Булар кимдер, мырзам?» – деп сурадым. Ошондо мени менен сүйлөшкөн периште мага: «Булардын кимдер экенин мен сага көрсөтөм», – деди.


10Анан мирта дарактарынын арасында турган киши: «Булар – жер үстүн кыдырып чыгууга Теңир тарабынан жиберилгендер», – деди.


11Ошондо алар мирта дарактарынын арасында турган Теңирдин периштесине: «Биз жер үстүн кыдырып чыктык, бардык жерге эл отурукташыптыр, бүт жер тынч экен», – дешти.


12Ошондо Теңирдин периштеси: «Себайот Теңир! Иерусалимге жана Жүйүт шаарларына качанкыга чейин ырайым кылбайсың? Сен аларга жетимиш жылдан бери каарыңды төгүп келе жатасың», – деди[+].


13Ошондо мени менен сүйлөшкөн периштеге жооп кылып, Теңир жакшы сөздөрдү, соорото турган сөздөрдү айтты.


14Анан мени менен сүйлөшкөн периште мага мындай деди: «Жар салып айт, Себайот Теңир мындай дейт: Мен Иерусалим менен Сионду чоң кызганыч менен кызганып жатам[+].


15Тынч жаткан элдерге катуу каарданып жатам, анткени Мен аларга аз каарданганда, алар кыянаттыкты күчөтүп жиберишти[+].


16Ошондуктан Теңир мындай дейт: Мен Иерусалимге ырайым кылуу үчүн кайтып келдим. Иерусалимге Менин үйүм курулат, – дейт Себайот Теңир, – жер ченегич жип Иерусалимдин үстүнөн тартылат[+].


17Дагы мындай деп жар сал: Себайот Теңир мындай дейт: Менин шаарларым кайрадан байлыкка толот, Теңир Сионду кайрадан сооротот, Иерусалимди кайрадан тандап алат»[+].

18


Төрт мүйүз жана төрт темир уста жөнүндөгү көрүнүш

Мен башымды көтөрүп, төрт мүйүздү көрдүм.


19Анан мени менен сүйлөшкөн периштеден: «Бул эмне?» – деп сурадым. Ал мага: «Булар – Жүйүттү, Ысрайылды жана Иерусалимди туш-тушка чачыратып жиберген мүйүздөр», – деп жооп берди[+].


20Андан кийин Теңир мага төрт темир устаны көрсөттү.


21

#### 2

1


Жер ченеген арканы бар адам жөнүндө көрүнүш

Анан мен башымды дагы көтөрүп, колунда жер ченегич арканы бар бир адамды көрдүм[+].


2Мен андан: «Кайда бара жатасың?» – деп сурадым. Ал мага: «Иерусалимди ченеш үчүн, анын туурасы менен узуну канча экенин билиш үчүн бара жатам», – деп жооп берди[+].


3Анан мени менен сүйлөшкөн периште кетти, кетип бара жатканда, анын алдынан дагы бир периште тосуп чыгып, мындай деди:


4«Тезинен барып, бул жаш уланга мындай де: Ичинде адам менен мал көп болгондуктан, Иерусалим чепсиз жашайт, –[+]


5Мен ага, – дейт Теңир, – аны курчаган оттуу чеп болом, анын ичинде даңкталам[+].


6Эй, эй! Түндүк өлкөсүнөн качкыла, – дейт Теңир. – Анткени Мен силерди асмандын төрт шамалы сыяктуу чачып жибердим, – дейт Теңир[+].


7Бабылдын кыздарыныкында жашап жаткан Сион, качып кутул[+].


8Анткени Себайот Теңир мындай дейт: Силер урматталышыңар үчүн, Ал Мени силерди талап-тоногон элдерге каршы жиберди. Анткени силерге ким тийсе, ал Анын көзүнүн карегине тийген болот[+].


9Мен колумду аларга каршы көтөрөм, алар өз кулдарынын олжосу болушат. Ошондо Мени Себайот Теңир жибергенин билесиңер[+].


10Кубан, шаттан, Сион кызы! Анткени Мен келип, сенин ичиңде жашайм, – дейт Теңир[+].


11Ошол күнү көп элдер Теңирге келип, Менин элим болушат. Мен сенин ичиңде жашайм, ошондо Мени сага Себайот Теңир жибергенин билесиң[+].


12Ошондо Теңир Жүйүттү, ыйык жердеги Өзүнүн энчисин, Өзүнө энчи кылып алат, Иерусалимди кайрадан тандап алат[+].


13

#### 3

1


Улуу ыйык кызмат кылуучу Жешуя жөнүндө көрүнүш

Ал мага Теңирдин периштесинин алдында турган улуу ыйык кызмат кылуучу Жешуяны жана ага каршылык кылыш үчүн, анын оң кол тарабында турган шайтанды көрсөттү[+].


2Ошондо Теңирдин периштеси шайтанга мындай деди: «Сага Теңир тыюу салсын, шайтан! Сага Иерусалимди тандап алган Теңир тыюу салсын! Ал оттон чыгарып алынган чычала эмеспи?»[+]


3Булганган кийим кийген Жешуя периштенин алдында турду.


4Ошондо периште өзүнүн алдында тургандарга: «Анын булганган кийимин чечкиле», – деди. Анын өзүнө болсо: «Кара, Мен сенден айыбыңды алып салдым, сага жакшы кийим кийгизип жатам», – деди[+].


5Анан мындай деди: «Анын башына таза кидар кийгизгиле!» Ошондо анын башына таза кидар, үстүнө кийим кийгизишти. Теңирдин периштеси болсо ошол жерде турду[+].


6Теңирдин периштеси Жешуяга мындай деп күбөлөндүрдү:


7«Себайот Теңир мындай дейт: Эгерде сен Менин жолдорум менен жүрсөң, эгерде Менин күзөтүмдө турсаң, анда Менин үйүмдү башкарасың, Менин короо-жайларымды көзөмөлдөйсүң, Мен сени ушул жерде тургандардын арасында жүрө тургандай кылам.


8Улуу ыйык кызмат кылуучу Жешуя, сен өзүң да, сенин алдыңда отурган бир туугандарың, атактуу адамдар да, уккула: мына, Мен Өзүмдүн кулум Бутакты алып келе жатам.


9Анткени Жешуянын алдына Мен койгон таш мына. Ал таштын жети көзү бар, Мен анын үстүнө оюп жазам, – дейт Себайот Теңир, – ошентип, бул жердин күнөөсүн бир күндө өчүрөм[+].


10

#### 4

1


Алтын чырактан менен эки зайтун дарагы жөнүндөгү көрүнүш

Мени менен сүйлөшкөн периште кайрылып келип, мени уктап жаткан адамды ойготкондой ойготту[+].


2Анан ал менден: «Сен эмнени көрүп турасың?» – деп сурады. Мен мындай деп жооп бердим: «Чылк алтындан жасалган чырактанды, анын үстүндөгү зайтун майы куюла турган чөйчөкчөнү, анын үстүндөгү жети чыракты, анын үстүндөгү чырактардын ар биринин жетиден түтүгүн көрүп турам[+].


3Анын үстүндө эки зайтун дарагы бар экен, бири чөйчөктүн оң тарабында, экинчиси сол тарабында турат»[+].


4Анан мени менен сүйлөшкөн периштеден: «Бул эмне, мырзам?» – деп сурадым.


5Ошондо мени менен сүйлөшкөн периште менден: «Сен мунун эмне экенин билбейсиңби?» – деп сурады. Мен ага: «Билбейм, мырзам», – деп жооп бердим.

6


Зоробабылга берилген убада

Ошондо ал мага мындай деди: «Бул Теңирдин Зоробабылга айткан сөзү: “Аскер кошууну менен да эмес, күч менен да эмес, бир гана Менин Рухум менен”, – дейт Себайот Теңир»[+].


7Сен кимсиң, улуу тоо? Зоробабылдын алдында сен бир түздүксүң. Ал негизги ташты «Кандай жыргал, кандай сонун!» деген кыйкырыктын астында алып чыгат[+].


8Ошондо мага Теңирден мындай сөз болду:


9«Бул үйдүн негизин Зоробабылдын колу койгон, анын колу бүтүрөт. Мени силерге Себайот Теңир жибергенин сен ошондо билесиң[+].


10Анткени ким бул күндү мааниси жок күн деп эсептей алат? Зоробабылдын колундагы курулуш салмоорду кубаныч менен карап турган жанагы жети көз – Теңирдин бүт жер жүзүн карап турган жети көзү»[+].


11Ошондо мен андан: «Чырактандын оң тарабында да, сол тарабында да турган бул эки зайтун дарагы эмнени билдирет?» – деп сурадым.


12Мен ага экинчи жолу суроо бердим: «Эки алтын түтүк аркылуу өзүнөн алтын куюп турган эки зайтун бутагы эмнени билдирет?»


13Ошондо ал мага: «Сен мунун эмне экенин билбейсиңби?» – деди. Мен ага: «Билбейм, мырзам», – дедим.


14

#### 5

1


Учуп келе жаткан түрмөк китеп жөнүндөгү көрүнүш

Кайрадан башымды көтөрүп, учуп келе жаткан түрмөк китепти көрдүм[+].


2Ошондо ал менден: «Сен эмнени көрүп турасың?» – деп сурады. Мен ага: «Учуп келе жаткан түрмөк китепти көрүп турам, анын узундугу жыйырма чыканак, туурасы он чыканак экен», – дедим.


3Ал мага мындай деди: «Бул – бүт жер бетине түшкөн каргыш. Анткени анын бир жак бетинде жазылгандай, ким уурулук кылса, ал жок кылынат; анын экинчи бетинде жазылгандай, ким калп карганса, ал жок кылынат[+].


4Мен аны каптаттым, – дейт Себайот Теңир, – ал уурунун үйүнө жана Менин ысымым менен калп каргангандын үйүнө кирип, анын үйүндө болуп, анын өзүн да, дарактарын да, таштарын да жок кылат»[+].

5


Эйфанын ичиндеги аял жөнүндөгү көрүнүш

Анан мени менен сүйлөшкөн периште чыгып, мага мындай деди: «Башыңды дагы көтөрүп, кара: Эмне чыгып келе жатат?»


6Мен: «Бул эмне?» – деп сураганда, ал: «Бул чыгып келе жаткан – эйфа, бул – алардын бүт жер жүзүндөгү бейнеси», – деп жооп берди.


7Ошондо бир тегерек коргошун өйдө көтөрүлдү. Ал жерде, эйфанын ичинде бир аял отуруптур.


8Анан ал: «Бул аял – мыйзамсыздыктын өзү», – деди да, аны эйфанын ичине түрттү, ал эми эйфанын оозуна тегерек коргошунду ыргытты.


9Анан мен башымды көтөрүп карасам, эки аял чыгып келе жатыптыр, алардын канаттарында шамал бар экен, алардын канаттары илегилектин канаттарына окшош экен. Алар эйфаны жер менен асмандын ортосунда көтөрүп жөнөштү.


10Анан мени менен сүйлөшкөн периштеден: «Алар бул эйфаны кайда көтөрүп бара жатышат?» – деп сурадым.


11

#### 6

1


Төрт майдан араба жөнүндөгү көрүнүш

Анан мен башымды дагы көтөрүп, эки тоонун ортосундагы капчыгайдан төрт майдан араба чыгып келе жатканын көрдүм. Ал тоолор жез тоолор эле[+].


2Биринчи арабадагы аттар жээрде, экинчи арабадагы аттар кара,


3үчүнчү арабадагы аттар ак, төртүнчү арабадагы аттар тору, күчтүү аттар экен[+].


4Анан мени менен сүйлөшкөн периштеден: «Булар эмне, мырзам?» – деп сурадым.


5Периште мага мындай деп жооп берди: «Булар – бүт жер жүзүнүн Теңиринин алдында турган жеринен чыгып келе жаткан төрт асман руху[+].


6Кара аттар чыгып, түндүк өлкөсүн көздөй бара жатышат, ак аттар алардын артынан келе жатышат, тору аттар чыгып, түштүк өлкөсүн көздөй бара жатышат».


7Анан күчтүү аттар чыгып, бүт жер жүзүн аралап чыгууга уруксат сурашты. Ал: «Баргыла, жерди аралап чыккыла», – деди. Алар жерди аралап чыгышты.


8Ошондо ал мени чакырып, мага: «Кара, түндүк жерине чыккандар түндүк жеринде Менин рухумду тынчтандырышты», – деди.

9


Жешуянын таажы кийиши

Анан мага Теңирден мындай сөз болду:


10«Туткундан келген адамдардан – Хелдайдан, Тобиядан жана Жедаядан күмүш менен алтын алып, ошол эле күнү Сепания уулу Жошиянын үйүнө, алар Бабылдан кайсы үйгө келишсе, ошол үйгө бар.


11Алардан алган күмүш менен алтындан таажы жаса. Анан аны улуу ыйык кызмат кылуучу Жетсадак уулу Жешуянын башына кийгиз[+].


12Анан ага мындай де: Себайот Теңир мындай дейт: Мына, Адам, Анын ысымы – Бутак, Ал Өзүнүн тамырынан өнүп чыгып, Теңирдин ийбадатканасын тургузат[+].


13Ал Теңирдин ийбадатканасын тургузуп, даңкты кабыл алат, такка отурат, Өзүнүн тагында отуруп падышачылык кылат. Анын тагында ыйык кызмат кылуучу болот, экөөнүн ортосунда тынчтык кеңеши болот.


14Ал таажы болсо Хейлем, Тобия, Жедая, Сепания уулу Хейин үчүн Теңирдин ийбадатканасында эстелик болуп тура берет.


15

#### 7

1


Теңирге орозо эмес, кайрымдуулук иштери жагат

Дарийдин падышачылыгынын төртүнчү жылы, тогузунчу ай – Кислеп айынын төртүнчү күнү Захарияга Теңирден сөз болду[+].


2Ошондо Бейтел эли Саретсер менен Регем-Мелехти жана анын адамдарын Теңирдин алдында сыйынууга,


3Себайот Теңирдин үйүндөгү ыйык кызмат кылуучулардан жана пайгамбарлардан «Көп жылдан бери ыйлап, орозо кармап келгенимдей эле, бешинчи айда ыйлап, орозо кармасам болобу?» деп суратканы жиберди.


4Ошондо мага Себайот Теңирден мындай сөз болду:


5«Бул жердин бүт элине жана ыйык кызмат кылуучуларга мындай деп айт: Жетимиш жылдан бери бешинчи жана жетинчи айда орозо кармап ыйлаганыңарда, Мен үчүн орозо кармадыңар беле? Мен үчүн беле[+]?


6Жегениңерде жана ичкениңерде, өзүңөр үчүн жеген жок белеңер, өзүңөр үчүн ичкен жок белеңер?


7Иерусалимге эл отурукташып, шаар тынч жашап жатканда, анын айланасындагы шаарларга, түштүк өлкөсүнө жана ойдуң жерлерге элдер отурукташканда, мурунку пайгамбарлар аркылуу Теңир ушул эле сөздөрдү айткан жок беле?»

8


Ысрайылдын чачырашынын себеби

Ошондо Захарияга Теңирден мындай сөз болгон:


9Ошондо Себайот Теңир мындай деген: «Адилет сот жүргүзгүлө, ар бириңер өз бир тууганыңарга ырайым жана боорукердик көрсөткүлө[+].


10Жесир менен жетимге, келгин менен жакырга кысым көрсөтпөгүлө, жүрөгүңөрдө бири-бириңерге жамандык ойлобогула[+].


11Бирок алар уккулары келбей, Менден жүздөрүн буруп кетишти, укпаш үчүн, кулактарын жаап алышты.


12Себайот Теңир Өзүнүн Руху менен мурунку пайгамбарлар аркылуу жиберген мыйзамды жана сөздөрдү укпаш үчүн, жүрөктөрүн таш кылып алышты. Ошон үчүн алар Себайот Теңирдин катуу каарына калышты[+].


13Мен чакырганда, алар укпай коюшту, алар чакырганда, Мен да укпай койдум, – дейт Себайот Теңир[+].


14

#### 8

1


Кудайдын Ысрайылды куткарары жана ага бата берери жөнүндөгү убадасы

Анан Себайот Теңирден мындай сөз болду:


2«Себайот Теңир мындай дейт: Мен Сионду чоң кызганыч менен кызгандым. Мен аны катуу каар менен кызгандым[+].


3Теңир мындай дейт: Мен Сионго кайрылып келип, Иерусалимде жашайм, ошондо Иерусалим чындык шаары деп аталат, Себайот Теңирдин тоосу ыйык тоо деп аталат[+].


4Себайот Теңир мындай дейт: Иерусалимдин көчөлөрүндө кайрадан кары кишилер менен кары аялдар колдоруна таяк кармап отурушат, анткени алар узак өмүр сүрүшөт.


5Бул шаардын көчөлөрү ойноп жүргөн жаш балдар менен жаш кыздарга толот.


6Себайот Теңир мындай дейт: Эгерде бул ошол күндөрү бул элдин көзүнө укмуш болуп көрүнсө эле, Менин көзүмө да укмуш болуп көрүнмөк беле? – дейт Себайот Теңир.


7Себайот Теңир мындай дейт: Мен Өз элимди чыгыш өлкөсүнөн жана батыш өлкөсүнөн куткарып алам[+].


8Аларды алып келем, алар Иерусалимде жашап калышат. Алар Менин элим болушат, акыйкаттык менен чындыктын негизинде Мен алардын Кудайы болом[+].


9Себайот Теңир мындай дейт: Себайот Теңирдин үйүнүн пайдубалы орнотулган күнү пайгамбарлар аркылуу айтылган сөздөрдү азыр да угуп жаткандар, ийбадаткананы куруш үчүн, кайраттуу болгула[+].


10Анткени ошол күндөрдөн мурун адамдарга акы төлөө болгон эмес, жаныбарлардын эмгеги үчүн да акы төлөө болгон эмес. Кетип жаткандарга да, келип жаткандарга да душмандардан тынчтык болгон эмес. Адамдардын бири-бири менен касташуусуна Мен жол берчүмүн.


11Азыр болсо бул элдин калдыгы үчүн Мен мурдагы күндөрдөй эмесмин, – дейт Себайот Теңир.


12Анткени эгин тынчтыкта айдалат, жүзүм сабагы өз жемишин берет, жер өз түшүмүн берет, асман өз шүүдүрүмүн берет: мунун баарын Мен бул калган элдин ээлигине берем[+].


13Жүйүт менен Ысрайыл, силер элдердин арасында каргыш болосуңар, бирок Мен силерди куткарам, силер бата болосуңар. Коркпогула, кайраттуу болгула!


14Анткени Себайот Теңир мындай дейт: Силердин ата-бабаларыңар Мени каардантышканда, Мен силерди жазалоону чечкем, ошол чечимимди өзгөрткөн эмесмин, – дейт Себайот Теңир.


15Бирок Мен бул күндөрү Иерусалимге жана Жүйүткө кайрадан жакшы нерсе кылууну чечтим. Коркпогула![+]


16Силер кыла турган иштер булар: бири-бириңерге чындыкты айткыла, дарбазаңардын алдында акыйкаттык менен, тынчтыкты сактап сот жүргүзгүлө[+].


17Силердин араңардан эч ким өз жүрөгүндө жакынына каршы кыянаттык ойлобосун, жалган антты сүйбөгүлө, анткени мунун баары – Мен жек көргөн нерселер, – дейт Теңир»[+].


18Анан мага Себайот Теңирден мындай сөз болду:


19«Себайот Теңир мындай дейт: “Төртүнчү айдын орозосу, бешинчи айдын орозосу, жетинчи айдын орозосу жана онунчу айдын орозосу Жүйүт тукуму үчүн кубаныч менен шаттыкка, жакшы майрамдарга айлансын. Чындык менен тынчтыкты сүйгүлө».


20Себайот Теңир мындай дейт: “Көптөгөн элдер жана көптөгөн шаарлардын тургундары келишет.


21Бир шаардын тургундары экинчи шаардын тургундарына барып: “Теңирдин алдына барып сыйыналы, Себайот Теңирди издейли”, – дешет; Ар бири: “Мен да барам”, – дейт[+].


22Иерусалимде Себайот Теңирди издеш үчүн, Теңирдин алдында сыйыныш үчүн көптөгөн уруулар жана күчтүү элдер келишет”[+].


23

#### 9

1


Ысрайылдын душмандарынын жазаланышы

«Теңирдин Хадрах жерине каршы айткан пайгамбарчылык сөзү, ал Дамаскка келип токтойт. Анткени Теңирдин көзү Ысрайылдын бардык уруусун кандай карап турса, бардык элдерди ошондой карап турат[+].


2Ага чектеш Хаматты да, Тирди да, Сидонду да карап турат, анткени алар акылдуу.


3Тир өзүнө чеп курду, күмүштү топурактай, алтынды көчөдөгү баткактай жыйып алды[+].


4Бирок Теңир аны жакырдантат, анын күчүн деңиздин үстүндө талкалайт, өзүн от жалмайт[+].


5Муну көрүп, Ашкелондун үрөйү учат, Азаны да катуу калтырак басат. Экронду да, анткени анын үмүтү жокко чыгат: Азада падыша калбайт, Ашкелон элсиз калат.


6Азотто бөтөн уруу жашап калат, пелиштиликтердин менменсингендигин жок кылам.


7Анын оозунан канды, тиштеринин арасынан өзүнүн жийиркеничтүү нерселерин сууруп алам, ошондо ал да биздин Кудайыбызга таандык болот, ал Жүйүттө миң башы катарында болот, Экрон Жебус сыяктуу болот[+].


8Мен Өз үйүмдүн жанына аскерге каршы, нары-бери өткөндөргө каршы кошуун коём, ошондон кийин кысым көрсөтүүчү ал жерден өтпөйт. Анткени Мен эми муну Өзүм карап турам.

9


Ысрайылдын келе турган Падышасы

Кубанып, шаттыкка бөлөн, Сион кызы, салтанат кур, Иерусалим кызы, сага өзүңдүн адилеттүү, куткара турган, момун Падышаң келет. Ал ургаачы эшекке, кодикке, минип келет[+].


10Ошондо Эпрайымдын майдан арабаларын, Иерусалимдеги аттарды жок кылам, согуш жаалары кыйрайт. Ал элдерге тынчтыкты кабарлайт, Ал деңизден деңизге чейин, дарыядан жер кыйырына чейин үстөмдүк кылат[+].


11Сени болсо, Сенин туткундарыңды өзүңдүн келишимиңдин каны үчүн суусу жок ордон чыгарам[+].


12Үмүтү бар туткундар, өзүңөрдүн чебиңерге кайтып келгиле! Эки эселеп кайтарып береримди сага азыр айтып жатам[+].


13Анткени Мен Жүйүттү Өзүмө жаа кылам, Эпрайымды жебе кылам, Сион, сенин уулдарыңды Жабандын уулдарына каршы көтөрөм, сени алп жоокердин кылычы сыяктуу кылам[+].


14Теңир алардын үстүнө келет, Анын жебеси чагылгандай учуп чыгат, Кудай-Теңир сурнай тартып, түштүк бороону менен жүрөт[+].


15Аларды Себайот Теңир коргойт, алар өз душмандарын кырышат, салмоор таштарды тебелешет, канга тоюп, шарапка мас болгонсуп күүлдөшөт, алар курмандык чалынуучу идиштер сыяктуу, курмандык чалынуучу жайдын бурчтары сыяктуу канга толушат.


16Койчу койлорун кандай куткарып алса, ошол күнү алардын Кудай-Теңири Өз элин ошондой куткарып алат. Анткени алар Анын жеринде таажыдагы асыл таштардай болуп жаркырашат[+].


17

#### 10

1


Теңирдин убадалары

«Жазгы жамгырлар убагында Теңирден жамгыр сурагыла. Теңир чагылган чартылдатып, силерге мол жамгыр берет, талаадагы ар бир өсүмдүккө суу берет[+].


2Анткени терафимдер жок нерсени айтышат, алдын ала айтуучулар жалган көрүнүштөрдү көрүшөт, жалган түштөрдү айтышат. Алар курулай көңүл жубатышат. Ошон үчүн алар койлорго окшоп адашып жүрүшөт, алар кыйналып жүрүшөт, анткени койчу жок[+].


3Койчуларга Менин каарым жалындады, текелерди Мен жазалайм. Анткени Себайот Теңир Өзүнүн койлоруна, Жүйүткө, келет, аларды Өзүнүн мыкты согуш аты катары коёт[+].


4Андан негизги таш чыгат, андан чатырдын казыгы чыгат, андан согуш жаасы чыгат, андан эл бийлеген башкаруучулар чыгат[+].


5Алар согушта душманды көчөдөгү ылайды тебелегендей тебелеп, баатырларча салгылашышат, анткени Теңир алар менен, алар атчан аскерлерди уятка калтырышат[+].


6Жүйүттү чыңдайм, Жусупту куткарам, аларды кайрып келем, анткени аларга Менин боорум ооруду, алар Мен аларды эч качан таштабагандай болушат, анткени Мен алардын Кудай-Теңиримин, ошондуктан алардын үнүн угам.


7Эпрайым баатыр сыяктуу болот. Алардын жүрөгү шарап ичкендегидей болуп шаттыкка бөлөнөт. Алардын уулдары муну көрүп кубанышат. Алардын жүрөгү Теңир менен кубанат[+].


8Мен аларга белги берип, аларды чогултам, анткени Мен аларды кун төлөп куткарып алдым. Алар мурдагыдай көп болушат[+].


9Мен аларды элдердин арасына чачыратып жиберем, алыскы өлкөлөрдө алар Мени эстешет, өз балдары менен бирге жашашат, анан кайрылып келишет.


10Мен аларды Мисир жеринен кайрып келем, аларды Ашурдан жыйнап келем, аларды Гилат жерине жана Лебанонго алып келем, аларга жер жетпей калат[+].


11Деңизге алаамат түшөт, ал деңиз толкундарын талкалайт, дарыянын бардык терең жерлери какшыйт, Ашурдун текебердиги талкаланат, Мисирдин бийлик таягы тартылып алынат[+].


12

#### 11

1


Машайактын келери жана четке кагылары жөнүндө

Лебанон, дарбазаларыңды ач, сенин кедр дарактарыңды от жалмасын[+].


2Боздоп ыйла, кипарис, анткени кедр кулады, анткени чоң дарактар да кыйратылды. Башандын эмен дарактары, өкүргүлө, анткени чытырман токой кыйылды[+].


3Койчулардын өкүрүп ыйлаганы угулуп жатат, анткени алардын жайыттары кыйратылды; жаш арстандардын ырылдаган айкырыгы угулуп жатат, анткени Иордандын даңкы талкаланды[+].


4Менин Кудай-Теңирим мындай дейт: «Союла турган койлорду кайтар,


5сатып алгандар аларды өлтүрүп жатышат, бирок өздөрүн айыптуубуз деп эсептешпейт, ал эми аларды саткандар: “Теңирге алкыш, мен байып калдым!” – деп жатышат. Аларды өздөрүнүн койчулары аяшпайт[+].


6Анткени Мен мындан ары бул жердин тургундарына ырайым кылбайм, – дейт Теңир, – мына, Мен ал адамдардын ар бирин өз жакынынын колуна, өз падышасынын колуна салып берем, алар жерди кыйратышат, Мен ал адамдардын эч кимисин алардын колунан куткарбайм[+].


7Мен союла турган койлорду, чыны менен эле байкуш койлорду кайтарам. Өзүмө эки таяк алам, биринчисин Ырайым, экинчисин Бирдик деп атайм, ошолор менен койлорду кайтарам.


8Бир айда үч койчуну жок кылам. Алардын жаны Менден кандай жийиркенсе, Менин жаным да алардан ошондой жийиркенет.


9Ошондо Мен мындай дейм: Силерди кайтарбайм. Өлө турганы өлсүн, жоголо турганы жоголсун, ал эми калгандары биринин этин бири жесин[+].


10Ырайым таягымды алам да, Өзүмдүн бардык элдер менен түзгөн келишимимди бузуш үчүн, аны сындырып салам.


11Келишим ошол күнү бузулат, ошондо Мени күтүп турган койлордун ичинен байкуштары бул Теңирдин сөзү экенин билишет.


12Анан аларга: “Эгерде кааласаңар, Мага Менин акымды бергиле. Каалабасаңар, бербей эле койгула”, – дейм. Ошондо алар Менин акыма отуз күмүш шекел тартып беришет[+].


13Анан Теңир мага мындай деди: «Аны Теңир үйүнүн казынасына ташта. Алар Мени кандай кымбат баалашты!» Мен отуз күмүш шекелди алып, Теңир үйүнө карапачы үчүн таштадым[+].


14«Жүйүт менен Ысрайылдын ортосундагы бир туугандыкты бузуш үчүн, Өзүмдүн экинчи таягымды – Бирдик таягын сындырдым».

15


Кудайдын ишенимсиз койчуларга каарданышы

Анан Теңир мага мындай деди: «Акылсыз койчулардын ичинен бирөөнүн куралын ал.


16Анткени Мен бул жерге бир койчу коём, ал өлүп бара жаткан койлор үчүн кам көрбөйт, жоголгондорун издебейт, ооругандарын айыктырбайт, соолоруна тамак бербейт, бирок семиз койлордун этин жейт, алардын туяктарын талкалайт[+].


17

#### 12

1


Иерусалимдин куткарылары жөнүндө

Ысрайыл тууралуу Теңирдин пайгамбарлык сөзү. Асманды жайган, жерди негиздеген, адамдын ичиндеги рухту жараткан Теңир мындай дейт:[+]


2«Мына, Мен Иерусалим курчоодо жатканда, тегеректеги бардык элдер үчүн, ошондой эле Жүйүт үчүн Иерусалимди баш айландыруучу ичимдик куюлган чөйчөк кылам[+].


3Ошол күнү мындай болот: бардык уруулар үчүн Иерусалимди оор таш кылам, аны көтөргөндөрдүн бардыгы өздөрүнө зыян келтирип алышат, бирок ага каршы жер жүзүнүн бардык элдери чогулушат.


4Ошол күнү, – дейт Теңир, – Мен бардык аттарды элиртем, алардын үстүндө отургандарды акылынан ажыратам, ал эми Жүйүткө назар салам, элдердин бардык аттарын сокур кылам[+].


5Жүйүт төрөлөрү өз жүрөгүндө мындай дешет: “Менин күчүм – өздөрүнүн Кудайы, Себайот Теңир менен күчтүү болгон Иерусалим тургундары”.


6Ошол күнү Мен Жүйүт төрөлөрүн отундардын ортосундагы алоолонүп күйгөн мештей кылам, боолордун арасында күйүп турган шаманадай кылам, алар тегеректеги бардык элдерди, оң тарапты да, сол тарапты да жок кылышат. Иерусалим эли кайрадан өз ордуна, Иерусалимге, отурукташат[+].


7Дөөттүн тукуму менен Иерусалим тургундары Жүйүттүн алдында өздөрүн жогору көтөрбөш үчүн, Теңир адегенде Жүйүттүн тукумун куткарат.


8Ошол күнү Теңир Иерусалим тургундарын коргойт, ошол күнү алардын эң алсызы Дөөттөй болот, ал эми Дөөт тукуму Кудайдай, өздөрүнүн алдындагы Теңирдин периштесиндей болот.


9Ошол күнү мындай болот: Мен Иерусалимге кол салган бардык элдерди жок кылам.


10Ал эми Дөөттүн тукумуна жана Иерусалим тургундарына ырайым руху менен моюн сунуу рухун төгөм, алар өздөрү найза менен сайган Адамды көрүшөт, Аны жалгыз уулун жоктоп ыйлагандай жоктоп ыйлашат, Ал үчүн тун баласына кайгыргандай кайгырышат[+].


11Ошол күнү Иерусалимде Мегидо өрөөнүндөгү Адатримон ыйындай болгон чоң ый болот[+].


12Өлкө боздоп ыйлайт, ар бир уруу өзүнчө боздоп ыйлайт: Дөөт тукумунун уруусу өзүнчө, алардын аялдары өзүнчө; Натан тукумунун уруусу өзүнчө, алардын аялдары өзүнчө;


13Леби тукумунун уруусу өзүнчө, алардын аялдары өзүнчө; Шымон уруусу өзүнчө, алардын аялдары өзүнчө;


14

#### 13

1Ошол күнү Дөөт тукумуна жана Иерусалим тургундарына күнөө менен ыпыластыкты жууй турган булак ачылат[+].


2«Ошол күнү мындай болот, – дейт Себайот Теңир, – Мен бул жерден жасалма кудайлардын ысымдарын жок кылам, алар мындан ары эскерилбейт, ошондой эле жалган пайгамбарлар менен таза эмес рухту бул жерден жок кылам[+].


3Ошондо ким пайгамбарчылык кыла турган болсо, анда ага өзүнүн атасы менен энеси: “Сен жашабашың керек, анткени сен Теңирдин ысымы менен жалган сүйлөп жатасың”, – деп айтышат. Ал пайгамбарчылык кылганда, аны өзүнүн атасы менен энеси өлтүрүп салышат[+].


4Ошол күнү мындай болот: пайгамбарлар уят болушат, пайгамбарчылык кылып жатканда, ар бири өзү көргөн көрүнүшү үчүн уят болот, ошондон кийин алар алдаш үчүн кийген өздөрүнүн кыл чапанын кийбей калышат[+].


5Алардын ар бири: “Мен пайгамбар эмесмин, дыйканмын, анткени мени бала чагымда эле бир адам кул кылып алган”, – дейт.


6Андан: “Эки колуңдун ортосундагы эмнеден болгон жарааттар?” – деп сурашат. Ошондо Ал: “Мени сүйгөндөрдүн үйүндө Мени сабашты”, – деп жооп берет.

7


Улуу Кайтаруучунун өлүмү

О кылыч! Менин койчума каршы, Менин жакыныма каршы көтөрүл! – дейт Себайот Теңир, – койчуну өлтүр, ошондо койлор туш-тушка чачырайт! Мен колумду кичинелерге каршы бурам[+].


8Бүт жер жүзүндө мындай болот: жер үстүндө жашагандардын үчтөн эки бөлүгү жок кылынат, ал эми үчтөн бир бөлүгү аман калат, – дейт Теңир.


9

#### 14

1


Теңир күнү

«Мына, Теңирдин күнү келе жатат, сенден талап-тоноп алышкан олжону сенин ичиңде өз ара бөлүп алышат[+].


2Бардык элдерди Иерусалимге каршы согушка топтойм, шаар каратылып алынат, үйлөр таланып-тонолот, аялдардын абийирин булгашат, шаардын жарымы туткунга кетет, ал эми шаарда калган эл жок кылынбайт[+].


3Ошондо Теңир куралданып чыгып, согуш күнүндө кандай салгылашса, бул элдер менен ошондой салгылашат.

4


Теңирдин келиши жөнүндө

Ошол күнү Теңирдин буттары Иерусалимдин чыгыш жагында жаткан Зайтун тоосунун үстүндө турат. Ошондо Зайтун тоосу чыгыштан батышты көздөй экиге бөлүнөт, өтө чоң өрөөн пайда болот, тоонун жарымы түндүккө, жарымы түштүккө кетет[+].


5Ошондо силер Менин тоолуу өрөөнүм менен качасыңар, анткени тоолуу өрөөн Атсалга чейин созулат. Жүйүт падышасы Узиянын убагында болгон жер титирөөдөн качкандай качасыңар. Менин Кудай-Теңирим келет, Аны менен кошо бардык ыйыктар келишет[+].


6Ошол күнү мындай болот: жарык болбойт, күн, ай, жылдыздар жок болот.


7Ошол күн Теңир гана билген күн болот: күн да, түн да болбойт, кечкурун гана жарык пайда болот[+].

8


Теңирдин бүт жер жүзүнө падыша болушу

Ошол күнү мындай болот: Иерусалимден тирүү суулар агып чыгат, алардын жарымы чыгыш деңизине, жарымы батыш деңизине агат: жайында да, кышында да ушундай болот[+].


9Теңир бүт жер жүзүнө Падыша болот. Ошол күнү Теңир бирөө гана болот, Анын ысымы да бирөө болот[+].


10Бул жер Гибондон Ремонго чейин, Иерусалимден түштүккө карай бүт бойдон түздүк болот. Иерусалим бийик жерде, өз ордунда турат жана ага Бенжемин дарбазасынан биринчи дарбазага чейин, бурчтагы дарбазага чейин, ошондой эле Кананел мунарасынан падышанын жүзүм сыккан барасына чейин эл отурукташат[+].


11Анын ичинде жашашат, ошондон кийин каргыш деген болбойт. Иерусалим коопсуз жашайт.


12Иерусалимге каршы согушкан бардык элдерди Теңир мындай кылып жазалайт: буту менен басып эле жүргөн адамдын денеси чирийт, көздөрү көзүнүн чанагында турганда эле агып калат, оозундагы тили кургап калат.


13Ошол күнү мындай болот: алардын арасына Теңир чоң дүрбөлөң түшүрөт, ошондо биринин колун бири кармайт, ар ким өз жакынына кол көтөрөт[+].


14Жүйүт өзү да Иерусалимде салгылашат, тегеректеги бардык элдердин байлыгы: алтын, күмүш жана сан жеткис кийим жыйналат.


15Аттар да, жылкылар да, качырлар да, төөлөр да, эшектер да, алардын кошуундарындагы бардык мал кырылат.


16Ошондон кийин Иерусалимге каршы салгылашыш үчүн келген бардык элдердин ичинен тирүү калгандары Себайот Теңир Падышага табыныш үчүн жана алачык майрамын майрамдаш үчүн жыл сайын келип турушат[+].


17Ошондо мындай болот: эгерде жер үстүндөгү уруулардын кайсынысы Себайот Теңир Падышага табыныш үчүн келбесе, анда анын жерине жамгыр жаабайт[+].


18Эгерде Мисир уруусу жолго чыкпаса жана келбесе, анда ага да жамгыр жаабайт, алачык майрамын майрамдоого келбеген урууларды Теңир кандай жазаласа, аларды да ошондой жазалайт.


19Алачык майрамын майрамдоого келбеген Мисирдин жана бардык элдердин жазасы ушундай болот!


20Ошол убакта, атүгүл, ат жабдыктарына да “Теңирге арналган ыйык нерсе” деген жазуулар жазылат, Теңир үйүндөгү казандар курмандык чалынуучу жайда колдонулуучу чаралардай болот[+].


21Иерусалим менен Жүйүттөгү бардык казандар Себайот Теңирге арналган ыйык нерсе болот, курмандык алып келгендер ал казандарды алып, курмандыктарын бышырышат. Ошондон кийин Себайот Теңирдин үйүндө бир да канаандык болбойт»[+].

### Малак


[1]

[2]

[3]

[4]


#### 1

1


Теңирдин Ысрайылга болгон сүйүүсү

Теңирдин Малахия аркылуу Ысрайылга айткан пайгамбарчылык сөзү.


2«Мен силерди сүйдүм, – дейт Теңир, – силер болсо: “Сен бизге болгон сүйүүңдү эмне менен көрсөттүң?” – деп айтып жатасыңар. Эйсап Жакыптын бир тууганы эмеспи? – дейт Теңир. – Бирок Мен Жакыпты сүйдүм[+].


3Эйсапты болсо жек көрдүм, анын тоолорун чөлгө айланттым, ал ээлеген жерлерди чөлдүн чөөлөрүнө бердим[+].


4Эгерде Эдом: “Биз кыйрадык, бирок кайрылып келип, кыйраганды калыбына келтиребиз”, – десе, анда Себайот Теңир мындай дейт: “Алар курушат, Мен кыйратам. Алардын жерин мыйзамсыздардын жери, элин түбөлүккө Теңирдин каарына калган эл деп аташат”[+].


5Муну силер өз көзүңөр менен көрүп: “Теңир Ысрайыл жеринен сырткаркы жерлерде даңкталды!” – дейсиңер.

6


Кудайдын ыйык кызмат кылуучуларды жемелеши

Уул өз атасын, кул өз кожоюнун урматтайт. Менин ысымымды булгаган ыйык кызмат кылуучулар, эгерде Мен ата болсом, анда кана Мени сыйлаганыңар? Эгерде Мен Теңир болсом, анда кана Менин алдымда коркуп турганыңар? – дейт Себайот Теңир силерге. Силер болсо: “Биз Сенин ысымыңды эмне кылып булгап жатабыз?” – дейсиңер[+].


7Силер Менин курмандык чалынуучу жайыма таза эмес нанды алып келесиңер да, анан: “Биз Сенин ысымыңды эмне кылып булгап жатабыз?” – дейсиңер. “Теңирдин дасторкону сыйга татыктуу эмес”, – дегениңер менен булгап жатасыңар[+].


8Курмандыкка сокур малды чалып жатасыңар, ушунуңар жакшыбы? Же болбосо аксаган, оорулуу малды чалып жатасыңар, ушунуңар жакшыбы? Ошону өзүңдүн төрөңө тартуу кылып көрчү! Ал сага ыраазы болор бекен? Сени жакшы кабыл алар бекен? – дейт Себайот Теңир[+].


9Ошондуктан Кудайга сыйынгыла, Ал бизге ырайым кылсын. Бирок силердин колуңардан ушундай нерсе чыгып жатканда, Ал силерди ырайымдуулук менен кабыл ала алабы? – дейт Себайот Теңир.


10Менин курмандык чалынуучу жайымда отту бекер эле күйгүзбөш үчүн, силердин араңардан кимдир бирөө эшикти кулпулап койсо жакшы болмок. Мен силерге ыраазы эмесмин, – дейт Себайот Теңир, – силердин колуңардан чыккан тартуулар Мага жакпайт[+].


11Анткени чыгыштан батышка чейин Менин ысымым элдер арасында улуу болот, бардык жерде Менин ысымыма жыпар жыттуу зат түтөтүшөт, таза курмандык чалышат. Анткени Менин ысымым элдер арасында улуу болот, – дейт Себайот Теңир[+].


12Силер болсо аны “Теңирдин дасторкону сыйга татыктуу эмес, анын үстүндөгү жемиш – эч нерсеге арзыбаган тамак” дегениңер менен булгап жатасыңар.


13“Канча мээнет кетти!” дейсиңер, аны барктабайсыңар, – дейт Себайот Теңир, – уурдалган, аксаган, оорулуу малды курмандыкка чалып жатасыңар, ошондой эле сапаттагы нан курмандыгын тартуулап жатасыңар. Мен буларды силердин колуңардан ыраазычылык менен кабыл ала аламбы? – дейт Теңир.


14

#### 2

1«Ошондуктан бул осуят силер үчүн, ыйык кызмат кылуучулар:[+]


2Эгерде силер тил албасаңар, Менин ысымымды даңктоону жүрөгүңөргө кабыл албасаңар, – дейт Себайот Теңир, – анда Мен силерге каргыш жиберем, силердин батаңарды каргышка айландырам, азыр эле каргай баштадым, анткени силер буга жүрөгүңөрдү бургуңар келбей жатат[+].


3Мына, Мен силердин тукумуңарды каргайм, бетиңерге кык чачам, бетиңерге майрамдарда чалган курмандыктарыңардын кыгын чачам, силерди ошолор менен кошо ыргытышат[+].


4Мен бул осуятты силерге Өзүмдүн Леби менен түзгөн келишимимди сакташ үчүн бергенимди ошондо билесиңер, – дейт Себайот Теңир[+].


5Менин аны менен түзгөн келишимим өмүр жана тынчтык келишими эле. Мен аны ага Менден коркуп жүрсүн деп бергем. Ал Менден коркчу, Менин ысымымдын алдында титиреп турчу.


6Чындыктын мыйзамы анын оозунда эле, анын тилинде жалганчылык болгон эмес. Ал Мени менен тынчтыкта жана чындыкта жүрдү жана көп адамдарды күнөөдөн бурду[+].


7Анткени ыйык кызмат кылуучунун оозу билимди сакташ керек, мыйзамды анын оозунан издешет, анткени ал – Себайот Теңирдин кабарчысы[+].


8Бирок силер жолдон чыгып кеттиңер, мыйзамды үйрөтүүдө көп адамдарды адаштырдыңар, Леби менен түзүлгөн келишимди буздуңар, – дейт Себайот Теңир[+].


9Ошондуктан Мен да силерди бардык элдердин алдында жек көрүндү, кемсинтилген эл кылам, анткени силер Менин жолдорумду сактабай жатасыңар, мыйзам иштеринде бет карамалык кылып жатасыңар»[+].

10


Элди жемелөө

Бардыгыбыздын Атабыз бир эмеспи? Бардыгыбызды бир эле Кудай жараткан эмеспи? Анда эмне үчүн ата-бабаларыбыздын келишимин бузуп, бири-бирибизге ишенимсиз болуп жатабыз[+]?


11Жүйүт ишенимсиздик кылып жатат, Ысрайыл менен Иерусалимде жийиркеничтүү иштер болуп жатат. Анткени Жүйүт өзү сүйгөн ыйык мыйзамды – Теңирдин мыйзамын бузду, чоочун кудайдын кызына үйлөндү[+].


12Жакыптын чатырларынан ушундай кылган адамды, ал сакчы болобу, жооп берүүчү адам болобу, Себайот Теңирге курмандык чалуучу адам болобу, Теңир жок кылат.


13Силер муну да кылып жатасыңар: Теңирдин курмандык чалынуучу жайына ый жана зар-муң менен көз жаш төгүп жатасыңар, бирок Ал мындан ары тартууңарды карабайт, силердин колуңардан курмандыктарды кабыл албайт.


14Силер: «Эмне үчүн?» – деп сурап жатасыңар. Анткени жаш чагыңда алган аялың экөөңөрдүн ортоңордо Теңир күбө болгон, ал сенин өмүрлүк жолдошуң жана никелүү аялың болгонуна карабастан, сен ага ишенимсиздик кылдың.


15Бирок ичинде өзгөчө руху бар бир адам ушундай кылган эмес беле? Ал адам эмне кылды эле? Ал Кудайдан тукум алууну каалаган. Ошондуктан рухуңарды сактагыла, эч кимиңер жаш чагыңарда алган аялыңарга ишенимсиздик кылбагыла.


16Ким аны жек көрүп, кетирип жиберсе, – дейт Ысрайылдын Кудай-Теңири, – ал өзүнүн кийимин булгайт, – дейт Себайот Теңир. Ошондуктан өз рухуңарды сактагыла жана ишенимсиздик кылбагыла[+].


17

#### 3

1


Теңирдин келиши жөнүндө

«Мына, Мен Өзүмдүн периштемди жиберип жатам, ал Менин алдымда жол даярдап коёт, силер издеп жаткан Теңир Өз ийбадатканасына күтүлбөгөн жерден келет, силер каалаган келишим периштеси келет. Мына, Ал келе жатат, – дейт Себайот Теңир[+].


2Ал келген күнү ким чыдай алат? Ал келгенде, ким туруштук бере алат? Анткени Ал – эритүүчү оттой, тазалоочу шакардай[+].


3Ал күмүштү кайрадан эритип тазалоо үчүн отурат, Леби уулдарын тазалайт, алтын менен күмүштү эриткендей, аларды кайрадан эритет, ошондо алар Теңирге адилдик менен курмандык чалышат[+].


4Ошондо Жүйүт менен Иерусалимдин курмандыгы Теңирге байыркы күндөрдөгүдөй, мурунку жылдардагыдай жагымдуу болот.


5Мен силерге жазалаш үчүн келем, сыйкырчылардын, ойноштук кылгандардын, калп каргангандардын, жалчылардын акысын бербегендердин, жетим менен жесирге кысым көрсөткөндөрдүн, келгинге туура эмес мамиле кылгандардын тез ашкерелөөчүсү болом. Алар Менден коркушпайт, – дейт Себайот Теңир[+].

6


Элди ашкерелөө

Анткени Мен Теңирмин, Мен өзгөрбөйм. Ошондуктан силер, Жакып уулдары, тукум курут болгон жоксуңар[+].


7Силер ата-бабаларыңардын күндөрүнөн бери Менин мыйзамдарымдан баш тартып, аларды аткарбай келе жатасыңар. Мага кайрылып келгиле, ошондо Мен да силерге кайрылып келем, – дейт Себайот Теңир. Силер: “Эмне кылып кайрылып келебиз?” – дейсиңер.


8Адамга Кудайдыкын уурдаганга болобу? Силер Меникин уурдап жатасыңар. «Биз Сеникин эмне кылып уурдап жатабыз?» – дейсиңер. Ондук бербей, тартуу алып келбей уурдап жатасыңар.


9Силер катуу каргышка калдыңар, анткени силер, бүт эл, Меникин уурдап жатасыңар[+].


10Менин үйүмдө тамак болуш үчүн, ондуктардын баарын казына үйүнө алып келгиле. Мени ушул аркылуу сынап көргүлө, – дейт Себайот Теңир, – силер үчүн Мен асман терезелерин ачпайт бекем? Силерге батамды ашыгы менен төкпөйт бекем[+]?


11Силер үчүн Мен бардыгын жалмоочуларга тыюу салам, ошондо алар силердин түшүмүңөрдү кыйратпайт, талаадагы жүзүм сабагыңар өз жемишинен ажырабайт, – дейт Себайот Теңир.


12Бардык элдер силерди бактылуу деп айтышат, анткени силер суктанарлык өлкө болосуңар, – дейт Себайот Теңир.


13Силер Мага каршы тайманбай сүйлөп жатасыңар, – дейт Теңир. Силер: “Биз Сага каршы эмнени сүйлөп жатабыз?” – дейсиңер.


14Силер: “Кудайга кызмат кылуу – курулай убаракерчилик, Анын буйруктарын сактап жүргөнүбүздөн, Себайот Теңирдин алдында кайгырып жүргөнүбүздөн кандай пайда болду?” – деп жатасыңар[+].


15Азыр биз текеберлерди бактылуу деп эсептейбиз: мыйзамсыз иштерди кылгандар жашоосунда ийгиликке жетип жатышат. Алар Кудайды сынашса да, аман калып жатышат[+].


16Бирок Кудайдан корккондор бири-бирине: “Теңир кулак салып жатат, Ал угуп жатат, Теңирден коркуп, Анын ысымын урматтагандар тууралуу Анын алдында эстелик китеп жазылып жатат”, – дешет[+].


17«Алар Меники болот, – дейт Себайот Теңир, – Мен белгилеген күнү алар Менин менчигим болушат, адам өзүнө кызмат кылган уулуна кандай ырайым кылса, Мен да аларга ошондой ырайым кылам[+].


18

#### 4

1


Теңирдин күнү

«Анткени мына, мештей алоолонгон күн келе жатат. Ошондо бардык текеберлер менен мыйзамсыз иш кылгандар саман сыяктуу болушат, аларды келе жаткан күн өрттөп кетет, – дейт Себайот Теңир, – алардын тамырын да, бутагын да калтырбайт[+].


2Силер үчүн болсо, Менин ысымымдын алдында коркуп тургандар, чындыктын Күнү чыгат, Анын нурларында айыгуу бар, силер чыгып, семиз букачарлардай оюн саласыңар[+].


3Мыйзамсыздарды тебелеп-тепсейсиңер, анткени алар Мен белгилеген ошол күнү силердин бутуңардын астында топурак болуп калышат, – дейт Себайот Теңир.


4Менин кулум Мусанын мыйзамын унутпагыла. Мен ага ал мыйзамды, ошондой эле буйруктар менен көрсөтмөлөрдү Хореп тоосунда бүт Ысрайыл үчүн бергем[+].


5Теңирдин улуу жана коркунучтуу күнү келер алдында Мен силерге Илияс пайгамбарды жиберем[+].


6Мен келип, жер жүзүн каргыш менен жок кылбашым үчүн, ал аталарынын жүрөгүн уулдарына, уулдарынын жүрөгүн аталарына бурат»[+].

## Жаңы осуят


Матай

Марк

Лука

Жакан

Элчилер

Жакып

1 Петир

2 Петир

1 Жакан

2 Жакан

3 Жакан

Жүйүт

Римдиктерге

1 Корунттуктар

2 Корунттуктар

Галатиялыктар

Эфестиктер

Филипиялыктар

Колостуктар

1 Тесалоникалыктар

2 Тесалоникалыктар

1 Тиметей

2 Тиметей

Тит

Филимон

Эврейлер

Аян


### Матай


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


#### 1

1


Ыйсанын санжырасы

[•] Ыйса Машайактын санжырасы: Ал – Дөөттүн Уулу, Ал – Ыбрайымдын Уулу[+].


2 Ыбрайымдан Ыскак, Ыскактан Жакып, Жакыптан Жүйүт жана дагы башка балдар төрөлгөн[+].


3 Жүйүт менен Тамардан Перес менен Зерак төрөлгөн. Перестен Хесрон, Хесрондон Рам төрөлгөн[+].


4 Рамдан Аминадап, Аминадаптан Нахшон, Нахшондон Салмон төрөлгөн[+].


5 Салмон менен Рахаптан Бууз төрөлгөн. Бууз менен Руттан Обейт төрөлгөн. Обейттен Жышай төрөлгөн[+].


6 Жышайдан Дөөт падыша төрөлгөн. Дөөттөн Сулайман төрөлгөн. Сулаймандын энеси мурун Урийдин аялы болчу[+].


7 Сулаймандан Рехабам, Рехабамдан Абиям, Абиямдан Аса,[+]


8 Асадан Жошапат, Жошапаттан Жорам, Жорамдан Узия,[+]


9 Узиядан Жотам, Жотамдан Ахаз, Ахаздан Хиския,


10 Хискиядан Менаше, Менашеден Амон, Амондон Жошия төрөлгөн.


11 Бабыл өлкөсүнө туткундалып бара жатканда, Жошиядан Жайаким, Жайакимден Жайахин жана дагы башка балдар төрөлгөн[+].


12 Бабыл өлкөсүнө туткундалып баргандан кийин, Жайахинден Шалем төрөлгөн. Шалемден Зоробабыл,[+]


13 Зоробабылдан Абыйут, Абыйуттан Элийаким, Элийакимден Адзор,


14 Адзордон Садок, Садоктон Аким, Акимден Элийут,


15 Элийуттан Элазар, Элазардан Матан, Матандан Жакып төрөлгөн.


16 Жакыптан Мариямдын күйөөсү Жусуп төрөлгөн. Мариямдан Машайак деп аталган Ыйса төрөлдү[+].


17 Ошентип, Ыбрайымдан Дөөткө чейин бардыгы болуп он төрт муун, Дөөттөн Бабыл туткундугу убагына чейин он төрт муун, Бабыл туткундугу убагынан Машайак төрөлгөнгө чейин он төрт муун.

18


Ыйса Машайактын төрөлүшү


[•] Ыйса Машайактын төрөлүшү мындай болду: Анын энеси Мариям Жусуп менен убадалашып койгон. Бирок алардын никеси кыйыла электе эле, Мариямдын Ыйык Рухтан кош бойлуу болгону белгилүү болду[+].


19 Анын болочок күйөөсү Жусуп адил адам болгондуктан, Мариямды эл алдында уятка калтыргысы келген жок. Ошондуктан ал Мариям менен бекиткен убадасын жашыруун бузууну ойлоду[+].


20 Ушундай ойго келген кезде, Теңирдин периштеси ага түшүндө көрүнүп, мындай деди: «Жусуп, Дөөттүн уулу! Мариямды аялдыкка алуудан коркпо, анткени анын боюна бүткөн бала Ыйык Рухтан.


21 Ал Уул төрөйт, Анын ысымын Ыйса деп койгун. Анткени Ал Өз элин күнөөлөрүнөн куткарат»[+].


22-23Булардын баары Теңирдин Ышайа пайгамбар аркылуу «Кыз кош бойлуу болуп, Уул төрөйт, анын ысымын Эмануел деп коюшат» деп айткан сөзүнүн аткарылышы үчүн болду. Бул ысым «Кудай биз менен» деп которулат.


24 Жусуп ойгонгондон кийин, Теңирдин периштеси буйругандай кылды. Ал Мариямды аялдыкка алды.


25

#### 2

1


Даанышмандардын Бейт-Лехемге келиши

Ирод падышанын убагында, Жүйүт жеринин Бейт-Лехем деген шаарында, Ыйса төрөлгөндө, чыгыштан Иерусалим шаарына даанышмандар келип:[+]


2 «Жүйүттөрдүн жаңы төрөлгөн Падышасы кайда? Чыгыштан биз Анын жылдызын көрүп, Ага таазим кылганы келдик», – дешти[+].


3 Муну укканда, Ирод падышанын тынчы кетти, аны менен бирге бүт Иерусалим эли да дүрбөлөңгө түштү.


4 Ошондо Ирод башкы ыйык кызмат кылуучулар менен элдик мыйзам окутуучулардын баарын чогултуп алып, алардан: «Машайак кайсы жерде төрөлүшү керек эле?» – деп сурады.


5 Алар ага мындай деп жооп беришти: «Жүйүттүн Бейт-Лехем деген шаарында төрөлүшү керек. Анткени бир пайгамбар аркылуу мындай деп жазылган:


6 “Бирок сен, Бейт-Лехем, Жүйүт жери, Жүйүттүн башка шаарларынан эч бир нерсең менен кем эмессиң, анткени сенден Менин элим Ысрайылды жетектеп жүрө турган Жол башчы чыгат”»[+].


7 Ошондо Ирод даанышмандарды өзүнө жашыруун чакыртып алып, жылдыздын пайда болгон убактысын астыртадан сурап билип алды.


8 Анан аларды Бейт-Лехемге жөнөтүп жатып: «Баргыла да, ошол Наристе жөнүндө жакшылап сураштырып билгиле. Аны табарыңар менен, мага кабарлагыла. Мен да барып, Ага таазим кылайын», – деди.


9 Падыша муну айткандан кийин, алар жөнөп кетишти. Чыгышта көрүнгөн жылдыз алардын алдында жылып жүрүп отуруп, Наристе жаткан жерге келип токтоду.


10 Жылдыздын токтогонун көргөндө, даанышмандар аябай сүйүнүп кетишти.


11 Анан алар үйгө кирип, Наристени жана Анын энеси Мариямды көрүштү. Ошондо алар жүзтөмөндөп жыгылып, Ага таазим кылышты. Сандыкчаларын ачып, Ага ладан, смирна деген жыпар жыттуу заттарды жана алтын тартуу кылышты[+].


12 Алар Иродго кайтып барбоо керектиги жөнүндө түштөрүндө аян алып, өз өлкөсүнө башка жол менен жөнөп кетишти[+].

13


Мисирге качуу

Даанышмандар жөнөп кетишкенден кийин, Теңирдин периштеси Жусупка түшүндө көрүнүп: «Тур, Наристени жана Анын энесин алып, Мисирге кач. Мен айтканга чейин, ошол жерде бол. Анткени Ирод Наристени өлтүртүү үчүн издеткени жатат», – деди.


14 Ошондо Жусуп ордунан туруп, Наристени жана Анын энесин алып, түн ичинде Мисирди карай жол тартты.


15 Ошентип, алар Ироддун көзү өткөнчө, ошол жерде болушту. Теңирдин бир пайгамбар аркылуу «Уулумду Мисирден чакырып алдым» деп айткан сөзүнүн аткарылышы үчүн ушундай болду[+].

16


Наристелердин өлтүрүлүшү

Ирод өзүнүн даанышмандарга алданып калганын билгенде, аябай каарданып, Бейт-Лехемдеги жана анын тегерек-четиндеги эки жаштагы жана эки жашка чейинки эркек балдарды кырып салууга аскерлерди жөнөттү. Ал Анын жашын даанышмандардан сурап билип алган убакыт боюнча аныктады.


17-18Ошондо Жеремия пайгамбар аркылуу «Рама шаарынан зар какшап, боздоп ыйлагандын үнү угулат. Бул – өзүнүн балдарын жоктоп ыйлаган Рахел. Ал сооронгусу келбей жатат, анткени алар эми жок» деп айтылган сөз аткарылды.

19


Назаретке кайтып келүү


Ироддун көзү өткөндөн кийин, Мисирде Теңирдин периштеси Жусупка түшүндө көрүнүп:


20 «Тур! Наристени жана Анын энесин алып, Ысрайыл жерине жөнө. Анткени Наристени өлтүрүүнү каалагандардын көзү өтүп кетти», – деди.


21 Ошондо Жусуп ордунан туруп, Наристени жана Анын энесин алып, Ысрайыл жерине келди.


22 Жүйүт аймагында атасы Ироддун ордуна уулу Архелай падышачылык кылып жатканын угуп, Жусуп ал жакка баруудан коркту. Бирок түшүндө аян алып, Галилея аймагын көздөй жол тартты.


23

#### 3

1


Чөмүлдүрүүчү Жакандын кызматы, анын Ыйса жөнүндө күбөлөндүрүүсү


[•] Бир нече жылдан кийин чөмүлдүрүүчү Жакан келип, Жүйүт жериндеги ээн талаада мындай деп жар сала баштады:[+]


2 «Тобо кылгыла! Анткени Асман Падышачылыгы жакындап калды»[+].


3 Жакан жөнүндө Ышайа пайгамбар: «Теңирге жол даярдагыла, Ал үчүн жолду түздөгүлө деп, ээн талаада жар салган үн угулат», – деп айткан[+].


4 Жакан болсо төөнүн жүнүнөн кийим кийип, белине кайыш кур курчанып жүрчү. Жегени чегиртке менен жапайы бал эле[+].


5 Ошондо Иерусалимдеги, Жүйүт аймагындагы жана Иордан дарыясынын айланасындагы элдин баары ага келип,


6 күнөөлөрүн моюндарына алып, ачык айтып жатышты. Жакан аларды Иордан дарыясында сууга чөмүлдүрүп жатты[+].


7 Чөмүлдүрүлүү үчүн келе жаткан бир топ фарисейлер менен садукейлерди көргөндө, Жакан мындай деди: «Жылан тукумдары! Кудайдын келечектеги каарынан качып кутулууну силерге ким айтты[+]?


8 Тобо кылганыңарды иштериңер аркылуу көрсөткүлө!


9 “Биздин атабыз – Ыбрайым”, – деп ойлобой эле койгула. Силерге айтып коёюн, Кудай Ыбрайымга мына бул таштардан да балдарды жаратып бере алат[+].


10 Балта дарактардын тамырынын жанына коюлган. Демек, жакшы жемиш бербеген ар бир дарак кыйылып, отко ыргытылат[+].


11 Мен силерди тобо кылуу чөмүлдүрүүсү менен сууга чөмүлдүрүп жатам, бирок менин артымдан Келе Жаткан менден күчтүү. Мен Анын бут кийимин көтөрүп жүрүүгө да татыксызмын. Ал силерди Ыйык Рухка жана отко чөмүлдүрөт[+].


12 Анын күрөгү Өз колунда, Ал Өз кырманын тазалап, буудайын кампага жыйнайт, ал эми саманды өчпөс отко салат»[+].

13


Ыйсанын чөмүлдүрүлүшү


[•] Ошондо Ыйса Жакан тарабынан сууга чөмүлдүрүлүү үчүн, Галилеядан Иорданга келди.


14 Жакан Аны токтотуп: «Мени Сен чөмүлдүрүшүң керек эле. А Сен болсо мага келе жатасыңбы?» – деди.


15 Бирок Ыйса ага: «Азыр ушундай кылууга жол бер, анткени ар бир адилеттүү ишти ушундайча аткарышыбыз керек», – деп жооп берди. Ошондо Жакан Ага жол берди.


16 Чөмүлдүрүлөрү менен Ыйса суудан чыкты. Ошол учурда (Жакан) асмандын ачылганын жана Кудайдын Рухунун көгүчкөн сыяктуу Ага түшүп келе жатканын, Анын үстүнө түшкөнүн көрдү[+].


17

#### 4

1


Ыйсанын сыналуусу


[•] Ошондон кийин Ыйса шайтан тарабынан сыналуу үчүн, Рух аркылуу чөлгө алынып барылды.


2 Ал кырк күн, кырк түн орозо кармап, акырында ачка болду[+].


3 Ошондо азгыруучу Ага жакын келип: «Эгерде Сен Кудайдын Уулу болсоң, анда мына бул таштарга нанга айланууну буйру!» – деди[+].


4 Ыйса ага: «“Адам нан менен гана эмес, Кудайдын оозунан чыккан ар бир сөз менен да жашайт”, – деп, Ыйык Жазууда жазылып турат», – деп жооп берди[+].


5 Ошондо шайтан Аны ыйык шаарга алып барып, ийбадаткананын төбөсүнө тургузуп, мындай деди:[+]


6 «Эгерде Сен Кудайдын Уулу болсоң, анда боюңду таштап жибер. Анткени Ыйык Жазууда: “Ал Өзүнүн периштелерине буйрук берет. Сен бутуңду ташка уруп албашың үчүн, алар Сени колдоруна көтөрүп кетишет”, – деп жазылып турат»[+].


7 Ыйса ага: «Ыйык Жазууда: “Кудай-Теңириңди сынаба”, – деп да жазылып турат», – деп жооп берди[+].


8 Шайтан кайрадан Аны алып, абдан бийик тоого чыгарды да, дүйнөдөгү бардык падышачылыктарды жана алардын атак-даңкын көрсөттү.


9 Анан Ага: «Алдыма жыгылып, мага таазим кылсаң, ушунун баарын Сага берем», – деди.


10 Ошондо Ыйса ага: «Кет жанымдан, шайтан! Анткени: “Кудай-Теңириңе табын жана бир гана Ага кызмат кыл”, – деп жазылып турат», – деп жооп берди[+].


11 Ошондо шайтан Ыйсанын жанынан кетти. Периштелер келип, Ыйсага кызмат кыла башташты[+].

12


Ыйсанын Капернаум шаарына келип, кызматын баштоосу


[•] Ыйса Жакандын камакка алынганын угуп, Галилеяга кетти[+].


13 Ал Назарет шаарында калбастан, Забулун жана Напталы дубандарына, Галилея көлүнүн жээгиндеги Капернаум шаарына жайланышты[+].


14-15Бул Ышайа пайгамбар аркылуу «Деңизди карай кеткен жолдогу Забулун жана Напталы жери, Иордандын наркы өйүзүндө жашаган бутпарастардын Галилеясы,


16 караңгычылыкта жашаган эл улуу жарыкты көрдү, өлүм көлөкөсү баскан өлкөдө жашагандарга жарык жаркырады» деп айтылган сөздүн аткарылышы үчүн болду[+].


17 Ошол убакыттан тартып, Ыйса мындай деп жар сала баштады: «Тобо кылгыла! Анткени Асман Падышачылыгы жакындап калды».

18


Петир менен Андрейдин кызматка чакырылышы


[•] Ал Галилея көлүнүн жанынан өтүп бара жатып, Петир деген ысым коюлган Шымонду жана анын бир тууганы Андрейди көрдү. Бул эки бир тууган көлгө тор ыргытып жатышкан, анткени алар балыкчылар эле[+].


19 Ыйса аларга: «Менин артымдан ээрчигиле, силерди Мен адам кармоочу[*] кыламын», – деди[+].


20 Алар ошол замат торлорун таштап, Аны ээрчип жөнөштү[+].

21


Жакып менен Жакандын Ыйсанын артынан ээрчүүсү


Ыйса андан ары кетип бара жатып, башка эки бир тууганды, Зебедейдин уулдары Жакып менен Жаканды көрдү. Алар атасы Зебедей менен бирге кайыкта торлорун оңдоп жатышкан. Ыйса аларды да чакырды.


22 Алар ошол замат кайыкты да, атасын да таштап, Аны ээрчип жөнөштү.


23[•] Ыйса бүт Галилеяны аралап, синагогаларда элди окутуп, Асман Падышачылыгы жөнүндө Жакшы Кабар таратып, адамдардын ар кандай ооруларын жана кеселдерин айыктырып жүрдү[+].


24 Ошондо Ал жөнүндө бүт Сирия эли угуп, Ага бардык оорулууларды: ар түрдүү кеселге жана дартка чалдыгып кыйналгандарды, жин оорулууларды, элирме оорулууларды, шал оорулууларды алып келип жатышты. Ыйса болсо аларды айыктырып жатты[+].


25

#### 5

1


Тоодо айтылган насаат . Кимдер бактылуу


Ыйса элди көргөндө, тоого чыкты. Ал отургандан кийин, шакирттери жанына келишти.


2 Ошондо Ыйса аларга мындай насаат айта баштады:


3[•] «Руху жакырлар бактылуу, анткени Асман Падышачылыгы алардыкы[+].


4 Ыйлагандар бактылуу, анткени алар сооронушат[+].


5 Момундар бактылуу, анткени алар жерди мурасташат[+].


6 Адилеттикке ачыккандар жана суусагандар бактылуу, анткени алар тоюшат[+].


7 Ырайымдуулар бактылуу, анткени аларга да ырайым кылынат[+].


8 Жүрөгү таза адамдар бактылуу, анткени алар Кудайды көрүшөт[+].


9 Тынчтык орнотуучулар бактылуу, анткени алар “Кудайдын уулдары” деп аталышат[+].


10 Чындык үчүн куугунтукталгандар бактылуу, анткени Асман Падышачылыгы алардыкы.


11 Мен үчүн кордук көрсөңөр, Мен үчүн куугунтукталсаңар, Мен үчүн жалган жалаага калсаңар, бактылуусуңар[+].


12 Кубанып шаттангыла, анткени асмандагы сыйлыгыңар чоң! Силерден мурунку пайгамбарларды да ушинтип куугунтукташкан[+].

13


Ыйсага ишенгендердин бул дүйнөдөгү милдети


[•] Силер жердин тузусуңар. Эгерде туз өз даамын жоготсо, аны кайра кантип калыбына келтиресиң? Ал адамдардын тепсендисине ыргытылуудан башка эч нерсеге жарабайт.


14 Силер дүйнөнүн жарыгысыңар. Тоо үстүндөгү шаар жашырына албайт[+].


15 Чыракты жандырып, анын үстүнө идишти көмкөрүп койбойт. Үйдөгүлөрдүн баарына жарык берсин деп, аны чыракпаяга коёт[+].


16 Силердин жарыгыңар да адамдардын алдында так ошондой жаркырап турсун. Алар силердин жакшы иштериңерди көрүп, Асмандагы Атаңарды даңкташсын[+].

17


Ыйсанын мыйзамга карата мамилеси

Мени мыйзамды же пайгамбарлардын сөзүн жокко чыгаруу үчүн келди деп ойлобогула. Жокко чыгаруу үчүн эмес, аткаруу үчүн келдим[+].


18 Мен силерге чындыкты айтып коёюн, асман менен жер жок болмоюнча, бардыгы аткарылмайынча, мыйзамдын бир да тамгасы, бир да белгиси жок болбойт[+].


19 Ошондуктан ким бул осуяттардын эң кичинесин аткарбаса жана башкаларга да ошентип үйрөтсө, ал Асман Падышачылыгында “эң кичинекей” деп аталат. Ал эми ким аткарса жана үйрөтсө, ал Асман Падышачылыгында “улуу” деп аталат[+].


20 Силерге айтып коёюн, эгерде силер мыйзам окутуучулар менен фарисейлерден да адилеттүү болбосоңор, анда Асман Падышачылыгына кирбейсиңер[+].

21


Алтынчы осуят

Байыркы мезгилде жашагандарга: “Киши өлтүрбө. Ким киши өлтүрсө, ал жазага тартылат”, – деп айтылганын уккансыңар[+].


22 Мен болсо силерге мындай деп айтамын: бир тууганына жөнү жок ачууланган ар бир адам жоопко тартылат. Бир тууганын “келесоо” деген адам синедрион алдында жоопко тартылат, “акылсыз” деген адам болсо оттуу көлгө түшөт[+].


23 Ошондуктан сен курмандык чалынуучу жайга курмандыгыңды алып келгениңде, бир тууганыңдын сага каршы бир нерсеси бар экени ошол жерден эсиңе түшсө,


24 анда курмандыгыңды курмандык чалынуучу жайдын алдына таштагын да, барып, адегенде бир тууганың менен элдеш. Ошондон кийин гана курмандыгыңды алып кел.


25 Жолдо бара жатканыңда эле, каршылашың менен элдешип алганга шаш. Болбосо каршылашың сени сотко берет, сот болсо сакчыга тапшырат, ошентип, сени түрмөгө отургузуп коюшат[+].


26 Сага чындыкты айтып коёюн, акыркы кодрантыңды бермейинче, ал жерден чыкпайсың.

27


Жетинчи осуят

Байыркы мезгилде жашагандарга: “Ойноштук кылба”, – деп айтылганын уккансыңар[+].


28 Мен болсо силерге мындай деп айтамын: аял кишиге кумарлануу менен караган адам өз жүрөгүндө ойноштук кылган болот[+].


29 Эгерде оң көзүң сени күнөөгө түртсө, аны оюп алып, ыргытып жибер. Он эки мүчөң бүт бойдон оттуу көлгө түшкөндөн көрө, мүчөлөрүңдүн биринен гана ажыраганың жакшы.


30 Эгерде оң колуң сени күнөөгө түртсө, аны кесе чаап, ыргытып жибер. Он эки мүчөң бүт бойдон оттуу көлгө түшкөндөн көрө, мүчөлөрүңдүн биринен гана ажыраганың жакшы[+].

31


Ажырашуу жөнүндө


[•] Дагы мындай деп айтылган: “Ким аялын кетире турган болсо, ага талак кат жазып берсин”[+].


32 Мен болсо силерге мындай деп айтамын: ойноштук кылуу себеби менен эмес, башка бир себеп менен аялын кетирген адам аялынын ойноштук кылуусуна себепкер болот; күйөөсү кетирип жиберген аялды алган адам да ойноштук кылган болот[+].

33


Ант жөнүндө


Байыркы мезгилде жашагандарга: “Антты бузба. Теңирдин алдында берген антыңды аткар”, – деп айтылганын да уккансыңар[+].


34 Мен болсо силерге мындай деп айтамын: эч качан ант бербе; асманды оозанып ант бербе, анткени ал – Кудайдын тактысы[+].


35 Жерди оозанып да ант бербе, анткени ал – Анын бут коёр жери. Иерусалимди оозанып да ант бербе, анткени ал – улуу Падышанын шаары[+].


36 Башыңды оозанып да ант бербе, анткени бир да тал чачыңды ак же кара кыла албайсың.


37 “Ооба” деп айтуу керек болсо, “ооба” дегиле; “жок” деп айтуу керек болсо, “жок” дегиле. Ал эми булардан башкасы амалкөйдөн[*][+].

38


Душманды сүйүү менен жеңүү

[•] Силер: “Көзгө көз, тишке тиш”, – деп айтылганын уккансыңар[+].


39 Мен болсо силерге мындай деп айтамын: жамандык кылган адам менен каршылашпа; оң жаагыңа чапкан адамга сол жаагыңды тосуп бер[+].


40 Сени менен соттошуп, көйнөгүңдү алгысы келген адамга сырт кийимиңди да бер.


41 Сени өзү менен бирге бир чакырым жол жүрүүгө мажбурлаган адам менен эки чакырым жол жүр.


42 Сураганга бер, карыз сураган адамга тескери караба[+].


43 “Жакыныңды сүй, душманыңды жек көр”, – деп айтылганын уккансыңар[+].


44 Ал эми Мен силерге мындай демекчимин: душманыңарды сүйгүлө, силерди каргагандарга батаңарды бергиле. Силерди жек көргөндөргө жакшылык кылгыла. Силерди таарынткандар үчүн жана куугунтуктагандар үчүн сыйынгыла[+].


45 Ошондо силер асмандагы Атаңардын уулдары болосуңар. Анткени Ал Өз күнүн жаманга да, жакшыга да тийгизип, жамгырын адилеттүүгө да, адилетсизге да жаадырат[+].


46 Силерди жакшы көргөндөрдү гана жакшы көрсөңөр, силерге кайдагы сыйлык? Салык жыйноочулар деле ошентишет эмеспи.


47 Эгерде бир туугандарыңар менен гана саламдашсаңар, анда эмне өзгөчөлүгүңөр бар? Бутпарастар деле ошентишет эмеспи.


48

#### 6

1


Тоодогу насааттын уландысы. Динчилдикти айыптоо

Адилеттүү иштериңерди адамдарга көрүнүш үчүн кылуудан сак болгула. Болбосо асмандагы Атаңардан сыйлык албайсыңар[+].


2 Ошондуктан кайыр берип жатканыңда, элге жарыялаш үчүн, сурнай тартпа. Эки жүздүү адамдар элден атак алыш үчүн, синагогаларда, көчөлөрдө ушундай кылышат. Силерге чындыкты айтып коёюн, алар өз сыйлыгын алышты[+].


3 Ал эми сен кайыр берип жатканыңда, оң колуң сол колуңдун эмне кылып жатканын билбесин.


4 Кайырды жашыруун бер. Жашыруун кылынганын көргөн Атаң сага тиешелүүнү ачык эле берет.


5[•] Эки жүздүүлөргө окшоп сыйынбагын. Алар адамдарга көрүнүш үчүн, синагогаларда жана көчөлөрдүн бурч-бурчтарында туруп алып сыйынганды жакшы көрүшөт. Силерге чындыкты айтып коёюн, алар өз сыйлыгын алышты[+].


6 Ал эми сен сыйынарда, бөлмөңө кирип, эшигиңди жап да, көрүнбөгөн Атаңа сыйын. Жашыруун сыйынганыңды көргөн Атаң сага тиешелүүнү ачык эле берет[+].


7 Бутпарастарга окшоп ашык сөздөрдү айтып сыйынбагыла. Себеби алар: “Көп сүйлөсөк, сыйынуубуз угулат”, – деп ойлошот[+].

8


Сыйынуу жөнүндө


Ошондуктан алардай болбогула, анткени эмнеге муктаж экениңерди Атаңар сурай элегиңерде эле билет.


9 Силер болсо мындай сыйынгыла: Асмандагы Атабыз! Сенин ысымың ыйык тутулсун.


10 Сенин Падышачылыгың келсин. Асмандагыдай эле, жерде да Сенин эркиң аткарылсын[+].


11 Бизге күнүмдүк наныбызды бер[+].


12 Бизге жамандык кылгандарды кечиргенибиздей, Сен да биздин күнөөлөрүбүздү кечире көр.


13 Азгырылышыбызга жол бербе, бизди жамандыктан сакта. Анткени Падышачылык да, күч да, даңк да түбөлүккө Сага таандык. Оомийин[+].


14 Эгерде силер башкалардын күнөөлөрүн кечирсеңер, анда асмандагы Атаңар да силерди кечирет[+].


15 Эгерде башкалардын күнөөлөрүн кечирбесеңер, анда Атаңар да силердин күнөөлөрүңөрдү кечирбейт[+].

16


Орозо жөнүндө

Ошондой эле орозо кармаганыңарда, эки жүздүүлөргө окшоп кабагыңарды салбагыла. Алар өздөрүнүн орозо кармап жатканын адамдарга көрсөтүш үчүн, кабагын бүркөп алышат. Силерге чындыкты айтып коёюн, алар өз сыйлыгын алышты[+].


17 Ошентип, сен өзүңдүн орозо кармап жатканыңды адамдарга эмес, көрүнбөгөн Атаңа көрсөтүш үчүн,


18 башыңды майлап, бетиңди жуу. Жашыруун орозо кармаганыңды көргөн Атаң сага тиешелүүнү ачык эле берет.

19


Байлык жөнүндө

[•] Жер үстүндө байлык жыйнабагыла. Жерде аларды күбө жейт, дат басат, уурулар үйдүн түбүн казып кирип, уурдап кетишет[+].


20 Андан көрө байлыкты асманга жыйнагыла. Асманда аларды күбө жебейт, дат баспайт, уурулар үйдүн түбүн казып киришпейт да, уурдап кетишпейт[+].


21 Байлыгыңар кайсы жерде болсо, жүрөгүңөр да ошол жерде болот.


22 Дененин чырагы – көз. Эгерде көзүң таза болсо, анда бүт денең жарык болот.


23 Эгерде көзүң жаман болсо, анда бүт денең караңгы болот. Эгерде сендеги жарык караңгы болсо, анда ал кандай коркунучтуу караңгылык!


24 Эч ким эки кожоюнга кул боло албайт. Бирин жаман көрүп, бирин жакшы көрөт; бирине жан-дили менен берилип, экинчисин барк албайт. Бир эле учурда Кудайга да, байлыкка да кызмат кыла албайсыңар[+].

25


Түйшүк тартпоо жөнүндө

Ошондуктан силерге айтарым: “Эмне ичип, эмне жейбиз?” – деп, жаныңар үчүн; “Эмне киебиз?” – деп, денеңер үчүн түйшүк тартпагыла. Тамакка караганда жан, кийимге караганда дене кымбат эмеспи![+]


26 Асмандагы канаттууларды карагылачы! Алар эгин экпейт, оруп-жыйбайт, кампага жыйнабайт, бирок Асмандагы Атаңар аларды азыктандырат. Алардан силер канча эсе артыксыңар![+]


27 Кимиңер түйшүк тартуу менен боюңарды бир чыканак өстүрө аласыңар?


28 Кийим үчүн эмнеге түйшүк тартасыңар? Талаадагы лилия гүлдөрүнүн кантип өсүп жатканын карагылачы! Алар эмгектенбейт, жип ийрибейт.


29 Бирок силерге айтып коёюн, атүгүл, атак-даңктуу Сулайман да булардын бириндей кийинген эмес[+].


30 Бүгүн талаада өсүп турган, эртең болсо отко ыргытыла турган чөптү Кудай ушундай кийиндирсе, силерди алардан артык кийиндирбейби, ишеними аздар![+]


31 Ошондуктан: “Эмне жейбиз, эмне ичебиз?” же “Эмне киебиз?” – деп түйшүк тартпагыла.


32 Анткени бутпарастар булардын баары үчүн түйшүк тартышат. Ал эми силердин ушунун баарына муктаж экениңерди асмандагы Атаңар билет.


33 Баарынан мурда Кудайдын Падышачылыгын жана адилеттигин издегиле, ошондо мунун баары силерге кошулуп берилет[+].


34

#### 7

1


Тоодогу насааттын уландысы. Башка бирөөлөрдү айыптабоо жөнүндө

[•] Айыптабагыла, ошондо өзүңөр да айыпталбайсыңар[+].


2 Кандай айыптасаңар, силер да ошондой айыпталынасыңар. Кандай өлчөм менен өлчөсөңөр, силерге да ошондой өлчөм менен өлчөнөт[+].


3 Эмнеге өз көзүңдөгү дөңгөчтү көрбөйсүң да, бир тууганыңдын көзүндөгү кыпынды көрөсүң?


4 Өз көзүңдө дөңгөч турса, бир тууганыңа: “Кел, көзүңдөгү кыпынды алып салайын”, – деп, кантип айтасың?


5 Эки жүздүү! Адегенде өз көзүңдөгү дөңгөчтү алып ташта, ошондо бир тууганыңдын көзүндөгү кыпынды кантип алып таштоо керектигин билесиң.


6 Ыйык нерсени иттерге бербегиле, берметтериңерди чочколордун алдына таштабагыла. Болбосо алар аны тебелеп-тепсеп, анан кайрылып келип, силерди тытып таштайт[+].

7


Сурагыла, издегиле, тыкылдаткыла


[•] Сурагыла, ошондо силерге берилет. Издегиле, ошондо табасыңар. Тыкылдаткыла, ошондо силерге эшик ачылат.


8 Анткени сураган адам алат, издеген адам табат жана тыкылдаткан адамга эшик ачылат[+].


9 Араңарда нан сураган уулуна таш берген адам барбы?


10 Же балык сураган уулуна жылан берген адам барбы?


11 Силер жаман болуп туруп, балдарыңарга жакшы нерселерди бергенди билсеңер, анда Асмандагы Атаңар Өзүнөн сурагандарга жакшы нерсени берери анык[+].


12 Ошентип, адамдардын силерге кандай мамиле кылышын кааласаңар, силер да аларга ошондой мамиле кылгыла. Анткени мыйзам да, пайгамбарлар да ушуну үйрөтөт[+].

13


Эки жол

[•] Тар дарбаза аркылуу киргиле. Анткени кең дарбаза менен кенен жол өлүмгө алып барат, ал жолдо бара жаткандар көп.


14 Ал эми тар дарбаза менен тар жол өмүргө алып барат, ал жолду тапкандар аз[+].

15


Жалган окутуучулардан сак болуу

[•] Жалган пайгамбарлардан сак болгула! Алар силерге кой терисин жамынып келишет, бирок, чындыгында, алар – жырткыч карышкырлар[+].


16 Аларды жемиштеринен билип аласыңар. Тикенектен жүзүм, уйгактан анжыр жыйнабайт да![+]


17 Ар бир жакшы дарак жакшы жемиш берет, жаман дарак болсо жаман жемиш берет[+].


18 Жакшы дарак жаман жемиш бербейт, ал эми жаман дарак жакшы жемиш бербейт.


19 Жакшы жемиш бербеген ар бир дарак кыйылып, отко ыргытылат[+].


20 Демек, аларды жемиштеринен билип аласыңар.


21 Мени “Теңир! Теңир!” дегендин баары эле Асман Падышачылыгына кирбейт, асмандагы Атамдын каалоосун аткаргандар гана кирет[+].


22 Ошол күнү көп адамдар Мага: “Теңир! Теңир! Биз Сенин атыңдан пайгамбарчылык кылчу эмес белек? Сенин ысымың менен жиндерди куучу эмес белек? Сенин ысымың менен кереметтерди көрсөтчү эмес белек?” – дешет[+].


23 Ошондо Мен аларга: “Мен силерди эч качан таанычу эмесмин. Менин жанымдан кеткиле, мыйзамсыз иш кылуучулар”, – деп айтамын[+].

24


Эки негиз

[•] Ким Менин ушул сөздөрүмдү укса жана аткарса, ал үйүн таштын үстүнө курган акылдуу адамга окшош.


25 Шамал согуп, жамгыр төгүп, өзөндөр ташып, ал үйдү каптады. Бирок үй кулаган жок, анткени ал үй таштын үстүнө курулган эле.


26 Ал эми ким Менин ушул сөздөрүмдү укса, бирок аткарбаса, ал үйүн кумдун үстүнө курган акылсыз адамга окшош.


27 Шамал согуп, жамгыр төгүп, өзөндөр ташып, ал үйдү каптады. Ошондо үй кулап, чоң кыйроого учурады»[+].


28 Ыйса бул сөздөрдү айтып бүткөндө, эл Анын окутуусуна таң калды.


29

#### 8

1


Пес оорулуу адамдын айыгуусу


[•] Ыйса тоодон түшкөндө, көп эл Аны ээрчиди.


2 Ошондо бир пес оорулуу Ага жакын келип, таазим кылды да: «Теңир! Эгерде кааласаң, мени таза кыла аласың», – деди[+].


3 Ыйса ага колун тийгизип: «Каалайм, таза бол!» – деди. Ал ошол замат пес оорусунан айыгып, таза болуп калды.


4 Анан Ыйса ага: «Эч кимге айтпагын! Баргын да, ыйык кызмат кылуучуга көрүнүп, Муса буйруган курмандыкты чал, бул аларга күбөлөндүрүү болсун», – деди[+].

5


Капернаумдук жүз башынын кулунун айыгуусу


[•] Ыйса Капернаум шаарына келгенде, бир жүз башы Ага жакын келип:


6 «Теңир! Үйдө менин кулум катуу ооруп, кыйналып жатат», – деп, Андан жардам сурады.


7 Ошондо Ыйса ага: «Мен барып, аны айыктырамын», – деди.


8 Бирок жүз башы мындай деди: «Теңир! Үйүмө кирүүңө мен татыксызмын. Сен бир ооз сөз айтсаң эле, менин кулум айыгат[+].


9 Анткени мен да бийлик астындагы адаммын, бирок менин кол астымда да аскерлер бар. Алардын бирине: “кет”, – десем, кетет; дагы бирине: “кел”, – десем, келет; кулума: “муну кыл”, – десем, кылат».


10 Муну угуп таң калган Ыйса Өзүнүн артында келе жаткандарга мындай деди: «Мен силерге чындыкты айтып коёюн, Ысрайыл жеринен да мындай ишенимди таппадым[+].


11 Силерге айтып коёюн, чыгыш менен батыштан көптөр келип, Асман Падышачылыгында Ыбрайым, Ыскак жана Жакып менен бирге болушат[+].


12 Ал эми Падышачылыктын уулдары[*] сырттагы караңгылыкка ыргытылат. Ал жерде ый жана тиш кычыратуу болот»[+].


13 Анан Ыйса жүз башыга: «Бара бер, сен ишенгендей болсун», – деди. Кул ошол замат айыкты[+].

14


Ыйсанын Петирдин кайын энесин айыктырышы


[•] Ыйса Петирдин үйүнө келип, анын кайын энеси ысытма оорусу менен ооруп жатканын көрдү[+].


15 Ыйса Өзүнүн колун анын колуна тийгизери менен, ал ысытма оорусунан айыгып калды. Анан ал аял туруп, Ага кызмат кыла баштады[+].


16 Кеч киргенде, Ыйсага жин оорусуна чалдыккан көп кишини алып келишти. Сөзү менен жиндерди кууп чыгарып, Ал бардык оорулууларды айыктырды.


17 Бул Ышайа пайгамбар аркылуу айтылган төмөнкү сөздүн аткарылышы үчүн болду: «Ал биздин кеселдерибизди Өзүнө алып, ооруларыбызды көтөрдү»[+].


18[•] Ыйса Өзүнүн тегерегиндеги элди көргөндө, шакирттерине көлдүн наркы өйүзүнө сүзүп өтүүнү буйруду[+].

19


Ыйсанын артынан ээрчүү


Ошондо Ага бир мыйзам окутуучу келип: «Устат! Кайда барсаң да, мен Сенин артыңдан барам», – деди.


20 Ыйса ага: «Түлкүлөрдүн ийини бар, асмандагы канаттуулардын уясы бар. Ал эми Адам Уулунун баш калкалар жери жок», – деди.


21 Шакирттердин бири Ага: «Теңир! Адегенде атамдын сөөгүн коюп келейин, мага уруксат бер», – деди.


22 Бирок Ыйса ага: «Менин артымдан ээрчи. Өлүктөр өлгөн адамдарын өздөрү коюп алышсын», – деди.

23


Ыйсанын толкунду токтотуусу


[•] Ыйса кайыкка түшкөндө, шакирттери кошо түшүштү.


24 Күтүлбөгөн жерден көлдө чоң толкун башталды. Кайыкты толкун ура баштады. Ыйса болсо уктап жаткан эле.


25 Шакирттери Ага келип: «Теңир, бизди сактай көр, чөгүп баратабыз», – деп, Аны ойготушту.


26 Ошондо Ыйса аларга: «Эмне мынча корктуңар, ишеними аздар?!» – деди да, ордунан туруп, шамал менен көлгө тыюу салды. Ошондо улуу тынчтык орноду[+].


27 Адамдар: «Шамалды да, көлдү да баш ийдирген бул ким?» – деп таң калышты.

28


Ыйсанын жиндерди кууп чыгуусу


[•] Ыйса көлдүн наркы өйүзүндөгү Гадара аймагына келгенде, Аны мүрзөлүк үңкүрлөрдүн[*] ичинен жин оорулуу эки адам тосуп чыкты. Алар аябай жаалдуу болгондуктан, бул жолдон эч ким өтө алчу эмес.


29 Анан алар: «Кудайдын Уулу, бизде эмне ишиң бар? Сен бизди белгиленген убакыт келе электе эле кыйнаганы келдиңби?» – деп кыйкыра башташты[+].


30 Алардан анча алыс эмес жерде чочколор жайылып жүргөн эле.


31 Жиндер Ыйсадан: «Эгерде Сен бизди кууп чыгара турган болсоң, анда бизди чочколорго жиберчи», – деп өтүнүштү.


32 Ыйса аларга: «Баргыла!» – деди. Алар бул адамдардын ичинен чыгып, чочколорго киришти. Ошондо чочколор тик жардан көлгө кулап, сууга чөгүп өлүштү.


33 Чочко кайтаруучулар болсо качып жөнөштү. Алар шаарга кирип, болгон окуяны айтып беришти, жин оорулуу адамдар жөнүндө да айтышты.


34

#### 9

1


Ыйсанын шал оорулуу адамды айыктырышы


[•] Ошондо Ыйса кайыкка түшүп, кайра Өз шаарына сүзүп келди[+].


2 Бул жерден Ага төшөктө жаткан шал оорулуу бир адамды алып келишти. Ыйса алардын ишенимин көрүп, шал оорулууга: «Коркпо, балам! Күнөөлөрүң кечирилди», – деди[+].


3 Ошондо мыйзам окутуучулардын кээ бирөөлөрү: «Бул Кудайга акарат келтирип жатат», – деп ойлошту[+].


4 Ыйса алардын оюн билип: «Эмне үчүн жаман ойлоп жатасыңар?


5 “Күнөөлөрүң кечирилди” деп айткан оңойбу, же “Ордуңдан туруп, бас” деп айткан оңойбу?


6 Бирок силер Адам Уулунун жер үстүндө күнөөлөрдү кечирүүгө бийлиги бар экенин билишиңер үчүн», – деди да, – шал оорулууга: «Ордуңдан туруп, төшөгүңдү ал да, үйүңө бар», – деди.


7 Ал ордунан туруп, төшөгүн алды да, үйүн көздөй жөнөдү.


8 Муну көргөн эл аябай таң калып, адамдарга ушундай бийлик берген Кудайды даңктады.

9


Ыйсанын Матайды чакырышы


[•] Ыйса ал жерден өтүп бара жатып, бажыкананын жанында отурган Матай деген адамды көрүп, ага: «Менин артымдан ээрчи», – деди. Ал ордунан туруп, Ыйсанын артынан жөнөдү.

10


Ыйсанын салык жыйноочулар жана күнөөкөрлөр менен бирге тамактанышы


Ыйса Матайдын үйүндө дасторкон үстүндө отурганда, көптөгөн салык жыйноочулар менен күнөөкөрлөр келип, Ыйса жана Анын шакирттери менен бир дасторконго отурушту.


11 Муну көргөн фарисейлер Ыйсанын шакирттерине: «Эмне үчүн силердин Устатыңар салык жыйноочулар жана күнөөкөрлөр менен бирге тамактанып жатат?» – дешти[+].


12 Муну уккан Ыйса аларга: «Дарыгер соо адамдарга эмес, оорулууларга керек.


13 Баргыла да, “Мен курмандыктарды эмес, ырайымдуулукту каалайм” деген сөздүн мааниси эмне экенин билип алгыла. Анткени Мен тобо кылууга адилеттүүлөрдү эмес, күнөөкөрлөрдү чакырганы келдим», – деди[+].

14


Орозо жөнүндө

[•] Ошондо Жакандын шакирттери келип, Ыйсадан: «Фарисейлер да, биз да орозону көп кармайбыз, эмне үчүн Сенин шакирттериң орозо кармашпайт?» – деп сурашты[+].


15 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Күйөө менен чогуу отурганда, тойдогулар капаланышмак беле? Бирок Күйөө алардын жанынан алынып кете турган күндөр да келет, алар ошондо орозо кармашат[+].

16


Кийим жана чанач жөнүндө үлгү-насаат аңгемелер


Эч ким эски кийимге жаңы кездемеден жамачы салбайт. Анткени жаңы салынган жамачы эски кийимден сөгүлүп, жыртык мурункудан да чоң болуп калат.


17 Ошондой эле жаңы шарапты эски чаначка куйбайт. Болбосо чанач айрылып, шарап төгүлүп, чанач жараксыз болуп калат. Жаңы шарапты жаңы чаначка куят, ошондо экөө тең сакталат».

18


Ыйсанын оорулуу аялды айыктырышы жана Жайырдын кызын тирилтиши


[•] Ыйса аларга ушуну айтып жатканда, бир башчы келип, Ага таазим кылды да: «Менин кызым өлүм алдында жатат. Бирок Сен келип, анын үстүнө колуңду койсоң, ал тирүү калат», – деди.


19 Ошондо Ыйса шакирттери менен бирге анын артынан жөнөдү.


20 Ошол маалда он эки жылдан бери кан агуудан кыйналып жүргөн бир аял арт жагынан келип, Ыйсанын кийиминин этегине колун тийгизди[+].


21 Ал аял: «Анын кийимине колумду тийгизсем эле айыгып калам», – деп ойлогон эле[+].


22 Ыйса артына бурулуп, аны көргөндө: «Коркпо, кызым! Сени ишенимиң куткарды[*]», – деди. Аял ошол замат айыгып калды[+].


23 Башкаруучунун үйүнө келгенде, Ыйса чоор тарткандарды жана дүрбөлөңгө түшкөн элди көрүп, аларга: «Бул жерден чыккыла!


24 Кыз өлгөн жок, уктап жатат», – деди. Эл Аны шылдыңдап күлдү[+].


25 Элди чыгарып жибергенден кийин, Ыйса кыз жаткан бөлмөгө кирип, аны колунан кармап тургузду. Кыз турду[+].


26 Ошондо бул кабар ошол аймактагы элдин баарына тарады.

27


Эки сокурдун жана жин оорулуу дудуктун айыгышы

Ыйса ал жерден өтүп бара жатканда, эки сокур Аны: «Ыйса, Дөөттүн Уулу, бизге ырайым кыл!» – деп кыйкыра ээрчип алышты[+].


28 Ыйса үйгө киргенде, сокурлар Анын жанына келишти. Ыйса алардан: «Жардам бере аларыма ишенесиңерби?» – деп сурады. Алар Ага: «Ооба, Теңир!» – деп жооп беришти.


29 Ошондо Ыйса алардын көздөрүнө колун тийгизип: «Ишенимиңерге жараша болсун», – деди[+].


30 Алардын көздөрү көрүп калды. Ыйса аларга: «Бул жөнүндө эч ким билбесин», – деп, катуу эскертти[+].


31 Алар болсо ал жерден чыгышты да, ошол аймактагылардын баарына Ыйса жөнүндө жайып жиберишти[+].


32 Алар чыгып бара жатышканда, Ыйсага жин оорулуу бир дудук адамды алып келишти.


33 Ыйса жинди кууп чыгаргандан кийин, дудук сүйлөй баштады. Ошондо эл: «Ысрайыл жеринде мындай нерсе эч качан болгон эмес», – деп, таң калып жатты.


34 Фарисейлер болсо: «Жиндерди Ал жин башчысынын күчү менен кууп чыгарып жатат», – дешти[+].

35


Кызматчы сурап сыйынуу

Ыйса бардык айыл-кыштактарды жана шаарларды аралап, синагогаларда элди окутуп, Падышачылык жөнүндөгү Жакшы Кабарды таратып, ар түрдүү оорулардан, ар кандай кеселдерден айыктырып жүрдү.


36 Элди көрүп, Ыйсанын боору ооруду. Анткени алар койчусу жок койлор сыяктуу жүдөп, мүңкүрөп калышкан эле[+].


37 Ошондо Ыйса шакирттерине мындай деди: «Түшүм көп, бирок жумушчулар аз.


38

#### 10

1


Ыйсанын он эки шакиртин кызматка жибериши


[•] Ыйса он эки шакиртин чакырып алып, аларга ар түрдүү ооруларды, ар кандай кеселдерди айыктырууга жана жиндерди кууп чыгарууга бийлик берди.


2 Он эки элчинин ысымдары мындай: Петир деген ысым коюлган Шымон жана анын бир тууганы Андрей, Зебедейдин уулдары Жакып менен Жакан,


3 Филип жана Барталамей, Томас жана салык жыйноочу Матай, Алпей уулу Жакып жана Тадай деген да ысымы бар Леби,


4 кааналык Шымон жана Ыйсага чыккынчылык кылган Жүйүт Искариот.


5 Он эки шакиртин жиберип жатып, Ыйса мындай буйрук берди: «Бутпарастардын жерине барбагыла, самариялыктардын шаарларына кирбегиле.


6 Адегенде Ысрайыл элинин адашкан койлоруна баргыла[+].


7 Барганыңарда, Асман Падышачылыгынын жакындаганын жарыялагыла[+].


8 Оорулууларды, пес оорулууларды айыктыргыла, өлгөндөрдү тирилткиле, жиндерди кууп чыгаргыла. Бекер алдыңарбы, бекер бергиле[+].


9 Белиңерге алтын да, күмүш да, жез тыйын да түйүп албагыла.


10 Жолго түйүнчөк да, эки сыйра кийим да, чарык да, таяк да албагыла. Анткени эмгектенген адам ичип-жегенге акылуу[+].


11 Кайсы гана шаарга же кыштакка барбагыла, ал жерден ылайыктуу бирөөнү сураштырып таап, кеткениңерче, ошонукунда калгыла.


12 Үйгө киргенде, саламдашып: “Бул үйгө тынчтык келсин!” – дегиле.


13 Эгерде ал үйдө тынчтыкты кабыл алууга татыктуулар болсо, тынчтыгыңар аларга келет. Эгерде татыктуулар жок болсо, тынчтыгыңар өзүңөргө кайтып келет.


14 Ал эми ким силерди кабыл албаса жана сөзүңөргө кулак салбаса, ал үйдөн же ал шаардан чыгып бара жатканыңарда, бутуңардагы чаңды күүп койгула[+].


15 Силерге чындыкты айтып коёюн, сот күнү ал шаарга караганда Содом менен Амор шаарларына жеңилирээк болот[+].


16[•] Мен силерди карышкырлардын арасына койлорду коё берген сыяктуу жиберип жатамын. Ошондуктан жыландай акылдуу, көгүчкөндөй жөнөкөй болгула[+].


17 Адамдардан сак болгула, анткени алар силерди сотко беришет жана синагогаларында уруп-сабашат.


18 Мен үчүн силерди башчылардын жана падышалардын алдына алып барышат. Ошентип, силер аларга жана бутпарастарга Мен жөнүндө күбөлөндүрөсүңөр[+].


19 Силерди кармап беришкенде, “Эмнени айтабыз, кантип айтабыз?” деп тынчсызданбагыла. Эмнени айтуу керек болсо, ошол учурда силерге берилет.


20 Анткени силер эмес, силер аркылуу Атаңардын Руху сүйлөйт[+].


21 Бир тууган бир тууганын, атасы баласын өлүмгө кыят. Балдары ата-энелерине каршы чыгып, аларды өлтүрүшөт[+].


22 Менин ысымым үчүн баарына жек көрүндү болосуңар. Ким акырына чейин чыдаса, ал куткарылат[+].


23 Силерди бир шаардан кубалашса, башка шаарга качкыла. Силерге чындыкты айтып коёюн, силер Ысрайылдын бардык шаарларын айланып чыкканыңарча эле, Адам Уулу келип калат[+].


24 Шакирт өз устатынан, кул өз кожоюнунан жогору эмес[+].


25 Шакиртке өзүнүн устатындай, кулга өзүнүн кожоюнундай болуу жетиштүү. Эгерде үй ээсин Белзебул дешсе, анда үйдөгүлөрүнө андан бетер жаман айтышпайбы![+]


26 Ошондуктан алардан коркпогула. Анткени ачылбай калчу жашыруун эч нерсе жок, билинбей калчу эч бир сыр жок[+].


27 Силерге караңгылыкта айтканымды силер жарыкта айткыла. Акырын айтканымды там үстүнөн жарыялагыла.


28 Денени өлтүрүп, бирок жанды өлтүрө албагандардан коркпогула. Жанды да, денени да оттуу көлдө өлтүрө ала тургандан корккула[+].


29 Эки таранчы бир ассарийге эле сатылат эмеспи. Бирок Атаңардын эркисиз алардын бири да өлбөйт.


30 Ал эми силердин башыңардагы чачыңар да саналуу.


31 Ошондуктан коркпогула, силер топ таранчыдан кымбатсыңар[+].


32 Ким Мени адамдардын алдында ачык тааныса, Мен да аны асмандагы Атамдын алдында ачык тааныйм[+].


33 Ким адамдардын алдында Менден баш тартса, Мен да асмандагы Атамдын алдында андан баш тартам[+].


34[•] Мени жер үстүнө тынчтык алып келди деп ойлобогула. Мен тынчтык эмес, кылыч алып келдим[+].


35 Анткени Мен баланы атасынан, кызды энесинен, келинди кайненесинен бөлүү үчүн келдим.


36 Адамдын душманы – өз үйүндөгүлөрү[+].


37 Ким атасын же энесин Менден артык сүйсө, ал Мага татыктуу эмес. Ким уулун же кызын Менден артык сүйсө, ал Мага татыктуу эмес.


38 Ким Мени өз айкаш жыгачын алып ээрчибесе, ал Мага татыктуу эмес[+].


39 Ким өз жанын аяса, ал андан түбөлүккө ажырайт. Ал эми ким Мен үчүн өз жанынан ажыраса, ал аны сактап калат[+].


40 Ким силерди кабыл алса, ал Мени кабыл алган болот. Ким Мени кабыл алса, ал Мени жиберген Кудайды кабыл алган болот[+].


41 Ким пайгамбарды пайгамбар катары кабыл алса, ал пайгамбардыкындай сыйлык алат. Ким такыбааны такыбаа катары кабыл алса, ал такыбааныкындай сыйлык алат[+].


42

#### 11

1


Чөмүлдүрүүчүнүн суроосу, Ыйсанын жообу


[•] Ыйса Өзүнүн он эки шакиртине акыл-насаат айткандан кийин, элди окутуу үчүн, башка шаарларга жөнөп кетти.


2 Түрмөдө жаткан Жакан Машайактын иштери жөнүндө укканда, шакирттерин жиберип,[+]


3 Андан: «Келиши керек болгон Сенсиңби же башканы күтөлүбү?» – деп суратты.


4 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Баргыла да, уккан-көргөнүңөрдү Жаканга айтып бергиле.


5 Сокурлар көрүп, майыптар басып, пес оорулуулар айыгып, дүлөйлөр угуп, өлгөндөр тирилип, жакырларга Жакшы Кабар айтылып жатат[+].


6 Менден шектенбеген адам бактылуу»[+].

7


Ыйсанын чөмүлдүрүүчү жөнүндө күбөлөндүрүүсү


Жакандын шакирттери кеткенден кийин, Ыйса элге Жакан жөнүндө айта баштады: «Ээн талаага эмне көргөнү бардыңар эле? Желге ыргалган камыштыбы[+]?


8 Деги, силер эмнени көргөнү бардыңар эле? Кымбат баалуу кийим кийген адамдыбы? Кымбат баалуу кийим кийгендер хан сарайларда болот эмеспи!


9 Деги, силер эмнени көргөнү бардыңар эле? Пайгамбардыбы? Силерге айтып коёюн, ал пайгамбардан да чоң[+].


10 Анткени “Мына, Мен Сенден мурун Өзүмдүн периштемди[*] жиберип жатам. Ал Сага жол даярдайт” деген сөз ошол жөнүндө жазылган болчу[+].


11 Силерге чындыкты айтып коёюн, аял затынан төрөлгөндөрдүн арасында чөмүлдүрүүчү Жакандан чоңу болгон эмес. Бирок Асман Падышачылыгындагылардын эң кичинеси андан чоң[+].


12 Чөмүлдүрүүчү Жакандын убагынан ушул убакка чейин Асман Падышачылыгы күч менен алынып келе жатат, ага күч жумшагандар ээ болушат[+].


13 Анткени пайгамбарлардын китептеринде жана мыйзамда Жаканга чейин эле алдын ала айтылып келген.


14 Эгерде кабыл алгыңар келсе, келиши керек болгон Илияс ошол[+].


15 Кимдин кулагы бар болсо, ал уксун![+]


16 Бул муунду кимге окшоштурсам экен? Бул муун көчөдө отуруп алып, өздөрүнүн досторуна:


17 “Биз силерге чоор тартып бердик, бирок силер бийлеген жоксуңар. Биз силерге муңдуу ырларды ырдап бердик, бирок силер боздоп ыйлаган жоксуңар”, – деп кайрылган балдарга окшош.


18 Анткени Жакан келди, ал жебейт, ичпейт. Ал жөнүндө: “Анын ичинде жин бар”, – деп айтып жатышат[+].


19 Адам Уулу келди, Ал жейт, ичет. Ал жөнүндө: “Ал тамак жегенди, шарап ичкенди жакшы көрөт, салык жыйноочулар жана күнөөкөрлөр менен дос”, – деп айтып жатышат. Акылмандуулук өз иштери менен акталды»[+].

20


Ыйсанын тобо кылбаган шаарларды айыптоосу


[•] Ыйса кайсы шаарларда Өзүнүн кереметтерин көп көрсөтсө, ошол шаарларды тобо кылышпагандыгы үчүн айыптай баштады:


21 «Хоразин, сага кайгы! Бетсайида, сага кайгы! Эгерде силерде көрсөтүлгөн кереметтер Тир менен Сидондо көрсөтүлсө, анда алар эчак эле зумбал кийип, күлгө отуруп, тобо кылышмак[+].


22 Бирок силерге айтып коёюн, сот күнүндө силерге караганда, Тир менен Сидонго жеңилирээк болот[+].


23 Ал эми сен, Капернаум, асманга көтөрүлмөкчүсүңбү? Сен өлгөндөр жаткан жайга чейин төмөн түшөсүң. Эгерде сенде көрсөтүлгөн кереметтер Содомдо көрсөтүлгөн болсо, анда ал бүгүнкү күнгө чейин бар болмок[+].


24 Бирок силерге айтып коёюн, сот күнүндө бул шаарга караганда, Содомго жеңилирээк болот»[+].

25


Атаны даңктоо


[•] Ыйса сөзүн андан ары улантып, мындай деди: «Ата, асман менен жердин Теңири! Муну даанышмандар менен акылмандардан жашырып, наристелерге ачып бергениң үчүн Сени даңктайм![+]


26 Ооба, Ата! Анткени Сенин тилегиң ушундай болчу.


27 Мага бардыгын Атам берген. Уулду Атадан башка эч ким билбейт. Атаны Уулдан башка жана Уул кимдерге ачып бергиси келсе, ошол адамдардан башка эч ким билбейт[+].

28


Ыйсанын чарчап-чаалыккандар менен түйшүк тарткандарды Өзүнө чакыруусу

Чарчап-чаалыккандар жана түйшүк тарткандар, баарыңар Мага келгиле, Мен силерге тынчтык берем[+].


29 Менин моюнтуругумду алып, Менден үйрөнгүлө, анткени Мен жоошмун жана момунмун. Ошондо жаныңарга тынчтык табасыңар[+].


30

#### 12

1


Жүйүттөрдүн ишемби күн жөнүндөгү мыйзамдары


[•] Ишемби күндөрүнүн биринде Ыйса эгин талаасы менен кетип бара жаткан. Ачка болгон шакирттери буудай үзүп жей башташты[+].


2 Муну көргөн фарисейлер Ыйсага: «Мына, Сенин шакирттериң ишемби күнү кылууга болбой турган ишти кылып жатышат», – дешти[+].


3 Ошондо Ыйса аларга мындай деди: «Өзү жана жанындагылар ачка болгондо, Дөөттүн эмне кылганы жөнүндө окуган жок белеңер[+]?


4 Дөөт Кудай үйүнө кирип, ыйык кызмат кылуучулардан башка эч кимге жегенге болбой турган нан курмандыгын жеген[+].


5 Ишемби күндөрү ийбадатканада ыйык кызмат кылуучулар ишемби күндү бузушса да, күнөөлүү болбостугу жөнүндө мыйзамдан окуган жок белеңер[+]?


6 Силерге айтып коёюн, бул жерде ийбадатканадан чоң Бирөө бар[+].


7 Эгерде силер “Мен курмандыктарды эмес, ырайымдуулукту каалайм” деген сөздү түшүнсөңөр, айыпсыздарды айыптабас элеңер[+].


8 Анткени Адам Уулу – ишемби күндүн да кожоюну».

9


Бир колу шал болуп калган адамдын ишемби күнү айыктырылуусу


[•] Ал жерден кетип бара жатып, Ыйса алардын синагогасына кирди.


10 Ошол жерде бир колу шал болуп калган адам бар эле. Фарисейлер Аны айыптоо үчүн: «Ишемби күнү оорулууну айыктырууга болобу?» – деп сурашты[+].


11 Ыйса аларга мындай деди: «Ишемби күнү бирөөңөрдүн жалгыз коюңар чуңкурга түшүп кетсе, барып, аны чыгарып албайт белеңер?


12 Койго караганда, адам канча эсе баалуу! Демек, ишемби күнү жакшылык кылууга болот»[+].


13 Анан тиги адамга: «Колуңду сунчу!» – деди. Ал колун сунду. Ошондо анын колу айыгып, экинчи колундай болуп калды[+].


14 Фарисейлер болсо сыртка чыгып, Ыйсаны өлтүрүү жөнүндө кеңешишти. Ыйса муну билип, ал жерден кетип калды.

15


Ыйса – Кудайдын момун кулу


Ошондо Ыйсаны көп адам ээрчип алды. Ыйса алардын баарын айыктырып,


16 Өзү жөнүндө башкаларга жарыялоого катуу тыюу салды[+].


17 Ышайа пайгамбар аркылуу айтылган бул сөздүн аткарылышы үчүн ушундай болду:[+]


18 «Мына, Менин тандап алган Кулум, Менин Сүйүктүүм, Мен Ага ыраазымын. Мен Ага Өзүмдүн Рухумду берем, Ал элдерге акыйкаттыкты жар салат.


19 Ал кыйкырбайт, үнүн көтөрбөйт, көчөдөн Анын үнүн укпайсың.


20 Акыйкаттыкты жеңишке жеткирмейинче, чала сынган камышты сындырып салбайт, түтөп жаткан чырактын билигин өчүрүп салбайт.


21 Анын ысымына элдер үмүттөнүшөт».

22


Жин оорулуу адамдын айыгышы. Фарисейлердин Кудайга акарат келтириши


[•] Андан кийин Ыйсага жин оорулуу, сокур, дудук бир адамды алып келишти. Ыйса ал адамды айыктырды, анын тили сүйлөп, көзү көрүп калды.


23 Элдин баары таң калып: «Дөөттүн Уулу Машайак ушул эмеспи?» – дешти[+].


24 Муну уккан фарисейлер: «Жиндерди Ал жиндердин башчысы Белзебулдун күчү менен кууп чыгарып жатат», – дешти[+].


25 Ыйса алардын оюн билип, мындай деди: «Ич ара бөлүнгөн падышачылык кулайт. Ич ара бөлүнгөн шаар кыйрайт, ич ара бөлүнгөн үй-бүлө бузулат.


26 Эгерде шайтан шайтанды кууп чыгарып жатса, анда ал өзүнө өзү каршы чыгып жаткан экен да?! Анда анын падышачылыгы кантип турат?


27 Эгерде Мен жиндерди Белзебулдун күчү менен кууп чыгарып жаткан болсом, анда силердин уулдарыңар кимдин күчү менен кууп чыгарып жатышат? Ошондуктан силерди ошолор айыпташат[+].


28 Эгерде Мен жиндерди Кудайдын Руху менен кууп чыгарып жаткан болсом, анда силерге Кудайдын Падышачылыгы келди.


29 Күчтүү адамды байлап салмайынча, үйүнө кирип, мал-мүлкүн уурдоо мүмкүнбү? Аны байлап салгандан кийин гана үйүн тоноого болот[+].


30 Ким Мени менен болбосо, ал Мага каршы. Ким Мени менен бирге жыйнабаса, ал чачат[+].

31


Ыйык Рухтун иштерин шайтандыкы деп эсептөө – кечирилгис күнөө


Ошондуктан силерге айтып коёюн, ар бир күнөө жана акарат сөздөр кечирилет, бирок Рухка каршы айтылган акарат сөздөр кечирилбейт[+].


32 Ким Адам Уулуна каршы сөз айтса, анын бул күнөөсү кечирилет. Ал эми ким Ыйык Рухка каршы сөз айтса, анын бул күнөөсү бул кылымда да, келечек кылымда да кечирилбейт.

33


Ар бир сөз үчүн жооп берүү

Даракты да, жемишин да жакшы деп эсептегиле. Же даракты да, жемишин да жаман деп эсептегиле. Анткени дарак жемишинен билинет[+].


34 Жылан тукумдары! Жаман болуп туруп, жакшы сөздү кантип сүйлөмөк элеңер? Жүрөк эмнеге толсо, ооздон ошол чыгат[+].


35 Жакшы адам жакшы казынасынан жакшылык алып чыгат. Жаман адам жаман казынасынан жамандык алып чыгат[+].


36 Силерге айтып коёюн, адамдар ар бир куру сөзү үчүн сот күнү жооп беришет[+].


37 Анткени өз сөзүң менен акталасың, өз сөзүң менен айыпталасың»[+].

38


Ыйсанын керемет талап кылган фарисейлерди айыпташы


[•] Ошондо мыйзам окутуучулар менен фарисейлердин кээ бирөөлөрү мындай дешти: «Устат, Сенин бизге бир жышаан көрсөтүшүңдү каалайбыз»[+].


39 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Бузулган, жаман муун жышаан көргүсү келет. Бирок ага Жунус пайгамбардын жышаанынан башка жышаан көрсөтүлбөйт[+].


40 Жунус пайгамбар үч күн, үч түн чоң балыктын ичинде болгондой эле, Адам Уулу да үч күн, үч түн жер ортосунда болот[+].


41 Нинеби эли сот күнү бул муун менен бирге тирилип, бул муунду айыптайт. Анткени нинебиликтер Жунустун насаат сөзүн угуп тобо кылышкан. Бирок бул жерде Жунустан чоң Бирөө бар[+].


42 Түштүктүк падыша аял сот күнү бул муун менен бирге тирилип, бул муунду айыптайт. Сулаймандын накыл сөздөрүн угуш үчүн, ал падыша аял дүйнөнүн бир четинен келген. Бирок бул жерде Сулаймандан чоң Бирөө бар[+].

43


Жыгылуудан сак болуу


[•] Жин адамдын ичинен чыккандан кийин, тынчтык издеп, кургак жерлерди кыдырат, бирок таппайт.


44 Ошондо: “Чыккан жериме, өз үйүмө кайтайын”, – дейт. Үйүнө келип, анын бош экенин, шыпырылып, жыйналганын көрөт.


45 Анан барат да, өзүнөн да ашынган жети жинди ээрчитип келет. Бардыгы ал үйгө кирип, жашай башташат. Ошондо ал адамдын абалы мурункусунан да жаман болот. Бул жаман муунга да ошондой болот»[+].

46


Ыйсанын чыныгы туугандары ким?


[•] Ыйса элге сүйлөп жаткан маалда, энеси менен бир туугандары Аны менен сүйлөшүш үчүн, сыртта күтүп турушту[+].


47 Ошондо кимдир бирөө: «Энең менен бир туугандарың Сени менен сүйлөшүш үчүн, сыртта турушат», – деди.


48 Ыйса муну айткан адамга: «Менин энем ким? Бир туугандарым ким?» – деди да,


49 шакирттерин көрсөтүп: «Мына, Менин энем, Менин бир туугандарым.


50

#### 13

1


Асман Падышачылыгы жөнүндө жети үлгү-насаат аңгеме. Үрөн себүүчү


[•] Ошол күнү Ыйса үйдөн чыгып, көлдүн жээгине барып отурду.


2 Жанына көп эл чогулуп калгандыктан, Ал кайыкка түштү. Эл болсо жээкте турду.


3 Ошондо Ыйса аларга үлгү-насаат аңгемелер менен көп насаат айтты. Ал мындай деди: «Себүүчү үрөн себүү үчүн чыкты.


4 Ал сээп жатканда, кээ бир үрөндөр жол боюна түштү. Канаттуулар учуп келип, аларды терип жеп кетишти.


5 Кээ бир үрөндөр топурагы аз, таштак жерге түштү. Жердин кыртышы жука болгондуктан, алар тез эле өнүп чыкты.


6 Бирок күн чыкканда, соолуп, терең тамырлай албай, куурап калды.


7 Кээ бир үрөндөр тикенектин арасына түштү. Тикенектер өсүп, аларды басып салды[+].


8 Кээ бир үрөндөр жакшы топуракка түшүп, бири жүз эсе, бири алтымыш эсе, бири отуз эсе түшүм берди.


9 Кимдин кулагы бар болсо, ал уксун!»[+]


10[•] Шакирттери жакын келип, Ыйсадан: «Эмне үчүн Сен аларга үлгү-насаат аңгемелер менен сүйлөп жатасың?» – деп сурашты.


11 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Силерге Асман Падышачылыгынын сырларын таанып билүү мүмкүнчүлүгү берилди, аларга болсо берилген жок[+].


12 Анткени кимде бар болсо, ага дагы берилет, анда мол болот. Ал эми кимде жок болсо, андан бар нерсеси да тартылып алынат[+].


13 Аларга үлгү-насаат аңгемелер менен сүйлөгөнүмдүн себеби: алар карап турушса да көрүшпөйт, угуп турушса да угушпайт жана түшүнүшпөйт[+].


14 Ышайанын алар жөнүндө айткан бул пайгамбарчылыгы аткарылып жатат: “Кулагыңар менен угуп турасыңар, бирок түшүнбөйсүңөр; көзүңөр менен карап турасыңар, бирок көрбөйсүңөр.


15 Анткени бул элдин көкүрөгү сокур болуп калган, кулагын жаап, көзүн жуумп алган, ошондуктан алардын көздөрү көрбөйт, кулактары укпайт, түшүнүшпөйт жана айыгыш үчүн Мага кайрылышпайт”[+].


16 Ал эми силер көзүңөр менен көрүп, кулагыңар менен угуп турганыңар үчүн бактылуусуңар[+].


17 Силерге чындыкты айтып коёюн, көп пайгамбарлар жана адил адамдар силер көргөндү көрүүнү каалашкан, бирок көрүшкөн жок. Силер укканды угууну каалашкан, бирок угушкан жок[+].


18[•] Эмесе, себүүчү жөнүндөгү үлгү-насаат аңгеменин маанисин угуп алгыла.


19 Асман Падышачылыгы жөнүндөгү сөздү угуп, бирок түшүнбөгөн адамга амалкөй келет да, анын жүрөгүнө себилгенди уурдап кетет. Жол боюна түшкөн үрөн мына ушуну билдирет.


20 Таштак жерге түшкөн үрөн муну билдирет: адам сөздү угат да, дароо кубаныч менен кабыл алат.


21 Бирок сөз анын жүрөгүндө терең тамырлай албагандыктан, ал адам туруксуз болот. Сөз үчүн кайгы же куугунтук болгондо, ал дароо баш тартып кетет[+].


22 Тикенектин арасына түшкөн үрөн муну билдирет: адам сөздү угат, бирок бул дүйнөнүн түйшүгү жана байлыкка азгырылуу сөздү басып салат да, сөз жемиш бербей калат[+].


23 Жакшы жерге түшкөн үрөн сөздү угуп, түшүнгөн адамды билдирет. Ал жүз эсе, же алтымыш эсе, же отуз эсе түшүм берет»[+].

24


Буудайдын арасындагы кара сойлок

Ыйса аларга дагы башка үлгү-насаат аңгеме айтты: «Асман Падышачылыгын бул нерсеге салыштырууга болот: бир адам өз талаасына жакшы үрөн септи.


25 Эл уйкуда жатканда, анын душманы келип, буудай арасына кара сойлоктун уругун сээп кетти.


26 Буудай баш алып калганда, кара сойлоктор да өсүп чыкты.


27 Ошондо үй ээсинин кулдары келип: “Кожоюн, сен талааңа жакшы үрөн сеппедиң беле? Бул кара сойлоктор кайдан пайда болду?” – деп сурашты.


28 “Муну душман кылды”, – деп жооп берди үй ээси. Кулдары: “Эгерде кааласаң, биз барып, аларды жулуп таштайбыз”, – дешти.


29 Бирок үй ээси: “Жок. Кара сойлокторду жулам деп, буудайды кошо жулуп аласыңар.


30 Тим койгула, орок маалына чейин экөө чогуу өсө берсин. Орок маалы келгенде, мен орокчуларга: "Адегенде кара сойлокторду оргула да, боо-боо кылып байлап, өрттөп жибергиле. Буудайды болсо менин кампама жыйнагыла", – деп айтам”, – деди»[+].

31


Сары кычы даны


[•] Ыйса аларга дагы мындай үлгү-насаат аңгеме айтты: «Асман Падышачылыгы талаага себилген сары кычы данына окшош.


32 Ал уруктардын ичинен эң кичинекейи болсо да, өсүп чыкканда, бардык өсүмдүктөрдөн чоң болуп, даракка айланат. Канаттуу куштар учуп келип, анын бутактарына корголошот»[+].

33


Ачыткы


Ыйса аларга дагы мындай үлгү-насаат аңгеме айтты: «Асман Падышачылыгы камыр ачытыш үчүн, үч ченем унга салынган ачыткыга окшош»[+].


34 Ыйса булардын баарын элге үлгү-насаат аңгемелер менен айтты. Ал үлгү-насаат аңгемесиз сүйлөчү эмес.


35 Пайгамбар аркылуу айтылган сөздүн аткарылышы үчүн ушундай болду: «Менин оозумдан накыл сөздөр чыгат. Дүйнө жаратылгандан бери жашыруун болуп келе жаткан сырларды айтып берем»[+].

36


Экинчи үлгү-насаат аңгеменин чечмелениши

Ыйса элди таратып жиберип, үйгө кирди. Ошондо шакирттери жанына келип: «Талаадагы кара сойлоктор жөнүндөгү үлгү-насаат аңгеменин маанисин бизге түшүндүрүп берчи», – дешти.


37 Ыйса мындай деп жооп берди: «Жакшы үрөн сепкен адам – бул Адам Уулу.


38 Талаа болсо – дүйнө. Жакшы үрөн – Асман Падышачылыгынын уулдары, кара сойлоктор – шайтандын уулдары[+].


39 Кара сойлокторду сепкен душман – бул шайтан. Орок маалы – дүйнөнүн акыры, орокчулар болсо – периштелер[+].


40 Кара сойлоктор орулуп, өрттөлгөндөй эле, бул дүйнөнүн акырында да ушундай болот.


41 Адам Уулу Өз периштелерин жиберет. Алар күнөөгө түрткөн бардык нерсени жана мыйзамсыздык кылгандарды Анын Падышачылыгынан алып,[+]


42 жалындап күйүп турган отко ыргытат. Ал жерде ый жана тиш кычыратуу болот[+].


43 Ошондо адил адамдар өздөрүнүн Атасынын Падышачылыгында күн сыяктуу жаркырашат. Кимдин кулагы бар болсо, ал уксун![+]

44


Жашырылган казына

Асман Падышачылыгы талаада жашырылган казынага да окшош: бир адам аны таап алып, кайра жашырып койду. Барып, кубанганынан колунда болгондун баарын сатты да, ал талааны сатып алды.

45


Бермет

Асман Падышачылыгы асыл бермет издеген соодагерге да окшош:


46 күндөрдүн биринде ал кымбат баалуу берметти тапты. Анан барып, колунда болгондун баарын сатты да, ал берметти сатып алды.

47


Тор

Асман Падышачылыгы ар кандай балыктарды кармаган чоң торго да окшош[+].


48 Тор балыкка толгондо, аны жээкке тартып чыгарышат да, отуруп алып, жакшы балыктарды идиштерге салып алышат, ал эми жамандарын ыргытып жиберишет[+].


49 Дүйнөнүн акырында да ушундай болот: периштелер келип, адилетсиздерди адилеттүүлөрдөн бөлүп алып,[+]


50 жалындап күйүп турган отко ыргытышат. Ал жерде ый жана тиш кычыратуу болот»[+].


51 Ыйса шакирттеринен: «Булардын баарын түшүндүңөрбү?» – деп сурады. Алар Ага: «Түшүндүк», – деп жооп беришти.


52 Ошондо Ал шакирттерине: «Ошондуктан Асман Падышачылыгы жөнүндө насаат алган ар бир мыйзам окутуучу өз казынасынан жаңыны да, эскини да алып чыккан үй ээсине окшош», – деди.

53


Ыйсанын Назаретке кайтып келиши


[•] Ыйса бул үлгү-насаат аңгемелерди айтып бүткөндөн кийин, ал жерден кетти.


54 Өз жерине келип, синагогаларда элди окута баштады. Эл таң калып, мындай деп айтып жатты: «Мындай акыл менен мындай күчтү Ал кайдан алган[+]?


55 Бул жыгач устанын эле уулу эмеспи? Мунун энесинин ысымы Мариям, бир туугандары болсо Жакып, Жусуп, Шымон жана Жүйүт эмеспи[+].


56 Карындаштарынын баары биздин арабызда эле жүрүшөт го. Ал мындай акыл менен мындай күчтү кайдан алган?»


57 Ошентип, алар Ыйсаны кабыл алгылары келген жок. Ыйса болсо аларга: «Пайгамбар өз жеринен, өз үйүнөн башка жерде урматталат», – деди[+].


58

#### 14

1


Чөмүлдүрүүчү Жакандын өлтүрүлүшү


[•] Ошол күндөрү дубан акими Ирод Ыйса жөнүндө угуп,


2 өз карамагындагы адамдарына: «Бул – чөмүлдүрүүчү Жакан. Ал тирилиптир, ошондуктан кереметтерди көрсөтүп жатат», – деди[+].


3 Ирод өзүнүн бир тууганы Филиптин аялы Иродия үчүн Жаканды байлатып, түрмөгө отургуздурган эле[+].


4 Анткени Жакан ага: «Бул аялды албашың керек болчу», – деп айткан[+].


5 Ирод Жаканды өлтүргүсү келген, бирок элден корккон. Анткени эл аны пайгамбар деп эсептечү[+].


6 Ироддун туулган күнү белгиленип жатканда, Иродиянын кызы ортого чыгып бийлеп берди. Анын бийлегени Иродго жагып калгандыктан,


7 ал эмнени гана сурабасын, берерин айтып, ант берди[+].


8 Кыз болсо энесинин үйрөтүүсү боюнча: «Мага азыр чөмүлдүрүүчү Жакандын башын идишке салдырып келип бер», – деди.


9 Буга падыша капа болду. Бирок конокторунун алдында ант берип койгондугу үчүн, анын сураганын орундатууну буйруду.


10 Жакандын башын алууга түрмөгө киши жиберди.


11 Идишке салынган башты кызга алып келип беришти, кыз болсо аны энесине алып барып берди.


12 Шакирттери келип, анын сөөгүн коюшту. Андан кийин алар барып, Ыйсага кабарлашты[+].


13[•] Ыйса муну укканда, Өзү жалгыз кайыкка түшүп, ээн жерге сүзүп кетти. Бул жөнүндө уккан адамдар өз шаарларынан чыгып, Анын артынан жөө ээрчишти.


14 Жээкке чыгып, Ыйса чогулган көп элди көрдү. Аларга боору ооруп, оорулууларын айыктырды.

15


Беш миң адамды тойгузуу


Кеч киргенде, шакирттери Ыйсанын жанына келип: «Бул ээн жер экен, кеч да болуп кетти. Элди тарат, айылдарга барып, өздөрүнө тамак-аш сатып алышсын», – дешти.


16 Ошондо Ыйса аларга: «Элди таратуунун кереги жок, аларга тамак-ашты силер бергиле», – деди[+].


17 Алар Ага: «Бизде беш нан, эки балык эле бар», – дешти.


18 Ошондо Ыйса: «Аларды бул жерге, Мага алып келгиле», – деди.


19 Элге чөпкө отурууну буйругандан кийин, Ал беш нан менен эки балыкты алды да, асманды карап, Кудайга ыраазычылык билдирди. Нандарды сындырып, шакирттерине берди, алар болсо элге таратышты.


20 Бардыгы тоё жешти. Артып калган нандарды чогултканда, он эки себет толду.


21 Аялдар менен бала-бакыраны эсептебегенде, тамактангандардын саны беш миңге жакын эле[+].

22


Ыйсанын суу үстүндө басышы


[•] Ошондон кийин Ыйса Өзүнүн шакирттерине: «Кайыкка түшүп, Менден мурун наркы өйүзгө өтө бергиле», – деп буйруду. Өзү болсо элди таратыш үчүн калып калды.


23 Элди таратып жибергенден кийин, Өзү жалгыз сыйынуу үчүн, тоого чыкты. Түн ортосуна чейин Ыйса ал жерде жалгыз болду[+].


24 Ал убакта кайык көлдүн ортосуна жетип калган эле. Карама-каршы тараптан шамал соккондуктан, толкун кайыкты ары-бери чайпап жатты.


25 Түнкү төртүнчү күзөт убагында Ыйса көлдүн үстү менен басып, аларга келди.


26 Көлдүн үстүндө басып келе жаткан Ыйсаны көргөн шакирттер коркуп кетип: «Бул – элес!» – деп кыйкырып жиберишти[+].


27 Бирок Ыйса ошол замат аларга: «Кайраттангыла! Бул Менмин, коркпогула!» – деди.


28 Петир Ага: «Теңир! Эгерде бул Сен болсоң, буйрук бер, мен Сага суу үстү менен басып барайын», – деди.


29 Ыйса ага: «Кел», – деди. Петир кайыктан түшүп, суу үстү менен басып, Ыйсага жакын барды.


30 Бирок катуу шамалды көргөндө, коркуп кетип, чөгө баштады. Ошондо ал: «Теңир! Мени сакта!» – деп кыйкырды.


31 Ыйса колун сунуп, аны дароо кармап калды. Анан ага: «Ишеними аз, эмнеге шектендиң?» – деди[+].


32 Алар кайыкка түшкөндөн кийин, шамал басылып калды.


33 Кайыктагылар болсо: «Сен чын эле Кудайдын Уулу экенсиң», – деп, Ага таазим кылышты[+].

34


Генисарет жериндеги оорулуулардын айыгышы

Наркы өйүзгө, Генисарет жерине сүзүп өтүштү[+].


35 Ал жердин тургундары Ыйсаны таанып, тегерек-четтегилердин баарына киши жиберишти. Ошондо Ыйсага оорулуулардын баарын алып келишип,


36

#### 15

1


Кудайдын осуяттары адамдардын салттарынан жогору


[•] Ошол убакта Иерусалимден мыйзам окутуучулар менен фарисейлер Ыйсага келип:


2 «Эмне үчүн Сенин шакирттериң ата-бабалардын салтын бузуп жатышат? Алар тамактанардын алдында кол жуу расмисин аткарышпайт», – дешти[+].


3 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Анда эмне үчүн өзүңөр салттарыңардын айынан Кудайдын осуятын бузуп жатасыңар[+]?


4 Кудай мындай деп осуят кылган: “Ата-энеңди сыйла”, “Ким атасына же энесине тил тийгизсе, ал өлүм жазасына тартылсын”[+].


5 Силер болсо: “Эгерде ким атасына же энесине: "Сенин менден алчу нерсеңдин баары Кудайга багышталган", – десе,


6 ал адам атасына же энесине сый көрсөтпөй койсо да болот”, – дейсиңер. Ошентип, силер өз салттарыңар үчүн Кудайдын осуятын четке кагып койдуңар.


7 Эки жүздүүлөр! Ышайа силер жөнүндө туура пайгамбарчылык кылган:[+]


8 “Бул эл Мага оозу менен жакындайт, Мени тили менен урматтайт, бирок жүрөгү Менден алыс.


9 Алардын Мени урматтаганы – бекер, анткени алардын үйрөткөнү – адамдык эрежелер”»[+].

10


Адамды арам кыла турган нерсе


Анан элди жанына чакырып, аларга мындай деди: «Жакшылап угуп, түшүнүп алгыла.


11 Адамды оозуна кирген нерсе арам кылбайт, оозунан чыккан нерсе арам кылат»[+].


12 Ошондо шакирттери келип, Ага: «Билесиңби, фарисейлер бул сөздү укканда кыжырданышты», – дешти.


13 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Асмандагы Атам тикпеген ар бир өсүмдүк түп-тамыры менен жок кылынат[+].


14 Аларды жайына койгула. Алар – сокурлардын сокур жол башчылары. Сокурду сокур жетелесе, экөө тең аңга түшөт»[+].


15 Петир Ага: «Бул үлгү-насаат аңгемеңди бизге түшүндүрүп берчи!» – деди.


16 Ошондо Ыйса: «Силер да алиге чейин түшүнө элексиңерби?


17 Оозго кирген нерсенин баары ашказанга келип, анан тышка чыгып кетерин билбейсиңерби?


18 Ооздон чыкканы жүрөктөн чыгат, адамды арам кылган мына ушу[+].


19 Анткени жаман ойлор, киши өлтүрүү, нике бузуу, ойноштук кылуу, уурулук, жалаа жабуу, ушак жүрөктө пайда болот[+].


20 Мына ушулар адамды арам кылат. Ал эми кол жуу расмисин аткарбай тамактануу адамды арам кылбайт».

21


Канаандык аялдын кызынын айыгышы


[•] Ыйса ал жерден чыгып, Тир жана Сидон аймактарына келди[+].


22 Ошол аймактардан канаандык бир аял чыгып, Ыйсага: «Мага ырайым кылчы, Теңир, Дөөттүн Уулу! Кызым жин оорусунан катуу кыйналып жатат», – деп кыйкырды[+].


23 Бирок Ыйса аялга жооп берген жок. Ошондо шакирттери Ага жакын келип: «Аркабыздан калбай кыйкырып келе жатат, аны кетирип жиберчи», – дешти.


24 Ыйса болсо: «Мен Ысрайыл элинин гана жоголгон койлоруна жиберилгем», – деп жооп берди[+].


25 Аял жакын келип, Анын алдына чөгөлөп: «Теңир! Мага жардам бере көр», – деп өтүндү.


26 Ыйса ага: «Балдардын нанын тартып алып, иттерге ыргыткан жакшы эмес», – деди[+].


27 Аял Ага: «Ооба, ошондой, Теңир! Бирок иттер да кожоюндарынын үстөлүнөн түшкөн күкүмдөрдү жешет эмеспи», – деди.


28 Ыйса аялга: «Оо, аял! Ишенимиң зор экен, тилегениңдей болсун», – деп жооп берди. Ошондо анын кызы дароо айыгып калды.

29


Көп оорулуулардын айыгышы


[•] Ыйса ал жерден кетип, Галилея көлү тарапка келди. Бир тоого чыгып отурду.


30 Ошондо Анын жанына көп эл келди. Алар чолок, сокур, дудук, майып жана башка оорулуу адамдарды Ыйсанын алдына алып келишти. Ыйса аларды айыктырды[+].


31 Дудуктар сүйлөп, буту баспагандар басып, сокурлар көрүп калышты. Муну көргөн эл таң калып, Ысрайылдын Кудайын даңктады.

32


Төрт миң адамды тойгузуу


Ыйса шакирттерин жанына чакырып алып, мындай деди: «Элди аяп жатам. Үч күндөн бери жанымда жүрүшөт, жегенге эч нерселери жок. Ачка кетиргим келбей турат, жолдо алсырап калышат го»[+].


33 Шакирттери Ага: «Ушундай ээн жерде ушунча эл тоё турган нанды кайдан табабыз?» – дешти[+].


34 Ыйса алардан: «Канча наныңар бар?» – деп сурады. «Жети наныбыз, бир аз майда балыгыбыз бар», – дешти алар.


35 Ошондо Ал элге жерге отурууну буйруду.


36 Анан жети нан менен балыктарды алды да, асманды карап, Кудайга ыраазычылык билдирди. Нандарды сындырып, шакирттерине берди, алар болсо элге таратышты.


37 Бардыгы тоё жешти. Артып калган нандарды чогултканда, жети себет толду.


38 Аялдар менен бала-бакыраны эсептебегенде, тамактангандардын саны төрт миң эле[+].


39

#### 16

1


Жышаан көрүүнү каалаган фарисейлер


[•] Фарисейлер менен садукейлер Ыйсанын жанына келишти да, Аны сынаш үчүн, асмандан жышаан көрсөтүшүн суранышты[+].


2 Ыйса болсо аларга: «Кеч киргенде, силер: “Күн кызарып батып бара жатат, эртең күн ачык болот”, – дейсиңер.


3 Эртең менен болсо: “Асман түнөрүп турат, күн бузулат окшойт”, – дейсиңер. Анткорлор! Асманды карап, аба ырайын аныктай аласыңар да, анан убакытка байланыштуу жышаандарды айырмалап биле албайсыңар.


4 Бузулган, жаман муун жышаан көргүсү келет. Бирок ага Жунус пайгамбардын жышаанынан башка жышаан көрсөтүлбөйт», – деди да, ал жерден кетип калды[+].


5[•] Алар наркы өйүзгө сүзүп өтүштү. Шакирттер болсо нан алып алууну унутуп калышкан эле.

6


Фарисейлердин жана садукейлердин окутуусунан сак болуу


Ыйса аларга: «Фарисейлердин жана садукейлердин ачыткысынан сак болгула», – деди[+].


7 Алар болсо: «Нан албаганыбыз үчүн ушинтип айтып жатат го», – деп ойлошту.


8 Ыйса алардын оюн билип, мындай деди: «Ишеними аздар! Эмнеге нан алып албаганыңар жөнүндө ойлоп жатасыңар[+]?


9 Дагы эле түшүнө элексиңерби? Беш нанга беш миң киши тойгону, канча себет ашып калганы эсиңерден чыгып кеттиби[+]?


10 Жети нанга төрт миң киши тойгону, канча себет ашып калганы эсиңерден чыгып кеттиби[+]?


11 Кантип түшүнгөн жоксуңар? Мен силерге: “Фарисейлер менен садукейлердин ачыткысынан сак болгула”, – дегенимде, нан жөнүндө айткан жокмун».


12 Анын нандын ачыткысынан эмес, фарисейлер менен садукейлердин окутуусунан сактандырганын шакирттер ошондо түшүнүштү.

13


Петирдин Ыйсаны Машайак катары таанышы


[•] Ыйса Филиптин шаары Кейсареяга келгенде, шакирттеринен: «Адамдар Мени, Адам Уулун, ким деп эсептешет?» – деп сурады.


14 Алар Ага: «Бирөөлөр: “Чөмүлдүрүүчү Жакан”, – деп, бирөөлөр: “Илияс”, – деп, дагы бирөөлөр: “Жеремия же пайгамбарлардын бири”, – деп эсептешет», – деп жооп беришти[+].


15 Ыйса алардан: «А силер Мени ким деп эсептейсиңер?» – деп сурады.


16 Шымон Петир Ага: «Сен тирүү Кудайдын Уулу Машайаксың», – деп жооп берди[+].

17


Жыйын жөнүндөгү биринчи Жакшы Кабар

Ошондо Ыйса ага мындай деди: «Бактылуусуң сен, Жунус уулу Шымон! Муну сага адам эмес, Асмандагы Атам ачып берди[+].


18 Мен да сага айтып коёюн, сен Петирсиң. Мен Өз Жыйынымды ушул таштын үстүнө курам, аны өлүм да жеңе албайт[+].


19 Сага Асман Падышачылыгынын ачкычтарын берем. Жер үстүндө эмнени байласаң, асманда да ошол байлануу болот. Жер үстүндө эмнени чечсең, асманда да ошол чечилүү болот»[+].


20 Анан Ыйса Өзүнүн Машайак экендигин эч кимге айтпоону шакирттерине эскертти[+].

21


Ыйсанын Өзүнүн өлөрүн жана тирилерин шакирттерине айтышы


[•] Ошол мезгилден тартып, Ыйса Өзүнүн Иерусалимге баруусу, аксакалдар, башкы ыйык кызмат кылуучулар жана мыйзам окутуучулардын колунан көп азап чегүүсү, өлтүрүлүүсү, үчүнчү күнү тирилүүсү керектигин шакирттерине айта баштады[+].


22 Петир Аны четке алып чыгып: «Өзүңдү ая, Теңир! Бул Сенин башыңа түшпөсүн», – деп, каршы боло баштады.


23 Ыйса болсо Петирди карап: «Кет жанымдан, шайтан! Сен Мага тузак коюп жатасың. Анткени сенин ойлоруң – Кудайдын эмес, адамдын ойлору», – деди[+].


24 Анан Ыйса шакирттерине мындай деди: «Ким Мени ээрчигиси келсе, ал өзүнөн баш тартсын жана өз айкаш жыгачын алып, Менин артымдан ээрчисин[+].


25 Ким өз жанын сактап калгысы келсе, ал андан түбөлүккө ажырайт. Ал эми ким Мен үчүн өз жанынан ажыраса, ал аны сактап калат[+].


26 Эгерде адам бүт дүйнөгө ээ болуп, бирок өз жанына зыян келтирсе, андан ага эмне пайда? Адам өз жанын куткарып алуу үчүн кандай кун төлөй алат[+]?


27 Адам Уулу периштелери менен бирге Өз Атасынын даңкы менен келет, ошондо ар кимге ишине жараша тиешелүүсүн берет[+].


28

#### 17

1


Теңирдин көрүнүшүнүн өзгөрүлүшү


[•] Алты күн өткөндөн кийин, Ыйса Петирди, Жакыпты жана анын бир тууганы Жаканды ээрчитип, бир бийик тоого чыкты[+].


2 Ошол жерде алардын көз алдында Ыйсанын көрүнүшү өзгөрүлдү: Анын жүзү күндөй жаркырап, кийими аппак болуп калды[+].


3 Анан аларга Ыйса менен сүйлөшүп жаткан Муса менен Илияс көрүндү[+].


4 Ошондо Петир Ыйсага мындай деди: «Теңир! Бул жерде болгонубуз жакшы экен. Эгерде кааласаң, бул жерге үч алачык тургузалы: Сага бирди, Мусага бирди, Илияска бирди».


5 Петир сүйлөп жаткан учурда, жаркыраган бир булут аларды каптап калды. Анан булут ичинен «Бул Менин сүйүктүү Уулум, Мен Ага ыраазымын. Аны уккула!» деген үн чыкты[+].


6 Муну укканда, шакирттер коркуп кетишип, жүзтөмөндөп жыгылышты.


7 Ыйса аларга жакын келип, колун тийгизип: «Тургула, коркпогула!» – деди.


8 Алар баштарын көтөрүп, Ыйсадан башка эч кимди көрүшкөн жок.


9 Тоодон түшүп келе жатышканда, Ыйса аларга: «Адам Уулу өлүп, кайра тирилгенге чейин, бул көрүнүш жөнүндө эч кимге айтпагыла», – деди[+].


10 Шакирттери Андан: «Эмне үчүн мыйзам окутуучулар: “Илияс пайгамбар Машайактан мурун келиши керек”, – деп айтышат?» – деп сурашты.


11 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Туура, адегенде Илияс келип, бардык нерсени өз ордуна коюшу керек[+].


12 Бирок силерге айтып коёюн, Илияс келген. Бирок аны таанышпай, ага ойлоруна келгендей мамиле кылышты. Ошол сыяктуу эле Адам Уулу да алардын колунан азап чегет»[+].


13 Ошондо шакирттер Анын чөмүлдүрүүчү Жакан жөнүндө айтып жатканын түшүнүштү[+].

14


Жин оорулуунун айыгышы


[•] Алар элдин арасына келишкенде, бир адам Ыйсанын алдына келип, чөгөлөп:


15 «Теңир! Менин уулума ырайым кыла көр! Анын элирмеси бар, аябай кыйналат. Бирде отко, бирде сууга боюн таштап жиберет.


16 Аны Сенин шакирттериңе алып келсем, алар айыктыра албай коюшту», – деди.


17 Ошондо Ыйса: «Оо, ишенимсиз, бузулган муун! Качанга чейин силер менен болом? Качанга чейин силерге чыдайм? Баланы бул жерге, Мага алып келгиле», – деди.


18 Ыйса буйрук берери менен, баладан жин чыгып кетти. Бала ошол замат айыгып калды[+].


19 Ыйса жалгыз калганда, шакирттер келип: «Эмне үчүн биз жинди кууп чыгара албай койдук?», – деп сурашты.


20 Ыйса аларга: «Ишенимиңердин аздыгынан улам! Силерге чындыкты айтып коёюн, эгерде силердин сары кычы данындай эле ишенимиңер болсо, бул тоого: “Бул жерден тиги жерге жыл”, – десеңер, ал жылат. Силер үчүн мүмкүн болбогон эч нерсе болбойт[+].


21 Жиндерди сыйынуу жана орозо менен гана кууп чыгарууга болот», – деди.

22


Ыйсанын Өзүнүн өлөрүн жана тирилерин дагы бир жолу айтышы


[•] Галилеяда жүрүшкөн кезде, Ыйса аларга: «Адам Уулун адамдардын колуна салып беришет.


23 Аны өлтүрүшөт. Бирок Ал үчүнчү күнү тирилет», – деди. Шакирттер буга абдан капа болушту[+].

24


Ийбадаткана салыгы


Капернаумга келишкенде, дидрахма жыйнаган салык жыйноочулар Петирге келип: «Силердин Устатыңар дидрахма береби?» – деп сурашты[+].


25 «Берет», – деп жооп берип, Петир үйгө кирди. Ал эч нерсе айта электе эле, Ыйса андан: «Кандай деп ойлойсуң, Шымон, бул дүйнөдөгү падышалар алык-салыкты кимден алышат: өз уулдарынанбы же бөтөн кишилерденби?» – деп сурады.


26 «Бөтөн кишилерден», – деди Петир. Ыйса ага: «Демек, уулдары салык төлөшпөйт экен да.


27

#### 18

1


Ким баарынан чоң?


[•] Ошол мезгилде шакирттер Ыйсанын жанына келип: «Асман Падышачылыгында ким баарынан чоң?» – деп сурашты.


2 Ыйса бир кичинекей баланы чакырып алып, ортого тургузду да, мындай деди:


3 «Силерге чындыкты айтып коёюн, эгерде жаман жолуңардан кайтып, кичинекей балдардай болбосоңор, Асман Падышачылыгына кирбейсиңер[+].


4 Ошондуктан ким өзүн басынтып, ушул бала сыяктуу болсо, ал Асман Падышачылыгында чоң болот.


5 Ким ушул сыяктуу баланы Менин ысымым үчүн кабыл алса, ал Мени кабыл алган болот[+].


6 Мага ишенген бул кичинелердин бирин күнөөгө түрткөн адамды мойнуна тегирмен ташын илип, деңиздин түбүнө чөктүрүп жиберсе, ал үчүн жакшы болмок.

7


Азгырыктарга каршы күрөшүү

Бул дүйнө өзүнүн азгырыктары үчүн кайгыга кабылат! Анткени азгырыктар келбей койбойт, бирок ким аркылуу келсе, ошол адам кайгыга кабылат![+]


8 Эгерде колуң же бутуң сени күнөөгө түртсө, анда аны кесе чаап, ыргытып жибер. Эки колуң, эки бутуң менен түбөлүк отко ыргытылгандан көрө, колуңдан же бутуңдан ажырап, өмүргө ээ болгонуң жакшы[+].


9 Эгерде көзүң сени күнөөгө түртсө, анда аны оюп алып, ыргытып жибер. Эки көзүң менен оттуу көлгө ыргытылгандан көрө, жалгыз көзүң менен өмүргө ээ болгонуң жакшы[+].


10[•] Байкагыла, бул кичинелердин бирин да кордобогула. Силерге айтып коёюн, алардын асмандагы периштелери Асмандагы Атамдын жүзүн дайыма көрүп турушат.

11


Жоголгон кой. Жоголгонду издеген Теңир


Анткени Адам Уулу жоголгонду издеп таап, куткаруу үчүн келди.


12 Кандай деп ойлойсуңар, эгерде жүз кою бар бир адамдын бир кою жоголуп кетсе, эмне, ал токсон тогузун тоого калтырып, жоголуп кеткенин издебейби?


13 Эгерде аны тапса, силерге чындыкты айтып коёюн, жоголбогон токсон тогузуна караганда, ал үчүн көбүрөөк сүйүнөт.


14 Ошол сыяктуу эле Асмандагы Атаңар да бул кичинелердин биринин да жоголушун каалабайт[+].

15


Келечектеги Жыйындын тартиби

[•] Эгерде бир тууганың сага каршы күнөө кылса, баргын да, жекече сүйлөшүп, анын айыбын ач. Эгерде сага кулак салса, бир тууганыңды кайтарып алган болосуң[+].


16 Эгерде сага кулак салбаса, жаныңа бир же эки кишини ээрчитип ал. Айтылган ар бир сөз эки же үч күбөнүн сөзү менен ырасталсын[+].


17 Эгерде аларга кулак салбаса, Жыйынга билдир. Эгерде Жыйынга да кулак салбай койсо, аны бутпарас жана салык жыйноочу катары эсепте[+].


18 Силерге чындыкты айтып коёюн, жер үстүндө эмнени байласаңар, асманда да ошол байлануу болот. Жер үстүндө эмнени чечсеңер, асманда да ошол чечилүү болот.


19 Дагы силерге айтарым, жер үстүндө араңардан экөөңөр макулдашып алып, асмандагы Атамдан бир нерсе жөнүндө сурасаңар, сураганыңарды аласыңар[+].


20 Кайсы жерде Менин ысымым үчүн эки же андан көп адам чогулса, Мен да ошол жерде, алардын арасындамын».

21


Ырайымдуу падыша жана ырайымсыз кул жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


Ошондо Петир Ыйсанын жанына келип: «Теңир, мага каршы күнөө кылган бир тууганымды канча жолу кечиришим керек? Жети жолубу?» – деп сурады[+].


22 Ыйса ага мындай деп жооп берди: «Сага айтып коёюн, жети жолу эмес, жетимиштен жети жолу.


23 Ошондуктан Асман Падышачылыгын кулдары менен эсептешмекчи болгон падышага салыштырса болот.


24 Эсептеше баштаганда, падышанын алдына он миң талант карыз болгон бир кулду алып келишти.


25 Карызынан кутулууга анын эч нерсеси жок болгондуктан, падыша анын өзү, аялы, балдары жана колунда болгону сатылып, карызы төлөнүүсүн буйруду[+].


26 Ошондо ал кул падышанын алдына жыгылып: “Падышам, күтө тур, бардыгын төлөп берем”, – деди.


27 Падыша кулуна ырайым кылып, анын карызын кечирди да, аны бошотуп жиберди.


28 Ал кул болсо тышка чыгып, өзүнө жүз динарий карыз болгон башка кулду кармап алып: “Карызыңды бер”, – деп муунтту.


29 Ал кул болсо бутуна жыгылып: “Күтө тур, баарын төлөп берем”, – деп жалынды.


30 Бирок ал күткүсү келген жок. Барды да, карызын бергенче, аны түрмөгө каматып салды[+].


31 Муну көргөн кулдар аябай капа болушту да, падышага келип, болгон окуяны айтып беришти.


32 Ошондо падыша кулун чакыртты да: “Эй, жаман кул! Жалынып-жалбарганыңдан улам, бүт карызыңды кечирдим эле.


33 Мен сага ырайым кылгандай, сен да тиги кулга ырайым кылсаң болбойт беле?” – деди.


34 Падыша каарданып, бүт карызын бергенче, аны жазалоочулардын колуна тапшырды.


35

#### 19

1[•] Ыйса бул сөздөрдү айтып бүткөндөн кийин, Галилеядан чыгып, Иордан дарыясынын наркы өйүзүнө, Жүйүт аймагына келди.


2 Аны көп эл ээрчип алды. Ыйса ал жерде оорулууларды айыктырды.

3


Ажырашуу жөнүндө


Ыйсанын жанына фарисейлер келишти да, Аны сынап: «Эркек ар кандай себептен улам аялы менен ажырашса болобу?» – деп сурашты.


4 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Жаратуучу эң башында эле адамдарды эркек-аял кылып жаратканын окуган жок белеңер[+]?


5 Ошондуктан адам ата-энесин таштап, аялы менен биригет. Ошентип, экөө бир дене болот[+].


6 Эми алар эки эмес, бир дене. Ошондуктан Кудай кошконду адам ажыратпасын»[+].


7 Алар Ыйсага: «Анда эмне үчүн Муса талак кат берип, аялын кетирсе боло тургандыгы жөнүндө айтты эле», – дешти[+].


8 Ыйса аларга: «Таш боор болгонуңардан улам, Муса аялыңарды кетирүүгө уруксат берген. Бирок башында мындай эмес болчу.


9 Бирок Мен силерге айтып коёюн, ойноштук кылуу себеби менен эмес, башка бир себеп менен аялын кетирип, башка аял алган адам ойноштук кылган болот. Күйөөсү кетирип жиберген аялды алган адам да ойноштук кылган болот», – деди[+].


10 Шакирттери Ыйсага: «Эгерде эркектин аялынын алдындагы милдети ушундай болсо, анда үйлөнбөй эле койгон жакшы», – дешти.


11 Ыйса болсо аларга мындай деди: «Бул сөздү ар бир эле адам кабыл ала албайт. Кимге берилсе, ошол гана кабыл ала алат[+].


12 Анткени тубаса бычмалдар бар, адамдар тарабынан бычмал болгондор да бар, Асман Падышачылыгы үчүн өздөрүн өздөрү бычмал кылгандар да бар. Кабыл ала алган адам кабыл алсын».

13


Ыйсанын балдарга бата бериши


[•] Колун коюп сыйынсын деп, кээ бирөөлөр Ыйсанын жанына балдарын алып келишти. Шакирттер болсо аларга тоскоолдук кылышты.


14 Ыйса аларга: «Балдарды коё бергиле, алардын Мага келүүсүнө тоскоолдук кылбагыла. Анткени Асман Падышачылыгы ушундайлардыкы», – деди[+].


15 Балдардын үстүнө колун коюп сыйынгандан кийин, Ыйса ал жерден кетти.

16


Ыйса жана бай жигит


[•] Бир жигит келип, Ыйсадан: «Жакшы Устат! Түбөлүк өмүргө ээ болуш үчүн, кандай жакшы иш кылуум керек?» – деп сурады[+].


17 Ыйса ага: «Мени эмнеге жакшы дейсиң? Кудайдан башка эч ким жакшы эмес. Түбөлүк өмүргө ээ болууну кааласаң, Анын осуяттарын аткар», – деди[+].


18 «Кайсы осуяттарды?» – деди ал. Ыйса ага мындай деди: «Киши өлтүрбө, ойноштук кылба, уурдаба, бирөөгө жалаа жаппа,


19 ата-энеңди сыйла, өзүңдү кандай сүйсөң, жакыныңды да ошондой сүй»[+].


20 Ошондо жигит Ага: «Мунун баарын мен жаш күнүмдөн бери сактап келем. Мага дагы эмне жетишпейт?» – деди[+].


21 Ыйса ага: «Эгерде жеткилең болууну кааласаң, бар да, дүнүйөңдүн баарын сатып, жардыларга таратып бер. Ошондо асманда казынаң болот. Анан келип, Менин артымдан ээрчи», – деди[+].


22 Бул сөздү укканда, жигит капаланып кетип калды. Анткени анын дүнүйөсү көп эле.


23 Ыйса шакирттерине мындай деди: «Силерге чындыкты айтып коёюн, бай адамдын Асман Падышачылыгына кириши кыйын[+].


24 Дагы айтарым, бай адамдын Асман Падышачылыгына кирүүсүнө караганда, ийненин көзүнөн төөнүн өтүүсү оңоюраак».


25 Муну уккан шакирттер аябай таң калышып: «Анда ким куткарылат?» – дешти.


26 Ыйса болсо аларды карап: «Адамдар муну кыла алышпайт, ал эми Кудай бардыгын кыла алат», – деди[+].

27


Элчилердин сыйлыгы


Ошондо Петир мындай деди: «Мына, биз баарын таштап, Сени ээрчип жүрөбүз. Бул үчүн эмне алабыз?»[+]


28 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Силерге чындыкты айтып коёюн, жаңы жашоодо Адам Уулу Өзүнүн улуу тактысына отурганда, Мени ээрчип жүргөн силер да он эки тактыга отуруп, Ысрайылдын он эки уруусуна бийлик жүргүзөсүңөр[+].


29 Менин ысымым үчүн үй-жайын, ага-инилерин же эже-карындаштарын, атасын же энесин, аялын же балдарын, же өз жерин таштаган адам жүз эсе алат жана түбөлүк өмүрдү мурастайт[+].


30

#### 20

1


Жүзүмдүктөгү жумушчулар жөнүндө үлгү-насаат аңгеме

Анткени Асман Падышачылыгын бул нерсеге салыштырууга болот: таң заардан бир кожоюн өзүнүн жүзүмдүгүнө жумушчуларды жалдаганы чыкты.


2 Ал күнүнө бир динарийден төлөп бере турган болуп, жумушчулар менен макулдашкандан кийин, аларды жүзүмдүгүнө жөнөттү.


3 Үчүнчү саат чамасында кайра чыгып, ал базар аянтында жумушсуз жүргөн адамдарды көрдү да,


4 аларга: “Силер да менин жүзүмдүгүмө баргыла, тийиштүү акыңарды төлөп берем”, – деди. Алар жүзүмдүккө кетишти.


5 Ал алтынчы жана тогузунчу саат чамасында кайра чыгып, дагы ошондой кылды.


6 Ал он биринчи саат чамасында кайра чыгып, жумушсуз жүргөн дагы бирөөлөрдү көрүп: “Бир күн бою бул жерде бош турганыңар кандай?” – деди.


7 Алар болсо: “Бизди эч ким ишке жалдаган жок”, – деп жооп беришти. Ошондо ал аларга: “Силер да менин жүзүмдүгүмө баргыла, тийиштүү акыңарды төлөп берем”, – деди.


8 Кеч киргенде, жүзүмдүктүн ээси чарба иштерин башкаруучусуна: “Жумушчуларды чакырып, аларга, акыркыларынан баштап, биринчилерине чейин, эмгек акыларын бер”, – деди[+].


9 Он биринчи саат чамасында жалданып иштегендер келип, бир динарийден алышты.


10 Биринчи келгендер көбүрөөк алабыз деп ойлошкон, бирок алар да бир динарийден алышты.


11 Алгандан кийин, кожоюнга нааразы боло башташты.


12 Алар кожоюнга: “Бул акыркы келгендер бир эле саат иштешти. Бирок сен аларды керээли-кечке күндүн ысыгында иштеген бизге теңеп койдуң”, – дешти.


13 Ошондо жүзүмдүк ээси алардын бирине мындай деди: “Досум, мен сени алдаган жокмун. Сен мени менен бир динарийге макулдашпадың беле?


14 Өз акыңды алгын да, кете бергин. Сага канча берсем, акыркы келген буга да ошончо бергим келет.


15 Өзүмдүкүн өзүм каалагандай пайдаланууга акым жокпу? Же менин берешендигимди көрө албай жатасыңбы?”


16 Ошентип, акыркылар биринчи, биринчилер акыркы болот. Анткени чакырылгандар көп, бирок тандалгандар аз»[+].

17


Ыйсанын Өзүнүн өлүмү жана тирилүүсү жөнүндө үчүнчү жолу айтышы


[•] Иерусалимге бара жаткан жолдо Ыйса он эки шакиртин четке чыгарып алып, мындай деди:


18 «Мына, биз Иерусалимге бара жатабыз. Адам Уулун башкы ыйык кызматчылар менен мыйзам окутуучулардын колуна салып беришет. Алар болсо Аны өлтүрүүгө өкүм чыгарышат.


19 Аны бутпарастардын колуна салып беришет, алар болсо Аны шылдыңдашат, сабашат, айкаш жыгачка кадашат. Үчүнчү күнү Ал тирилет»[+].

20


Эненин суранычы


[•] Ошондо Зебедей уулдарынын энеси уулдары менен Ыйсанын жанына келип таазим кылды да, бир нерсе сурамакчы болду[+].


21 Ыйса аялдан: «Эмне каалайсың?» – деп сурады. Аял Ага: «Сенин Падышачылыгыңда бул эки уулумдун бири оң жагыңда, бири сол жагыңда отурса экен. Ушундай буйрук берчи», – деди[+].


22 Ыйса мындай деп жооп берди: «Эмне сурап жатканыңарды өзүңөр билбейсиңер. Мен иче турган чөйчөктөн иче аласыңарбы? Мен чөмүлдүрүлө турган чөмүлдүрүү менен чөмүлдүрүлө аласыңарбы?» «Ошенте алабыз», – дешти алар[+].


23 Ошондо Ыйса аларга: «Мен иче турган чөйчөктөн ичесиңер. Мен чөмүлдүрүлө турган чөмүлдүрүү менен чөмүлдүрүлөсүңөр. Бирок оң жагыма же сол жагыма отургузуу Менин колумда эмес. Атам кимге даярдаган болсо, ошол отурат», – деди.


24 Муну уккан берки он шакирт эки бир тууганга ачууланды.


25 Ыйса аларды чакырып алып: «Элге башчылар үстөмдүк кылып, төрөлөр бийлик жүргүзөрүн билесиңер.


26 Бирок силердин араңарда мындай болбосун. Араңарда ким чоң болгусу келсе, ал силерге кызматчы болсун[+].


27 Араңарда ким биринчи болгусу келсе, ал силерге кул болсун.


28 Анткени Адам Уулу да Өзүнө кызмат кылдыруу үчүн эмес, тескерисинче, Өзү кызмат кылуу үчүн, Өз жанын берип, көптөрдү куткаруу үчүн келген», – деди[+].

29


Эки сокурдун айыгышы


[•] Алар Жериходон чыгып бара жатышканда, Ыйсанын артынан көп эл ээрчиди[+].


30 Жол боюнда отурган эки сокур адам Ыйсанын өтүп бара жатканын угуп: «Теңир, Дөөттүн Уулу, бизге ырайым кыла көр!» – деп кыйкыра башташты[+].


31 Элдин тыйганына болбой, алар ого бетер катуу кыйкырып жатышты: «Теңир, Дөөттүн Уулу, бизге ырайым кыла көр!»


32 Ыйса токтоп, аларды жанына чакырды да: «Менин эмне кылышымды каалайсыңар?» – деп сурады.


33 Алар Ага: «Теңир, көздөрүбүз көрсө экен», – дешти.


34

#### 21

1


Ыйсанын Иерусалимге салтанаттуу түрдө кириши


[•] Иерусалимге жакын жердеги, Зайтун тоосунун этегиндеги Бейтфагия айылына келишкенде, Ыйса эки шакиртин мындай деп жөнөттү:[+]


2 «Айылга кирсеңер, байланып турган бир ургаачы эшекти, кодикти, көрөсүңөр. Чечип алып, Мага алып келгиле.


3 Эгерде бирөө бирдеме десе, “Булар Теңирге керек” дегиле. Ошондо ал дароо берет».


4 Мунун баары пайгамбар аркылуу айтылган бул сөздөрдүн аткарылышы үчүн болду:[+]


5 «Сион кызына: “Сага өзүңдүн момун Падышаң келет. Ал ургаачы эшекке, кодикке, минип келет”, – деп айткыла».


6 Шакирттер барып, Ыйса буйругандай кылышты.


7 Ургаачы эшекти, кодикти, алып келип, үстүнө чапандарын салып, Ыйсаны мингизишти.


8 Элдин көпчүлүгү өздөрүнүн кийимдерин, айрымдары болсо курма дарактарынын бутактарын кесип алып, жолго төшөп жатышты[+].


9 Ыйсанын алды-артындагы эл: «Дөөттүн Уулуна даңк! Теңирдин атынан Келе Жатканга алкыш! Эң жогорудагыга даңк!» – деп, кыйкырып келе жатты[+].


10 Ыйса Иерусалимге киргенде, бүт шаар кыймылга келип: «Бул ким?» – деп сурап жатты.


11 Эл болсо: «Бул – Галилеянын Назарет шаарынан чыккан Ыйса пайгамбар», – деп жооп берип жатты[+].

12


Ыйсанын ийбадатканадан сатуучуларды кууп чыгуусу


[•] Ыйса ийбадатканага кирип, андагы сатуучулар менен сатып алуучулардын баарын кууп чыкты. Акча алмаштыруучулардын үстөлдөрүн, көгүчкөн сатып отургандардын орундуктарын көңтөрүп таштады[+].


13 Аларга мындай деди: «Ыйык Жазууда: “Менин үйүм сыйынуу үйү деп аталат”, – деп жазылган. Силер болсо аны каракчылардын уюгуна айландырып жатасыңар»[+].


14 Ийбадатканада Ыйсанын жанына сокурлар жана майыптар келди. Ыйса аларды айыктырды.


15 Башкы ыйык кызмат кылуучулар менен мыйзам окутуучулар Ыйса кылып жаткан ажайып иштерди, ийбадатканада: «Дөөттүн Уулуна даңк!» – деп кыйкырып жаткан балдарды көргөндө, кыжырданышып, Ыйсага:[+]


16 «Булардын эмне деп жатканын угуп жатасыңбы?» – дешти. Ыйса аларга: «Ооба! Эмне, силер “Наристелер менен эмчектеги балдарга Өзүңдү даңктаттың” деген сөздөрдү такыр окуган жок белеңер?» – деди да, ал жерден кетип калды[+].


17 Шаардан чыгып, Бетанияга келип, түндү ошол жерде өткөрдү[+].

18


Куурап калган анжыр дарагы


[•] Эртең менен шаарга кайтып келе жатканда, Ыйса ачка болду[+].


19 Жолдун жээгиндеги анжыр дарагын көрүп, анын жанына келди. Жалбырагынан башка эч нерсеси жок экенин көрүп, даракка мындай деди: «Мындан ары сенде эч качан жемиш болбосун». Анжыр дарагы ошол замат куурап калды[+].


20 Муну көргөн шакирттер: «Анжыр дарагынын тез эле куурап калганы кандай?» – деп таң калышты.


21 Ыйса болсо аларга мындай деп жооп берди: «Силерге чындыкты айтып коёюн, эгерде ишенимиңер болсо, шектенбесеңер, анда анжыр дарагына кылынганды гана эмес, мына бул тоого да: “Ордуңан көтөрүлүп, деңизге түш”, – десеңер, айтканыңардай болот[+].


22 Ишеним менен сыйынсаңар, сураганыңардын баарын аласыңар»[+].

23


Ыйсанын бийлиги жөнүндө


[•] Ыйса ийбадатканага келип, элди окутуп жатканда, башкы ыйык кызмат кылуучулар менен аксакалдар жанына басып келип: «Муну Сен кайсы бийликтин негизинде кылып жатасың? Мындай бийликти Сага ким берди?» – деп сурашты[+].


24 Ыйса аларга мындай деди: «Мен да силерге бир суроо берейин. Эгерде Мага жооп берсеңер, Мен да силерге муну кайсы бийликтин негизинде кылып жатканымды айтам.


25 Жакандын чөмүлдүрүүсү кимден эле: Кудайданбы же адамданбы?» Алар өз ара акылдашып: «Эгерде Кудайдан десек, анда Ал бизге: “Анда эмне үчүн Жаканга ишенген жоксуңар?” – дейт,[+]


26 “Адамдардан”, – десек, элден коркобуз. Анткени баары Жаканды пайгамбар деп эсептешет», – дешти[+].


27 Анан Ыйсага: «Билбейбиз», – деп жооп беришти. Ошондо Ыйса аларга: «Кайсы бийликтин негизинде кылып жатканымды Мен да силерге айтпайм», – деди.

28


Эки уул жөнүндө үлгү-насаат аңгеме

«Кандай деп ойлойсуңар? Бир адамдын эки уулу болгон экен. Ал биринчисине келип: “Уулум, барып, жүзүмдүгүмдө иштегин”, – дейт.


29 Бирок ал: “Барбайм”, – деп коюп, кийин анысына өкүнүп, иштегени барат.


30 Экинчи уулуна келип, ошону эле айтат. Анысы: “Баратам, кожоюн”, – деп коюп, барбай коёт.


31 Экөөнүн кимиси атасынын каалоосун аткарды?» «Биринчиси», – деп жооп беришти. Ыйса аларга мындай деди: «Силерге чындыкты айтып коёюн, салык жыйноочулар менен бузулган аялдар Кудайдын Падышачылыгына силерден мурун барышат.


32 Анткени Жакан силерге туура жолду көрсөткөнү келген, бирок силер ага ишенген жоксуңар. Салык жыйноочулар менен бузулган аялдар ага ишеништи. Муну көргөндөн кийин да өкүнгөн жоксуңар, ишенген жоксуңар[+].

33


Жүзүмчүлөр жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


[•] Дагы бир үлгү-насаат аңгемени угуп алгыла. Бир кожоюн жүзүм багын отургузат. Аны дубал менен курчап, жүзүм сыгылуучу жай жасап, күзөт мунарасын салат. Анан жүзүмдүгүн жүзүмчүлөргө тапшырып, өзү башка жакка кетет[+].


34 Түшүм жыйноо убагы жакындаганда, жүзүм жемишинен алдыртыш үчүн, кулдарын жумшайт.


35 Жүзүмчүлөр болсо анын кулдарын кармап алып, бирин сабашат, бирин өлтүрүшөт, бирин таш бараңга алышат[+].


36 Ошондо ал мурункудан да көп кулун жөнөтөт. Жүзүмчүлөр аларга да ошондой эле мамиле кылышат.


37 Акырында кожоюн: “Уулумдан уялышар”, – деп, уулун жөнөтөт[+].


38 Бирок жүзүмчүлөр анын уулун көрүшкөндө, өз ара: “Бул – мурасчы. Жүргүлө, аны өлтүрүп, мурасына ээ бололу”, – дешет[+].


39 Аны кармап алып, жүзүмдүктүн сыртына алып чыгып, өлтүрүп салышат[+].


40 Жүзүмдүктүн кожоюну кайтып келгенде, бул жүзүмчүлөрдү эмне кылат?»


41 Алар Ага: «Бул зулумдарга ал азаптуу өлүм өкүмүн чыгарат, жүзүмдүктү болсо түшүмүн өз маалында жыйнап бере турган жүзүмчүлөргө тапшырат», – деп жооп беришти[+].


42 Ошондо Ыйса аларга мындай деди: «Ыйык Жазуудагы “Куруучулар жаратпай койгон таш бурчтун негизи болуп калды. Бул Теңирден, бул биздин көзүбүзгө укмуштуу көрүнөт” деген сөздөрдү такыр окуган жок белеңер[+]?


43 Ошондуктан силерге айтып коёюн, Кудайдын Падышачылыгы силерден тартылып алынып, жемишин бере турган адамдарга берилет.


44 Ал ташка жыгылган адам өлөт. Ал эми ал таш кимдин үстүнө куласа, аны басып өлтүрөт»[+].


45 Бул үлгү-насаат аңгемелерди уккан башкы ыйык кызмат кылуучулар менен фарисейлер Ыйсанын өздөрү жөнүндө айтып жатканын түшүнүштү.


46

#### 22

1


Үйлөнүү тою жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


[•] Ыйса үлгү-насаат аңгемелерин улантты:[+]


2 «Асман Падышачылыгын бул нерсеге салыштырса болот: бир падыша өзүнүн уулунун үйлөнүү тоюн өткөрмөкчү болот[+].


3 Ал тойго чакырылгандарды чакырыш үчүн, кулдарын жөнөтөт. Бирок алардын келгиси келбейт.


4 Ошондо ал башка кулдарын жөнөтүп: “Дасторконумду даярдап койдум. Торпокторум, борго байланган малым союлду, баары даяр. Тойго келгиле!” – деп айттырат.


5 Бирок чакырылгандар кайдыгер мамиле кылып, бири талаасына кетсе, бири соода кылганы кетет.


6 Дагы бирөөлөрү кулдарын кармап алып кордоп, өлтүрүп салышат[+].


7 Муну уккан падыша каарданып, аскерлерин жиберет. Алар канкорлорду өлтүрүп, шаарын күлгө айландырышат[+].


8 Ошондо падыша кулдарына мындай дейт: “Той даяр, бирок чакырылгандар татыктуу эмес болуп чыкты[+].


9 Ошондуктан тогуз жолдун тоомуна баргыла да, жолуккандардын баарын тойго чакыргыла”.


10 Кулдар жолго чыгышат да, жолуккандардын баарын – жаманын да, жакшысын да чогултушат. Ошентип, той өткөргөн жай мейманга толот.


11 Падыша меймандарды көрүш үчүн кирип, ал жерден той кийимин кийбеген бир адамды көрөт.


12 Ага: “Досум, той кийимин кийбей, бул жерге кантип кирдиң?” – дейт. Тиги адам унчукпайт.


13 Ошондо падыша кулдарына мындай дейт: “Колу-бутун байлап, муну сырттагы караңгылыкка ыргытып жибергиле. Ал жерде ый жана тиш кычыратуу болот”[+].


14 Анткени чакырылгандар көп, бирок тандалгандар аз».

15


Ыйсанын салык төлөө жөнүндө берген жообу


[•] Ошондон кийин фарисейлер барып, Ыйсаны сөзүнөн кармоо жөнүндө кеңешишти[+].


16 Анан алар Ироддун адамдарын жана өз шакирттерин Ыйсага жөнөтүштү. Алар келип: «Устат! Сенин адилеттүү адам экениң бизге белгилүү. Кудайдын мыйзамдарын туура окутасың. Эч кимге жагынбайсың, бет карамалык кылбайсың[+].


17 Оюңду айтчы, Рим падышасына салык төлөө туурабы же туура эмеспи?» – дешти[+].


18 Ыйса алардын арам оюн билип: «Эки жүздүүлөр! Эмнеге Мени сынап жатасыңар[+]?


19 Мага салыкка төлөнүүчү тыйынды көрсөткүлөчү!» – деди. Ага бир динарий алып келип беришти.


20 Ыйса алардан: «Мына бул сүрөт менен жазуу кимдики?» – деп сурады.


21 «Падышаныкы», – деп жооп беришти алар. Ошондо Ыйса аларга: «Анда падышага тиешелүүнү падышага, Кудайга тиешелүүнү Кудайга бергиле», – деди[+].


22 Алар муну укканда таң калып, Ыйсанын жанынан кетип калышты.

23


Өлгөндөрдүн тирилери жөнүндө


[•] «Өлгөндөр тирилбейт» деген садукейлер ошол күнү Ыйсанын жанына келип, мындай деп сурашты:[+]


24 «Устат! Муса мындай дебеди беле: “Ким бала көрбөй көз жумса, анда анын аялын бир тууганы алып, анын тукумун уласын”[+].


25 Арабызда жети бир тууган бар эле. Биринчиси үйлөнүп, бала көрбөй өлүп калды. Аялы инисине калды.


26 Экинчиси, үчүнчүсү, атүгүл, жетинчиси да ошондой болду.


27 Акырында аял да өлдү.


28 Өлгөндөр тирилгенден кийин, ал аял бул жети бир туугандын кимисинин аялы болот? Анткени аны баары аялдыкка алышкан».


29 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Силер Ыйык Жазууну жана Кудайдын күчүн билбегендиктен жаңылып жатасыңар.


30 Анткени өлгөндөр тирилгенден кийин, аял алуу, күйөөгө тийүү деген болбойт. Алар асмандагы Кудайдын периштелериндей болуп калышат.


31 Ал эми өлгөндөрдүн тирилери жөнүндө болсо, Кудайдын


32 “Мен Ыбрайымдын, Ыскактын, Жакыптын Кудайымын” деген сөзүн окуган жок белеңер? Кудай – өлгөндөрдүн эмес, тирүүлөрдүн Кудайы»[+].


33 Буларды уккан эл Анын окутуусуна таң калды.

34


Улуу осуят


[•] Фарисейлер Ыйсанын садукейлерди сөзгө жыкканын угуп, чогула калышты.


35 Алардын арасындагы бир мыйзам окутуучу Ыйсаны сынап, мындай деп сурады:


36 «Устат! Мыйзамдагы эң маанилүү осуят кайсы?»


37 Ыйса ага мындай деп жооп берди: «Кудай-Теңириңди чын жүрөгүң менен, жан-дилиң менен, бүт акылың менен сүй[+].


38 Биринчи жана эң маанилүү осуят ушул.


39 Экинчиси ушуга эле окшош: “Өзүңдү кандай сүйсөң, жакыныңды ошондой сүй”[+].


40 Бүт мыйзам жана пайгамбарчылыктар ушул эки осуятка негизделген»[+].

41


Машайак – Дөөттүн Уулу жана Теңири


[•] Фарисейлер чогулганда, Ыйса алардан:


42 «Машайак жөнүндө кандай ойдосуңар, Ал кимдин Уулу?» – деп сурады. «Дөөттүн», – деп жооп беришти алар[+].


43 Ыйса аларга: «Дөөт Ыйык Рухтун жетеги менен Машайакты “Теңирим” деп айткандыгын кандай түшүнөсүңөр? Анткени Дөөт мындай дебеди беле:


44 “Теңир менин Теңириме мындай деди: "Мен Сенин душмандарыңды бут алдыңа жыкканга чейин, Менин оң жагыма отур"”[+].


45 Ошентип, эгерде Дөөт Аны “Теңир” деп атаган болсо, кантип Ал анын Уулу болсун?» – деди.


46

#### 23

1


Мыйзам окутуучулар менен фарисейлердин эки жүздүүлүгү


[•] Андан кийин Ыйса элге жана Өз шакирттерине мындай деди:


2 «Мыйзам окутуучулар менен фарисейлер Муса пайгамбардын ордун басышты.


3 Ошондуктан алардын айткандарынын баарын аткаргыла, сактагыла. Бирок алардын кылганын кылбагыла, анткени алар айткандарын өздөрү аткарышпайт[+].


4 Көтөрө алгыс оор жүктөрдү таңып, адамдардын ийнине артып коюшат. Өздөрү болсо ага колунун учун тийгизип коюуну да каалашпайт.


5 Бардык иштерин элдин көзүнө көрүнүү үчүн жасашат. Чекелери менен колдоруна байлаган мыйзам жазылган кайыш кутучаларынын көлөмүн чоңойтушуп, кийимдерине таккан чачыларын узартышат[+].


6 Ошондой эле тойлордо төрдө отурууну, синагогаларда алдыңкы орундарда отурууну,[+]


7 эл чогулган жайларда алик алууну жана адамдардын аларга “Устат! Устат!” деп кайрылып турганын жакшы көрүшөт.


8 Ал эми силер “Устат” деп аталбагыла, анткени силердин бир гана Устатыңар бар, Ал – Машайак, силер болсо бир туугансыңар[+].


9 Жер үстүндө эч кимди “Ата” дебегиле, анткени силердин бир гана Атаңар бар, Ал – асмандагы Атаңар[+].


10 “Жол башчы” деп да аталбагыла, анткени силердин бир гана Жол башчыңар бар, Ал – Машайак.


11 Араңарда ким чоң болсо, ал силерге кызматчы болсун[+].


12 Анткени ким өзүн көтөрсө, ал басынтылат; ким өзүн басынтса, ал көтөрүлөт[+].

13


Ыйсанын мыйзам окутуучулар менен фарисейлерди ашкерелеши


Мыйзам окутуучулар жана фарисейлер, эки жүздүүлөр, силерге кайгы! Асман Падышачылыгына адамдардын кирүүсүнө тоскоолдук кыласыңар. Өзүңөр кирбейсиңер, киргиси келгендерди да киргизбейсиңер[+].


14 Мыйзам окутуучулар жана фарисейлер, эки жүздүүлөр, силерге кайгы! Жесирлердин үй-жайын тонойсуңар, эки жүздүүлөнүп узакка сыйынасыңар. Ошого жараша алчу жазаңар да оор болот.


15 Мыйзам окутуучулар жана фарисейлер, эки жүздүүлөр, силерге кайгы! Ишенимиңерди бир адам болсо да кабыл алышы үчүн, жер-сууну айланып чыгасыңар. Кабыл алгандан кийин, аны өзүңөрдөн эки эсе ашып түшкөн оттуу көл уулуна[*] айландырасыңар.


16 Сокур жол башчылар, силерге кайгы! Силер: “Ийбадаткананы оозанып ант берген эч нерсе эмес, ийбадаткананын алтынын оозанып ант берген адам антын аткарууга тийиш”, – дейсиңер[+].


17 Акылсыздар, сокурлар! Кайсынысы маанилүү, алтынбы же алтынды ыйык кылган ийбадатканабы[+]?


18 “Курмандык чалынуучу жайды оозанып ант берген эч нерсе эмес, курмандыкты оозанып ант берген адам антын аткарууга тийиш”, – деп да айтасыңар.


19 Акылсыздар, сокурлар! Кайсынысы маанилүү, курмандыкпы же курмандыкты ыйык кылган курмандык чалынуучу жайбы[+]?


20 Курмандык чалынуучу жайды оозанып ант берген адам курмандык чалынуучу жайды жана анын үстүндөгүнүн баарын оозанып ант берген болот.


21 Ийбадаткананы оозанып ант берген адам ийбадаткананы да, ийбадатканада жашаган Кудайды да оозанып ант берген болот[+].


22 Асманды оозанып ант берген адам Кудайдын тактысын жана тактыда отурган Кудайды оозанып ант берген болот[+].


23 Мыйзам окутуучулар жана фарисейлер, силерге кайгы! Эки жүздүүлөр! Силер жалбыздан, анистен жана зиреден ондук бергениңер менен, мыйзамдагы эң негизги нерселерди: акыйкаттыкты, ырайымдуулукту жана ишенимди таштап койдуңар. Тигини да кылыш керек, бирок муну калтырбаш керек эле![+]


24 Сокур жол башчылар! Чиркейди чыпкалап саласыңар, төөнү болсо жутуп коёсуңар!


25 Мыйзам окутуучулар жана фарисейлер, эки жүздүүлөр, силерге кайгы! Чөйчөгүңөр менен мискейиңердин сыртын тазалайсыңар, бирок алардын ичи талап-тоноочулук менен адилетсиздикке толгон.


26 Сокур фарисей! Адегенде чөйчөгүң менен мискейиңдин ичин тазала, ошондо алардын сырты да таза болот.


27 Мыйзам окутуучулар жана фарисейлер, эки жүздүүлөр, силерге кайгы! Силер сыртынан кооз көрүнгөн, бирок ичи өлүктөрдүн сөөктөрүнө жана ар кандай ыпылас нерселерге толгон, акталган мүрзөлөргө окшошсуңар[+].


28 Сыртыңардан адамдарга адил көрүнгөнүңөр менен, ичиңер эки жүздүүлүк менен мыйзамсыздыкка толгон.


29 Мыйзам окутуучулар жана фарисейлер, эки жүздүүлөр, силерге кайгы! Пайгамбарларга күмбөз тургузуп, адил адамдардын эстелигин жасалгалайсыңар.


30 Ата-бабаларыбыздын заманында жашаган болсок, аларга окшоп пайгамбарлардын канын төкмөк эмеспиз дейсиңер[+].


31 Пайгамбарларды өлтүргөндөрдүн уулдары экениңерди өзүңөр эле ушинтип күбөлөндүрүп жатпайсыңарбы.


32 Ата-бабаларыңардын кыянат иштерин чегине жеткиргиле.


33 Жыландар, жылан тукумдары! Оттуу көлдөн кантип качып кутуласыңар[+]?


34 Ошон үчүн Мен силерге пайгамбарларды, даанышмандарды жана мыйзам окутуучуларды жиберип жатам. Силер болсо алардын кээ бирөөлөрүн өлтүрөсүңөр жана айкаш жыгачка кадайсыңар, кээ бирөөлөрүн синагогаларыңарда уруп-сабап, шаардан шаарга кууйсуңар[+].


35 Адилеттүү Абылдын канынан тартып, ийбадаткана менен курмандык чалынуучу жайдын ортосунда силер өлтүргөн Берехия уулу Захариянын канына чейинки адил адамдардын төгүлгөн каны силердин мойнуңарда![+]


36 Силерге чындыкты айтып коёюн, мунун баары ушул муундун башына келет.

37


Ыйсанын Иерусалим үчүн кайгыруусу


[•] Иерусалим! Пайгамбарларды өлтүргөн, өзүңө жиберилгендерди таш бараңга алган Иерусалим! Канаттуу өз балапандарын канатынын астына чогулткандай, Мен да канча ирет сенин балдарыңды чогултууну кааладым, бирок сен каалаган жоксуң[+].


38 Мына, үйүң ээн калат!


39

#### 24

1


Ыйса Зайтун тоосунда


[•] Ыйса ийбадатканадан чыгып кетип бара жатканда, ийбадаткананын имараттарын көрсөтүш үчүн, шакирттери жанына келишти.


2 Ыйса аларга: «Булардын баарын көрүп турасыңарбы? Силерге чындыкты айтып коёюн, бул жерде таш үстүндө таш калбайт, баары кыйратылат», – деди[+].

3


Теңирдин экинчи жолку келүүсү


Ыйса Зайтун тоосунда отурганда, шакирттери жанына келип: «Бизге айтып берчи, бул качан болот? Сенин келер убактыңды жана дүйнөнүн акыры келип калганын кандай белгилер аркылуу билсе болот?» – деп сурашты.


4 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Силерди бирөө адаштырып кетпес үчүн, сак болгула[+].


5 Анткени: “Машайак Менмин”, – деп, Менин ысымымды жамынып көптөр келип, көп адамдарды адаштырышат[+].


6 Ошондой эле алыс жана жакын жерде болуп жаткан согуштар жөнүндө угасыңар. Бирок коркпогула! Анткени булардын баары болушу керек, бирок бул дүйнөнүн акыры эмес![+]


7 Бир элге бир эл, бир падышачылыкка бир падышачылык каршы көтөрүлөт. Жер-жерлерде ачарчылык, жугуштуу оорулар жана жер титирөөлөр болот[+].


8 Булардын баары кыйынчылыктардын башталышы гана.


9 Ошондо силерди кыйнашат, өлтүрүшөт. Менин ысымым үчүн бардык элдерге жек көрүндү болосуңар[+].


10 Ошондо көптөр азгырылышат, бири-бирине чыккынчылык кылышат, бири-бирин жек көрүшөт[+].


11 Көптөгөн жалган пайгамбарлар чыгып, көптөрдү адаштырат[+].


12 Тартипсиздиктин көбөйүү себебинен көбүндө сүйүүнүн ысыгы кайтат.


13 Акырына чейин чыдаган адам куткарылат[+].


14 Асман Падышачылыгы жөнүндөгү бул Жакшы Кабар бүт ааламга, бардык элдерге күбөлөндүрүү катары таратылат, ошондон кийин дүйнөнүн акыры келет[+].

15


Келе турган улуу кайгы


[•] Окуган адам түшүнүп алсын: ошентип, Даниел пайгамбар аркылуу айтылган кыйратуучу жийиркенич ыйык жайда турганын көргөнүңөрдө,[+]


16 Жүйүт аймагындагылар тоолорго качып кетишсин.


17 Ким үйдүн үстүндө болсо, ал үйүнөн бир нерсе алуу үчүн түшпөсүн[+].


18 Ким талаада болсо, ал кийимдерин алуу үчүн, артка кайтпасын.


19 Ошол күндөрү кош бойлуу жана эмчекте баласы бар аялдарга кыйын болот[+].


20 Качууңар кышка же ишемби күнүнө туура келип калбас үчүн, сыйынгыла.


21 Анткени ошондо жер жаралгандан тартып, азыркыга чейин болбогон жана андан кийин да болбой турган чоң алаамат болот[+].


22 Эгерде ал күндөр кыскартылбаса, эч бир адам куткарылмак эмес. Ал күндөр тандалгандар үчүн гана кыскартылат[+].


23 Эгерде ошондо кимдир бирөө силерге: “Машайак мына, бул жерде” же “Тигине, тигил жерде”, – десе, ишенбегиле[+].


24 Анткени жалган машайактар, жалган пайгамбарлар чыгат. Мүмкүн болсо тандалгандарды да адаштыруу үчүн, чоң жышаандарды жана ажайыптарды көрсөтүшөт[+].


25 Мына, Мен силерге алдын ала айттым[+].


26 Ошондуктан, эгерде силерге: “Мына, Ал ээн талаада”, – дешсе, чыкпагыла; “Мына, Ал ички бөлмөдө”, – дешсе, ишенбегиле.

27


Ыйса Теңирдин даңк менен келүүсү


Анткени Адам Уулу чыгыштан батышка чейин жарк этип көрүнгөн чагылган сыяктуу келет[+].


28 Өлүк кайсы жерде болсо, жору-кузгун ошол жерге чогулат[+].


29[•] Ошол күндөрдөгү алааматтан кийин күн караңгылап, ай өз жарыгын бербей калат. Асмандан жылдыздар түшүп, асман күчтөрү кыймылдайт[+].


30 Ошондо асмандан Адам Уулунун жышааны көрүнөт. Жер үстүндөгү бардык элдер боздошот жана Адам Уулунун асмандагы булуттар үстүндө улуу күч жана даңк менен келе жатканын көрүшөт[+].


31 Ал чоң сурнай тарткан периштелерин жиберет, алар Кудай тандап алган адамдарды төгөрөктүн төрт бурчунан чогултушат[+].

32


Анжыр дарагына салыштыруу


[•] Анжыр дарагынан сабак алгыла: анын бутактары көөп, бүчүр байлап калганда, жай келерине аз калганын билесиңер.


33 Ошол сыяктуу эле силер да мунун баарын көргөнүңөрдө, аз убакыт калганын, босогодо турганын билсеңер болот.


34 Силерге чындыкты айтып коёюн, мунун баары болмоюнча, бул муун жок болуп кетпейт[+].


35 Асман менен жер жок болуп кетет, Менин сөздөрүм болсо жок болбойт[+].


36[•] Ал күн жана саат жөнүндө Атамдан башка эч ким билбейт, асмандагы периштелер да билбейт[+].


37 Адам Уулу келген убакта Нухтун убагындагыдай болот[+].


38 Топон сууга чейин, Нух кемеге кирген күнгө чейин, адамдар ичип-жешкен, аял алышкан, күйөөгө тийишкен.


39 Топон суу каптап, баарын жок кылганга чейин ойлонушкан эмес. Адам Уулу келгенде да ошондой болот[+].


40 Ошондо талаада жүргөн эки кишинин бири алынат, бири калтырылат[+].


41 Жаргылчак тартып отурган эки аялдын бири алынат, бири калтырылат.

42


Ыйсанын экинчи жолку келүүсүн күтүү жөнүндө

Ошондуктан сергек болгула, анткени Теңириңердин кайсы убакта келерин билбейсиңер[+].


43 Ууру түндүн кайсы убагында келерин үй ээси билсе, сак болуп, ууруга үйүнүн түбүн каздыртмак эместигин билесиңер[+].


44 Ошондуктан силер да даяр болгула. Анткени Адам Уулу силер күтпөгөн убакта келет[+].


45[•] Кулдардын тамагын өз убагында берип турсун деп, кожоюн дайындаган ишенимдүү жана акылдуу кул ким?


46 Кожоюну кайтып келгенде, иштеп жаткан кул бактылуу[+].


47 Силерге чындыкты айтып коёюн, кожоюн өзүнүн бүт мал-мүлкүн ал кулга ишенип тапшырат.


48 Кулу жаман чыгып, “Кожоюнум жакында келбейт”, – деп ойлоп,[+]


49 жолдошторун уруп-сабап, шарапкорлор менен ичип-жей баштаса,


50 кулдун кожоюну ал күтпөгөн күнү, ал ойлобогон убакта келет да,


51

#### 25

1


Он кыз жөнүндө үлгү-насаат аңгеме

Ошондо Асман Падышачылыгын бул нерсеге салыштырса болот: он кыз колдоруна чырактарын алып, күйөөнү утурлап чыгышат[+].


2 Алардын бешөө акылдуу, бешөө акылсыз эле.


3 Акылсыздары чырактарын ала чыгышканы менен, майын албай чыгышат.


4 Акылдуулары болсо чырактары менен кошо идиштерине май да ала чыгышат.


5-6 Күйөө кечиккенинен улам, баары үргүлөп, уктап калышат. Бирок түн ортосунда “Күйөө келе жатат, аны тосуп чыккыла” деген кыйкырык чыгат.


7 Ошондо кыздар тура калып, чырактарын оңдошот.


8 Акылсыздары акылдууларга: “Чырактарыбыз өчүп баратат, бизге майыңардан кайрылышкылачы”, – дешет.


9 Акылдуулар: “Бизге да, силерге да жетпей калбаш үчүн, сатуучуларга барып, сатып алгыла”, – дешет.


10 Алар май сатып алганы кеткенде, күйөө келип калат. Даяр турган кыздар аны менен бирге үйлөнүү тоюна киришет, алардын артынан эшиктер жабылат[+].


11 Андан кийин берки кыздар келип: “Кожоюн! Кожоюн! Эшикти ач!” – дешет[+].


12 Ал: “Силерге чындыкты айтып коёюн, Мен силерди тааныбайм”, – деп жооп берет[+].


13 Ошондуктан сергек болгула, себеби Адам Уулунун келер күнүн да, саатын да билбейсиңер[+].

14


Таланттар жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


[•] Асман Падышачылыгын бул нерсеге салыштырса болот: бир адам бөтөн жерге кетип жатып, кулдарын чакырып, аларга акча-каражатын тапшырат:


15 ар бирөөнүн алына жараша: бирине беш, бирине эки, бирине бир талант берип, жолго чыгат.


16 Беш талант алганы дароо барып, акчаны айландырып, беш талант пайда табат.


17 Эки талант алганы да эки талант пайда табат.


18 Бир талант алганы болсо барат да, кожоюнунун акчасын жерге көөмп коёт.


19 Арадан көп убакыт өткөндөн кийин, кожоюн келип, кулдардан эсеп-кысап талап кылат[+].


20 Беш талант алганы дагы беш талант алып келип: “Кожоюн! Сен мага беш талант бердиң эле, мына, беш талант пайда таптым”, – дейт.


21 Кожоюну ага: “Жарайсың, ишенимдүү, жакшы кул! Кичинекей иште ишенимдүүлүк көрсөттүң, сени чоң ишке коём. Кожоюнуңдун кубанычына ортоктош бол”, – дейт[+].


22 Эки талант алганы да келип: “Кожоюн! Сен мага эки талант бердиң эле, мына, эки талант пайда таптым”, – дейт.


23 Кожоюну ага: “Жарайсың, ишенимдүү, жакшы кул! Кичинекей иште ишенимдүүлүк көрсөттүң, сени чоң ишке коём. Кожоюнуңдун кубанычына ортоктош бол”, – дейт.


24 Бир талант алганы келип: “Кожоюн! Сенин экпеген жерден оруп, сеппеген жерден жыйнаган ырайымсыз адам экениңди билгем.


25 Коркконумдан, берген талантыңды жерге көөмп койгом. Мына, бергениңди ал!” – дейт.


26 Кожоюну ага мындай деп жооп берет: “Жаман, жалкоо кул! Экпеген жерден оруп, сеппеген жерден жыйнаган адам экенимди билесиң[+].


27 Ошон үчүн менин күмүшүмдү пайызга берип коюшуң керек эле. Мен келип, кирешеси менен алат элем.


28 Мунун колунан талантты алгыла да, он таланты бар кулга бергиле.


29 Анткени кимде бар болсо, ага дагы берилет, аныкы мол болот. Ал эми кимде жок болсо, андан колунда болгон нерсеси да тартылып алынат[+].


30 Бул пайдасыз кулду сырттагы караңгылыкка ыргытып жибергиле. Ал жерде ый жана тиш кычыратуу болот”». Ыйса муну айткандан кийин: «Кимдин кулагы бар болсо, ал уксун», – деди[+].

31


Ыйса Теңирдин сот жүргүзүүсү


Адам Уулу Өз атак-даңкы менен, Өзүнүн бардык периштелери менен келгенде, Өзүнүн даңктуу тактысына отурат[+].


32 Бардык эл Анын алдына чогулат. Койчу койлорду эчкилерден бөлүп алгандай эле, Ал адамдарды экиге бөлөт[+].


33 Койлорду Өзүнүн оң жагына, эчкилерди сол жагына коёт.


34 Анан Падыша Өзүнүн оң жагында тургандарга мындай дейт: “Атамдын батасын алгандар, келгиле. Дүйнө жарала электе эле силер үчүн даярдалган Падышачылыкты мураска алгыла[+].


35 Анткени Мен ачка болгондо, тамак, суусаганда, суу бердиңер. Жолоочу болгонумда, силер Мени кабыл алдыңар[+].


36 Жылаңач болгонумда, силер Мени кийинттиңер. Ооруганымда, силер Мага келдиңер. Түрмөдө отурганымда, силер Мага келдиңер”[+].


37 Ошондо адил адамдар Ага мындай деп жооп беришет: “Теңир! Качан биз Сенин ачка болгонуңду көрүп, тамак бердик эле? Качан биз Сенин суусаганыңды көрүп, суу бердик эле?


38 Качан биз Сенин жолоочу болгонуңду көрүп, кабыл алдык эле? Качан биз Сенин жылаңач болгонуңду көрүп, кийинттик эле?


39 Качан биз Сенин ооруп жатканыңды же түрмөдө отурганыңды көрүп, Сага келдик эле?”


40 Падыша аларга мындай деп жооп берет: “Силерге чындыкты айтып коёюн, Менин бул кичине бир туугандарымдын бирине жакшылык кылганыңар, Мага кылганыңар”[+].


41 Анан сол жагындагыларга мындай дейт: “Каргышка калгандар, Менин жанымдан кеткиле! Шайтан менен анын жиндери үчүн даярдалган түбөлүк отко түшкүлө[+].


42 Анткени Мен ачка болгондо, силер Мага тамак берген эмессиңер. Суусаганымда, суу берген эмессиңер.


43 Жолоочу болгонумда, силер Мени кабыл алган эмессиңер. Жылаңач болгонумда, кийинткен эмессиңер. Ооруганымда, түрмөдө отурганымда, силер Мага келген эмессиңер”.


44 Ошондо алар Андан: “Теңир! Сенин ачка болгонуңду, суусаганыңды, ооруганыңды, түрмөдө отурганыңды биз качан көрдүк эле, качан Сага кызмат кылбай койдук эле?” – деп сурашат.


45 Ал болсо аларга мындай деп жооп берет: “Силерге чындыкты айтып коёюн, Менин бул кичине бир туугандарымдын бирине жакшылык кылбаганыңар, Мага кылбаганыңар”[+].


46

#### 26

1


Ыйсаны өлтүрүү жөнүндө чыгарылган чечим


[•] Бул сөздөрдү айткандан кийин, Ыйса шакирттерине мындай деди:


2 «Эки күндөн кийин Пасах майрамы болорун билесиңер. Адам Уулун айкаш жыгачка кадаш үчүн, адамдардын колуна салып беришет»[+].


3 Ошол убакта башкы ыйык кызмат кылуучулар менен аксакалдар Кайапа деген башкы ыйык кызматчынын үйүнө чогулуп,


4 Ыйсаны амалкөйлүк менен колго түшүрүп, өлтүрүү жөнүндө кеңешишти.


5 Бирок алар: «Эл козголоң чыгарбашы үчүн, муну майрам күндөрү ишке ашырууга болбойт», – дешти.

6


Мариям Ыйсанын башына жыпар жыттуу майды куят


[•] Ыйса Бетаниядагы пес оорулуу Шымондун үйүндө эле[+].


7 Бир аял айнек идишке кымбат баалуу жыпар жыттуу май алып келип, дасторкондо отурган Ыйсанын башына куйду.


8 Шакирттери муну көргөндө: «Мындай ысырапчылыктын эмне кереги бар.


9 Муну кымбат баада сатып, акчасын жакырларга таратып берсе болот эле да», – деп, нааразы болушту.


10 Ыйса муну билип, аларга мындай деди: «Эмнеге аялды оңтойсуздандырып жатасыңар? Ал Мен үчүн жакшы иш кылды.


11 Анткени Мен силер менен дайыма эле боло бербейм, жардылар болсо дайыма жаныңарда болот[+].


12 Жыпар жыттуу майды денеме куюу менен, ал Мени көргө коюуга даярдады[+].


13 Силерге чындыкты айтып коёюн, бул Жакшы Кабар дүйнөнүн кайсы гана жеринде таратылбасын, бул аял эске алынып, анын кылганы жөнүндө да айтылат»[+].

14


Жүйүт Искариоттун Ыйсага чыккынчылык кылышы


[•] Ошондо он эки шакирттин бири Жүйүт Искариот башкы ыйык кызмат кылуучуларга барып:[+]


15 «Аны колуңарга салып берсем, мага эмне бересиңер?» – деди. Алар ага отуз күмүш тыйын сунуш кылышты[+].


16 Ошол убакыттан тартып, Жүйүт Ыйсаны алардын колуна салып берүү үчүн, ыңгайлуу учурду күтүп жүрдү.

17


Пасах тамагын даярдоо


[•] Ачыткысыз нан майрамынын биринчи күнү шакирттер Ыйсанын жанына келип: «Пасах тамагын Сага кайсы жерге даярдап берүүбүздү каалайсың?» – деп сурашты.


18 Ыйса аларга мындай деди: «Шаардагы баланчаныкына баргыла да, Устат мындай дейт дегиле: Менин убактым келип калды. Шакирттерим менен чогуу сеникинде Пасах майрамын өткөрөм».


19 Шакирттер Ыйса буйругандай кылып, Пасах тамагын даярдашты.

20


Акыркы Кечки Тамак


Кеч киргенде, Ыйса он эки шакирти менен дасторконго отурду.


21 Тамак ичип отурушканда, Ыйса аларга: «Силерге чындыкты айтып коёюн, араңардан бирөө Мага чыккынчылык кылат», – деди[+].


22 Буга аябай капа болгон алардын ар бири: «Мен эмесминби, Теңир?» – деп сурай баштады.


23 Ыйса аларга: «Мени менен бирге табакка колун салган адам Мага чыккынчылык кылат, – деп жооп берди.


24 Дегинкиси, Адам Уулу жөнүндө Ыйык Жазууда кандай жазылса, ошондой болуп жатат. Бирок Адам Уулуна чыккынчылык кылган адамга кайгы. Ал адам төрөлбөй эле койсо жакшы болмок»[+].


25 Ошондо чыккынчылык кылган Жүйүт да: «Мен эмесминби, Устат?» – деп сурады. Ыйса ага: «Өзүң айтып жатасың», – деди.

26


Теңир осуят кылган Кечки Тамак


[•] Тамак ичип отурушканда, Ыйса нан алып, Кудайга ыраазычылык билдирди. Андан кийин нанды сындырып, шакирттерине берип жатып: «Алгыла, жегиле. Бул Менин Денем», – деди[+].


27 Анан чөйчөктү алып, Кудайга ыраазычылык билдирди да, аны шакирттерине узатып жатып, мындай деди: «Баарыңар мындан ичкиле.


28 Анткени бул – көптөрдүн күнөөлөрүнүн кечирилиши үчүн төгүлүп, жаңы келишимди беките турган Менин каным[+].


29 Силерге айтып коёюн, Атамдын Падышачылыгында силер менен жаңы шарап ичер күн келгенге чейин, Мен мындан ары жүзүм ширесинен ичпейм».

30


Ыйсанын Петирдин баш тартарын алдын ала айтышы


Кудайды даңктап ырдашкандан кийин, алар Зайтун тоосуна жөнөштү[+].


31[•] Ошондо Ыйса шакирттерине мындай деди: «Ушул түнү баарыңар Менден шектенесиңер. Анткени Ыйык Жазууда: “Койчуну жок кылам, ошондо койлор туш-тушка чачырап кетет”, – деп жазылган[+].


32 Бирок Мен тирилгенден кийин, силерди Галилеядан тосуп алам»[+].


33 Петир Ага: «Баары Сенден шектенишсе да, Мен эч качан шектенбейм», – деди.


34 Ыйса ага мындай деди: «Сага чындыкты айтып коёюн, ушул түнү, короз кыйкырганга чейин, сен Менден үч ирет баш тартасың».


35 Петир Ага: «Сени менен бирге өлүшүм керек болсо да, мен Сенден баш тартпайм», – деди. Ушундай сөздөрдү башка шакирттер да айтышты[+].

36


Ыйса Гетсемани багында


[•] Анан Ыйса шакирттери менен Гетсемани деген жерге келип, аларга: «Мен тигил жакка барып сыйынып келгиче, ушул жерде отура тургула», – деди.


37 Ал Петир менен Зебедейдин эки уулун жанына ээрчитип алды. Анын көңүлү чөгүп, жаны кейип турду[+].


38 Ыйса аларга: «Жаным аябай кыйналып турат. Бул жерде калып, Мени менен бирге сергек болгула», – деди[+].

39


Биринчи сыйынуу


Анан Ал бир аз нарыраак барып, жүзтөмөндөп жыгылып, сыйына баштады: «Ата! Мүмкүн болсо, ушул чөйчөк Менин жанымдан кыя өтүп кетсинчи. Бирок Мен каалагандай эмес, Сен каалагандай болсун»[+].


40 Кайтып келип, шакирттеринин уктап жатканын көрдү да, Петирге мындай деди: «Жада калса, бир саат Мени менен бирге сергек болуп тура албадыңарбы?


41 Азгырылып кетпеш үчүн, сергек болгула жана сыйынгыла, анткени рух сергек, дене алсыз»[+].

42


Экинчи сыйынуу


Анан четке чыгып, дагы сыйынды: «Ата! Бул чөйчөктүн Менден кыя өтүп кетиши мүмкүн эмес болсо, эгерде Мен андан ичишим керек болсо, анда Сен каалагандай болсун»[+].


43 Кайтып келип, алардын кайра уктап калганын көрдү, анткени аларды уйку басып жаткан эле.

44


Үчүнчү сыйынуу


Нарыраак барып, ошол эле сөздөрдү айтып, үчүнчү ирет сыйынды.


45 Анан шакирттеринин жанына келип, мындай деди: «Силер дагы эле уктап, эс алып жатасыңарбы? Мына, убакыт келип калды, Адам Уулун күнөөкөрлөрдүн колуна салып беришет[+].


46 Тургула, кетели. Мына, Мага чыккынчылык кыла турган адам жакын келип калды».

47


Жүйүттүн Ыйсаны кармап бериши


[•] Ал сөзүн айтып бүткүчө, он эки шакирттин бири Жүйүт келип калды. Анын жанында башкы ыйык кызмат кылуучулар менен аксакалдар жиберген, кылыч, союл көтөргөн бир топ адам бар эле[+].


48 Ыйсага чыккынчылык кылуучу болсо: «Мен кимди өпсөм, Ал – Ошол. Ошону кармагыла», – деди да,


49 ошол замат Ыйсанын жанына келип: «Салам, Устат!» – деп, Аны өптү.


50 Ыйса болсо ага: «Досум, эмне үчүн келдиң?» – деди. Ошондо жиберилген адамдар жакын келип, Аны кармап алышты.


51 Ыйсанын жанында жүргөндөрдүн бири кылычын сууруп алып, башкы ыйык кызмат кылуучунун кулунун кулагын шылый чапты[+].


52 Ошондо Ыйса ага мындай деди: «Кылычыңды кынына сал. Кылыч көтөргөндүн баары кылычтан өлөт[+].


53 Же, эмне, Атамдан азыр жардам сурап ала албайт деп ойлойсуңбу? Ал Мага он эки түмөндөн көп периштени жиберер.


54 Ушундай болуш керек экендигин билдирген Ыйык Жазуулар анда кантип аткарылмак?»


55 Анан элге кайрылып: «Каракчыны кармачудай болуп, Мени кармаш үчүн, кылыч, союл алып чыктыңарбы? Күн сайын ийбадатканада элди окутуп, силер менен отурганымда, Мени кармаган жок элеңер[+].


56 Пайгамбарчылыктардын аткарылышы үчүн ушундай болду», – деди. Ошондо шакирттери Аны таштап, качып кетишти[+].

57


Ыйса Кайапанын жана аксакалдардын алдында


[•] Ыйсаны туткундагандар Аны башкы ыйык кызмат кылуучу Кайапанын алдына алып барышты. Ал жерге башкы ыйык кызмат кылуучулар, аксакалдар чогулушкан эле.


58 Петир Аны алыстан ээрчип, башкы ыйык кызмат кылуучунун короосуна чейин келди. Аягы эмне менен бүтөр экен деп, ичкери кирип, сакчылардын жанына отурду.


59 Ыйсаны өлүм жазасына тартуу үчүн, башкы ыйык кызмат кылуучулар жана синедриондогулардын баары жалган күбөлөндүрүү издешти.


60 Жалаа жабуучулар көп келгени менен, Ыйсага айып коё алышкан жок. Акырында эки адам келип, мындай деди:[+]


61 «Бул Адам: “Мен Кудайдын ийбадатканасын бузуп, аны кайра үч күндүн ичинде тургуза алам”, – деп айткан»[+].


62 Ошондо башкы ыйык кызмат кылуучу ордунан туруп: «Эмне жооп бербейсиң? Булардын Сага каршы айткан айыптоолоруна эмне дейсиң?» – деди[+].


63 Ыйса үндөгөн жок. Ошондо башкы ыйык кызмат кылуучу Ага: «Тирүү Кудайдын алдында айт, Теңирдин Уулу Машайак Сенсиңби?» – деди[+].


64 Ыйса Ага: «Өзүң айтып турасың. Бирок Мен айтып коёюн, Адам Уулунун кудуреттүү Кудайдын оң жагында отурганын жана асмандагы булут үстүндө келе жатканын көрөсүңөр», – деди[+].


65 Ошондо башкы ыйык кызмат кылуучу өзүнүн кийимин айрып жиберип, мындай деди: «Бул Кудайга акарат келтирип жатат! Бизге дагы кандай күбөлөр керек? Мына, Анын Кудайга акарат келтиргенин азыр өзүңөр уктуңар![+]


66 Буга эмне дейсиңер?» Алар: «Өлүм жазасына татыктуу», – деп жооп беришти[+].


67 Ошондо Анын бетине түкүрүштү, сабашты. Кээ бирөөлөр жаакка чаап:[+]


68 «Кана, пайгамбарчылык кылчы, Машайак, Сени ким урду?» – дешти.

69


Петирдин Ыйсаны танып кетиши


[•] Сыртта, короодо отурган Петирдин жанына бир күң келип: «Сен да галилеялык Ыйса менен чогуу жүрбөдүң беле», – деди.


70 Бирок Петир баарынын алдында: «Сенин эмнени айтып жатканыңды билбейм», – деп танып койду.


71 Дарбазадан чыкканда, аны башка бир күң көрүп, ошол жерде тургандарга: «Бул да назареттик Ыйса менен чогуу жүргөн болчу», – деди.


72 Петир карганып: «Ал Адамды тааныбайм», – деп, дагы танып койду.


73 Бир аз убакыттан кийин, ошол жерде тургандар Петирге келип: «Чын эле, сен да ошолордон экенсиң. Сүйлөгөнүңөн эле билинип турат», – дешти.


74 Петир ого бетер карганып: «Ал Адамды тааныбайм», – деди. Ошол маалда короз кыйкырды.


75

#### 27

1


Ыйса Пилаттын алдында


[•] Эртең менен бардык башкы ыйык кызмат кылуучулар менен аксакалдар чогулуп, Ыйсаны өлүм жазасына тартуу үчүн, кеңешме өткөрүштү.


2 Алар Аны байлап алып, башкаруучу Понтий Пилатка алып барышты[+].

3


Жүйүттүн өлүмү


[•] Ыйсага чыккынчылык кылган Жүйүт Анын айыпталганын көргөндө өкүнүп, отуз күмүш тыйынды башкы ыйык кызмат кылуучулар менен аксакалдарга кайта алып келди да:


4 «Күнөөсүз кандын төгүлүшүнө себепкер болуп, күнөө кетирдим», – деди. Алар: «Биздин ишибиз эмне! Өзүң бил», – деп коюшту.


5 Жүйүт күмүш тыйындарды ийбадатканага ыргытып жиберип, ал жерден чыкты да, барып, асынып өлдү[+].


6 Башкы ыйык кызмат кылуучулар тыйындарды жыйнап алып: «Бул – кандын наркы. Муну ийбадаткананын казынасына салууга болбойт», – дешти[+].


7 Өз ара акылдашышты да, бөтөн жерликтердин сөөгүн коюу үчүн, ал тыйынга карапачынын жерин сатып алышты.


8 Ошондон улам ал жер бүгүнкү күнгө чейин «Кандуу талаа» деп аталат.


9 Ошондо Жеремия пайгамбардын «Алар ысрайылдыктардын Аны баалаган баасын – отуз күмүш тыйынды алып,[+]


10 Теңир мага айткандай, карапачынын жерин сатып алышты» деп айткан сөзү аткарылды[+].

11


Пилаттын Ыйсаны суракка алышы


[•] Ыйса башкаруучунун алдында турду. Пилат Андан: «Сен жүйүттөрдүн Падышасысыңбы?» – деп сурады. «Өзүң айтып турасың», – деди Ыйса[+].


12 Айыптап жаткан башкы ыйык кызмат кылуучулар менен аксакалдарга Ыйса такыр жооп берген жок.


13 Ошондо Пилат Ага мындай деди: «Сага каршы кандай күбөлөндүрүүлөрдү айтып жатышканын угуп жатасыңбы?»[+]


14 Бирок Ыйса анын бир да сөзүнө жооп берген жок. Пилат буга аябай таң калды.

15


Ыйсаны өлүм жазасына тартуу


[•] Пасах майрамы сайын эл каалаган бир туткунду боштондукка чыгарууну башкаруучу адат кылып алган эле.


16 Ошол учурда түрмөдө Барабба деген, атагы чыккан бир туткун бар болчу.


17 Баары чогулганда, Пилат мындай деди: «Кимди бошотушумду каалайсыңар, Бараббаныбы же Машайак аталган Ыйсаныбы?»


18 Анткени Аны көрө албастыктан улам кармап беришкенин Пилат билчү[+].


19 Пилат сот тагында отурганда, аялынан «Ал адил Адамга тие көрбө, анткени мен түндө түшүмдө Ал үчүн аябай кыйналып чыктым» деген кабар келди.


20 Ошол учурда башкы ыйык кызмат кылуучулар менен аксакалдар: «Бараббаны сурагыла, Ыйса өлүм жазасына тартылсын», – деп, элди көндүрүп жатышты[+].


21 Пилат алардан: «Экөөнүн кимисин бошотуп берүүмдү каалайсыңар?» – деп сурады. «Бараббаны», – дешти алар.


22 «Анда Машайак аталган Ыйсаны эмне кылайын?» деген Пилатка баары бир ооздон: «Ал айкаш жыгачка кадалсын!» – деп жооп беришти.


23 Башкаруучу: «Ал кандай жаман иш кылды эле?» – десе, алар: «Кадалсын!» – деп, ого бетер катуу кыйкырышты[+].


24 Эч нерсе жардам бербестигин, тескерисинче, ызы-чуу күчөп баратканын көргөн Пилат суу алып, элдин алдында колун жууду да, мындай деди: «Бул адил Адамдын каны үчүн Мен күнөөлүү эмесмин. Өзүңөр билгиле»[+].


25 Элдин баары: «Анын каны биздин жана биздин балдарыбыздын мойнунда болсун», – деп жооп беришти[+].


26 Ошондо Пилат аларга Бараббаны бошотуп берди. Ыйсаны болсо камчы менен сабаткандан кийин, айкаш жыгачка кадатуу үчүн, аскерлердин колуна тапшырды[+].

27


Ыйсанын кордолушу


[•] Башкаруучунун аскерлери Ыйсаны падыша сарайына алып келишти да, бүт аскер бөлүгүн Анын тегерегине чогултушту.


28 Ыйсанын кийимин чечип алып, падышалар кийүүчү кочкул кызыл чапан кийгизишти.


29 Тикенектен таажы өрүп, башына кийгизип, оң колуна таяк карматышты да, алдына тизе бүгүп: «Салам, жүйүттөрдүн Падышасы!» – деп келекелешти.


30 Ага түкүрүштү, чыбык менен башка чапкылашты[+].


31 Келекелешкенден кийин, Андан падышалар кийүүчү кочкул кызыл чапанды чечип алып, Өз кийимин кийгизишти. Анан Аны айкаш жыгачка кадоо үчүн алып жөнөштү.


32[•] Жолдо алар киренеялык Шымон деген адамды учуратып, Ыйсанын айкаш жыгачын мажбурлап көтөртүп коюшту.

33


Ыйсанын айкаш жыгачка кадалышы


Ошентип, алар Голгофа деген жерге келишти. Эврей тилиндеги бул сөз «Баш сөөгү» деп которулат.


34 Ага өт кошулган шарап беришти. Ал анын даамын татып көрүп, ичпей койду[+].

35


Мыйзамдын Машайак аркылуу аткарылышы


Аны айкаш жыгачка кадап коюшкандан кийин, кийимдери үчүн өкчөмө таш ыргытып, өз ара бөлүп алышты[+].


36 Андан кийин ошол жерге отуруп, Аны күзөтүштү.


37 Баш жагына «Бул – жүйүттөрдүн Падышасы Ыйса» деп жазылган, Анын айыбын көрсөткөн тактайчаны илип коюшту.


38 Ыйсанын жанына эки кылмышкер да айкаш жыгачка кадалды: бири Анын оң жагына, бири сол жагына.


39 Ал жерден өтүп бара жаткандар баштарын чайкап:[+]


40 «Ии, ийбадаткананы бузуп, үч күндө Тургузуучу! Эгерде Кудайдын Уулу болсоң, куткар Өзүңдү! Түш айкаш жыгачтан!» – деп, тилдеп жатышты[+].


41 Башкы ыйык кызмат кылуучулар да мыйзам окутуучулар жана аксакалдар менен бирге Аны мындай деп шылдыңдашты:


42 «Башкаларды куткарды, Өзүн болсо куткара албайт! Эгерде Ал Ысрайылдын Падышасы болсо, айкаш жыгачтан түшсүн, ошондо биз Ага ишенели[+].


43 Ал Кудайдан үмүттөнчү эмес беле. Эгерде Ал Кудайга жакса, Кудай Аны куткарып алсын. Анткени Ал: “Кудайдын Уулумун”, – дебеди беле».


44 Анын жанындагы айкаш жыгачтарга кадалган кылмышкерлер да Аны тилдеп жатышты.

45


Ыйсанын өлүмү


[•] Алтынчы сааттан тогузунчу саатка чейин бүт жерди караңгылык басып турду.


46 Тогузунчу саат чамасында Ыйса: «Эли, Эли, лама шабактани?» – деп, катуу кыйкырды. Бул «Кудайым ай, Кудайым ай! Мени эмнеге жалгыз калтырдың?» деп которулат[+].


47 Ал жерде тургандардын кээ бирөөлөрү муну укканда: «Ал Илиясты чакырып жатат», – дешти.


48 Алардын бири дароо жүгүрүп барып, соргуч алып келди. Аны ачуу ичимдикке малып, таяктын учуна илип, Ыйсанын оозуна жакындатты[+].


49 Кээ бирөөлөр болсо: «Коё тур, Илияс келип, Аны куткарар бекен, көрөлү», – деп жатышты.


50 Ыйса дагы бир ирет үнүн катуу чыгарып, жан берди.


51 Ошол учурда ийбадаткананын көшөгөсү жогорудан ылдый айрылып, экиге бөлүнүп калды. Жер титиреп, аскалар жарылды[+].


52 Мүрзөлөр ачылып, ыйык маркумдар тирилишти[+].


53 Алар мүрзөлөрүнөн чыгып, Ыйса тирилгенден кийин, ыйык шаарга кирип, көп адамдарга көрүнүштү[+].


54 Жүз башы менен бирге Ыйсаны күзөткөн аскерлер жер титирөөнү, болуп жаткан окуяларды көрүшкөндө, үрөйлөрү учуп: «Бул чын эле Кудайдын Уулу болчу», – дешти.


55 Ал жерде Галилеядан бери Ыйсага кызмат кылып ээрчип келген аялдар да бар эле. Алар алыстан карап турушту.


56 Алардын арасында магдалалык Мариям, Жакып менен Жусуптун энеси Мариям жана Зебедей уулдарынын энеси бар болчу[+].

57


Ыйсаны көргө коюу


[•] Кеч киргенде, ариматаялык Жусуп деген бир бай адам келди. Ал да Ыйсанын шакирттеринен эле.


58 Ал Пилатка келип, Ыйсанын сөөгүн сурады. Пилат сөөктү берүүнү буйруду.


59 Жусуп сөөктү алып, таза болотнай менен кепиндеди.


60 Анан ал аны асканын бооруна оюлган өзүнүн жаңы мүрзөсүнө алып барып койду. Мүрзөнүн оозун бир чоң ташты тоголотуп келип жапты да, кетип калды[+].


61 Магдалалык Мариям менен дагы бир Мариям ошол жерде, мүрзөнүн маңдайында отурушкан.

62


Мүрзөнү кайтаруу

Эртеси, ишемби күнү башкы ыйык кызмат кылуучулар менен фарисейлер Пилаттын алдына чогулуп, мындай дешти:


63 «Мырза! Жанагы алдамчынын тирүү кезинде: “Үч күндөн кийин тирилем”, – дегени эсибизге түшүп жатат[+].


64 Ошондуктан мүрзөнү үч күн кайтарууга буйрук бер. Шакирттери түн жамынып келип, сөөгүн уурдап кетип, элге: “Ал өлүп, кайра тирилди”, – деп айтышпасын. Ошондо бул акыркы калп мурункудан да жаман болот».


65 Пилат аларга: «Сакчыларды алгыла да, барып, каалаганыңардай кайтарып алгыла», – деп койду.


66

#### 28

1


Ыйса Машайактын тирилүүсү жана ошол күнкү окуялар


[•] Ишемби күнү өткөндөн кийин, жуманын биринчи күнү[*] таң заардан магдалалык Мариям менен башка Мариям мүрзөнү көргөнү келишти[+].


2 Ошол учурда катуу жер титирөө болду, анткени Теңирдин бир периштеси асмандан түшүп келди. Ал мүрзөнүн оозундагы ташты жылдырып, таштын үстүнө отурду[+].


3 Анын көрүнүшү чагылгандын жарыгындай, кийими кардай аппак эле[+].


4 Күзөттө тургандардын үрөйү учуп, сенейип катып калышты[+].


5 Периште болсо аялдарга мындай деп кайрылды: «Коркпогула! Айкаш жыгачка кадалган Ыйсаны издеп жүргөнүңөрдү билем.


6 Ал бул жерде жок. Өзү айткандай, Ал тирилди. Келип, Анын жаткан жерин карап көргүлө.


7 Анан тезирээк барып, Анын шакирттерине: “Ал өлүп, кайра тирилди! Ал силерди Галилеядан тосуп алат, Аны ошол жерден көрөсүңөр”, – деп айткыла. Силерге айтарым ушу»[+].


8 Аялдар мүрзөдөн шашкан бойдон чыгышты да, ары коркуп, ары аябай кубанып, шакирттерге кабарлаганы чуркап жөнөштү.


9 Шакирттерге кабарлаганы бара жатышканда, Ыйса алардын алдынан чыгып: «Салам!» – деди. Алар жакын келип, Ыйсанын бутун кучактай жыгылып, Ага таазим кылышты[+].


10 Ошондо Ыйса аларга: «Коркпогула. Барып, Менин бир туугандарыма кабар бергиле. Галилеяга барышсын, алар Мени ошол жерден көрүшөт», – деди[+].

11


Мүрзө күзөтчүлөрүн акчага сатып алуу

Аялдар жолдо бара жатышканда, кээ бир сакчылар шаарга келип, болуп өткөн окуянын баарын башкы ыйык кызмат кылуучуларга айтып беришти.


12 Башкы ыйык кызмат кылуучулар аксакалдар менен кеңешип, аскерлерге көп акча беришти да,


13 мындай дешти: «Силер: “Биз уктап жатканда, шакирттери келип, Анын сөөгүн уурдап кетишти”, – деп айткыла.


14 Эгерде бул кабар башкаруучуга жетсе, биз аны ынандырып, силерди чатактан куткарып алабыз».


15 Аскерлер акчаны алышты да, алардын айтканындай кылышты. Ошол сөз бүгүнкү күнгө чейин жүйүттөрдүн арасында айтылып келет.

16


Улуу тапшырма


[•] Он бир шакирт Ыйса буйругандай, Галилеяга барып, тоого чыкты.


17 Алар Ыйсаны көргөндө, Ага таазим кылышты. Кээ бирөөлөрү болсо шектеништи[+].


18 Ошондо Ыйса аларга жакын келип, мындай деди: «Асмандагы жана жер үстүндөгү бардык бийлик Мага берилди[+].


19 Баргыла да, бардык элдерди Мага шакирт кылгыла. Аларды Ата, Уул жана Ыйык Рухтун атынан сууга чөмүлдүргүлө[+].


20 Силерге буйругандарымдын бардыгын аткарууну аларга үйрөткүлө. Бул дүйнөнүн акырына чейин, бардык убакта Мен силер менен болом». Оомийин[+].

### Марк


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


#### 1

1


Чөмүлдүрүүчү Жакандын кызматы, анын Ыйса жөнүндө күбөлөндүрүшү


[•] Кудайдын Уулу Ыйса Машайактын Жакшы Кабарынын башталышы[+].


2 Пайгамбарлардын китептеринде: «Мына, Мен Сенден мурун Өзүмдүн периштемди жиберип жатам. Ал Сага жол даярдайт»;[+]


3 «Теңирге жол даярдагыла. Ал үчүн жолдорду түздөгүлө деп, ээн талаада жар салган үн угулат», – деп жазылгандай,[+]


4 чөмүлдүрүүчү Жакан келип, ээн талаада сууга чөмүлдүрүп, мындай деп жар салды: «Күнөөңөр кечирилиши үчүн, тобо кылгыла, сууга чөмүлдүрүлгүлө»[+].


5 Бүт Жүйүт эли жана бардык иерусалимдиктер ага келип, күнөөлөрүн моюндарына алып, ачык айтып жатышты. Жакан аларды Иордан дарыясына чөмүлдүрүп жатты[+].


6 Жакан төөнүн жүнүнөн кийим кийип, белине кайыш кур курчанып жүрчү. Ал чегиртке менен жапайы бал жечү[+].


7 Жакан элге мындай деп жар салды: «Менин артымдан менден Күчтүү келе жатат. Мен эңкейип, Анын бут кийиминин боосун чечүүгө да татыксызмын.


8 Мен силерди сууга чөмүлдүрдүм, Ал болсо Ыйык Рухка чөмүлдүрөт»[+].

9


Ыйсанын сууга чөмүлдүрүлүшү


[•] Ошол күндөрдө Галилеянын Назарет шаарынан Ыйса келип, Жакан тарабынан Иордан суусуна чөмүлдүрүлдү[+].


10 Ал суудан чыкканда, (Жакан) ачылган асманды жана Рухтун көгүчкөн сыяктуу Ага түшүп келе жатканын көрдү[+].


11 Ошондо асмандан «Сен Менин сүйүктүү Уулумсуң. Мен Сага ыраазымын» деген үн угулду[+].

12


Ыйсанын сыналуусу


Ошол замат Рух Аны чөлгө алып барды.


13 Ыйса чөлдө кырк күн болуп, шайтан тарабынан сыналды. Ал жырткычтар менен бирге болду. Периштелер Ага кызмат кылышты[+].


14[•] Жакан камакка алынгандан кийин, Ыйса Галилеяга келип, Кудайдын Падышачылыгы жөнүндө жар салып:[+]


15 «Убакыт келди, Кудайдын Падышачылыгы жакындап калды. Тобо кылгыла, Жакшы Кабарга ишенгиле», – деди[+].

16


Петир менен Андрейдин чакырылышы


Ыйса Галилея көлүнүн жээги менен бара жатып, көлгө тор салып жаткан Шымонду жана анын бир тууганы Андрейди көрдү. Алар балыкчылар эле[+].


17 Ошондо Ыйса аларга: «Менин артымдан ээрчигиле, Мен силерди адам кармоочу кылам», – деди[+].


18 Алар ошол замат торлорун таштап, Анын артынан ээрчип жөнөштү[+].


19 Бир аз нары баскандан кийин, Ал Зебедейдин уулдары Жакып менен Жаканды көрдү. Алар кайыктын ичинде тор оңдоп отурушкан эле.


20 Ошол замат Ыйса аларды чакырды. Ошондо алар атасы Зебедейди жумушчулары менен кайыкка калтырып, Ыйсанын артынан ээрчип жөнөштү.

21


Ыйсанын жиндерди кууп чыгаруусу


[•] Алар Капернаумга келишти. Ыйса ишемби күнү синагогага кирип, элди окутту[+].


22 Эл Анын окутуусуна таң калды. Анткени Ыйса аларды мыйзам окутуучулардай эмес, бийлиги бар адамдай окутту[+].


23 Алардын синагогасында жин оорулуу бир адам бар эле. Ал ошол замат:


24 «Эй, назареттик Ыйса! Бизде эмне ишиң бар? Сен бизди жок кылганы келдиңби? Сенин Ким экениңди билем, Сен Кудайдын ыйыгысың!» – деп кыйкырды[+].


25 Бирок Ыйса жинге: «Үнүңдү бас да, анын ичинен чыгып кет!» – деп тыюу салды.


26 Ошондо жин ал адамды калтыратып жана катуу кыйкыртып, анын ичинен чыгып кетти[+].


27 Бардыгынын үрөйлөрү учуп, бири-бирине: «Бул эмнеси? Бул эмне деген жаңы окутуу?! Ал жиндерге бийлик менен буйрук берип жатат, алар болсо Ага баш ийип жатышат», – дешти[+].


28 Ал жөнүндөгү кабар Галилеянын туш тарабына тез эле тарап кетти.

29


Шымондун кайын энесинин айыгышы


Ыйса синагогадан чыккандан кийин, Жакыпты, Жаканды ээрчитип, түз эле Шымон менен Андрейдин үйүнө келди.


30 Шымондун кайненеси ысытма оорусу менен ооруп жаткан. Ыйсага дароо ал жөнүндө айтышты[+].


31 Ошондо Ыйса оорулуунун жанына келип, колунан кармап тургузду. Аял ысытма оорусунан ошол замат айыгып, аларга кызмат кыла баштады[+].

32


Жиндерди кууп чыгаруу жана көптөгөн оорулууларды айыктыруу


Күн батып, кеч киргенде, Ага бардык оорулууларды жана жин оорулууларды алып келишти.


33 Шаардын бардык эли эшиктин алдына чогулду.


34 Ыйса ар кандай оорудан азап чеккен көптөгөн адамдарды айыктырды, көптөгөн адамдардын ичинен жиндерди кууп чыгарды, алардын сүйлөшүнө жол берген жок. Анткени жиндер Анын Машайак экендигин билишчү[+].

35


Ыйсанын Галилеяда насаат айтышы


[•] Эртеси Ыйса таң ата электе туруп, үйдөн чыгып, ээн жерге барып сыйынды[+].


36 Шымон жана анын жанындагылар Ыйсаны издеп жөнөштү.


37 Аны табышканда: «Бардыгы Сени издеп жатышат!» – дешти.


38 Ыйса аларга: «Жакын жердеги башка кыштактарга, шаарларга баралы. Мен ошол жерлерде да Жакшы Кабар айтышым керек. Анткени Мен ошон үчүн келгем», – деди[+].


39 Ошентип, Ал бүткүл Галилеяны аралап, алардын синагогаларында элди окутуп, жин оорулуу адамдардан жиндерди кууп чыгарып жүрдү.

40


Пес оорулуунун айыгышы


[•] Ыйсага пес оорулуу бир адам келип, тизелеп жыгылды да: «Эгерде Сен кааласаң, мени таза кыла аласың», – деп жалынды[+].


41 Ыйса боор ооруп, ага колун тийгизди да: «Каалайм, таза бол!» – деди.


42 Ошол замат ал пес оорусунан айыгып, таза болуп калды[+].


43 Ыйса болсо ага: «Эч кимге эч нерсе айтпагын!» – деп, катуу эскертти да:[+]


44 «Барып, ыйык кызмат кылуучуга көрүн, тазаланууң үчүн, Муса буйруган курмандыкты чал. Бул аларга күбөлөндүрүү болсун», – деп, кетирип жиберди[+].


45

#### 2

1


Шал оорулуунун айыгышы


[•] Бир нече күндөн кийин Ыйса кайрадан Капернаумга келди. Анын үйдө экендиги маалым болор замат,[+]


2 көп эл чогулуп калды, ал эмес, эшиктин алдында да орун калбай калды. Ыйса болсо элге Кудайдын сөзүн айтып жатты.


3 Ошондо төрт киши Ага бир шал оорулууну көтөрүп келишти.


4 Алар элдин көптүгүнөн Ыйсага жакын бара алышпай, үйдүн чатырын ачышты да, Ал турган үйдүн төбөсүн тешип, шал оорулууну төшөгү менен түшүрүштү[+].


5 Алардын ишенимин көргөн Ыйса шал оорулууга: «Балам, күнөөлөрүң кечирилди», – деди[+].


6 Бул жерде бир нече мыйзам окутуучулар отурушкан эле.


7 Алар: «Эмне үчүн Ал ушинтип айтып жатат? Ал Кудайга акарат келтирип жатат! Күнөөлөрдү бир Кудайдан башка ким кечире алат?» – деп ойлошту[+].


8 Ошол замат Ыйса руху менен алардын оюн билип: «Эмне үчүн ушинтип ойлоп жатасыңар?


9 Шал оорулууга кайсынысын айткан оңой: “Күнөөлөрүң кечирилди” дегенби же “Ордуңан туруп, төшөгүңдү ал да, баргын” дегенби?


10 Бирок Адам Уулунун жер үстүндө күнөөлөрдү кечирүүгө бийлиги бар экенин билишиңер үчүн, – деди да, анан шал оорулууга –


11 Сага айтамын: Ордуңан туруп, төшөгүңдү ал да, үйүңө бар», – деди.


12 Ал ошол замат ордунан турду да, төшөгүн көтөрүп алып, бардыгынын көз алдында сыртка чыгып кетти. Ошондо бардыгы таң калып: «Биз эч качан мындай нерсени көргөн эмес элек!» – деп, Кудайды даңкташты.

13


Лебинин (Матайдын) чакырылышы


[•] Ыйса кайрадан көлдүн жээгине келди. Ошондо элдин баары Анын жанына келди. Ал элди окутту.


14 Ал кетип бара жатып, бажыканада отурган Алпей уулу Лебини көрүп, ага: «Менин артымдан ээрчи», – деди. Леби ордунан туруп, Анын артынан ээрчип жөнөдү.


15 Ыйса Лебинин үйүндө шакирттер, салык жыйноочулар жана күнөөкөрлөр менен бир дасторкондо отурду. Анткени Анын артынан ээрчигендер көп болчу.


16 Фарисейлер менен мыйзам окутуучулар Ыйсанын күнөөкөрлөр жана салык жыйноочулар менен тамактанып отурганын көрүшүп, Анын шакирттеринен: «Эмне үчүн Ал салык жыйноочулар жана күнөөкөрлөр менен чогуу тамактанып жатат?» – деп сурашты[+].


17 Муну уккан Ыйса аларга: «Дарыгер соо адамдарга эмес, оорулууларга керек. Мен тобо кылууга адил адамдарды эмес, күнөөкөрлөрдү чакырганы келдим», – деди[+].

18


Орозо жөнүндө суроо


[•] Жакандын шакирттери менен фарисейлер орозо кармашчу. Алар Ыйсага келип: «Жакандын жана фарисейлердин шакирттери орозо кармашат, эмне үчүн Сенин шакирттериң орозо кармашпайт?» – деп сурашты[+].


19 Ошондо Ыйса аларга мындай деди: «Күйөө үйлөнүү тоюндагылардын жанында болгондо, алар орозо кармашмак беле? Алар орозо кармашпайт, азырынча Күйөө алардын жанында![+]


20 Бирок Күйөө алардын жанынан алынып кете турган да күндөр келет, алар ошол күндөрү орозо кармашат[+].

21


Кийим жана чанач жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


Эч ким эски кийимге жаңы кездемеден жамаачы салбайт. Анткени жаңы кездемеден салынган жамаачы эски кийимден чычылып калат да, жыртык ого бетер чоңоюп кетет.


22 Эч ким эски чаначка жаңы шарап куйбайт. Анткени чанач айрылып, шарап төгүлөт, чанач жараксыз болуп калат. Тескерисинче, жаңы шарапты жаңы чаначка куюу керек».

23


Ыйса – ишемби күндүн да Кожоюну


Ишемби күндөрүнүн биринде Ыйса эгин талаасынан өтүп бара жатты. Анын шакирттери жолдо бара жатканда, буудайдын баштарын үзүп ала башташты[+].


24 Ошондо фарисейлер Ыйсага: «Карачы, эмне үчүн алар ишемби күнү кылууга болбой турган ишти кылып жатышат?» – дешти[+].


25 Ыйса аларга: «Дөөт муктаж болуп, өзү да, жанындагылар да ачка болушканда, эмне кылганын силер таптакыр окуган жок белеңер[+]?


26 Ыйык кызмат кылуучу Абыйатардын убагында ал Кудай үйүнө кирип, ыйык кызмат кылуучулардан башка эч кимге жегенге болбой турган нан курмандыгынан жеп, жанындагы кишилерге да бербеди беле», – деди[+].


27 Анан аларга: «Адам ишемби күн үчүн эмес, ишемби күн – адам үчүн![+]


28

#### 3

1


Ыйсанын ишемби күнү бир колу шал болуп калган адамды айыктырышы


[•] Ыйса кайрадан синагогага келди. Ал жерде бир колу шал болуп калган адам бар эле[+].


2 Ыйсаны айыпташ үчүн, «Ал бул адамды да ишемби күнү айыктырар бекен», – деп, карап турушту[+].


3 Ыйса болсо бир колу шал болуп калган адамга: «Ортого чык!» – деди да,


4 тигилерден: «Ишембиде жакшылык кылуу керекпи же жамандык кылуу керекпи? Жанды куткаруу керекпи же өлтүрүү керекпи?» – деп сурады. Алар унчугушкан жок[+].


5 Ошондо Ыйса аларга ачуулана карап, жүрөктөрүнүн катуулугуна кайгырып, жанагы кишиге: «Колуңду сун», – деди. Ал колун сунду. Ошондо анын колу айыгып, экинчи колундай болуп калды[+].


6 Фарисейлер сыртка чыгары менен, Ыйсаны өлтүрүү жөнүндө Иродду жактоочулар менен кеңешишти.

7


Ыйса Галилеяда


Ыйса шакирттери менен көл тарапка кетти. Ошондо Галилея, Жүйүт, Эдом аймагындагы,[+]


8 Иерусалим шаарындагы, Иордандын наркы өйүзүндөгү көп эл Анын артынан барды. Анын кылган иштери жөнүндө уккан Тир жана Сидон аймактарындагы эл Ага агылып келип жатты.


9 Ошондо Ыйса көпчүлүктүн арасында кысылып калбаш үчүн, Өзүнө бир кайыкты даярдап коюуну шакирттерине дайындады.


10 Анткени Ыйса көп кишилерди айыктыргандыктан, оорулуулардын бардыгы Ага колдорун тийгизүү үчүн, жүткүнүп жатышкан эле[+].


11 Жиндер Ыйсаны көргөндө, Анын алдына жыгылып: «Сен Кудайдын Уулусуң!» – деп кыйкырып жатышты[+].


12 Бирок Ыйса алардын Өзү жөнүндө жарыялоосуна катуу тыюу салды[+].

13


Он эки шакирттин тандалышы


[•] Андан кийин Ал тоого чыкты да, Өзү кимдерди кааласа, ошолорду Өзүнө чакырды. Алар Ыйсага келишти.


14 Өзүнүн жанына алып жүрүш үчүн жана насаат айтууга жөнөтүш үчүн, Ал он эки кишини тандады да,


15 аларга оорулууларды айыктырууга жана жиндерди кууп чыгарууга бийлик берди.


16 Ыйса тандаган он эки киши мына булар: «Петир» деген ысым коюлган Шымон,[+]


17 Бойанергес, башкача айтканда, «Чагылгандай чартылдагандар» деген ысым коюлган Зебедей уулдары Жакып менен Жакан;[+]


18 Андрей, Филип, Барталамей, Матай, Томас, Алпей уулу Жакып, Тадай, кааналык Шымон,[+]


19 Ага чыккынчылык кылган Жүйүт Искариот[+].

20


Бир туугандарынын Ыйса үчүн тынчсызданышы


[•] Алар үйгө келишкенде, кайрадан көп эл чогулуп калды. Ошондуктан алар тамактана да албай калышты[+].


21 «Ал акылынан айнып калыптыр», – деп айтып жатышканын уккан жакындары Аны алып кеткени келишти[+].

22


Мыйзам окутуучулардын Ыйсаны жамандашы


Иерусалимден келген мыйзам окутуучулар болсо: «Анын ичинде Белзебул бар. Жиндерди Ал жиндердин башчысынын күчү менен кууп чыгарат», – дешти[+].


23 Ошондо Ыйса мыйзам окутуучуларды жанына чакырып, аларга үлгү-насаат аңгеме менен мындай деп сүйлөдү: «Шайтан шайтанды кантип кууп чыгарсын?


24 Эгерде падышачылык ич ара бөлүнсө, анда ал падышачылык кулайт.


25 Эгерде үй-бүлө ич ара бөлүнсө, анда ал үй-бүлө бузулат.


26 Эгерде шайтан да өзүнө өзү каршы чыгып бөлүнсө, анда ал тура албайт, анын күнү бүтөт.


27 Күчтүү адамды байлап салмайынча, анын үйүнө кирип, мал-мүлкүн уурдоо мүмкүн эмес. Аны байлап салгандан кийин гана үйүн тоноп кетсе болот[+].


28 Силерге чындыкты айтып коёюн, адам баласынын бардык күнөөлөрү жана акарат келтирип айткан сөздөрү кечирилет,


29 бирок ким Ыйык Рухка акарат келтирсе, ал түбөлүккө кечирилбейт, түбөлүккө күнөөлүү болот»[+].


30 Ыйса бул сөздөрдү «Анын ичинде жин бар» деп айтышкандыгы үчүн айтты.

31


Машайактын чыныгы туугандары


[•] Энеси менен бир туугандары келип, сырттан Ыйсаны чакыртышты[+].


32 Анын тегерегинде эл отурган эле. Ошондо Ага: «Энең, инилериң, карындаштарың сыртта Сени чакырып жатышат», – дешти.


33 Ыйса аларга: «Менин энем жана бир туугандарым ким?» – деди да,


34 айланасында отургандарды тегерете карап: «Мына, менин энем, мына, Менин бир туугандарым.


35

#### 4

1


Асман Падышачылыгы жөнүндө үлгү-насаат аңгемелер. Үрөн себүүчү жөнүндө


[•] Ыйса кайрадан көл боюнда элди окута баштады. Жанына аябай көп эл чогулгандыктан, Ал көлдөгү бир кайыкка отурду. Эл болсо көлдүн жээгинде, кургак жерде турду.


2 Ошондо Ыйса аларга үлгү-насаат аңгемелер менен көп нерселерди окутту. Ал мындай деди:


3 «Кулак салгыла! Себүүчү үрөн себүү үчүн чыкты.


4 Ал сээп жатканда, кээ бир үрөндөр жол боюна түштү. Ошондо канаттуулар учуп келип, аларды терип жеп кетишти.


5 Кээ бир үрөндөр топурагы аз, таштак жерге түштү. Жердин кыртышы жука болгондуктан, алар тез эле өнүп чыкты.


6 Бирок күн чыгары менен соолуп, терең тамырлай албай куурап калды.


7 Кээ бир үрөндөр тикенектердин арасына түштү. Тикенектер өсүп, аларды басып салды, ошондуктан алар түшүм берген жок[+].


8 Кээ бир үрөндөр болсо жакшы топуракка түштү. Өнүп чыгып, өсүп, түшүм берди. Кээ бири отуз эсе, кээ бири алтымыш эсе, кээ бири жүз эсе түшүм берди».


9 Анан Ыйса аларга: «Кимдин кулагы бар болсо, ал уксун!» – деди[+].


10[•] Эл тарап, Ыйса жалгыз калганда, Аны менен жүргөндөр жана он эки шакирти үлгү-насаат аңгеме жөнүндө сурашты.


11 Ошондо Ыйса аларга мындай деди: «Силерге Асман Падышачылыгынын жашыруун сырын билүү мүмкүнчүлүгү берилди, ал эми сырттагыларга бардык нерсе үлгү-насаат аңгемелер менен айтылат[+].


12 Анткени алар карап турушса да көрүшпөйт, угуп турушса да түшүнүшпөйт, кайрылышпайт, кечирим алышпайт»[+].

13


Үрөн себүүчү жөнүндөгү үлгү-насаат аңгеменин чечмелениши


Анан Ыйса аларга: «Силер бул үлгү-насаат аңгемени түшүнгөн жоксуңарбы? Анда башка үлгү-насаат аңгемелерди кантип түшүнөсүңөр?» – деди да, мындай деп түшүндүрдү:


14 «Себүүчү сөз себет[+].


15 Кээ бир адамдар жол боюна түшкөн үрөнгө окшош: алардын жүрөгүнө сөз себилет, бирок алар угар замат шайтан келип, алардын жүрөгүнө себилген сөздү уурдап кетет.


16 Кээ бир адамдар таштак жерге түшкөн үрөнгө окшош: алар сөздү угар замат кубанып кабыл алышат.


17 Бирок терең тамырлай албагандыктан, туруксуз болушат. Сөз үчүн кысымга алып, куугунтукташканда, дароо баш тартып кетишет[+].


18 Сөздү уккан адамдар тикенектин арасына түшкөн үрөнгө окшош.


19 Бирок бул дүйнөнүн түйшүгү, байлыкка азгырылуу жана башка каалоолор алардын жүрөктөрүн ээлеп алып, сөздү басып салат да, сөз жемиш бербей калат[+].


20 Кээ бир адамдар жакшы топуракка түшкөн үрөнгө окшош: алар сөздү угуп, кабыл алышат, кээ бири отуз эсе, кээ бири алтымыш эсе, кээ бири жүз эсе түшүм берет»[+].

21


Чырак жөнүндө


[•] Анан аларга: «Эмне, чыракты көмкөрүлгөн идиштин же керебеттин астына коюш үчүн алып келеби? Чыракты чыракпаяга коюш үчүн алып келет эмеспи[+].


22 Ачылбай калчу жашыруун сыр болбойт, ачыкка чыкпай турган жашыруун нерсе болбойт[+].


23 Кимдин кулагы бар болсо, ал уксун!» – деди[+].


24 Ыйса аларга: «Эмнени угуп жатканыңарга көңүл бургула! Кандай өлчөм менен өлчөсөңөр, силерге да так ошондой өлчөнөт, силерге, угуп жаткандарга, атүгүл, кошулат[+].


25 Анткени кимде бар болсо, ага дагы берилет, ал эми кимде жок болсо, андан бар нерсеси да тартылып алынат», – деди[+].


26-27 Түнкүсүн уктайт, күндүзү турат, үрөндүн кантип өнүп-өскөнүн билбейт.


28 Анткени жер өзү түшүм берет: адегенде сабакты, андан кийин машакты өстүрүп чыгарып, акырында машакты данга толтурат.


29 Эгин бышып, оруу-жыюу маалы келгенде, ал токтоосуз орок салат»[+].

30


Сары кычы даны жөнүндө


[•] Анан Ыйса аларга мындай деди: «Кудайдын Падышачылыгын эмнеге окшоштурсак болот? Же аны кандай үлгү-насаат аңгеме менен сүрөттөсөк болот?


31 Кудайдын Падышачылыгы сары кычы данына окшош. Ал жерге себилгенде, жер бетиндеги уруктардын эң кичинекейи болсо да,[+]


32 өсүп чыкканда, бардык дан өсүмдүктөрүнөн чоң болуп, бутактарын кенен жаят. Анын көлөкөсүнө канаттуу куштар корголой алышат»[+].


33 Ыйса элдин уга алуусуна жараша мына ушундай көптөгөн үлгү-насаат аңгемелер менен сүйлөдү.


34 Элге Ал үлгү-насаат аңгемесиз сүйлөгөн жок, бирок өзүнчө калганда, шакирттерине бардыгын түшүндүрүп берди.

35


Ыйсанын катуу шамалды токтотуусу


[•] Ошол күнү кечинде Ал шакирттерине: «Наркы өйүзгө сүзүп өтөлү», – деди[+].


36 Шакирттери элди таратып жиберишти да, кайыкта отурган Ыйса менен бирге сүзүп кетишти. Ал жерде башка кайыктар да бар эле.


37 Ошондо аябагандай катуу шамал башталды. Кайыкты толкун уруп жаткандыктан, анын ичине суу толо баштады[+].


38 Ыйса болсо кайыктын арткы бөлүгүндө башына жаздык жазданып уктап жаткан эле. Шакирттери Ыйсаны ойготушуп, Ага: «Устат! Биз чөгүп кетсек деле, Сага баары бирби?» – дешти.


39 Ошондо Ыйса ордунан туруп, шамалга тыюу салды да, көлгө: «Тынчтан, токто!» – деди. Шамал басылып, улуу тынчтык өкүм сүрдү[+].


40 Анан аларга: «Эмне мынча коркоксуңар? Эмнеге ишенимиңер жок?» – деди.


41

#### 5

1


Жин оорулуу адамдын айыгышы


[•] Алар көлдүн наркы өйүзүндөгү Гадара аймагына келишти.


2 Ыйса кайыктан түшөрү менен, Аны мүрзөлүк үңкүрлөр тараптан жин оорулуу бир адам тосуп чыкты.


3 Ал мүрзөлүк үңкүрлөрдө жашачу, аны эч ким чынжыр менен да байлап коё алчу эмес.


4 Анткени аны көп жолу кишендеп, чынжыр менен байлашкан, бирок ал чынжырларды үзүп, кишендерди талкалап салчу. Аны тыюуга эч кимдин күчү жетчү эмес.


5 Ал дайыма, күндүр-түндүр тоолордо, үңкүрлөрдө кыйкырып жүрчү, өзүн өзү таш менен ургулачу.


6 Ал Ыйсаны алыстан көрүп чуркап келди да, Ага таазим кылып:


7 «Эй, Ыйса, бардыгынан жогору турган Кудайдын Уулу! Менде эмнең бар? Кудай үчүн суранам, мени кыйнай көрбө», – деп, катуу кыйкырды[+].


8 Анткени Ыйса ага: «Жин, бул адамдын ичинен чыгып кет!» – деп айткан эле.


9 Анан Ыйса андан: «Сенин атың ким?» – деп сурады. Ал: «Менин атым “Түмөн”, анткени биз көппүз», – деп жооп берди.


10 «Бизди ушул өлкөдөн кууп чыгара көрбө», – деп, жиндер Ыйсадан аябай өтүнүштү.


11 Ошол жерде, тоонун боорунда чочколор жайылып жүргөн эле.


12 Жиндердин баары Ыйсадан: «Бизди ушул чочколорго жибер, ошолордун ичине кирели», – деп өтүнүштү.


13 Ыйса ошол замат аларга уруксат берди. Жиндер адамдын ичинен чыгып, чочколордун ичине кирди. Ошондо эки миңге жакын чочко көлдү карай бет алып, тик жардан кулап, сууга чөгүп өлдү.


14 Чочко кайтаруучулар болсо качып жөнөштү. Алар шаарларга, айылдарга барып, бул окуя тууралуу жарыялашты. Эмне болгондугун көргөнү чыккан эл


15 Ыйсанын жанына келип, баягы жин оорулуунун, ичинде түмөн жини бар адамдын кийим кийип, акыл-эсине келип отурганын көрүп, үрөйлөрү учту.


16 Бул окуяны көргөндөр жин оорулуу адамга эмне болгондугу жөнүндө, чочколор жөнүндө элге айтып беришти.


17 Ошондо эл Ыйсадан өздөрүнүн аймагынан чыгып кетүүсүн сурана баштады[+].


18 Ыйса кайыкка түшкөндө, мурда жин оорусу бар адам Андан: «Сенин жаныңда жүрөйүнчү», – деп суранды.


19 Бирок Ыйса ага уруксат берген жок. Ага: «Үйүңө, жакындарыңа бар, Теңир сага эмне кылганын, сага кандай ырайым көрсөткөнүн аларга айтып бер», – деди[+].


20 Ошондо ал барып, Ыйсанын эмне кылганын Декапол[*] дубанында жарыялай баштады. Бардыгы таң калып жатышты[+].

21


Ыйсанын оорулуу аялды айыктырышы, Жайырдын кызын тирилтиши


[•] Ыйса кайрадан берки өйүзгө сүзүп келгенде, Анын жанына көп эл чогулуп калды. Ал көлдүн жээгинде турганда,


22 синагога башчыларынын бири, Жайыр деген киши келди. Ал Ыйсаны көргөндө, Анын бутуна жыгылып:[+]


23 «Кызым өлүм алдында жатат. Барып, ага колуңду тийгиз, ал оорусунан айыгып, тирүү калсын», – деп жалынып-жалбарды.


24 Ыйса аны менен жөнөдү. Анын артынан ээрчип алган көп эл Аны туш-тарабынан кысып бара жатты.


25 Элдин арасында он эки жылдан бери кан агуудан азап чегип жүргөн бир аял бар эле[+].


26 Ал көп дарыгерлерге көрүнүп, колунда болгонун бүт түгөткөн, бирок оорусунан айыкпай, абалы начарлай берген.


27 Ыйса жөнүндө уккан бул аял көпчүлүктү аралап өтүп, Анын артынан келип, кийимине колун тийгизди.


28 Анткени ал: «Анын кийимине колумду тийгизсем эле айыгам», – деген эле[+].


29 Ошол замат анын кан агуусу токтоду. Аял өзүнүн оорудан айыкканын сезди.


30 Ошол эле учурда Ыйса Өзүнөн күч чыкканын сезип: «Менин кийимиме ким колун тийгизди?» – деп, элге кайрылды[+].


31 Шакирттери Ага: «Топ эл Сени кысып турганын көрүп турасың да, анан “Мага ким колун тийгизди?” – дейсиң!» – дешти.


32 Бирок Ыйса муну ким кылганын көрүш үчүн, тегерегин карады.


33 Өзүнүн айыкканын билген ал аял коркконунан калтырап, Ыйсанын алдына келип жыгылды да, Ага болгон чындыкты айтып берди.


34 Ошондо Ыйса ага: «Кызым, сени ишенимиң куткарды. Тынчтык менен бара бер. Ооруңдан айык!» – деди[+].


35 Ыйса ушуну айтып жатканда, синагога башчысынын үйүнөн адамдар келишип: «Кызың өлүп калды. Эми Устатты убара кылбай эле кой», – дешти.


36 Ыйса бул сөздөрдү укканда, ошол замат синагога башчысына: «Коркпо, бирок ишен!» – деди.


37 Ыйса Петирди, Жакыпты жана анын бир тууганы Жаканды гана ээрчитип алып,[+]


38 синагога башчысынын үйүнө барды. Ал жерден Ал ызы-чуу түшүп, буркурап-боздоп ыйлап жаткандарды көрдү.


39 Ичкери кирип, аларга: «Эмнеге ызы-чуу түшүп, ыйлап жатасыңар? Кыз өлбөй эле уктап жатат», – деди[+].


40 Алар болсо Ыйсаны шылдыңдап күлүштү. Ыйса баарын тышка чыгарып жиберди да, кыздын ата-энесин жана Өзү менен келгендерди ээрчитип, кыз жаткан бөлмөгө кирди.


41 Ыйса кызды колунан алып, ага: «Талита куми!» – деди. Бул сөз «Кыз, сага айтып жатамын, тур!» деп которулат[+].


42 Кыз ошол замат ордунан туруп, баса баштады. Ал он эки жашта эле. Муну көргөндөр аябай таң калышты.


43

#### 6

1


Ыйсанын кайрадан Назаретке келиши


[•] Ыйса ал жерден чыгып, Өз жерине келди. Шакирттери да Аны менен келишти[+].


2 Ишемби күнү Ыйса синагогада элди окута баштады. Ошондо Аны угуп жаткандардын көпчүлүгү таң калып: «Мунун баарын Ал кайдан билет? Ага мындай акылмандыкты ким берген? Мындай кереметтерди Ал кантип жасап жатат[+]?


3 Бул жыгач уста Ыйса эмеспи? Бул Мариямдын уулу, Жакыптын, Жусуптун, Жүйүттүн жана Шымондун бир тууганы эмеспи? Анын карындаштары бул жерде, биздин арабызда эле жүрүшөт го», – дешти. Ошентип, алар Ыйсаны кабыл алгылары келген жок[+].


4 Ыйса болсо аларга: «Пайгамбарды өз жеринде, өзүнүн туугандарынын арасында, өз үйүндө гана сыйлабайт», – деди[+].


5 Ыйса бул жерде кээ бир эле оорулуулардын үстүнө колун коюп, аларды айыктыргандан башка эч кандай керемет көрсөткөн жок.


6 Элдин ишенбестигине таң калды. Анан тегеректеги айыл-кыштактарды кыдырып, элди окутту.

7


Ыйсанын он эки шакиртти кызматка жөнөтүшү


[•] Анан Ал он эки шакиртин чакырып алып, аларга жиндердин үстүнөн бийлик берди да, эки-экиден кылып жөнөтө баштады[+].


8 Аларга мындай деп осуят кылды: «Жолго таяктан башка эч нерсе албагыла. Баштык да, тамак да, белиңерге жез тыйын да түйүп албагыла».


9 Бутуңарга сандал кийгиле, эки сыйра кийим албагыла.


10 Анан дагы мындай деди: «Бир жерге барганыңарда, кайсы үйгө кирсеңер да, ал жерден кеткиче, ошол үйдө калгыла.


11 Эгерде кайсы бир жерде силерди кабыл алышпаса, силерди угушпаса, ал жерден чыгып бара жатканда, аларга каршы күбөлөндүрүү болушу үчүн, бутуңардын чаңын күүп койгула. Силерге чындыкты айтып коёюн, сот күнүндө ошол шаарга караганда, Содом менен Аморго жеңилирээк болот»[+].


12 Ошентип, шакирттер жолго чыгышты да, адамдарды тобо кылууга чакыра башташты[+].


13 Көптөгөн жин оорулуулардын ичинен жиндерди кууп чыгарып, көптөгөн оорулууларга май сыйпап, аларды айыктырып жатышты[+].

14


Чөмүлдүрүүчү Жакандын өлтүрүлүшү


[•] Ыйсанын ысымы белгилүү болуп калгандыктан, падыша Ирод да Ал жөнүндө угуп: «Бул – чөмүлдүрүүчү Жакан. Ал тирилиптир, ошондуктан кереметтерди көрсөтүп жатат», – деди[+].


15 Кээ бирөөлөр: «Бул – Илияс пайгамбар», – дешсе, дагы бирөөлөр: «Бул деле пайгамбарлардын бири», – дешти[+].


16 Ирод болсо бул сөздөрдү угуп: «Бул – мен башын алдырган Жакан, ал тирилиптир», – деди.


17 Ирод өзүнүн бир тууганы Филиптин аялы Иродияны алып алганда, Жакан:[+]


18 «Бир тууганыңдын аялын албашың керек болчу», – деп айткан. Ошондуктан Ирод киши жиберип, Жаканды карматып, түрмөгө отургузуп койгон эле.


19 Иродия болсо Жаканга ачууланып, аны өлтүргүсү келген, бирок өлтүрө алган эмес.


20 Анткени Жакандын адил, ыйык адам экенин билген Ирод андан коркчу, ошондуктан аны коргоп жүрчү. Көп иштерди анын кеңеши боюнча кылып, анын сөзүн кунт коюп угар эле.


21 Ирод өзүнүн туулган күнүн белгилөө үчүн, өзүнүн төрөлөрү, миң башылары, Галилея аксакалдары үчүн той өткөрдү. Ошол күнү Иродия үчүн ыңгайлуу учур келди[+].


22 Тойдо Иродиянын кызы бийлеп берди. Бул Иродго жана анын конокторуна жагып калды. Ошондо падыша кызга: «Каалаганыңды сура, сураганыңды берем», – деди.


23 Анан ага: «Сураганыңды беремин, ал гана эмес, падышачылыгымдын жарымын берем», – деп ант берди[+].


24 Кыз барып, энесинен: «Эмнени сурайын?» – деп сурады. «Чөмүлдүрүүчү Жакандын башын сура», – деди энеси.


25 Кыз ошол замат шашылыш түрдө падышага келип: «Мага азыр чөмүлдүрүүчү Жакандын башын идишке салдырып келип бер», – деди.


26 Буга падыша капа болду. Бирок конокторунун алдында ант берип койгондугу үчүн, кыздын сураганын орундатпай коё алган жок.


27 Падыша ошол замат өзүнүн жасоолун жиберип, Жакандын башын алып келүүнү буйруду.


28 Жасоол түрмөгө барып, Жакандын башын алды да, идишке салып, кызга алып келип берди. Кыз аны энесине алып барып берди.


29 Муну уккан Жакандын шакирттери келишти да, анын сөөгүн алып, мүрзөгө коюшту[+].

30


Он эки элчинин кайтып келиши


[•] Элчилер Ыйсанын жанына чогулуп, Ага баарын: эмне кылышканын, элди эмнеге үйрөтүшкөнүн айтып беришти[+].


31 Ыйса аларга: «Өзүңөрчө бөлүнүп, ээн жерге баргыла да, бир аз эс алып алгыла», – деди. Анткени келген-кеткендер көп болгондуктан, алардын тамактанууга да убактысы жок эле[+].

32


Беш миң адамды тойгузуу


Ошондо алар өздөрүнчө бөлүнүп, кайык менен ээн жерге кетишти.


33 Бирок эл алардын кетип бара жатканын көрүп калды, бул жөнүндө көптөр билишти. Шаарлардан жөө чыккан элдин баары алар бара турган жакты көздөй чуркап, алардан мурда барып калышты.


34 Ыйса кайыктан түшкөндө, көп элди көрүп, аларга боору ооруду. Анткени алар койчусу жок койлордой эле. Ыйса аларга көп нерсени үйрөтө баштады[+].


35 Бир топ убакыт өткөндөн кийин, Анын шакирттери жанына келип: «Бул ээн талаа экен, кеч да кирип кетти.


36 Элди тарат, алар тегеректеги айыл-кыштактарга барып, өздөрүнө нан сатып алышсын, алардын жей турган эч нерсеси жок», – дешти.


37 Ыйса болсо: «Аларга тамакты силер бергиле», – деп жооп берди. Шакирттери Ыйсага: «Биз, эмне, аларды тамактандыруу үчүн, эки жүз динарийге нан сатып келелиби?» – дешти[+].


38 Ыйса аларга: «Силерде канча нан бар? Барып, карагылачы», – деди. Алар билип келип: «Беш нан, эки балык бар экен», – дешти.


39 Ошондо Ыйса аларга элди топ-топ кылып бөлүп, чөптүн үстүнө отургузууну буйруду.


40 Эл жүздөн, элүүдөн болуп, катар-катар отурушту.


41 Ыйса беш нан менен эки балыкты алды да, асманды карап, Кудайга ыраазычылык билдирди. Анан нанды сындырып, элге таратыш үчүн, шакирттерине берди. Эки балыкты да бардыгына бөлүп берди.


42 Бардыгы тоё жешти.


43 Артып калган нан менен балыкты чогултканда, он эки себет толду.


44 Тамактанган эркектердин саны беш миңге жакын эле.

45


Ыйсанын көл үстүндө басышы


[•] Ошондон кийин Ыйса Өзүнүн шакирттерине: «Кайыкка түшүп, Менден мурун наркы өйүзгө, Бетсайида шаарына баргыла», – деп буйруду. Өзү болсо элди таратуу үчүн калып калды[+].


46 Элди таратып жибергенден кийин, сыйыныш үчүн тоого кетти[+].


47 Кеч киргенде, кайык көлдүн ортосуна жетип калган эле. Ыйса болсо жээкте жалгыз турду.


48 Ошондо Ал шакирттеринин кыйынчылык менен сүзүп бара жатышканын көрдү. Анткени шамал аларга каршы согуп жаткан эле. Болжол менен түнкү төртүнчү күзөт убагында Ыйса көлдүн үстү менен басып, шакирттерине жакын келди да, алардын жанынан өтүп кетмекчи болду.


49 Көлдүн үстүндө басып келе жаткан Ыйсаны көргөн шакирттер Аны элес деп ойлоп, кыйкырып жиберишти[+].


50 Анткени бардыгы Аны көрүп, коркуп кетишкен эле. Бирок Ыйса ошол замат аларга: «Коркпогула! Бул Менмин, үрөйүңөр учпасын!» – деди.


51 Ыйса алардын кайыгына түшөрү менен, шамал басылды. Шакирттер өздөрүнчө аябай таң калышты.


52 Анткени алар нан менен болгон кереметти түшүнүшкөн эмес. Себеби алардын жүрөгү таш болуп калган эле[+].

53


Ыйсанын Генисарет көлүнүн жээгинде оорулууларды айыктырышы


Алар көлдүн наркы өйүзүнө, Генисарет жерине сүзүп өтүп, жээкке токтошту[+].


54 Алар кайыктан түшкөндө, ал жердин тургундары Ыйсаны дароо таанып,


55 ошол аймакты аралап чуркап, кабарлап чыгышты. Ошондо Ыйсанын кайсы жерде экенин уккандар оорулууларды төшөгү менен көтөрүп келе башташты[+].


56

#### 7

1


Кудайдын осуяттары адамдардын салттарынан жогору


[•] Иерусалимден келген фарисейлер менен кээ бир мыйзам окутуучулар Ыйсанын жанына чогулушту.


2 Алар Ыйсанын кээ бир шакирттеринин таза эмес колдору менен, башкача айтканда, кол жуу расмисин кылбай тамактанып жатканын көрүп калышты.


3 Анткени фарисейлер жана бардык жүйүттөр ата-бабаларынан калган салт боюнча кол жуу расмисин кылмайынча, тамак жешпейт[+].


4 Базардан келгенден кийин да, кол жуу расмисин кылмайынча тамак жешпейт. Алар ошондой эле чөйчөктөрдү, кумураларды, казандарды жана отургучтарды жуу сыяктуу көптөгөн салттарды кармашат[+].


5 Ошондуктан фарисейлер менен мыйзам окутуучулар Ыйсадан: «Эмне үчүн Сенин шакирттериң ата-бабалардан калган салтты сакташпайт? Эмне үчүн алар кол жуу расмисин кылбай тамак жешет?» – деп сурашты[+].


6 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Бул адамдар Мени тили менен урматташат, бирок алардын жүрөктөрү Менден алыс[+].


7 “Алардын Мени урматтаганы – бекер, анткени алардын үйрөткөнү – адамдык эрежелер”, – деп Ышайа, эки жүздүүлөр, силер жөнүндө туура пайгамбарчылык кылган[+].


8 Анткени силер Кудайдын осуятын таштап, адамдык салттарды: кумура менен чөйчөктөрдү жуу жана башка ушул сыяктуу салттарды кармайсыңар».


9 Аларга дагы мындай деди: «Өзүңөрдүн салтыңарды сактоо үчүн, Кудайдын осуятын четке кагып жатканыңар жакшыбы?


10 Анткени Муса: “Ата-энеңди сыйла”, “Атасына же энесине тил тийгизген адам өлүм жазасына тартылсын”, – деп айткан[+].


11 Силер болсо: “Ким атасына же энесине: "Корван (Менин сага берер нерсемдин баары Кудайга багышталган)", – десе,


12 ал өзүнүн атасына же энесине эч нерсе кылбай эле койсун”, – дейсиңер.


13 Ошентип, өзүңөр кармаган салтыңар менен Кудайдын сөзүн четке кагып жатасыңар. Ушул сыяктуу көп нерселерди жасап жатасыңар».

14


Кудай алдында адамды эмне арам кылат?


Анан кайрадан элдин баарын жанына чакырып: «Баарыңар Мени угуп, түшүнүп алгыла.


15 Адамды сырттан кирген нерсе арам кыла албайт, тескерисинче, ичинен чыккан нерсе арам кылат[+].


16 Кимдин кулагы бар болсо, ал уксун!» – деди.


17 Ыйса элдин жанынан кетип, үйгө киргенде, шакирттери Андан үлгү-насаат аңгеме жөнүндө сурашты.


18 Ыйса аларга: «Силер дагы эле түшүнө элексиңерби? Адамды сырттан кирген нерсе арам кыла албастыгын кантип эле түшүнбөйсүңөр?


19 Анткени тамак анын жүрөгүнө эмес, ашказанына кирет, анан сыртка чыгат», – деди. Ыйса бул сөздөр менен тамактын баары таза экенин билдирди[+].


20 Анан Ыйса сөзүн улап: «Адамды ичинен чыккан нерсе арам кылат[+].


21 Анткени ичтен, адамдын жүрөгүнөн: жаман ойлор, ойноштук кылуу, бузуктук кылуу, киши өлтүрүү,[+]


22 уурдоо, кошомат кылуу, ачуулануу, куулук, дүнүйөкордук, көрө албастык, Кудайга акарат келтирүү, текебердик, акылсыздык чыгат.


23 Мына ушул жамандыктын баары адамдын ичинен чыгып, аны арам кылат», – деди.

24


Ыйса жана сиропойникелик аял


[•] Ыйса ал жерден чыгып, Тир жана Сидон аймактарына келип, бир үйгө кирди. Ал Өзүнүн келгенин кимдир бирөөнүн билүүсүн каалаган жок, бирок эл билип калды[+].


25 Жин оорулуу кызы бар бир аял Ыйса жөнүндө угары менен келип, Анын бутуна жыгылды.


26 Сиропойникелик бул аял бутпарас болчу. Ал Ыйсадан кызынын ичинен жинди кууп чыгаруусун өтүндү[+].


27 Бирок Ыйса аялга: «Адегенде балдар тойсун. Анткени балдардын нанын тартып алып, иттерге ыргыткан жакшы эмес», – деди[+].


28 Аял болсо: «Ооба, ошондой, Теңир! Бирок иттер да балдар жеген нандын үстөлдүн астына түшкөн күкүмдөрүн жешет», – деп жооп берди.


29 Ошондо Ыйса ага: «Ушул сөзүң үчүн үйүңө бара бер. Сенин кызыңдын ичинен жин чыгып кетти», – деди.


30 Аял үйүнө келгенде, кызынын жин оорусунан айыгып, төшөктө жатканын көрдү.

31


Дүлөй жана кекеч адамдын айыгышы


Ыйса Тир, Сидон аймактарынан чыгып, Декапол дубаны аркылуу кайрадан Галилея көлүнө келди[+].


32 Ага дүлөй жана кекеч бир адамды алып келишип: «Мунун үстүнө колуңду коюп койчу», – деп өтүнүштү[+].


33 Ыйса аны элден бөлүп, четке чыгарды да, эки манжасын анын кулагына салып, анан колуна түкүрүп, анын тилине тийгизди[+].


34 Асманды карап, терең үшкүрдү да, ага: «Еффафа (Ачыл)», – деди.


35 Ошол замат анын кулагы ачылып, тили чечилди. Ал кекечтенбей, так сүйлөп калды.


36 Ыйса аларга муну эч кимге айтпоону буйруду. Бирок Ал канчалык тыйса да, алар элге ошончолук жайышты[+].


37

#### 8

1


Төрт миң адамды тойгузуу


[•] Ошол күндөрдө Ыйсанын жанына дагы көп эл чогулду. Бирок алардын жээрге тамагы жок болчу. Ошондо Ыйса шакирттерин жанына чакырып: «Элге боорум ооруп жатат.


2 Алар үч күндөн бери Менин жанымда жүрүшөт, жей турган эч нерселери жок[+].


3 Эгерде аларды үйлөрүнө ачка коё берсем, жолдо алсырап калышат, анткени алардын кээ бири алыстан келишкен», – деди.


4 Шакирттери Ага: «Бул ээн жерде алар тойгудай нанды кайдан тапмак элек?» – дешти[+].


5 Ошондо Ыйса алардан: «Силерде канча нан бар?» – деп сурады. Алар: «Жети», – дешти.


6 Ошондон кийин Ыйса элдин жерге отуруусун буйруду. Анан жети нанды алып, Кудайга ыраазычылык билдирип, нанды сындырды да, элге таратып бериш үчүн, шакирттерине берди. Шакирттер нанды элге таратып беришти.


7 Аларда бир аз майда балык да бар эле. Ыйса Кудайга ыраазычылык билдиргенден кийин, балыктарды да таратып берүүнү буйруду.


8 Бардыгы тоё жешти. Артып калган нанды чогултканда, жети себет болду.


9 Тамактангандардын саны төрт миңге жакын эле. Андан кийин Ыйса элди таратты.

10


Фарисейлердин жышаан талап кылышы


Ошол замат Ал шакирттери менен кайыкка түшүп, Далманут аймагына сүзүп келди.


11[•] Фарисейлер чыгып, Ыйса менен талаша башташты. Аны сынаш үчүн, асмандан жышаан көрсөтүшүн талап кылышты[+].


12 Ошондо Ал оор күрсүнүп: «Бул муун эмне үчүн жышаан талап кылып жатат? Силерге чындыкты айтып коёюн, бул муунга жышаан көрсөтүлбөйт», – деди.


13 Анан Ыйса алардын жанынан кетти да, кайрадан кайыкка түшүп, наркы өйүзгө сүзүп кетти.

14


Фарисейлердин жана Ироддун ачыткысынан сак болуу


[•] Шакирттер нан алып алууну унутуп калышты. Кайыкта, алардын жанында бир эле нан бар болчу.


15 Ошондо Ыйса аларга: «Байкагыла, фарисейлердин жана Ироддун ачыткысынан сак болгула», – деп эскертти[+].


16 Шакирттер болсо өз ара: «Наныбыз жок болгон үчүн ушинтип айтып жатат», – деп сүйлөшүштү.


17 Ыйса муну билип, аларга: «Силер эмне үчүн наныбыз жок деп жатасыңар? Дагы эле түшүнө элексиңерби? Дагы эле биле элексиңерби? Дагы эле жүрөгүңөр таш боюнчабы[+]?

18


Сокур адамдын айыгышы

Көзүңөр бар туруп, көрбөй жатасыңарбы? Кулагыңар бар туруп, укпай жатасыңарбы? Эмне, эсиңерде жокпу[+]?


19 Мен беш нанды беш миң адамга бөлүп бергенимден кийин, артып калган нанды чогултканыңарда, канча себет толду эле?» – деди. Алар Ага: «Он эки», – дешти[+].


20 «Ал эми жети нанды төрт миң адамга бөлүп бергенимден кийин, артып калган нанды чогултканыңарда, канча себет толду эле?» «Жети», – дешти[+].


21 Ошондо Ыйса аларга: «Кантип түшүнбөйсүңөр?» – деди.


22 Алар Бетсайидага келишкенде, Ыйсанын алдына бир сокур кишини алып келишип: «Буга колуңду тийгизип кой», – деп өтүнүштү[+].


23 Ыйса сокурду колунан жетелеп, кыштактын сыртына чыгарды да, анын көзүнө түкүрүп, үстүнө колдорун коюп: «Бир нерсе көрүп жатасыңбы?» – деп сурады[+].


24 Ал айланасын карап: «Дарактарга окшогон, ары-бери өткөн кишилерди көрүп жатам», – деди.


25 Ошондон кийин Ыйса анын көздөрүнө кайрадан колдорун тийгизип, ага айланасын кароону буйруду. Сокур адам айыгып, бардыгын ачык көрө баштады.


26 Анан Ыйса ага: «Кыштакка кирбе. Муну эч кимге айтпа», – деп, аны үйүнө жөнөттү.

27


Петирдин Ыйсаны ачык таануусу


[•] Ыйса шакирттери менен бирге Филиптин Кейсареясына тиешелүү айылдарга жөнөдү. Жолдо Ал шакирттеринен: «Эл Мени ким деп эсептейт?» – деп сурады.


28 Алар мындай деп жооп беришти: «Бирөөлөр “чөмүлдүрүүчү Жакан” деп, бирөөлөр “Илияс пайгамбар” деп, дагы бирөөлөр “мурунку пайгамбарлардын бири” деп эсептешет»[+].


29 Ошондо Ыйса алардан: «Ал эми силер Мени ким деп эсептейсиңер?» – деп сурады. Петир Ага: «Сен Машайаксың», – деп жооп берди[+].


30 Ошондо Ыйса аларга Өзү жөнүндө эч кимге айтпоону эскертти[+].

31


Ыйсанын Өзүнүн азап чегери жөнүндө биринчи жолу айтышы


[•] Анан Ыйса шакирттерине: «Адам Уулу көп азап чегиши, аксакалдар, ыйык кызмат кылуучулар, мыйзам окутуучулар тарабынан четке кагылышы, өлтүрүлүшү жана үчүнчү күнү тирилиши керек», – деп түшүндүрө баштады[+].


32 Ыйса бул жөнүндө аларга ачык эле айтты. Ошондо Петир Ыйсаны четке чакырып, Ага каршы болду[+].


33 Бирок Ыйса шакирттерине бурулуп, Петирге: «Кет жанымдан, шайтан! Анткени сенин ойлоруң – Кудайдын эмес, адамдын ойлору», – деп тыюу салды[+].

34


Чыныгы кызмат


Ошондон кийин Ыйса эл менен бирге шакирттерин да жанына чакырып, мындай деди: «Ким Менин артымдан жүргүсү келсе, ал өзүнөн баш тартсын жана күн сайын өзүнүн айкаш жыгачын алып, Менин артымдан ээрчисин[+].


35 Ким өз жанын сактап калгысы келсе, ал андан түбөлүккө ажырайт. Ал эми ким Мен үчүн жана Жакшы Кабар үчүн өз жанынан ажыраса, ал аны сактап калат[+].


36 Анткени адам бүт дүйнөгө ээ болуп, бирок өз жанына зыян келтирсе, андан ага кандай пайда[+]?


37 Же адам өз жанын куткарып алуу үчүн, кандай кун төлөй алат[+]?


38

#### 9

1


Теңирдин көрүнүшүнүн өзгөрүлүшү


Анан Ал: «Силерге чындыкты айтып коёюн, бул жерде тургандардын кээ бирөөлөрү күч менен келген Кудай Падышачылыгын көрмөйүнчө өлүшпөйт», – деди[+].


2[•] Алты күн өткөндөн кийин Ыйса Петир, Жакып, Жакан үчөөнү гана ээрчитип, бийик тоого чыкты. Ошол жерде алардын көз алдында Ыйсанын көрүнүшү өзгөрүлдү[+].


3 Анын кийимдери жаркырап, кардай аппак болуп калды. Жер бетинде эч бир кездеме агартуучу андай агарта албас эле[+].


4 Анан аларга Илияс менен Муса көрүндү, алар Ыйса менен сүйлөшүштү[+].


5 Ошондо Петир Ыйсага: «Устат, бул жерде болгонубуз жакшы экен. Үч алачык тургузалы: Сага бирди, Мусага бирди, Илияска бирди», – деди.


6 Анткени ал эмне деп айтарын билбей калды, себеби аларды коркунуч баскан эле.


7 Ошондо булут пайда болуп, аларды каптап калды. Анан булут ичинен «Бул Менин сүйүктүү Уулум, Аны уккула» деген үн чыкты[+].


8 Ошол замат шакирттер эки жагын карап, Ыйсадан башка эч кимди көрүшкөн жок.


9 Тоодон түшүп келе жатышканда, Ыйса аларга: «Адам Уулу өлүп, кайра тирилгенге чейин, бул көргөнүңөр жөнүндө эч кимге айтпагыла», – деп буйруду[+].


10 Алар бул сөздөрдү көкүрөктөрүнө түйүп алышты да, өз ара: «Өлүп, кайра тирилгени эмнеси?» – деп сүйлөшүштү.


11 Анан алар Ыйсадан: «Эмне үчүн мыйзам окутуучулар “Илияс пайгамбар Машайактан мурун келиши керек” деп айтышат?» – деп сурашты.


12 Ыйса аларга: «Туура, адегенде Илияс келип, бардык нерсени өз ордуна коюшу керек. Ал эми Адам Уулу, Ыйык Жазууда жазылгандай, көп азап чегиши жана кемсинтилиши керек[+].


13 Бирок силерге айтып коёюн, Илияс келген. Ыйык Жазууда жазылгандай, ага ойлоруна келгендей мамиле кылышты», – деп жооп берди[+].

14


Жин оорулуу баланын айыгышы


[•] Ал калган шакирттерине кайтып келгенде, алардын тегерегине чогулган көп элди жана алар менен талашып жаткан мыйзам окутуучуларды көрдү.


15 Бүт эл Аны көрүп таң калып, чуркап барып саламдашты.


16 Анан Ыйса мыйзам окутуучулардан: «Алар менен эмне жөнүндө талашып жатасыңар?» – деп сурады.


17 Ошондо Ага эл арасынан бирөө мындай деп жооп берди: «Устат, мен Сага ичинде тилсиз жини бар уулумду алып келдим[+].


18 Жин оорусу кармаганда, ал кайсы жерде болбосун, жин аны жерге көтөрүп чабат. Ошондо анын оозунан ак көбүк агып, тиштерин кычыратып, сенек болуп калат. Мен Сенин шакирттериңе: “Жинди кууп чыгаргыла”, – десем, кууп чыгара албай коюшту».


19 Ыйса ага: «Эй, ишеними жок муун! Качанкыга чейин силер менен болом? Качанкыга чейин силерге чыдайм? Аны Мага алып келгиле», – деди.


20 Ошондо аны Ыйсага алып келишти. Жин Ыйсаны көрөр замат, баланы катуу калтырата баштады. Ошондо бала жерге жыгылып калды. Оозунан ак көбүк агып, ал ооналактап жатты[+].


21 Ыйса анын атасынан: «Ал качантан бери ушундай?» – деп сурады. Атасы: «Бала чагынан бери;


22 жин аны өлтүрүү үчүн, далай жолу отко, сууга ыргытты. Колуңдан келсе, бизге боор ооруп, жардам бере көр», – деди[+].


23 Ыйса ага: «Эгерде сен бир аз ишенсең, ишенген адамга баары мүмкүн», – деди[+].


24 Ошол замат баланын атасы көзүнө жаш алып: «Ишенем, Теңир! Менин ишенимимди арттыра көр», – деп кыйкырып жиберди.


25 Ыйса чуркап келе жаткан элди көргөндө, жинге мындай деп тыюу салды: «Эй, дудук, дүлөй жин! Мен сага буйрук кыламын: баланын ичинен чыгып кет, анын ичине кайра кирбе!»


26 Ошондо жин кыйкырып, баланы катуу калтыратып жатып, анын ичинен чыгып кетти. Бала болсо өлүктөй болуп жатып калгандыктан, көптөр: «Ал өлүп калды», – дешти[+].


27 Бирок Ыйса баланы колунан тартып, өйдө тургузду. Бала ордунан турду[+].


28 Ыйса үйгө киргенден кийин, өздөрүнчө калышканда, шакирттери Андан: «Биз жинди эмне үчүн кууп чыгара алган жокпуз?» – деп сурашты.


29 Ыйса аларга: «Жиндер сыйынуусуз жана орозосуз чыкпайт», – деп жооп берди.

30


Ыйсанын Өзүнүн өлүмү жана тирилүүсү жөнүндө экинчи жолу айтышы


[•] Алар ал жерден чыгып, Галилея аркылуу өтүп бара жатышты. Ыйса муну кимдир бирөө билүүсүн каалаган жок.


31 Анткени Ал шакирттерине: «Адам Уулун адамдардын колуна салып беришет, Аны өлтүрүшөт. Аны өлтүрүшкөндөн кийин, Ал үчүнчү күнү тирилет», – деп насаат айтып жаткан эле[+].


32 Шакирттер болсо бул сөздөрдү түшүнүшкөн жок, бирок сурагандан коркушту[+].

33


Шакирттердин атак-даңкты сүйүүчүлүгү


[•] Ыйса Капернаумга келди. Үйгө киргенден кийин, Ыйса шакирттеринен: «Жолдо эмне жөнүндө сүйлөшүп келдиңер?» – деп сурады[+].


34 Алар унчугушкан жок. Анткени алар жолдо: «Кимибиз чоңбуз?» – деп, өз ара талкуулап келишкен эле.


35 Анан Ал отурду да, он эки шакиртин чакырып алып, аларга: «Ким биринчи болууну кааласа, бардыгынын эң акыркысы болсун жана баарынын кызматчысы болсун», – деди[+].


36 Анан бир баланы алып, алардын ортосуна тургузду да, аны кучактай, аларга мындай деди:[+]


37 «Ким Менин ысымым үчүн ушундай балдардын бирин кабыл алса, ал Мени кабыл алган болот. Ал эми ким Мени кабыл алса, ал Мени эмес, Мени жиберген Кудайды кабыл алган болот»[+].

38


Шакирттердин жалган кызганчаактыгы


Ошондо Жакан: «Устат, биз Сенин ысымың менен жиндерди кууп чыгарган адамды көрдүк. Ал биз менен чогуу жүрбөгөндүктөн, ага тыюу салдык», – деди[+].


39 Ыйса аларга: «Ага тыюу салбагыла. Анткени Менин ысымым менен керемет көрсөткөн адам Мага дароо эле тил тийгизе албайт.


40 Анткени силерге ким каршы болбосо, ал силер тарапта[+].


41 Машайакка таандык болгондугуңар үчүн, Менин ысымым үчүн, ким силерге бир чөйчөк суу ичирсе, силерге чындыкты айтып коёюн, ал сыйлыксыз калбайт[+].

42


Азгырыктардан сак болуу

Ал эми Мага ишенген ушул кичинекейлердин бирин күнөөгө түрткөн адамдын мойнуна тегирмен ташын илип, деңизге таштап жиберсе, ал үчүн жакшы болмок[+].


43 Эгерде колуң сени күнөөгө түртсө, аны кесе чап. Эки колуң менен оттуу көлгө, өчпөгөн отко түшкөнүңдөн көрө, мунжу болуп өмүргө ээ болгонуң жакшы[+].


44 Ал жерде алардын курту өлбөйт, от да өчпөйт.


45 Эгерде бутуң сени күнөөгө түртсө, аны кесе чап. Эки бутуң менен оттуу көлгө, өчпөгөн отко түшкөнүңдөн көрө, төкөр болуп өмүргө ээ болгонуң жакшы.


46 Ал жерде алардын курту өлбөйт, от да өчпөйт.


47 Эгерде көзүң сени күнөөгө түртсө, аны оюп сал. Эки көзүң менен оттуу көлгө түшкөнүңдөн көрө, бир көзүң менен Кудайдын Падышачылыгына киргениң жакшы[+].


48 Ал жерде алардын курту өлбөйт, от да өчпөйт.


49 Анткени бардыгы от менен туздалат, ар бир курмандык туз менен туздалат.


50

#### 10

1


Ажырашуу жөнүндө


[•] Ыйса ал жерден чыгып, Иордан дарыясынын наркы өйүзүндөгү Жүйүт аймагына келди. Анын жанына кайрадан көп эл чогулду. Ал адатынча аларды окута баштады.


2 Фарисейлер келип, Ыйсадан: «Эркекке аялын кетирүүгө болобу?» – деп сынап сурашты.


3 Ыйса аларга жооп бере: «Муса силерге кандай осуят берди эле?» – деп сурады.


4 Алар: «Муса эркектин талак кат жазып, аялын кетирүүсүнө уруксат берген», – дешти[+].


5 Ошондо Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Силердин таш боордугуңардан улам, Муса силерге ушул осуятты жазып калтырган.


6 Кудай дүйнөнү жарата баштаганда эле, адамдарды эркек, аял кылып жараткан[+].


7 Ошондуктан адам ата-энесин таштап,[+]


8 аялы менен биригет. Экөө бир дене болот. Ошентип, алар экөө эмес, бир дене.


9 Демек, Кудай кошконду адам ажыратпасын»[+].


10 Үйгө келишкенде, шакирттери Ыйсадан ушул жөнүндө дагы сурашты.


11 Ыйса аларга: «Аялын кетирип, башканы алган адам ойноштук кылган болот.


12 Күйөөсүн таштап, башкага тийген аял да ойноштук кылган болот», – деди[+].

13


Ыйсанын балдарга батасын бериши


[•] Ыйса колун тийгизип койсун деп, кээ бирөөлөр Ага балдарын алып келишти. Бирок шакирттер аларга тоскоолдук кылышты.


14 Муну көргөн Ыйса ачууланып, аларга мындай деди: «Балдардын Мага келүүсүнө жол бергиле. Аларга тоскоолдук кылбагыла, анткени Кудайдын Падышачылыгы ушундайлардыкы.


15 Силерге чындыкты айтып коёюн, ким Кудайдын Падышачылыгын баладай кабыл албаса, ал ага кирбейт»[+].


16 Анан Ал балдарды кучактап, алардын үстүнө колун коюп, батасын берди[+].

17


Ыйса жана бай жигит


[•] Ыйса жолго чыкканда, кимдир бирөө чуркап келип, Анын алдына тизелеп жыгылды да: «Жакшы Устат! Түбөлүк өмүргө ээ болуу үчүн, эмне кылышым керек?» – деп сурады[+].


18 Ыйса ага: «Мени эмнеге жакшы дейсиң? Кудайдан башка эч ким жакшы эмес[+].


19 “Ойноштук кылба. Киши өлтүрбө. Бирөөгө жалаа жаппа. Уурдаба. Таарынтпа. Ата-энеңди сыйла” деген осуяттарды билесиң», – деди[+].


20 Ал Ыйсага: «Устат, мен мунун бардыгын жаш чагымдан бери аткарып жүрөм», – деп жооп берди[+].


21 Ыйса аны карап, жакшы көрө мындай деди: «Сага бир нерсе жетишпейт. Бар да, колуңда болгондун бардыгын сатып, жакырларга таратып бер, ошондо асманда казынаң болот. Анан кел да, айкаш жыгачыңды алып, Мени ээрчип жүр»[+].


22 Ошондо ал бул сөзгө капа болуп, көңүлү чөккөн бойдон кетип калды, анткени анын мал-мүлкү көп эле.


23 Ыйса тегерегин карап, шакирттерине: «Байлардын Кудай Падышачылыгына кириши кандай кыйын!» – деди[+].


24 Шакирттер Анын сөздөрүнө аябай таң калышты. Бирок Ыйса кайрадан аларга: «Балдар, байлыгына ишенгендердин Кудай Падышачылыгына кириши кандай кыйын!


25 Бай адамдын Кудай Падышачылыгына кирүүсүнө караганда, ийненин көзүнөн төөнүн өтүүсү оңоюраак», – деди.


26 Алар аябай таң калышып, өздөрүнчө: «Анда ким куткарылат?» – дешти.


27 Ыйса аларды карап: «Адамдар муну кыла алышпайт, бирок Кудай кыла алат. Анткени Кудай бардыгын кыла алат», – деди[+].

28


Шакирттердин сыйлыгы


Петир Ага: «Мына, биз баарын таштап, Сени ээрчип жүрөбүз», – деп айта баштады[+].


29 Ошондо Ыйса мындай деди: «Силерге чындыкты айтып коёюн, Мен үчүн жана Жакшы Кабар үчүн үй-жайын, же ага-инилерин, же эже-карындаштарын, же энесин, же атасын, же аялын, же балдарын, же жерин таштаган адам[+]


30 азыр, бул дүйнөдө, куугунтук учурунда да жүз эсе көп үй-жайга, ага-иниге, эже-карындашка, ата-энеге, балдарга жана жерге, ал эми келечекте түбөлүк өмүргө ээ болбой койбойт[+].


31 Биринчилердин көпчүлүгү акыркы, акыркылардын көпчүлүгү биринчи болот»[+].

32


Ыйсанын Өзүнүн өлүмү жана тирилүүсү жөнүндө үчүнчү жолу айтышы


[•] Алар Иерусалимди көздөй бара жатышты. Ыйса алардын алдында бара жатты. Анын артынан ээрчип бара жаткан шакирттердин үрөйлөрү учуп, коркуп жүрүп отурушту. Ыйса он эки шакиртин чакырып алып, аларга Өзүн эмне күтүп тургандыгы жөнүндө кайрадан мындай деп айта баштады:


33 «Мына, биз Иерусалимге жакындап калдык. Адам Уулун башкы ыйык кызмат кылуучулар менен мыйзам окутуучулардын колуна салып беришет, Ага өлүм жазасын өкүм кылып, бутпарастардын колуна өткөрүп беришет.


34 Аны кордошот, сабашат, бетине түкүрүшөт, анан Аны өлтүрүшөт. Бирок Ал үчүнчү күнү тирилет»[+].

35


Зебедей уулдарынын суранычы


[•] Ошондо Зебедейдин уулдары Жакып менен Жакан Ыйсага жакын келип: «Устат! Биздин суранычыбызды орундатышыңды каалайбыз», – дешти[+].


36 Ыйса аларга: «Эмне кылышымды каалайсыңар?» – деди.


37 Алар Ыйсага: «Өзүңдүн даңкыңа ээ болгонуңда, бирибизге оң жагыңа, бирибизге сол жагыңа отурууга уруксат бер», – дешти[+].


38 Бирок Ыйса аларга: «Эмне сурап жатканыңарды билбейсиңер. Мен иче турган чөйчөктөн иче аласыңарбы? Мен чөмүлдүрүлө турган чөмүлдүрүү менен чөмүлдүрүлө аласыңарбы?» – деди[+].


39 Алар: «Ошенте алабыз», – деп жооп беришти. Ыйса болсо аларга: «Мен иче турган чөйчөктөн ичесиңер, Мен чөмүлдүрүлө турган чөмүлдүрүү менен чөмүлдүрүлөсүңөр[+].


40 Бирок Менин оң жагым менен сол жагыма отургузуу Менин колумда эмес. Кимге даярдалган болсо, ошол отурат», – деди.


41 Муну уккан он шакирт Жакып менен Жаканга ачуулана башташты.


42 Ыйса болсо шакирттерин чакырып, аларга: «Элге башчылар үстөмдүк кыларын, төрөлөр бийлик жүргүзөрүн билесиңер.


43 Бирок силердин араңарда мындай болбосун. Тескерисинче, араңарда ким чоң болгусу келсе, ал силерге кызматчы болсун[+].


44 Араңарда ким биринчи болгусу келсе, ал баарыңарга кул болсун.


45 Анткени Адам Уулу да Өзүнө кызмат кылдыруу үчүн эмес, тескерисинче, Өзү кызмат кылуу үчүн, Өз жанын берип, көптөрдү куткаруу үчүн келген», – деди[+].

46


Бартымейдин айыгышы


[•] Алар Жерихо шаарына келишти. Ыйса Жерихо шаарынан шакирттери жана көп эл менен чыгып бара жаткан. Ошол учурда Тимей уулу Бартымей деген сокур адам жол боюнда кайыр сурап отурган[+].


47 Назареттик Ыйса өтүп бара жатканын уккан ал: «Ыйса, Дөөттүн Уулу! Мага ырайым кыла көр!» – деп кыйкыра баштады[+].


48 Көптөр аны тыйып жатышты. Бирок ал: «Дөөттүн Уулу, мага ырайым кыла көр!» – деп, ого бетер катуу кыйкыра баштады.


49 Ыйса токтоп: «Аны чакыргыла», – деди. Ошондо сокур адамга: «Коркпо, ордуңдан тур, сени чакырып жатат», – дешти.


50 Ал сырткы кийимин чечип ыргытты да, ордунан туруп, Ыйсанын жанына келди.


51 Ыйса андан: «Менин эмне кылышымды каалайсың?» – деп сурады. Сокур адам Ага: «Устат! Көзүм көрсө экен», – деди.


52

#### 11

1


Ыйсанын Иерусалимге салтанат менен кириши


[•] Алар Иерусалимге жакындаганда, Зайтун тоосунун этегиндеги Бейтфагия жана Бетания кыштактарына жакындап калышканда, Ыйса эки шакиртин мындай деп жөнөттү:[+]


2 «Маңдайыңардагы кыштакка баргыла. Кыштакка кирериңер менен, эч бир адам мине элек, байланып турган кодикти көрөсүңөр. Аны чечип алып, бул жерге алып келгиле.


3 Эгерде кимдир бирөө силерден: “Муну эмне кыласыңар?” – деп сураса, “Бул Теңирге керек”, – деп жооп бергиле. Ошондо ал кодикти дароо эле берет».


4 Алар барып, көчөдө, дарбазанын жанында байланып турган кодикти таап, чечип алышты.


5 Ошондо ал жерде тургандардын кээ бирөөлөрү аларга: «Эмне кылып жатасыңар? Силер кодикти эмне үчүн чечип алып жатасыңар?» – дешти.


6 Шакирттер болсо Ыйса айткандай жооп беришти. Ошондо тигилер аларды коё беришти.


7 Кодикти Ыйсага алып келип, анын үстүнө өздөрүнүн кийимдерин салып беришти. Ыйса кодикке минди.


8 Ошондо элдин көпчүлүгү өздөрүнүн кийимдерин, айрымдар болсо дарактардын бутактарын кесип алып, жолго төшөп жатышты[+].


9 Ыйсанын алды-артында бара жаткандар: «Дөөттүн Уулуна даңк! Теңирдин атынан Келе Жатканга алкыш!


10 Атабыз Дөөттүн келе жаткан Падышачылыгы даңктуу болсун! Эң жогорудагыга даңк!» – деп, кыйкырып келе жатышты[+].


11 Ыйса Иерусалимге келип, ийбадатканага кирип, бардыгын карап чыкты. Күн кечтеп калгандыктан, он эки шакирти менен бирге Бетанияга жөнөп кетти.

12


Жемишсиз анжыр дарагы


[•] Эртеси күнү алар Бетаниядан чыгышканда, Ыйса ачка болду[+].


13 Ал алыстан жалбырактуу анжыр дарагын көрүп, бир нерсе табылар бекен деп, жакын басып барды. Бирок анжыр дарагынын жанына келип, жалбырактан башка эч нерсе таба алган жок. Анткени анжыр мөмөсүн жыйнай турган убакыт келе элек эле[+].


14 Ошондо Ыйса анжыр дарагына: «Мындан ары түбөлүккө сенден эч ким мөмө жебесин!» – деди. Муну шакирттери угушту.

15


Ийбадаткананы тазалоо


[•] Анан Иерусалимге келишти. Ыйса ийбадатканага кирип, ал жердеги сатуучулар менен сатып алуучуларды кууп чыгара баштады. Акча алмаштыруучулар менен көгүчкөн саткандардын үстөлүн көңтөрүп салды[+].


16 Ийбадаткана аркылуу бир нерсе алып өтүүгө эч кимге уруксат берген жок.


17 Анан элге мындай деди: «Ыйык Жазууда: “Менин үйүм бүт элдердин сыйынуу үйү деп аталат”, – деп жазылган эмес беле? Силер болсо аны каракчылардын уюгуна айландырдыңар»[+].


18 Муну уккан мыйзам окутуучулар менен башкы ыйык кызмат кылуучулар Аны өлтүрүүнүн жолун издей башташты. Алар Андан коркушчу, анткени бүт эл Анын окутуусуна таң калар эле[+].


19 Кеч киргенде, Ал шаардан чыгып кетти[+].


20[•] Эртең менен алар баягы анжыр дарагынын жанынан өтүп бара жатышып, дарактын тамырына чейин куурап калганын көрүштү.


21 Ошондо Петир эстей калып, Ыйсага: «Устат, карачы! Сен каргаган анжыр жыгачы куурап калыптыр», – деди.

22


Ишеним менен сыйынуу


Ыйса аларга мындай деп жооп берди:


23 «Кудайга ишенгиле. Силерге чындыкты айтып коёюн, ким бул тоого: “Ордуңан көтөрүлүп, деңизге түш”, – десе жана ичинен шектенбей, айткан сөзү аткарыларына ишенсе, айтканындай болот[+].


24 Ошондуктан силерге айтып коёюн, Кудайдан эмнени сурасаңар да, аларыңарга ишенгиле, ошондо силерге берилет[+].


25 Кимдир бирөөгө каршы бир нерсеңер бар болсо, сыйынып жатканыңарда, аны кечирип койгула. Ошондо асмандагы Атаңар да силердин күнөөлөрүңөрдү кечирип коёт[+].


26 Эгерде кечирбесеңер, анда асмандагы Атаңар да силердин күнөөлөрүңөрдү кечирбейт».

27


Ыйсанын бийлиги жөнүндө суроо


[•] Алар кайрадан Иерусалимге келишти. Ыйса ийбадатканада жүргөндө, башкы ыйык кызмат кылуучулар, мыйзам окутуучулар жана аксакалдар келип:


28 «Сен муну кайсы бийликтин негизинде кылып жатасың? Муну кылууга Сага ким бийлик берди?» – деп сурашты[+].


29 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Мен да силерден бир нерсени сурайын, Мага жооп бергилечи. Ошондо Мен да силерге муну кайсы бийликтин негизинде кылып жатканымды айтам.


30 Жакандын чөмүлдүрүүсү Кудайдан беле же адамдардан беле? Мага жооп бергилечи»[+].


31 Алар болсо өз ара мындай деп талкуулашты: «Эгерде “Кудайдан”, – десек, анда Ал: “Анда эмне үчүн Жаканга ишенген жоксуңар?” – дейт»[+].


32 «Адамдардан» деп айтуудан коркушту, анткени бүт баары Жаканды чын эле пайгамбар деп эсептешчү[+].


33

#### 12

1


Кыянатчы жүзүмчүлөр жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


[•] Ыйса аларга үлгү-насаат аңгемелер менен сүйлөй баштады: «Бир адам жүзүм багын отургузат. Анын тегерегине тосмо куруп, жүзүм сыгылуучу жай жасап, күзөт мунарасын салат да, аны жүзүмчүлөргө тапшырып, өзү убактылуу бир жакка кетет[+].


2 Жүзүм багынын жемишинен алуу үчүн, өз убагы келгенде, жүзүмчүлөргө өзүнүн кулун жөнөтөт.


3 Алар болсо кулду кармап алып сабашат да, куру кол кетирип жиберишет.


4 Ошондо ал башка кулун жиберет. Жүзүмчүлөр анын башын таш менен жарып, кордоп кетирип жиберишет.


5 Ошондо ал дагы бир кулун жөнөтөт. Жүзүмчүлөр аны өлтүрүп салышат. Ал дагы көптөгөн кулдарын жөнөтөт. Жүзүмчүлөр алардын кээ бирин сабап, кээ бирин өлтүрүп салышат[+].


6 Акыры жүзүмдүк ээси: “Уулумдан уялышар”, – деп, жүзүмчүлөргө өзүнүн сүйүктүү уулун жөнөтөт[+].


7 Бирок жүзүмчүлөр бири-бирине: “Бул – мурасчы. Жүргүлө, аны өлтүрүп салабыз, ошондо мурас биздики болот”, – дешет да,[+]


8 аны кармап алып өлтүрүп, жүзүм багынын сыртына ыргытып жиберишет[+].


9 Эми жүзүмдүк ээси эмне кылат? Ал келет да, жүзүмчүлөрдү өлтүрүп, жүзүмдүктү башкаларга тапшырат[+].


10 Силер Кудайдын китебиндеги: “Куруучулар жаратпай койгон таш бурчтун негизи болуп калды.


11 Бул Теңирден, бул биздин көзүбүзгө укмуштуу көрүнөт” деген сөздөрдү окуган жок белеңер?»[+]


12 Ошондо алар Ыйсаны кармоого аракет кылышты. Анткени алар бул үлгү-насаат аңгемеде өздөрү жөнүндө айтылганын түшүнүшкөн эле. Бирок элден коркушкандыктан, ал жерден кетип калышты[+].

13


Салык жөнүндө суроо


[•] Алар Ыйсаны сөзүнөн кармоо үчүн, бир нече фарисейди жана Ироддун бир нече кишисин жөнөтүштү[+].


14 Алар Ыйсага келип: «Устат, Сенин адилеттүү адам экениң бизге белгилүү. Эч кимге жагынбайсың, бет карамалык кылбайсың, Кудайдын мыйзамдарын туура окутасың. Рим падышасына салык төлөө туурабы же туура эмеспи? Беришибиз керекпи же бербей эле коюшубуз керекпи?» – дешти[+].


15 Бирок алардын эки жүздүүлүгүн билген Ыйса: «Мени эмне сынап жатасыңар? Мага динарий алып келип көрсөткүлөчү», – деди[+].


16 Алар алып келип беришти. Ошондо Ыйса алардан: «Мына бул сүрөт менен жазуу кимдики?» – деп сурады. Алар Ага: «Падышаныкы», – деп жооп беришти.


17 Ыйса аларга: «Падышага тиешелүүнү падышага, Кудайга тиешелүүнү Кудайга бергиле», – деп жооп берди. Ошондо алар Ыйсага аябай таң калышты[+].

18


Тирилүү жөнүндө


[•] Андан кийин «Өлгөндөр тирилбейт» деген садукейлер Ыйсага келип:[+]


19 «Устат! Муса бизге: “Эгерде бирөөнүн бир тууганы өлүп, аялы калса жана андан бала калбаса, анда бир тууганы анын аялын алып, тукумун уласын”, – деп жазып калтырган[+].


20 Жети бир тууган бар эле. Биринчиси аял алып, артына тукум калтырбай көз жумду.


21 Анан ал аялды экинчиси алды. Ал да дүйнөдөн баласыз өтүп кетти. Үчүнчүсү да ошондой болду.


22 Ал аялды жетөө тең алышты, бирок бала калтырышкан жок. Акырында аял да өлдү.


23 Тирилүү күнү келгенде, өлгөндөр тирилгенден кийин, ал аял булардын кимисинин аялы болот? Анткени аны жетөө тең аялдыкка алган», – деп сурашты.


24 Ошондо Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Силер Ыйык Жазууну жана Кудайдын күчүн билбегендиктен жаңылып жатасыңар.


25 Өлгөндөр тирилгенден кийин, аял алуу, күйөөгө тийүү деген болбойт. Алар асмандагы периштелердей болуп калышат.


26 Өлгөндөрдүн тирилери жөнүндө айта турган болсок, Мусанын китебиндеги жалындаган бадал жөнүндөгү аңгемеде Кудайдын Мусага: “Мен Ыбрайымдын, Ыскактын, Жакыптын Кудайымын”, – дегенин окуган жок белеңер?”[+]


27 Кудай – өлгөндөрдүн эмес, тирүүлөрдүн Кудайы. Демек, силер өлгөндөр тирилбейт деп, катуу жаңылып жатасыңар».

28


Улуу осуят


[•] Алардын талашын жана Ыйсанын аларга жакшы жооп бергенин уккан бир мыйзам окутуучу Анын жанына келип: «Эң биринчи осуят кайсы?» – деп сурады.


29 Ыйса ага мындай деп жооп берди: «Эң биринчи осуят бул: “Кулак сал, Ысрайыл! Биздин Кудай-Теңирибиз – жалгыз Теңир.


30 Кудай-Теңириңди чын жүрөгүң менен, бүт жан-дилиң менен, бүт түшүнүгүң менен жана бардык күч-кубатың менен сүй!” Биринчи осуят ушул![+]


31 Экинчиси ушуга окшош: “Өзүңдү кандай сүйсөң, жакыныңды да ошондой сүй”. Булардан башка улуу осуят жок»[+].


32 Мыйзам окутуучу Ыйсага: «Туура айтасың, Устат! Кудай бирөө, Андан башка Кудай жок[+].


33 Аны чын жүрөгүң менен, бүт акылың менен, бүт жан-дилиң менен, бардык күч-кубатың менен сүйүү жана өзүңдү кандай сүйсөң, жакыныңды да ошондой сүйүү бардык бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктардан жана башка курмандыктардан да артык», – деди[+].


34 Ыйса анын туура жооп бергенин көрүп, ага: «Сен Кудайдын Падышачылыгынан алыс эмессиң», – деди. Ушундан кийин эч ким Ага суроо берүүгө батынган жок[+].

35


Машайак – Дөөттүн Уулу жана Теңири


[•] Ыйса ийбадатканада элди окутуп жатканда, мындай деди: «Мыйзам окутуучулар Машайакты Дөөттүн Уулу деп, эмненин негизинде айтып жүрүшөт[+]?


36 Анткени Дөөт өзү Ыйык Рухтун жетеги менен: “Теңир менин Теңириме мындай деди: Мен Сенин душмандарыңды бут алдыңа жыкканга чейин, Менин оң жагыма отур”, – деген[+].


37 Демек, Дөөт өзү Машайакты “Теңирим” деп атаган болсо, анан кантип Ал Дөөттүн Уулу болсун?» Ошондо көп эл Аны берилүү менен укту[+].

38


Мыйзам окутуучулардын эки жүздүүлүгү


[•] Анан Ыйса элди мындай деп окутту: «Узун кийим кийип жүрүүнү, элдик жыйындарда алик алууну,


39 синагогада алдыңкы орундарда, тойлордо болсо төрдө отурууну жакшы көргөн мыйзам окутуучулардан сак болгула[+].


40 Алар жесир аялдардын мал-мүлкүн талап-тоношот, элге көрүнүш үчүн, узакка сыйынышат. Алар оор жазага дуушар болушат».

41


Жесир аялдын лептасы


[•] Ыйса курмандыктар салына турган кутунун маңдайында элдин акча салганын карап отурду. Көптөгөн бай адамдар көп акча салып жатышты[+].


42 Бир жесир аял да келип, эки лепта салды.


43 Ошондо Ыйса шакирттерин жанына чакырып, аларга мындай деди: «Силерге чындыкты айтып коёюн, бул жарды жесир аял акча салгандардын бардыгынан көп салды.


44

#### 13

1


Ыйсанын келиши жөнүндө. Ийбадаткананын кыйрашы


[•] Ыйса ийбадатканадан чыгып бара жатканда, шакирттеринин бири: «Устат, карачы! Кандай кооз таштар! Кандай кооз имараттар!» – деди.


2 Ошондо Ыйса ага: «Бул чоң имараттарды көрүп жатасыңбы? Мунун баары кыйратылат, бул жерде таш үстүндө таш калбайт», – деди[+].


3 Ыйса ийбадаткананын маңдайындагы Зайтун тоосунда отурганда, өздөрүнчө калышканда, Петир, Жакып, Жакан жана Андрей Андан:


4 «Бизге айтып берчи, бул качан болот? Мунун баарынын ишке ашарын кандай белги аркылуу билсе болот?» – деп сурашты.


5 Ыйса аларга мындай деп айта баштады: «Силерди бирөө адаштырып кетпеши үчүн сак болгула[+].


6 Анткени көптөр Менин ысымымды жамынып келип: “Машайак Менмин”, – деп, көптөрдү адаштырышат[+].


7 Согуштар жана согуш кабарлары жөнүндө укканыңарда, үрөйүңөрдү учурбагыла. Анткени булар болушу керек, бирок бул дүйнөнүн акыры эмес[+].


8 Бир эл бир элге, бир падышачылык бир падышачылыкка каршы көтөрүлөт, жер-жерлерде жер титирөөлөр, ачкачылык жана козголоңдор болот. Булар – кыйынчылыктардын башталышы[+].


9 Бирок силер өзүңөргө сак болгула. Анткени силерди сотко беришет, синагогаларда уруп-сабашат. Мен жөнүндө күбөлөндүрүшүңөр үчүн, силерди башкаруучулар менен падышалардын алдына алып барышат[+].


10 Баарынан мурда бардык элдерге Жакшы Кабар таратылышы керек[+].


11 Силерди салып берүү үчүн алып бара жатышканда, эмнени айтабыз деп тынчсызданбагыла. Ошол саатта силерге эмне берилсе, ошону айткыла. Анткени силер эмес, Ыйык Рух сүйлөйт[+].


12 Бир тууган бир тууганын, атасы балдарын өлүмгө кыят. Балдары ата-энелерине каршы көтөрүлүп, аларды өлтүрүшөт[+].


13 Менин ысымым үчүн бардыгына жек көрүндү болосуңар. Ал эми акырына чейин чыдаган адам куткарылат[+].

14


Улуу кайгы


[•] Окуган адам түшүнүп алсын: Даниел пайгамбар аркылуу айтылган кыйратуучу жийиркенич турбашы керек болгон жерде турганын көргөнүңөрдө, Жүйүт аймагындагылар тоолорго качып кетишсин[+].


15 Ким үйдүн төбөсүндө болсо, ал бир нерсе алуу үчүн, үйүнө кирбесин[+].


16 Ким талаада болсо, ал кийимин алуу үчүн, артка кайрылып келбесин.


17 Ошол күндөрдө кош бойлуу жана эмчекте баласы бар аялдарга кыйын болот[+].


18 Качууңар кыш мезгилине туура келип калбас үчүн сыйынгыла.


19 Анткени ошол күндөрдө чоң алаамат болот, андай алаамат дүйнө жаратылгандан баштап, азыркыга чейин болгон эмес жана кийин да болбойт[+].


20 Эгерде Теңир ал күндөрдү кыскартпаса, анда эч бир адам куткарылмак эмес. Бирок Ал Өзү тандап алгандар үчүн гана ошол күндөрдү кыскартты[+].


21 Ошондо силерге кимдир бирөө: “Мына, Машайак бул жерде” же “Тигине, тигил жерде”, – десе, ишенбегиле[+].


22 Анткени жалган машайактар, жалган пайгамбарлар чыгат. Мүмкүн болсо, тандалгандарды да адаштыруу үчүн, жышаандарды жана кереметтерди көрсөтүшөт[+].


23 Силер болсо сак болгула. Мына, Мен силерге бардыгын алдын ала айттым[+].

24


Адам Уулунун келиши


[•] Бирок ошол күндөрдө ошол алааматтан кийин, күн караңгылап, ай жарыгын бербей калат[+].


25 Асмандан жылдыздар түшүп, асман күчтөрү кыймылдайт[+].


26 Ошондо Адам Уулунун булуттардын үстүндө улуу күч жана даңк менен келе жатканын көрүшөт[+].


27 Ошондо Ал Өзүнүн периштелерин жиберип, төгөрөктүн төрт бурчунан, бүт жер жүзүнөн Өзүнүн тандалгандарын чогултат[+].

28


Анжыр дарагына салыштыруу


[•] Анжыр дарагынан сабак алгыла: анын бутактары көөп, бүчүр байлап калганда, жай келерине аз калганын билесиңер.


29 Ошол сыяктуу эле, силер да булардын боло баштаганын көргөнүңөрдө, аз убакыт калганын, босогодо турганын билгиле.


30 Силерге чындыкты айтып коёюн, мунун баары болмоюнча, бул муун жок болуп кетпейт[+].


31 Асман менен жер жок болуп кетет, Менин сөздөрүм болсо жок болбойт[+].


32[•] Ал күндү же ал саатты эч ким билбейт: асмандагы периштелер да, Уул да билбейт, бир гана Ата билет[+].


33 Байкагыла, сергек болгула, сыйынгыла. Анткени ал убакыттын качан келерин билбейсиңер[+].

34


Теңирдин келишин күтүү

Бул жолго чыгарда үй-жайын калтырып, кулдарына бийлик берип, ар бирине өзүнчө иш тапшырган, дарбаза кайтаруучуга болсо сак болууну буйруган үй ээсине окшош[+].


35 Ошондуктан сергек болгула. Анткени үйдүн ээси качан келерин, кечиндеби, түн ортосундабы, короз кыйкырган маалдабы, таң аткандабы, билбейсиңер[+].


36 Ал күтүлбөгөн убакта, силер уктап жатканда келип калбасын![+]


37

#### 14

1


Ыйсага каршы жашыруун сүйлөшүү


[•] Пасах жана Ачыткысыз нан майрамына эки күн калган эле. Башкы ыйык кызмат кылуучулар менен мыйзам окутуучулар Ыйсаны куулук менен кармап алуунун, өлтүрүүнүн жолун издеп жатышты[+].


2 Бирок алар: «Майрам күндөрү болбойт, болбосо эл арасында козголоң чыгып кетет», – деп сүйлөшүштү.

3


Мариямдын Ыйсанын башына жыпар жыттуу май куюшу


[•] Ыйса Бетанияда, пес оорулуу Шымондун үйүндө, дасторкондо отурганда, айнек идишке куюлган, кымбат баалуу, нарддан жасалган жыпар жыттуу, таза май алып, бир аял келди. Ал идиштин оозун сындырып, майды Ыйсанын башына куйду[+].


4 Ошондо кээ бирөөлөр ачууланышып, өз ара: «Жыпар жыттуу майды мынча ысырап кылуунун эмне кереги бар эле?


5 Аны үч жүздөн ашык динарийге сатып, жакырларга таратып берсе болмок да», – дешти. Ошентип, алар аялга нааразы болушту.


6 Бирок Ыйса аларга мындай деди: «Аны жайына койгула, эмнеге аны оңтойсуздандырып жатасыңар? Ал Мен үчүн жакшы иш кылды.


7 Анткени жакырлар ар дайым жаныңарда болот, аларга каалаган убагыңарда жакшылык кыла аласыңар. Мен болсо силер менен дайыма эле боло бербейм[+].


8 Бул аял колунан келгенин кылды. Мени көргө коюуга даярдаш үчүн, алдын ала денемди майлады[+].


9 Силерге чындыкты айтып коёюн, бул Жакшы Кабар дүйнөнүн кайсы гана жеринде таратылбасын, бул аял эске алынып, анын кылганы жөнүндө да айтылат»[+].

10


Чыккынчынын башкы ыйык кызмат кылуучулар менен макулдашуусу


[•] Он эки шакирттин бири Жүйүт Искариот Ыйсаны кармап берүү үчүн, башкы ыйык кызмат кылуучуларга барды[+].


11 Алар болсо муну укканда кубанышып, ага акча берүүнү убада кылышты. Ошондо Жүйүт Ыйсаны алардын колуна салып берүү үчүн, ыңгайлуу учурду издей баштады.

12


Пасах тамагы


[•] Ачыткысыз нан майрамынын биринчи күнүндө, Пасах козусу союлганда, шакирттери Ыйсага: «Пасах тамагын кайсы жерде жегиң келет? Биз барып, даярдап берели», – дешти[+].


13 Ошондо Ыйса эки шакиртин мындай деп жиберди: «Шаарга барсаңар, кумура менен суу көтөрүп бара жаткан адамга жолугасыңар. Анын артынан ээрчип,


14 ал кайсы үйгө кирсе, ошол үйгө киргиле да, ошол үйдүн ээсине: Устат сенден: “Шакирттерим менен Пасах тамагын жей турган бөлмө кайсы?” – деп сурап жатат дегиле.


15 Ошондо ал силерге төшөнчүлөр төшөлүп даярдалган, үстүнкү кабаттагы чоң бөлмөнү көрсөтөт».


16 Анын шакирттери жолго чыгып, шаарга келишкенде, бардыгы Ыйса айткандай болуп чыкты. Ошентип, алар Пасах тамагын даярдашты.

17


Пасах майрамы


Кеч киргенде, Ыйса он эки шакирти менен келди.


18 Дасторкондо тамак жеп отурушканда, Ыйса аларга: «Силерге чындыкты айтып коёюн, Мени менен бирге тамак ичип отурган араңардагы бирөө Мага чыккынчылык кылат», – деди[+].


19 Алар бул сөзгө капа болушуп, биринин артынан бири: «Мен эмеспи?» – деп сурай башташты.


20 Ыйса аларга: «Ал – он экинин бири. Ал Мени менен бирге табактагы ашка нанын малып жатат.


21 Дегинкиси, Адам Уулу жөнүндө Ыйык Жазууда кандай жазылса, ошондой аткарылып жатат. Бирок Адам Уулуна чыккынчылык кылган адамга кайгы! Ал адам төрөлбөй эле койсо жакшы болмок», – деп жооп берди[+].

22


Кечки Тамак


[•] Алар тамак жеп жатканда, Ыйса нанды алды да, Кудайга ыраазычылык билдирип сындырды. Анан шакирттерине берип: «Алгыла, жегиле, бул нан Менин Денем», – деди[+].


23 Чөйчөктү да алып, Кудайга ыраазычылык билдирди да, аларга берди. Бардыгы ошол чөйчөктөгүдөн ичишти.


24 Ошондо Ыйса аларга: «Бул – көптөр үчүн төгүлүп, жаңы келишимди беките турган Менин каным[+].


25 Силерге чындыкты айтып коёюн, Кудайдын Падышачылыгында жаңы шарап иче турган күн келгенге чейин, Мен мындан ары жүзүм ширесинен ичпейм», – деди.

26


Ыйсанын Петирдин баш тартарын алдын ала айтышы


Кудайды даңктап ырдашкандан кийин, алар Зайтун тоосуна жөнөштү[+].


27[•] Ошондо Ыйса аларга: «Ушул түнү баарыңар Менден шектенесиңер. Анткени Ыйык Жазууда: “Койчуну жок кылам, ошондо койлор туш-тушка чачырап кетет”, – деп жазылган[+].


28 Бирок Мен тирилгенден кийин, силерди Галилеядан тосуп алам», – деди[+].


29 Ошондо Петир Ыйсага: «Бардыгы шектенишсе да, мен шектенбейм», – деди.


30 Ыйса ага: «Сага чындыкты айтып коёюн, бүгүн, ушул түнү, короз эки жолу кыйкырганга чейин, сен Менден үч жолу баш тартасың», – деди.


31 Бирок ал ого бетер күчөп: «Сени менен бирге өлүшүм керек болсо да, мен Сенден баш тартпайм», – деди. Ушундай сөздөрдү башка шакирттер да айтышты.

32


Ыйсанын Гетсеманидеги сыйынуусу


[•] Алар Гетсемани деген жерге келишти. Ошондо Ыйса шакирттерине: «Мен сыйынып келгенче, силер бул жерде отуруп тургула», – деди да,


33 Петирди, Жакыпты, Жаканды ала кетти. Анын тынчы кетип, жаны кыйнала баштады[+].


34 Анан аларга: «Жаным аябай кейип турат. Бул жерде калгыла да, сергек болгула», – деди[+].

35


Биринчи сыйынуу


Өзү четкерээк барып, жүзтөмөндөп жыгылды да, мындай деп сыйына баштады: «Эгерде мүмкүн болсо, ушул саат Менден кыя өтүп кетсинчи»[+].


36 Анан мындай деп сыйынды: «Ата! Сенин колуңдан келбеген нерсе жок. Бул чөйчөктү Менден кыя өткөрүп жиберчи. Бирок Мен каалагандай эмес, Сен каалагандай болсун»[+].


37 Ал шакирттерине кайтып келгенде, алардын уктап жатканын көрүп, Петирге: «Шымон, уктап жатасыңбы? Бир саат сергек боло алган жоксуңбу?


38 Азгырылып кетпес үчүн, сергек болгула, сыйынгыла. Рух сергек, дене алсыз», – деди[+].

39


Экинчи сыйынуу


Анан дагы четкерээк барып, ошол эле сөздөрдү айтып сыйынды.


40 Ал кайтып келгенде, алардын кайрадан уктап калганын көрдү. Анткени аларды уйку басып жаткан эле. Алар Ыйсага эмне деп жооп беришерин билишкен жок.

41


Үчүнчү сыйынуу


Үчүнчү жолу келгенде, Ыйса аларга: «Силер дагы эле уктап, эс алып жатасыңарбы? Бүттү, убакыт-сааты келди. Мына, Адам Уулу күнөөкөрлөрдүн колуна салынып берилет[+].


42 Тургула, кеттик. Мына, Мага чыккынчылык кылуучу жакындап калды», – деди.

43


Жүйүттүн чыккынчылыгы


[•] Ыйса муну айтып бүтө электе эле, он экинин бири Жүйүт жана кылыч, союл көтөргөн бир топ адам келип калды. Аларды башкы ыйык кызмат кылуучулар, мыйзам окутуучулар жана аксакалдар жиберишкен эле[+].


44 Ыйсага чыккынчылык кылуучу аларга: «Мен кимди өпсөм, Ал – Ошол. Аны кармап, сактык менен алып кеткиле», – деген эле.


45 Жүйүт келери менен, Ыйсанын жанына барып: «Устат! Устат!» – деп, Аны өптү.


46 Ошондо алар Аны кармап алышты.

47


Бардыгынын Ыйсаны таштап кетиши


Ыйсанын жанында тургандардын бири кылычын сууруп чыгып, башкы ыйык кызмат кылуучунун кулунун бир кулагын шылый чапты[+].


48 Ыйса аларга: «Мени кармаш үчүн, каракчыны кармачудай болуп, кылыч, союл алып чыктыңарбы?


49 Күн сайын ийбадатканада элди окутуп, силер менен болгонумда, Мени кармаган жок элеңер. Бирок Кудай сөзү орундалууга тийиш», – деди[+].


50 Ошондо шакирттеринин баары Ыйсаны таштап, качып кетишти[+].


51 Жылаңач денесине жабуу жамынган бир жаш жигит Ыйсанын артынан ээрчип бара жатты. Ал жигитти аскерлер кармап алышканда,


52 ал үстүндөгү жабуусун таштай салып, жылаңач бойдон качып кетти.

53


Ыйса аксакалдардын алдында


[•] Ыйсаны башкы ыйык кызмат кылуучунун алдына алып келишти. Бардык ыйык кызмат кылуучулар, аксакалдар жана мыйзам окутуучулар Анын жанына чогулушту.


54 Петир Аны алыстан ээрчип, ыйык кызмат кылуучунун короосуна кирди. Ал жерде сакчылар менен бирге отуруп, отко жылынды.


55 Башкы ыйык кызмат кылуучулар менен синедриондогулардын баары Ыйсага өлүм жазасын өкүм кылуу үчүн, жалган күбөлөндүрүү издешти, бирок таба алышкан жок.


56 Анткени көп адамдар Ага каршы жалган күбөлөндүрүшсө да, ал күбөлөндүрүүлөр бири-бирине карама-каршы эле[+].


57 Кээ бирөөлөр орундарынан туруп, Ага каршы мындай деп жалган күбөлөндүрүштү:


58 «Биз Анын: “Кол менен салынган бул ийбадаткананы бузуп, үч күндүн ичинде кол менен салынбаган башка ийбадаткана тургузам”, – дегенин укканбыз»[+].


59 Бирок алардын мындай күбөлөндүрүүлөрү да бири-бирине дал келген жок.


60 Ошондо башкы ыйык кызмат кылуучу ортого чыгып, Ыйсадан: «Сен эмне такыр жооп бербейсиң? Сага каршы булар эмне деп күбөлөндүрүп жатышат?» – деп сурады[+].


61 Бирок Ыйса унчуккан жок, эч кандай жооп да берген жок. Ошондо башкы ыйык кызмат кылуучу Ыйсага дагы мындай суроо берди: «Даңктуу Кудайдын Уулу, Машайак Сенсиңби?»[+]


62 «Менмин! Силер Адам Уулунун кудуреттүү Кудайдын оң жагында отурганын жана асмандагы булуттар үстүндө келе жатканын көрөсүңөр», – деп жооп берди Ыйса[+].


63 Ошондо башкы ыйык кызмат кылуучу өзүнүн кийимин айрып жиберип: «Бизге дагы кандай күбөлөр керек[+]?


64 Кудайга акарат келтиргенин өзүңөр уктуңар. Силер буга эмне дейсиңер?» – деди. Алардын баары Ыйсаны өлүм жазасына татыктуу деп чечишти[+].


65 Кээ бирөөлөр Ага түкүрө башташты. Анын көзүн таңып коюп сабап: «Кана, пайгамбарчылык кылчы!» – дешти. Сакчылар да Аны жаакка чапкылашты[+].

66


Петирдин Теңирден баш тартышы


[•] Петир ылдыйкы короодо турганда, башкы ыйык кызмат кылуучунун күңдөрүнүн бири келди.


67 Ал отко жылынып отурган Петирди көрүп, тигиле карап: «Сен да назареттик Ыйса менен чогуу жүрбөдүң беле», – деди.


68 Бирок ал: «Сенин эмнени айтып жатканыңды билбейм, түшүнгөн да жокмун», – деп, танып койду. Анан ал сыртка, сырткы короого чыкты. Ошондо короз кыйкырды.


69 Петирди кайрадан көргөн күң өзүнүн жанында тургандарга: «Бул да ошолордон», – деп айта баштады.


70 Ал болсо дагы танып койду. Ошол жерде тургандар бир аздан кийин Петирге кайрадан: «Сен, чын эле, ошолордонсуң. Анткени сен галилеялыксың да», – дешти.


71 Петир болсо аябай карганып: «Силер айтып жаткан Адамды мен тааныбайм», – деди.


72

#### 15

1


Ыйса Пилаттын алдында


[•] Таң атары менен, башкы ыйык кызмат кылуучулар, мыйзам окутуучулар, аксакалдар жана синедриондогулар кеңешме өткөрүштү да, Ыйсаны байлап, Пилатка алып барып тапшырышты[+].


2 Пилат Ыйсадан: «Сен жүйүттөрдүн Падышасысыңбы?» – деп сурады. Ыйса болсо ага: «Өзүң айтып жатасың», – деп жооп берди[+].


3 Башкы ыйык кызмат кылуучулар Ага каршы көп нерселерди айтып айыптап жатышты.


4 Ошондо Пилат Андан: «Сен такыр жооп бербейсиңби?» – деп, дагы сурады. Анан: «Сага каршы айтылган айыптоонун көптүгүн карачы», – деди[+].


5 Бирок Ыйса бул суроого да жооп берген жок. Пилат буга таң калды[+].


6[•] Ал майрам сайын эл сураган бир туткунду бошотуп берчү.

7


Ыйсаны эмес, Бараббаны. . .


Ошол учурда Барабба деген киши көтөрүлүшчүлөр менен бирге камакта болчу. Алар козголоң убагында киши өлтүрүшкөн эле.


8 Эл Пилаттан адаттагысындай эле бирөөнү бошотуп берүүсүн сурап, кыйкыра баштады.


9 Пилат болсо аларга: «Каалайсыңарбы, мен силерге жүйүттөрдүн Падышасын бошотуп берейин?» – деди.


10 Анткени ал башкы ыйык кызмат кылуучулардын Ыйсаны көрө албастыктан улам кармап беришкендигин билчү[+].


11 Бирок башкы ыйык кызмат кылуучулар: «Андан көрө Бараббаны бошотуп берүүсүн сурагыла», – деп, элди тукуруп коюшту[+].


12 Пилат кайрадан аларга: «Жүйүттөрдүн Падышасы деп өзүңөр атаган Адамды эмне кылышымды каалайсыңар?» – деди.


13 Алар: «Аны айкаш жыгачка када!» – деп кыйкырышты.


14 Пилат алардан: «Ал кандай жаман иш кылды эле?» – деп сурады. Алар болсо: «Аны айкаш жыгачка када!» – деп, мурдагыдан да катуу кыйкырышты[+].


15 Ошондо Пилат элге жагууну каалап, аларга Бараббаны бошотуп берди. Ал эми Ыйсаны камчы менен сабаткандан кийин, айкаш жыгачка кадатуу үчүн, аскерлердин колуна тапшырды[+].

16


Ыйсанын кордолуп, шылдыңдалышы


[•] Аскерлер болсо Ыйсаны ак сарайдын короосуна, башкача айтканда, преторияга алып келишти да, бүт аскер бөлүгүн чогултушту.


17 Ыйсанын үстүнө кочкул кызыл чапан жаап, башына тикенектен таажы өрүп кийгизишти.


18 Анан: «Салам, жүйүттөрдүн Падышасы!» – деп, Аны менен саламдаша башташты.


19 Алар Аны ичке чыбык менен башка чапкылашты, Ага түкүрүштү. Тизе бүгүп, Ага таазим кылышты[+].


20 Аны ушинтип шылдыңдашкандан кийин, Андан кочкул кызыл чапанды чечип алып, Өзүнүн кийимин кийгизишти. Анан Аны айкаш жыгачка кадоо үчүн алып жөнөштү.


21[•] Алар талаадан келе жаткан Шымон деген киренеялык бир кишиге Ыйсанын айкаш жыгачын мажбурлап көтөртүп коюшту. Ал Искендер менен Руттун атасы эле[+].


22 Ошентип, алар Ыйсаны Голгофа (бул «Баш сөөгү» деп которулат) деген жерге алып келишти.


23 Ага смирна кошулган шарап беришти, бирок Ал ичкен жок.

24


Ыйсанын айкаш жыгачка кадалышы жана өлүшү


Ыйсаны айкаш жыгачка кадагандар өкчөмө таш ыргытып, Анын кийимдерин бөлүп алышты[+].


25 Үчүнчү саат чамасында Аны айкаш жыгачка кадашты.


26 Анын баш жагына «Жүйүттөрдүн Падышасы» деген айыптоо жазылган тактайчаны илип коюшту.


27 Ыйсанын жанына эки кылмышкерди: бирин Анын оң жагына, бирин сол жагына айкаш жыгачка кадашты.


28 Ошентип, «Ал кылмышкер катары эсептелди» деген пайгамбарчылык орундалды.


29 Өтүп бара жаткандар баштарын чайкап, Ыйсаны мындай деп тилдеп жатышты: «Эй, ийбадаткананы бузуп, үч күндө Тургузуучу![+]


30 Айкаш жыгачтан түшүп, Өзүңдү куткарбайсыңбы!»


31 Башкы ыйык кызмат кылуучулар менен мыйзам окутуучулар да шылдыңдашып, бири-бирине: «Башкаларды куткарды, Өзүн болсо куткара албайт![+]


32 Машайак, Ысрайылдын Падышасы, азыр айкаш жыгачтан түшсүн, биз көрүп, Ага ишенип калалы», – дешти. Анын жанындагы айкаш жыгачка кадалгандар да Аны тилдеп жатышты[+].


33[•] Алтынчы сааттан тогузунчу саатка чейин бүт жерди караңгылык басып турду.


34 Тогузунчу саатта Ыйса үнүн катуу чыгарып: «Элои! Элои! Ламма савахфани?» – деп кыйкырды. Бул «Кудайым ай, Кудайым ай! Мени эмнеге жалгыз калтырдың?» деп которулат[+].


35 Ал жерде тургандардын кээ бирөөлөрү муну укканда: «Ал Илиясты чакырып жатат», – дешти.


36 Ошондо бирөө жүгүрүп барып, соргучту ачуу ичимдикке малды да, аны ичке таякка илип, Ыйсага берди. Анан: «Токтогула, Илияс келип, Аны түшүрүп алар бекен, көрөлү», – деди[+].


37 Ыйса болсо катуу үн чыгарып, жан берди.


38 Ошондо ийбадатканадагы көшөгө жогорудан ылдый айрылып, экиге бөлүнүп калды[+].


39 Ыйсанын маңдайында турган жүз башы Анын ушундай катуу үн чыгарып жан бергенин көргөндө: «Бул Адам, чын эле, Кудайдын Уулу болчу», – деди.


40 Ал жерде алыстан карап турган аялдар да бар болчу. Алардын арасында магдалалык Мариям, кичинекей Жакып менен Жосенин энеси Мариям, Саломе бар эле[+].


41 Ыйса Галилеяда жүргөндө, алар Анын артынан ээрчип, Ага кызмат кылышчу. Ал жерде Аны менен Иерусалимге келген башка да көптөгөн аялдар бар эле.

42


Ыйсанын көргө коюлушу


[•] Кеч кирип, жума күнү аяктап, ишемби күнгө таяп калганда,


43 синедриондун бир кадырлуу мүчөсү, Кудайдын Падышачылыгын күтүп жүргөн ариматаялык Жусуп келди. Ал Пилатка кирүүгө батынып, Ыйсанын сөөгүн сурады.


44 Пилат Анын өлүп калганына таң калды. Анан ал жүз башыны чакырып: «Өлгөнүнө көп болдубу?» – деп сурады.


45 Жүз башыдан билгенден кийин, Жусупка сөөктү бердиртти.


46 Жусуп ак болотнай сатып алды да, Ыйсанын сөөгүн айкаш жыгачтан түшүрүп, кепиндеди. Анан ал сөөктү асканын бооруна оюлган мүрзөгө коюп, мүрзөнүн оозун таш тоголотуп келип жапты[+].


47

#### 16

1


Ыйсанын тирилиши жана ошол күнкү окуялар


[•] Ишемби күн өткөндөн кийин, магдалалык Мариям, Жакыптын энеси Мариям жана Саломе Ыйсанын денесин майлоо үчүн, жыпар жыттуу майларды сатып алышты[+].


2 Жуманын биринчи күнү, эртең менен эрте, күн чыга электе, алар мүрзөгө келишти.


3 Алар өз ара: «Мүрзөнүн оозундагы ташты ким четке жылдырып берет?» – деп, сүйлөшүп келе жатышты[+].


4 Алар мүрзөгө жакын келишкенде, таштын четке жылдырылып калганын көрүштү. Таш болсо аябай чоң эле.


5 Алар мүрзөгө киргенде, оң тарапта отурган, ак кийимчен бир жигитти көрүп, коркуп кетишти.


6 Ал болсо аларга мындай деди: «Коркпогула! Силер айкаш жыгачка кадалган назареттик Ыйсаны издеп жатасыңарбы? Ал тирилди, Ал бул жерде жок. Мына, Анын сөөгү коюлган жер.


7 Баргыла да, Анын шакирттери менен Петирге: “Ал силерди Галилеядан тосуп алат. Силерге Өзү айткандай, Аны ошол жактан көрөсүңөр”, – деп айткыла»[+].


8 Алар мүрзөдөн чыгып, чуркап жөнөштү. Корккондорунан титиреп, үрөйлөрү учуп калган алар эч кимге эч нерсе айтышкан жок.

9


Ыйсанын тапшырмасы

[•] Жуманын биринчи күнү эртең менен эрте тирилген Ыйса эң биринчи болуп, магдалалык Мариямга көрүндү. Ал анын ичинен жети жинди кууп чыгарган эле[+].


10 Мариям барып, мурда Ыйса менен чогуу жүрүп, азыр болсо кайгырып, ыйлап жаткандарга жарыялады.


11 Бирок алар Ыйсанын тирүү экендигин жана Мариямдын көргөндүгүн угушканда, ишенишкен жок[+].


12 Ошондон кийин Ыйса бир айылга жол тартып бара жаткан эки шакиртке башкача болуп көрүндү.


13 Алар кайтып келип, калган шакирттерге жарыялашты, бирок аларга да ишенишкен жок.


14 Ыйса ошондон кийин дасторкондо отурган он бир шакиртине көрүндү. Ал шакирттерин ишенбестиги үчүн жана жүрөктөрүнүн катуулугу үчүн жемеледи. Анткени алар Анын тирилгендигин көргөндөргө ишенбей коюшкан эле.


15 Анан аларга мындай деди: «Бүт дүйнөнү кыдырып, бардык адамдарга Жакшы Кабарды жарыя кылгыла[+].


16 Ким ишенип, сууга чөмүлдүрүлсө, ал куткарылат. Ал эми ким ишенбесе, ал айыпталат[+].


17 Мага ишенгендерди бул белгилер коштоп жүрөт: Менин ысымым менен жиндерди кууп чыгарышат, жаңы тилдерде сүйлөшөт[+].


18 Эгерде колдору менен жыландарды кармап алышса, уулуу нерсе ичип алышса, алардан зыян тартышпайт. Колдорун оорулуулардын үстүнө коюшса, оорулуулар айыгышат»[+].

19


Ыйсанын асманга көтөрүлүп кетиши


Ошентип, Ыйса Теңир алар менен сүйлөшкөндөн кийин, асманга көтөрүлүп, Кудайдын оң жагына отурду[+].


20 Шакирттер болсо бардык жерди кыдырып, Жакшы Кабар таратып жүрүштү. Теңир аларга жардам берип, көрсөтүлгөн кереметтер аркылуу Өз сөзүн бекемдеп жатты. Оомийин[+].

### Лука


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


#### 1

1


Кириш сөз

Урматтуу Теопил! Биздин арабызда кеңири белгилүү болгон окуялар жөнүндө көптөгөн адамдар баяндап жаза башташты.


2 Бизге ал окуяларды башынан бери өз көзү менен көргөндөр жана Кудайдын Сөзүн таратуучулар айтышкан эле.


3 Ошондуктан бардыгын башынан баштап кылдаттык менен изилдеп чыкканымдан кийин, мен да сага ирети менен баяндап жазып жиберүүнү туура таптым[+].


4 Бул аркылуу сен өзүң уккан сөздөрдүн чындык экендигин билип каласың.

5


Периште чөмүлдүрүүчү Жакандын төрөлөрүн кабарлайт

Жүйүт падышасы Ироддун убагында Абия тобунда Захария аттуу ыйык кызмат кылуучу болгон. Анын Арун уруусунан чыккан Элизабет деген аялы бар эле[+].


6 Экөө тең Теңирдин осуяттары менен көрсөтмөлөрүн так аткарып, Кудай алдында адил жашашчу[+].


7 Элизабет төрөбөс болгондуктан, алардын балдары жок болчу. Экөө тең карып калышкан эле[+].


8 Бир күнү Захария өз кезеги боюнча Кудай алдында кызмат кылып жатканда,[+]


9 ыйык кызмат кылуучулардын салты боюнча өкчөмө таш ыргытылып, ага Теңирдин ийбадатканасына кирип жыпар жыттуу зат түтөтүү кызматы тийди[+].


10 Жыпар жыттуу зат түтөтүлүп жаткан учурда, көп эл сыртта сыйынып турду[+].


11 Ошондо ага Теңирдин периштеси көрүндү. Периште жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү жайдын оң жагында турду[+].


12 Захария аны көргөндө, селт эте түштү. Аны коркунуч басты.


13 Периште болсо ага мындай деди: «Коркпо, Захария! Анткени сенин сыйынууң угулду. Аялың Элизабет сага уул төрөп берет, анын ысымын Жакан коёсуң[+].


14 Сен кубанычка, шаттыкка бөлөнөсүң, анын төрөлгөнүнө көптөр сүйүнүшөт.


15 Анткени ал Теңирдин алдында улуу адам болот. Шарап да, күчтүү ичкилик да ичпейт. Энесинин ичинде жатканда эле Ыйык Рухка толот[+].


16 Ысрайыл уулдарынын көпчүлүгүн өздөрүнүн Кудай-Теңирине бурат.


17 Аталарынын жүрөгүн балдарына, баш ийбегендерди адил адамдардын ойлонуу жолуна буруп, даярдалган элди Теңирге алып келүү үчүн, ал Илияс пайгамбардын руху жана күчү менен Анын алдында келет»[+].


18 Ошондо Захария периштеге: «Мен муну эмнеден улам билем? Анткени мен карып калдым, аялым да карыды», – деди[+].


19 Периште ага мындай деп жооп берди: «Мен Кудай алдында туруучу Жебирейилмин, сени менен сүйлөшүү үчүн, сага ушул жакшы кабарды билдирүү үчүн жиберилгем[+].


20 Сен менин өз убагы келгенде орундала турган сөздөрүмө ишенбегендигиң үчүн, тилден калып, бул ишке ашкан күнгө чейин сүйлөбөйсүң».


21 Ошол учурда Захарияны күтүп турган эл анын ийбадатканада кармалып жатканына таң калды.


22 Ал сыртка чыкканда, элге сүйлөй албай койду. Ошондо алар анын ийбадатканада көрүнүш көргөнүн түшүнүштү. Захария аларга жаңсап түшүндүрдү, анткени ал дудук болуп, сүйлөй албай калган эле.


23 Кызмат кыла турган күндөрү бүткөндөн кийин, ал үйүнө кайтты.


24 Ошол күндөрдөн кийин анын аялы Элизабеттин боюна бүтүп, беш ай бою жашырынып жүрдү.


25 «Мени элдин шылдыңынан куткарыш үчүн, Теңир ушул күндөрдө мага назарын салып, ушундай кылды», – деди ал[+].

26


Жакшы Кабар

Алтынчы айда[*] Кудай Галилеянын Назарет деген шаарына,[+]


27 Дөөт тукумунан чыккан Жусуп деген адам менен убадалашып койгон кызга Жебирейил периштени жиберди. Кыздын ысымы Мариям эле.


28 Периште ага келип: «Салам, Кудайдан ырайым тапкан кыз! Теңир сени менен! Аялдардын ичинен сен баталуусуң!» – деди[+].


29 Периштенин сөзүнө апкаарый түшкөн Мариям бул саламдашуу эмнени билдирет деп, ойлонуп калды.


30 Ошондо периште ага мындай деди: «Коркпо, Мариям! Анткени сен Кудайдан ырайым таптың.


31 Боюңа бүтүп, Уул төрөйсүң, Анын ысымын Ыйса коёсуң[+].


32 Ал улуу болот жана Бардыгынан Жогору Тургандын Уулу деп аталат. Кудай-Теңир Ага атасы Дөөттүн тагын берет[+].


33 Ал Жакыптын тукумуна түбөлүккө падышачылык кылат, Анын падышачылыгынын чеги болбойт»[+].


34 Мариям периштеден: «Эркек көрбөсөм, бул кандайча болот?» – деп сурады.


35 Периште ага мындай деп жооп берди: «Сенин үстүңө Ыйык Рух түшөт. Сени Бардыгынан Жогору Тургандын күчү каптайт. Ошондуктан төрөлө турган Ыйыкка Кудайдын Уулу деген ысым берилет[+].


36 “Төрөбөс” деп аталган тууганың Элизабет да карыганда кош бойлуу болду. Ал уул төрөйт, анын боюна бүткөнүнө алты ай болду.


37 Анткени Кудайдын бир да сөзү күчүн жоготпойт»[+].


38 Ошондо Мариям: «Мен мына, мен Теңирдин кулумун. Мага сен айткандай болсун», – деди. Ошондон кийин периште анын жанынан кетти.

39


Мариям Элизабетке келет

Ошол күндөрдүн биринде Мариям тоолуу Жүйүт өлкөсүнүн бир шаарына шашылыш түрдө жөнөдү.


40 Ал Захариянын үйүнө кирип, Элизабет менен саламдашты.


41 Мариямдын саламын укканда, Элизабеттин ичиндеги баласы туйлап жиберди. Ошондо Элизабет Ыйык Рухка толуп,


42 үнүн бийик чыгарып, мындай деди: «Аялдардын ичинен сен баталуусуң, ичиңдеги бала да баталуу!


43 Теңиримдин энеси мага келгидей, мен киммин?


44 Анткени сенин саламыңды укканымда, ичимдеги бала кубанычтан туйлап жиберди.


45 Ишенгениң үчүн бактылуусуң, анткени Теңирдин сага айткан сөзү аткарылат».

46


Мариямдын даңктоо ыры


Мариям мындай деди: «Менин жаным Теңирди даңктайт[+].


47 Куткаруучум Кудайды ойлоп, рухум кубанды[+].


48 Анткени Ал Өзүнүн кулунун момундугуна назарын салды. Анткени мындан ары бардык муундар мени “бактылуу” дешет[+].


49 Анткени Кудуреттүү мага улуу иш жасады. Анын ысымы ыйык[+].


50 Ал Өзүнөн корккондорго укумдан-тукумга ырайым кылат[+].


51 Ал Өзүнүн колунун күчүн көрсөттү. Жүрөгүндөгү ойлору текеберлерди чачыратып жиберди[+].


52 Күчтүүлөрдү тактыларынан түшүрүп, момундарды көтөрдү[+].


53 Ачкаларга ырыскыны мол берди, байларды болсо куру кол коё берди[+].


54-55 Биздин ата-бабаларыбызга, Ыбрайымга жана анын тукумуна түбөлүккө ырайым кылууну убада кылганын эстеп, Өзүнүн кулу Ысрайылга жардамга келди».


56 Мариям Элизабеттин жанында үч айга жакын болуп, үйүнө кайтты.

57


Чөмүлдүрүүчү Жакандын төрөлүшү

Элизабеттин төрөр маалы келип, уул төрөдү.


58 Теңирдин ага улуу ырайым көрсөткөнүн уккан анын коңшулары менен туугандары аны менен бирге кубанышты.


59 Сегизинчи күнү[*] баланы сүннөткө отургузууга келишти. Ага атасы Захариянын ысымын коймокчу болушту[+].


60 Бирок баланын энеси: «Жок, анын ысымын Жакан коёбуз», – деди.


61 Ошондо алар ага: «Сенин урук-тукумуңда мындай аттуу эч ким жок да», – дешти.


62 Анан баланын атасынан кандай ат койгусу келерин жаңсап сурашты.


63 Ал тактайча талап кылып, «Анын ысымы – Жакан» деп жазды. Бардыгы таң калышты.


64 Ошол замат Захарияга тил кирип, Кудайды даңктай баштады.


65 Алардын тегерегинде жашагандардын бардыгын коркунуч басты. Бул жөнүндө тоолуу Жүйүт аймагынын бүт жерине сөз тарады.


66 Уккандардын бардыгы муну көкүрөгүнө түйүп: «Бул бала ким болор экен?» – дешти. Аны Кудай Өзү колдоп жүрдү.

67


Захариянын даңктоо ыры

Анын атасы Захария Ыйык Рухка толуп, мындай деп пайгамбарчылык кылды:


68 «Ысрайылдын Кудай-Теңирине алкыш! Анткени Ал Өз элине келип, аны кун төлөп куткарып алды[+].


69 Байыртадан бери Өзүнүн ыйык пайгамбарлары аркылуу айтып келгендей,[+]


70 Өз кулу Дөөттүн тукумунан биз үчүн куткаруу мүйүзүн[*] көтөрдү.


71 Ал бизди душмандарыбыздан, бизди жек көргөндөрдүн колунан куткарды[+].


72 Биздин ата-бабаларыбызга ырайым кылып, Өзүнүн ыйык келишимин эстеди[+].


73 Өмүрүбүз өткөнчө Анын алдында, Ага ыйыктык жана адилеттүүлүк менен,[+]


74-75 коркпостон кызмат кылышыбыз үчүн, Ал атабыз Ыбрайымга бизди душмандарыбыздын колунан куткарууну убада кылган.


76 Сен да, наристе, Бардыгынан Жогору Тургандын пайгамбары деп аталасың. Анткени сен Теңирге жол даярдаш үчүн,[+]


77 Кудайдын улуу боорукердиги боюнча күнөөлөрү кечирилип, куткарыларын Анын элине түшүндүрүш үчүн, Анын алдында келесиң[+].


78 Ошол улуу боорукердик боюнча бизди тынчтыктын жолуна салуу үчүн,[+]


79 караңгычылыкта жана өлүм көлөкөсү баскан өлкөдө жашагандарга жарык берүү үчүн, жогорудан бизге Жарык келди»[+].


80

#### 2

1


Ыйсанын төрөлүшү


[•] Ошол күндөрдө Рим императору Август «Бүт өлкөдө эл каттоо болсун» деген буйрук чыгарды[+].


2 Бул Кибрений Сирияны башкарып турган убакта болгон биринчи эл каттоо эле.


3 Ошондо каттоодон өтүш үчүн, ар ким өз шаарына барды.


4 Жусуп да Галилеядагы Назарет шаарынан Жүйүт аймагына, Дөөттүн шаары Бейт-Лехемге жөнөдү. Анткени ал Дөөт падышанын тукумунан эле[+].


5 Ал өзү менен убадалашып койгон кош бойлуу аялы Мариям менен бирге каттоодон өтмөкчү болду.


6 Алар Бейт-Лехемге келишкенде, Мариямдын төрөр маалы келип,


7 тун Уулун төрөдү. Аны ороп, сарайдагы акырга жаткырды, анткени мейманканада аларга орун жок болчу.

8


Периштенин койчуларга кубанычтуу кабар жарыялашы

Ошол жерде түнкүсүн талаада түнөп малын кайтарган койчулар бар эле.


9 Күтүлбөгөн жерден аларга Теңирдин периштеси көрүнүп, Теңирдин даңкы жаркырады. Койчулар аябай коркуп кетишти[+].


10 Периште аларга: «Коркпогула! Мен силерге бардык адамдарды сүйүнтө турган чоң кубанычты жарыялайм:


11 Бүгүн Дөөттүн шаарында силер үчүн Куткаруучу төрөлдү. Ал – Машайак Теңир[+].


12 Силер аны бул белги боюнча билесиңер: жалаякка оролуп, акырда жаткан Наристени көрөсүңөр», – деди[+].


13 Күтүлбөгөн жерден периште менен бирге асман аскерлеринин тобу көрүнүп:[+]


14 «Асмандагы Кудайга даңк! Жер үстүндө, Кудайга жаккан адамдар арасында тынчтык болсун», – деп, Кудайды даңкташты[+].

15


Койчулардын табынуусу

Периштелер асманга көтөрүлүп кеткенден кийин, койчулар бири-бирине: «Жүргүлө, Бейт-Лехемге баралы да, ал жерде эмне болгонун, Теңирдин бизге эмне жөнүндө жарыялаганын көрөлү», – дешти.


16 Алар шашылыш түрдө келишип, Мариям менен Жусупту, акырда жаткан Наристени көрүштү.


17 Аларды көрүшкөндөн кийин, бул Наристе жөнүндө уккандарын айтып беришти.


18 Ошондо угуп тургандардын бардыгы койчулардын сөздөрүнө таң калышты.


19 Мариям болсо бул сөздөрдүн бардыгын көңүлүнө түйүп, эсине сактады[+].


20 Койчулар көргөндөрүнүн, уккандарынын баары периштенин айтканындай болгону үчүн Кудайды даңктап, мактап, кайра кайтышты.

21


Ыйсанын сүннөткө отургузулушу

Сегиз күндөн кийин, Наристени сүннөткө отургузууга мезгил жеткенде, Анын ысымын Ыйса деп коюшту. Бул ысым Наристе бойго бүтө электе эле, периште тарабынан коюлган эле[+].


22 Мусанын мыйзамы боюнча алардын тазалануу убагы бүткөндөн кийин, алар Ыйсаны Теңирдин алдына алып баруу үчүн, Иерусалимге алып келишти[+].


23 Анткени Теңирдин мыйзамында: «Сүннөткө отургузулган ар бир тун эркек бала Теңирге арналсын», – деп жазылган[+].


24 Алар Теңирдин мыйзамы боюнча эки бактек же эки жаш көгүчкөндү курмандыкка чалуулары керек эле[+].

25


Шымыйондун пайгамбарчылыгы

Ошол убакта Иерусалимде Шымыйон деген адам жашачу. Ал Ысрайыл элинин сооронор мезгилин күтүп жүргөн, Кудайдан корккон, Ыйык Рухтун жетеги менен жашаган адил адам эле[+].


26 Ага Ыйык Рух тарабынан: «Теңирдин Машайагын көрмөйүнчө, өлбөйсүң», – деп алдын ала айтылган эле.


27 Ал Ыйык Рухтун жетеги менен ийбадатканага келди. Мыйзамды аткаруу үчүн, ата-энеси Наристе Ыйсаны ийбадатканага алып келишкенде,


28 Шымыйон Аны колуна алып, Кудайды даңктап, мындай деди:


29 «Эгедер Теңирим, эми Өз сөзүң боюнча Өз кулуңду тынчтык менен коё бересиң.


30 Анткени мен Сенин бардык элдердин алдында даярдаган куткарууңду,[+]


31 бутпарастардын көзүн ача турган жарыкты,


32 Ысрайыл элиңдин даңкын көрдүм».


33 Наристе жөнүндө айтылган сөздөргө Жусуп да, Мариям да таң калды.


34 Анан Шымыйон аларга батасын берип, Наристенин энеси Мариямга: «Бул Наристе Ысрайыл жеринде көптөрдүн жыгылуусунун жана көптөрдүн жогору көтөрүлүүсүнүн, талаш-тартыштын себепкери болот. Көптөрдүн жүрөктөгү ойлору ачылат.


35 Ал эми сенин жүрөгүң тилингендей болот», – деди[+].

36


Пайгамбар аял Анна

Ошол жерде Ашыр уруусунан чыккан Пануел кызы Анна деген карыган пайгамбар аял бар эле. Ал күйөөсү менен жети жыл гана жашаган.


37 Сексен төрт жаштагы бул жесир аял орозо кармап, сыйынып, Кудайга күнү-түнү кызмат кылып, ийбадатканадан кетчү эмес[+].


38 Ошол учурда ал да келип, Теңирди даңктап, Иерусалимдин эркиндикке чыгуусун күтүп жүргөндөрдүн бардыгына Ал жөнүндө айтып берди.

39


Назаретке кайтуу

Алар Теңирдин мыйзамында көрсөтүлгөндүн бардыгын аткарышкандан кийин, Галилеядагы өздөрүнүн Назарет шаарына кайтып келишти[+].


40 Бала күчкө толуп, акыл кирип, чоңоё берди. Кудай Ага батасын берип жатты.

41


Он эки жашар Ыйса ийбадатканада

Жыл сайын Ыйсанын ата-энеси Иерусалимге Пасах майрамына барышчу[+].


42 Ыйса он эки жашка чыкканда да, алар адаттагыдай эле Иерусалимге майрамга барышты.


43 Майрам күндөрү аяктап, үйлөрүнө кайтышканда, өспүрүм Ыйса Иерусалимде калып калды. Муну Жусуп да, Анын энеси да байкаган жок[+].


44 Аны башкалар менен келе жатат деп ойлошту. Бир күн жол жүрүшкөндөн кийин, алар Аны туугандарынын жана тааныштарынын арасынан издей башташты.


45 Таппай коюшкандан кийин, Аны издеп, кайра Иерусалимге келишти.


46 Үч күндөн кийин Аны ийбадатканадан, устаттардын ортосунда сөз угуп, суроо берип отурган жеринен табышты.


47 Угуп отургандардын бардыгы Анын акылына жана берген жоопторуна таң калышты.


48 Ата-энеси Аны көрүп, таң калды. Энеси Ага: «Балам, бул эмне кылганың? Атаң экөөбүз сарсанаа болуп, Сени издеп жүрөбүз», – деди.


49 Ыйса аларга: «Мени эмнеге издейсиңер? Атамдын үйүндө болушум керек экендигин билген эмес белеңер?» – деди.


50 Бирок алар айтылган сөздөрдүн маанисин түшүнүшкөн жок[+].


51 Анан Ыйса ата-энеси менен Назаретке келди. Ал ата-энесине тил алчаак болду. Энеси болсо бул сөздөрдүн баарын көкүрөгүнө түйүп жүрдү[+].


52

#### 3

1


Чөмүлдүрүүчү Жакандын кызматы


[•] Рим падышасы Тиберийдин падышачылыгынын он бешинчи жылы эле. Жүйүт аймагында Понтий Пилат, Галилеяда Ирод Антипас, Итурея жана Трахонит аймактарына Ироддун бир тууганы Филип, Абиленеяда Лусаний акимчилик кылып,[+]


2 Анас менен Кайапа башкы ыйык кызмат кылуучу болуп турганда, ээн талаада Захариянын уулу Жаканга Кудайдан сөз айтылды[+].


3 Ошондон кийин Жакан Иордан дарыясынын боюндагы бүт аймактарды кыдырып, адамдардын күнөөлөрүнүн кечирилиши үчүн, тобо кылуу чөмүлдүрүүсүн жар сала баштады.


4 Бул жөнүндө Ышайа пайгамбардын китебинде мындай деп жазылган: «Теңирге жол даярдагыла, Ал үчүн жолду түздөгүлө деп, ээн талаада жар салган адамдын үнү угулат.


5 Ойдуңдун баары толтурулсун, тоолор менен дөңдөрдүн баары текшиленсин, ийри-буйру жерлер түздөлсүн, өңгүл-дөңгүл жолдор тегизделсин.


6 Ошондо ар бир адам Кудайдын куткаруусун көрөт»[+].


7 Жакан сууга чөмүлдүрүлүү үчүн келген элге: «Жылан тукумдары! Келечек каардан качып кутулууну силерге ким үйрөттү[+]?


8 Тобо кылганыңарды иштериңер аркылуу көрсөткүлө! “Биздин атабыз – Ыбрайым”, – деп ойлобой эле койгула. Анткени силерге айтып коёюн, Кудай Ыбрайымга ушул таштардан да балдарды жаратып бере алат[+].


9 Балта дарактардын тамырынын жанына коюлган. Демек, жакшы жемиш бербеген ар бир дарак кыйылып, отко ыргытылат», – деди[+].


10 Ошондо эл Жакандан: «Анда эмне кылышыбыз керек?» – деп сурады[+].


11 Ал элге: «Кимдин эки кийими бар болсо, бирин кийими жокко берсин. Кимдин тамак-ашы болсо, ал да ушундай кылсын», – деп жооп берди[+].


12 Салык жыйноочулар да сууга чөмүлдүрүлүү үчүн келип, андан: «Устат, биз эмне кылышыбыз керек?» – деп сурашты.


13 Жакан аларга: «Силерге белгиленгенден ашык талап кылбагыла», – деп жооп берди.


14 Аскерлер да андан: «Бизчи, биз эмне кылышыбыз керек?» – деп сурашты. Ошондо Жакан аларга: «Эч кимге кысым көрсөтпөгүлө, бирөөгө жалаа жаппагыла, өзүңөрдүн маянаңарга ыраазы болгула», – деп жооп берди[+].


15 Куткаруучуну күтүп жүргөн эл Жакан жөнүндө: «Бул Машайак эмеспи?» – деп ойлошту[+].


16 Жакан элдин бардыгына мындай деп жооп берди: «Мен силерди сууга чөмүлдүрөм, бирок менден Күчтүү келет, мен Анын бут кийиминин боосун чечүүгө да татыксызмын. Ал силерди Ыйык Рухка жана отко чөмүлдүрөт[+].


17 Анын күрөгү Өз колунда, Ал Өзүнүн кырманын тазалап, буудайды кампасына жыйнайт, ал эми саманды өчпөс отко салат»[+].


18 Жакан элге дагы көп нерселер жөнүндө насаат айтып, Жакшы Кабарды жарыялап жүрдү.

19


Чөмүлдүрүүчүнүн камакка алынышы


Ал башкаруучу Иродду ашкере кылды. Анткени Ирод өзүнүн бир тууганынын аялы Иродияны алып, дагы көптөгөн жаман иштерди жасаган эле.


20 Анысы аз келгенсип, ал Жаканды түрмөгө каматып койду[+].

21


Ыйсанын сууга чөмүлдүрүлүшү


[•] Бардык эл сууга чөмүлдүрүлүп жатканда, Ыйса да чөмүлдүрүлдү. Ал сыйынып жатканда, асман ачылып,[+]


22 Ыйык Рух дене түрүндө, көгүчкөн сыяктуу Анын үстүнө түштү. Анан асмандан «Сен Менин сүйүктүү Уулумсуң. Мен Сага ыраазымын!» деген үн угулду[+].

23


Ыйсанын санжырасы

[•] Ыйса Өзүнүн кызматын баштаганда, отуз жаштын тегерегинде эле. Адамдардын ою боюнча Ал – Жусуптун, Эйлинин,[+]


24 Мататтын, Лебинин, Мелхинин, Жанайдын, Жусуптун,


25 Мататиянын, Амостун, Накумдун, Эслинин, Нагайдын,


26 Мааттын, Мататиянын, Шемейдин, Жусуптун, Жүйүттүн,


27 Жаханандын, Ресанын, Зоробабылдын, Шалтиелдин, Неринин,[+]


28 Мелхинин, Адынын, Косамдын, Элмадамдын, Эрдин,


29 Жосенин, Элиезердин, Жоримдин, Мататтын, Лебинин,


30 Шымыйондун, Жүйүттүн, Жусуптун, Жонамдын, Элийакимдин,


31 Мелеянын, Менанын, Мататанын, Натандын, Дөөттүн,[+]


32 Жышайдын, Обейттин, Бууздун, Салмондун, Нахшондун,[+]


33 Аминадаптын, Рамдын, Хесрондун, Перестин, Жүйүттүн,[+]


34 Жакыптын, Ыскактын, Ыбрайымдын, Терахтын, Нахордун,[+]


35 Серуктун, Рейунун, Пелектин, Эйбердин, Шелахтын,


36 Кайнандын, Арпакшаттын, Шемдин, Нухтун, Лемектин,


37 Матушалдын, Энохтун, Жареттин, Маалалелдин, Кайнандын,


38

#### 4

1


Ыйсанын сыналуусу


[•] Ыйса Ыйык Рухка толуп, Иордандан кайтып келгенден кийин, Рух тарабынан чөлгө алынып барылды.


2 Ошол жерде Ал кырк күн шайтан тарабынан сыналды. Ошол күндөрү Ал эч нерсе жеген жок. Акырында, Ал ачка болду[+].


3 Ошондо шайтан Ага: «Эгерде Сен Кудайдын Уулу болсоң, анда мына бул ташка буйру, ал нанга айлансын», – деди.


4 Ыйса ага мындай деп жооп берди: «Ыйык Жазууда: “Адам нан менен гана эмес, Кудайдын ар бир сөзү менен жашайт”, – деп жазылып турат»[+].


5 Ошондо шайтан Аны бийик тоого чыгарып, көз ирмемде Ага дүйнөнүн бүт падышачылыктарын көрсөтүп:


6 «Сага ушул падышачылыктардын баарынын үстүнөн болгон бийликти жана алардын атак-даңкын берем. Анткени ал мага берилген, мен аны кимге кааласам, ошого берем[+].


7 Ошондуктан, эгерде Сен мага таазим кылсаң, баары Сеники болот», – деди.


8 Ыйса ага: «Кет жанымдан, шайтан! Ыйык Жазууда: “Кудай-Теңириңе табын, Ага гана кызмат кыл”, – деп жазылып турат», – деп жооп берди[+].


9 Ошондо шайтан Аны Иерусалимге алып барып, ийбадаткананын төбөсүнө тургузуп, мындай деди: «Эгерде Сен Кудайдын Уулу болсоң, анда ушул жерден боюңду таштап жибер.


10 Анткени Ыйык Жазууда: “Ал Өз периштелерине Сени сактоону буйруйт[+].


11 Сен бутуңду ташка уруп албашың үчүн, алар Сени колдоруна көтөрүп кетишет”, – деп жазылып турат».


12 Ыйса ага: «“Кудай-Теңириңди сынаба”, – деп айтылган», – деп жооп берди[+].


13 Шайтан Ыйсаны сынап бүткөндөн кийин, убактылуу Анын жанынан кетип калды.

14


Ыйсанын Галилеядагы кызматы


[•] Ыйса Ыйык Рухтун күчүнө толуп, Галилеяга кайтып келди. Ал жөнүндө бардык аймактарга кабар тарап жатты.


15 Ал синагогаларда элди окута баштады. Аны бардыгы мактап жатышты[+].

16


Ыйса Назареттеги синагогада

Ыйса Өзү чоңойгон Назарет шаарына келип, адатынча ишемби күнү синагогага кирди. Ал Кудайдын китебинен окуп берүү үчүн ордунан турганда,[+]


17 Ага Ышайа пайгамбардын китебин сунушту. Ал китепти ачып, мындай деп жазылган жерин таап окуду:


18 «Теңирдин Руху Менде, анткени Ал Мени жакырларга Жакшы Кабар таратууга дайындады. Мени жүрөгү жаралууларды айыктырууга, туткундарга боштондук жарыялоого, сокурлардын көзүн ачууга, кыйналгандарды эркиндикке чыгарууга,[+]


19 Теңирдин ырайым кылуу жылын жарыя кылууга жиберди».


20 Анан Ыйса китепти жаап, кызматчыга кайтарып берип, ордуна отурду. Синагогадагылардын бардыгынын көздөрү Ага тигилди.


21 Ошондо Ыйса аларга: «Силер уккан ушул пайгамбарчылык бүгүн орундалды», – деди.


22 Бардыгы Аны кубатташты. Анын оозунан чыккан керемет сөздөрүнө таң калып: «Бул Жусуптун эле баласы эмеспи?» – дешти.


23 Ыйса аларга мындай деди: «Силер Мага “Дарыгер, өзүңдү айыктыр!” деген макалды айтарыңар анык. “Капернаумда кылгандарыңды уктук. Ошол кылгандарыңды бул жерде, Өз мекениңде да кылчы”, – дээрсиңер»[+].


24 Анан Ыйса дагы мындай деди: «Силерге чындыкты айтып коёюн, эч бир пайгамбар өз жеринде кабыл алынбайт[+].


25 Силерге чындыкты айтып жатамын, Илияс пайгамбардын тушунда, үч жыл алты ай бою жамгыр жаабай, бардык жерде катуу ачарчылык болгон кезде, Ысрайылда жесир аялдар көп эле[+].


26 Ошондо Илияс алардын эч кимисине жиберилбестен, Сидон жеринин Сарепат шаарындагы бир жесирге гана жиберилген[+].


27 Ошондой эле Элиша пайгамбардын тушунда Ысрайылда пес оорулуулар көп болгон, бирок сириялык Наамандан башка эч ким айыккан эмес»[+].


28 Муну укканда, синагогадагылардын баары ачууланышты.


29 Алар орундарынан тура калышып, Ыйсаны шаардан кууп чыгышты да, ылдый түртүп жибермекчи болуп, өздөрүнүн шаары жайгашкан тоонун чокусуна алып барышты.


30 Бирок Ыйса аларды аралап өтүп, кетип калды[+].

31


Ыйса Капернаумда


[•] Ыйса Галилеядагы Капернаум шаарына келип, ишемби күндөрү элди окутуп жатты[+].


32 Эл Анын окутуусуна таң калды, анткени Ал бийлиги бар адамдай сүйлөчү[+].


33 Синагогада жин оорулуу бир адам бар эле. Ал:


34 «Эй, назареттик Ыйса, бизде эмнең бар? Сен бизди жок кылуу үчүн келдиң. Сенин ким экениңди билем, Сен Кудайдын ыйыгысың», – деп кыйкырды[+].


35 Ыйса ага: «Үнүңдү бас! Бул адамдын ичинен чыгып кет!» – деп тыюу салды. Ошондо жин ал адамды элдин алдына жыгып, ага эч кандай зыян келтирбестен, анын ичинен чыгып кетти[+].


36 Ошондо бардыгынын үрөйлөрү учуп, өз ара: «Бул эмне дегени? Ал жиндерге бийлик менен, күч менен буйрук берип жатат, алар чыгып кетип жатышат», – дешти.


37 Ошентип, Ыйса жөнүндө бардык аймактарга кабар тарады.

38


Ыйсанын Петирдин кайын энесин жана көптөрдү айыктыруусу


[•] Ыйса синагогадан чыккандан кийин, Шымондун үйүнө келди. Шымондун кайын энеси ысытма оорусу менен ооруп жаткан эле. Ыйсадан ага жардам берүүсүн өтүнүштү[+].


39 Ыйса анын жанына келип, аны ысытма оорусунан айыктырды. Аял дароо ордунан туруп, аларга кызмат кыла баштады.


40 Күн батканда, Ага ар кандай оорулууларды алып келе башташты. Ал ар биринин үстүнө колдорун коюп, аларды айыктырып жатты.


41 Көптөрдүн ичинен жиндер: «Сен Кудайдын Уулу Машайаксың!» – деп кыйкырып чыгып жатышты. Бирок Ыйса аларга Өзүнүн Машайак экенин айтууга тыюу салды, анткени жиндер Анын Машайак экенин билишчү[+].

42


Ыйсанын бүт Жүйүт аймагында насаат айтышы


[•] Таң атканда Ыйса үйдөн чыгып, ээн жерге барды. Эл Аны издеп таап, кетирбей алып калгысы келди[+].


43 Бирок Ыйса аларга: «Мен Кудайдын Падышачылыгы жөнүндөгү Жакшы Кабарды башка шаарларга да жарыялашым керек. Анткени Мен ошол үчүн жиберилгем», – деди[+].


44

#### 5

1


Көп балык кармоо

[•] Ыйса Генисарет көлүнүн жээгинде турган эле. Кудайдын сөзүн угуш үчүн, Анын жанына эл үйүлүп калды. Ал көлдө турган эки кайыкты көрдү[+].


2 Кайыктан түшкөн балыкчылар болсо торлорун жууп жатышкан.


3 Эки кайыктын бири Шымондуку эле. Ыйса анын кайыгына түшүп, андан жээктен бир аз нарыраак сүзүп баруусун өтүндү. Анан Ал кайыкка отуруп алып, элди окута баштады.


4 Ал сөзүн бүткөндөн кийин, Шымонго: «Көлдүн терең жерине сүзүп барып, торлоруңарды салгыла», – деди[+].


5 Шымон Ага: «Устат, биз түнү бою эмгектенип, эч нерсе кармай алган жокпуз. Бирок Сен айтып жаткан соң, торду салайын», – деди.


6 Алар торду салып, абдан көп балык кармашты. Балыктын көптүгүнөн тор айрыла баштады.


7 Ошондо алар кол булгап, экинчи кайыктагы жолдошторун жардамга чакырышты. Алар келип, балыктарды салышканда, эки кайык тең толуп калды. Кайыктар чөгө баштады.


8 Муну көргөн Шымон Петир Ыйсанын бутуна жыгылып: «Теңир, менин жанымдан кет. Анткени мен күнөөкөр адаммын», – деди[+].


9 Анткени ушунча көп балык кармагандарынан улам, аны жана анын жанындагылардын баарын коркунуч басты.


10 Шымондун достору болгон Зебедей уулдары Жакып менен Жакан да коркуп кетишкен эле. Ошондо Ыйса Шымонго: «Коркпо, мындан ары адамдарды кармайсың», – деди[+].


11 Алар эки кайыкты тең жээкке чыгарышты да, бүт баарын таштап, Ыйсанын артынан ээрчип жөнөштү.

12


Ыйсанын пес оорулууну айыктырышы


[•] Ыйса бир шаарда жүргөндө, бүт денеси пес болгон бир адам келди. Ал Ыйсаны көргөндө, Анын бутуна жыгылып: «Теңир, эгерде Сен кааласаң, мени таза кыла аласың», – деп жалынды[+].


13 Ошондо Ыйса колун сунуп, ага тийгизди да: «Каалайм, таза бол», – деди. Ал ошол замат пес оорусунан айыгып, таза болуп калды.


14 Ыйса ага: «Эч кимге айтпа, бирок ыйык кызмат кылуучуга барып көрүнүп, өзүңдүн тазаланууң үчүн, Муса буйругандай, курмандык чал. Бул аларга күбөлөндүрүү болсун», – деп буйруду[+].


15 Бирок Ал жөнүндө барган сайын көп айтыла баштады. Анын сөзүн угуу үчүн жана ооруларынан айыгуу үчүн, эл агылып келип жатты.


16 Ыйса болсо Өзү жалгыз ээн талаага барып сыйынды[+].

17


Шал оорулууну айыктыруу


[•] Бир күнү Ыйса элди окутуп жатканда, ал жерде Галилеянын бардык айыл-кыштактарынан, Жүйүт аймагынан жана Иерусалимден келген фарисейлер, мыйзам окутуучулар отурушкан. Теңирдин күчү оорулуулардын айыгуусу аркылуу көрүнүп жатты[+].


18 Ошол учурда бир нече адам бир шал оорулууну төшөнчүсү менен алып келишти. Алар аны Ыйсанын алдына жаткыруу үчүн, үйгө киргизүүгө аракет кылышты.


19 Бирок элдин көптүгүнөн алар аны үйгө киргизе албай, үйдүн төбөсүнө чыгып, чатырды ачышты. Ошол жерден шал оорулуу адамды төшөнчүсү менен ортого, Ыйсанын алдына түшүрүштү.


20 Ыйса алардын ишенимин көрүп, ага: «Адам, сенин күнөөлөрүң кечирилди», – деди[+].


21 Мыйзам окутуучулар менен фарисейлер өз ара: «Кудайга акарат келтирген бул ким? Күнөөлөрдү бир Кудайдан башка ким кечире алат?» – дешти[+].


22 Ыйса болсо алардын оюн билип: «Эмне үчүн минтип ойлоп жатасыңар?


23 Кайсынысын айткан оңой: “Сенин күнөөлөрүң кечирилди” дегенби же “Ордуңан туруп, бас” дегенби?


24 Бирок Адам Уулунун жер үстүндө күнөөлөрдү кечирүүгө бийлиги бар экендигин билишиңер үчүн», – деди да, шал оорулуу адамга: «Сага айтамын, ордуңан туруп, төшөгүңдү ал да, үйүңө бар», – деди.


25 Ал ошол замат көпчүлүктүн көз алдында ордунан турду да, төшөгүн алып, Кудайды даңктап, үйүнө жөнөдү.


26 Ошондо баары айран-таң калып, Кудайды даңкташты. Үрөйлөрү учкан алар: «Бүгүн биз кереметтүү иштерди көрдүк», – дешти.

27


Матайдын чакырылышы


[•] Ушундан кийин Ыйса сыртка чыгып, бажыканада отурган салык жыйноочу Лебини көрүп, ага: «Менин артымдан ээрчи», – деди.


28 Ошондо ал бардыгын таштап, ордунан туруп, Аны ээрчип жөнөдү.


29 Леби Ыйсаны үйүнө чакырып, чоң сый көрсөттү. Ыйса менен көптөгөн салык жыйноочулар жана башка кишилер бир дасторкондо отурушту[+].


30 Ошондо мыйзам окутуучулар менен фарисейлер күңкүлдөп, Ыйсанын шакирттерине: «Эмне үчүн силер салык жыйноочулар жана күнөөкөрлөр менен бирге ичип-жеп отурасыңар?» – дешти[+].


31 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Дарыгер соо адамдарга эмес, оорулууларга керек.


32 Мен тобо кылууга адил адамдарды эмес, күнөөкөрлөрдү чакырганы келгем»[+].

33


Орозо жөнүндө суроо


[•] Алар болсо Ыйсага: «Жакандын шакирттери менен фарисейлердин шакирттери бат-бат орозо кармап сыйынышат. Сенин шакирттериң болсо ичип-жей беришет», – дешти[+].


34 Ыйса аларга: «Күйөө жанында болгондо, үйлөнүү тоюндагыларды орозо кармоого мажбурлай аласыңарбы[+]?


35 Бирок Күйөө алардын жанынан алынып кете турган күндөр келет, орозону алар ошол күндөрү кармашат», – деди[+].

36


Кийим жана чанач жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


Анан Ыйса аларга үлгү-насаат аңгеме менен сүйлөдү: «Эч ким жаңы кийимден айрып алып, эски кийимге жамаачы салбайт. Эгерде салса, жаңы кийим бузулат, жаңы кийимден алынган жамаачы эски кийимге жарашпай калат.


37 Эч ким эски чаначка жаңы шарап куйбайт. Эгерде куйса, жаңы шарап чаначты айрып салат. Шарап да төгүлөт, чаначтар да жарабай калат.


38 Жаңы шарапты жаңы чаначка куюу керек. Ошондо тигиниси да, мунусу да сакталат.


39

#### 6

1


Ишемби күн жөнүндө


[•] Ишемби күндөрдүн биринде Ыйса шакирттери менен эгин талаасынан өтүп бара жатты. Шакирттери буудайдын баштарын үзүп алып, колдору менен ушалап жеп бара жатышты[+].


2 Кайсы бир фарисейлер: «Эмне үчүн силер ишемби күнү кылууга болбой турган ишти кылып жатасыңар?» – деп сурашты[+].


3 Ыйса аларга: «Дөөт пайгамбар жана анын жанындагылар ачка болушканда, эмне кылгандарын окуган жок белеңер[+]?


4 Ал Кудай үйүнө кирип, ыйык кызмат кылуучулардан башка эч кимге жегенге болбой турган нан курмандыктарынан алып жеп, жанындагы кишилерге да бербеди беле», – деп жооп берди да,[+]


5 «Адам Уулу – ишемби күндүн да Кожоюну!» – деди.

6


Бир колу шал болуп калган адамдын айыгышы


Ишемби күндөрүнүн дагы биринде Ыйса синагогага келип, элди окутту. Ал жерде оң колу шал болуп калган бир адам бар эле[+].


7 Мыйзам окутуучулар менен фарисейлер Ыйсаны айыпташ үчүн шылтоо издеп: «Ал ишемби күнү айыктырар бекен», – деп карап турушту[+].


8 Алардын оюн билген Ыйса бир колу шал болуп калган адамга: «Ордуңан туруп, ортого кел», – деди. Ал ордунан туруп, ортого келди.


9 Ыйса аларга мындай деди: «Мен силерге суроо берейин, ишемби күнү жакшылык кылуу керекпи же жамандык кылуу керекпи? Жанды куткаруу керекпи же өлтүрүү керекпи?» Алар унчугушкан жок[+].


10 Ыйса аларды бир карап алды да, жанагы кишиге: «Колуңду сунчу!» – деди. Ал колун сунду, ошондо анын колу айыгып, экинчи колундай болуп калды[+].


11 Алар аябай ачууланып, Ыйсаны эмне кылсак деп, өз ара акылдаша башташты.

12


Он эки элчи


[•] Ошол күндөрдүн биринде Ыйса сыйынуу үчүн тоого чыгып, түнү бою Кудайга сыйынды.


13 Таң атканда, Ал шакирттерин чакырып алып, алардын ичинен он экини тандады да, аларды «элчилер» деп атады.


14 Алар: Петир деген ысым коюлган Шымон, анын бир тууганы Андрей, Жакып менен Жакан, Филип жана Барталамей,[+]


15 Матай, Томас, Алпейдин уулу Жакып жана Зилот деген атка конгон Шымон,[+]


16 Жакыптын уулу Жүйүт жана кийин чыккынчы болуп кеткен Жүйүт Искариот[+].

17


Ыйсанын иштери


[•] Ыйса алар менен бирге тоодон түшүп, бир түз жерге келди. Көптөгөн шакирттери жана бүткүл Жүйүт аймагынан, Иерусалимден, деңиз боюндагы Тир жана Сидон шаарларынан келген көп эл Анын жанына чогулду.


18 Алар Анын Сөзүн угуу үчүн, ооруларынан айыгуу үчүн келишкен эле. Жин оорудан азап чеккендер да келип, айыгып жатышты.


19 Элдин баары Ыйсага колдорун тийгизүүгө аракет кылып жатышты, анткени Андан чыккан күч бардыгын айыктырып жатты[+].

20


Тоодогу насаат. Кимдер бактылуу?


Ошондо Ыйса шакирттерин карап, мындай деди: «Руху жакырлар, бактылуусуңар, анткени Кудайдын Падышачылыгы силердики[+].


21 Азыр ачка жүргөндөр, бактылуусуңар, анткени тоёсуңар. Азыр ыйлап жүргөндөр, бактылуусуңар, анткени күлөсүңөр[+].


22 Адамдар силерди Адам Уулу үчүн жек көрүп, элден бөлүп, кордоп, жаманатты кылса, бактылуусуңар[+].


23 Ошол күнү сүйүнгүлө, кубангыла, анткени силердин асмандагы белегиңер чоң! Пайгамбарларга да алардын ата-бабалары ушундай мамиле кылышкан[+].

24


Кимдерге кайгы?

Ал эми, байлар, силерге кайгы! Анткени өзүңөрдүн көңүл соорото турган нерсеңерди алгансыңар[+].


25 Азыр курсагы ток жүргөндөр, силерге кайгы! Анткени ачка болосуңар. Азыр жыргап күлгөндөр, силерге кайгы! Анткени боздоп ыйлайсыңар[+].


26 Эгерде силерди элдин баары мактаса, силерге кайгы! Анткени алардын ата-бабалары жалган пайгамбарларга ушундай мамиле кылышкан[+].

27


Жамандыкты сүйүү менен жеңүү

[•] Мени угуп тургандар, силерге айтамын: душмандарыңарды сүйгүлө, силерди жек көргөндөргө жакшылык кылгыла.


28 Силерди каргагандарга батаңарды бергиле, силерди кордогондор үчүн сыйынгыла[+].


29 Оң жаакка чапканга сол жаагыңды да тос. Сырт кийимиңди тартып алганга көйнөгүңдү да бер[+].


30 Сураган адамга бер, бергениңди кайра сураба[+].


31 Адамдардын өзүңөргө кандай мамиле кылышын кааласаңар, силер да аларга ошондой мамиле кылгыла[+].


32 Эгерде өзүңөрдү сүйгөндөрдү гана сүйсөңөр, силерге кайдагы сыйлык? Күнөөкөрлөр деле өздөрүн сүйгөндөрдү сүйүшөт.


33 Эгерде өзүңөргө жакшылык кылгандарга гана жакшылык кылсаңар, силерге кайдагы сыйлык? Күнөөкөрлөр деле ошентишет.


34 Эгерде кайтарып бере ала турган адамга гана карызга берсеңер, силерге кайдагы сыйлык? Анткени бергенин кайтарып алуу үчүн, күнөөкөрлөр да күнөөкөрлөргө карызга беришет.


35 Ал эми силер душманыңарды сүйгүлө, жакшылык кылгыла, эч нерсе күтпөстөн, карызга бергиле, ошондо чоң сыйлык аласыңар жана Бардыгынан Жогору Тургандын уулдары болосуңар! Анткени Ал жакшылыкты билбегендерге да, кара ниеттерге да ырайым кылат[+].


36 Ошондуктан Атаңар кандай боорукер болсо, силер да ошондой боорукер болгула![+]

37


Айыптабоо жөнүндө

[•] Айыптабагыла, ошондо өзүңөр да айыпталбайсыңар. Соттобогула, ошондо өзүңөр да соттолбойсуңар. Кечиргиле, ошондо силер да кечирилесиңер[+].


38 Бергиле, ошондо силерге да берилет: жакшы ченем менен ченеп, ыкшап, бастырып, ашыра толтуруп, этегиңерге төгүшөт, анткени кандай ченем менен өлчөп берсеңер, силерге да ошондой ченем менен өлчөнүп берилет»[+].


39 Аларга дагы мындай үлгү-насаат аңгеме айтты: «Сокур сокурду жетелеп жүрө алабы? Экөө тең чуңкурга түшүп кетпейби![+]


40 Шакирт өз устатынан жогору болбойт, бирок үйрөнгөндөн кийин, ар бир шакирт өз устатындай болот[+].


41 Сен эмне үчүн өз көзүңдөгү дөңгөчтү көрбөйсүң да, бирөөнүн көзүндөгү кыпынды көрөсүң?


42 Сен өз көзүңдөгү дөңгөчтү көрбөй туруп: “Кел, бир тууганым, көзүңдөгү кыпынды алып салайын”, – деп, кантип айта аласың? Эки жүздүү! Адегенде өз көзүңдөгү дөңгөчтү алып сал, ошондон кийин гана бир тууганыңдын көзүндөгү кыпынды кантип алып салуу керектигин билесиң.

43


Кудайдын эркин аткаруу жөнүндө

[•] Жакшы дарак жаман жемиш бербейт, жаман дарак жакшы жемиш бербейт.


44 Ар бир дарак жемишинен билинет, анткени тикенектен анжыр, бадалдан жүзүм теришпейт.


45 Жакшы адам жүрөгүндөгү жакшы казынасынан жакшы нерсе алып чыгат. Жаман адам болсо жүрөгүндөгү жаман казынасынан жаман нерсе алып чыгат. Анткени адамдын жүрөгү эмнеге толуп-ташыса, оозу ошону сүйлөйт[+].


46[•] Эмнеге силер Мени: “Теңир! Теңир!” деп чакырасыңар да, айтканымды кылбайсыңар[+]?

47


Таштын үстүнө курулган үй жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


Мага келип, сөздөрүмдү угуп аткарган адам кимге окшош экенин силерге айтып коёюн:


48 ал жерди терең казып, пайдубалын таштан коюп үй курган адамга окшош. Суу ташкындап, үйдү каптаганда, үй козголгон жок, анткени анын пайдубалы таштан болчу[+].


49

#### 7

1


Жүз башынын кулун айыктыруу


[•] Угуп турган элге Ыйса Өзүнүн сөздөрүн айтып бүткөндөн кийин, Капернаум шаарына келди.


2 Бир жүз башынын жакшы көргөн кулу ооруп, өлүм алдында жаткан эле.


3 Жүз башы Ыйса жөнүндө укканда, «Келип, кулумду айыктырып берсе экен» деген өтүнүч менен жүйүт аксакалдарын Ыйсага жөнөттү.


4 Алар Ыйсага келишип: «Ал Сенин жардамыңа татыктуу киши[+].


5 Анткени ал биздин элибизди жакшы көрөт, бизге синагога да курдуруп берген», – деп, Ага чоң өтүнүч менен кайрылышты.


6 Ыйса алар менен бирге жөнөдү. Ал үйгө жакындап калганда, жүз башы Ага досторун жиберип, мындай деп айттырды: «Теңир, убара болбо! Үйүмдүн босогосун аттооңо мен татыксызмын.


7 Ошондуктан Сага өзүм барууну да ылайык көрбөдүм. Сен бир гана сөз айтсаң, менин кулум айыгат[+].


8 Анткени мен да бийлик астындагы адаммын, бирок менин кол астымда да аскерлерим бар. Алардын бирине: “Бар”, – десем, барат; дагы бирине: “Кел”, – десем, келет; кулума: “Муну кыл!” – десем, кылат».


9 Ыйса муну укканда, жүз башыга таң калды. Анан Өзүнүн артынан ээрчип келе жаткан элге бурулуп: «Силерге айтып коёюн, Мен мындай ишенимди Ысрайыл жеринен да тапкан эмесмин», – деди.


10 Жиберилген кишилер үйгө кайтып келишип, ооруп жаткан кулдун айыгып калганын көрүштү.

11


Ыйсанын жесир аялдын уулун тирилтиши

Анан Ыйса Наин шаарына барды. Аны шакирттери жана топ эл ээрчип жүрдү.


12 Ал шаардын дарбазасына жакын калганда, бир жесир аялдын жалгыз баласынын сөөгүн көтөрүп чыгышты. Аялдын жанында бир топ киши бар эле.


13 Теңир аялды көргөндө, аны аяп: «Ыйлаба!» – деди да,[+]


14 табытка жакын келип, колун тийгизди. Көтөрүп бара жаткандар токтоп калышты. Ошондо Ыйса: «Жигит, сага айтып жатам, ордуңдан тур!» – деди[+].


15 Өлүк өйдө болуп, отурду да, сүйлөй баштады. Ыйса аны энесинин колуна тапшырды[+].


16 Бардыгынын үрөйү учуп: «Арабыздан улуу Пайгамбар чыкты, Кудай Өз элине келди», – деп, Кудайды даңкташты[+].


17 Ал жөнүндөгү мындай көз караш бүткүл Жүйүт аймагына жана анын тегерек-четине тарап кетти.


18[•] Бул окуялар тууралуу Жакан өзүнүн шакирттеринен кабардар болду.

19


Чөмүлдүрүүчүнүн суроосу, Ыйсанын жообу


Ошондо ал эки шакиртин чакырып алып, «Келе турган Сенсиңби же башканы күтүшүбүз керекпи?» – деп суратыш үчүн, Ыйсага жиберди[+].


20 Алар Ыйсага келишип: «Бизди чөмүлдүрүүчү Жакан жиберди. Ал Сенден: “Келе турган Сенсиңби же башканы күтүшүбүз керекпи?” – деп сурап жатат», – дешти.


21 Ал учурда Ыйса көптөрдү оору-кеселдеринен айыктырып, жиндерден бошотуп, көптөгөн сокурлардын көзүн ачкан эле.


22 Ыйса Жакандын шакирттерине: «Укканыңар менен көргөнүңөрдү Жаканга айтып баргыла: сокурлар көрүп, майыптар басып, пес оорулуулар айыгып, дүлөйлөр угуп, өлгөндөр тирилип жатышат, жакырларга Жакшы Кабар таратылып жатат[+].


23 Менин ким экендигимен шектенбеген адам бактылуу!» – деди[+].

24


Ыйсанын Жакан жөнүндө күбөлөндүрүүсү


Жакан жиберген адамдар кетишкенден кийин, Ыйса элге Жакан жөнүндө айта баштады: «Ээн талаага эмне көргөнү бардыңар эле? Желге ыргалган камыштыбы[+]?


25 Силер деги эмнени көргөнү бардыңар эле? Кымбат баалуу кийим кийген адамдыбы? Кымбат баалуу кийим кийип, шаан-шөкөттүү жашагандар падыша сарайларында болушат да!


26 Силер деги эмнени көргөнү бардыңар эле? Пайгамбардыбы? Силерге айтып коёюн, ал пайгамбардан да чоң![+]


27 Ыйык Жазуудагы “Мен Сенден мурун Өзүмдүн периштемди жиберип жатам. Ал Сага жол даярдайт” деген сөз ошол жөнүндө жазылган[+].


28 Силерге айтып коёюн, аял затынан төрөлгөндөрдүн ичинен чөмүлдүрүүчү Жакандан чоң бир да пайгамбар жок, бирок Кудайдын Падышачылыгындагылардын эң кичинеси андан чоң!»[+]


29 Ошондо Аны угуп турган бүт эл жана салык жыйноочулар Жакандын чөмүлдүрүүсү менен сууга чөмүлдүрүлүп, Кудайды даңкташты[+].


30 Ал эми фарисейлер менен мыйзам окутуучулар сууга чөмүлдүрүлүшпөй, өздөрүнө карата Кудайдын эркин четке кагышты.


31 Ошондо Ыйса мындай деди: «Бул муундун адамдарын кимге салыштырсам экен? Алар кимге окшош?


32 Алар көчөдө отуруп алып, бири-бирине: “Биз силерге чоор тартып бердик, бирок силер бийлеген жоксуңар. Биз силерге муңдуу ырларды ырдап бердик, бирок силер ыйлаган жоксуңар”, – деп кыйкырган балдарга окшош.


33 Анткени чөмүлдүрүүчү Жакан келди, нан да жебейт, шарап да ичпейт. Силер аны ичинде жин бар дейсиңер[+].


34 Адам Уулу келди, ичет, жейт. Силер Аны жегенди, шарап ичкенди жакшы көргөн адам, салыкчылар менен күнөөкөрлөрдүн досу дейсиңер[+].


35 Акылмандуулук өзүнүн бардык иштери аркылуу акталды».

36


Ыйса жана күнөөсү кечирилген аял

[•] Бир фарисей Ыйсаны тамакка чакырды. Ыйса анын үйүнө барып, дасторконго отурду.


37 Ошол шаардагы бир күнөөкөр аял Анын фарисейдин үйүндө экендигин билип, айнек идишке куюлган жыпар жыттуу май алып келди.


38 Ал Ыйсанын бут жагына келип, Анын буттарына көз жашын төгүп, ыйлай баштады. Анан Анын буттарын чачы менен сүртүп, өпкүлөп, жыпар жыттуу май менен майлады.


39 Ыйсаны чакырган фарисей муну көргөндө: «Эгерде Ал пайгамбар болсо, анда Өзүнө кол тийгизип жаткан аялдын ким экенин, кандай аял экенин билмек, бул күнөөкөр аял да», – деп ойлоду[+].


40 Ошондо Ыйса ага кайрылып: «Шымон, сага айта турган сөзүм бар», – деди. Ал Ага: «Айт, Устат», – деди.

41


Карызы бар эки адам жөнүндө үлгү-насаат аңгеме

Ыйса ага мындай деди: «Бир киши эки адамга карызга акча берет. Бирине беш жүз, экинчисине элүү динарий[+].


42 Алардын бере турган эч нерсеси болбогондуктан, ал экөөнүн тең карызын кечип коёт. Айтчы, алардын кимиси аны көбүрөөк жакшы көрөт?»[+]


43 Шымон: «Көбүрөөк карызы кечирилгени деп ойлойм», – деди. Ыйса ага: «Туура айттың», – деди да,


44 аялды карап: «Бул аялды көрдүңбү? Мен сенин үйүңө келгенимде, сен Мага бутумду жууганга суу берген жоксуң. Бул аял болсо бутума көз жашын төгүп, чачы менен сүрттү.


45 Сен Мени өпкөн жоксуң. Ал болсо Мен келгенден бери бутумду өөп жатат.


46 Сен Менин башымды майлаган жоксуң. Ал болсо жыпар жыттуу май менен Менин буттарымды майлады[+].


47 Ошондуктан сага айтып коёюн, анын көп күнөөлөрү кечирилди, ошон үчүн анын сүйүүсү күчтүү. Ал эми аз кечирилгендин сүйүүсү күчтүү эмес», – деди.


48 Аялга болсо: «Сенин күнөөлөрүң кечирилди», – деди[+].


49 Ошондо Аны менен бир дасторкондо отургандар: «Күнөөлөрдү да кечире алган бул ким Өзү?» – деп, өз ара сүйлөшүштү.


50

#### 8

1


Ыйсанын Галилеядагы иштери

Ушундан кийин Ыйса шаарларды, айыл-кыштактарды аралап, Кудайдын Падышачылыгы жөнүндөгү Жакшы Кабарды таратып жүрдү. Аны он эки шакирти жана[+]


2 көптөгөн аялдар ээрчип жүрүштү. Ыйса ал аялдарды жин оорусунан жана башка ооруларынан айыктырган эле. Алар: ичинен жети жин чыккан магдалалык Мариям,[+]


3 Ироддун сарай башчысы Хузанын аялы Жахана, Сузана жана башкалар. Алар Ага өз мүлктөрү менен кызмат кылып жатышты[+].

4


Себүүчү жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


[•] Бардык шаарлардын тургундары келип, көп эл чогулуп калганда, Ыйса үлгү-насаат аңгеме менен сүйлөй баштады:


5 «Себүүчү өз үрөнүн себүү үчүн чыкты. Ал сээп жатканда, кээ бир үрөндөр жол боюна түшүп, тапталып калды. Канаттуулар аларды терип жеп кетишти.


6 Кээ бир үрөндөр таштак жерге түштү. Үрөн өнүп чыккандан кийин, нымдуулук жетишпей, куурап калды.


7 Кээ бир үрөндөр тикенектин арасына түштү. Өсүп келе жатканда, аларды тикенек басып салды[+].


8 Кээ бир үрөндөр жакшы жерге түштү. Өсүп чыгып, жүз эсе түшүм берди». Ыйса муну айткандан кийин, үнүн бийик чыгарып: «Кимдин кулагы бар болсо, ал уксун!» – деди[+].


9[•] Шакирттери Андан: «Бул үлгү-насаат аңгеменин мааниси кандай?» – деп сурашты.


10 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Силерге Кудайдын Падышачылыгынын жашыруун сырларын таанып билүү мүмкүнчүлүгү берилди, ал эми башкаларга үлгү-насаат аңгеме менен айтылат, алар карап турса да көрүшпөйт, угуп турса да угушпайт[+].


11 Бул үлгү-насаат аңгеменин мааниси мындай: үрөн – Кудайдын Сөзү[+].


12 Жол боюна түшкөн үрөндөр сөздү уккан адамдарды билдирет, бирок кийин шайтан келет да, алар ишенбесин, куткарылбасын деп, жүрөктөрүнөн сөздү алып кетет.


13 Таштак жерге түшкөн үрөндөр сөздү угуп, кубанып кабыл алган адамдарды билдирет. Бирок алардын тамыры жок болгондуктан, убактылуу гана ишенип, сыноо убагында ишенимден четтеп кетишет[+].


14 Ал эми тикенектин арасына түшкөн үрөндөр сөздү угуп, бирок жемиш бербеген адамдарды билдирет. Алар нары басары менен түйшүккө батып, байлыкка азгырылып, жашоонун ыракатына берилип кетишет[+].


15 Жакшы жерге түшкөн үрөндөр болсо мындай адамдарды билдирет: алар сөздү угуп, жакшы, таза жүрөктөрүндө сактап, чыдамдуулук менен жемиш беришет». Ыйса муну айткандан кийин, үнүн бийик чыгарып, мындай деди: «Кимдин кулагы бар болсо, ал уксун![+]

16


Күйгүзүлгөн чырак жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


Эч ким чыракты күйгүзүп, аны идиш менен жаппайт, же керебеттин астына койбойт, тескерисинче, үйгө киргендерге жарык берсин деп, чыракпаяга коёт[+].


17 Анткени ачыкка чыкпай турган жашыруун нерсе болбойт, билинбей, ачылбай кала турган сыр болбойт[+].


18 Ошондуктан кандай угуп жатканыңарга көңүл бөлгүлө! Анткени кимде бар болсо, ага дагы берилет, ал эми кимде жок болсо, бар деп ойлогону да тартылып алынат»[+].

19


Ыйсанын чыныгы туугандары


[•] Ыйсанын энеси менен бир туугандары келип, элдин көптүгүнөн Анын жанына бара албай коюшту[+].


20 Ошондо Ага: «Энең менен бир туугандарың Сени көрүүнү каалап, сыртта турушат», – деп билдиришти.


21 Ыйса аларга: «Кудай сөзүн угуп, аны аткаргандар – Менин энем жана бир туугандарым», – деп жооп берди[+].

22


Ыйсанын толкунду токтотушу


[•] Бир күнү Ыйса шакирттери менен кайыкка түшүп, аларга: «Көлдүн наркы өйүзүнө өтөлү», – деди. Ошентип, алар сүзүп кетишти[+].


23 Сүзүп бара жатышканда, Ыйса уктап калды. Көлдө катуу шамал болуп, толкун уруп, кайыкка суу кире баштады. Алар коркунучтуу абалда эле.


24 Шакирттери Ыйсаны: «Устат! Устат! Кыйрап калмай болдук», – деп ойготушту. Ал ордунан туруп, шамалга жана толкундап жаткан сууга тыюу салды. Шамал да, толкун да басылып, тынчтык орноду[+].


25 Ошондо Ыйса шакирттерине: «Ишенимиңер кайда?» – деди. Алар коркуп, таң калып, бири-бирине: «Шамал менен сууну баш ийдирген деги бул Ким?» – дешти.

26


Ыйса Гадара аймагында


[•] Ошентип, алар Галилеянын маңдайында жайгашкан Гадара аймагына сүзүп келишти.


27 Ыйса жээкке чыкканда, шаардан Аны көптөн бери жин оорусу менен ооруган бир адам тосуп чыкты. Ал кийим кийчү эмес, үйдө жашабай, мүрзөлөрдө күн өткөрчү.


28 Ал Ыйсаны көргөндө, кыйкырып жиберди да, Анын алдына жыгылып, катуу үн менен: «Ыйса, Бардыгынан Жогору Тургандын Уулу! Менде эмнең бар? Суранам, мени кыйнай көрбө!» – деди[+].


29 Анткени Ыйса жинге: «Бул кишиден чык!» – деп буйрук берген эле. Себеби ал бул кишини көптөн бери кыйнап жүргөн. Чынжыр менен байлап, кишендеп кайтарганга болбой, ал кишенди талкалап салчу. Жин аны ээн талаага айдап барчу.


30 Ыйса андан: «Атың ким?» – деп сурады. «Түмөн», – деди ал. Анткени анын ичине көп жин кирген эле.


31 Алар Ыйсадан: «Бизди түпсүздүккө түшүрө көрбө», – деп өтүнүштү.


32 Ошол жерде, тоонун боорунда чочколор жайылып жүргөн эле. Жиндер Ыйсадан алардын ичине кирүүгө уруксат берүүсүн өтүнүштү. Ыйса аларга уруксат берди.


33 Ошондо жиндер адамдын ичинен чыгып, чочколордун ичине киришти. Чочколор көлдү карай бет алып, тик жардан кулап, чөгүп өлүштү.


34 Муну көрүп турган чочко кайтаруучулар качып жөнөштү. Алар шаарларга жана айыл-кыштактарга барып, болгон окуяны айтып беришти.


35 Эмне болгонун көрүү үчүн, уккандар Ыйсага келишти. Алар ичинен жиндери чыккан кишинин акыл-эсине келип, кийим кийип, Ыйсанын алдында отурганын көрүп, коркуп кетишти[+].


36 Окуяны көргөндөр болсо аларга жин оорулуунун кантип айыкканын айтып беришти.


37 Ошондо Гадара аймагынан келген бүт эл Ыйсадан: «Бизден кет», – деп өтүнүштү. Анткени аларды чоң коркунуч баскан эле. Ыйса кайыкка түшүп кетип калды[+].


38 Жиндерден кутулган адам Ыйсадан: «Сени менен бирге жүрөйүн», – деп суранды. Бирок Ыйса ага:


39 «Үйүңө бар, Кудайдын сага эмне кылганын айтып бер», – деп, аны кетирип жиберди. Ал киши шаарларды кыдырып, Ыйсанын эмне кылганын айтып жүрдү[+].

40


Аялдын айыгышы. Жайырдын кызынын тирилиши


[•] Ыйса көлдүн берки өйүзүнө кайтып келгенде, Аны эл тосуп чыкты, анткени алар Аны күтүп жатышкан эле.


41 Ошол учурда Жайыр деген киши келди. Ал синагоганын башчысы эле. Ыйсанын бутуна жыгылып, ал Андан өзүнүн үйүнө кирүүсүн өтүндү[+].


42 Анткени анын он эки жашар жалгыз кызы өлүм алдында жаткан. Ээрчиген элдин көптүгүнөн Ыйса кысылып бара жатты.


43 Топ элдин арасында он эки жылдан бери кан кетип, азап чегип жүргөн бир аял бар эле. Болгон мүлкүн дарыгерлерге жумшаган ал аялды эч бир дарыгер айыктыра алган эмес[+].


44 Аял арт жактан келип, Ыйсанын кийиминин четине колун тийгизди. Ошол замат андан кан кетпей калды[+].


45 Ошондо Ыйса: «Мага ким колун тийгизди?» – деди. Бардыгы: «Мен эмесмин», – дешкенден кийин, Петир жана Анын жанындагылар: «Устат! Эл Сени тегеректеп, кысып турса, “Мага ким колун тийгизди?” – дейсиң», – дешти.


46 Бирок Ыйса: «Кимдир бирөө Мага колун тийгизди. Анткени Мен Өзүмдөн күч чыкканын сездим», – деди[+].


47 Аял болсо жашырынып кала албасын билип, калтырай басып келип, Ыйсанын бутуна жыгылды. Анан бүт элдин алдында Ага эмне себептен колун тийгизгенин жана ошол замат айыгып калганын айтты.


48 Ыйса ага: «Коркпо, кызым. Сени ишенимиң куткарды, тынчтык менен бара бер!» – деди[+].


49 Ал ушинтип айтып жатканда, синагога башчысынын үйүнөн бирөө келип: «Кызың өлүп калды. Устатты убара кылбай эле кой», – деди.


50 Ыйса муну укканда, Жайырга: «Коркпо, бирок ишен. Ошондо кызың тирүү калат», – деди.


51 Ыйса үйгө келгенде, Петир, Жакан, Жакып менен кыздын ата-энесинен башка эч кимдин үйгө кирүүсүнө уруксат бербеди[+].


52 Бардыгы кызды жоктоп, боздоп ыйлап жатышты. Ыйса аларга: «Ыйлабагыла, кыз өлгөн жок, уктап жатат», – деди[+].


53 Кыздын өлгөнүн билген алар Ыйсаны шылдыңдап күлүштү.


54 Ыйса бардыгын сыртка чыгарып жиберди да, кызды колунан кармап: «Кыз, ордуңан тур!» – деди[+].


55 Ошондо кыздын жаны өзүнө кайтып келди. Ал ошол замат ордунан турду. Ыйса кызга тамак берүүнү буйруду.


56

#### 9

1


Ыйсанын он эки шакиртин Жакшы Кабар таратууга жөнөтүшү


[•] Ыйса он эки шакиртин чакырып алып, аларга жиндерди кууп чыгууга жана оорулууларды айыктырууга күч жана бийлик берди[+].


2 Аларды Кудайдын Падышачылыгын жарыялоого жана оорулууларды айыктырууга жиберип жатып,


3 Ал мындай деди: «Жолго эч нерсе албагыла: таяк да, баштык да, нан да, күмүш да, эки кийим да албагыла.


4 Кайсы үйгө кирсеңер, ошол үйдө калгыла жана ошол үйдөн жолго чыккыла.


5 Эгерде силерди кайсы бир шаардын эли кабыл албаса, анда ошол шаардан чыгып бара жатканда, аларга каршы күбөлөндүрүү болушу үчүн, бутуңардагы чаңды күүп койгула»[+].


6 Алар жолго чыгып, айыл-кыштактарды аралап, бардык жерде Жакшы Кабар таратып, оорулууларды айыктырып жүрүштү[+].

7


Ироддун тынчсыздануусу


[•] Аймактын акими Ирод Ыйсанын кылган иштери жөнүндө угуп таң калды. Анткени бирөөлөр Аны: «Бул – өлүп, кайра тирилген Жакан», – десе,[+]


8 бирөөлөр: «Илияс пайгамбар келиптир», – деп, дагы бирөөлөр: «Байыркы пайгамбарлардын бири тирилип келиптир», – деп жатышкан эле[+].


9 Ирод болсо: «Жакандын башын алдырдым эле. А бул Ким болду экен, Ал жөнүндө ушундай сөздөрдү угуп жатам?» – деп, Аны көрүүгө ашыкты[+].

10


Элчилердин кайтып келиши. Беш миң адамдын тоюшу


[•] Элчилер кайтып келип, эмне кылгандарын Ыйсага айтып беришти. Ыйса аларды ээрчитип алып, Бетсайида деген шаардын жанындагы бир обочо жерге кетти[+].


11 Бирок эл билип калып, Анын артынан жөнөдү. Ыйса аларды тосуп алып, алар менен Кудайдын Падышачылыгы жөнүндө аңгемелешти, айыктырууну сурангандарды айыктырды.


12 Күн кеч кире баштаганда, он эки шакирти Ыйсанын жанына келип: «Элди тарат, тегеректеги айыл-кыштактарга барып, өздөрүнө түнөк жана тамак табышсын. Анткени бул ээн жер», – дешти.


13 Ошондо Ыйса шакирттерине: «Аларга тамакты силер бергиле», – деди. «Бизде беш нан менен эки балыктан башка эч нерсе жок. Ушунча элге тамак сатып келмек белек?» – дешти алар[+].


14 Ал жерде беш миңге жакын адам бар эле. Ыйса шакирттерине: «Аларды элүү-элүүдөн, катар-катар кылып отургузгула», – деди.


15 Алар ошондой кылып, бардыгын отургузушту.


16 Ыйса болсо беш нан менен эки балыкты алып, асманды карап, Кудайга ыраазычылык билдирди да, аларды сындырып, элге таратуу үчүн шакирттерине берди.


17 Бардыгы жеп тоюшту. Артып калгандарын чогултканда, он эки себет болду.

18


Ыйсаны ким деп эсептешет?


[•] Бир жолу Ыйса сыйынуу үчүн, обочо жерге барды. Шакирттери жанында болчу. Ыйса алардан: «Эл мени ким деп эсептейт?» – деп сурады.


19 Алар Ага: «Бирөөлөр: “Чөмүлдүрүүчү Жакан”, – деп, бирөөлөр: “Илияс пайгамбар”, – деп эсептешет, дагы бирөөлөр: “Байыркы пайгамбарлардын бири тирилип келиптир”, – дешет», – деп жооп беришти[+].


20 Ошондо Ыйса алардан: «Силерчи, силер Мени ким деп эсептейсиңер?» – деп сурады. Петир Ага: «Кудайдын Машайагы», – деп жооп берди[+].


21[•] Бирок Ыйса аларга: «Бул тууралуу эч кимге айтпагыла, – деп, катуу эскертти да, –

22


Ыйсанын Өзүнүн өлүмү жана тирилүүсү жөнүндө айтышы


Адам Уулу көп азап чегиши, аксакалдар, башкы ыйык кызмат кылуучулар жана мыйзам окутуучулар тарабынан четке кагылышы, өлтүрүлүшү жана үчүнчү күнү тирилиши керек», – деди[+].

23


Ыйсанын артынан ээрчүү жөнүндө


Ыйса бардыгына кайрылып: «Ким Менин артымдан ээрчигиси келсе, өзүнөн баш тартсын жана күн сайын өзүнүн айкаш жыгачын алып, Менин артымдан ээрчисин[+].


24 Ким өз жанын сактап калгысы келсе, ал андан түбөлүккө ажырайт. Ал эми ким Мен үчүн өз жанынан ажыраса, ал аны сактап калат.


25 Анткени адам бүт дүйнөгө ээ болуп, бирок өз жанын жоготсо же өзүнө зыян келтирсе, ага андан эмне пайда[+]?


26 Ким Менден жана Менин сөздөрүмдөн уялса, Адам Уулу да Өзүнүн, Атасынын жана ыйык периштелердин даңкы менен келгенде, ошол адамдан уялат[+].

27


Теңирдин көрүнүшүнүн өзгөрүлүшү


Силерге чындыкты айтып коёюн, бул жерде тургандардын кээ бирөөлөрү Кудайдын Падышачылыгын көрмөйүнчө өлүшпөйт», – деди[+].


28[•] Бул сөздөрдү айткандан кийин сегиз күндөй өткөн соң, Ыйса Петирди, Жаканды, Жакыпты ээрчитип, сыйынуу үчүн, тоого чыкты[+].


29 Сыйынып жатканда, Анын жүзү өзгөрүп, кийими аппак болуп, жаркырап калды[+].


30 Ошол учурда Ыйса менен эки адам сүйлөшүп жатты. Алар Муса менен Илияс эле[+].


31 Асман даңкы менен келген алар Ыйсанын Иерусалимде аткара турган иши, өлүмү жөнүндө сүйлөшүштү.


32 Петирди жана анын жанындагыларды болсо катуу уйку басты. Бирок алар ойгонуп кетип, Анын даңкын жана Аны менен турган эки адамды көрүштү.


33 Эки адам Ыйсанын жанынан алыстап бара жатканда, Петир Ага: «Устат, бул жерде болуу жакшы экен. Үч алачык тургузалы: Сага бирди, Мусага бирди, Илияска бирди», – деди. Бирок өзүнүн эмне деп жатканын билген жок.


34 Петир сүйлөп жатканда, булут пайда болуп, аларды каптап калды. Булут чулгаганда, алар коркуп кетишти.


35 Ошондо булут ичинен «Бул Менин сүйүктүү Уулум. Аны уккула!» деген үн чыкты[+].


36 Ушул үн угулгандан кийин, Ыйса жалгыз калды. Шакирттер болсо көргөндөрүн жашырып, ал күндөрү эч кимге эч нерсе айтышкан жок.

37


Жин оорулуу баланын айыгуусу


[•] Эртеси күнү алар тоодон түшкөндө, Ыйсаны көп эл тосуп чыкты.


38 Бир маалда элдин арасынан бирөө мындай деп кыйкырды: «Устат! Суранам, менин уулума назар сала көр, ал менин жалгызым.


39 Жини кармаганда, ал күтүлбөгөн жерден эле кыйкыра баштайт. Жин кыйнаганда, анын оозунан ак көбүк агат. Ал аны аябай кыйнап, андан зорго кетет.


40 Мен Сенин шакирттериңден жинди кууп чыгууну өтүнсөм, кууп чыга албай коюшту».


41 Ошондо Ыйса: «Эй, ишенбес, бузулган муун! Качанга чейин силер менен болом? Качанга чейин силерге чыдайм? Уулуңду бул жерге алып кел», – деди.


42 Бала келе жатканда, жин аны жерге жыгып, калтырата баштады. Ыйса жинге тыюу салып, баланы айыктырды да, атасынын колуна тапшырды[+].


43[•] Бардыгы Кудайдын улуу күчүнө таң калып жатышты. Бүт эл Ыйсанын кылган иштерине таң калып турганда, Ал Өзүнүн шакирттерине мындай деди:

44


Ыйсанын Өзүнүн өлүмү жөнүндө экинчи жолу айтышы


«Менин бул сөздөрүмдү кунт коюп уккула: Адам Уулу адамдардын колуна салынып берилет»[+].


45 Бирок алар бул сөздү түшүнүшкөн жок. Сөздүн мааниси алардан жашыруун болгондуктан, түшүнүшкөн жок. Ал эми бул жөнүндө Андан кайра суроодон коркушту[+].

46


Атак сүйүүчүлүк


[•] Шакирттердин арасында «Биздин арабызда ким чоң?» деген ой пайда болду.


47 Алардын ойлорун билген Ыйса бир баланы Өзүнүн алдына тургузду да, аларга мындай деди:


48 «Ким бул баланы Менин ысымым үчүн кабыл алса, ал Мени кабыл алган болот. Ал эми ким Мени кабыл алса, Мени жиберген Кудайды кабыл алган болот. Араңарда ким баарыңардан кичине болсо, ошол эң чоң болот»[+].

49


Шакирттердин жалган кызганчаактыгы


Ошондо Жакан: «Устат, биз Сенин ысымың менен жиндерди кууп чыгарган адамды көрдүк. Ал биз менен бирге жүрбөгөндүктөн, ага тыюу салдык», – деди[+].


50 Ыйса Жаканга: «Тыюу салбагыла. Ким силерге каршы болбосо, ал силер тарапта», – деди[+].

51


Сүйүү руху


Өзүнүн асманга алынып кете турган күндөрү жакындаганда, Ыйса Иерусалимге барууну чечти[+].


52 Ал Өзүнөн мурун кабарчыларды жөнөттү. Алар барып, Ыйсага орун даярдоо үчүн, самариялыктардын бир айылына киришти[+].


53 Бирок самариялыктар Иерусалимге бара жаткан Ыйсаны кабыл албай коюшту.


54 Анын шакирттери Жакып менен Жакан муну көргөндө: «Теңир! Каалайсыңбы, асмандан от түшүп, аларды кырып жок кылсын деп айталы?» – дешти[+].


55 Бирок Ыйса аларга бурулуп, тыюу салды да: «Ичиңерде кайсы рух бар экенин билбейсиңер.


56 Анткени Адам Уулу адамдын жанын өлтүрүү үчүн эмес, куткаруу үчүн келген», – деди. Ошентип, алар башка айылга кетишти.

57


Ыйсанын артынан ээрчүү жөнүндө


[•] Алар жолдо бара жатышканда, кимдир бирөө Ыйсага: «Теңир, Сен кайда барсаң да, мен Сенин артыңдан барам», – деди.


58 Ыйса ага: «Түлкүлөрдүн ийини бар, канаттуулардын уясы бар. Ал эми Адам Уулунун баш калкалар жайы жок», – деди.


59 Ыйса бирөөнө: «Менин артымдан ээрчи!» – деди. Ал болсо: «Теңир, адегенде атамды көргө коюп келейин, уруксат бер», – деди.


60 Ыйса ага: «Өлгөн адамдарын көмүүнү өлүктөрдүн өзүнө кой. Сен болсо барып, Кудайдын Падышачылыгы жөнүндөгү Жакшы Кабарды тарат», – деди.


61 Дагы бирөө мындай деди: «Теңир, мен Сенин артыңдан ээрчийм, бирок адегенде үйдөгүлөрүм менен коштошуп келейин, уруксат бер», – деди[+].


62

#### 10

1


Ыйсанын жетимиш шакиртин Жакшы Кабар таратууга жөнөтүшү


[•] Ошондон кийин Теңир башка жетимиш шакиртти тандап, аларды ар бир шаарга, Өзү бармакчы болгон ар бир жерге эки-экиден кылып, Өзүнөн мурун жөнөтүп жатып, мындай деди:


2 «Түшүм көп, бирок жумушчулар аз. Ошондуктан түшүмдүн Кожоюнунан Өзүнүн түшүмүн жыйноого жумушчуларды жиберүүсүн өтүнгүлө[+].


3 Баргыла, мен силерди козуларды карышкырлардын арасына коё бергендей жиберип жатам[+].


4 Капчык да, баштык да, бут кийим да албагыла, жолдо эч ким менен саламдашпагыла[+].


5 Кайсы үйгө кирсеңер да, адегенде: “Бул үйгө тынчтык келсин!” – деп айткыла.


6 Эгерде ал үйдө тынчтыкты кабыл ала турган адам болсо, анда силердин тынчтыгыңар ошол үйдө калат. Эгерде жок болсо, анда өзүңөргө кайтып келет.


7 Ошол үйдө калып, алардын берген тамагын ичип-жегиле. Анткени эмгектенген адам эмгек акысын алууга татыктуу. Үйдөн үйгө көчпөгүлө[+].


8 Кайсы бир шаарга барганыңарда, силерди кабыл алышса, берген тамагын жегиле[+].


9 Ал жердеги оорулууларды айыктырып, аларга: “Кудайдын Падышачылыгы силерге жакындап калды”, – деп айткыла[+].


10 Эгерде кайсы бир шаарга барганыңарда, силерди кабыл алышпаса, анда көчөгө чыгып:


11 “Шаарыңардан бутубузга жуккан чаңды да силерге күүп таштайбыз. Бирок силерге Кудайдын Падышачылыгы жакындап калганын билип койгула”, – деп айткыла[+].


12 Силерге айтып коёюн, ошол күнү ал шаарга караганда Содомго жеңилирээк болот[+].

13


Ыйсанын шаарларды айыпташы


[•] Хоразин, сага кайгы! Бетсайида, сага кайгы! Анткени силерге көрсөтүлгөн керемет иштер Тир менен Сидонго көрсөтүлсө, анда алар алда качан эле зумбал кийип, күлгө отуруп, тобо кылышмак[+].


14 Бирок сотто силерге караганда, Тир менен Сидонго жеңилирээк болот[+].


15 Сен, Капернаум, асманга чейин көтөрүлмөкчүсүңбү? Сен өлгөндөр жаткан жайга чейин төмөн түшөсүң[+].


16 Ким силерди укса, ал Мени уккан болот. Ким силерди кабыл албаса, ал Мени кабыл албаган болот. Мени кабыл албаган адам болсо, Мени жиберген Кудайды кабыл албаган болот»[+].

17


Жетимиш шакирттин кайтып келиши

Ыйсанын жетимиш шакирти кубаныч менен кайтып келип: «Теңир, Сенин атыңды атаганда, бизге жиндер да баш ийишти», – дешти[+].


18 Ыйса аларга: «Мен шайтандын чагылган түшкөн сыяктуу, асмандан кулап түшкөнүн көрдүм[+].


19 Мен силерге жыландарды, чаяндарды жана душмандын бардык күчүн тебелеп таштагыдай бийлик бергем. Эми эч нерсе силерге зыян келтире албайт[+].


20 Бирок жиндердин силерге баш ийгенине эмес, асманда ысымыңардын жазылганына кубангыла», – деди[+].

21


Атаны даңктоо


[•] Ошол учурда руху кубанган Ыйса: «Ата, Сен асман-жердин Теңирисиң! Муну акылдуулардан, эстүүлөрдөн жашырып, балдарга ачып бергендигиң үчүн, Сени даңктаймын. Ооба, Ата, анткени Сенин тилегиң ушундай болчу!» – деди[+].


22 Анан Ал: «Мага бардыгын Атам берген. Уулунун ким экенин Атасынан башка эч ким билбейт. Ал эми Атасынын ким экенин Уулу жана Уулу кимге ачып бергиси келсе, ошол адамдардан башка эч ким билбейт», – деди[+].


23 Анан шакирттерине бурулуп, аларга гана: «Силер көргөн нерселерди көрүп турган көздөр бактылуу![+]


24 Анткени силерге айтып коёюн, көптөгөн пайгамбарлар жана падышалар силер көргөндү көрүүнү каалашкан, бирок көрүшкөн жок. Силер укканды угууну каалашкан, бирок угушкан жок», – деди[+].

25


Мыйзам окутуучунун Ыйсаны сынашы


Ыйсаны сынамакчы болгон бир мыйзам окутуучу ордунан туруп, Андан: «Устат, түбөлүк өмүргө ээ болуу үчүн эмне кылышым керек?» – деп сурады[+].


26 Ыйса ага: «“Тоорат” китебинде эмне деп жазылган? Андан кандай сөздөрдү окуп жүрөсүң?» – деди.


27 «Кудай-Теңириңди чын жүрөгүң менен, жан-дилиң менен, бүт күчүң менен, бүт акылың менен сүй, өзүңдү кандай сүйсөң, жакыныңды да ошондой сүй», – деп жооп берди ал[+].


28 Ыйса ага: «Сен туура жооп бердиң, ушундай кылгын, ошондо түбөлүк өмүргө ээ болосуң», – деди[+].


29 Бирок ал өзүн актамакчы болуп, Ыйсадан: «Менин жакыным ким?» – деп сурады.

30


Самариялык боорукер адам жөнүндө үлгү-насаат аңгеме

Ошондо Ыйса ага муну айтып берди: «Бир адам Иерусалимден Жерихо шаарына бара жатып, каракчылардын колуна түшүп калат. Каракчылар анын кийимин сыйрып алып, сабап, араң жан кылып таштап кетишет.


31 Бир ыйык кызмат кылуучу ошол жол менен өтөт да, аны көрүп, четтеп өтүп кетет.


32 Бир леби да ошол жерден өтүп бара жатып, аны көрүп, четтеп өтүп кетет[+].


33 Самариялык бир киши да өтүп бара жатып, аны көрөт да, ага боору ачып,[+]


34 жанына келип, анын жарааттарына май менен шарап сыйпап таңат. Анан аны өзүнүн эшегине мингизип, мейманканага алып келип, ал үчүн кам көрөт[+].


35 Эртеси күнү жолго чыгарында, эки динарий алып чыгып, мейманкананын ээсине берип: “Бул кишини кара. Эгерде ашыкча каражат жумшасаң, кайтып келгенимде төлөп берем”, – дейт.


36 Ушул үчөөнүн кимиси каракчылардын колуна түшкөн адамдын жакыны болот деп ойлойсуң?» – деп сурады.


37 Мыйзам окутуучу Ыйсага: «Ага кайрымдуулук кылганы», – деди. Ошондо Ыйса ага: «Бар, сен да ушундай кыл», – деди.

38


Марта менен Мариямдын кызматы

Ыйса шакирттери менен бара жатып, бир айылга кирди. Ал жерден Марта деген аял Аны үйүнө чакырып коноктоду[+].


39 Анын Мариям деген сиңдиси бар эле. Ал Ыйсанын бут жагында Анын сөзүн угуп отурду[+].


40 Марта болсо конок камын көрүп жүрдү. Бир маалда Ыйсага келип: «Теңир, сиңдимдин бардык жумушту мага таштап койгону Сен үчүн баары бирби? Айтчы, мага жардам берсин», – деди.


41 Ыйса ага мындай деп жооп берди: «Марта, Марта! Сен көп нерсе менен алектенип, убара болуп жатасың[+].


42

#### 11

1


Ыйсанын шакирттерине сыйынууну үйрөтүшү


[•] Ыйса бир жерде сыйынып жатты. Сыйынып бүткөндөн кийин, шакирттеринин бири Ага: «Теңир! Жакан өзүнүн шакирттерине үйрөткөндөй, бизге да сыйынууну үйрөтчү», – деди[+].


2 Ошондо Ыйса аларга мындай деди: «Силер мындай сыйынгыла: Асмандагы Атабыз! Сенин ысымың ыйык тутулсун, Сенин Падышачылыгың келсин. Асмандагыдай эле, жерде да Сенин эркиң аткарылсын!


3 Күндөлүк жашообузга керектүү ырыскыбызды күн сайын бере көр[+].


4 Бизге карыз болгондордун ар бирин кечиргенибиздей, биздин күнөөлөрүбүздү да кечире көр. Азгырылышыбызга жол бербе, бизди жамандыктан сакта!»[+]

5


Тажаткан дос жөнүндө үлгү-насаат аңгеме

Анан Ыйса аларга мындай деди: «Силердин араңардан бирөөнүн досу бар деп коёлу. Ал түн ортосунда досуна барып: “Досум, мага карызга үч нан бере турчу.


6 Анткени алыстан досум келиптир, ага бере турган эч нерсем жок эле”, – десе,


7 ичкериден: “Менин тынчымды албачы, эшик бекитилүү, өзүм да, балдарым да жатып алдык. Тура да албайм, сага бир нерсе бере да албайм”, – деп жооп берет.


8 Силерге айтып коёюн, эгерде ал ага дос болгону үчүн ордунан туруп нан бербесе да, анын тажаткандыгынан улам туруп, канча сураса, ошончо берет.


9 Ошондуктан Менин силерге айтарым: Сурагыла, ошондо силерге берилет; издегиле, ошондо табасыңар; тыкылдаткыла, ошондо силерге эшик ачылат.


10 Анткени сураган адам алат, издеген адам табат, тыкылдаткан адамга эшик ачылат[+].

11


Боорукер ата жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


Араңардагы кандай ата баласы нан сураса, таш берсин? Же балык сураса, жылан берсин?


12 Же жумуртка сураса, чаян берсин?


13 Демек, силер жаман болуп туруп, балдарыңарга жакшы нерселерди бергенди билсеңер, анда Асмандагы Атаңар Өзүнөн сурагандарга Ыйык Рухту берери анык»[+].

14


Ыйсаны айыптоо


[•] Бир күнү Ыйса бир адамдан дудук жинди кууп чыгарды. Жин чыккандан кийин, дудук киши сүйлөй баштады. Эл буга таң калды.


15 Кээ бирөөлөр: «Жиндерди Ал жиндердин башчысы Белзебулдун күчү менен кууп чыгарат», – дешти[+].


16 Кээ бирөөлөр болсо Ыйсаны сынамакчы болуп, асмандан жышаан көрсөтүшүн талап кылышты[+].


17 Бирок Ыйса алардын ойлорун билип, аларга мындай деди: «Ич ара бөлүнгөн падышачылык кулайт, ич ара бөлүнгөн үй-бүлө бузулат.


18 Эгерде шайтан өзүнө өзү каршы чыкса, анда анын падышачылыгы кантип турат? Силер болсо Мени: “Жиндерди Ал Белзебулдун күчү менен кууп чыгарат”, – дейсиңер.


19 Эгерде Мен жиндерди Белзебулдун күчү менен кууп чыгарсам, анда силердин кишилериңер аларды кимдин күчү менен кууп чыгарып жатышат? Ошондуктан силерди ошолор айыпташат[+].


20 Эгерде Мен жиндерди Кудайдын күчү менен кууп чыгарып жатсам, анда силерге Кудайдын Падышачылыгы келди.


21 Күчтүү адам өз үйүн курал-жарак менен кайтарып турса, анда анын мал-мүлкү коопсуз болот.


22 Эгерде андан күчтүүрөөк адам ага кол салып, аны жеңсе, анда ал анын таянган бүт курал-жарагын тартып алып, андан олжолоп алганын бөлүштүрөт[+].


23 Ким Мени менен болбосо, ал Мага каршы. Ким Мени менен жыйнабаса, ал чачат[+].

24


Жыгылуудан сак болуу


Жин адамдын ичинен чыккандан кийин тынчтык издеп, кургак жерлерди кыдырат. Таппай койгондон кийин, ал: “Кайсы үйдөн чыксам, ошол үйүмө кайтып барайын”, – дейт.


25 Кайтып келгенде, үйдүн шыпырылып, жыйналганын көрөт.


26 Ошондо ал барып, өзүнөн да ашынган жети жинди ээрчитип келип, үйгө кирип жашай баштайт. Ошондо ал адамдын кийинки абалы мурункусунан да жаман болот»[+].


27 Ыйса бул сөздөрдү айтып жатканда, эл арасынан бир аял үнүн бийик чыгарып, Ага: «Сени курсагына көтөрүп, эмизген эне бактылуу!» – деди[+].


28 Ыйса болсо ага: «Кудай сөзүн угуп, аны аткаргандар бактылуу!» – деди[+].

29


Элдин жышаан талап кылышы


[•] Эл чогула баштаганда, Ыйса сүйлөй баштады: «Ушул муун – жаман муун. Бул муун жышаан талап кылып жатат, бирок ага Жунус пайгамбардын жышаанынан башка жышаан көрсөтүлбөйт.


30 Анткени Нинеби эли үчүн Жунус пайгамбар жышаан болгондой, Адам Уулу да ушул муун үчүн жышаан болот.


31 Түштүктүк падыша аял сот күнүндө ушул муундун кишилери менен бирге тирилип, аларды айыптайт. Анткени ал Сулаймандын накыл сөздөрүн угуш үчүн, алыс жерден келген. Бирок бул жерде Сулаймандан чоң Бирөө бар[+].


32 Нинебиликтер да сот күнүндө ушул муун менен бирге тирилип, аны айыптайт. Анткени алар Жунустун насаат сөзүн угуп, тобо кылышкан. Бирок бул жерде Жунустан чоң Бирөө бар[+].

33


Күйүп турган чырак жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


[•] Чыракты күйгүзүп туруп, көрүнбөс жерге, көмкөрүлгөн идиштин астына койбойт. Тескерисинче, үйгө киргендерге жарык берсин деп, аны чыракпаяга коёт[+].


34 Дененин чырагы – көз. Эгерде көзүң таза болсо, анда бүт денең жарык болот. Эгерде жаман болсо, анда денең караңгы болот.


35 Ошондуктан карагын: сенин ичиңдеги жарык караңгы эмеспи?


36 Эгерде денеңдин эч бир жеринде караңгылык болбой, бардык жери жарык болсо, анда чырактын жарыгы сага жарык берген сыяктуу, бүт денең жарык болот».

37


Ыйсанын фарисейлерди айыпташы


[•] Ыйса бул сөздөрдү айтып бүткөндө, бир фарисей Аны үйүнө түшкү тамакка чакырды. Ал келип, дасторконго отурду.


38 Ыйсанын тамак алдында кол жуу расмисин аткарбаганын көрүп, фарисей таң калды[+].


39 Бирок Теңир ага мындай деди: «Силер, фарисейлер, табак менен чөйчөктүн сыртын тазалайсыңар. Ал эми ичиңер талап-тоноочулук менен арамдыкка толгон.


40 Эй, акылсыздар, сыртын Ким жаратса, ичин да Ошол жараткан эмеспи?!


41 Андан көрө ичиңерде эмне болсо, ошону кайыр берген сыяктуу берип салгыла, ошондо силердин бардык нерсеңер таза болот.


42 Бирок силерге кайгы, фарисейлер! Анткени жалбыздан, адырашмандан жана ар кандай жемиштерден ондук бергениңер менен, Кудайдын соту менен сүйүүсүнө кош көңүлсүңөр. Муну аткарыш керек, бирок тигини да калтырбаш керек эле[+].


43 Фарисейлер, силерге кайгы! Анткени синагогалардын алдыңкы орундарында отурууну, эл жыйылган жерлерде алик алууну жакшы көрөсүңөр[+].


44 Мыйзам окутуучулар менен фарисейлер, эки жүздүүлөр, силерге кайгы! Анткени силер билинбей калган мүрзөлөргө окшошсуңар. Адамдар алардын мүрзө экенин билбей, үстүнөн басып жүрүшөт»[+].

45


Ыйса мыйзам окутуучуларды айыптайт

Ошондо мыйзам окутуучулардын бири Ыйсага: «Устат, муну айтуу менен, Сен бизди да таарынтып жатасың», – деди.


46 Бирок Ал мындай деди: «Мыйзам окутуучулар, силерге да кайгы. Силер адамдарга көтөрө алгыс оор жүктөрдү жүктөйсүңөр, өзүңөр болсо колуңардын учун да тийгизип койбойсуңар.


47 Силерге кайгы, анткени ата-бабаларыңар өлтүргөн пайгамбарларга күмбөз тургузуп жатасыңар!


48 Ушул аркылуу силер ата-бабаларыңардын иштерин колдогонуңарды күбөлөндүрүп, аларга кошулуп жатасыңар. Анткени алар пайгамбарларды өлтүрүштү, силер болсо аларга күмбөз тургузуп жатасыңар[+].


49 Ошондуктан Кудай Өзүнүн акылмандуулугу менен мындай деп айткан: “Мен аларга пайгамбарлар менен элчилерди жиберем, алардын айрымдарын өлтүрүшөт, айрымдарын кубалашат”[+].


50 Бардык пайгамбарлардын дүйнө жаратылгандан бери төгүлгөн каны,[+]


51 Абылдын канынан баштап, курмандык чалынуучу жай менен ийбадаткананын ортосунда өлтүрүлгөн Захариянын канына чейин ушул муундан суралат. Ооба, силерге айтып коёюн, ушул муундан суралат.


52 Мыйзам окутуучулар, силерге кайгы! Анткени силер билимдин ачкычын алгансыңар, бирок ачып кирген жоксуңар, кире тургандарга да тоскоолдук кылдыңар».


53 Ыйса ушул сөздөрдү айтып, ошол жерден чыкканда, мыйзам окутуучулар менен фарисейлер Аны кысымга алып, дагы көптөгөн суроолорго жооп берүүгө мажбурлашты.


54

#### 12

1


Фарисейлердин эки жүздүүлүгүнөн сак болуу


Ушул арада миңдеген киши жыйналып, кысылыша турушту. Ыйса адегенде Өзүнүн шакирттерине сүйлөй баштады: «Фарисейлердин ачыткысынан, атап айтканда, эки жүздүүлүгүнөн сак болгула![+]


2 Ачылбай кала турган жашыруун нерсе болбойт, билинбей кала турган сыр болбойт[+].


3 Ошондуктан караңгыда айтканыңар жарыкта угулат. Үйдүн ичинде кулакка шыбырап айтканыңар үйдүн төбөсүндө жарыяланат.


4[•] Досторум, силерге айтарым: денени өлтүрүп, андан кийин эч нерсе кыла албай тургандардан коркпогула[+].


5 Бирок силерге кимден коркушуңар керектигин айтайын: өлтүргөндөн кийин оттуу көлгө түшүрө ала турган Кудайдан корккула! Ооба, силерге айтарым, Ошондон корккула[+].


6 Беш таранчы эки ассарийге эле сатылат эмеспи. Ошондой болсо да Кудай алардын бирин да унутпайт.


7 Ал эми силердин башыңардагы чачыңар да саналуу. Ошондуктан коркпогула, силер топ таранчыдан кымбатсыңар[+].


8 Силерге айтып коёюн, ким Мени адамдардын алдында ачык тааныса, Адам Уулу да аны Кудайдын периштелеринин алдында ачык тааныйт[+].


9 Ал эми ким адамдардын алдында Менден баш тартса, Кудайдын периштелеринин алдында Мен да андан баш тартам[+].


10 Ким Адам Уулуна каршы сөз айтса, анын бул күнөөсү кечирилет. Ал эми ким Ыйык Рухка акарат келтирсе, анын бул күнөөсү кечирилбейт[+].


11 Силерди синагогаларга, башчыларга, бийликтегилерге алып барышканда, “Кантип жооп беребиз?”, “Эмне деп жооп беребиз?”, “Эмнени айтабыз?” – деп тынчсызданбагыла.


12 Анткени Ыйык Рух силерге эмнени айтуу керектигин ошол учурда үйрөтөт»[+].

13


Ач көздүктөн сак болуу

[•] Ошондо эл ичинен бирөө Ыйсадан: «Устат, агама айтчы, ал мурасты мени менен бөлүшсүн», – деп суранды.


14 Ыйса ага: «Эй, адам! Ким Мени силерге сот же мурас бөлүштүрүүчү кылып койду эле?» – деди.


15 Андан кийин аларга: «Байкагыла, дүнүйөкордуктан сак болгула! Анткени адамдын өмүрү байлыгынын көптүгүнөн көз каранды эмес», – деди[+].

16


Акылсыз бай жөнүндө үлгү-насаат аңгеме

Анан аларга үлгү-насаат аңгеме менен сүйлөдү: «Бир бай адам талаасынан мол түшүм алат.


17 Ошондо ал минтип ойлонот: “Түшүмүмдү жыя турган жер жок. Эмне кылсам?


18 Мындай кылайын: кампаларымды бузуп, чоңураак кылып салайын да, бүт түшүмүмдү жана бардык байлыгымды ошол жерге жыйнайын.


19 Анан өзүмө: "Жаным, сенде көп жылдарга жете турган байлык бар. Эс ал, ичипже, көңүл ач", – деп айтайын”, – дейт[+].


20 Бирок Кудай ага: “Акылсыз, ушул түнү жаның алынат. Ошондо сенин жыйып койгондоруң кимге калат?” – деп айтат[+].


21 Өзү үчүн байлык жыйнаган, бирок Кудайдын байлыгы менен байыбаган адамга ушундай болот»[+].

22


Түйшүк жөнүндө


Анан Ыйса шакирттерине мындай деди: «Ошондуктан силерге айтып коёюн, “Эмне жейбиз?” – деп, жаныңар үчүн; “Эмне киебиз?” – деп, денеңер үчүн түйшүктөнбөгүлө[+].


23 Анткени тамакка караганда жан, кийимге караганда дене артык.


24 Каргаларды карагылачы: алар эгин экпейт, оруп-жыйбайт. Алардын сактай турган жери, кампасы да жок, бирок Кудай аларды азыктандырат. Силер канаттуулардан канча эсе артыксыңар[+].


25 Кимиңер түйшүк тартуу менен боюңарды бир чыканак өстүрө аласыңар?


26 Демек, эгерде арзыбаган нерсени жасай албасаңар, анда башка нерселер жөнүндө эмнеге түйшүктөнөсүңөр?


27 Лилия гүлдөрүнүн кандай өсүп турганын карагылачы: алар эмгектенбейт, жип ийрибейт. Бирок силерге айтып коёюн, атак-даңктуу Сулайман падыша да булардын бириндей кийинген эмес[+].


28 Эгерде Кудай бүгүн талаада өсүп турган, эртең болсо отко ыргытыла турган чөптү ушундай кийиндирсе, анда силерди андан артык кийиндирбейби, ишеними аздар![+]


29 Ошондуктан силер: “Эмне жейбиз же эмне ичебиз?” – деп ойлонуп, тынчсызданбагыла.


30 Бул дүйнөнүн адамдары ушунун баары үчүн түйшүк тартышат. Ал эми силердин бул нерселерге муктаж экениңерди Атаңар билет.


31 Кудайдын Падышачылыгын бардыгынан көбүрөөк издегиле, ошондо мунун баары силерге кошулуп берилет[+].


32 Кичинекей үйүр, коркпо! Анткени Атаңар силерге Падышачылыкты бергиси келет[+].


33 Мал-мүлкүңөрдү сатып, кайыр сыяктуу таратып бергиле. Өзүңөргө эскирбес капчык жасагыла, кемибес кенчти ууру жолобос, күбө жебес жерде, асманда жыйнагыла[+].


34 Анткени байлыгыңар кайсы жерде болсо, жүрөгүңөр да ошол жерде болот.

35


Ыйсанын келишин күтүү


[•] Силердин белиңер курчалуу, чырагыңар күйгүзүлүү болсун.


36 Өзүңөр да эшикти кагары менен ачып берүү үчүн, “Үйлөнүү тойдон качан келет?” – деп, кожоюнун күткөн адамдарга окшош болгула[+].


37 Кожоюну келгенде, уктабай отурган кулдар бактылуу. Силерге чындыкты айтып коёюн, ал белин курчап алып, кулдарын дасторконго отургузат да, жакын келип, аларга кызмат кылат.


38 Кожоюн экинчи күзөт убагында же үчүнчү күзөт убагында келгенде, уктабай отурган кулдар бактылуу.


39 Үй ээси уурунун кайсы убакта келерин билсе, сак болуп, ууруга үйүнүн түбүн каздыртмак эместигин билесиңер[+].


40 Силер да даяр тургула, анткени Адам Уулу силер ойлобогон убакта келет».


41 Ошондо Петир Андан: «Теңир, бул үлгү-насаат аңгемени бизге эле айтып жатасыңбы же бардыгынабы?» – деп сурады.

42


Кулдардын башчысы жөнүндө үлгү-насаат аңгеме

Теңир мындай деди: «Кулдардын тамагын өз убагында, ченеми менен берип турсун деп, кожоюн дайындаган ишенимдүү жана акыл-эстүү башчы ким?


43 Кожоюну келгенде, ошондой кылып жаткан кул бактылуу[+].


44 Силерге чындыкты айтып коёюн, ал ага өзүнүн бүт мал-мүлкүн башкартып коёт.


45 Эгерде жанагы кул өз ичинен: “Менин кожоюнум жакында келбейт”, – деп, кулдар менен күңдөрдү уруп, өзү ичип-жеп, мас боло баштаса,[+]


46 анда ал күтпөгөн күнү, ойлобогон убакта кожоюну келет да, аны бөлө чаап, ишенимсиздерге тиешелүү жаза менен жазалайт.


47 Кожоюнунун каалоосун билип туруп, даяр болбогон жана анын каалоосу боюнча иштебеген кул көп таяк жейт.


48 Ал эми билбей туруп, жазага татыктуу иш кылган кул аз таяк жейт. Кимге көп берилсе, андан көп талап кылынат; кимге көп ишенип тапшырылса, андан көп суралат[+].

49


Ыйсанын бөлүнүү тууралуу алдын ала айтышы

[•] Мен жер бетине от түшүрүү үчүн келдим. Оттун азыр эле тутанышын Мен ушунчалык каалар элем.


50 Мен бир чөмүлүү менен чөмүлдүрүлүшүм керек. Анын аткарылышын күтүп, Мен ушунчалык кыйналып жатам[+].


51 Силер Мени дүйнө жүзүнө тынчтык берүү үчүн келди деп ойлойсуңарбы? Жок, силерге айтып коёюн, бөлүү үчүн келгем[+].


52 Анткени мындан ары мындай болот: бир үйдө беш киши болсо, бөлүнүп, үчөө экөөнө, экөө үчөөнө каршы чыгат.


53 Атасы баласына, баласы атасына, энеси кызына, кызы энесине, кайненеси келинине, келини кайненесине каршы чыгат»[+].

54


Акыркы күндүн белгилери жана куткарылуу

[•] Ыйса элге да мындай деди: «Силер батыштан булут көтөрүлгөнүн көргөнүңөрдө, дароо: “Жамгыр жаайт”, – деп айтасыңар, анан дал ошондой болот.


55 Түштүктөн шамал соккондо: “Күн ысык болот”, – деп айтасыңар, анан дал ошондой болот.


56 Эй, эки жүздүүлөр! Жер менен асманды карап, аба ырайын аныктай аласыңар да, ошол убакыттын белгилерин эмнеге аныктай албайсыңар?


57 Эмне үчүн силер эмне туура экенин өзүңөр айырмалап биле албайсыңар?


58 Сен каршылашың менен башчыга бара жатканда, жолдо эле андан кутулууга аракет кыл. Болбосо каршылашың сени сотко алып барат, сот күзөтчүгө тапшырат, күзөтчү сени түрмөгө камап салат[+].


59

#### 13

1


Тобо кылуу жөнүндө

Ошол учурда Ыйсага бир нече адам келип, Пилат өлтүрткөн галилеялыктар тууралуу кабарлады. Алардын каны өздөрүнүн курмандыктарынын каны менен аралашып калган эле[+].


2 Ошондо Ыйса аларга мындай деди: «Силер бул галилеялыктарды башка бардык галилеялыктарга караганда көбүрөөк күнөөлүү болушкандыктан, ушундай азап тартышты деп ойлоп жатасыңарбы[+]?


3 Силерге айтып коёюн, андай эмес. Эгерде тобо кылбасаңар, бардыгыңар ошолорго окшоп өлөсүңөр.


4 Силоомдогу мунара кулаганда, астында калган он сегиз киши Иерусалимдин башка бардык тургундарына караганда көбүрөөк айыптуу болушкан деп ойлойсуңарбы[+]?


5 Силерге айтып коёюн, андай эмес. Эгерде тобо кылбасаңар, бардыгыңар ошолорго окшоп өлөсүңөр».

6


Мөмөсүз анжыр дарагы жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


Анан Ыйса бул үлгү-насаат аңгемени айтты: «Бир кишинин жүзүм багында анжыр дарагы болот. Ал келип, андан мөмө издеп, таппай коёт[+].


7 Ошондо ал жүзүмчүгө: “Мен үч жылдан бери келип, ушул анжыр дарактан мөмө издеп, таба алган жокмун. Аны кыйып ташта, бекер эле жерди ээлеп турат”, – дейт[+].


8 Бирок жүзүмчү мындай деп жооп берет: “Кожоюн, быйылча аны коё тур. Мен анын тегерегин казып, кык төгөйүн.


9 Мүмкүн, ал кийинки жылы мөмө берер. Эгерде бербесе, кыйдырып саласың”».

10


Ыйсанын ишемби күнү айыктырышы


Ишемби күнү Ыйса синагогалардын биринде элди окутуп жаткан[+].


11 Ошол жерде он сегиз жылдан бери ичиндеги жиндин таасири менен ооруп жүргөн аял бар эле. Ал бүкүр болчу, боюн түзөй алчу эмес.


12 Ыйса аны көрүп, жанына чакырып: «Аял, сен ооруңдан кутулдуң!» – деди да, колун анын үстүнө койду.


13 Ал ошол замат түзөлүп, Кудайды даңктай баштады[+].


14 Синагога башчысы Ыйсанын ишемби күнү аялды айыктырганына кыжырданып, элге: «Иш кылууга алты күн бар го, айыгууга ишемби күнү эмес, ошол күндөрү келгиле», – деди[+].


15 Ошондо Теңир ага мындай деп жооп берди: «Эки жүздүүлөр, ишемби күнү эч кимиңер акырга байланып турган өгүзүңөрдү же эшегиңерди чечип, сугарууга жетелеп барбайсыңарбы[+]?


16 Шайтан он сегиз жылдан бери байлап жүргөн Ыбрайымдын ушул кызын ишемби күнү байлоодон бошотууга болбойбу?!»


17 Ыйса ушинтип айтканда, Ага каршы болгондордун баары уялып калышты. Бүт эл Анын жасап жаткан бардык улуу иштерине кубанды[+].

18


Сары кычы даны жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


[•] Анан Ыйса мындай деди: «Кудайдын Падышачылыгы эмнеге окшош? Аны эмнеге окшоштурсам болот?


19 Ал сары кычы данына окшош. Бир адам аны өз бакчасына септи. Ал өсүп чыгып, чоң дарак болду, ошондо анын бутактарына канаттуу куштар уялашты»[+].

20


Ачыткы жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


Ыйса дагы мындай деди: «Кудайдын Падышачылыгын эмнеге окшоштурсам болот?


21 Ал камыр ачыткыга окшош. Бир аял камыр ачытыш үчүн, аны алып, үч ченем унга кошот»[+].

22


«Куткарыла тургандар аз болобу?»

[•] Ыйса шаарлар менен айыл-кыштактарды аралап, элди окутуп, Иерусалимди карай бара жатты.


23 Бирөө Андан: «Теңир, чын эле куткарыла тургандар аз болобу?» – деп сурады. Ошондо Ыйса аларга мындай деди:


24 «Тар эшиктен кирүүгө аракеттенгиле. Силерге айтып коёюн, көптөр кирүүгө аракеттенишет, бирок кире алышпайт.


25 Үй ээси туруп, эшикти бекиткенден кийин, силер сыртта туруп алып, эшикти каккылай баштайсыңар да: “Теңир! Теңир, эшикти ач”, – деп айтасыңар. Бирок Ал силерге: “Силердин ким экениңерди, кайдан экениңерди билбейм”, – деп жооп берет[+].


26 Ошондо силер: “Биз Сени менен эле чогуу тамактанып жүрчүбүз, Сен биздин көчөлөрүбүздө окутчусуң”, – деп айта баштайсыңар.


27 Бирок Ал: “Силердин кайдан экениңерди билбейм. Эй, адилетсиздик кылуучулар, баарыңар Менин жанымдан кеткиле”, – деп айтат[+].


28 Силер Ыбрайымды, Ыскакты, Жакыпты жана бардык пайгамбарларды Кудайдын Падышачылыгынан, ал эми өзүңөрдүн тышка куулуп чыкканыңарды көргөнүңөрдө, боздоп ыйлап, кыйналып тиш кычыратасыңар[+].


29 Ошондо чыгыш менен батыштан, түндүк менен түштүктөн адамдар келип, Кудайдын Падышачылыгындагы дасторконго отурушат[+].


30 Ошентип, биринчилер акыркы, акыркылар биринчи болушат»[+].

31


Ироддун Ыйсаны өлтүрүүгө ниеттениши

[•] Ошол учурда кээ бир фарисейлер Ыйсанын алдына келип: «Бул жерден кет, анткени Ирод Сени өлтүргүсү келип жатат», – дешти[+].


32 Ошондо Ыйса аларга мындай деди: «Силер ал түлкүгө барып айткыла: Мен бүгүн, эртең жиндерди кууп, оорулууларды айыктырып, үчүнчү күнү аяктайм.


33 Бирок Мен бүгүн, эртең жана бүрсүгүнү жол жүрүшүм керек. Анткени пайгамбардын Иерусалимден башка жерде өлүшүнө жол берилбейт».

34


Ыйсанын Иерусалим үчүн кайгыруусу


«Иерусалим! Пайгамбарларды өлтүрүп, өзүңө жиберилгендерди таш бараңга алган Иерусалим! Канаттуу өз балапандарын канатынын астына чогулткандай, Мен да канча ирет сенин балдарыңды чогултууну кааладым, бирок сен каалаган жоксуң[+].


35

#### 14

1


Ыйсанын ишемби күнү айыктырышы

Ишемби күндөрдүн биринде Ыйса фарисейлердин башчысынын үйүнө конокко барды. Фарисейлер Аны карап турушту[+].


2 Ошол учурда Анын алдына сары суу оорусунан кыйналган адам келди.


3 Ошондо Ыйса мыйзам окутуучулар менен фарисейлерден: «Ишемби күнү оорулууну айыктырууга болобу?» – деп сурады[+].


4 Алар үн катышкан жок. Ошондо Ыйса оорулууга колун тийгизип, аны айыктырды да, жөнөтүп жиберди.


5 Анан Ыйса фарисейлерден: «Эгерде бирөөңөрдүн эшегиңер же өгүзүңөр кудукка түшүп кетсе, ишемби күн экенине карабастан, аны ошол замат чыгарып албайсыңарбы?» – деп сурады[+].


6 Алар Ыйсанын бул суроосуна жооп бере алышкан жок.

7


Биринчиликти сүйүүчүлөр жөнүндө үлгү-насаат аңгеме

Конокко чакырылгандардын орун тандап, төргө өткөндөрүн байкаган Ыйса аларга мындай үлгү-насаат аңгеме айтты:[+]


8 «Сени бирөө үйлөнүү тоюна чакырса, барып, төргө отуруп алба. Чакырылгандардын арасында сенден да сыйлуу конок болушу мүмкүн[+].


9 Сени да, аны да чакырган той ээси келип, сага: “Бул кишиге орун бошотуп берчи”, – деп калса, уялганыңдан босого жакка отурууга аргасыз болосуң.


10 Ошондуктан конокко барганыңда, босого жакка отур. Чакырган киши өзү келип, сага: “Досум, жогору өт!” – деп айтсын. Ошондо башка коноктордун алдында сенин беделиң көтөрүлөт.


11 Анткени өзүн өзү көтөргөн адам басынтылат, ал эми өзүн басынткан адам көтөрүлөт»[+].

12


Динчилдикти айыптоо

Ыйса Өзүн чакырган кишиге да мындай деди: «Түшкү же кечки тамакка досторуңду, бир туугандарыңды, тууган-уругуңду, бай кошуналарыңды чакырба. Анткени алар кайра өзүңдү чакырып, бергениңди кайтарышат.


13 Тескерисинче, жардыларды, мунжуларды, аксактарды, сокурларды чакыр.


14 Алар сага кайтарып бере алышпагандыгы үчүн бактылуу болосуң. Анткени сенин тиешең адил адамдар тирилгенде берилет»[+].


15[•] Муну укканда, Ыйса менен бир дасторкондо отургандардын бири Ага: «Кудайдын Падышачылыгынан даам тата турган адам бактылуу», – деди[+].

16


Тойго чакырылгандар жөнүндө үлгү-насаат аңгеме

Ошондо Ыйса ага мындай деди: «Бир адам кечкиге чоң дасторкон даярдап, көп конок чакырат.


17 Тамак ичер убакыт болгондо, ал чакырган адамдарына: “Келгиле, баары даяр болду”, – деп, кулунан айттырып жиберет.


18 Бирок сүйлөшүп алгансып, баары тең кечирим сурай башташат. Алардын бири ага: “Мен жер сатып алдым эле, аны барып көрүшүм керек. Суранам, мени кечирип койчу”, – деп айттырып жиберет.


19 Экинчиси болсо: “Мен он өгүз сатып алдым эле, ошолорду сынап көргөнү барам. Суранам, мени кечирип койчу”, – деп айттырат.


20 Үчүнчүсү: “Мен жаңы эле үйлөндүм, ошондуктан бара албайм”, – дейт[+].


21 Кул кайтып келип, муну кожоюнуна айтат. Ошондо үй ээси каарданып, кулуна: “Сен тезинен шаардын чоң-кичине көчөлөрүн аралап, жардыларды, мунжуларды, аксактарды жана сокурларды бул жерге алып кел”, – деп айтат.


22 Кул барып келип: “Кожоюн, буйругуң орундатылды, бирок дагы орун бар”, – дейт.


23 Ошондо кожоюн кулуна: “Жол боюндагыларды, шаар тосмосунун сыртындагыларды келүүгө аргасыз кыл, менин үйүм толсун.


24 Анткени силерге айтып коёюн, мурунку чакырылгандардын эч кимиси менин кечки тамагымдан даам татпайт. Анткени чакырылгандар көп, бирок тандалгандар аз”, – деп айтат».

25


Ыйсанын артынан ээрчүү


[•] Ыйса Өзүнүн артынан ээрчип келе жаткан элге бурулуп, мындай деди:


26 «Ким Мага келип, бирок ата-энесин, аялын, балдарын, ага-инилерин, эже-карындаштарын жана өз өмүрүн Менден артык көрсө, ал Менин шакиртим боло албайт[+].


27 Ким Менин артымдан өз айкаш жыгачын көтөрбөй ээрчисе, ал Менин шакиртим боло албайт[+].

28


Мунара куруучу жөнүндө

Силердин араңардан бирөө мунара курмакчы болсо, ал аны бүтүрүүгө каражаты жетер-жетпесин билиш үчүн, адегенде отуруп алып, курулуш чыгымын эсептеп чыгат да.


29 Болбосо пайдубалын гана салып, мунараны бүтүрө албай калганын көргөн кишилердин баары:


30 “Бул киши кура баштады эле, бирок бүтүрө алган жок”, – деп, аны шылдың кылышат.

31


Согушка аттанган падыша жөнүндө

Же кайсы бир падыша башка бир падыша менен согуша турган болсо, жыйырма миң аскери менен келе жатканга өзүнүн он эки миң аскери менен каршы тура алар-албасын билиш үчүн, адегенде отуруп алып кеңешет да.


32 Күчү жетпесе, тиги падыша али алыста экенинде эле, элчилерин жиберип, тынчтык келишимин түзүүнү өтүнөт.


33 Ошол сыяктуу эле болгон нерсесинин баарынан баш тартпаган адам Менин шакиртим боло албайт.

34


Даамын жоготкон туз жөнүндө


Туз – жакшы нерсе. Бирок туз өзүнүн даамын жоготсо, аны кайра кантип калыбына келтирүүгө болот[+]?


35

#### 15

1


Фарисейлер менен мыйзам окутуучулардын күңкүлдөөсү


[•] Салыкчылар менен күнөөкөрлөрдүн баары Ыйсанын сөзүн угуш үчүн, Ага жакын келишти.


2 Фарисейлер менен мыйзам окутуучулар болсо: «Ал күнөөкөрлөрдү кабыл алып, алар менен бирге тамактанат», – деп күңкүлдөштү[+].

3


Жоголгон кой жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


Ошондо Ыйса аларга төмөнкү үлгү-насаат аңгемени айтып берди:


4 «Силердин араңардан жүз кою бар бир адамдын бир кою жоголуп кетсе, эмне, ал токсон тогузун талаага калтырып коюп, жоголуп кеткен бир коюн издебейби[+]?


5 Тапкандан кийин, кубанып, аны ийнине көтөрүп алып,


6 үйүнө келет да, досторун, коңшуларын чакырып, аларга: “Жоголуп кеткен коюмду таптым, менин кубанычыма ортоктош болгула”, – дейт[+].


7 Силерге айтып коёюн, ошол сыяктуу эле “Тобо кылууга муктаж эмеспиз” деген токсон тогуз “адил” адамга караганда, тобо кылган бир күнөөкөр үчүн асманда чоң кубаныч болот[+].

8


Жоголгон драхма жөнүндө үлгү-насаат аңгеме

Же он драхмасы бар бир аял бир драхмасын жоготуп алса, эмне, ал чырак күйгүзүп алып, үйүн шыпырып, аны тапмайынча тырышып издебейби?


9 Тапкандан кийин, курдаштары менен коңшуларын чакырып, аларга: “Мен жоготкон драхмамды таптым, менин кубанычыма ортоктош болгула”, – дейт.


10 Силерге айтып коёюн, ошол сыяктуу эле бир күнөөкөрдүн тобо кылганы үчүн да Кудайдын периштелери кубанышат».

11


Адашкан уул жөнүндө үлгү-насаат аңгеме

Ыйса дагы мындай деди: «Бир кишинин эки уулу бар экен.


12 Алардын кенжеси атасына: “Ата, менин энчимди бер”, – дейт. Ошондо атасы балдарына мал-мүлкүн бөлүп берет[+].


13 Көп өтпөй, кенже уулу энчисинин баарын алып, алыскы бир өлкөгө жөнөп кетет. Ал жактан ал жаман жолго түшүп, өзүнүн мал-мүлкүн ыгы жок ысырап кылат.


14 Бардыгын түгөткөндөн кийин, ошол өлкөдө катуу ачарчылык болуп, ал муктаж боло баштайт.


15 Ошондо ал ошол өлкөнүн бир адамына барып жабышып жалданат. Ал киши аны өзүнүн талаасына жиберип, чочколорун кайтартып коёт.


16 Ал чочколор жеген жемиш менен курсагын тойгузганына ыраазы болмок, бирок ага аны да эч ким бербейт.


17 Ошондо ал акылына келип: “Атамдын жалчыларынын баары тамакты тоё жешет, мен болсо бул жерде ачкадан өлгөнү жүрөм.


18 Туруп, атама кайтып барайын да: "Ата! Мен асмандагы Кудайдын алдында жана сенин алдыңда күнөөгө баттым[+].


19 Мындан ары сенин уулуңмун деп аталууга татыксызмын. Мени жалчы кылып ал дейин"”, – дейт.


20 Ошентип, ал туруп, атасына жөнөйт. Атасы уулун алыстан эле көрүп, аяйт да, жүгүрүп барып, мойнунан кучактап өпкүлөйт.


21 Ошондо уулу атасына: “Ата! Мен асмандагы Кудайдын алдында жана сенин алдыңда күнөөгө баттым. Мындан ары сенин уулуңмун деп аталууга татыксызмын”, – дейт.


22 Атасы болсо кулдарына: “Тезинен эң жакшы кийим алып келип, ага кийгизгиле. Колуна шакек тагып, бутуна бут кийим бергиле[+].


23 Анан борго байланган торпокту алып келип сойгула, ичип-жеп көңүл ачалы.


24 Анткени менин бул уулум өлгөн эле – тирилди, жоголгон эле – табылды”, – дейт. Ошентип, алар тойлой башташат[+].


25 Ошол учурда анын тун уулу талаада болот. Ал кайтып келе жатып, үйүнө жакындаганда, ырдап-бийлегендердин үндөрүн угат.


26 Ошондо ал кулдардын бирин чакырып алып: “Эмне болуп жатат?” – деп сурайт.


27 Кул ага: “Сенин иниң келди, атаң баласын аман-эсен көргөнү үчүн, борго байланган торпокту сойдуртту”, – дейт.


28 Муну укканда, анын ачуусу келип, үйгө киргиси келбейт. Атасы сыртка чыгып, аны чакырат.


29 Ошондо ал атасына: “Мен сага ушунча жылдан бери кызмат кылып келе жатам, эч качан буйругуңду бузган жокмун. Бирок сен мага досторум менен көңүл ачканга бир улак да берген эмессиң.


30 Ал эми өзүнүн мал-мүлкүн бузулган аялдар менен ыгы жок ысырап кылган уулуң келсе, ага бордолгон торпок сойдуң”, – деп жооп берет[+].


31 Атасы болсо ага: “Балам, сен ар дайым менин жанымдасың, менин бардык мал-мүлкүм сеники.


32

#### 16

1


Үй башкаруучу жөнүндө үлгү-насаат аңгеме

Ыйса Өзүнүн шакирттерине да мындай деди: «Бир бай адамдын чарба иштерин башкаруучусу бар экен. Ага: “Сенин чарба иштериңди башкаруучу мал-мүлкүңдү ыксыз ысырап кылып жатат”, – деп айтып келишет.


2 Ошондо бай аны чакырып алып: “Сен жөнүндө ар кандай сөз угуп жатам. Өзүңдүн башкаруу ишиң боюнча эсеп бер, анткени сен мындан ары чарба иштерин башкара албайсың!” – дейт.


3 Башкаруучу ичинен: “Эми мен эмне кылам? Кожоюнум мени башкаруу ишинен бошотуп жатат. Жер каза албайм, кайыр сурагандан уялам.


4 Бирок мен эмне кылууну таптым, башкаруу ишинен бошотулгандан кийин адамдар мени үйлөрүнө кабыл алышы үчүн, мен мындай кылам”, – деп ойлонот да,


5 кожоюнуна карызы барлардын ар бирин өз-өзүнчө чакырып алып, алардын биринчисинен: “Сен кожоюнума канча карызсың?” – деп сурайт.


6 Ал: “жүз ченем май карызмын”, – дейт. “Тил катыңды ал да, отура калып, элүү ченем деп жаза сал”, – дейт башкаруучу.


7 Андан кийин ал башкасынан: “Сен канча карызсың?” – деп сурайт. Ал: “Жүз ченем буудай”, – деп жооп берет. Башкаруучу ага да: “Тил катыңды ал да, сексен деп жаз”, – дейт.


8 Ошондо кожоюн ишенимсиз башкаруучусун акылдуулук менен иш кылганы үчүн мактаптыр. Бул дүйнөнүн адамдары өзү өңдүүлөр менен мамилелешкенде, жарыктын уулдарына караганда акылдуураак[+].


9 Мен да силерге айтып коёюн, өтүп кете турган байлык менен өзүңөргө досторду күткүлө! Байлык жок болуп кеткенден кийин, силерди түбөлүк турак-жайларга кабыл алышсын.


10 Аз нерседе ишенимдүү адам көп нерседе да ишенимдүү. Аз нерседе ишенимсиз адам көп нерседе да ишенимсиз[+].


11 Эгерде силерге өтүп кете турган байлыкты ишенип тапшырууга болбосо, чыныгы байлыкты ким ишенип тапшырат[+]?


12 Эгерде силерге башкалардыкын ишенип тапшырууга болбосо, анда өзүңөрдүкүн ким берет?


13 Эч бир кул эки мырзага кызмат кыла албайт: бирин жек көрүп, экинчисин жакшы көрөт; бирине жан-дили менен берилип, экинчисин барк албайт. Бир эле учурда Кудайга да, байлыкка да кызмат кыла албайсыңар!»[+]

14


Фарисейлер жана мыйзам жөнүндө

[•] Мунун бардыгын байлыкты сүйгөн фарисейлер да угуп, Ыйсаны мазактап күлүштү[+].


15 Ошондо Ыйса аларга мындай деди: «Силер адамдардын алдында өзүңөрдү адил адам катары көрсөтөсүңөр, бирок Кудай силердин жүрөгүңөрдү билет, анткени адамдар жогору баалаган нерсе Кудайдын алдында жийиркеничтүү[+].


16 “Тоорат” жана “Пайгамбарлар” китептери Жаканга чейин болгон. Ошол убакыттан бери Кудайдын Падышачылыгы жөнүндөгү Жакшы Кабар жарыяланып келе жатат, бул Падышачылыкка ар бир адам күч жумшап кирет[+].


17 Бирок мыйзамдын бир белгиси жоголгонго караганда, асман менен жер оңой жок болот[+].

18


Ажырашуу жөнүндө


Аялын кетирип, башка аял алган адам ойноштук кылган болот. Күйөөсү кетирип жиберген аялды алган адам да ойноштук кылган болот[+].

19


Бай адам жана Лазар

Бир бай адам болуптур. Ал кочкул кызыл кыл торкодон жана зыгыр буласынан кийим кийип, күн сайын укмуштуудай той өткөрчү экен.


20 Анын дарбазасынын алдында бүт денесин жара баскан Лазар деген кайырчы жатчу.


21 Ал бай жеген тамактын калдыгына зар болчу. Иттер келип, анын жараларын жалачу.


22 Бир күнү ошол кайырчы өлүп, периштелер аны Ыбрайымдын кучагына алып барышат. Бай да өлүп, аны көргө коюшат[+].


23 Өлгөндөр жаткан жайда кыйналып жаткан ошол бай адам башын көтөрүп, алыстан Ыбрайымды жана анын кучагындагы Лазарды көрөт[+].


24 Ошондо ал болгон күчү менен: “Ыбрайым ата, мага ырайым кылып, Лазарды жиберчи, ал бармагынын учун сууга малып, тилимди сууласын, анткени мен бул жалындаган отто азап тартып жатам”, – деп кыйкырат[+].


25 Бирок Ыбрайым ага: “Балам, сен өзүңдүн жакшы үлүшүңдү жашооңдо алганыңды, ал эми Лазар албаганын эстечи! Азыр болсо ал бул жерде сооронууда, ал эми сен азап чегүүдөсүң.


26 Анын үстүнө, силер менен биздин ортобузда түпсүздүк бар. Бул жактан силерге, силер жактан бизге өтө алышпайт”, – дейт.


27 Ошондо ал бай: “Ата, андай болсо, сенден суранам, Лазарды атамдын үйүнө жиберчи.


28 Анткени менин беш бир тууганым бар. Алар да бул азаптуу жайга келбеши үчүн, Лазар барып күбөлөндүрсүн”, – деп өтүнөт.


29 Ыбрайым ага: “Аларда Мусанын жана пайгамбарлардын китептери бар, ошолорду угушсун!” – десе, ал:[+]


30 “Жок, Ыбрайым ата! Эгерде өлгөндөрдөн бирөө барса, алар тобо кылышат”, – дейт.


31

#### 17

1


Азгырыктар жөнүндө


[•] Ыйса Өзүнүн шакирттерине мындай деди: «Азгырыктар келбей койбойт, бирок ким аркылуу келсе, ошол адамга кайгы[+].


2 Ошондуктан ушул кичинелердин бирин күнөөгө түрткөн адамдын мойнуна тегирмен ташын илип, аны деңизге таштап жиберишсе, ал үчүн жакшы болмок[+].


3 Өзүңөргө сак болгула. Эгерде бир тууганың сага каршы күнөө кылса, ага эскертүү бер. Эгерде кечирим сураса, аны кечир[+].


4 Эгерде ал бир күндүн ичинде сага каршы жети жолу күнөө кылып, сага жети жолу келип: “Күнөөмдү мойнума алам”, – десе, аны кечир»[+].


5 Элчилер Теңирге: «Ишенимибизди арттыр», – дешти[+].


6 Теңир аларга: «Эгерде силердин сары кычы данындай ишенимиңер болсо, бул тыт дарагына: “Тамырың менен суурулуп, деңиздин ичине отургузул”, – десеңер, ал силерди укмак», – деди[+].

7


Кул жөнүндө үлгү-насаат аңгеме

«Бирөөңөрдүн жер айдаган же мал кайтарган кулуңар бар дейли. Ошол кул талаадан келери менен кожоюну ага: “Тез келип, дасторконго отур”, – деп айтабы?


8 Тескерисинче, ага: “Мага кечки тамакты даярда, мен тамактанып бүткөнчө, белиңди бууп, мага кызмат кыл, андан кийин өзүң тамактан”, – деп айтат да.


9 Буйругун аткарганы үчүн, ал кулуна, эмне, алкыш айтабы? Айтат деп ойлобойм.


10 Силер да ошолордой болуп, өзүңөргө тапшырылган ишти аткаргандан кийин: “Биз эч нерсеге татыбаган кулдарбыз, аткарышыбыз керек болгон ишти гана аткардык”, – дегиле».

11


Он пес оорулуунун айыгышы

Ыйса Иерусалимге бара жатканда, Самария менен Галилеяны бөлгөн чек ара аркылуу өттү.


12 Ал бир айылга киргенде, Аны пес оорулуу он адам тосуп чыкты. Алар алысыраак токтоп:[+]


13 «Ыйса Устат, бизге ырайым кыла көр!» – деп кыйкырышты.


14 Ыйса аларды көргөндө: «Ыйык кызмат кылуучуларга барып, өзүңөрдү көрсөткүлө», – деди. Алар жолдо бара жатышканда, пес оорудан айыгып, таза болуп калышты[+].


15 Алардын бири өзүнүн айыкканын көрүп, катуу үн менен Кудайды даңктап, артына кайтып келди да,


16 Ыйсанын алдына жүзтөмөндөп жыгылып, Ага ыраазычылык билдирди. Ал адам самариялык эле[+].


17 Ошондо Ыйса мындай деди: «Он киши таза болуп калбады беле? Калган тогузу кана?


18 Кудайды даңктоо үчүн, бул башка уруунун адамынан бөлөк эч ким кайтып келген жокпу?»


19 Анан Ал ага: «Тур, бара бер. Сени ишенимиң куткарды», – деди[+].

20


Кудайдын Падышачылыгынын келиши жөнүндө

[•] Фарисейлер Кудайдын Падышачылыгы качан келе тургандыгын сураганда, Ыйса мындай деп жооп берди: «Кудайдын Падышачылыгы көзгө көрүнбөй келет[+].


21 “Мына, ал бул жерде” же “Тигине, ал тиги жерде”, – деп, эч ким айта албайт. Анткени Кудайдын Падышачылыгы силердин ичиңерде».

22


Ыйсанын Өзүнүн экинчи жолу келери жөнүндө айтышы


Анан шакирттерине мындай деди: «Адам Уулунун күндөрүнүн бирин болсо да көрсөк деп эңсей турган күндөр келет, бирок көрбөйсүңөр[+].


23 Силерге: “Мына, Ал бул жерде” же “Тигине, Ал тигил жерде”, – деп айтышат. Бирок барбагыла, аларды ээрчибегиле[+].


24 Анткени асмандын бир четинен экинчи четине чейин чагылган кандай жаркыраса, Адам Уулу да Өзү келген күнү ошондой болот.


25 Бирок алгач Ал көп азап чегип, бул муун аркылуу четке кагылууга тийиш[+].


26 Адам Уулу келген убакта да Нух пайгамбардын убагындагыдай болот[+].


27 Нух кемеге кирген күнгө чейин адамдар жешти, ичишти, аял алышты, күйөөгө чыгышты. Анан топон суу каптап, бардыгы кырылып калды[+].


28 Лоттун убагында да ошондой болду: адамдар ичип-жеп, соода-сатык жүргүзүп, жер иштетип, үй куруп өмүр сүрүп жатышты.


29 Бирок Лот Содомдон чыккан күнү асмандан от менен күкүрт жаап, бардыгы кырылып калды[+].


30 Адам Уулу келген күнү да ошондой болот.


31 Ошол күнү ким үйдүн үстүндө болсо, ал үйдүн ичиндеги буюмдарын алыш үчүн түшпөсүн. Ким талаада жүрсө, ал артка кайрылбасын[+].


32 Лоттун аялын эсиңерге түшүргүлө[+].


33 Ким өз жанын сактап калгысы келсе, ал андан түбөлүккө ажырайт. Ким өз жанынан ажыраса, ал тирилет[+].


34 Силерге айтып коёюн, ошол түнү бир төшөктө жаткан эки кишинин бири алынат, бири калтырылат.


35 Чогуу жаргылчак тартып отурган эки аялдын бири алынат, бири калтырылат.


36 Талаада жүргөн эки кишинин бири алынат, бири калтырылат».


37

#### 18

1


Адилетсиз сот жөнүндө үлгү-насаат аңгеме

Ыйса шакирттерине дайыма сыйынуу жана чөкпөө жөнүндө мындай үлгү-насаат аңгеме айтып берди:[+]


2 «Бир шаарда Кудайдан коркпогон, адамдардан уялбаган сот болуптур.


3 Ошол эле шаарда бир жесир аял бар экен. Аял сотко кайра-кайра келип: “Мени каршылашымдан корго”, – деп өтүнөт.


4 Бирок сот көпкө чейин анын өтүнүчүн аткаргысы келбейт. Акыры ал өз ичинен: “Кудайдан коркпосом да, элден уялбасам да,


5 бул жесир аял мага тынчтык бербегендиктен, аны коргоюн. Ал келе берип, мени тажатпасын”, – дейт».


6 Анан Теңир мындай деди: «Адилетсиз соттун эмне дегенин уктуңарбы?


7 Кудай Өзү тандап алган, Өзүнө күнү-түнү жалынган адамдарды коргобойбу? Создуктурса да, аларды коргойт[+].


8 Силерге айтып коёюн, аларды тез эле коргоого алат. Бирок Адам Уулу келгенде, жер үстүнөн ишеним таба алар бекен?»[+]

9


Фарисей жана салык жыйноочу жөнүндө үлгү-насаат аңгеме

Өздөрүн адил адам эсептеп, башкаларды басынткан кээ бир адамдарга да Ыйса мындай үлгү-насаат аңгеме айтты:[+]


10 «Эки адам сыйыныш үчүн, ийбадатканага кирет. Алардын бири фарисей, бири салык жыйноочу экен[+].


11 Фарисей туруп алып, ичинен мындай деп сыйынат: “Кудайым! Сага ыраазымын, анткени мен башка адамдарга окшоп талап-тонобойм, жамандык кылбайм, ойноштук кылбайм жана мына бул салык жыйноочудай эмесмин![+]


12 Мен жумасына эки жолу орозо кармайм, тапкан бардык кирешемдин ондон бир бөлүгүн берем”[+].


13 Салык жыйноочу болсо алыс туруп алып, асманды кароого да батынбастан, көкүрөгүн койгулап[*]: “Кудайым! Мендей күнөөкөргө ырайым кыла көр!” – деп сыйынат[+].


14 Силерге айтып коёюн, фарисейге караганда бул адам Кудай алдында көбүрөөк акталып, үйүнө кетти. Анткени өзүн өзү көтөргөн адам басынтылат, ал эми өзүн басынткан адам көтөрүлөт»[+].

15


Ыйсанын балдарга батасын бериши


[•] Колун тийгизип койсун деп, кээ бирөөлөр Ыйсага наристелерин алып келишти. Муну көргөн шакирттер аларга тыюу салышты.


16 Бирок Ыйса наристелерди жанына чакырып, шакирттерине мындай деди: «Балдардын Мага келүүсүнө жол бергиле, аларга тоскоолдук кылбагыла, анткени Кудайдын Падышачылыгы ушундайлардыкы.


17 Силерге чындыкты айтып коёюн, ким Кудайдын Падышачылыгын баладай кабыл албаса, ал ага кирбейт»[+].

18


Ыйса жана бай жигит


[•] Башчылардын бири Ыйсадан: «Жакшы Устат! Түбөлүк өмүргө ээ болуш үчүн эмне кылышым керек?» – деп сурады[+].


19 Ыйса ага: «Мени эмнеге жакшы дейсиң? Кудайдан башка эч ким жакшы эмес[+].


20 “Ойноштук кылба, киши өлтүрбө, уурдаба, бирөөгө жалаа жаппа, ата-энеңди сыйла” деген мыйзамдарды билесиң да», – деди[+].


21 «Булардын баарын мен жаш чагымдан бери сактап келем», – деди ал[+].


22 Ыйса муну укканда, ага мындай деди: «Сага дагы бир нерсе жетишпейт: колуңда болгондун бардыгын сатып, жакырларга таратып бер, ошондо сенин асманда казынаң болот. Анан келип, Менин артымдан ээрчи»[+].


23 Муну укканда, башчынын көңүлү чөгө түштү, анткени ал өтө бай эле.


24 Ыйса анын көңүлү чөгө түшкөнүн көрүп: «Байлардын Кудайдын Падышачылыгына кирүүсү кандай кыйын![+]


25 Анткени бай адамдын Кудайдын Падышачылыгына кирүүсүнө караганда, төөнүн ийненин көзүнөн өтүүсү оңоюраак», – деди.


26 Муну уккандар: «Анда ким куткарылат?» – дешти.


27 Ошондо Ыйса: «Бул адамдын колунан келбейт, бирок Кудайдын колунан келет», – деди[+].

28


Шакирттердин сыйлыгы


«Мына, биз баарын таштап, Сени ээрчип жүрөбүз», – деди Петир[+].


29 Ошондо Ыйса шакирттерине мындай деди: «Силерге чындыкты айтып коёюн, Кудайдын Падышачылыгы үчүн үй-жайын, же ата-энесин, же ага-инилерин, же эже-карындаштарын, же аялын, же балдарын таштаган адам[+]


30 бул дүйнөдө алардан көп эсе алат жана келечекте түбөлүк өмүргө ээ болот».

31


Ыйсанын Өзүнүн өлүмү жана тирилүүсү жөнүндө үчүнчү жолу айтышы


[•] Ыйса он эки шакиртин четке чыгарып алып, аларга: «Мына, биз Иерусалимге бара жатабыз. Ал жерде пайгамбарлар аркылуу Адам Уулу жөнүндө жазылгандардын баары орундалат.


32 Анткени Аны бутпарастардын колуна салып беришет, алар болсо Аны шылдыңдашат, кордошот, бетине түкүрүшөт,


33 камчы менен сабашат, анан өлтүрүшөт. Бирок Ал үчүнчү күнү тирилет», – деди[+].


34 Шакирттер болсо бул сөздөрдүн эч бирин түшүнүшкөн жок. Бул сөздөрдүн мааниси алар үчүн купуя болгондуктан, айтылгандарды түшүнүшкөн жок[+].

35


Сокур адамдын айыгуусу


[•] Ыйса Жерихо шаарына келе жатты. Жол боюнда бир сокур адам кайыр сурап отурган эле[+].


36 Өзүнүн жанынан көп кишилердин өтүп бара жатканын уккан ал: «Эмне болуп жатат?» – деп сурады.


37 Ага: «Назареттик Ыйса өтүп бара жатат», – деп жооп беришти.


38 Ошондо сокур адам: «Ыйса, Дөөттүн Уулу, мага ырайым кыла көр!» – деп кыйкырды[+].


39 Алдыда келе жаткандар анын унчукпай калуусун талап кылышты. Бирок ал: «Дөөттүн Уулу, мага ырайым кылчы!» – деп, мурункудан да катуу кыйкырды.


40 Ыйса токтоп, аны Өзүнө алып келүүнү буйруду. Сокур адам жакын келгенде, Ыйса андан:


41 «Менин эмне кылышымды каалайсың?» – деп сурады. Ал Ага: «Теңир, менин көзүм көрсө экен», – деди.


42 Ошондо Ыйса ага: «Көзүң көрсүн! Сени ишенимиң куткарды», – деди[+].


43

#### 19

1


Закайдын Кудайга кайрылуусу

Ыйса Жерихо шаарына кирип, аны аралап бара жатты[+].


2 Ал жерде салык жыйноочулардын башчысы, Закай деген бай киши бар эле.


3 Ал Ыйсаны көргүсү келди. Бирок бою кыска болгондуктан, көпчүлүктүн арасынан Аны көрө албай койду.


4 Ошондо ал Ыйсаны көрүү үчүн чуркап барып, Ал өтө турган жолдун боюндагы анжыр дарагына чыгып алды.


5 Ыйса ошол жерге келгенде, жогору карап: «Закай, тезирээк түш! Мен бүгүн сенин үйүңдө болушум керек», – деди.


6 Закай дарактан шашып түшүп, Аны үйүнө кубаныч менен кабыл алды.


7 Муну көргөндөрдүн бардыгы: «Ал күнөөкөр адамдын үйүнө кирди», – деп күңкүлдөй башташты[+].


8 Закай болсо ордунан туруп, Ыйсага: «Теңир, мен мал-мүлкүмдүн жарымын жакырларга таратып берем. Эгерде кимдир бирөөнү алдап, акысын жеген болсом, төрт эсе кайтарып берем», – деди[+].


9 Ошондо Ыйса: «Бүгүн бул үйгө куткарылуу келди, анткени бул адам да Ыбрайымдын урпагы[+].


10 Анткени Адам Уулу жоголгонду издеп таап куткаруу үчүн келген», – деди.

11


Он мина жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


[•] Угуп отургандарга Ыйса үлгү-насаат аңгеме да айтты. Анткени Ыйса Иерусалимге жакындап калгандыктан, алар: «Жакында Кудайдын Падышачылыгы келет», – деп ойлоп жатышкан[+].


12 Ошондуктан Ал муну айтып берди: «Бир ак сөөк адам падышалыкка дайындалып келүү үчүн, алыскы бир өлкөгө жөнөмөкчү болот.


13 Ал өзүнүн он кулун чакырып алып, аларга он мина берип: “Мен кайтып келгенче, бул акчаны айландыргыла”, – дейт.


14 Жердештери болсо аны жек көргөндүктөн, артынан элчилерди жиберип: “Анын бизге падыша болушун каалабайбыз”, – деп айттырышат[+].


15 Бирок ал падышалыкка дайындалып, кайтып келет. Берип кеткен күмүшү менен ким канча пайда тапканын билүү үчүн, ал кулдарын чакыртат.


16 Ошондо биринчиси келип: “Кожоюн, сенин минаң менен он мина пайда таптым”, – дейт.


17 Падыша ага: “Жарайсың, жакшы кул! Аз нерсеге ишенимдүү болгондугуң үчүн, он шаарга башкаруучу болосуң”, – дейт[+].


18 Экинчиси келип: “Кожоюн, сенин минаң менен беш мина пайда таптым”, – дейт.


19 Падыша ага да: “Сен да беш шаарга башкаруучу болосуң”, – дейт.


20 Үчүнчүсү келип: “Кожоюн, сенин минаң мына! Мен аны жоолукка ороп катып жүрдүм.


21 Мен сенден корктум, анткени сен койбогонуңду алып, экпегениңди оргон катаал адамсың”, – дейт.


22 Падыша ага: “Эй, арамза кул, мен сени өзүңдүн оозуңдан чыккан сөзүң менен соттоймун. Сен менин койбогонумду алып, экпегенимди оргон катаал адам экенимди билип туруп,[+]


23 эмне үчүн менин күмүшүмдү айландырган жоксуң? Мен кайтып келгенде, кирешеси менен албайт белем?” – дейт да,


24 жанында тургандарга: “Андан минаны алып, он минасы барга бергиле”, – дейт.


25 Алар болсо ага: “Кожоюн, анын он минасы бар да!” – дешет.


26 Ошондо падыша мындай дейт: “Силерге айтып коёюн, кимде бар болсо, ага дагы берилет. Ал эми кимде жок болсо, анын болгон нерсеси да тартылып алынат[+].


27 Менин падыша болуумду каалабаган душмандарымды болсо, бул жерге алып келип, менин көз алдымда өлтүргүлө”»[+].

28


Ыйсанын Иерусалимге салтанаттуу түрдө кириши


[•] Ушуну айткандан кийин, Ыйса Иерусалимди көздөй жолун улантты.


29 Ал Зайтун тоосунун боорундагы Бейтфагия менен Бетания айылдарына жакындаганда, Өзүнүн эки шакиртин мындай деп жөнөттү:[+]


30 «Маңдайыңардагы айылга баргыла. Айылга киргенде, эч бир адам мине элек, байлануу турган кодикти табасыңар. Аны чечип, Мага алып келгиле.


31 Эгерде бирөө силерден: “Кодикти эмнеге чечип жатасыңар?” – деп сураса, “Бул Теңирге керек”, – дегиле».


32 Жөнөтүлгөндөр барышты, баары Ыйса айткандай болду.


33 Алар кодикти чечип жатышканда, анын ээси: «Кодикти эмнеге чечип жатасыңар?» – деп сурады.


34 Алар болсо: «Бул Теңирге керек», – деп жооп беришти.


35 Шакирттер кодикти Ыйсага алып келишти да, анын үстүнө өздөрүнүн кийимдерин салып, Ыйсаны мингизишти.


36 Ал кодик минип бара жатканда, адамдар өздөрүнүн кийимдерин жолго төшөп жатышты[+].


37 Ыйса Зайтун тоосунан түшө турган жерге жакындаганда, Анын бардык шакирттери өздөрү көргөн кереметтери үчүн кубанып, катуу үн менен Кудайды даңкташты:


38 «Теңирдин атынан келе жаткан Падышага даңк! Асманда тынчтык болсун! Эң бийик жердегиге даңк!»[+]


39 Ошондо эл арасынан айрым фарисейлер Ага: «Устат, шакирттериңди тый», – дешти[+].


40 Ыйса болсо аларга: «Силерге айтып коёюн, эгерде булар унчукпаса, анда таштар кыйкырышат», – деп жооп берди[+].

41


Ыйсанын Иерусалим үчүн кайгырышы


Ыйса Иерусалим шаарына жакындаганда, шаарды карап алып, ал үчүн ыйлап, мындай деди:[+]


42 «Сенде тынчтык болуш үчүн эмне керек экенин, жок дегенде, бүгүн билсең кана! Бирок ал азыр сен үчүн жашыруун[+].


43 Сенин башыңа оор күндөр келет: душмандарың тегерегиңе аң казып, курчап алышат да, сени ар тараптан кысымга алышат[+].


44 Сени талкалашат, балдарыңды өлтүрүшөт, таш үстүнө таш калтырышпайт, анткени сен өзүңдүн куткарылуу убагың келгенин билген жоксуң»[+].

45


Ыйсанын ийбадатканадагы сатуучуларды экинчи жолу кууп чыгышы


[•] Анан Ыйса ийбадатканага кирип: «Ыйык Жазууда: “Менин үйүм – сыйынуу үйү”, – деп жазылган.


46 Силер болсо аны каракчылардын уюгуна айландырып алдыңар», – деп, андагы сатуучулар менен сатып алуучуларды кууп чыгара баштады[+].


47 Ал күн сайын ийбадатканада элди окутту. Башкы ыйык кызмат кылуучулар, мыйзам окутуучулар жана эл аксакалдары болсо Аны өлтүрүүнүн жолун издешти.


48

#### 20

1


Ыйсанын бийлиги жөнүндө суроо


[•] Бир күнү Ыйса ийбадатканада элди окутуп, Жакшы Кабар айтып жатканда, башкы ыйык кызмат кылуучулар, мыйзам окутуучулар жана аксакалдар келишип:


2 «Сен муну кайсы бийликтин негизинде кылып жатасың? Сага бул бийликти ким берди?» – деп сурашты[+].


3 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Мен да силерден бир нерсени сурайын. Мага айткылачы,


4 Жакандын чөмүлдүрүүсү Кудайдан болду беле же адамдарданбы?»[+]


5 Алар өз ара: «Эгерде Кудайдан десек, анда Ал: “Анда эмне үчүн Жаканга ишенген жоксуңар?” – деп айтат[+].


6 Эгерде адамдардан десек, анда эл бизди таш бараңга алат. Анткени алар Жакандын пайгамбар экенине ишенишет», – деп акылдашышты да,[+]


7 «Кимден экенин билбейбиз», – деп жооп беришти.


8 Ошондо Ыйса аларга: «Мен да силерге муну кайсы бийликтин негизинде кылып жатканымды айтпайм», – деди.

9


Жүзүмчүлөр жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


[•] Ыйса бул үлгү-насаат аңгемени элге айта баштады: «Бир адам жүзүм багын отургузуп, аны жүзүмчүлөргө тапшырат да, өзү узак убакытка башка жакка кетет[+].


10 Жүзүм багынын жемишинен берсин деп, өз убагы келгенде, жүзүмчүлөргө бир кулун жиберет. Бирок жүзүмчүлөр аны сабап, куру кол кетирип жиберишет.


11 Ошондо ал башка кулун жиберет. Бирок аны да уруп, кордоп, куру кол кетирип жиберишет.


12 Жүзүм багынын ээси үчүнчү кулун жиберет. Бирок жүзүмчүлөр аны жарадар кылып, кууп жиберишет[+].


13 Ошондо жүзүм багынын ээси: “Эмне кылсам? Сүйүктүү уулумду жиберейин. Мүмкүн, аны көрүп уялышар”, – дейт[+].


14 Бирок жүзүмчүлөр аны көргөндө, өз ара: “Бул – мурасчы, жүргүлө, аны өлтүрүп салалы, ошондо анын мурасы биздики болот”, – дешет[+].


15 Ошентип, алар аны жүзүм багынын сыртына чыгарып, өлтүрүп салышат. Эми жүзүм багынын ээси аларды эмне кылат[+]?


16 Ал келет да, жүзүмчүлөрдү өлтүрүп, жүзүм багын башка бирөөлөргө берет». Муну угуп тургандар болсо: «Кой, андай болбой эле койсун!» – деп жиберишти[+].


17 Ошондо Ыйса аларды карап: «Анда Ыйык Жазуудагы “Куруучулар жаратпай койгон таш бурчтун негизи болуп калды”[+].


18 “Ал ташка жыгылган адам өлөт. Ал эми ал таш кимдин үстүнө түшсө, аны басып өлтүрөт” деген сөздөр эмнени билдирет?» – деди[+].

19


Салык жөнүндө суроо


[•] Башкы ыйык кызмат кылуучулар менен мыйзам окутуучулар Ыйсанын бул үлгү-насаат аңгемеде өздөрү жөнүндө айтканын түшүнүшкөндүктөн, ушул учурда Ага кол салууга ниеттеништи, бирок элден коркушту.


20 Алар Ыйсаны көзөмөлгө алып, адил адамдай көрүнгөн өз кишилерин жашыруун жөнөтүштү. Аны сөзүнөн кармап, башчылардын жана соттун колуна өткөрүп берүү үчүн, алар Андан:[+]


21 «Устат, Сенин туура сүйлөп, туура окутарыңды билебиз. Бет карамалык кылбайсың, Кудайдын мыйзамдарын туура окутасың.


22 Кандай дейсиң, биз Рим падышасына салык төлөшүбүз керекпи же жокпу?» – деп сурашты[+].


23 Ыйса алардын жаман оюн билип: «Мени эмнеге сынап жатасыңар[+]?


24 Мага бир динарийди көрсөткүлөчү. Мунун бетиндеги сүрөт менен жазуу кимдики?» – деди. Алар: «Падышаныкы», – деп жооп беришти.


25 Ыйса аларга: «Андай болсо, падышага тиешелүүнү падышага, Кудайга тиешелүүнү Кудайга бергиле», – деди[+].


26 Ошентип, алар Ыйсаны эл алдында сөзүнөн кармай албай, Анын жообуна таң калып, унчукпай калышты.

27


Садукейлердин тирилүү жөнүндөгү суроосу


[•] Ошондон кийин «Өлгөндөр тирилбейт» деген садукейлердин кээ бири келип, Ага мындай суроо беришти:[+]


28 «Устат! Муса пайгамбар бизге: “Эгерде кимдир бирөөнүн бир тууганы бала көрбөй көз жумса, анда башка бир тууганы анын аялын алып, тукумун уласын”, – деп жазып калтырган[+].


29 Жети бир тууган бар эле. Биринчиси аял алып, бала көрбөй көз жумду.


30 Ал аялды экинчиси да алып, баласыз өттү.


31 Аны үчүнчүсү да алды. Аны жети бир тууган тең алып, баласыз өтүп кетишти.


32 Баары өлгөндөн кийин, аял да көз жумду.


33 Өлгөндөр тирилгенден кийин, ал кимисинин аялы болот? Анткени аны жетөө тең аялдыкка алган болчу».


34 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Бул дүйнөдөгү адамдар аял алышат, күйөөгө тийишет.


35 Ал эми тиги дүйнөгө барууга ылайык деп табылгандар тирилгенден кийин үйлөнүшпөйт, турмушка да чыгышпайт[+].


36 Алар ал жакта өлүшпөйт, анткени периштелерге окшош болуп калышат. Алар – Кудайдын балдары, анткени алар өлгөндөрдүн арасынан тирилишкен.


37 Өлгөндөр тириле тургандыгын Муса да жалындаган бадал жөнүндөгү аңгемеде айткан. Ал жерде Теңирдин Мусага: “Мен Ыбрайымдын, Ыскактын, Жакыптын Кудайымын”, – дегендиги айтылат[+].


38 Кудай – өлгөндөрдүн эмес, тирүүлөрдүн Кудайы! Анткени Ал үчүн бардыгы тирүү».

39


Ыйсанын мыйзам окутуучуларды ашкерелеши


Муну укканда, кээ бир мыйзам окутуучулар: «Устат, Сен жакшы айттың!» – дешти.


40 Ушундан кийин алар Андан бир нерсе суроого батына албай калышты. Анан Ыйса аларга мындай деди:[+]


41[•] «Эмне үчүн Машайакты Дөөттүн Уулу деп айтышат[+]?


42 Дөөт өзү Забурда мындай деп айтпады беле: “Теңир менин Теңириме мындай деди:[+]


43 "Мен Сенин душмандарыңды бут алдыңа жыкканга чейин, Менин оң жагыма отур"”.


44 Демек, Дөөт Аны Теңир деп атаган болсо, Ал кантип анын Уулу болсун?»


45 Бүт эл Анын сөзүн угуп жатканда, Ал Өзүнүн шакирттерине мындай деди:


46 «Узун кийим кийип жүрүүнү, эл жыйылган жерлерде алик алууну, синагогаларда алдыңкы орундарда, тойлордо төрдө отурганды жакшы көргөн мыйзам окутуучулардан сак болгула![+]


47

#### 21

1


Жесирдин лептасы


[•] Ыйса курмандыктар салына турган кутуга өздөрүнүн Кудайга деген тартууларын салып жаткан бай адамдарды көрдү[+].


2 Ага эки лепта салып жаткан жарды жесир аялды да көрүп, мындай деди:


3 «Силерге чындыкты айтып коёюн, мына бул жарды жесир аял бардыгынан көп салды.


4 Анткени башкалардын баары өздөрүнөн артканды салышты, ал эми бул аял жардылыгына карабастан, колунда болгонун, тамакка деген акчасынын баарын салды»[+].

5


Зайтун тоосунда


[•] Бирөөлөр ийбадаткананын кымбат таштар менен, тартуулар менен кооздолгондугу жөнүндө сөз кылып жатышканда, Ыйса мындай деди:


6 «Силер бул жерде көрүп тургандын баары кыйрап, таш үстүндө таш калбай турган күндөр келет»[+].


7 Ошондо алар Ыйсадан: «Устат, бул качан болот? Булардын ишке аша тургандыгын кандай белги аркылуу билсе болот?» – деп сурашты.


8 Ал мындай деди: «Силерди бирөө адаштырып кетпеши үчүн сак болгула. Анткени: “Машайак Менмин” жана “Аз убакыт калды”, – деп, Менин ысымымды жамынып көптөр келишет. Алардын артынан ээрчибегиле[+].


9 Согуштар жана дүрбөлөңдөр тууралуу укканыңарда, коркпогула. Анткени алгач ушундай болушу керек. Бирок бул дүйнөнүн акыры эмес».


10 Андан кийин аларга мындай деди: «Бир эл бир элге, бир падышачылык бир падышачылыкка каршы көтөрүлөт[+].


11 Жер-жерлерде катуу жер титирөөлөр, ачкачылык, жугуштуу оорулар, коркунучтуу көрүнүштөр жана асмандан чоң жышаандар болот[+].


12 Бирок адегенде силерге кол салышат. Силерди куугунтукташат, синагогадагылардын колуна салып беришет, түрмөлөргө камашат. Менин ысымым үчүн падышалардын жана башкаруучулардын алдына алып барышат[+].


13 Мен жөнүндө күбөлөндүрүшүңөр үчүн ушундай болот.


14 Ошондуктан эмне деп жооп берүү жөнүндө алдын ала ойлонбоо керектигин көкүрөгүңөргө түйүп алгыла.


15 Анткени силерге каршы чыккандар каршы тура албагыдай, каршы сүйлөй албагыдай сөз менен акылмандыкты Мен берем[+].


16 Силерди ата-энеңер, бир туугандарыңар, тууган-уругуңар жана досторуңар кармап беришет жана кээ бирөөңөрдү өлтүрүшөт.


17 Менин ысымым үчүн бардыгына жек көрүндү болосуңар.


18 Бирок башыңардан бир тал чачыңар да жоголбойт[+].


19 Чыдамдуулук менен жаныңарды сактап кала аласыңар.

20


Иерусалимдин кыйратылышы жөнүндө

[•] Иерусалимди аскерлер курчап алганын көрсөңөр, анда анын кыйрай турган убагы жакын калганын билгиле.


21 Ошондо Жүйүт аймагында жашагандар тоого качып кетишсин. Шаардагылар шаардан чыгып кетишсин; шаардын сыртындагылар шаарга киришпесин.


22 Анткени ошол күндөр – Кудайдын элди жазалай турган күндөрү. Ыйык Жазууда жазылгандардын баары орундалат.


23 Ошол күндөрдө кош бойлуу жана эмчекте баласы бар аялдарга кыйын болот. Анткени жер үстүндө чоң алаамат болуп, бул элдин башына Кудайдын каары түшөт[+].


24 Алар өткүр кылычтан кырылышат, бардык бутпарас элдердин арасына туткундалып кетишет. Бутпарастардын заманы бүткөнчө, Иерусалим алардын таман астында калат[+].

25


Теңирдин даңк менен келери жөнүндө


[•] Күндө, айда, жылдыздарда алаамат жышаандары пайда болот, жер үстүндө болсо адамдар деңиздин күүлдөгөнүнөн, толкуганынан дүрбөлөңгө түшүп, эмне кыларын билбей калышат.


26 Асман күчтөрү кыймылдап калгандыктан, ааламга келе жаткан алааматты күтүп, адамдар коркунучтан эстен танышат.


27 Ошондо Адам Уулунун булут ичинде улуу күч жана даңк менен келе жатканын көрүшөт[+].


28 Бул окуялар боло баштаганда, өйдө туруп, башыңарды көтөргүлө, анткени силердин куткарыла турган күнүңөр жакындайт».


29[•] Анан аларга бул салыштырууну айтып берди: «Анжыр дарагын жана бардык бак-дарактарды карагыла.


30 Алардын жалбырагы чыгып калганын көргөнүңөрдө, өзүңөр эле жай мезгили келерине аз калганын билесиңер.


31 Ошол сыяктуу эле ушулар болуп жатканын көргөнүңөрдө, Кудайдын Падышачылыгы жакын калганын билгиле.


32 Силерге чындыкты айтып коёюн, ушунун баары болмоюнча, бул муун жок болуп кетпейт[+].


33 Асман менен жер жок болуп кетсе да, Менин сөздөрүм аткарылбай калбайт[+].


34 Өзүңөргө сак болгула, оюңардын баары эле ашыра тоюу, мас болуу, турмуштук түйшүктөр болуп калбасын. Ал күн силер күтпөгөн убакта келип калбасын[+].


35 Анткени ал күн жер үстүндө жашоочулардын баарын тор сыяктуу басып калат.


36 Ошондуктан сергек болгула, боло турган алааматтардын баарынан качып кутула алыш үчүн жана Адам Уулунун алдына келип туруш үчүн, дайыма сыйынгыла!»[+]


37 Ыйса күндүзгү убакытты ийбадатканада элди окутуп, ал эми түнкү убакытты шаардан чыгып, Зайтун тоосунда өткөрүп жүрдү[+].


38

#### 22

1


Жүйүттүн Ыйсага чыккынчылык кылышы


[•] «Пасах» деп аталган Ачыткысыз нан майрамы жакындап калган эле[+].


2 Башкы ыйык кызмат кылуучулар менен мыйзам окутуучулар Ыйсаны өлтүрүүнүн жолун издешти, бирок элден коркушту.


3 Ошондо он эки шакирттин бири – Искариот деген ысым коюлган Жүйүттүн ичине шайтан кирди[+].


4 Ал барып, Ыйсаны кантип кармап берери жөнүндө башкы ыйык кызмат кылуучулар жана ийбадаткананын күзөт башчылары менен сүйлөштү.


5 Алар кубанып, ага акча берүүгө макул болушту.


6 Ошентип, Жүйүт аларга убада берди да, Ыйсаны эл жок жерде кармап берүү үчүн, ыңгайлуу учурду күтүп жүрдү[+].

7


Пасах майрамына даярдык көрүү


[•] Пасах козусу союла турган Ачыткысыз нан майрамы келди[+].


8 Ошондо Ыйса: «Барып, бизге Пасах тамагын даярдагыла», – деп, Петир менен Жаканды жөнөттү.


9 Алар Ыйсадан: «Кайсы жерде даярдообузду каалайсың?» – деп сурашты.


10 Ыйса аларга: «Шаарга кирсеңер, кумура менен суу көтөрүп бара жаткан адамга жолугасыңар. Анын артынан ээрчип, ал кирген үйгө киргиле да, ошол үйдүн ээсине:


11 “Шакирттерим менен Пасах тамагын жей турган бөлмө кайсы?” – деп, сенден Устатыбыз суратып жатат дегиле.


12Ошондо ал силерге төшөнчүлөр төшөлгөн, үстүңкү кабаттагы чоң бөлмөнү көрсөтөт, тамакты ошол жерге даярдагыла», – деди.


13 Алар барышты, баары Ыйса айткандай болду. Ошентип, алар Пасах тамагын даярдашты.

14


Пасах


[•] Тамак жей турган убак болгондо, Ыйса он эки элчиси менен дасторконго отурду.


15 Ошондо Ыйса аларга: «Азап тартарымдын алдында Мен ушул Пасах тамагын силер менен бирге жегенди аябай каалаган элем.


16 Анткени силерге айтып коёюн, Пасах тамагын Кудайдын Падышачылыгында жей турган убакыт келгенге чейин, мындан ары Мен аны силер менен жебейм», – деди[+].


17 Анан Ал чөйчөктү колуна алып, Кудайга ыраазычылык билдирди да, аларга: «Муну алып, өз ара бөлүшүп ичкиле.


18 Анткени Кудайдын Падышачылыгы келгенге чейин, Мен мындан ары жүзүм ширесин ичпейм», – деди.

19


Теңирдин Кечки Тамагы


Анан нанды алып, Кудайга ыраазычылык билдирди. Аны сындырып, шакирттерине берип жатып: «Бул нан – силер үчүн бериле турган Менин Денем. Муну Мени эскерүү үчүн жегиле», – деди[+].


20 Кечки тамактан кийин чөйчөктү да алып, мындай деди: «Бул чөйчөк – силер үчүн төгүлө турган Менин каным менен бекитиле турган жаңы келишим[+].

21


Ыйсанын чыккынчы жөнүндө айтышы


Бирок мына, Мага чыккынчылык кыла турган адам Мени менен бирге дасторконго кол узатып жатат[+].


22 Анткени Адам Уулу алдын ала белгиленген жол менен бара жатат. Бирок Ал ким аркылуу кармалып берилсе, ошол адамга кайгы»[+].


23 Ошондо элчилер: «Биздин арабыздан ким чыккынчылык кылат болду экен?» – деп, бири-биринен сурай башташты.

24


Шакирттердин ортосундагы талаш


[•] Шакирттер өз ара: «Кимибиз чоңбуз?» – деп да талаша кетишти.


25 Ошондо Ыйса аларга мындай деди: «Элдерге падышалар үстөмдүк кылышат, элдердин үстүнөн бийлик жүргүзүүчүлөр “Жакшылык кылуучулар” деп аталышат.


26 Силер болсо андай болбогула. Тескерисинче, араңарда ким улуу болсо, ал кичүүдөй болсун; ким башчы болсо, ал кызматчыдай болсун[+].


27 Анткени кимиси чоң: дасторкондо отурган адамбы же кызмат кылган адамбы? Албетте, дасторкондо отурган адам чоң. Мен болсо силердин араңарда кызмат кылган адам сыяктуумун[+].

28


Элчилердин келечектеги падышачылыкта ала турган орду


Силер болсо башыма кыйынчылык келген учурларда Мени менен бирге болдуңар[+].


29 Атам Мага бийлик бергендей эле, Мен да силерге бийлик берем[+].


30 Менин Падышачылыгымда Менин дасторконумдан ичип-жейсиңер, тактыларга отуруп, Ысрайылдын он эки уруусун соттойсуңар»[+].

31


Ыйсанын Петирдин баш тартарын алдын ала айтышы


[•] Анан Ыйса Теңир Петирге: «Шымон, Шымон! Шайтан силерди калбырдан буудай сыяктуу өткөрүүнү суранды[+].


32 Бирок ишенимин жоготпосун деп, Мен сен үчүн сыйындым. Кайра кайрылганыңдан кийин, бир туугандарыңдын ишенимин бекемде», – деди[+].


33 Петир болсо Ага: «Теңир, мен Сени менен түрмөгө отурууга да, өлүүгө да даярмын», – деди[+].


34 Бирок Ыйса ага: «Петир, сага айтып коёюн, ушул түнү короз кыйкырганга чейин, сен Мени билбейм деп, үч жолу танасың», – деди.

35


Ыйсанын Өзүнүн алдында турган сыноолор жөнүндө шакирттерине айтышы

Анан Ыйса аларга: «Мен силерди капчыксыз, баштыксыз, бут кийимсиз жөнөткөнүмдө, бир нерсеге муктаж болдуңар беле?» – деди. Алар: «Жок, эч нерсеге муктаж болгон эмеспиз», – деп жооп беришти[+].


36 Ошондо Ыйса аларга: «Бирок азыр кимдин капчыгы болсо, ал аны да, баштыгын да алсын. Ал эми кимдин кылычы жок болсо, ал өзүнүн кийимин сатып, кылыч сатып алсын.


37 Силерге айтып коёюн, “Ал кылмышкер катары эсептелди” деген пайгамбарчылык Менин жашоомдо аткарылышы керек. Анткени Ыйык Жазууда Мен жөнүндө эмне жазылса, ошонун бардыгы аткарылып бүтүп калды», – деди[+].


38 Алар Ага: «Теңир, мына, бул жерде эки кылыч бар», – дешти. Ыйса аларга: «Жетет», – деди.

39


Ыйса Гетсемани багында


[•] Ыйса тышка чыгып, адатынча Зайтун тоосуна жөнөдү. Шакирттери Анын артынан ээрчишти.


40 Ошол жерге келгенден кийин, Ыйса аларга: «Азгырылып кетпеш үчүн сыйынгыла», – деди[+].


41 Өзү нарыраак, таш ыргытса жетчүдөй жерге барып, чөгөлөп отуруп, мындай деп сыйынды:


42 «Ата, эгерде Сенин эркиңе туура келсе, ушул чөйчөктү Менин жанымдан кыя өткөрүп жиберчи[*]. Бирок Мен каалагандай эмес, Сен каалагандай болсун!»[+]


43 Ошондо асмандан бир периште келип, Ага күч берди[+].


44 Кыйналып жатканында, Ал бүт күчү менен сыйынды. Анын тери кандын тамчысына окшоп жерге таамп жатты.


45 Ыйса сыйынып бүтүп, ордунан тургандан кийин, шакирттеринин жанына келди. Кайгыга баткан алар уктап калышкан эле.


46 Ошондо аларга: «Эмне уктап жатасыңар? Азгырылып кетпеш үчүн сыйынгыла», – деди.

47


Ыйсанын туткундалышы


[•] Ыйса сүйлөп жатканда, он эки элчинин бири Жүйүт баштаган топ адам келди. Жүйүт Ыйсанын бетинен өбүү үчүн, жакын келди. Анткени ал: «Мен кимди өпсөм, Ал – Ошол», – деп, алар менен сүйлөшүп койгон эле[+].


48 Ыйса андан: «Жүйүт, сен Адам Уулун өөп туруп салып бересиңби?» – деп сурады.


49 Иштин жайын түшүнгөн Ыйсанын жанындагылар: «Теңир, кылыч менен чаап салалыбы?» – дешти[+].


50 Алардын бирөөсү башкы ыйык кызмат кылуучунун бир кулунун оң кулагын шылый чапты.


51 Ыйса болсо: «Токтоткула, жетишет!» – деди да, кулдун кулагына колун тийгизип, аны айыктырып койду.


52Анан Ыйса Өзүн кармаганы келген башкы ыйык кызмат кылуучуларга, ийбадаткананын күзөт башчыларына жана аксакалдарга: «Каракчыны кармачудай болуп, Мени кармаш үчүн кылыч, союл алып чыктыңарбы?


53 Силер менен күн сайын ийбадатканада болгонумда, Мага каршы кол көтөргөн жок элеңер. Бирок азыр силердин убагыңар, караңгылык бийлик кылган убак», – деди[+].

54


Ыйса башкы ыйык кызмат кылуучулардын алдында. Петирдин тануусу


[•] Алар Ыйсаны туткундап алып, башкы ыйык кызмат кылуучунун үйүнө алып барышты. Петир болсо аларды алысыраак жерде ээрчип бара жатты.


55 Алар короонун ортосуна от жагып, отту тегеректеп отурушканда, Петир да алардын арасына барып отурду.


56 Бир күң оттун жанында отурган Петирди көрүп, тигиле карады да: «Бул да Аны менен жүрчү», – деди.


57 Бирок Петир: «Эй, аял, мен Аны тааныбайм», – деп танып койду.


58 Бир аздан кийин ошол жердегилердин дагы бири аны көрүп: «Сен да ошолордонсуң», – деди. Бирок Петир ага: «Жок, мен алардан эмесмин», – деди.


59 Бир сааттай убакыт өткөндөн кийин, дагы бир адам: «Чын эле, бул да Аны менен жүрчү, анткени бул галилеялык», – деп, көшөрө далилдей баштады.


60 Бирок Петир: «Эй, сенин эмне деп жатканыңды түшүнбөй турам», – деди. Ошол замат, ал ушинтип сүйлөп жатканда, короз кыйкырды.


61 Ошондо Ыйса Теңир бурулуп, Петирди карады. Петир Теңирдин «Ушул түнү короз кыйкырганга чейин, сен Менден үч жолу баш тартасың» деген сөзүн эстеп,[+]


62 сыртка чыгып, өксөп ыйлады.

63


Күнөөкөрлөрдүн Ыйсаны кордошу


[•] Ыйсаны кармап келген адамдар Аны шылдыңдап сабашты[+].


64 Анын көзүн таңып коюшуп, жаакка чапкылап: «Кана, пайгамбарчылык кылчы! Сени ким чапты?» – деп сурап жатышты.


65 Алар Аны дагы көптөгөн жаман сөздөр менен тилдешти.

66


Ыйса жогорку соттун алдында


[•] Эртеси эртең менен эл аксакалдары, башкы ыйык кызмат кылуучулар жана мыйзам окутуучулар чогулуп, Аны өздөрүнүн жогорку сотуна алып барышты да, Андан:


67«Кана, айтчы бизге, Сен Машайаксыңбы?» – деп сурашты. Ыйса болсо аларга: «Айтсам, баары бир ишенбейсиңер;


68 сурасам, баары бир жооп бербейсиңер.


69 Мындан кийин Адам Уулу кудуреттүү Кудайдын оң жагына отурат», – деди[+].


70 Ошондо бардыгы Ага: «Демек, Сен Кудайдын Уулу экенсиң да?!» – дешти. Ыйса аларга: «Менин Ошол экенимди өзүңөр айтып жатасыңар», – деп жооп берди.


71

#### 23

1


Ыйса Пилаттын алдында


[•] Чогулгандардын бардыгы орундарынан туруп, Ыйсаны Пилатка алып барышты да,[+]


2 мындай деп айыптай башташты: «Биз бул Адамдын элибизди бузуп жатканын көрдүк. Падышага салык төлөөгө тыюу салып, Өзүн “Машайак, Падышамын” деп жүрөт»[+].


3 Ошондо Пилат Ыйсадан: «Сен жүйүттөрдүн Падышасысыңбы?» – деп сурады. Ыйса ага: «Өзүң айтып жатасың», – деп жооп берди[+].


4Пилат башкы ыйык кызмат кылуучуларга, чогулган элге: «Мен бул Адамдан эч кандай күнөө тапкан жокмун», – деди[+].


5 Бирок алар айткандарынан кайтышпай: «Бул Галилеядан баштап ушул жерге чейин, бүт Жүйүт аймагында Өзүнүн окутуусун таратып, элге дүрбөлөң түшүрүп жүрөт», – дешти.

6


Ыйса Ироддун алдында

Пилат муну укканда: «Эмне, бул Адам галилеялыкпы?» – деп сурады.


7 Ыйсанын Ирод башкарган аймактан экенин билгенде, Пилат Аны Иродго жөнөттү. Анткени ошол күндөрү Ирод Иерусалимде жүргөн эле[+].


8 Ирод Ыйсаны көргөндө, аябай кубанып кетти, анткени Ал тууралуу көп уккандыктан, кандайдыр бир керемет көрүүгө үмүттөнүп, Аны көптөн бери көргүсү келип жүргөн[+].


9 Ал Ыйсага көп суроо берди. Бирок Ыйса ага эч кандай жооп берген жок.


10 Ал жерде турган башкы ыйык кызмат кылуучулар менен мыйзам окутуучулар Аны аябай айыпташты.


11 Ирод болсо өзүнүн аскерлери менен Аны кордоп, мазактады да, Ага жылтылдаган кийим кийгизип, кайра Пилатка жөнөтүп жиберди.


12 Буга чейин бири-бири менен касташып жүргөн Ирод менен Пилат ушул күнү дос болуп калышты.

13


Ыйса кайрадан Пилаттын алдында


[•] Пилат болсо башкы ыйык кызмат кылуучуларды, башчыларды жана элди чакыртып алып, аларга мындай деди:


14 «Силер бул Адамды мага элди бузуучу катары алып келгенсиңер. Бирок мен силердин алдыңарда тергөө жүргүзүп, Андан силер койгон айыптардын эч бирин тапкан жокмун.


15 Мен Аны Иродго жибергем, бирок ал да Андан күнөө таппай, Аны кайра бизге жөнөтүп жибериптир. Демек, Ал өлүм жазасына татырлык эч бир күнөө жасаган эмес.


16 Ошондуктан Аны жазалап туруп, коё берем».


17 Пилат майрамга карата бир туткунду бошотуп бериши керек эле.


18 Бирок чогулган элдин баары: «Ага өлүм! Бизге Бараббаны бошотуп бер!» – деп кыйкырышты.


19 Барабба болсо шаарда болгон бир козголоңго катышып киши өлтүргөндүктөн, түрмөгө камалган эле.


20 Пилат кайрадан элге кайрылып, Ыйсаны бошоткусу келгенин айтты.


21 Бирок алар: «Аны айкаш жыгачка када, айкаш жыгачка када!» – деп кыйкырышты.


22 Пилат үчүнчү жолу аларга: «Ал кандай жаман иш кылды? Мен Андан өлүм жазасына татырлык эч кандай күнөө тапкан жокмун. Ошондуктан Аны жазалап туруп, коё берем», – деди.


23 Бирок алар болгон үндөрү менен: «Аны айкаш жыгачка када!» – деп кыйкырып, талап кыла беришти. Алар улам күчөп кыйкыра беришкендиктен,


24 Пилат алардын талабын орундатууну чечти.


25 Ошентип, ал козголоңго катышып жана киши өлтүрүп түрмөдө жаткан кишини элдин суранычы боюнча бошотту, Ыйсаны болсо алардын эркине тапшырды.


26[•] Аскерлер Ыйсаны алып бара жатышканда, талаадан келе жаткан Шымон деген киренеялык кишини кармап алышты да, ага айкаш жыгачты көтөртүп, Ыйсанын артынан ээрчитип коюшту.

27


Ыйсанын айкаш жыгачка кадалуусу


Ыйсанын артынан өтө көп эл ээрчип бара жатты. Алардын арасында Ал үчүн боздоп ыйлаган аялдар бар эле.


28 Ыйса аларга бурулуп, мындай деди: «Иерусалимдик кыздар, Мен үчүн ыйлабагыла, өзүңөр үчүн, балдарыңар үчүн ыйлагыла.


29 Анткени: “Тукумсуз, бала төрөбөгөн, эмчек эмизбеген аялдар бактылуу”, – деп айтыла турган күндөр келет[+].


30 Ошондо тоолорго: “Биздин үстүбүзгө кулагыла”, дөбөлөргө болсо: “Бизди басып калгыла”, – деп айта башташат[+].


31 Жашыл даракка ушундай кылышса, анда куураган дарак эмне болот?»[+]


32 Ыйса менен бирге эки кылмышкерди да өлтүргөнү алып бара жатышты.


33 Алар «Баш сөөгү» деген жерге келишкенде, Ыйсаны жана эки кылмышкерди айкаш жыгачка кадап коюшту. Бирин Анын оң жагына, бирин сол жагына кадашты.


34 Ыйса болсо: «Ата, буларды кечире көр! Анткени эмне кылып жатышканын билишпейт», – деди. Аскерлер өкчөмө таш ыргытып, Анын кийимдерин бөлүп алышты[+].


35 Эл ошол жерде карап турду. Башкаруучулар болсо: «Ал башкаларды куткарды. Эгерде Ал Кудай тандаган Машайак болсо, анда Өзүн куткарсын», – деп шылдыңдашты[+].


36 Аскерлер Ыйсанын жанына келип, Ага ачуу ичимдик сунуп:


37 «Эгерде Сен жүйүттөрдүн Падышасы болсоң, анда Өзүңдү куткар», – деп шылдыңдашты.


38 Ыйсанын баш жагына грек, латын жана эврей тилдеринде «Бул – жүйүттөрдүн Падышасы» деп жазылган тактайчаны илип коюшту.

39


Кылмышкердин Ыйсага кайрылуусу

Айкаш жыгачка кадалган эки кылмышкердин бири: «Эгерде Машайак болсоң, анда Өзүңдү да, бизди да куткар!» – деп, Ага тил тийгизди.


40 Экинчиси болсо аны тыйып: «Кудайдан коркпойсуңбу, өзүң деле ушул жазага тартылбадыңбы.


41 Бизге го туура өкүм чыгарышты, анткени биз кылган иштерибизге жараша жазабызды алып жатабыз. Бул болсо эч кандай жаман иш жасаган жок да», – деди[+].


42 Анан ал Ыйсага: «Ыйса! Өзүңдүн Падышачылыгыңа барганда, мени эстей көр», – деди.


43 Ыйса ага: «Мен сага чындыкты айтып коёюн, бүгүн сен Мени менен бейиште болосуң», – деди.


44[•] Болжол менен түшкү алтынчы сааттан тогузунчу саатка чейин күн көрүнбөй, бүт жерди караңгылык каптап турду[+].


45 Ийбадатканадагы көшөгө дал ортосунан айрылып калды[+].

46


Ыйсанын өлүмү


Ыйса үнүн катуу чыгарып: «Ата, жанымды Сенин колуңа тапшырамын!» – деди. Ушинтип айткандан кийин, Ал жан берди[+].


47 Муну көргөн жүз башы: «Бул чын эле адил Адам болчу», – деп, Кудайды даңктады.


48 Муну көрүүгө чогулган эл болгон окуяны көргөндөн кийин, өкүнүү менен тарай баштады[+].


49 Ыйсаны тааныгандардын бардыгы жана Аны Галилеядан ээрчип келген аялдар алыстан бул окуяны карап турушту[+].

50


Ыйсанын көргө коюлушу


[•] Ал жерде жүйүттөрдүн Ариматая шаарынан ак ниет, адил, Кудайдын Падышачылыгын күтүп жүргөн Жусуп деген адам бар эле. Ал кеңештин мүчөсү болчу.


51 Бирок ал кеңештин Ыйсаны өлтүрүү үчүн чыгарган чечимине жана кылган иштерине макул болгон эмес.


52 Ал Пилатка барып, Ыйсанын сөөгүн сурады.


53 Анан ал сөөктү түшүрүп алып, кепиндеди да, асканын бооруна оюлуп жасалган, али эч ким коюла элек мүрзөгө койду[+].


54 Жума күнү аяктап, ишемби күнгө таяп калган эле.


55 Ыйса менен Галилеядан келген аялдар да Жусупту ээрчип келишип, мүрзөнү жана Анын сөөгү кандай коюлганын көрүштү.


56

#### 24

1


Ыйса Машайактын тирилиши


[•] Жуманын биринчи күнү аялдар өздөрү даярдаган жыпар жыттуу майларды алып, таң заардан мүрзөгө келишти.


2 Алар мүрзөнүн оозундагы таштын четке жылдырылып калганын көрүштү,


3 ичине кирип, Теңир Ыйсанын сөөгүн таппай калышты.


4 Алар буга таң калып турушканда, күтүлбөгөн жерден алардын алдына жаркыраган кийимчен эки адам туруп калды[+].


5 Аялдар коркуп кетип, жер карап калышканда, алар: «Эмнеге өлүктөрдүн арасынан Тирүүнү издеп жүрөсүңөр?


6 Ал бул жерде жок, Ал тирилди! Анын Галилеяда жүргөндө силерге айткан сөздөрүн эстегилечи.


7 “Адам Уулу күнөөкөрлөрдүн колуна салынып берилип, айкаш жыгачка кадалып, үчүнчү күнү тирилиши керек”, – деп айткан эмес беле», – дешти[+].


8 Ошондо аялдар Ыйсанын сөздөрүн эстешти[+].


9 Алар мүрзөдөн кайтып келишип, мунун баарын он бир шакиртке жана башкаларга кабарлашты.


10 Муну элчилерге айткандар магдалалык Мариям, Жахана, Жакыптын энеси Мариям жана алардын жанында жүргөн башка аялдар эле[+].


11 Элчилер аялдарга ишенишкен жок, бул сөздөр аларга куру сөздөй сезилди[+].


12 Бирок Петир ордунан тура калып, мүрзөгө чуркап келди да, эңкейип карап, жерде жаткан кепинди гана көрдү. Ал болгон окуяга таң калып, артына кайтты.

13


Эмауска бара жаткан жолдо

[•] Так ошол күнү эки шакирт Иерусалимден болжол менен алтымыш стадий алыстыкта жайгашкан Эмаус деген бир айылга жөнөдү.


14 Алар жолдо ушул окуяларды талкуулап, сүйлөшүп бара жатышканда,


15 Ыйса жакын келип, аларга кошулду.


16 Бирок алардын көздөрү жабылып калгандыктан, Аны таанышкан жок[+].


17 Ыйса алардан: «Силер эмне жөнүндө сүйлөшүп келе жатасыңар, эмнеге капалуусуңар?» – деп сурады.


18 Алардын бири Клеопа Ага: «Ушул күндөрү Иерусалимде болуп өткөн окуяны жалгыз эле сен билбейт окшойсуң», – деди[+].


19 Ыйса алардан: «Кайсы окуяны?» – деп сурады. Алар Ага мындай деп жооп беришти: «Назареттик Ыйсаны эмне кылышканын билбейсиңби? Ал Кудай алдында, эл алдында иши менен да, сөзү менен да күчтүү пайгамбар болчу.


20 Биздин башкы ыйык кызмат кылуучуларыбыз, башкаруучуларыбыз Аны өлүм жазасына тартыш үчүн кармап берип, айкаш жыгачка кадатып салышты[+].


21 Бул окуянын болгонуна үч күн болду. Биз болсо: “Ал Ысрайыл элин куткарат”, – деп үмүттөнүп жүргөнбүз.


22 Бирок арабызда жүргөн кээ бир аялдар бизди аябай таң калтырышты. Алар таң заардан мүрзөгө барып,


23 Анын сөөгүн таппай калышыптыр. Кайтып келишкенде, Анын тирүү экендигин айткан периштелерди көрүшкөндүгүн айтышты.


24 Биздин арабыздан кээ бирөөлөр мүрзөгө барышса, аялдардын айтканындай болуп чыгыптыр. Бирок алар Ыйсанын Өзүн көрүшпөптүр».


25 Ошондо Ыйса аларга: «Пайгамбарлардын айткандарына оңой менен ишенбеген акылсыздар!


26 Өзүнүн даңкына ээ болордон мурун, Машайак ушундай азаптарды башынан өткөрүшү керек эмес беле?» – деди[+].


27 Анан аларга «Тоорат», «Пайгамбарлар» жана «Жазмалар» китептеринде Өзү тууралуу айтылгандардын баарын түшүндүрүп берди[+].


28 Алар өздөрү бара жаткан айылга жакын келип калышканда, Ыйса аларга андан ары жолун улантчудай түр көрсөттү.


29 Бирок алар: «Биз менен кал, күн да батайын деп калды», – деп, Аны калууга аргасыз кылышты. Ыйса алар менен бирге айылга кирди.


30 Алар менен чогуу дасторконго отурганда, Ал колуна нан алып, Кудайга ыраазычылык билдирди да, аларга сындырып берди[+].


31 Ошондо алардын көздөрү ачылып, Аны тааный коюшту. Бирок Ыйса аларга көрүнбөй калды.


32 Алар бири-бирине: «Ал жолдо бизге сүйлөп келе жатканда, бизге Ыйык Жазууну түшүндүрүп берип жатканда, жүрөгүбүз күйүп-жанбады беле?» – дешти да,


33 ошол замат орундарынан туруп, Иерусалимге кайтып келишти. Ал жерден алар чогулган он бир элчиге жана алардын жанындагыларга жолугушту.


34 Алар: «Теңир чын эле тирилиптир, Ал Шымонго көрүнүптүр», – деп сүйлөшүп жатышкан эле[+].


35 Бул эки шакирт болсо аларга жолдо болгон окуяны, Аны нан сындырып жатканда гана таанышкандыгын айтып беришти.

36


Ыйсанын он бир шакиртке көрүнүшү


[•] Алар ушул жөнүндө сүйлөшүп жатышканда, Ыйса Өзү алардын ортосуна туруп калды да, аларга: «Силерге тынчтык!» – деди.


37 Катуу коркуп кеткен алар: «Элес көрүп жатабыз го», – деп ойлошту[+].


38 Бирок Ыйса аларга: «Эмне коркуп кеттиңер? Эмнеге шектенип жатасыңар?


39 Менин колдорумду, буттарымды карагылачы: Бул Мен, Өзүммүн. Мага колуңарды тийгизип көргүлө, элестин денеси да, сөөгү да болбойт, бирок өзүңөр көрүп тургандай, Менде бар», – деп,[+]


40 аларга колу-бутун көрсөттү.


41 Алар бир чети кубанып, бир чети таң калып, көргөн көздөрүнө ишене албай турушканда, Ыйса алардан: «Бул жерде силердин жей турган бир нерсеңер барбы?» – деп сурады[+].


42 Ошондо алар Ага бир кесим куурулган балык беришти.


43 Ыйса аны алып, шакирттеринин көзүнчө жеди.


44 Андан кийин Ыйса аларга мындай деди: «Силер менен бирге жүргөнүмдө, Мен силерге “Тоорат”, “Пайгамбарлар” жана “Забур” китептеринде Мен тууралуу жазылгандардын бардыгы орундалышы керек деп айтпадым беле».


45 Ошондон кийин Ыйык Жазууну түшүнүшү үчүн, Ыйса алардын акылын ачты[+].

46


Акыркы буйрук


Анан аларга мындай деди: «Ыйык Жазууда: “Машайак азап чегип өлүп, үчүнчү күнү тирилиши керек[+].


47 Иерусалимдин элинен баштап, бардык элдерге күнөөлөрү кечирилиши үчүн тобо кылуу Анын ысымынан жарыяланышы керек”, – деп жазылган.


48 Буга силер өзүңөр күбөсүңөр[+].

49


Ыйса Машайактын асманга көтөрүлүп кетиши


Мен силерге Атамдын убада кылганын жөнөтөмүн. Силер болсо жогорудан келе турган күчтү алганыңарча, Иерусалим шаарында калгыла»[+].


50[•] Анан аларды шаардан чыгарып, Бетанияга жакын жерге ээрчитип келди да, колун жогору көтөрүп, аларга бата берди[+].


51 Бата бергенден кийин, алардан бөлүнүп, асманга көтөрүлүп кетти.


52 Ошондо алар Ага таазим кылышты да, зор кубаныч менен Иерусалимге кайтып келишти[+].


53 Дайыма ийбадатканада болуп, Кудайды даңктап жүрүштү[+].

### Жакан


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]


#### 1

1


Сөз адам болду


Эң башында Сөз бар болгон, Сөз Кудайда болгон жана Сөз Кудай болгон[+].


2 Сөз эң башында Кудайда болгон.


3 Бардыгы Ал аркылуу башталган, эмне башталса да, Ансыз башталган эмес[+].


4 Анда өмүр болгон, ал өмүр адамдар үчүн жарык болгон[+].


5 Жарык караңгыда жаркырап турат, караңгылык жарыкты каптаган жок.


6 Кудай жиберген бир адам болгон, анын ысымы Жакан эле[+].


7 Ал күбөлөндүрүү үчүн келген. Баары ал аркылуу ишенип калыш үчүн, ал Жарык жөнүндө күбөлөндүрүү үчүн келген[+].


8 Ал Жарык эмес болчу, бирок Жарык жөнүндө күбөлөндүрүү үчүн келген.


9 Бул дүйнөгө келген ар бир адамды жарык кылуучу чыныгы Жарык бар эле[+].


10 Ал бул дүйнөдө болгон, дүйнө Ал аркылуу жаралган, бирок бул дүйнө Аны тааныган жок.


11 Ал Өз элине келди, бирок Өз эли Аны кабыл алган жок[+].


12 Ал эми Аны кабыл алып, Ага ишенгендерге Кудайдын балдары болуу бийлиги[*] берилди[+].


13 Алар кандан эмес, дененин каалоосу менен эмес, эркектин каалоосу менен эмес, Кудайдан төрөлүштү[+].


14 Сөз адам болуп, биз менен жашап турду. Биз Анын даңкын, Атанын жалгыз Уулунун даңкын көрдүк. Ал ырайымдуулук менен акыйкатка толо эле[+].

15


Чөмүлдүрүүчү Жакандын күбөлөндүрүүсү


Жакан Ал жөнүндө бийик үн менен мындай деп күбөлөндүрдү: «“Менден кийин Келе Жаткан менин алдыма чыкты, анткени Ал менден мурун эле бар болчу”, – деп, мен ушул Адам жөнүндө айткам»[+].


16 Андагы толуктуктан бардыгыбыз ырайым үстүнө ырайым кабыл алдык.


17 Анткени мыйзам Муса аркылуу берилди, ал эми ырайым менен чындык Ыйса Машайак аркылуу пайда болду[+].


18 Кудайды эч ким эч качан көргөн эмес. Аны бизге Атанын ичиндеги жалгыз Уул көрсөттү[+].


19[•] Жүйүттөр Иерусалимден ыйык кызмат кылуучулар менен лебилерди жиберип, «Сен кимсиң?» – деп суратышканда, Жакан аларга:


20 «Мен Машайак эмесмин», – деп күбөлөндүрдү. Ал жооп берүүдөн баш тарткан жок, ачык эле айтты[+].


21 Ошондо алар: «Анда сен кимсиң, Илияссыңбы?» – деп сурашты. «Жок», – деди ал. «Пайгамбарсыңбы?» – деп сурашканда, ал: «Жок», – деп жооп берди[+].


22 «Деги сен кимсиң? Бизди жибергендерге жооп бергидей бололу: өзүң жөнүндө эмне дейсиң?» – дешти алар.


23 Ошондо Жакан мындай деди: «Ышайа пайгамбар: “"Теңирге жолду түздөгүлө", – деп, ээн талаада бир үн жар салат”, – деп айткан. Ошол үн менмин»[+].


24 Жиберилген адамдар фарисейлерден эле.


25 Алар Жакандан: «Эгерде Сен Машайак да, Илияс да, пайгамбар да эмес болсоң, анда эмне үчүн сууга чөмүлдүрүп жатасың?» – деп сурашты.


26 Жакан аларга: «Мен сууга чөмүлдүрүп жатам. Бирок араңарда силер тааныбаган Бирөө турат.


27 Ал менден кийин келип, менин алдыма турду. Мен Анын бут кийиминин боосун чечүүгө да татыксызмын», – деп жооп берди.


28 Бул Иордан дарыясынын чыгыш тарабындагы Битабара айылында, Жакан сууга чөмүлдүрүп жаткан жерде болду.

29


Ыйса – Кудайдын курмандык Козусу

Кийинки күнү Жакан өзүн көздөй келе жаткан Ыйсаны көрүп: «Бул – Кудайдын курмандык Козусу, Ал дүйнөнүн күнөөсүн Өз мойнуна алат[+].


30 “Менден кийин келген Адам менин алдыма турду, анткени Ал менден мурун эле бар болчу”, – деп, мен ушул Адам жөнүндө айткам.


31 Мен Аны таанычу эмесмин. Бирок Ысрайыл эли Аны билип калсын деп, сууга чөмүлдүрүү үчүн келгем», – деди[+].


32 Жакан күбөлөндүрүүсүн мындай деп улантты: «Рухтун асмандан көгүчкөн сыяктуу түшүп, Анын үстүндө турганын көрдүм[+].


33 Мен Аны таанычу эмесмин. Бирок адамдарды сууга чөмүлдүртүү үчүн мени жиберген Кудай мага: “Рухтун кимдин үстүнө түшүп, Анда болуп турганын көрсөң, Ыйык Рухка чөмүлдүрүүчү Ошол”, – деген[+].


34 Мен көрдүм да: “Бул – Кудайдын Уулу”, – деп күбөлөндүрдүм».

35


Ыйсанын биринчи шакирттери


Эртеси күнү да Жакан өзүнүн эки шакирти менен турган эле[+].


36 Ал өтүп бара жаткан Ыйсаны көргөндө: «Мына, Кудайдын курмандык Козусу!» – деди[+].


37 Жакандан бул сөздөрдү укканда, эки шакирт тең Ыйсаны ээрчип жөнөштү.


38 Ыйса артына бурулуп, алардын ээрчип келе жатканын көрүп: «Силерге эмне керек?» – деп сурады. Алар Андан: «Устат, кайсы жерде турасың?» – деп сурашты[+].


39 «Барып, өзүңөр көргүлө», – деди Ыйса. Алар барып, Ыйсанын кайсы жерде турарын көрүштү да, ал күнү Аныкында калып калышты. Бул убак онунчу саат чамасы эле.


40 Жакандан угуп, Ыйсанын артынан ээрчиген эки адамдын бири Шымон Петирдин бир тууганы Андрей эле[+].


41 Ал адегенде агасы Шымонду таап, ага: «Биз Машайакты таптык», – деди[+].


42 Андрей бир тууганы Шымонду Ыйсага алып келди. Ыйса аны карап: «Жунус уулу Шымон, сага Кейфа[*] деген ысым берилет», – деди[+].


43 Эртеси күнү Ыйса Галилеяга бармакчы болду. Филипти таап: «Менин артымдан ээрчи!» – деди.


44 Филип болсо Андрей менен Петир жашаган Бетсайида шаарынан эле[+].


45 Филип Натанаелди таап, ага: «Мусанын “Тоорат” китебинде, ошондой эле “Пайгамбарлар” китебинде жазылган Машайакты таптык, Ал – назареттик Жусуптун Уулу Ыйса», – деди[+].


46 Бирок Натанаел ага: «Назареттен жакшы нерсе чыкмак беле?» – деп койду. Ошондо Филип ага: «Барып, өзүң көр», – деди.


47 Ыйса келе жаткан Натанаелди көрүп: «Куулугу жок, накта ысрайылдык мына ушул», – деди[+].


48 Натанаел Андан: «Мени кайдан билесиң?» – деп сурады. Ыйса ага: «Филип сени чакыра электе эле, Мен сени анжыр дарагынын түбүндө отурганыңда көргөм», – деди.


49 Ошондо Натанаел: «Устат, Сен Кудайдын Уулусуң! Сен Ысрайыл элинин Падышасысың!» – деди[+].


50 Ыйса ага: «Сен Мага: “Мен сени анжыр дарагынын түбүндө отурганыңда көргөм”, – дегеним үчүн ишенип жатасың. Мындан чоңун көрөсүң», – деди.


51

#### 2

1


Ыйсанын биринчи керемети

Эки күндөн кийин Галилеядагы Каана шаарында үйлөнүү тою болду. Ыйсанын энеси ошол жерде болчу[+].


2 Ыйса да шакирттери менен бирге тойго чакырылды.


3 Шарап жетпей калганда, энеси Ыйсага: «Шараптары түгөнүп калыптыр», – деди.


4 Ыйса ага: «Сен экөөбүздүн ишибиз эмне, аял! Менин убагым али келе элек», – деди[+].


5 Энеси кулдарга: «Ал силерге эмнени айтса, ошону кылгыла», – деди.


6 Ошол жерде жүйүттөрдүн тазалануу расмисин аткарууга арналган, эки-үч ченем суу баткан алты таш идиш турган эле[+].


7 Ыйса кулдарга: «Идиштерге суу толтургула», – деди. Кулдар идиштерге мелт-калт кылып суу толтурушту.


8 Андан кийин аларга: «Эми сузуп алгыла да, той башкаруучуга алып баргыла», – деди. Алар алып барышты.


9 Той башкаруучу шарапка айланган суудан татып көргөндөн кийин, (ал шараптын кайдан экенин билген жок, аны суу сузуп алган кулдар гана билишчү), күйөөнү чакырып:


10 «Элдин баары адегенде шараптын жакшысын беришет, коноктор кызып калгандан кийин, начарын беришет. Сен болсо шараптын жакшысын ушул убакка чейин сактап коюптурсуң», – деди.


11 Ошентип, Ыйса Галилеядагы Каанада Өзүнүн эң алгачкы кереметин жасап, Өзүнүн даңкын көрсөттү. Ошондо шакирттери Ага ишенип калышты.


12 Ошондон кийин Ыйса энеси, инилери жана шакирттери менен Капернаумга барып, ал жерде бир нече күн болду[+].

13


Пасах майрамы жана Кудай үйүн тазалоо


[•] Жүйүттөрдүн Пасах майрамы жакындаганда, Ыйса Иерусалимге келип,[+]


14 ийбадаткананын короосунда өгүз, кой, көгүчкөн саткандарды жана акча алмаштырып отургандарды көрдү.


15 Аркандан камчы жасап алып, алардын баарын кой, өгүздөрү менен кошо ийбадаткананын короосунан кууп чыкты. Акча алмаштыруучулардын акчасын чачып, үстөлдөрүн көңтөрүп салды.


16 Анан көгүчкөн саткандарга: «Буларыңарды бул жерден алып кеткиле! Атамдын үйүн базарга айландырбагыла!» – деди[+].


17 Ошондо шакирттер Ыйык Жазуудагы «Сенин үйүңө болгон кызганыч Мени жеп жатат» деген сөздөрдү эстешти[+].


18 Жүйүттөр Ыйсадан: «Ушундай кылууга укугуң бар экенин кандай жышаан менен көрсөтө аласың?» – деп сурашты[+].


19 Ыйса аларга: «Бул ийбадаткананы бузгула, Мен аны үч күндүн ичинде кайра тургузам», – деп жооп берди[+].


20 Жүйүттөр буга: «Бул ийбадаткана кырк алты жылда курулуп бүткөн. Сен аны үч күндүн ичинде тургузуп коёсуңбу?» – дешти.


21 Ыйса болсо «ийбадаткана» деп, Өзүнүн денеси жөнүндө айткан эле.


22 Ыйса өлүп, кайра тирилгенден кийин, шакирттери Анын ушул жөнүндө айтканын эстешип, Ыйык Жазууда жазылгандарга жана Анын сөзүнө ишеништи[+].


23 Көп адамдар Ыйсанын Иерусалимде, Пасах майрамында кылган кереметтерин көрүп, Ага ишенип калышты[+].


24 Алардын баарынын кандай экендигин билгендиктен, Ыйса Өзүн аларга ишенип тапшырган жок.


25

#### 3

1


Никедимдин Ыйса менен сүйлөшүүсү

Фарисейлер арасында жүйүт эл башчыларынын бири Никедим деген киши бар эле[+].


2 Ал бир күнү түн ичинде Ыйсага келип: «Устат, Сенин Кудайдан келген Устат экениңди билебиз. Анткени Сен кылып жаткандай кереметтерди Кудайсыз эч ким кыла албайт», – деди.


3 Ыйса ага: «Чындыкты, сага чындыкты айтып коёюн, кимде-ким жогорудан төрөлбөсө, Кудайдын Падышачылыгын көрбөйт», – деп жооп берди.


4 Никедим Андан: «Карыган адам кайра кантип төрөлмөк эле? Эмне, ал энесинин курсагына экинчи жолу кирип, кайра төрөлөбү?» – деп сурады.


5 Ыйса ага мындай деп жооп берди: «Чындыкты, сага чындыкты айтып коёюн, кимде-ким суудан жана Рухтан төрөлбөсө, Кудайдын Падышачылыгына кире албайт[+].


6 Денеден төрөлгөн – дене, Рухтан төрөлгөн – рух.


7 “Жогорудан төрөлүшүң керек”, – деп айтканыма таң калба!


8 Шамал каалаган жеринде согот, анын үнүн угасың, бирок кайдан келип, кайда кетерин билбейсиң. Ыйык Рухтан төрөлгөн адамда да ушундай болот».


9 Ошондо Никедим Андан: «Бул кандай болушу мүмкүн?» – деп сурады.


10 Ыйса ага мындай деп жооп берди: «Ысрайыл элинин окутуучусу болуп туруп, ушуну билбейсиңби?


11 Чындыкты, сага чындыкты айтып коёюн, биз билгенибизди айтабыз, көргөнүбүздү күбөлөндүрөбүз, силер болсо биздин күбөлөндүрүүбүздү кабыл албайсыңар.


12 Мен силерге жердеги нерселер жөнүндө айтсам ишенбейсиңер, анан асмандагы нерселер жөнүндө айтсам, кантип ишенесиңер?


13 Асманда жашаган, асмандан түшкөн Адам Уулунан башка эч ким асманга көтөрүлгөн эмес[+].


14 Муса чөлдө жыланды жогору көтөргөндөй, Адам Уулу да жогору көтөрүлүүгө тийиш[+].


15 Ошондо Ага ишенген ар бир адам түбөлүк өмүргө ээ болот.


16 Кудай бул дүйнөнү абдан сүйгөндүктөн, Өзүнүн жалгыз Уулун берди. Кудай Аны Ага ишенген ар бир адам өлбөй, түбөлүк өмүргө ээ болсун деп берди[+].


17 Кудай Өз Уулун бул дүйнөгө дүйнөнү соттош үчүн эмес, Ал аркылуу дүйнөнү куткаруу үчүн жиберди[+].


18 Ага ишенген адам соттолбойт, ал эми ишенбеген адам соттолду. Анткени ал Кудайдын жалгыз Уулуна ишенбей койду[+].


19 Соттун себеби мында: «Дүйнөгө жарык келди, бирок адамдар жарыкка караганда караңгылыкты жакшы көрүштү. Анткени алардын кылган иштери жаман эле[+].


20 Жаман иштерди жасаган адам жарыкты жек көрүп, кылган жаман иштери ашкереленбеши үчүн, жарыкка келбейт[+].


21 Ал эми акыйкаттык жолунда жүргөн адам кылган иштеринин Кудайдын жардамы менен кылынгандыгы көрүнүп туруш үчүн, жарыкка келет».

22


Чөмүлдүрүүчү Жакандын акыркы күбөлөндүрүүсү

Ошондон кийин Ыйса шакирттери менен Жүйүт жерине келди. Алар менен ошол жерде калып, адамдарды сууга чөмүлдүрүп жатты[+].


23 Жакан болсо Шалемдин жанындагы Айнондо чөмүлдүрүп жатты, анткени ал жерде суу көп эле. Адамдар келип, сууга чөмүлдүрүлүп жатышты.


24 Анткени Жакан түрмөгө камала элек болчу[+].


25 Жакандын шакирттери менен бир жүйүттүн ортосунда тазалануу жөнүндө талаш чыгып кетти[+].


26 Шакирттери Жаканга келип: «Устат! Иордан дарыясынын наркы өйүзүндө сени менен чогуу болгон, сен күбөлөндүргөн Адам элди сууга чөмүлдүрүп жатат. Элдин баары Ага барып жатышат», – дешти[+].


27 Жакан аларга мындай деп жооп берди: «Кудай бермейинче, адам өз мойнуна эч нерсени ала албайт[+].


28 “Мен Машайак эмесмин, бирок Анын алдынан жиберилгем” дегениме силер өзүңөр күбөсүңөр[+].


29 Колуктусу бар адам – күйөө. Ал эми күйөөнү жанында туруп алып тыңшап турган күйөө жолдош анын үнүн укканда, аябай кубанат. Мен ошол кубанычты башымдан өткөрдүм[+].


30 Ал өсүшү керек, мен болсо кичирейишим керек.


31 Жогорудан Келген баарынан жогору. Бул дүйнөдөн келген бул дүйнөгө таандык, ошондуктан дүйнөдөгүнү сүйлөйт. Асмандан Келген баарынан жогору.


32 Ал асмандан көргөн-укканы жөнүндө күбөлөндүрөт. Бирок Анын күбөлөндүрүүсүн эч ким кабыл албайт.


33 Ал эми Анын күбөлөндүрүүсүн кабыл алган адам Кудайдын чындык экендигин далилдеди[+].


34 Кудай жиберген Адам Кудайдын сөзүн сүйлөйт. Анткени Кудай Рухту ченемсиз берет.


35 Атасы Уулун сүйөт, ошондуктан бардыгын Анын колуна берди[+].


36

#### 4

1


Ыйса жана самариялык аял

Ыйса «Ал Жаканга караганда көбүрөөк шакирт күтүп, элди сууга чөмүлдүрүп жатат» деген сөз фарисейлерге жеткенин билгенде,


2 (чынында, Ыйсанын Өзү эмес, шакирттери чөмүлдүрүп жатышкан эле),[+]


3 Жүйүт аймагынан кайра Галилеяга жөнөдү[+].


4 Ыйса Самария аймагы аркылуу өтүүгө тийиш эле[+].


5 Ошондуктан Ал Самариянын Шекем шаарына келди. Ал шаар Жакып өзүнүн уулу Жусупка мурас кылып калтырган жерге жакын жайгашкан эле[+].

6


Ыйса менен самариялык аялдын аңгемелешүүсү

Ошол жерде «Жакыптын кудугу» деп аталган кудук бар болчу. Жол жүрүп чарчаган Ыйса кудуктун жанына отура кетти. Алтынчы саат чамасы эле.


7 Ошол маалда самариялык бир аял кудуктан суу алганы келди. Ыйса андан ичкенге суу сурады.


8 Шакирттери тамак сатып алуу үчүн, шаарга кетишкен эле.


9 Самариялык аял Ага: «Өзүң жүйүт болуп туруп, менден, самариялык аялдан, суу сурайсыңбы?» – деди. Себеби жүйүттөр самариялыктар менен мамилелешчү эмес.


10 Ыйса аялга: «Эгерде Кудайдын белеги эмне экендигин жана сенден суу сураган Ким экендигин билсең, сен Андан өзүң сурар элең, ошондо Ал сага тирүү суу[*] бермек», – деп жооп берди[+].


11 Аял Ага: «Мырза, суу сузуп алгыдай эч нерсең жок экен, кудук болсо терең, Сенде тирүү суу кайдан болсун?


12 Сен, эмне, бизге ушул кудукту калтырган атабыз Жакыптан да чоңсуңбу? Ал өзү да, балдары да, малы да ушул кудуктан суу ичишкен», – деди.


13 Ыйса аялга мындай деп жооп берди: «Бул суудан ичкен адам кайра эле суусайт.


14 Ал эми Мен берген суудан ичкен адам түбөлүк суусабайт. Мен бере турган суу анын ичинде түбөлүк өмүргө агып баруучу булакка айланат»[+].


15 Ошондо аял Ага: «Мырза, суусабашым үчүн, бул жерге сууга келбешим үчүн, мага ошол суудан берчи!» – деди.


16 «Барып, күйөөңдү бул жерге чакырып кел», – деди Ыйса.


17 «Менин күйөөм жок», – деп жооп берди аял. Ошондо Ыйса ага: «“Күйөөм жок”, – деп, чындыкты айттың.


18 Сен беш жолу күйөөгө чыккансың, бирок азыркысы күйөөң эмес. Муну сен туура айттың», – деди.


19 Аял Ага: «Мырза, Сенин пайгамбар экениңди билдим[+].


20 Биздин ата-бабаларыбыз мына бул тоодо Кудайга табынышчу экен, силер болсо Кудайга табынуучу жай Иерусалимде болуш керек дейсиңер», – деди[+].


21 Ыйса ага мындай деди: «Мага ишен, бул тоонун үстүндө да, Иерусалимде да Атага табынбай турган убак келет.


22 Силер эмнеге табынып жүргөнүңөрдү билбейсиңер, биз болсо билебиз. Анткени куткарылуу жүйүттөрдөн келет[+].


23 Чыныгы табынуучулар Атага рух менен, чындык боюнча табына турган убакыт келет, ал тургай, келип да калды. Анткени Ата да Өзүнө ошондой табынуучуларды издейт[+].


24 Кудай – Рух. Ага табынуучулар да рух менен, чындык боюнча табынуулары керек»[+].


25 Аял Ыйсага: «Машайак келерин билем. Ал келгенде, бизге баарын айтып берет», – деди[+].


26 Ошондо Ыйса ага: «Сен дал ошонун Өзү менен сүйлөшүп турасың», – деди[+].


27 Ошол мезгилде шакирттери келип калышты. Алар Анын аял менен сүйлөшүп жатканын көрүп таң калышты. Бирок эч кимиси Андан: «Андан эмнени сурап жатасың?» же «Аны менен эмне жөнүндө сүйлөшүп жатасың?» – деп сураган жок.


28 Аял суу алган идишин таштап, шаарга барды да, элге:


29 «Жүргүлө, кылганымдын баарын айтып берген Адамды көргүлө! Ал Машайак эмеспи?» – деп айта баштады.


30 Ошондо алар шаардан чыгып, Ыйсаны көздөй жөнөштү.

31


Оруу-жыюу маалы

Ошол арада шакирттери Ыйсадан: «Устат, тамактанып ал», – деп өтүнүштү.


32 Бирок Ыйса аларга: «Менде силер билбеген тамак бар», – деди.


33 Шакирттери бири-бирине: «Ага бирөө тамак алып келип бергенби?» – дешти.


34 Ыйса аларга мындай деди: «Менин тамагым – Мени жиберген Кудайдын каалоосун аткаруу жана Анын ишин бүтүрүү[+].


35 Силер: “Төрт айдан кийин орок маалы башталат”, – дейсиңер. Бирок Мен силерге айтып коёюн: талаага көз чаптырып, эгинди карагылачы, ал орууга даяр болуп бышып калды[+].


36 Орокчу азыртадан эле эмгек акысын алып, түбөлүк өмүр үчүн түшүм жыйнап жатат. Ошентип, себүүчү да, орокчу да кубанат[+].


37 Анткени ушул учурга “Бирөө себет, бирөө орот” деген сөз туура келет.


38 Мен силерди өзүңөр эмгектенбегенди орушуңар үчүн жибергем. Башкалар эмгектеништи, силер болсо түшүмүн жыйнап жатасыңар».


39 Ошол шаардагы самариялыктардын көпчүлүгү: «Ал мага кылганымдын баарын айтып берди», – деп күбөлөндүргөн аялдын сөзү аркылуу Ыйсага ишенип калышты.


40 Ошондуктан алар Ага келип, Андан өздөрү менен калуусун өтүнүштү. Ыйса ал жерде эки күн болду.


41 Анын сөзүн угуп, Ага дагы көп киши ишенип калды.


42 Алар аялга: «Биз эми Ага сенин сөзүң боюнча эле ишенип жаткан жокпуз. Анткени Анын сөзүн өзүбүз да угуп, Анын, чын эле, дүйнөнүн Куткаруучусу, Машайак экенин билдик», – дешти[+].


43 Эки күндөн кийин Ыйса ал жерден Галилеяга жөнөп кетти.


44 Анткени Ыйса Өзү: «Пайгамбар өз жеринде урматталбайт», – деп күбөлөндүргөн эле[+].


45 Галилеяга келгенде, ал жердин тургундары Аны кабыл алышты. Анткени алар да Иерусалимде болгон майрамга барып, Анын майрамда кылган иштеринин баарын көрүшкөн болчу[+].

46


Сарай кызматчысынын уулунун айыгышы

Ошентип, Ыйса Галилеядагы Каанага дагы келди. Ал жерде Ал сууну шарапка айландырган эле. Капернаумда падышанын сарай кызматчысынын уулу ооруп жаткан[+].


47 Ал Ыйсанын Жүйүт аймагынан Галилеяга келгенин угуп, Ага келди да: «Келип, өлүм алдында жаткан баламды айыктыра көр», – деп өтүндү.


48 Ыйса ага: «Силер Мага керемет-жышаандарды көрмөйүнчө ишенбейсиңер!» – деди[+].


49 Сарай кызматчысы Ага: «Теңир! Балам өлүп кала электе келе көр!» – деди.


50 Ошондо Ыйса ага: «Кете бер, балаң айыкты», – деди. Ал Ыйсанын айткан сөзүнө ишенип, үйүнө жөнөдү.


51 Аны кулдары тосуп чыгышып: «Балаң айыгып калды», – дешти.


52 Ал кулдарынан баласынын кайсы убакта жакшы болуп калганын сурады. «Кечээ, жетинчи саат чамасында ысытмасынан айыкты», – деп жооп беришти алар.


53 Ошондо ал Ыйсанын: «Балаң айыкты», – деп, дал ошол убакта айтканын эстеди. Ал бүт үй-бүлөсү менен Ыйсага ишенип калды[+].


54

#### 5

1


Ыйсанын көлмөнүн жанындагы оорулууну айыктырышы

Ошол күндөрдөн кийин жүйүттөрдүн бир майрамы болуп, Ыйса Иерусалимге келди.


2 Иерусалимдин «Кой дарбазасы» деп аталган дарбазасынын жанында арамейче «Бетезда»[*] деп аталган көлмө бар эле. Аны беш бастырма курчап турчу[+].


3 Ал жерде көптөгөн оорулуулар: сокурлар, аксактар, шал болуп калгандар суунун чайпалышын күтүп жатышчу.


4 Себеби Кудайдын бир периштеси кайсы бир убакта ушул көлмөгө түшүп, сууну чайпачу. Суу чайпалары менен, сууга эң биринчи түшкөн адам, кандай оорусу болсо да, айыгып чыкчу.


5 Ошол жерде отуз сегиз жылдан бери шал болуп ооруган бир адам бар эле.


6 Ыйса аны көргөндө, анын көптөн бери жатканын билип: «Айыккың келеби?» – деп сурады.


7 Оорулуу Ага: «Мырза, суу чайпалганда, мени көлмөгө түшүрө турган адамым жок. Мен жеткенче эле, башка бирөө түшүп кетет», – деп жооп берди.


8 Ыйса ага: «Ордуңан туруп, төшөгүңдү ал да, бас!» – деди[+].


9 Ал ошол замат оорусунан айыгып, төшөнчүсүн алды да, басып кетти. Бул ишемби күн эле.


10 Ошондуктан жүйүттөр айыгып калган адамга: «Бүгүн ишемби күн. Төшөгүңдү көтөрүп жүргөнгө болбойт!» – дешти[+].


11 Ал болсо аларга: «Мени айыктырган адам: “Төшөгүңдү ал да, бас!” – деди», – деп жооп берди.


12 «Сага: “Төшөгүңдү ал да, бас!” – деп айткан адам ким?» – деп сурашты алар.


13 Айыккан киши Анын ким экенин билген жок, анткени Ыйса ошол жердеги элдин арасына кирип кеткен эле.


14 Кийин Ыйса ага ийбадатканадан жолугуп: «Мына, сен айыктың, абалың мурункудан да жаман болбош үчүн, мындан ары күнөө кылба», – деди.


15 Ал барып, өзүн айыктырган Ыйса экендигин жүйүттөргө айтты.


16 Ошондо жүйүттөр Ыйсаны ишемби күнү айыктыргандыгы үчүн, өлтүрмөкчү болуп, куугунтуктай башташты[+].


17 Ыйса болсо аларга: «Атам ушул күнгө чейин иш кылып жатат, ошондуктан Мен да иш кылып жатам», – деди.


18 «Ал ишемби күнүн гана бузбастан, Кудайды “Атам” деп, Өзүн Кудайга теңеди», – деп, жүйүттөр Ыйсаны өлтүрүү үчүн, мурдагыдан да көбүрөөк аракет кыла башташты[+].

19


Ыйсанын бийлиги

Ошондо Ыйса аларга мындай деди: «Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, Атасынын кылганын көрбөсө, Уулу Өз алдынча эч нерсе кыла албайт. Анткени Уулу Атасы кылганды кылат.


20 Анткени Атасы Уулун жакшы көргөндүктөн, Өзү кылгандарынын баарын Ага көрсөтөт. Ал тургай, силер таң кала турган мындан чоң иштерди көрсөтөт[+].


21 Анткени Атасы өлгөндөрдү тирилтип, аларга өмүр бергендей эле, Уулу да каалаган адамына өмүр берет[+].


22 Анткени Атасы эч кимди соттобойт. Ал соттун бүт бийлигин Уулуна берген[+].


23 Ал аны Өзүн урматташкандай эле, Уулун да баары урматташы үчүн берген. Уулун урматтабаган адам Аны жиберген Атасын да урматтабайт[+].


24 Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, Менин сөзүмдү угуп, Мени жиберген Кудайга ишенген адам түбөлүк өмүргө ээ, ал соттолбойт, анткени өлүмдөн өмүргө өттү[+].


25 Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, өлгөндөр Кудайдын Уулунун үнүн угуп тирилер убакыт келет, ал тургай, келип да калды[+].


26 Анткени Атанын Өзүндө өмүр бар болгон сыяктуу эле, Уулунда да Атасы берген өмүр бар[+].


27 Атасы Ага сот жүргүзүү бийлигин да берди. Анткени Ал – Адам Уулу[+].

28


Тирилүү жөнүндө

Буга таң калбагыла, анткени мүрзөдө жаткандардын баары Кудай Уулунун үнүн уга турган убак келет[+].


29 Ошондо өлгөндөр мүрзөдөн чыгышат: жакшылык кылгандар өмүргө ээ болуу үчүн, жамандык кылгандар соттолуу үчүн тирилишет[+].


30 Мен Өз алдымча эч нерсе кыла албайм. Атам Мага кандай айтса, ошондой соттойм. Менин сотум адилет, анткени Мен Өз каалоомду эмес, Мени жиберген Атамдын каалоосун аткарам[+].

31


Ыйса жөнүндөгү күбөлөндүрүүлөр

Эгерде Мен Өзүм жөнүндө Өзүм күбөлөндүрүп жатсам, анда Менин күбөлөндүрүүм чындык эмес[+].


32 Мен жөнүндө күбөлөндүргөн башка бирөө бар. Мен Анын күбөлөндүрүүсүнүн чындык экенин билем.


33 Жаканга киши жибердиңер эле, ал чындык жөнүндө күбөлөндүрдү[+].


34 Дегинкиси, Мен адамдын күбөлөндүрүүсүн кабыл албайм, бирок муну силердин куткарылып калышыңар үчүн айтып жатам.


35 Жакан жарык чачып, жанып турган чырак эле, силер болсо анын жарыгы менен бир аз убакыт кубангыңар келди[+].


36 Бирок Менде Жакандын күбөлөндүрүүсүнөн чоң күбөлөндүрүү бар. Себеби Атамдын Мага тапшырган иштери – Менин кылып жаткан бул иштерим Мени Атам жибергендигин күбөлөндүрөт[+].


37 Мени жиберген Атам Өзү да Мен жөнүндө күбөлөндүрдү. Силер эч качан Анын үнүн уккан эмессиңер, жүзүн да көргөн эмессиңер.


38 Анын сөзү силердин жүрөгүңөрдөн орун алган эмес. Анткени Ал жиберген Мага ишенбей жатасыңар.


39 Силер Ыйык Жазууну изилдеп жатасыңар, анткени ал аркылуу түбөлүк өмүргө ээ болобуз деп ойлойсуңар. Ыйык Жазуу болсо Мен жөнүндө күбөлөндүрөт[+].


40 Бирок силер өмүргө ээ болуу үчүн, Мага келүүнү каалабайсыңар.


41 Адамдардан даңк кабыл албайм[+].


42 Бирок Мен силерди билем: жүрөгүңөрдө Кудайга болгон сүйүү жок.


43 Мен Атамдын атынан келдим, бирок Мени кабыл албай жатасыңар. Эгерде башка бирөө өз атынан келсе, аны кабыл аласыңар[+].


44 Жалгыз Кудайдын даңктоосун күтпөстөн, бири-бириңерден даңктоо кабыл алып жатсаңар, кантип ишене аласыңар[+]?


45 Мени Атасынын алдында айыптайт деп ойлобогула. Айыптоочуңар бар: ал – өзүңөр үмүттөнүп жүргөн Муса.


46 Эгерде Мусага ишенсеңер, Мага да ишенмексиңер, анткени ал Мен жөнүндө жазып кеткен[+].


47

#### 6

1


Беш миң адамды тойгузуу


[•] Андан кийин Ыйса Галилея көлүнүн[*] наркы өйүзүнө кетти.


2 Аны көп эл ээрчип алды, анткени алар Анын оорулууларды айыктырганын көрүшкөн эле.


3 Ыйса шакирттери менен тоого чыгып отурду.


4 Жүйүттөрдүн Пасах майрамы жакындап калган эле[+].


5 Ыйса Өзүн көздөй келе жаткан көп элди көрүп, Филипке: «Элди тойгузуу үчүн, нанды кайдан сатып алабыз?» – деди[+].


6 Ал бул сөздү аны сыноо үчүн айтты. Өзү болсо эмне кылуу керектигин билген.


7 Филип Ага: «Ар бирине бир аздан бергенде да, аларга эки жүз динарийге келе турган нан жетпейт», – деп жооп берди.


8 Ошондо шакирттеринин бири Шымон Петирдин иниси Андрей Ыйсага мындай деди:[+]


9 «Ушул жердеги бир балада беш арпа нан жана эки кичинекей балык бар. Бирок ал ушунча көп кишиге эмне болмок эле?»


10 Ыйса аларга: «Элди жерге отургузгула», – деди. Ошол жер шиберлүү эле. Аялдар менен балдарды эсептебегенде, ал жерге беш миңге жакын киши отурду.


11 Ыйса нандарды алып, Кудайга ыраазычылык билдирди да, шакирттерине берди. Алар отургандарга таратышты. Балыктан да алардын каалашынча беришти[+].


12 Эл тойгондон кийин, Ал шакирттерине: «Ысырап болбошу үчүн, арткан нанды жыйнап алгыла», – деди.


13 Алар эл жеген беш арпа нандын артканын жыйнашканда, он эки себет толду.


14 Ошондо Ыйса жасаган кереметти көргөн адамдар: «Дүйнөгө келе турган Пайгамбар ушул», – дешти[+].

15


Ыйсанын көлдүн үстүнөн басышы


Алар Ыйсаны кармап алып, падыша шайламакчы болуп жатышты. Ыйса алардын бул оюн билип, кайрадан Өзү жалгыз тоого кетип калды.


16[•] Кеч киргенде, Анын шакирттери көлгө барып,


17 бир кайыкка түшүштү да, көлдүн наркы өйүзүнө, Капернаумга бет алышты. Караңгы кирип калган эле, Ыйса болсо аларга келе элек болчу.


18 Катуу шамал болуп, көл толкуй баштады.


19 Алар жыйырма беш-отуз стадий сүзүшкөндөн кийин, көлдүн үстүндө кайыкты көздөй басып келе жаткан Ыйсаны көрүп коркуп кетишти.


20 Ыйса аларга: «Коркпогула, бул Менмин!» – деди.


21 Алар Ыйсаны кайыкка түшүрүп алмакчы болушту. Бирок кайык ошол замат алар бет алган жээкке жетип калды.

22


Ыйса – өмүр берүүчү нан

Көлдүн наркы өйүзүндө калган эл кийинки күнү жээкте шакирттер түшкөн кайыктан башка кайык болбогонун, Ыйсанын алардын кайыгына түшпөгөнүн, шакирттер өздөрү гана сүзүп кетишкенин эстешти.


23 Ошол арада эл нан жеген жерден алыс эмес жерге Тибериядан башка кайыктар келип жатты. Теңир нан үчүн ыраазычылык билдиргенден кийин, ошол жерде эл нан жеген эле.


24 Ал жерде Ыйса да, шакирттери да жок экенин көргөн эл кайыктарга түшүп, Ыйсаны издеп Капернаумга келди.


25 Алар Ыйсаны көлдүн берки өйүзүнөн табышты да: «Устат, бул жерге качан келдиң?» – деп сурашты.


26 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, керемет көргөнүңөр үчүн эмес, нан жеп тойгонуңар үчүн, Мени издеп жүрөсүңөр.


27 Күнүмдүк тамак үчүн эмес, түбөлүктүү тамак үчүн аракеттенгиле. Аны силерге Адам Уулу берет. Анткени Кудай Ата Ага Өз мөөрүн баскан»[+].


28 Ошондо алар Ыйсадан: «Кудайдын иштерин аткарыш үчүн, эмне кылышыбыз керек?» – деп сурашты.


29 Ыйса аларга: «Ал Кимди жиберсе, Ошого ишенгиле. Кудайдын иши – мына ушул», – деп жооп берди[+].


30 Ошондо алар Ыйсага мындай дешти: «Кандай керемет көрсөтөсүң? Биз көрүп, Сага ишенип калалы. Кана, эмне кыласың[+]?


31 Ыйык Жазууда: “Кудай аларга асман нанын берди”, – деп жазылгандай, ата-бабаларыбыз чөлдө манна жешкен»[+].


32 Ыйса болсо аларга мындай деди: «Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, нанды силерге Муса берген эмес, Атам силерге асман нанын, чыныгы нанды берет.


33 Анткени Кудайдын наны асмандан түшүп, адамзатка өмүр берет».


34 Ошондо алар Ага: «Мырза, бизге дайыма ошондой нан берип турчу!» – дешти[+].


35 Ыйса аларга мындай деди: «Мен өмүр берүүчү нанмын. Мага келген адам ачка болбойт, Мага ишенген адам эч качан суусабайт[+].


36 Бирок Мен силерге айтканымдай эле, Мени көрсөңөр да, ишенбей жатасыңар.


37 Атам бергендердин баары Мага келет. Мага келген адамды Мен кубалабайм[+].


38 Анткени Мен Өз каалоомду эмес, Мени жиберген Атамдын каалоосун аткарыш үчүн, асмандан түштүм[+].


39 Мени жиберген Атамдын каалоосу мындай: Ал бергендердин эч кимисин жоготпой, баарын тең акыркы күнү тирилтүүм керек[+].


40 Атамдын каалоосу – Уулун көргөн, Уулуна ишенген ар бир адамдын түбөлүк өмүргө ээ болуусу. Мен аны акыркы күнү тирилтем»[+].


41 Ыйсанын: «Асмандан түшкөн нан Менмин», – дегенине жүйүттөр мындай деп күңкүлдөй башташты:


42 «Мына бул Жусуптун уулу Ыйса эмеспи? Биз Мунун ата-энесин билебиз да! Анан Бул кандайча: “Асмандан түштүм”, – деп жатат?»[+]


43 Ыйса аларга мындай деди: «Күңкүлдөбөгүлө.


44 Мени жиберген Атам чакырбаса, Мага эч ким келе албайт. Мен аны акыркы күнү тирилтем[+].


45 “Пайгамбарлар” китебинде: “Алардын бардыгын Кудай үйрөтөт”, – деп жазылган. Атадан угуп үйрөнгөн ар бир адам Мага келет[+].


46 Бул кимдир бирөө Атаны көргөн дегенди билдирбейт. Атаны Кудайдан келген Бирөө гана көргөн[+].


47 Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, ким Мага ишенсе, ал түбөлүк өмүргө ээ.


48 Мен өмүр берүүчү нанмын.


49 Ата-бабаларыңар чөлдө манна жешти, өлүштү.


50 Ал эми асмандан түшкөн нанды жеген адам өлбөйт.


51 Мен асмандан түшкөн тирүү нанмын. Бул нанды жеген адам түбөлүк жашайт. Мен бере турган нан – бул Менин Денем. Мен аны адамзаттын өмүрү үчүн берем»[+].


52 Ошондо жүйүттөр: «Кантип Ал бизге Өз Денесин жегенге бермек эле?» – деп, өз ара талаша башташты.


53 Ыйса болсо аларга мындай деди: «Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, Адам Уулунун Денесин жеп, Канын ичпесеңер, өмүргө ээ болбойсуңар[+].


54 Ким Менин Денемди жеп, Канымды ичсе, ал түбөлүк өмүргө ээ, Мен аны акыркы күнү тирилтем.


55 Анткени Менин Денем – чыныгы азык, Каным – чыныгы суусундук.


56 Денемди жеп, Канымды ичкен адам Менин ичимде болот, Мен анын ичинде болом[+].


57 Тирүү Атам Мени жиберип, Мен Ал аркылуу жашап жаткандай эле, Менин Денемди жеген адам Мен аркылуу жашайт.


58 Асмандан түшкөн бул нан ата-бабаларыңар жеген маннадай эмес, манна жеген алар өлүштү. Ал эми бул нанды жеген адам түбөлүк жашайт».


59 Ыйса бул сөздөрдү Капернаумдагы синагогада элди окутуп жатканда айтты.

60


Ыйсаны ээрчүүдөн баш тарткан шакирттер


Шакирттеринин бир тобу муну укканда: «Катуу айтылган сөздөр экен, муну ким угуп тура алат? » – дешти.


61 Шакирттеринин ушул тууралуу нааразылык билдиргенин билген Ыйса аларга мындай деди: «Ушул сөз силердин кыжырыңарды келтирип жатабы?


62 Адам Уулунун мурун болгон жерине көтөрүлүп бара жатканын көргөндө кантесиңер[+]?


63 Рух өмүр берет, дене эч кандай пайда келтирбейт. Менин силерге айтып жаткан сөздөрүм – рух жана өмүр[+].


64 Бирок араңарда ишенбегендер да бар». Кимдер ишенбей коёрун, кимдин чыккынчылык кыларын Ыйса алдын ала эле билген[+].


65 Анан Ал дагы мындай деди: «“Атам чакырбаса, Мага эч ким келе албайт”, – деп, Мен ошон үчүн айткам».


66 Ушул сөздөрдөн кийин шакирттеринин көбү Ыйсадан четтеп, Аны ээрчибей калышты.

67


Петирдин Ыйсаны Теңир катары таанышы. Жүйүт – чыккынчы


Ошондо Ыйса он эки шакиртинен: «Силердин да кеткиңер келген жокпу?» – деп сурады.


68 Шымон Петир мындай деп жооп берди: «Теңир, биз кимге бармак элек? Түбөлүк өмүр берүүчү сөздөр Сенде.


69 Биз Сенин Кудайдын Ыйыгы – Машайак экениңди билип, Сага ишенип калдык»[+].


70 Ыйса аларга: «Ушул он экиңди Мен тандап алган эмес белем? Бирок араңардагы бирөө – шайтан», – деди[+].


71

#### 7

1


Бир туугандарынын Ыйсаны майрамга чакырышы

Андан кийин Ыйса Галилея аймагын аралап жүрдү. Ал Жүйүт аймагында жүргүсү келген жок, анткени жүйүттөр Аны өлтүрмөкчү болуп жатышкан эле[+].


2 Жүйүттөрдүн «Алачык майрамы» жакындап калган[+].


3 Ошондо бир туугандары Ыйсага: «Бул жерден чыгып, Жүйүт аймагына бар, кылып жаткан иштериңди шакирттериң да көрүшсүн[+].


4 Анткени белгилүү болгусу келген адам иштерин жашырбайт. Ушундай иштерди кылып жаткандан кийин, Өзүңдү дүйнөгө көрсөт», – дешти.


5 Анткени бир туугандары да Ага ишенишчү эмес.


6 Ыйса аларга мындай деди: «Менин убагым келе элек. Ал эми силер үчүн бардык учурда боло берет[+].


7 Бул дүйнө силерди жек көрө албайт, ал эми Мени жек көрөт. Анткени Мен анын иштеринин жаман экендигин күбөлөндүрүп жатам[+].


8 Силер майрамга бара бергиле! Мен азырынча бул майрамга барбайм, анткени Менин убагым келе элек».


9 Ал ушуну айтып, Галилеяда калып калды.

10


Ыйсанын майрамга жөнөшү

Бир туугандары кеткенден кийин, Ыйса да майрамга жашыруун жөнөдү.


11 Жүйүттөр болсо: «Ал кайда?» – деп, майрам убагында Ыйсаны издей башташты.


12 Элдин арасында Ал жөнүндө ар кандай сөз жүрүп жатты. Бирөөлөр Аны: «Жакшы», – десе, бирөөлөр: «Жок, Ал элди адаштырып жатат», – деп жатышты.


13 Бирок жүйүттөрдөн коркушкандыктан, Ал тууралуу ачык айта алышкан жок[+].

14


Ыйса майрамда

Майрамдын ортосунда Ыйса ийбадатканага келип, элди окута баштады.


15 «Бул окубаса деле Ыйык Жазууну кайдан билет?» – деп, жүйүттөр таң калышты.


16 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Менин окутуум Меники эмес, Мени жиберген Кудайдыкы[+].


17 Кудайдын каалоосун аткаргысы келген адам, бул окутуу Кудайданбы же Мен Өз атымдан сүйлөп жатамбы, билип алат.


18 Өз атынан сүйлөгөн өзүнүн даңкталышын каалайт. Ал эми Ким Өзүн Жибергендин даңкталышын кааласа, Ал – чындык, Анда адилетсиздик жок[+].


19 Муса силерге мыйзам берген, бирок бириңер да аны аткарбайсыңар. Мени эмне үчүн өлтүргөнү жатасыңар?»[+]


20 Ошондо эл Ага: «Сенин ичиңде жин бар. Ким Сени өлтүрөм деп жатат?» – деди[+].


21 Ыйса мындай деп сөзүн улантты: «Ишемби күнү оорулууну айыктырганыма баарыңар таң калып жатасыңар.


22 Муса силерге сүннөткө отургузуу мыйзамын берген. (Чынында, бул мыйзам Мусадан мурун эле бар болчу, ал ата-бабалардан калган. ) Силер болсо ишемби күнү сүннөткө отургузуп жатасыңар.


23 Мусанын мыйзамын бузбайлы деп, ишемби күнү деле сүннөткө отургузуп жатпайсыңарбы. Анан ишемби күнү бир адамды толук айыктырып койгондугум үчүн, Мага эмнеге ачууланып жатасыңар[+]?


24 Сырткы көрүнүшү боюнча соттобогула, сотуңар адил болсун»[+].


25 Ошондо иерусалимдиктердин кээ бирөөлөрү мындай дешти: «Өлтүрөбүз деп издеп жатышканы Ушул эмеспи?


26 Карасаңар, Ал ачык эле айтып жатат, бирок Ага эч ким эч нерсе деген жок! Же башчылар да Аны Машайак деп, ынанып калышканбы?


27 Бирок биз Анын кайсы жерден экенин билебиз. Ал эми Машайак келгенде, Анын кайсы жерден экенин эч ким билбейт»[+].


28 Ошондо ийбадатканада элди окутуп жаткан Ыйса үнүн катуу чыгарып, мындай деди: «Ооба, силер Мени билесиңер, Менин кайсы жерден экенимди да билесиңер. Бирок Мен Өз атымдан келген жокмун. Мени жиберген Кудай – чындык, силер Аны билбейсиңер.


29 Мен Аны билемин, анткени Мен Анданмын, Мени Ал жиберген»[+].


30 Ошондо Ыйсаны кармоого аракеттеништи. Бирок Ага эч кимиси кол көтөргөн жок, анткени Анын убагы келе элек болчу[+].


31 Бирок элдин көбү: «Машайак келгенде, эмне, Бул көрсөткөн кереметтерден да көп керемет көрсөтөбү?» – деп, Ыйсага ишенип калышты[+].


32 Эл арасында Ал жөнүндө айтылып жаткан ушундай сөздөр фарисейлерге жетти. Ошондо ыйык кызмат кылуучулар менен фарисейлер Ыйсаны кармап келүүгө кызматчыларын жиберишти.


33 Ыйса болсо аларга мындай деди: «Дагы бир аз убакыт араңарда болом, андан кийин Мени Жибергенге барам[+].


34 Мени издейсиңер, бирок таппайсыңар. Мен болгон жерге силер келе албайсыңар»[+].


35 Ошондо жүйүттөр өз ара мындай деп сүйлөшө башташты: «Биз таба албагыдай, Ал кайда барат? Эллиндердин өлкөсүнө чачырап кеткен жүйүттөргө барып, эллиндерди окутабы?


36 “Мени издейсиңер, бирок таппайсыңар”, “Мен болгон жерге силер келе албайсыңар”, – дегени эмнеси?»

37


Ыйсанын Ыйык Рухтун күчү жөнүндө айткан сөзү


Майрамдын акыркы – эң улуу күнү Ыйса эл алдында туруп, бийик үн менен мындай деди: «Ким суусаса, Мага келсин жана ичсин[+].


38 Ыйык Жазууда айтылгандай, Мага ишенген адамдын ичинен тирүү суу чыгат»[+].


39 Ыйса бул сөз аркылуу Өзүнө ишенгендер ала турган Ыйык Рух жөнүндө айтты. Ыйса даңктала элек болгондуктан, Рух бериле элек болчу[+].

40


Ыйса жөнүндөгү ар кандай ойлор

Бул сөздөрдү уккан кээ бирөөлөр: «Чын эле, бул – Пайгамбар», – дешсе,[+]


41 кээ бирөөлөр: «Бул – Машайак», – дешти. Дагы бирөөлөр: «Жок! Машайак Галилеядан келмек беле?


42 Ыйык Жазууда: “Машайак Дөөттүн тукумунан, Дөөттүн шаарчасы Бейт-Лехемден келет”, – деп айтылган жок беле?» – дешти[+].


43 Ошондо эл арасында Ыйса тууралуу талаш-тартыш чыкты[+].


44 Кээ бирөөлөр Аны кармоого аракеттеништи, бирок Ага эч кимиси кол көтөргөн жок.


45 Кайтып келишкен кызматчылардан башкы ыйык кызмат кылуучулар менен фарисейлер: «Эмне үчүн Аны алып келген жоксуңар?» – деп сурашты.


46 Кызматчылар болсо: «Эч ким эч качан бул Адамдай сүйлөгөн эмес», – деп жооп беришти.


47 Ошондо фарисейлер аларга мындай дешти: «Эмне, силер да алданып калдыңарбы?


48 Башкаруучулардан же фарисейлерден Ага ким ишенди?![+]


49 Мыйзамды билбеген бул караңгы эл каргышка калсын!»


50 Алардын бири, мурун Ыйсага түн жамынып келип кеткен Никедим, аларга мындай деди:[+]


51 «Эмне кылганын адамдын өз оозунан угуп териштирбей туруп, биздин мыйзам боюнча өкүм чыгарууга болобу?»[+]


52 Ошондо ага: «Эмне, сен да Галилеядансыңбы? Изилдеп көр, Галилеядан пайгамбар чыкпай тургандыгын ошондо билесиң», – деп жооп беришти[+].


53

#### 8

1


Ыйсанын күнөөкөр аялды кечирүүсү

Ыйса болсо Зайтун тоосуна кетти.


2 Эртең менен кайра ийбадатканага келди. Бүт эл Анын жанына чогулду. Ыйса отуруп алып, аларды окутту.


3 Ошол учурда мыйзам окутуучулар менен фарисейлер ойноштук кылып кармалган бир аялды Ыйсага алып келип, ортого тургузушту да, мындай дешти:


4 «Устат, бул аял ойноштук кылып жаткан жеринен кармалды!


5 Тооратта Муса бизге мындайларды таш бараңга алууну осуят кылган. Ал эми Сен эмне дейсиң?»[+]


6 Ыйсаны айыптоого шылтоо табыш үчүн, муну алар сынап сурашты. Бирок Ыйса аларга көңүл бөлбөстөн, эңкейип, жерге сөөмөйү менен бир нерсени жаза баштады[+].


7 Алар кайра-кайра сурай беришкендиктен, башын көтөрүп: «Араңарда ким күнөөсүз болсо, ошол адам аялга биринчи болуп таш ыргытсын», – деди да,[+]


8 кайра эңкейип, жазганын улантты.


9 Муну укканда, аларды абийири ашкерелеп, адегенде башчылары, андан кийин калгандары, биринин артынан бири кете башташты. Ыйсанын жанында ортодо турган аял гана калды.


10 Ошондо Ыйса башын көтөрүп, аялдан башка эч ким жок экенин көрдү да: «Аял, сени айыптагандар кайда? Эч ким сени айыптаган жокпу?» – деди.


11 Аял Ага: «Эч ким, Теңир», – деп жооп берди. «Мен да сени айыптабайм. Бара бер, мындан ары күнөө кылба», – деди Ыйса[+].

12


Ыйса – чыныгы Жарык


Ыйса аларга дагы мындай деп сүйлөдү: «Мен дүйнөнүн жарыгымын. Мени ээрчиген адам караңгыда жүрбөй, өмүр жарыгына ээ болот»[+].


13 Ошондо фарисейлер Ага: «Сен Өзүң жөнүндө Өзүң күбөлөндүрүп жатасың. Сенин күбөлөндүрүүң чындык эмес», – дешти[+].


14 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Өзүм жөнүндө Өзүм күбөлөндүрүп жатсам да, Менин күбөлөндүрүүм чындык. Анткени Мен Өзүмдүн кайдан келгенимди жана кайда барарымды билем. Силер болсо Менин кайдан келгенимди, кайда барарымды билбейсиңер[+].


15 Силер сырткы көрүнүшү боюнча соттойсуңар. Мен болсо эч кимди соттобойм[+].


16 Мен соттосом да, Менин сотум туура. Анткени Мен жалгыз эмесмин, Мени жиберген Атам менен биргемин[+].


17 Силердин мыйзамыңарда да: “Эки адамдын күбөлөндүрүүсү чындык”, – деп жазылып турат[+].


18 Өзүм жөнүндө Өзүм күбөлөндүрөм, Мен жөнүндө Мени жиберген Атам да күбөлөндүрөт»[+].


19 Ошондо алар Андан: «Сенин Атаң кайда?» – деп сурашты. Ыйса: «Силер Мени да, Атамды да билбейсиңер. Эгерде Мени билсеңер, анда Менин Атамды да билмексиңер», – деп жооп берди[+].


20 Ыйса бул сөздөрдү ийбадатканада окутуп жатканда, курмандыктар салына турган кутунун жанында туруп сүйлөдү. Бирок Аны эч ким кармап кеткен жок, анткени Анын убагы келе элек болчу[+].

21


Ыйсанын Атасына кете тургандыгын күбөлөндүрүшү

Ыйса аларга дагы: «Мен кетем, Мени издейсиңер, күнөөкөр бойдон өлөсүңөр. Мен барган жерге силер бара албайсыңар», – деди[+].


22 Ошондо жүйүттөр: «“Мен барган жерге силер бара албайсыңар”, – дейт, эмне, Ал Өзүн Өзү өлтүрөбү?» – дешти.


23 Ыйса аларга: «Силер төмөн жактансыңар, Мен жогору жактанмын. Силер бул дүйнөдөнсүңөр, Мен бул дүйнөдөн эмесмин[+].


24 Ошондуктан Мен силерге күнөөкөр бойдон өлөсүңөр дедим. Бул Мен экениме ишенбесеңер, күнөөкөр бойдон өлөсүңөр», – деди.


25 Ошондо алар Андан: «Сен Кимсиң?» – деп сурашты. Ыйса аларга: «Силерге башынан бери эле айтып келе жатканымдан, Мен Ошолмун.


26 Силер жөнүндө айтып, айыптай турган себептерим көп. Бирок Мени Жиберген – чындык. Мен дүйнөгө Андан укканымды айтып жатам», – деп жооп берди[+].


27 Алар Ыйсанын Атасы жөнүндө айтып жатканын түшүнүшкөн жок.


28 Ошондуктан Ыйса мындай деди: «Адам Уулун жогору көтөргөнүңөрдө, Менин ким экендигимди, Өз атымдан эч нерсе кылбастыгымды, Атам кандай үйрөтсө, ошондой сүйлөй тургандыгымды билесиңер[+].


29 Мени Жиберген Мени менен бирге, Атам Мени жалгыз калтырган жок. Анткени Мен ар дайым Ага жакканды кылам»[+].


30 Ушул сөздөрдү айтканда, Ага көптөр ишенип калышты[+].

31


Чыныгы эркиндик

Ыйса Өзүнө ишенип калган жүйүттөргө мындай деди: «Эгерде Менин сөзүм боюнча жашасаңар, анда Менин чыныгы шакирттеримсиңер.


32 Ошондо чындыкты билип каласыңар жана чындык силерди эркин кылат»[+].


33 Алар Ага: «Биз Ыбрайымдын урпактарыбыз, эч качан бирөөгө кул болгон эмеспиз, эркин болосуңар дегениң кандай?» – дешти[+].


34 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, күнөө кылган адам – күнөөнүн кулу[+].


35 Бирок кул үйдө түбөлүккө калбайт, уул калат[+].


36 Эгерде силерди Уул эркин кылса, анда чындап эркин болосуңар.

37


Чындыктын душмандары

Ыбрайымдын урпактары экениңерди билем. Ошондой болсо да Мени өлтүргүңөр келет, анткени Менин сөзүмө жүрөгүңөрдө орун жок[+].


38 Атамдан эмнени көрсөм, Мен ошону айтып жатам. Силер болсо атаңардан эмнени көрсөңөр, ошону кылып жатасыңар».


39 Ошондо алар ага: «Биздин атабыз – Ыбрайым», – деп жооп беришти. Ыйса аларга: «Эгерде силер Ыбрайымдын уулдары болсоңор, анда Ыбрайым кылгандай иштерди кылат элеңер[+].


40 Бирок азыр Мени – Кудайдан уккан чындыкты силерге айткан Адамды өлтүргүңөр келет. Ыбрайым болсо мындай кылган эмес.


41 Силер өз атаңардын кылганын кылып жатасыңар», – деди. Ошондо алар Ага: «Биз ойноштон туулган эмеспиз. Биздин бир эле Атабыз бар, Ал – Кудай», – дешти[+].


42 Ыйса аларга мындай деди: «Эгерде Атаңар Кудай болсо, анда Мени жакшы көрмөксүңөр. Анткени Мен Кудайдан келдим. Өз атымдан келген жокмун, Мени Ал жиберди.


43 Менин сөздөрүмдү эмнеге түшүнбөйсүңөр? Анткени Менин сөздөрүмдү уга албайсыңар[+].


44 Силердин атаңар – шайтан, силер ошонун кумарлуу иштерин аткаргыңар келет. Ал башынан эле киши өлтүргүч болчу, чындык боюнча жашаган жок, анткени анда чындык жок. Жалган айтуу – анын табияты. Анткени ал – жалганчы жана жалгандын атасы[+].


45 Бирок Мен чындыкты айткандыктан, силер Мага ишенбей жатасыңар.

46


Ыйсанын Өзү жөнүндө жана Ыбрайым жөнүндө айтканы

“Күнөөң бар”, – деп, Мени кимиңер айыптай аласыңар? Эгерде Мен чындыкты айтып жатсам, анда эмне үчүн Мага ишенбейсиңер?


47 Ким Кудайдан болсо, ал Кудайдын сөздөрүн угат. Силер Кудайдан эмессиңер, ошондуктан укпайсыңар».


48 Буга жүйүттөр: «“Самариялыксың, Сенин ичиңде жин бар”, – деп, туура айткан экенбиз!» – деп жооп беришти[+].


49 Ыйса аларга: «Менин ичимде жин жок. Мен Атамды урматтайм, силер болсо Мени кордоп жатасыңар[+].


50 Дегинкиси, Мен Өзүмө даңк издебейм, бирок издей турган жана соттой турган Бирөө бар[+].


51 Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, Менин сөзүмдү аткарган адам эч качан өлбөйт», – деди[+].


52 Ошондо жүйүттөр Ага мындай дешти: «Ичиңде жин бар экенине чындап көзүбүз жетти. Ыбрайым өлгөн, пайгамбарлар да өлүшкөн. Сен болсо: “Менин сөзүмдү аткарган адам эч качан өлбөйт”, – дейсиң!


53 Сен, эмне, атабыз Ыбрайымдан да чоңсуңбу? Ал өлгөн, пайгамбарлар да өлүшкөн. Сен Өзүңдү ким деп эсептеп жатасың?»


54 Ыйса мындай деп жооп берди: «Эгерде Мен Өзүмдү Өзүм даңктап жатсам, анда Менин даңкым эч нерсеге турбайт. Мени Атам даңктайт, силер Аны “биздин Кудайыбыз” дейсиңер[+].


55 Силер Аны билбейсиңер, Мен болсо билем. Эгерде билбейм десем, анда силер сыяктуу жалганчы болмокмун. Бирок Мен Аны билем жана Анын сөздөрүн сактайм[+].


56 Атаңар Ыбрайым Менин күнүмдү көрөм деп кубанган жана көрүп кубанды»[+].


57 Ошондо жүйүттөр Ага: «Өзүң элүү жашка чыга элексиң, анан Ыбрайымды көрдүңбү?» – дешти.


58 Ыйса аларга: «Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, Мен Ыбрайымдан мурун эле бар болчумун», – деди.


59

#### 9

1


Тубаса сокур адамдын айыгуусу

Ыйса кетип бара жатып, тубаса сокур адамды көрдү.


2 Шакирттери Андан: «Устат, бул кишинин сокур болуп төрөлүшүнө кимдин күнөөсү себеп болду: өзүнүкүбү же ата-энесиникиби?» – деп сурашты[+].


3 Ыйса мындай деп жооп берди: «Өзүнүкү да, ата-энесиники да себеп болгон жок. Анын жашоосунда Кудайдын кудурети көрсөтүлүшү үчүн ушундай болду.


4 Күндүз Мени Жибергендин иштерин кылышым керек. Түн келет, ошондо эч ким эч нерсе кыла албай калат[+].


5 Мен бул дүйнөдө болуп турганда, дүйнөнүн жарыгымын»[+].


6 Ушул сөздү айткандан кийин, Ал жерге түкүрүп, топурактан ылай жасады да, аны сокур адамдын көзүнө сүйкөп, мындай деди:[+]


7 «Силоом (бул сөз «Жиберилген» деп которулат) көлмөсүнө барып жуун!» Ал барып жуунганда, көзү ачылды. Ал кайтып келгенде,[+]


8 коңшулары жана анын мурун сокур экенин көргөндөр: «Бул киши ушу жерде кайыр сурап отурган киши эмеспи?» – деп жатышты.


9 Бирөөлөрү: «Ошол» дешсе, бирөөлөрү: «Жок, бул ошого окшош экен», – дешти. Өзү болсо: «Ошол менмин», – деди.


10 Ошондо алар андан: «Көздөрүң кантип ачылды?» – деп сурашты.


11 Ал мындай деп жооп берди: «Ыйса деген Киши ылай жасап, көзүмө сүйкөп: “Силоом көлмөсүнө барып жуун!” – деди. Мен барып жуундум, ошондо көздөрүм ачылды».


12 Алар андан: «Ал кайда?» – деп сурашты. «Билбейм», – деп жооп берди ал.


13 Ошондо алар мурун сокур болгон бул кишини фарисейлердин алдына алып барышты.


14 Ыйса ылай жасап, анын көзүн ачкан күн ишемби күн болчу[+].


15 Фарисейлер да ал кишиден көзүнүн кантип көрүп калганын сурашты. «Ал көзүмө ылай сүйкөдү, анан мен жуундум, азыр көзүм көрүп жатат», – деп жооп берди ал.


16 Ошондо фарисейлердин кээ бирөөлөрү: «Ал Адам Кудайдан эмес. Анткени ишемби күнүн сактабайт экен», – дешсе, кээ бирөөлөрү: «Күнөөкөр адам ушундай кереметтерди жасай алмак беле?» – дешти. Ошентип, алардын арасында талаш чыгып кетти[+].


17 Анан алар сокур адамдан: «Ал сенин көзүңдү ачпадыбы, Ал тууралуу сен эмне дейсиң?» – деп, дагы сурашты. Ошондо ал: «Ал – пайгамбар», – деп жооп берди[+].


18 Бирок жүйүттөр көзү ачылган кишинин мурда сокур экенине, азыр көрүп калгандыгына ата-энесин чакыртып келмейинче ишенишкен жок.


19 Алардан: «Сокур болуп төрөлгөн балаңар ушулбу? Азыр ал кандайча көрүп калды?» – деп сурашты.


20 Ата-энеси аларга: «Бул биздин балабыз, анын сокур болуп төрөлгөнү чын.


21 Бирок азыр анын көзү кандайча көрүп калгандыгын билбейбиз, көзүн ким ачканын да билбейбиз. Бала эмес го, өзүнөн сурагыла, өзү айтып берсин», – деп жооп берди.


22 Ата-энеси жүйүттөрдөн корккондуктан, ушинтип жооп берди. Анткени жүйүттөр «Ким Аны Машайак деп кабыл ала турган болсо, ал синагогадан чыгарылсын» деген чечим чыгарып коюшкан эле[+].


23 Ошондуктан ата-энеси: «Бала эмес го, өзүнөн сурагыла», – деген эле.


24 Ошондо фарисейлер мурун сокур болгон кишини экинчи ирет чакырышты да: «Кудай алдында чыныңды айт, биз ал Адамдын күнөөкөр экендигин билебиз», – дешти[+].


25 Ал мындай деп жооп берди: «Анын күнөөкөр же күнөөкөр эмес экенин билбейм. Бир гана нерсени билем: мен сокур болчумун, азыр көзүм көрүп калды».


26 «Ал сага эмне кылды? Көзүңдү кантип ачты?» – деп, алар дагы сурашты.


27 «Айтып эле жатпаймынбы, өзүңөр укпай жатасыңар го. Дагы эмнени уккуңар келет? Же силер да Анын шакирти болгуңар келип жатабы?» – деп жооп берди ал.


28 «Анын шакирти сенсиң, биз болсо Мусанын шакирттерибиз», – деп, фарисейлер аны жекиришти да:


29 «Кудайдын Мусага сүйлөгөнүн билебиз, ал эми Жанагынын кайдан келгенин билбейбиз», – дешти[+].


30 Ошондо көзү көрүп калган адам аларга мындай деп жооп берди: «Анын кайдан келгенин билбегениңер кызык экен. Ал менин көзүмдү ачпадыбы.


31 Кудайдын күнөөкөрлөрдү укпай тургандыгын билебиз. Бирок ким Кудайдан коркуп, Анын эркин аткарса, Кудай аны угат[+].


32 Бирөө тубаса сокурдун көзүн ачты дегенди эч ким эч качан уккан эмес.


33 Эгерде Ал Адам Кудайдан болбосо, мындай ишти кыла алмак эмес».


34 Ошондо алар: «Күнөөкөр болуп төрөлгөн сен бизди окуткуң барбы?» – деп, аны ийбадатканадан кууп чыгышты.


35 Аны ийбадатканадан кууп чыгышканын Ыйса укканда, аны таап: «Сен Кудайдын Уулуна ишенесиңби?» – деп сурады.


36 Ал Ага: «Мырза, Ал Ким? Мен Ага ишенейин», – деди.


37 Ыйса ага: «Сен Аны көрдүң. Ал азыр сени менен сүйлөшүп жатат», – деди[+].


38 Ошондо ал: «Ишенем, Теңир!» – деп, Ага таазим кылды.


39 Анан Ыйса: «Мен бул дүйнөгө көзү көрбөгөндөр көрсүн, көргөндөр сокур болсун деп өкүм чыгаруу үчүн келгем», – деди.


40 Анын жанында турган кээ бир фарисейлер муну укканда: «Эмне, биз да сокурбузбу?» – дешти[+].


41

#### 10

1


Койчу жөнүндө үлгү-насаат аңгеме


«Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, ким кой короого эшиктен кирбей, башка жагынан кирсе, ал – ууру жана каракчы.


2 Ал эми ким эшиктен кирсе, ал – койчу.


3 Кароолчу ага эшикти ачып берет. Койлор анын үнүн угушат, ал өзүнүн койлорун атынан чакырат, аларды тышка чыгарат.


4 Ал өзүнүн койлорун тышка чыгаргандан кийин, алардын алдында басат, ал эми койлору анын артынан ээрчишет, анткени алар анын үнүн таанышат.


5 Чоочун кишини ээрчишпейт, андан качышат, анткени анын үнүн таанышпайт».


6 Ыйса айтып берген бул үлгү-насаат аңгеменин маанисин алар түшүнүшкөн жок[+].

7


Ыйса – койлор кире турган эшик

Ошондо Ыйса аларга дагы мындай деди: «Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, Мен койлор кире турган эшикмин.


8 Менден мурун келгендердин баары – ууру жана каракчы. Бирок койлор аларды угушкан жок.


9 Мен эшикмин. Ким Мен аркылуу кирсе, ал куткарылат. Кирет, чыгат жана жайыт табат[+].


10 Ууру уурдоо, өлтүрүү жана жок кылуу үчүн гана келет. Мен адамдардын өмүргө, ашып-ташыган өмүргө ээ болушу үчүн келдим.

11


Ыйса – жакшы Кайтаруучу

Мен жакшы Кайтаруучумун. Жакшы кайтаруучу койлору үчүн өз жанын берет[+].


12 Жалчы болсо койчу эмес, анткени койлор аныкы эмес. Ал карышкырдын келе жатканын көргөндө, койлорду таштай качат. Карышкыр койлорго тийип, аларды туш-тарапка чачыратат[+].


13 Жалчы болсо качып кетет, анткени ал – жалчы, койлорго кайдыгер мамиле кылат[+].


14 Мен жакшы Кайтаруучумун. Мен Өзүмдүн койлорумду билем,


15 Атам Мени, Мен Атамды билгендей эле, койлорум да Мени билет. Койлорум үчүн Мен Өз жанымды берем[+].


16 Менин бул короодогу койлордон башка да койлорум бар. Мен аларды да алып келүүм керек. Алар да Менин үнүмдү угушат, ошондо бир короо кой, бир койчу болот[+].


17 Мен Өз жанымды беремин, ошон үчүн Атам Мени жакшы көрөт. Мен Өз жанымды кайра алуу үчүн беремин[+].


18 Менден аны эч ким тартып албайт, Мен аны Өзүм берем. Аны берүүгө жана кайра алууга бийлигим бар. Бул осуятты Мен Атамдан алгам»[+].


19 Ушул сөздөн улам жүйүттөрдүн ортосунда талаш чыкты[+].


20 Алардын көпчүлүгү: «Анын ичинде жин бар, акылы ордунда эмес, Аны эмнеге угуп жатасыңар?» – дешти[+].


21 Кээ бирөөлөрү: «Бул жин тийген адамдын сөзү эмес! Жин сокурлардын көзүн ача алмак беле?» – дешти[+].

22


Ыйса Иерусалимдеги майрамда


Ошол убакта Иерусалимде ийбадаткананы ыйыктоо майрамы болуп жаткан. Кыш мезгили эле.


23 Ыйса ийбадаткананын чыгыш тарабындагы Сулайман үйүнүн кире беришинде басып жүргөндө,[+]


24 жүйүттөр Аны курчап алып: «Качанкыга чейин башыбызды маң кыласың? Машайак болсоң, айтпайсыңбы ачыгын!» – дешти[+].


25 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Мен силерге айттым, бирок силер ишенбей жатасыңар. Атамдын атынан кылып жаткан иштерим Мен жөнүндө күбөлөндүрүп жатпайбы[+].


26 Бирок силер ишенбей жатасыңар, анткени Менин койлорум эмессиңер. Мен муну силерге айткам.


27 Менин койлорум Менин үнүмдү угушат. Мен аларды тааныйм, алар Мени ээрчишет.


28 Мен аларга түбөлүк өмүр берем, алар эч качан өлүшпөйт. Аларды Менин колумдан эч ким тартып ала албайт[+].


29 Аларды Мага берген Атам баарынан чоң. Аларды Атамдын колунан эч ким тартып ала албайт.


30 Мен жана Атам бирбиз»[+].


31 Ошондо Аны таш бараңга алуу үчүн, жүйүттөр бул жолу да жерден таш алышты[+].


32 Ыйса аларга: «Мен силердин көз алдыңарда Атамдын атынан көп жакшы иштерди кылдым. Алардын кайсынысы үчүн Мени таш бараңга алгыңар келип жатат?» – деди.


33 Жүйүттөр Ага: «Жакшы иштериң үчүн эмес, Кудайга акарат келтиргендигиң үчүн, адам болуп туруп, Өзүңдү Кудай кылып жаткандыгың үчүн, таш бараңга алганы жатабыз», – деп жооп беришти[+].


34 Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Мыйзамыңарда: Мен силерге: “Силер кудайларсыңар”, – дедим», – деп жазылган эмеспи[+]?


35 Кудайдын Сөзү кимдерге берилсе, ошолорду Ал кудайлар деп атап жатса (Ыйык Жазуу Өз күчүн жоготпойт),


36 Атам тарабынан дайындалып, бул дүйнөгө жиберилген Мен: “Кудайдын Уулумун”, – дегеним үчүн, “Кудайга акарат келтирип жатасың”, – дейсиңерби[+]?


37 Эгерде Мен Атамдын иштерин кылбай жатсам, анда Мага ишенбей эле койгула.


38 Эгерде кылып жатсам, Мага ишенбесеңер да, кылган иштериме ишенгиле. Ошондо Атанын Менин ичимде, Мен Атанын ичинде экенимди билип, ишенип каласыңар»[+].


39 Ошондо алар Ыйсаны кайрадан кармап алмакчы болушту, бирок Ал карматкан жок[+].


40 Ыйса кайрадан Иордан дарыясынын наркы өйүзүнө – мурун Жакан элди сууга чөмүлдүрүп жүргөн жерге барып, ошол жерде калып калды[+].


41 Ага көп адамдар келишип: «Жакан эч кандай керемет көрсөткөн эмес, бирок анын бул Адам жөнүндө айткандарынын баары чындык экен», – дешти[+].


42

#### 11

1


Лазардын тирилиши

Эже-сиңди Мариям менен Марта жашаган Бетания деген айылда Лазар деген бир адам ооруп жатты[+].


2 Ыйсаны жыпар жыттуу май менен майлаган, Анын бутун чачы менен аарчыган ушул Мариям болчу. Ооруп жаткан Лазар анын бир тууганы эле[+].


3 «Теңир, жакшы көргөн адамың ооруп жатат», – деп, эже-сиңди Ыйсага айттырып жиберишти.


4 Ыйса муну укканда: «Ал бул оорудан өлбөйт, бул – Кудайдын даңкталышы үчүн жол берилген оору. Бул аркылуу Кудай Уулу даңкталат», – деди.


5 Ыйса Мартаны, анын сиңдисин жана Лазарды жакшы көрчү.


6 Ал Лазардын ооруп жатканын укса да, жүргөн жеринде дагы эки күн болду.


7 Андан кийин шакирттерине мындай деди: «Жүргүлө, Жүйүт аймагына кайра баралы».


8 Шакирттери Ага: «Устат, жүйүттөр жакында эле Сени таш бараңга алып өлтүргөнү жатышпады беле? Анан кайра ошол жакка барганы жатасыңбы?» – дешти[+].


9 Ыйса аларга: «Бир күндө он эки саат жарык болот эмеспи. Күндүз жүргөн адам мүдүрүлбөйт, анткени ал бул дүйнөнүн жарыгын көрүп турат[+].


10 Ал эми түн ичинде жүргөн адам мүдүрүлөт, анткени анын ичинде жарык жок», – деп жооп берди[+].


11 Ыйса бул сөздөрдү айткандан кийин, аларга: «Досубуз Лазар уктап калды, бирок Мен барып, аны ойготом», – деди[+].


12 Шакирттери Ага: «Теңир! Уктап жатса, анда айыгат», – дешти.


13 Ыйса Лазардын өлүп калганы жөнүндө айткан эле, шакирттери болсо анын жөн эле уктап жатканы жөнүндө айтып жатат деп ойлошту.


14 Ошондо Ыйса ачык эле мындай деди: «Лазар өлүп калды.


15 Силер үчүн кубанып жатам. Силердин ишенип калышыңар үчүн, Менин ал жакта болбогонум жакшы болду. Жүргүлө, ага баралы».


16 Ошондо Эгиз деген да ысымы бар Томас башка шакирттерге: «Жүргүлө, биз да аны менен бирге өлөлү», – деди[+].


17 Ыйса келгенде, Лазардын көргө коюлганына төрт күн болгонун укту.


18 Бетания менен Иерусалимдин ортосундагы аралык болжол менен он беш стадий болгондуктан,


19 көптөгөн жүйүттөр Марта менен Мариямга көңүл айтууга келишкен эле.


20 Марта Ыйсанын келе жатканын укканда, алдынан тосуп чыкты. Мариям болсо үйдө калды.


21 Марта Ыйсага: «Теңир! Сен бул жерде болгондо, бир тууганым өлмөк эмес.


22 Бирок мен азыр да билем, Сен Кудайдан эмне сурасаң да, Кудай Сага берет», – деди.


23 Ыйса ага: «Бир тууганың тирилет», – деди.


24 Марта Ага: «Акыркы күнү, өлгөндөр тириле турган күнү тирилерин билем», – деди[+].


25 Ыйса ага мындай деди: «Мен тирилүүмүн жана өмүрмүн. Мага ишенген адам өлсө да, тирилет[+].


26 Мага ишенип жашаган адам өлбөйт. Ушуга ишенесиңби?»[+]


27 Марта Ага: «Ооба, Теңир. Дүйнөгө келе турган Кудай Уулу Машайак Сен экендигиңе ишенем», – деди[+].


28 Муну айткандан кийин, ал үйүнө барды да, сиңдиси Мариямды тымызын чакырып алып: «Устат бул жерде. Ал сени чакырып жатат», – деди.


29 Муну угары менен, Мариям шашылыш тура калып, Ыйсага жөнөдү.


30 Ыйса айылга кире элек болчу, Ал Марта менен жолуккан жерде эле.


31 Мариямга көңүл айтканы келгендер анын үйдөн шашылыш чыгып кеткенин көрүшкөндө, «Бир тууганын жоктоп ыйлаш үчүн, мүрзөгө кетти го», – деп ойлоп, артынан кошо жөнөштү.


32 Мариям болсо Ыйса турган жерге келди да, Аны көргөндө, бутуна жыгылып: «Теңир, Сен бул жерде болгондо, бир тууганым өлмөк эмес», – деди.


33 Мариямдын жана аны менен келген жүйүттөрдүн ыйлаганын көргөн Ыйсанын каңырыгы түтөп, жүрөгү сыздады.


34 «Аны кайсы жерге койдуңар?» – деп сурады Ыйса. «Теңир, келип, Өзүң көр», – деп жооп беришти алар.


35 Ыйса көзүнө жаш алды[+].


36 Ошондо жүйүттөр: «Карагылачы, Лазарды Ал кандай жакшы көрчү!» – дешти.


37 Кээ бирөөлөр болсо: «Бул сокурдун көзүн ачпады беле, анан ушуну өлүмдөн алып кала алган жокпу?» – дешти[+].


38 Ыйса ичинен кайгырып, мүрзөгө басып келди. Ал оозу таш менен жабылган мүрзөлүк үңкүр эле[+].


39 «Ташты алып салгыла!» – деди Ыйса. Ошондо өлгөн Лазардын бир тууганы Марта Ага: «Теңир! Жыттанып кетти го, коюлганына төрт күн болуп калбадыбы», – деди.


40 Ошондо Ыйса ага: «Мен сага: “Эгерде ишенсең, Кудайдын даңкын көрөсүң”, – деп айткан жок белем?», – деди.


41 Үңкүрдүн оозунан ташты алып салышкандан кийин, Ыйса асманды карап, мындай деди: «Ата, Мени уккандыгың үчүн, Сага ыраазымын[+].


42 Мени дайыма угарыңды билем. Бирок муну Мени Сен жибергениңе ушул жерде турган эл ишенсин деп айтып жатам»[+].


43 Муну айткандан кийин, Ал бийик үн менен: «Лазар, чык!» – деди[+].


44 Ошондо колу-буту кепинделген Лазар мүрзөдөн чыгып келди. Анын бети-башы да оролуу эле. Ыйса аларга: «Анын кепинин чечкиле, бассын», – деди[+].


45[•] Мариямга келген жүйүттөрдүн көпчүлүгү Ыйсанын кылган ишин көрүшкөндө, Ага ишенип калышты[+].


46 Ал эми кээ бирөөлөрү фарисейлерге барып, Ыйсанын эмне кылганын айтып беришти.

47


Башкы ыйык кызмат кылуучулардын чечими

Ошондо башкы ыйык кызмат кылуучулар менен фарисейлер жогорку кеңешти чакырып, мындай дешти: «Эмне кылсак? Бул Адам көптөгөн кереметтерди көрсөтүп жатат.


48 Эгерде Аны ушу бойдон тим койсок, баары Ага ишенип калат. Анан римдиктер келип, жерибизди да, элибизди да басып алышат».


49 Алардын бири, ошол жылга башкы ыйык кызмат кылуучу болуп шайланган Кайапа мындай деди: «Силер эч нерсени билбейсиңер.


50 Бүт эл жок болгондон көрө, эл үчүн бир адамдын өлгөнү силер үчүн жакшы болорун түшүнбөйсүңөр!»[+]


51 Муну ал оюнан чыгарып айткан жок: ошол жылы башкы ыйык кызмат кылуучу болгондуктан, Ыйсанын эл үчүн өлөрүн алдын ала айтты[+].


52 Ал бир улут үчүн гана эмес, Кудайдын чачырап кеткен балдарын чогултуу үчүн да өлүшү керек болчу[+].


53 Ошол күнү алар Ыйсаны өлтүрүү жөнүндө чечим чыгарышты[+].


54 Ошондон кийин Ыйса жүйүттөрдүн арасында ачык жүрбөй калды. Ал чөлгө жакын жердеги Эпрайым деген шаарга кетти. Ал жерде шакирттери менен болду.


55 Жүйүттөрдүн Пасах майрамы жакындап калгандыктан, өлкөнүн туш тарабынан көптөгөн адамдар майрам алдында тазалануу үчүн, Иерусалимге келишти[+].


56 Алар Ыйсаны издешти. Ийбадатканада туруп алышып: «Кандай деп ойлойсуңар, Ал майрамга келет болду бекен?» – деп, өз ара сүйлөшүп жатышты.


57

#### 12

1


Мариямдын Ыйсаны жыпар жыттуу май менен майлашы


[•] Пасах майрамына алты күн калганда, Ыйса Бетанияга келди. Бул жерде Ал тирилткен Лазар жашачу[+].


2 Ошол жерде Ага кечки тамак даярдашты. Марта кызмат кылып жүрдү. Лазар болсо Аны менен бирге бир дасторкондо отурду[+].


3 Мариям нард деген өсүмдүктөн жасалган жыпар жыттуу, таза майдан бир фунт алып келип, Ыйсанын бутуна куйду, анан Анын буттарын чачы менен сүрттү. Үйдүн ичи жыпар жыттуу май жыттанып калды[+].


4 Ыйсанын шакирттеринин бири, кийин Ага чыккынчылык кылган Шымон уулу Жүйүт Искариот мындай деди:


5 «Бул майды үч жүз динарийге сатып, түшкөн акчаны жакырларга таратып берсе болот эле да».


6 Ал муну жакырлар үчүн кам көргөндүктөн эмес, ууру болгондуктан айтты. Акча салынуучу куту анда болгондуктан, ал ага салынган акчадан уурдап алчу[+].


7 Ошондо Ыйса мындай деди: «Мариямды жайына койгула! Ал муну Менин көргө коюлар күнүмө сактап жүргөн.


8 Анткени Мен силердин жаныңарда дайыма эле боло бербейм, жакырлар болсо дайыма жаныңарда болот»[+].


9 Жүйүттөрдүн көбү Ыйсанын Бетанияда экенин угушуп, Ыйсаны гана эмес, Ал тирилткен Лазарды да көрүү үчүн, Бетанияга келишти[+].


10 Башкы ыйык кызмат кылуучулар болсо Лазарды да өлтүрүү жөнүндө чечим чыгарышты.


11 Анткени аны көрүү үчүн келген жүйүттөрдүн көбү Ыйсага ишенип калышкан эле.

12


Ыйсанын Иерусалимге салтанат менен кириши


[•] Кийинки күнү майрамга келген элдин көпчүлүгү Ыйсанын Иерусалимге келерин угушканда,


13 дарактардын бутактарын алып: «Дөөттүн Уулуна даңк! Теңирдин атынан Келе Жатканга, Ысрайыл элинин Падышасына даңк!» – деп, Аны кыйкырып тосуп чыгышты[+].


14 Ыйса бир кодикти таап минип алган эле. Бул жөнүндө Ыйык Жазууда:


15 «Коркпо, Сион кызы! Сенин Падышаң кодик минип келе жатат!» – деп жазылган[+].


16 Шакирттери муну адегенде түшүнүшкөн эмес. Бирок Ыйса даңкталгандан кийин, алар бул сөздөрдүн Ал жөнүндө жазылгандыгын, Ага ошондой кылынгандыгын эстешти[+].


17 Ыйсанын жанында жүргөн эл Анын Лазарды мүрзөдөн чакырып, тирилткенин күбөлөндүрүп жатты.


18 Ошондуктан Ыйсанын бул кереметти кылганын уккан эл Аны алдынан тосуп чыкты.


19 Фарисейлер болсо: «Көрдүңөрбү, эч нерсе кыла албай калдыңар! Бүт дүйнө Анын артынан ээрчип кетти!» – деп, өз ара сүйлөшүп жатышты[+].

20


Эллиндердин Ыйсаны көрүүнү каалашы

Кудайга табынуу үчүн майрамга келгендердин арасында эллиндер да бар эле.


21 Алар Галилеянын Бетсайида шаарынан болгон Филипке келишип: «Мырза, биз Ыйсаны көрсөк дедик эле», – дешти[+].


22 Филип бул жөнүндө Андрейге барып айтты. Анан Андрей менен Филип экөө Ыйсага барып айтышты.

23


Уулдун Ата аркылуу даңкталышы

Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Адам Уулунун даңкталар убактысы келип калды[+].


24 Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, эгерде буудайдын даны жерге түшкөндөн кийин өлбөсө, бирөө бойдон гана калат. Эгерде өлсө, көп түшүм берет[+].


25 Ким өз жанын сүйсө, ал андан түбөлүккө ажырайт. Ал эми ким бул дүйнөдө өз жанын жек көрсө, аны түбөлүк өмүр үчүн сактап калат[+].


26 Ким Мага кызмат кылгысы келсе, ал Мени ээрчисин. Мен кайсы жерде болсом, кызматчым да ошол жерде болот. Ким Мага кызмат кылса, аны Атам урматтайт».


27 Анан Ыйса мындай деди: «Азыр жаным кыйналып турат. Эмне дейин? “Ата! Мени ушул сааттан[*] куткара көр”, – дейинби? Бирок Мен ушул саат үчүн келгем[+].


28 Ата! Өз ысымыңды даңкта!» Ошондо асмандан «Даңктадым, дагы да даңктайм» деген үн угулду[+].


29 Ошол жердеги муну уккан адамдардын кээ бирөөлөрү: «Күн күркүрөдү», – дешсе, кээ бирөөлөрү: «Ага периште сүйлөдү», – дешти[+].


30 Ошондо Ыйса аларга мындай деди: «Бул сөз Мен үчүн эмес, силер үчүн айтылды[+].


31 Бул дүйнөнүн соттолор маалы келди. Эми бул дүйнөнүн төрөсү сыртка куулуп чыгарылат[+].


32 Мен жерден көтөрүлүп кеткенден кийин, бардыгын Өзүмө тартам»[+].


33 Ыйса муну кандай өлүм менен өлөрүн билдирүү үчүн айтты[+].


34 Эл болсо Ага мындай деди: «Ыйык Жазуудан укканыбызга караганда, Машайак түбөлүк жашайт. Анан Сен кандайча: “Адам Уулу жогору көтөрүлүп кетиши керек”, – дейсиң? Адам Уулу деген Ким?»[+]


35 Ошондо Ыйса аларга мындай деди: «Жарык дагы бир аз убакыт силер менен болот. Караңгыга калбаш үчүн, жарык барда жүргүлө. Караңгыда жүргөн адам кайда бара жатканын билбейт[+].


36 Жарык силер менен болуп турганда, жарыкка ишенгиле, ошондо жарыктын балдары болосуңар». Ыйса бул сөздөрдү айткандан кийин, ал жерден кетип, элдин көзүнөн далдаа болду[+].

37


Элдин ишенбестиги

Ыйса көптөгөн кереметтерди көрсөтсө да, алар Ага ишенишкен жок.


38 Ышайа пайгамбардын «Теңир! Бизден уккан кабарга ким ишенди? Теңирдин күчү кимге көрсөтүлдү?» деген сөздөрү аткарылышы үчүн ушундай болду[+].


39 Ошондуктан алар ишене алышкан жок. Ышайа мындай деп да айткан:


40 «Алардын көздөрү сокур, ал эми жүрөктөрү таш болуп калган. Ошондуктан алардын көздөрү көрбөйт, түшүнүшпөйт, айыгыш үчүн, Мага кайрылышпайт»[+].


41 Ышайа бул сөздөрдү Ыйсанын даңкын көрүп, Ал жөнүндө сүйлөгөндөн кийин айткан[+].


42 Ошондой болсо да, жүйүт башчыларынын көбү Ыйсага ишенип калышты. Бирок синагогадан чыгарылып калбаш үчүн, ишенип калышканын фарисейлердин алдында ачык айтышкан жок[+].


43 Анткени Кудайдын даңктаганына караганда, адамдын даңктаганын артык көрүштү[+].

44


Ыйсанын акыркы эскертүүсү

Ыйса үнүн бийик чыгарып, мындай деди: «Мага ишенген адам Мага эмес, Мени жиберген Кудайга ишенген болот[+].


45 Мени көргөн адам Мени жиберген Кудайды көргөн болот[+].


46 Мага ишенгендердин бирөө да караңгыга калбашы үчүн, Мен дүйнөгө жарык болуп келдим[+].


47 Сөздөрүмдү угуп, бирок аларды аткарбаган адамды Мен соттобойм. Анткени Мен бул дүйнөнү соттоо үчүн эмес, куткаруу үчүн келгем[+].


48 Мени четке кагып, сөздөрүмдү кабыл албаган адам үчүн сот бар: Мен айткан сөздөр аны акыркы күнү соттойт[+].


49 Анткени Мен Өз атымдан сүйлөгөн жокмун, Мени жиберген Атамдын осуяты боюнча сүйлөп жатам. Эмнени айтып, эмнени сүйлөө керектигин Мага Мени жиберген Атам осуят кылган.


50

#### 13

1


Ыйсанын шакирттеринин бутун жуушу


Пасах майрамынын алды эле. Ыйса Өзүнүн бул дүйнөдөн кетип, Атасына бара турган убагы келип калганын билчү. Ал бул дүйнөдөгү Өзүнүн адамдарын сүйдү, аларды акырына чейин сүйдү[+].


2 Кечки тамак убагы болчу. Шайтан буга чейин эле Шымон уулу Жүйүт Искариоттун жүрөгүнө Ыйсага чыккынчылык кылуу каалоосун салып койгон[+].


3 Ыйса Атасынын бардык нерсени Өзүнө бергендигин, Өзүнүн Кудайдан келип, Ага кайра кайтып барарын билчү[+].


4 Ыйса дасторкондон туруп, сырткы кийимин чечти да, белине сүлгү байлады.


5 Андан кийин чылапчынга суу куюп алып, шакирттеринин бутун жууп, белиндеги сүлгү менен аарчый баштады[+].


6 Шымон Петирдин жанына келгенде, ал Ага мындай деди: «Теңир, Сен менин бутумду жууйсуңбу?»


7 Ыйса ага мындай деп жооп берди: «Менин эмне кылып жатканымды сен азыр түшүнбөйсүң, кийин түшүнөсүң».


8 Петир Ага: «Мен бутумду Сага эч качан жуудуртпайм!» – деди. «Эгерде Мен сенин бутуңду жуубасам, анда сен Мени менен үлүштөш болбойсуң», – деп жооп берди Ыйса[+].


9 Ошондо Шымон Петир Ага: «Теңир, андай болсо, бутумду гана эмес, колумду да, башымды да жуу!» – деди.


10 Ыйса ага: «Жуулган адамдын бутун гана жууш керек, анткени ал таза. Силер да тазасыңар, бирок баарыңар эмес», – деди[+].


11 Анткени Ыйса кимдин чыккынчылык кыларын билген, ошондуктан: «Баарыңар эмес», – деди[+].


12 Ыйса шакирттеринин бутун жууп бүтүп, сырткы кийимин кийип, дасторконго кайра отургандан кийин, мындай деди: «Силерге эмне кылганымды түшүндүңөрбү?


13 Мени: “Устат”, “Теңир”, – дейсиңер. Мунуңар туура, анткени Мен чынында эле Ошолмун[+].


14 Мен Теңир жана Устат болуп туруп, бутуңарды жуудум. Демек, силер да бири-бириңердин бутуңарды жуушуңар керек[+].


15 Анткени Мен силерге үлгү көрсөттүм, Мен силерге эмне кылсам, силер да ошону кылгыла[+].


16 Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, кул өз кожоюнунан жогору эмес, жиберилген адам жиберүүчүдөн жогору эмес[+].


17 Эгерде ушул билгениңерди аткарсаңар, анда бактылуусуңар[+].


18[•] Баарыңар жөнүндө айтып жаткан жокмун, Мен Өзүм тандап алган адамдарымды билем. Бирок Ыйык Жазуудагы “Мени менен бир дасторкондо отурган адам Мага согончогун көтөрдү[*]” деген сөз аткарылышы керек[+].


19 Мен бул сөздү силерге аткарыла электе эле айтып жатам, аткарылгандан кийин, Ошол Мен экендигиме ишенип каласыңар[+].


20 Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, ким Мен жиберген адамды кабыл алса, ал Мени кабыл алган болот. Ал эми Мени кабыл алган адам Мени жиберген Кудайды кабыл алган болот»[+].

21


Ыйсанын Жүйүттүн чыккынчылык кыларын алдын ала айтышы


Бул сөздөрдү айткандан кийин, Ыйса кайгырып, мындай деди: «Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, араңардан бирөө Мага чыккынчылык кылат»[+].


22 Шакирттери Ыйсанын ким жөнүндө айтып жатканын түшүнүшпөй, бири-бирин карашты.


23 Шакирттеринин бири Ыйсанын төшүнө башын коюп отурган. Ыйса аны жакшы көрөр эле[+].


24 Шымон Петир ага ким жөнүндө айтып жатканын сурачы дегендей белги берди.


25 Ыйсанын төшүнө башын коюп отурган ал: «Теңир, ал ким?» – деп сурады.


26 «Бир үзүм нанды табактагы ашка малгандан кийин, кимге берсем, ал – ошол», – деп жооп берди Ыйса. Анан Ал бир үзүм нанды табактагы ашка малды да, Шымондун уулу Жүйүт Искариотко сунду.


27 Нанды алары менен, Жүйүттүн ичине шайтан кирди. Ошондо Ыйса Жүйүткө: «Кылайын дегениңди тезирээк кыл!» – деди.


28 Дасторкондо отургандардын эч кимиси Ыйсанын ага эмне үчүн ушинтип айтканын түшүнгөн жок.


29 Акча салынуучу куту Жүйүттө болгондуктан, кээ бирөөлөрү: «Ыйса ага: “Майрамга карата бизге керектүү нерселерди сатып кел” же “Жакырларга бир нерсе бер”, – деп жатат го», – деп ойлошту[+].


30 Жүйүт нанды алары менен, сыртка чыгып кетти. Түнкү убак эле.

31


Ыйсанын акыркы сөзү. Ыйсанын даңкталар убагы келди

Жүйүт чыгып кеткенден кийин, Ыйса мындай деди: «Азыр Адам Уулу даңкталды. Ал аркылуу Кудай да даңкталды[+].


32 Эгерде Кудай Ал аркылуу даңкталса, анда Кудай да Аны даңктайт, Аны жакын арада даңктайт[+].


33 Балдарым! Эми Мен силер менен бир аз убакыт гана болом. Мени издейсиңер. Жүйүттөргө айткан сөзүмдү азыр силерге да айтам: “Мен бара турган жерге силер бара албайсыңар”[+].

34


Жаңы осуят

Силерге жаңы осуят берем: бири-бириңерди сүйгүлө! Мен силерди сүйгөндөй, силер да бири-бириңерди сүйгүлө![+]


35 Эгерде бири-бириңерди сүйсөңөр, башкалар силердин Менин шакирттерим экениңерди билишет».

36


Петирдин баш тартарын Ыйсанын алдын ала айтышы


[•] Шымон Петир Ыйсадан: «Теңир, Сен кайда барасың?» – деп сурады. Ыйса ага: «Мен бара жаткан жакка сен азыр Мени ээрчип бара албайсың, бирок Менин артымдан кийин барасың», – деп жооп берди.


37 Петир Ага: «Теңир, эмне үчүн мен Сени азыр ээрчип бара албайм? Мен Сен үчүн жанымды берем», – деди[+].


38

#### 14

1


Ыйса – Кудайга алып баруучу жол

«Кайгырбагыла. Кудайга жана Мага ишенгиле[+].


2 Атамдын үйүндө орун көп. Эгерде андай болбосо, Мен силенге айтмакмын Мен силерге орун даярдаганы бара жатам.


3 Барып, силерге орун даярдап койгондон кийин, кайтып келем да, Мен болгон жерде силер да болууңар үчүн, силерди жаныма алып кетем[+].


4 Ал эми Менин кайда бара жатканымды, ал жакка алып баруучу жолду силер билесиңер».


5 «Теңир, Сенин кайда бара жатканыңды билбесек, ал жакка алып баруучу жолду кайдан билмек элек?» – деди Томас[+].


6 Ыйса ага: «Жол, чындык жана өмүр Менмин. Атама Мен аркылуу гана барууга болот, Менсиз эч ким бара албайт[+].


7 Эгерде Мени билсеңер, Атамды да билмексиңер. Ушул убакыттан тартып, Аны билип калдыңар жана көрдүңөр», – деди.


8 Ошондо Филип: «Теңир, бизге Атаңды көрсөт, бизге ошол жетиштүү болот», – деди[+].


9 Ыйса ага мындай деп жооп берди: «Ушунча убакыттан бери Мен силердин жаныңарда жүрсөм да, сен Мени тааныбайсыңбы, Филип? Мени көргөн адам Атамды да көрдү. “Бизге Атаңды көрсөт”, – дегениң кандай[+]?


10 Менин Атамдын ичинде экендигиме, Атамдын Менин ичимде экендигине ишенбейсиңби? Силерге айткан сөздөрдү Мен Өз атымдан айткан жокмун. Менин ичимде жашаган Атам Өз иштерин кылып жатат[+].


11 Мага ишенгиле: Мен Атамдын ичиндемин, Атам Менин ичимде. Сөзүмө ишенбесеңер да, кылып жаткан иштеримди көрүп, Мага ишенгиле[+].

12


Кудайга Ыйсанын атынан сыйынуу

Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, Мен кылып жаткан иштерди Мага ишенген адам да кыла алат, атүгүл, алардан да чоң иштерди кыла алат. Анткени Мен Атама кетип жатам[+].


13 Атасы Уулу аркылуу даңкталышы үчүн, Атамдан Менин ысымым урматына эмнени сурасаңар да, Мен аны аткарам.


14 Менин ысымым урматына эмнени сурасаңар да, Мен аны аткарам[+].


15 Эгерде Мени сүйсөңөр, осуяттарымды аткаргыла[+].

16


Ыйык Рухтун убада кылынышы

Мен Атамдан өтүнүп сурайм, Атам силерге башка Сооротуучуну[*], чындык Рухун берет: Ал түбөлүк силер менен болот,[+]


17 бул дүйнө Аны кабыл ала албайт, анткени Аны көрө да, биле да албайт. Ал эми силер билесиңер, анткени Ал силер менен, силердин ичиңерде болот[+].


18 Силерди жетимсиретпейм, силерге кайра келем.


19 Бир аз убакыттан кийин бул дүйнө Мени көрбөй калат, ал эми силер Мени көрөсүңөр. Мен жашап жаткандыктан, силер да жашайсыңар[+].


20 Мен Атамдын ичинде экендигимди, силер Менин ичимде экендигиңерди, Мен силердин ичиңерде экендигимди ошол күнү түшүнөсүңөр.


21 Ким Менин осуяттарымды билсе жана аткарса, ал Мени сүйөт. Ал эми Мени сүйгөн адамды Атам сүйөт. Аны Мен да сүйөм жана ага Өзүмдү ачып берем»[+].


22 Ошондо Жүйүт (Искариот эмес) Ыйсадан: «Теңир, эмне үчүн Сен Өзүңдү дүйнөгө эмес, бизге тааныткың келип жатат?» – деп сурады[+].


23 Ыйса ага мындай деп жооп берди: «Ким Мени сүйсө, ал Менин сөзүмдү аткарат. Ошондо аны Атам сүйөт, Биз ага келип, анын ичинен орун алабыз[+].


24 Мени сүйбөгөн адам Менин сөздөрүмдү аткарбайт. Силер уккан сөз Меники эмес, Мени жиберген Атамдыкы.

25


Ыйсанын өлүмгө даяр болушу

Мен бул сөздөрдү силердин араңарда жүргөндө айттым.


26 Менин ысымым урматына Атам жибере турган Сооротуучу, Ыйык Рух, силерге баарын үйрөтөт жана Мен айткан сөздөрдүн баарын эсиңерге салат[+].


27 Силерге тынчтык калтырып жатам, силерге Өз тынчтыгымды берип жатам. Менин силерге бергеним бул дүйнөнүн бергениндей эмес. Кайгырбагыла жана коркпогула[+].


28 “Кетем, бирок силерге кайра келем”, – деп айтканымды уктуңар. Эгерде Мени сүйсөңөр, анда Менин: “Атама барам”, – деп айтканыма кубанмаксыңар, анткени Атам Менден улук[+].


29 Мага ишенип калышыңар үчүн, Мен бул сөздөрдү алдын ала айттым. Алар аткарылгандан кийин, силер Мага ишенип каласыңар[+].


30 Эми Мен силер менен көп нерсени сүйлөшө албайм. Анткени бул дүйнөнүн төрөсү келе жатат. Менин үстүмөн анын эч кандай бийлиги жок[+].


31

#### 15

1


Машайак – жүзүм Сабагы

Мен чыныгы жүзүм Сабагымын, Атам болсо – Жүзүмчү[+].


2 Мендеги жемиш бербеген ар бир бутакты Ал кесип таштайт. Ал эми жемиш берип жаткан ар бир бутакты дагы көбүрөөк жемиш берсин деп тазалайт[+].


3 Силер Менин сөзүм аркылуу тазартылдыңар[+].


4 Менин ичимде болгула, ошондо Мен силердин ичиңерде болом. Сабактан ажыраган бутак жемиш бере албайт. Ошол сыяктуу эле силер да Менин ичимде болбосоңор, жемиш бере албайсыңар[+].


5 Мен Сабакмын, силер болсо бутактарсыңар. Ким Менин ичимде болсо, Мен анын ичинде болсом, ал көп жемиш берет. Анткени силер Менсиз эч нерсе кыла албайсыңар[+].


6 Ким Менин ичимде болбосо, ал бутак сыяктуу сыртка ыргытылат да куурап калат. Андай бутактарды чогултуп, отко ыргытышат, алар күйүп кетет[+].


7 Эгерде Менин ичимде болсоңор, Менин сөздөрүм силердин ичиңерде болсо, эмне кааласаңар да сурагыла, силерге берилет[+].


8 Эгерде силер көп жемиш берсеңер, Атам даңкталат, Менин шакирттерим болосуңар.

9


Сүйүү жөнүндө

Атам Мени кандай сүйсө, Мен силерди ошондой сүйөм. Силерде Менин сүйүүм болсун[+].


10 Мен Атамдын осуяттарын аткаргандыктан, Менде Анын сүйүүсү бар. Ошол сыяктуу эле Менин осуяттарымды аткарсаңар, силерде Менин сүйүүм болот.


11 Силерде Менин кубанычым болсун деп, силерде толук кубаныч болсун деп, Мен силерге ушул сөздөрдү айттым[+].


12 Менин осуятым бул: бири-бириңерди Мен силерди сүйгөндөй сүйгүлө[+].


13 Достору үчүн өз жанын берип коюудан өткөн сүйүү жок[+].


14 Эгерде силер Менин айткан сөздөрүмдү аткарсаңар, Менин досторумсуңар[+].


15 Мындан ары силерди кул дебейм, анткени кул өз кожоюнунун эмне кылып жатканын билбейт. Мен силерди досторум дедим, анткени силерге Атамдан уккандарымдын баарын айтып бердим[+].


16 Силер Мени тандаган жоксуңар, Мен силерди тандап алдым. Барып, жемиш берсин деп, жемишиңер туруктуу болсун деп, силерди дайындадым. Ошондо Атамдан Менин ысымым урматына эмне сурасаңар да, Ал силерге берет[+].


17 Силерге бере турган осуятым бул: бири-бириңерди сүйгүлө[+].

18


Ыйсага ишенген адам жана дүйнө

Эгерде бул дүйнө силерди жек көрсө, силерден мурун Мени жек көргөнүн билгиле[+].


19 Эгерде силер бул дүйнөнүкү болсоңор, анда дүйнө өзүнүкүн сүймөк. Силер бул дүйнөнүкү эмессиңер, Мен силерди бул дүйнөдөн тандап алдым, ошондуктан бул дүйнө силерди жек көрөт[+].


20 “Кул өз кожоюнунан жогору эмес” деген сөзүм эсиңерде болсун. Эгерде Мени кубалашкан болсо, силерди да кубалашат. Эгерде Менин сөзүмдү угушкан болсо, силерди да угушат[+].


21 Мунун баарын силерге Менин ысымым үчүн кылышат, анткени Мени жиберген Кудайды билишпейт.


22 Эгерде Мен келбесем, аларга айтпасам, аларда күнөө жок болмок. Азыр болсо алардын күнөөлөрү үчүн кечирим жок[+].


23 Ким Мени жек көрсө, ал Атамды да жек көрөт[+].


24 Эгерде Мен аларга Менден башка эч ким кылбаган иштерди көрсөтпөгөн болсом, аларда күнөө жок болмок. Алар көрүштү, бирок Мени да, Атамды да жек көрүшөт[+].


25 Алардын мыйзамындагы “Мени себепсиз эле жек көрүшөт” деген сөз аткарылышы үчүн ушундай болду[+].

26


Ыйсага ишенген адам жана Ыйык Рух

Мен силерге Сооротуучуну жиберем. Атамдан чыгып келе турган Ал чындык Руху келгенде, силерге Мен жөнүндө күбөлөндүрөт[+].


27

#### 16

1


Ыйсага ишенгендердин куугунтукталары жөнүндө


Буларды Мен силерге азгырылып кетпешиңер үчүн айттым.


2 Силерди синагогалардан кууп чыгарышат, атүгүл, силерди өлтүрүп жаткан адам: “Кудайга кызмат кылып жатам!” – деп ойлогон күндөр келет[+].


3 Алар Атамды да, Мени да тааныбагандыктан, ушундай кылышат[+].


4 Ошол күндөр келгенде, ушул айткандарымды эстешиңер үчүн, Мен буларды силерге алдын ала айттым. Бул жөнүндө мурун айтпаганымдын себеби: Мен силердин жаныңарда элем[+].


5 Азыр болсо Мен Мени Жибергенге бара жатам. Бирок эч кимиңер Менден: “Кайда бара жатасың?” – деп сураган жоксуңар[+].


6 Айткан сөздөрүмдөн улам жүрөгүңөр кайгыга толду.

7


Ыйык Рухтун кызматы

Бирок силерге чындыкты айтып коёюн, Менин кеткеним силер үчүн жакшы! Эгерде кетпесем, силерге Сооротуучу келбейт. Эгерде кетсем, Аны силерге жиберем[+].


8 Ал келип, бул дүйнөнүн күнөөсүн ашкере кылат, адилдик жана келечектеги сот жөнүндө билдирет.


9 Бул дүйнөнүн күнөөсү – Мага ишенбегендиги[+].


10 Адилдик – Менин Атама бараткандыгым. Мындан ары силер Мени көрбөйсүңөр.


11 Ал эми сот – бул дүйнөнүн төрөсү шайтандын соттолгондугу[+].


12 Силерге айта турган сөзүм көп, бирок азыр силер түшүнө албайсыңар.


13 Чындык Руху келгенде, силерди чындыкка үйрөтөт. Ал Өз атынан сүйлөбөйт, эмнени укса, ошону айтат жана силерге келечекте эмне болорун билдирет[+].


14 Ал Мени даңктайт, анткени Менден алганын силерге билдирет.


15 Атамда эмне болсо, ошонун баары Меники, ошондуктан Мен: “Менден алганын силерге билдирет”, – деп айттым[+].

16


Ыйсанын өлүмү жана экинчи жолку келүүсү

Бир аз убакыттан кийин силер Мени көрбөй каласыңар, дагы бир аз убакыттан кийин кайра көрөсүңөр, анткени Мен Атама бара жатам»[+].


17 Ошондо Ыйсанын кээ бир шакирттери: «“Бир аз убакыттан кийин Мени көрбөй каласыңар, дагы бир аз убакыттан кийин кайра көрөсүңөр”, “Атама бара жатам”, – дегенин кандай түшүнсө болот?


18 “Бир аз убакыттан кийин”, – дегени эмнеси? Эмне жөнүндө айтып жатканын түшүнгөн жокпуз», – дешти.


19 Ыйса алардын эмне жөнүндө сурагылары келип жатканын билип, мындай деди: «“Бир аз убакыттан кийин Мени көрбөй каласыңар, дагы бир аз убакыттан кийин кайра көрөсүңөр”, – деп айтканым жөнүндө бири-бириңерден сурап жатасыңарбы?


20 Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, силер боздоп ыйлайсыңар, бул дүйнө болсо кубанат. Кайгырасыңар, бирок кайгыңар кубанычка айланат[+].


21 Төрөр маалы келген аял толгоо тартып кыйналат. Төрөгөндөн кийин, дүйнөгө наристе келди деп, кубанганынан кыйналганын унутуп коёт[+].


22 Ошол сыяктуу эле силер да азыр кайгырып жатасыңар. Бирок Мен силерди кайра көрөм, ошондо жүрөгүңөр кубанычка толот жана ал кубанычты силерден эч ким тартып албайт[+].

23


Шакирттерге айтылган акыркы сөз

Ошол күнү силер Менден эч нерсе сурабайсыңар. Чындыкты, силерге чындыкты айтып коёюн, Атамдан Менин ысымым урматына эмне сурасаңар да, Ал берет[+].


24 Буга чейин силер Менин ысымым урматына эч нерсе сураган жоксуңар. Кубанычыңар толук болуш үчүн сурагыла, аласыңар![+]


25 Ушул убакка чейин Мен силерге үлгү-насаат аңгемелер менен сүйлөдүм. Атам жөнүндө үлгү-насаат аңгемелер менен эмес, ачык айта турган убак келет[+].


26 Ошол күнү Атамдан Менин ысымым урматына сурайсыңар. Ошондо Мен силерге: “Атамдан силер үчүн өтүнүп сурайм”, – деп айтпайм.


27 Анткени Атам Өзү силерди сүйөт. Себеби силер Мени сүйөсүңөр жана Кудайдан келгениме ишендиңер[+].


28 Мен бул дүйнөгө Атамдан келдим. Азыр болсо бул дүйнөнү таштап, кайра Атама бара жатам»[+].


29 Ошондо шакирттери: «Мына азыр үлгү-насаат аңгемесиз, ачык айттың.


30 Биз азыр Сенин баарын билериңди билдик. Сага суроо берүүнүн деле кереги жок экен, анткени Сен биз сурай электе эле эмнени сурарыбызды билесиң, ошондуктан Кудайдан келгендигиңе ишенебиз», – дешти[+].


31 Ошондо Ыйса аларга мындай деп жооп берди: «Азыр ишенип жатасыңарбы?


32 Мына, ар кимиңер ар кайсы жакка чачырап кете турган убак келе жатат, атүгүл, келип да калды. Силер Мени жалгыз таштап кетесиңер. Бирок Мен жалгыз эмесмин, анткени Атам Мени менен[+].


33

#### 17

1


Ыйсанын сыйынуусу

Ыйса ушул сөздөрдү айткандан кийин, асманды карап, мындай деди: «Ата! Убагы келди. Уулуңду даңкта, Уул да Сени даңктасын[+].


2 Сен Ага ар бир адамдын үстүнөн бийлик бердиң. Өзүң Ага кимдерди берсең, ошолордун баарына Ал түбөлүк өмүр берет[+].


3 Ал түбөлүк өмүр – жалгыз чыныгы Кудай Сени жана Өзүң жиберген Ыйса Машайакты таануу.


4 Мага тапшырган ишиңди аткарып, Мен Сени жер үстүндө даңктадым.


5 Эми Мени Сен Өз ичиңде даңкта, Ата! Мени дүйнө жаратыла электен мурун эле Сенин ичиңде ээ болгон даңкыма бөлө[+].


6 Дүйнөдөн тандап, Мага берген адамдарыңа Мен Сенин ысымыңды ачып бердим. Алар Сеники болчу, Мага бердиң, алар Сенин сөзүңдү кабыл алышты.


7 Алар азыр Мага бергениңдин баары Сенден экендигин түшүнүштү.


8 Анткени Мага берген сөздөрүңдү Мен аларга айттым, алар кабыл алышты жана Менин Сенден келгендигимди чындап түшүнүп, Мени Сен жибергендигиңе ишеништи[+].


9 Мен алар үчүн өтүнөм: бүт дүйнө үчүн эмес, Мага бергендериң үчүн өтүнөм. Анткени алар Сеники[+].


10 Мендегинин баары – Сеники, Сендегинин баары – Меники, Мен алар аркылуу даңкталдым[+].


11 Мен азыр бул дүйнөнү таштап, Сага бара жатам. Алар болсо бул дүйнөдө. Ыйык Ата, Мага кимдерди берген болсоң, ошолорду Өз ысымың үчүн сакта, алар да Биз сыяктуу бир болушсун[+].


12 Мен бул дүйнөдө алар менен бирге жүргөнүмдө, аларды Өз ысымың үчүн сактадым. Мага кимдерди берген болсоң, ошолорду сактадым. Ыйык Жазууда жазылгандай, өлүм уулунан башка эч кимиси өлгөн жок[+].


13 Азыр болсо Сага бара жатам. Бирок Менин кубанычым аларда толугу менен болсун деп, буларды бул дүйнөдө экенимде айтып жатам[+].


14 Аларга Сенин сөзүңдү айттым. Мен сыяктуу эле алар да бул дүйнөдөн эмес, ошондуктан бул дүйнө аларды жек көрүп калды[+].


15 Мен Сенден аларды бул дүйнөдөн алып кетүүңдү өтүнбөйм, шайтандан сактооңду өтүнөм[+].


16 Мен сыяктуу эле алар да бул дүйнөдөн эмес.


17 Аларды Өзүңдүн чындыгың аркылуу ыйыкта. Сенин сөзүң – чындык[+].


18 Сен Мени бул дүйнөгө жибергендей эле, Мен да аларды бул дүйнөгө жибердим[+].


19 Алар да чындык аркылуу ыйыкталышы үчүн, Мен Өзүмдү аларга арнайм.


20 Алар үчүн гана эмес, алардын сөзү аркылуу Мага ишенип калгандар үчүн да өтүнөм.


21 Алардын бардыгы бир болушсун. Ата, Сен Менин ичимде болгондой, Мен Сенин ичиңде болгонумдай, алар Биздин ичибизде бир болушсун. Мени Сен жибергендигиңе дүйнө ишенсин.


22 Алар да Биз сыяктуу бир болушу үчүн, Мага берген даңкыңды аларга бердим[+].


23 Алардын ортосунда толук биримдик болушу үчүн, Сен Менин ичимде болгондой, Мен алардын ичинде болоюн. Мени Сен жибергендигиңди, Мени кандай сүйсөң, аларды да ошондой сүйөрүңдү дүйнө билсин.


24 Ата! Сенин Мага бергендериң да Мен болгон жерде Мени менен бирге болушун жана Мага берген даңкыңды көрүшүн каалайм. Анткени Сен Мени дүйнө жаратыла электе эле сүйчүсүң[+].


25 Оо, адилеттүү Ата! Бул дүйнө Сени тааныган жок, бирок Мен Сени тааныйм. Ал эми булар Мени Сен жибергендигиңди түшүнүштү[+].


26

#### 18

1


Ыйса Гетсемани багында


[•] Ыйса ушул сөздөрдү айткандан кийин, шакирттери менен ал жерден чыгып, Кидрон суусунун наркы өйүзүнө өттү. Ал жерде бир бак бар эле. Ыйса шакирттери менен ошол бакка кирди[+].

2


Жүйүттүн чыккынчылыгы


Ыйса ал жерде шакирттери менен тез-тез чогулуп тургандыктан, Ага чыккынчылык кылган Жүйүт да ал жерди билчү[+].


3 Ал бир топ аскерди жана башкы ыйык кызмат кылуучулар менен фарисейлердин кызматчыларын ээрчитип келип калды. Алардын колунда шамана, чырак жана курал бар эле[+].


4 Өзүн эмне күтүп турганын толук билген Ыйса алардан: «Кимди издеп жүрөсүңөр?» – деп сурады[+].


5 Алар Ага: «Назареттик[*] Ыйсаны!» – деп жооп беришти. Ошондо Ыйса аларга: «Менмин», – деди. Чыккынчы Жүйүт да алар менен турган эле.


6 Ыйса аларга: «Менмин», – дегенде, алар артка кетенчиктеп, жерге жыгылышты.


7 Ыйса алардан дагы бир жолу: «Кимди издеп жүрөсүңөр?» – деп сурады. «Назареттик Ыйсаны», – деп жооп беришти алар.


8 Ыйса аларга: «“Менмин”, – деп, Мен силерге айттым. Эгерде Мени издеп жүрсөңөр, буларды коё бергиле, кете беришсин», – деди.


9 Анын «Мага бергендериңдин эч кимиси өлгөн жок» деген сөзү аткарылышы үчүн ушундай болду[+].


10 Ошондо Шымон Петир кылычын кынынан сууруп алып, башкы ыйык кызмат кылуучунун кулунун оң кулагын шылый чапты. Кулдун аты Малкос эле[+].


11 Бирок Ыйса Петирге: «Кылычыңды кынына сал! Атам берген чөйчөктөн ичпей коймок белем?» – деди[+].

12


Ыйса башкы ыйык кызмат кылуучулардын алдында. Петирдин Ыйсадан баш тартуусу


[•] Миң башы менен аскерлер жана жүйүт башчыларынын кызматчылары Ыйсаны кармап алып, байлашты да,


13 адегенде Анаска алып барышты. Ал ошол жылы башкы ыйык кызмат кылуучу болуп турган Кайапанын кайнатасы эле[+].


14 «Эл үчүн бир адамдын өлгөнү жакшы», – деп, жүйүт башчыларына кеңеш берген ошол Кайапа эле[+].


15 Шымон Петир менен дагы бир шакирт Ыйсанын артынан бара жатышты. Ал шакирт башкы ыйык кызмат кылуучунун таанышы болгондуктан, анын короосуна Ыйса менен бирге кирди.


16[•] Петир болсо дарбазанын сыртында калды. Башкы ыйык кызмат кылуучунун таанышы болгон жанагы шакирт сыртка чыгып, дарбазачы күң менен сүйлөшүп, Петирди да киргизди.


17 Дарбазачы күң Петирден: «Сен да Ушул Адамдын шакирттеринен эмессиңби?» – деп сурады. Петир ага: «Жок», – деп жооп берди.


18 Күн суук болгондуктан, кулдар менен кызматчылар от жагып алып, отту тегеректеп жылынып турушту. Петир да алардын жанында жылынып турду.


19[•] Башкы ыйык кызмат кылуучу болсо Ыйсадан шакирттери жана окутуусу жөнүндө сурады.


20 Ыйса ага мындай деп жооп берди: «Мен жүйүттөр ар дайым чогулган жерде, синагогаларда жана ийбадатканада элди окутуп жүрдүм. Элге ачык сүйлөдүм, жашыруун сүйлөгөн жокмун[+].


21 Эмне үчүн Менден сурап жатасың? Менин эмне жөнүндө сүйлөп жүргөнүмдү уккандардан сура. Алар Менин эмне жөнүндө сүйлөгөнүмдү билишет».


22 Ыйса ушинтип айтканда, ошол жерде турган кызматчылардын бири Аны жаакка чаап жиберди да: «Башкы ыйык кызмат кылуучуга да ушинтип жооп бересиңби?» – деди[+].


23 Ошондо Ыйса ага: «Эгерде туура эмес айтсам, туура эмес экенин көрсөт. Эгерде айтканым туура болсо, Мени эмнеге уруп жатасың?» – деди.


24 Ушундан кийин Анас Ыйсаны байлануу бойдон башкы ыйык кызмат кылуучу Кайапага жиберди.


25 Шымон Петир болсо дагы эле отко жылынып турган. Ошол учурда андан: «Сен да Анын шакирттеринен эмессиңби?» – деп сурашты. Ал болсо: «Жок», – деп танып койду.


26 Ошондо башкы ыйык кызмат кылуучунун кулдарынын бири, Петир кулагын шылый чапкан кулдун тууганы: «Мен сени бактан, Анын жанынан көргөндөй болуп жатам», – деди[+].


27 Петир дагы танып койду. Ошол учурда короз кыйкырды[+].

28


Ыйса Пилаттын алдында


[•] Эртеси таң заардан жүйүт башчылары Ыйсаны Кайапаныкынан Пилаттын ак сарайына алып келишти, бирок өздөрү киришкен жок. Анткени алар таза эмес болуп эсептелип, Пасах тамагын жей албай калышмак[+].


29 Пилат чыгып, алардан: «Бул Адамга кандай айып коюп жатасыңар?» – деп сурады[+].


30 «Эгерде жамандык кылбаса, Аны сенин алдыңа алып келмек эмеспиз», – деп жооп беришти алар.


31 Ошондо Пилат аларга: «Аны алып кеткиле да, өз мыйзамыңар боюнча соттой бергиле», – деди. Жүйүт башчылары ага: «Бирөөнү өлүм жазасына тартууга бизге тыюу салынган», – дешти.


32 Өзүнүн кандай өлүм менен өлөрүн алдын ала айткан Ыйсанын сөзү аткарылышы үчүн ушундай болду[+].


33 Пилат ак сарайга кайра кирип, Ыйсаны чакыртып алды да: «Сен жүйүттөрдүн Падышасысыңбы?» – деп сурады[+].


34 Ыйса ага: «Муну сен өзүң айтып жатасыңбы же Мен жөнүндө сага бирөө айттыбы?» – деди.


35 Пилат ага: «Мен, эмне, жүйүт белем! Сени мага Өз элиң жана башкы ыйык кызмат кылуучулар алып келишти. Эмне кылдың эле?» – деди.


36 Ыйса ага мындай деп жооп берди: «Менин Падышачылыгым бул дүйнөдөн эмес. Эгерде Менин Падышачылыгым бул дүйнөдөн болсо, анда кызматчыларым Мени жүйүттөрдүн колуна түшүрбөө үчүн күрөшүшмөк. Менин Падышачылыгым бул дүйнөдөн эмес»[+].


37 Ошондо Пилат Ага: «Демек, Сен Падыша экенсиң да?» – деди. Ыйса ага: «Өзүң айтып жатасың. Мен Падышамын. Мен чындык жөнүндө күбөлөндүрүү үчүн төрөлгөм жана ошол үчүн бул дүйнөгө келгем. Ким чындык тарапта болсо, ал Менин үнүмдү угат», – деди[+].


38 Пилат Андан: «Чындык деген эмне?» – деп сурады да, кайра чыгып, элге мындай деди: «Мен Андан эч кандай айып тапкан жокмун[+].

39


Ыйса жана Барабба


Силердин салтыңар боюнча Пасах майрамы сайын бир туткунду бошотуп берчү эмес белем. Каалайсыңарбы, мен силерге жүйүт Падышасын бошотуп берейин?»[+]


40

#### 19

1


Ыйсага тикенек таажы кийгизүү


[•] Ушундан кийин Пилат Ыйсаны камчы менен сабаттырды.


2 Аскерлер тикенектен таажы өрүп, Ыйсанын башына кийгизишти да, үстүнө кочкул кызыл түстөгү чапан жабышты.


3 Анан алар: «Салам, жүйүт Падышасы!» – деп, Аны жаакка чапкылашты.

4


Пилат жана Ыйса эл алдында

Пилат кайра сыртка чыгып: «Аны силердин алдыңарга алып чыгам. Бирок билип койгула, мен Андан эч кандай күнөө тапкан жокмун», – деди[+].


5 Ошондо башына тикенек таажы, үстүнө кочкул кызыл чапан кийген Ыйса сыртка чыкты. Пилат аларга: «Мына, Ал Адам!» – деди.


6 Башкы ыйык кызмат кылуучулар менен алардын кызматчылары Ыйсаны көрүшкөндө: «Аны айкаш жыгачка када! Айкаш жыгачка када!» – деп кыйкырышты. Пилат аларга: «Алып кеткиле да, өзүңөр кадагыла! Мен Андан эч кандай күнөө тапкан жокмун!» – деди.


7 Жүйүт башчылары ага мындай деп жооп беришти: «Бизде мыйзам бар, ошол мыйзам боюнча Ал өлүүгө тийиш. Анткени Ал Өзүн Кудайдын Уулумун деп айтып жатат»[+].


8 Пилат бул сөздү укканда, мурункудан да катуу коркуп кетти.


9 Кайра ак сарайга кирип, Ыйсадан: «Кайсы жерденсиң?» – деп сурады. Бирок Ыйса ага жооп берген жок[+].


10 Ошондо Пилат ага: «Мага жооп бергиң келбейби? Сени айкаш жыгачка кадатуу да, бошотуп жиберүү да менин колумда экенин билбейсиңби?» – деди.


11 Ыйса ага: «Асмандан берилбесе, Менин үстүмдөн эч кандай бийлик кыла алмак эмессиң. Ошондуктан Мени сенин колуңа салып берген адамдын күнөөсү көбүрөөк», – деп жооп берди[+].


12 Ошол убакыттан тартып, Пилат Ыйсаны бошотуунун жолун издей баштады. Бирок жүйүттөр: «Эгерде Аны бошотуп жиберсең, анда сен Рим падышасынын досу эмессиң! Өзүн падыша эсептеген адам Рим падышасына каршы», – деп кыйкырышты[+].


13 Пилат бул сөздү укканда, Ыйсаны сыртка чыгартты. Анан ал грекче «Литостротон», эврейче «Габбата» деп аталган аянттагы сот тагына отурду. Бул «Таш аянт» деп которулат.


14 Ошол күн Пасах майрамынын алдындагы жума күн эле. Алтынчы саат чамасы болчу. Пилат жүйүттөргө: «Мына, силердин Падышаңар!» – деди.


15 Бирок алар: «Жогот, жогот Аны! Айкаш жыгачка када!» – деп кыйкырышты. Пилат алардан: «Падышаңарды айкаш жыгачка кадайынбы?» – деп сурады. Башкы ыйык кызмат кылуучулар ага: «Рим падышасынан башка падышабыз жок», – деп жооп беришти[+].

16


Ыйсанын айкаш жыгачка кадалышы жана өлүшү


Акырында Пилат Ыйсаны айкаш жыгачка кадатуу үчүн, алардын колуна салып берди. Алар Ыйсаны алып кетишти.


17[•] Ыйса Өзүнүн айкаш жыгачын көтөрүп, «Баш сөөгү» деп аталган жерге жөнөдү. Бул жердин эврейче аталышы – Голгофа.


18 Аны ошол жерде айкаш жыгачка кадашты. Ыйсанын эки жагына дагы эки адам айкаш жыгачка кадалды.


19 Пилат тактайча жасаттырып, анын бетине: «Назареттик Ыйса – жүйүттөрдүн Падышасы», – деп жаздырды да, айкаш жыгачтын өйдө жагына илдирип койду.


20 Бул жазууну жүйүттөрдүн көпчүлүгү окушту, анткени Ыйса айкаш жыгачка кадалган жер Иерусалим шаарынан алыс эмес болчу. Жазуу эврей, латын жана грек тилдеринде жазылган эле[+].


21 Жүйүттөрдүн башкы ыйык кызмат кылуучулары болсо Пилатка мындай дешти: «“Жүйүттөрдүн Падышасы” деп эмес, “Ал: "Мен жүйүттөрдүн Падышасымын", – деди” деп жаз».


22 Пилат аларга: «Болду, жазарымды жаздым», – деп жооп берди.


23 Аскерлер болсо Ыйсаны айкаш жыгачка кадагандан кийин, Анын кийимин бөлүп алышты. Анын кийимин төрт аскер бөлүп алды. Анын узун көйнөгүн да алышты. Ал тигилген эмес, токулган көйнөк эле.


24 Ошондуктан алар бири-бирине: «Муну айрыбай, өкчөмө таш ыргытып, кимге тиерин билели», – дешти. Ыйык Жазуудагы «Менин көйнөгүмдү өз ара бөлүп алышты, Менин кийимим үчүн өкчөмө таш ыргытышты» деген сөз аткарылышы үчүн ушундай болду. Аскерлер ушундай кылышты[+].


25 Ыйса кадалган айкаш жыгачтын жанында Анын энеси, таежеси, Клеопанын аялы Мариям жана магдалалык Мариям карап турушкан эле[+].


26 Ыйса энесин жана анын жанында турган сүйүктүү шакиртин көргөндө: «Аял! Бул сенин уулуң!» – деди[+].


27 Андан кийин шакиртине: «Бул эми сенин энең болсун!» – деди. Ошол убакыттан баштап, ошол шакирти Ыйсанын энесин колуна алды.


28[•] Ошондон кийин Ыйса баары аткарылганын билип: «Суусадым», – деди. Ыйык Жазуудагы сөздүн аткарылышы үчүн ушундай болду[+].


29 Ошол жерде ачуу ичимдик куюлган бир идиш турган эле. Аскерлер ага соргучту малып, аны иссоп бутагына байлап, Ыйсанын оозуна такашты.


30 Ыйса аны таткандан кийин: «Аткарылды!» – деди. Анан Анын башы шылк дей түштү. Ошентип, Ал жан берди.


31 Ал күн жума күн болгондуктан, жүйүттөр алардын ишембиге чейин айкаш жыгачта калышын каалашкан жок. Ошондуктан алар Пилатка барып, алардын буттарын сындырып, өздөрүн жыгачтан түшүртүп салуусун суранышты. Анткени ал ишемби күн улуу күн эле[+].


32 Ошентип, аскерлер келишти да, Ыйсанын жанына кадалган эки адамдын буттарын сындырышты.


33 Ыйсанын жанына келип, Анын өлүп калганын көрүшкөндө, Анын бутун сындырышкан жок.


34 Бирок аскерлердин бири Ыйсаны найза менен кабыргага сайды. Ошол замат кан менен суу акты[+].


35 Муну өз көзү менен көргөн адам күбөлөндүрүп жатат жана анын күбөлөндүрүүсү чындык. Ал өзүнүн чындыкты айтып жатканын билет. Ал силердин да ишенип калышыңар үчүн күбөлөндүрүп жатат[+].


36 Ыйык Жазуудагы «Анын сөөгү сындырылбасын» деген сөздүн аткарылышы үчүн ушундай болду[+].


37 Ыйык Жазуунун дагы бир жеринде: «Алар өздөрү найза менен сайган Адамды көрүшөт», – деп жазылган[+].

38


Ыйсанын көргө коюлушу


[•] Андан кийин ариматаялык Жусуп Пилаттан Ыйсанын сөөгүн айкаш жыгачтан түшүрүп алууга уруксат сурады. Ал Ыйсанын шакирти эле, бирок жүйүттөрдөн корккондуктан, ишенгенин жашырып жүрчү. Пилат уруксат берди. Жусуп барып, сөөктү түшүрүп алды[+].


39 Бир жолу Ыйсага түн жамынып келип кеткен Никедим да ушул жерге келди. Ал жыпар жыттуу смирна майы менен алой чайырынын аралашмасынан жүз фунттай ала келди[+].


40 Алар жүйүттөрдүн сөөк коюу салты боюнча Ыйсанын сөөгүн жыпар жыттуу май менен майлап, кепиндешти[+].


41 Ыйса айкаш жыгачка кадалган жерде бир бак бар эле. Ал бакта эч ким коюла элек бир мүрзө бар болчу[+].


42

#### 20

1


Ыйсанын тирилиши


[•] Жуманын биринчи күнү эртең менен эрте, жарык кире электе магдалалык Мариям мүрзөгө келип, анын оозундагы таштын жылдырылып калганын көрдү[+].


2 Ошондо ал Шымон Петирге жана Ыйсанын сүйгөн шакиртине жүгүрүп барып: «Теңирибизди мүрзөдөн алып кетишиптир! Аны кайсы жерге коюшканын билбейбиз», – деди[+].


3 Петир менен ошол шакирт дароо мүрзөгө бет алышты.


4 Экөө тең чуркап бара жатышты. Тиги шакирт Петирге караганда батыраак чуркап, мүрзөгө биринчи жетти.


5 Ал мүрзөнүн ичин эңкейип карап, кепинди көрдү, бирок мүрзөгө кирген жок.


6 Анын артынан Шымон Петир жетип келип, мүрзөгө кирди.


7 Ал кепинди жана Ыйсанын башын орогон орогучту гана көрдү, бирок орогуч кепин менен бирге эмес, оролуу боюнча бөлөк жаткан эле.


8 Анан биринчи келген шакирт да мүрзөгө кирди. Ал көрүп, ишенди.


9 Анткени алар Ыйсанын тирилиши керектиги жөнүндө айтылган Ыйык Жазуудагы сөздөрдү түшүнүшө элек болчу[+].


10 Анан шакирттер үйлөрүнө кайтышты.

11


Тирилгенден кийин Ыйсанын Мариямга көрүнүшү

[•] Мариям болсо мүрзөнүн жанында ыйлап турду. Ал ыйлап жатып, мүрзөнүн ичин эңкейип карап,


12 ак кийимчен эки периштени көрдү. Бирөө Ыйсанын сөөгү коюлган жердин баш жагында, экинчиси аяк жагында отурган экен[+].


13 Алар Мариямдан: «Аял, эмнеге ыйлап жатасың?» – деп сурашты. «Теңиримди алып кетишиптир, Аны кайсы жерге коюшканын билбейм», – деп жооп берди ал периштелерге.


14 Ушинтип айткандан кийин, ал артына бурулуп, туруп турган Ыйсаны көрдү, бирок Аны тааныган жок[+].


15 Ыйса андан: «Аял, эмнеге ыйлап жатасың? Кимди издеп жүрөсүң?» – деп сурады. Мариям Аны бакчы экен деп ойлоп: «Мырза, эгерде Анын сөөгүн сен алып кеткен болсоң, кайсы жерге койгонуңду айтчы, алып келейин», – деди[+].


16 Ошондо Ыйса ага: «Мариям», – деди. Мариям Ыйсага бурулуп: «Устат!» – деди.


17 Ыйса ага: «Мага колуңду тийгизбе, анткени Мен али Атама көтөрүлүп кете элекмин. Бир туугандарыма барып, Менин Өз Атама – силердин да Атаңарга, Менин Өз Кудайыма – силердин да Кудайыңарга көтөрүлүп кетеримди айт!» – деди[+].


18 Магдалалык Мариям шакирттерге барып, Теңирди көргөнүн жана Анын ушул сөздөрдү айтканын айтып берди.

19


Ыйсанын тирилгенден кийин шакирттерине көрүнүшү

[•] Ошол эле күнү кечинде, жуманын биринчи күнү, Ыйсанын шакирттери бир үйгө чогулуп, жүйүттөрдөн корккондуктан, эшиктерин бекитип алып отурушкан эле. Ошол учурда Ыйса келип, алардын ортосуна турду да: «Силерге тынчтык болсун!» – деди.


20 Ушинтип айткандан кийин, Ыйса аларга Өзүнүн колдорун, буттарын жана кабыргаларын көрсөттү. Шакирттер Теңирди көрүп кубанышты.


21 Ыйса аларга дагы бир жолу: «Силерге тынчтык болсун! – деп айтты да, – Атам Мени жиберген сыяктуу, Мен да силерди жиберем», – деди[+].


22 Ушуну айткандан кийин, Ал шакирттерине демин үйлөп: «Ыйык Рухту кабыл алгыла![+]


23 Кимдин күнөөлөрүн кечирсеңер, ал кечирилет, ал эми кимдин күнөөлөрүн кечирбесеңер, ал кечирилбейт», – деди[+].


24 Он эки шакирттин бири, Эгиз деген да ысымы бар Томас Ыйса келген учурда алардын арасында жок эле[+].


25 Шакирттер ага: «Биз Теңирди көрдүк», – дешти. Бирок ал: «Мен Анын колдорундагы мыктын тагын көрмөйүнчө, мыктын тагы калган жерине жана кабыргаларына колумду тийгизип көрмөйүнчө ишенбейм», – деди.

26


Ыйса жана Томас

Сегиз күндөн кийин Ыйсанын шакирттери ошол үйгө дагы чогулушту, алардын арасында Томас да бар эле. Эшик бекитилүү болчу, бирок Ыйса келип, алардын ортосуна турду да: «Силерге тынчтык болсун!» – деди.


27 Андан кийин Томаска кайрылып: «Менин колдорум менен кабыргаларыма колуңду тийгизип көр да, ишенбеген адам болбой, ишенген адам бол!» – деди.


28 Томас Ага: «Теңирим менин! Кудайым менин!» – деп жооп берди[+].


29 Ыйса ага: «Сен Мени көргөндөн кийин ишенип жатасың, көрбөй ишенгендер бактылуу», – деди[+].


30 Ыйса шакирттеринин көз алдында көптөгөн кереметтерди көрсөттү, бирок бул китепке алардын баары жазылган жок[+].


31

#### 21

1


Ыйса Тиберия көлүнүн жанында

Андан кийин Ыйса Тиберия көлүнүн жээгинде шакирттерине дагы бир жолу көрүндү. Бул мындайча болду:[+]


2 Шымон Петир, Томас-Эгиз, Галилеянын Каана шаарынан болгон Натанаел, Зебедейдин уулдары жана дагы эки шакирт чогуу жүрүшкөн эле[+].


3 Петир аларга: «Мен балык кармаганы барам», – деди. Алар ага: «Биз да сени менен барабыз», – дешти да, барып, кайыкка түшүштү. Бирок ал түнү алар эч нерсе кармай алышкан жок.


4 Таң атып калганда, Ыйса жээкте турган эле. Шакирттери болсо Анын Ыйса экенин билишкен жок[+].


5 Ыйса алардан: «Балдар, балыгыңар барбы?» – деп сурады. Алар Ага: «Жок», – деп жооп беришти[+].


6 Ыйса аларга: «Торду кайыктын оң жагынан салгыла, ошондо кармайсыңар», – деди. Алар торун салышты да, түшкөн балыктын көптүгүнөн торду кайра тартып чыгара албай калышты[+].


7 Ошондо Ыйсанын сүйгөн шакирти Петирге: «Бул Теңирибиз», – деди. Шымон Петир Анын Теңир экенин укканда, кийимин кие калып (анткени ал жылаңач эле), сууга секирди[+].


8 Калган шакирттер балыкка толгон торду сүйрөп, жээкке сүзүп келишти. Анткени алар жээктен анча алыс эмес жерде жүрүшкөн. Алар менен жээктин ортосундагы аралык эки жүз чыканактай эле.


9 Жээкке чыгышканда, жагылган оттун чогун жана анын үстүндөгү балык менен нанды көрүштү.


10 Ыйса аларга: «Азыр кармаган балыгыңардан алып келгиле!» – деди.


11 Шымон Петир барып, чоң-чоң балыктарга толгон торду жээкке тартып чыгарды. Тордо жүз элүү үч балык бар экен. Балыктын көптүгүнө карабастан, тор айрылбаптыр.


12 Ыйса аларга: «Келип, тамактанып алгыла!» – деди. Шакирттердин эч кимиси: «Сен кимсиң?» – деп суроого батынышкан жок. Анткени алар Анын Теңир экенин билишти.


13 Ыйса басып келип, аларга нанды жана балыкты берди.


14 Бул Ыйсанын тирилгенден кийин шакирттерине үчүнчү жолку көрүнүшү эле[+].

15


Теңирдин Петирге тапшырма берүүсү

Алар тамактанып бүтүшкөндөн кийин, Ыйса Шымон Петирден: «Жунус уулу Шымон, сен Мени буларга караганда көбүрөөк сүйөсүңбү?» – деп сурады. «Ооба, Теңир, Сени сүйөрүмдү Өзүң билесиң», – деп жооп берди Петир. Ошондо Ыйса ага: «Козуларымды кайтар!» – деди.


16 Ыйса андан экинчи ирет: «Жунус уулу Шымон, сен Мени сүйөсүңбү?» – деп сурады. «Ооба, Теңир, Сени сүйөрүмдү Өзүң билесиң», – деп жооп берди Петир. Ошондо Ыйса ага: «Койлорумду кайтар!» – деди[+].


17 Ыйса андан үчүнчү ирет: «Жунус уулу Шымон, сен Мени сүйөсүңбү?» – деп сурады. «Сен Мени сүйөсүңбү?» деп, Ыйса үчүнчү ирет сурагандыктан, Петир капа болуп: «Теңир, Сен баарын билесиң, Сени сүйөрүмдү да билесиң», – деди. Ошондо Ыйса ага мындай деди: «Койлорумду кайтар!


18 Чындыкты, сага чындыкты айтып коёюн, сен жаш кезиңде белиңди өзүң бууп, каалаган жагыңа барчусуң. Карыганыңда колуңду сунуп бересиң, сени башка бирөө байлайт да, каалабаган жагыңа алып барат».


19 Ыйса бул сөздөрдү Петир өз өлүмү менен Кудайды даңктарын билдирүү үчүн айтты. Ушул сөздү айткандан кийин, Ал ага: «Менин артымдан ээрчи», – деди[+].


20 Петир артын карап, Ыйса сүйгөн шакирттин ээрчип келе жатканын көрдү. Ал кечки тамак убагында Ыйсанын төшүнө башын коюп, «Теңир, Сага чыккынчылык кыла турган ким?» деп сураган шакирт эле[+].


21 Петир ошол шакиртти көргөндө: «Теңир, ал эми булчу?» – деди.


22 Ыйса ага: «Кааласам, Мен келгенге чейин, ал тирүү болот, сенин ишиң эмне? Мени ээрчи», – деди[+].


23 Ошондон кийин бир туугандар арасында «Бул шакирт өлбөйт» деген сөз тарап кетти. Бирок Ыйса Петирге аны өлбөйт деп эмес, «Кааласам, Мен келгенче, ал ушул жерде болот, аны менен сенин ишиң эмне?» – деп айткан эле.


24 Ушулардын баарын ошол шакирт жазып алып, күбөлөндүрүп жатат. Биз анын күбөлөндүрүүсү чындык экенин билебиз[+].


25 Ыйса булардан башка дагы көптөгөн иштерди кылган. Эгерде алардын баарын жазып чыга турган болсо, жазылган китептер бул дүйнөгө батмак эмес деп ойлойм. Оомийин[+].

### Элчилер


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


#### 1

1


Кириш сөз

Теопил, Ыйса Өзү тандаган элчилерге Ыйык Рух аркылуу буйрук бергенден кийин,[+]


2 асманга алынып кеткен күнүнө чейин, башынан баштап эмнени жасаса, эмнени үйрөтсө, ошонун баарын мен сага биринчи китепте жазгам.

3


Кудай убада кылган Ыйык Рух

Азап тартып өлгөндөн кийин, кырк күн ичинде Ыйса аларга көрүнүп, Кудайдын Падышачылыгы жөнүндө айтып, Өзүнүн тирүү экендигин көптөгөн далилдер аркылуу көрсөттү[+].


4 Анан Ыйса аларды чогултуп, мындай буйрук берди: «Иерусалимден кетпегиле, Атанын убадасын, Менден эмнени уксаңар, ошону күткүлө[+].


5 Анткени Жакан сууга чөмүлдүргөн, ал эми силер бир аз күндөн кийин, Ыйык Рухка чөмүлдүрүлөсүңөр»[+].

6


Ыйсанын асманга көтөрүлүп кетүүсү

Ошондуктан алар бир жерге чогулушканда, Ыйсадан: «Теңир, Сен Ысрайыл элинин падышачылыгын ушул убакытта калыбына келтиресиңби?» – деп сурашты[+].


7 Ыйса болсо аларга мындай деп жооп берди: «Атанын Өз бийлиги менен белгилеген убакыттарын, мөөнөттөрүн билүүнүн силерге кереги жок[+].


8 Бирок үстүңөргө Ыйык Рух түшкөндөн кийин, күч аласыңар да, Иерусалимде, бүт Жүйүт аймагында, Самарияда, атүгүл, бүт дүйнө жүзүндө Менин күбөлөрүм болосуңар»[+].


9 Ыйса бул сөздөрдү айткандан кийин, алардын көз алдында асманга көтөрүлүп кетти, булут Аны алардын көз алдынан алып кетти[+].


10 Алар асманга көтөрүлүп бара жаткан Ыйсаны карап турушканда, күтүлбөгөн жерден алардын алдына ак кийим кийген эки адам пайда болуп, мындай дешти:[+]


11 «Галилеялык эркектер! Асманды эмне карап турасыңар? Силердин жаныңардан асманга көтөрүлүп кеткен бул Ыйса, өзүңөр көргөндөй, асманга кандай көтөрүлүп кетсе, ошондой эле кайра келет»[+].

12


Матийдин тандалып алынышы

Ошондон кийин алар Зайтун тоосунан Иерусалимге кайтып келишти. Ал тоо менен Иерусалимдин ортосундагы аралык бир ишемби күндүк жол эле[+].


13 Шаарга келишкенден кийин, Петир, Жакып, Жакан, Андрей, Филип, Томас, Барталамей, Матай, Алпейдин уулу Жакып, Зилот Шымон жана Жакыптын уулу Жүйүт өздөрү чогулуп жүргөн үйдүн үстүнкү бөлмөсүнө чыгышты[+].


14 Булар бир топ аялдар менен, Ыйсанын энеси Мариям менен жана Анын бир туугандары менен чогуу, бир тилек менен сыйынып жүрүштү[+].


15 Ошол күндөрдүн биринде, жүз жыйырмага жакын киши чогулган жыйналышта Петир шакирттердин ортосуна чыгып, мындай деди:


16 «Бир туугандар! Ыйсаны кармап кеткени келгендерге жол көрсөткөн Жүйүт туурасында Ыйык Рухтун Дөөт аркылуу Ыйык Жазууда алдын ала айткан сөзү орундалууга тийиш болчу[+].


17 Жүйүт да биз сыяктуу эле элчилик кызматка тандалып алынган эле[+].


18 Бирок ал адилетсиздик менен тапкан акчасына жер сатып алды. Ал башы менен жерге кулап түшкөндө, курсагы жарылып, бүт ичеги-карыны чубалып түшүп калды.


19 Бул окуя Иерусалим тургундарынын бардыгына маалым болду, ошондуктан ал жер алардын эне тилинде «Акелдама» деп аталып калды. Эврей тилиндеги бул сөз «кандуу жер» деп которулат[+].


20 Анткени Забурда: «Анын үй-жайы ээн калсын, анда эч ким жашабасын, анын кызматын башка бирөө алсын», – деп жазылган[+].


21-22 Ошондуктан бизге бир адам кошулуп, Ыйсанын өлүп, кайра тирилгенин биз менен бирге күбөлөндүрүүсү керек. Ал адам Теңир Ыйса биздин арабызда жүргөн убакта, башкача айтканда, Жакан сууга чөмүлдүрө баштаган күндөн тартып, Ыйса биздин арабыздан асманга көтөрүлүп кеткен күнгө чейин биз менен чогуу жүргөндөрдүн бири болуусу керек».


23 Ошондо алар эки кишини: Жуст деген да, Барзаба деген да ысымы бар Жусупту жана Матийди алдыга чыгарып,[+]


24 мындай деп сыйынышты: «Теңир, Сен ар бир адамдын жүрөгүндөгүсүн билесиң[+].


25 Бул эки адамдын кимисин тандаганыңды, бул элчилик кызматка экөөнүн кимиси дайындалуусу керектигин көрсөтүп бер. Анткени Жүйүт бул кызматты таштап, өзүнө тиешелүү жерге кетти».


26

#### 2

1


Ыйык Рухтун түшүүсү


Элүүнчү күн майрамында[*] алардын бардыгы бир жерге чогулушту[+].


2 Бир маалда асмандан катуу шамалдын добушундай болгон добуш чыгып, алар отурган үйдүн ичин толтурду.


3 Анан жалындай болгон тилдер бөлүнүп-бөлүнүп, алардын ар биринин үстүнө түштү[+].


4 Ошондо бардыгы Ыйык Рухка толуп, Рух берген тилге жараша ар кандай тилдерде сүйлөй башташты[+].


5 Ошол убакта Иерусалимде бүт дүйнө жүзүнөн келген динчил жүйүттөр бар эле.


6 Бул добушту уккан адамдар чогулуп, дүрбөлөңгө түшүштү. Анткени шакирттер ошол адамдардын ар биринин тилинде сүйлөп жатышкан эле.


7 Бардыгы айран-таң калып, өз ара мындай деп сүйлөшүп жатышты: «Сүйлөп жаткан бул адамдардын бардыгы галилеялыктар эмеспи?


8 Булар кандайча ар бирибиздин эне тилибизде сүйлөп жатышат?


9 Биз, парфтыктар, мадайлыктар, эйламдыктар жана Месопотамия, Жүйүт, Кападокия, Понт жана Асия тургундары,


10 Фригия, Памфилия, Мисир жана Киренея тараптагы Ливия аймагынын тургундары, Римден келгендер, жүйүттөр жана прозелиттер[*],


11 криттиктер жана аравиялыктар, өз тилибизде алардын Кудайдын улуу иштери жөнүндө айтып жаткандарын угуп жатабыз»[+].


12 Бардыгы аң-таң болуп, эмне дешерин билбей, бири-биринен: «Бул эмнеси?» – деп сурап жатышты.


13 Ал эми кээ бирөөлөрү: «Алар таттуу шарап ичип, мас болуп алышса керек», – деп шылдыңдап жатышты[+].

14


Петирдин сөзү

Ошондо он бир элчинин жанында турган Петир үнүн көтөрүңкү чыгарып, аларга мындай деди: «Жүйүт эркектери жана Иерусалим тургундары! Бул жөнүндө силерге айтып берейин, сөзүмө кулак салгыла.


15 Алар, силер ойлоп турганыңардай, мас эмес, себеби азыр күндүзгү үчүнчү саат эле болду.


16 Бул жөнүндө Жоел пайгамбар алдын ала мындай деп айткан:[+]


17 “Акыркы күндөрдө мындай болот, – дейт Кудай, – Мен ар бир адамдын үстүнө Өз Рухумду төгөм, ошондо уулдарыңар менен кыздарыңар пайгамбарчылык кылышат, жаш балдарыңар көрүнүш, карыяларыңар түш көрүшөт[+].


18 Ошол күндөрдө Мен кулдарымдын үстүнө да, күңдөрүмдүн үстүнө да Өзүмдүн Рухумду төгөм, ошондо алар пайгамбарчылык кылышат.


19 Асманда кереметтерди, жер үстүндө жышаандарды көрсөтөм, алар: кан, от жана түтүн[+].


20 Теңирдин улуу жана коркунучтуу күнү келердин алдында күн караңгылайт, ай кандын өңүндөй болуп кызарат[+].


21 Ошондо мындай болот: Теңирдин ысымын чакырган ар бир адам куткарылат”[+].


22 Ысрайыл эркектери! Сөзүмө кулак салгыла: силер назареттик Ыйсаны мыйзамсыздардын колу менен айкаш жыгачка кадап өлтүрдүңөр. Бирок Ал силердин колуңарга Кудайдын чечими жана алдын ала көрө билүүсү боюнча салынып берилген[+].


23 Өзүңөр билесиңер, Кудай Ошол Адам аркылуу силердин араңарда кудуреттүү иштерди, кереметтерди жана жышаандарды көрсөтүп, силерге Ал жөнүндө күбөлөндүргөн эле[+].


24 Бирок Кудай Аны өлүм кишенинен бошотуп, тирилтти, анткени өлүм Аны кармап тура алган жок[+].


25 Дөөт Ал жөнүндө мындай деп айткан: “Теңирди мен өзүмдүн алдымдан ар дайым көрүп турдум, анткени Ал менин оң жагымда, мен олку-солку болбойм[+].


26 Ошондуктан жүрөгүм кубанычка толуп, шаттанып сүйлөйм, атүгүл, денем да үмүт менентынчтанат,


27 анткени Сен менин жанымды өлгөндөр жаткан жайда калтырбайсың, Өзүңдүн ыйыгыңдын чирүүсүнө жол бербейсиң[+].


28 Сен мага өмүр жолун таанытып билдирдиң. Сен мени Өзүңдүн алдыңда кубанычка бөлөйсүң”[+].


29 Агайын-туугандар! Силерге түпкү атабыз Дөөт тууралуу тайманбастык менен айтууга уруксат бергиле. Ал өлдү, көргө коюлду, анын мүрзөсү азыр да бар[+].


30 Ал пайгамбар болгондуктан жана Кудайдын “Сенин тукумуңдан Машайак чыгат, Аны сенин тагыңа отургузам” деген убадасын билгендиктен,[+]


31 Машайактын кайра тирилери жөнүндө: “Анын жаны өлгөндөр жаткан жайда калтырылган жок, Анын денеси чириген жок”, – деп, алдын ала айткан[+].


32 Ошол Ыйсаны Кудай тирилтти, ага биз баарыбыз күбөбүз.


33 Ал Кудайдын оң колу менен асманга көтөрүлүп, Атасы убада кылган Ыйык Рухту алды да, үстүбүзгө төктү. Азыр силер ошону угуп-көрүп турасыңар[+].


34 Дөөт асманга көтөрүлгөн эмес, бирок ал мындай дейт: “Теңир менин Теңириме:[+]


35 "Мен Сенин душмандарыңды бут алдыңа жыкканга чейин, Менин оң жагыма отур", – деди”.


36 Ошондуктан, бүт Ысрайыл эли, так билип алгын: силер айкаш жыгачка кадаган ошол Ыйсаны Кудай Өзү Теңир жана Машайак кылды».

37


Биринчи Жыйын

Муну угушканда, алардын жүрөгүнө канжар сайылгандай болду. Ошондо алар Петирден жана башка элчилерден: «Агайын-туугандар! Эми биз эмне кылышыбыз керек?» – деп сурашты[+].


38 Петир аларга: «Күнөөңөр кечирилиши үчүн, тобо кылгыла, ар бириңер Ыйса Машайактын ысымынын урматына сууга чөмүлдүрүлгүлө, ошондо Кудай силерге Ыйык Рухту белек кылат[+].


39 Анткени Кудайдын убадасы силерге, силердин балдарыңарга жана алыстагылардын бардыгына, Кудай-Теңирибиз чакырган ар бир адамга тиешелүү», – деп жооп берди[+].


40 Ал мындан башка дагы көп сөздөр менен күбөлөндүрдү да: «Бул бузулган муундан сактангыла», – деп насаат айтты.


41 Ошондо анын сөзүн чын жүрөктөн кабыл алгандар сууга чөмүлдүрүлүштү. Ошол күнү аларга үч миңге жакын киши кошулду.


42 Алар элчилердин насааттарын угушчу, бири-бири менен баарлашышчу, нан сындырышчу жана сыйынышчу.


43 Ар бир адамда коркунуч бар эле, Иерусалимде элчилер көптөгөн кереметтерди жана жышаандарды көрсөтүп жатышты.


44 Ыйсага ишенгендердин баары чогуу болушчу, бардык нерселерин ортого коюшчу[+].


45 Бардык мүлктөрү менен жеке менчиктерин сатышып, (акчасын) бардыгына, ар биринин муктаждыгына жараша бөлүп беришчү.


46 Күн сайын ийбадатканада чогуу болушчу, үйлөрдө нан сындырып, кубаныч менен, таза жүрөк менен тамактанышчу,


47

#### 3

1


Тубаса аксак адамдын айыгышы

Петир менен Жакан сыйынуу убагында – күндүзгү саат үчтө ийбадатканага кирип бара жатышкан.


2 Тубаса аксак бир адам бар эле. Ийбадатканага кирип бара жаткандардан кайыр сурасын деп, аны күн сайын көтөрүп келишип, ийбадаткананын «Кооз эшик» деп аталган эшигинин алдына отургузуп коюшчу[+].


3 Ал ийбадатканага кирип бара жаткан Петир менен Жаканды көрүп, алардан кайыр сурады.


4 Петир менен Жакан ага көңүл коюп карашты. Анан Петир ага: «Бизди карачы», – деди.


5 Ал адам алардан бир нерсе алам деген үмүт менен аларды тиктеп калды.


6 Бирок Петир ага: «Менде алтын-күмүш жок, бирок эмнем бар болсо, ошону сага беремин: назареттик Ыйса Машайактын атынан буйрук кыламын: ордуңдан туруп, бас», – деди[+].


7 Анан аны оң колунан алып, ордунан турууга жардам берди. Ошол учурда анын таманы менен тизелерине күч кирди[+].


8 Ал ордунан ыргып туруп, баса баштады. Секирип, Кудайды даңктап, алар менен бирге ийбадатканага кирди[+].


9 Бүт эл анын басып жүргөнүн жана Кудайды даңктап жатканын көрдү.


10 Алар анын ийбадаткананын «Кооз эшик» деп аталган эшигинин алдында кайыр сурап отурган адам экендигин таанышты. Анын басып жүргөнүн көрүшкөндө, үрөйлөрү учуп, аябай таң калышты.


11 Айыгып калган бул аксак киши Петир менен Жакандын жанынан кетпегендиктен, айран-таң калган бүт эл алардын жанына, «Сулаймандын үйү» деп аталган кире бериш бөлмөгө тез эле чогулуп калды[+].

12


Петирдин сөзү

Петир муну көргөндө, элге кайрылып, мындай деди: «Ысрайыл эркектери! Буга эмне таң калып жатасыңар? Биз аны өзүбүздүн күчүбүз же такыбаалыгыбыз менен бастыргансып, бизди эмне карайсыңар?


13 Ыбрайымдын, Ыскактын жана Жакыптын Кудайы, ата-бабаларыбыздын Кудайы, Өзүнүн Уулу Ыйсаны даңктады. Силер Аны душмандын колуна салып бердиңер, Пилат Аны бошотмокчу болгондо, силер Андан Пилаттын алдында баш тарттыңар[+].


14 Силер ыйык жана адил Адамдан баш тарттыңар да, киши өлтүргүчтү бошотуп берүүнү талап кылдыңар,[+]


15 ал эми өмүр Башчысын өлтүрдүңөр. Бирок Аны Кудай тирилтти, Анын тирилгенине биз күбөбүз.


16 Өзүнө болгон ишеним үчүн Ал силер көрүп жана таанып турган бул адамга күч берди. Ал берген ишеним менен баарыңардын көз алдыңарда бул адам оорусунан айыкты.


17 Агайын-туугандар, силер да, башчыларыңар да ал ишти билбестиктен кылганыңарды билем[+].


18 Кудай болсо Өзүнүн бардык пайгамбарлары аркылуу Машайактын азап тартары жөнүндө алдын ала кандай айтса, ошондой ишке ашырды.


19 Ошондуктан күнөөлөрүңөрдүн кечирилиши үчүн, тобо кылгыла, Кудайга кайрылгыла.


20 Ошондо силерге Теңирден кубанычтуу мезгилдер келет, Ал силерге алдын ала дайындалган Ыйса Машайакты жиберет.


21 Кудай байыркы замандардан бери Өзүнүн бардык ыйык пайгамбарлары аркылуу эмнени айтып келе жатса, ошонун баары аткарылганга чейин, асман Аны кабыл алышы керек эле[+].


22 Муса ата-бабаларыбызга мындай деген: «Кудай-Теңириңер силерге бир туугандарыңардын ичинен мен сыяктуу бир Пайгамбарды чыгарат. Анын силерге айткандарынын баарын уккула[+].


23 Ал Пайгамбарды укпаган ар бир адам эл арасынан жок кылынат»[+].


24 Бүт пайгамбарлар, Шемуел пайгамбар жана андан кийинки пайгамбарлар, алардын кимиси гана сүйлөбөсүн, бардыгы бул күндөр жөнүндө алдын ала айтышкан[+].


25 Силер пайгамбарлардын уулдарысыңар жана келишимдин мурасчыларысыңар. Анткени Кудай Ыбрайым пайгамбарга: «Жер үстүндөгү бардык элдер сенин тукумуң аркылуу бата алат», – деп, силердин ата-бабаларыңар менен келишим түзгөн[+].


26

#### 4

1


Биринчи жолку куугунтук

Петир менен Жакан элге сүйлөп жатышканда, ыйык кызмат кылуучулар, ийбадатканадагы күзөт башчылар жана садукейлер алардын жанына келишти[+].


2 Алар бул экөөнүн элди окутуп, өлгөндөрдүн Ыйса аркылуу тирилерин жарыялап жатышканына ачууланышты.


3 Аларды кармап, эртең мененкиге чейин камап коюшту, анткени кеч кирип калган эле[+].


4 Бирок сөздү уккандардын көпчүлүгү Ыйсага ишенип калышты. Алардын саны беш миңге жакын эле.


5 Эртеси күнү жүйүттөрдүн башчылары, аксакалдары, мыйзам окутуучулары,


6 башкы ыйык кызмат кылуучу Анас, Кайапа, Жакан жана Искендер, башкы ыйык кызмат кылуучулар уруусундагылардын бардыгы Иерусалимге чогулушту[+].


7 Алар Петир менен Жаканды ортого чыгарып: «Силер муну кайсы күч менен же кимдин атынан кылдыңар?» – деп сурашты[+].


8 Ошондо Петир Ыйык Рухка толуп, аларга мындай деди: «Эл башчылары жана Ысрайыл аксакалдары![+]


9 Эгерде силер бүгүн бизди оорулуу адамга жакшылык кылганыбыз үчүн суракка алып, анын кантип айыкканы жөнүндө сурап жатсаңар,[+]


10 анда бардыгыңар, бүт Ысрайыл эли, билип алгыла: бул адам силер айкаш жыгачка кадаган, бирок Кудай кайра тирилткен назареттик Ыйса Машайактын атынан айыгып, силердин алдыңарда турат.


11 Ыйса – силер, куруучулар, жаратпай койгон, бирок бурчтун негизи болуп коюлган таш[+].


12 Адамдарды Ыйсадан башка эч ким куткара албайт. Анткени асман астында бизди – адамдарды куткара ала турган башка ысым жок»[+].


13 Алар Петир менен Жакандын тайманбастыгын көрүп, алардын окубаган, жөнөкөй адамдар экендигин билип таң калышты. Алардын Ыйса менен бирге жүргөндүгүн билишти.


14 Бирок айыккан адамдын алардын жанында турганын көрүшүп, каршы сүйлөй алышкан жок[+].


15 Анан аларга синедриондон чыгып турууну буйрушту да:


16 «Бул адамдарды эмне кылалы? Анткени алар аркылуу улуу керемет көрсөтүлгөндүгү Иерусалимде жашагандардын баарына маалым болду, биз да муну тана албайбыз.


17 Бирок бул мындан ары эл арасында жайылбашы үчүн, аларды коркутуп, бул ысым жөнүндө жарыялоого тыюу салалы», – деп, өз ара кеңешишти.


18 Анан аларды чакырып: «Ыйсанын ысымы жөнүндө таптакыр сүйлөбөгүлө да, окутпагыла», – деп буйрук беришти.


19 Бирок Петир менен Жакан аларга: «Өзүңөр ойлоп көргүлөчү, Кудайды укпай, силерди угуу Кудай алдында туурабы[+]?


20 Биз көргөнүбүз менен укканыбызды айтпай коё албайбыз», – деп жооп беришти.


21 Алар болсо эл тургандыктан, ал экөөнү жазалоонун ыңгайын таба алышпай, аларды дагы бир жолу коркутуп, бошотуп жиберишти. Анткени элдин бардыгы болуп өткөн окуя үчүн Кудайды даңктап жаткан эле[+].


22 Оорусунан керемет менен айыккан бул адамдын жашы кырктан ашып калган болчу.

23


Жыйындын сыйынуусу


Бошотулгандан кийин, алар башка шакирттерге келип, башкы ыйык кызмат кылуучулар менен аксакалдардын айткандарын айтып беришти.


24 Алар болсо муну угушкандан кийин, катуу үн менен: «Асманды, жерди, деңизди жана алардын ичинде эмне болсо, ошонун баарын жараткан Эгедер Кудай![+]


25 Сен Ыйык Рух аркылуу атабыз Дөөттүн – Өзүңдүн кулуңдун оозу аркылуу: “Бутпарастар эмне үчүн каарданып жатышат? Элдер эмне үчүн ишке ашпай турган нерсени ойлоп жатышат?


26 Дүйнөнүн падышалары каршы көтөрүлүштү, төрөлөр Теңирге жана Анын Машайагына каршы чогулушту”, – деп айткансың[+].


27 Чын эле, бул шаарда Ирод менен Понтий Пилат бутпарастар менен, Ысрайыл эли менен бирге Өзүң майлаган ыйык Уулуң Ыйсага каршы чогулушту[+].


28 Алар Сенин күчүң жана чечимиң менен алдын ала белгиленген нерсени орундатыш үчүн чогулушту.


29 Азыр болсо, Теңир, алардын коркутуп жатканын көрүп турасың, Өзүңдүн сөзүңдү тайманбастык менен айтышыбыз үчүн, кулдарыңа кайраттуулук бере көр[+].


30 Сенин ыйык Уулуң Ыйсанын атынан оорулууларды айыктыруу үчүн, кереметтерди жана жышаандарды көрсөтүү үчүн, Өзүңдүн колуңду суна көр», – деп, Кудайга чогуу сыйынышты.


31 Ушинтип сыйынып бүтүшкөндө, алар чогулган жер солкулдап кетти. Баары Ыйык Рухка толуп, Кудайдын сөзүн тайманбастык менен айта башташты[+].

32


Иерусалимдеги Жыйындын абалы


Ыйсага ишенгендердин көпчүлүгүнүн ой-тилектери бир эле. Эч ким өзүнүн мүлкүн «меники» дечү эмес, алардын бардык нерсеси ортодо болчу[+].


33 Элчилер болсо Теңир Ыйса Машайактын өлүп, кайра тирилгендигин зор кайраттуулук менен күбөлөндүрүп жатышты. Бардыгынын үстүндө Кудайдын зор ырайымы бар эле.


34 Алардын эч кимиси эч нерсеге муктаж болчу эмес, анткени менчик жерлери же үйлөрү барлардын баары аларды сатып, сатылган нерсенин акчасын алып келип,[+]


35 элчилердин колуна тапшырышчу. Андан ар бир адамга муктаждыгына жараша берилчү.


36 Кипрлик леби Жусуптун менчик жери бар эле. Элчилер аны Барнаба деп коюшчу. Бул ысым «Сооротуучу» деп которулат[+].


37

#### 5

1


Анания менен Сафира

Сафира деген аялы бар Анания деген киши менчик жерин сатты.


2 Анан ал аялы менен макулдашып, сатылган мүлктүн акчасынан жашырып алып калып, калганын элчилердин колуна тапшырды.


3 Ошондо Петир ага: «Анания! Эмне үчүн шайтанга жүрөгүңдөн орун берип, Ыйык Рухту алдап, саткан мүлкүңдүн акчасынан жашырып алып калдың?


4 Сатканга чейин талаа өзүңдүкү эмес беле? Аны саткандан түшкөн акчага өзүң ээ эмес белең? Эмне үчүн ушундай ишке бардың? Сен адамдарды эмес, Кудайды алдадың», – деди[+].


5 Анания бул сөздөрдү угары менен, жерге жыгылып жан берди. Ошондо бул окуяны уккандардын бардыгын коркунуч басты.


6 Жаш жигиттер орундарынан туруп, аны көргө коюуга даярдашты да, алып чыгып, көргө коюшту.


7 Болжол менен үч саат өткөндөн кийин, болуп өткөн окуя жөнүндө эч нерсе билбестен, анын аялы да келди.


8 Петир андан: «Жериңерди ушунчага саттыңар беле?» – деп сурады. Ал: «Ооба, ушунчага сатканбыз», – деп жооп берди.


9 Ошондо Петир ага мындай деди: «Теңирдин Рухун сыноого кантип батындыңар? Күйөөңдү көргө койгондор эшиктен кирип келе жатышат, азыр сени да алып кетишет».


10 Ошол замат аял анын бут алдына жыгылып жан берди. Жигиттер ичкери киргенде, анын өлүп калганын көрүштү. Алар анын сөөгүн алып чыгып, күйөөсүнүн жанына коюшту.


11 Ошондо бүт Жыйынды жана бул окуяны уккандардын бардыгын коркунуч басты.

12


Элчилер көрсөткөн кереметтер

Элчилер аркылуу эл арасында көптөгөн кереметтер жана жышаандар көрсөтүлүп жатты. Ишенгендердин бардыгы бир ой-тилек менен «Сулайман үйүнө» чогулуп жүрүштү[+].


13 Бирок чоочун адамдардын бирөө да аларга кошулууга дааган жок, эл болсо аларды даңктап жатты.


14 Эркектер да, аялдар да Теңирге ишенип, ишенгендердин саны уламдан-улам көбөйүп жатты.


15 Петир өтүп бара жатканда, жок дегенде, көлөкөсү түшсүн дешип, оорулууларды төшөнчү-орундары менен көтөрүп чыгып, көчөлөргө жаткырып коюп жатышты[+].


16 Иерусалимдин тегерегиндеги шаарлардан да көптөгөн адамдар оорулууларды жана жин оорулууларды алып келип жатышты; алардын бардыгы айыгып жатты.

17


Экинчи жолку куугунтук

Ошондо башкы ыйык кызмат кылуучу жана садукейлер тобундагылар көрө албастык кылып,[+]


18 элчилерди кармап, мамлекеттик түрмөгө камап салышты[+].


19 Бирок Теңирдин периштеси түн ичинде түрмөнүн эшиктерин ачып, аларды сыртка алып чыкты да:[+]


20 «Баргыла, ийбадатканага кирип, элге өмүр жөнүндөгү ушул сөздөрдүн баарын айткыла», – деди.


21 Алар бул сөздөрдү уккандан кийин, эртең менен эрте ийбадатканага кирип, элди окута башташты. Ошол учурда башкы ыйык кызмат кылуучу жана анын жанында жүргөндөр келип, синедрионду жана Ысрайыл аксакалдарын чакырышты да, элчилерди алып келиш үчүн, түрмөгө кызматчыларды жиберишти.


22 Бирок кызматчылар барып, аларды түрмөдөн таппай кайтып келишти да:


23 «Биз түрмөнүн эшиктери абдан бекем бекитилгенин жана эшиктердин алдында сакчылар турганын көрдүк, бирок ачып киргенибизде, ичинен эч кимди таппадык», – деп билдиришти.


24 Ийбадаткананын күзөт башчысы жана башкы ыйык кызмат кылуучулар бул сөздөрдү угушканда: «Бул эмне деген шумдук?!» – деп, айран-таң калышты.

25


Элчилер синедриондун алдында

Ошол учурда кимдир бирөө келип, аларга: «Силер түрмөгө камап койгон кишилер ийбадатканада элди окутуп жатышат», – деп билдирди.


26 Ошондо күзөт башчысы кызматчылары менен барып, аларды күч колдонбой ээрчитип келди, анткени таш бараңга алып коюшабы деп, элден коркту[+].


27 Аларды синедриондун алдына алып келди. Ошондо башкы ыйык кызмат кылуучу аларга мындай деди:[+]


28 «Биз силерге бул ысым жөнүндө окутпагыла деп, катуу тыюу салбадык беле? Силер болсо өзүңөрдүн окутууңарды бүт Иерусалимге жайылтып жибердиңер. Ал Адамдын канын биздин мойнубузга коюуга ниеттенип жатасыңарбы?»[+]


29 Ошондо Петир менен элчилер мындай деп жооп беришти: «Биринчи иретте адамдарга эмес, Кудайга баш ийүү керек[+].


30 Ата-бабаларыбыздын Кудайы силер жыгачка асып өлтүргөн Ыйсаны тирилтти.


31 Ысрайыл элин тобо кылдырып, күнөөлөрүн кечирүү үчүн, Кудай Ал Башчыны жана Куткаруучуну жогору көтөрүп, Өзүнүн оң жагына отургузуп койду.


32 Ал жөнүндө айтылгандын бардыгына биз да, Кудай Өзүнө баш ийгендерге берген Ыйык Рух да күбө»[+].


33 Алар муну укканда, аябай ачууланышып, элчилерди өлтүрүүнү ойлошту[+].

34


Гамалиелдин эскертүүсү

Ошондо бүт эл урматтаган мыйзам окутуучу, Гамалиел деген бир фарисей синедриондо ордунан туруп, элчилерди бир аз убакытка сыртка чыгарууну буйруду[+].


35 Анан аларга мындай деп кайрылды: «Ысрайыл эркектери! Бул адамдарга кандайдыр бир чара көрөрдөн мурун жакшылап ойлонгула.


36 Анткени мындан бир аз мурун өзүн бир улуу адам катары көрсөтүп, Теда деген неме чыкты. Аны төрт жүзгө жакын адам ээрчиди. Бирок ал өлтүрүлдү, аны ээрчигендер да чачырап жок болушту.


37 Андан кийин эл каттоонун убагында Галилеядан Жүйүт деген неме чыгып, көп элди ээрчитти. Бирок ал да өлдү, аны ээрчигендер да чачырап кетишти[+].


38 Ошондуктан азыр силерге айтарым: бул адамдарга тийбегиле, буларды өз жайына койгула. Эгерде бул адамдык иш-аракет болсо, анда ал бузулат[+].


39 Эгерде Кудайдан болсо, анда силер аны токтото албайсыңар. Кудайга каршы чыгуучулардан болуп калуудан сак болгула». Алар анын айтканына көнүштү[+].

40


Элчилердин кордук көрүшү

Элчилерди чакыртып сабатышты да, Ыйсанын ысымы жөнүндө жарыялоого тыюу салышты. Анан аларды бошотуп жиберишти.


41 Алар болсо Теңир Ыйса үчүн кордук көрүүгө татыктуу болушканына кубана синедриондон чыгып кетишти[+].


42

#### 6

1


Биринчи диакондор

Ошол күндөрү, шакирттер көбөйө баштаганда, бутпарас өлкөлөрдө жашаган, эллинисттерде[*] эврейлерге каршы нааразычылык пайда болду, анткени күнүмдүк тамак-аш бөлүнүп берилгенде, алардын жесирлери эске алынбай калып жаткан эле[+].


2 Ошондо он эки элчи бардык шакирттерди чогултуп алып, мындай дешти: «Кудайдын сөзүн таратуу ишин таштап коюп, тамак бөлүштүрүп жүргөнүбүз жакшы эмес.


3 Ошондуктан, бир туугандар, элдин ишенимине ээ болгон, Ыйык Рухка толгон жана акылдуу жети адамды араңардан тандагыла. Бул кызматты ошолорго тапшыралы[+].


4 Биз болсо дайыма сыйынууну жана Кудай сөзүн айтып кызмат кылууну уланта берели».


5 Бул сунуш бүт Жыйынга жакты. Ошентип, алар ишеними бекем, Ыйык Рухка толгон Степан деген адамды, ошондой эле Филипти, Прохорду, Никанорду, Тимонду, Парменди жана антийохеялык прозелит Николайды тандашты да,[+]


6 элчилердин алдына алып келишти. Элчилер сыйынып, алардын үстүнө колдорун коюшту[+].


7 Кудайдын сөзү кеңири жайылып, Иерусалимде шакирттердин саны абдан көбөйүп жатты. Ыйык кызмат кылуучулардын ичинен да көптөрү Ыйсага ишенип калышты[+].

8


Үчүнчү жолку куугунтук

Ишеними бекем, күчкө толгон Степан эл арасында улуу кереметтерди жана жышаандарды көрсөтүп жүрдү.


9 Либертиндердин[*], киренеялыктардын, александриялыктардын синагогасы деп аталган синагоганын кээ бир мүчөлөрү, киликиялыктардын жана асиялыктардын кээ бирөөлөрү Степанга каршы чыгып, аны менен талашып-тартышышты.


10 Бирок анын акылмандык менен, Рухтун күчү менен сүйлөгөн сөзүнө каршы тура алышкан жок[+].


11 Ошондо алар кээ бир адамдарга: «“Биз анын Мусага каршы сүйлөгөнүн, Кудайга акарат келтиргенин уктук” деп айткыла», – деп үйрөтүп коюшту[+].


12 Алар элди, аксакалдарды жана мыйзам окутуучуларды тукурушту да, Степанды кармап, синедрионго алып келишти.


13 Анан жалган жалаа жабуучуларды алдыга чыгарышты. Алар: «Бул адам ушул ыйык жайга жана мыйзамга каршы сүйлөгөнүн токтотпой жатат[+].


14 Анткени биз анын: “Назареттик Ыйса бул жайды талкалап, Мусанын бизге калтырган салттарын өзгөртөт”, – деп айтканын уктук», – деп айтышты[+].


15

#### 7

1


Степандын сөзү

Ошондо башкы ыйык кызмат кылуучу Степандан: «Ушул чынбы?» – деп сурады.


2 Степан мындай деп жооп берди: «Агайын-туугандар жана аталар! Сөзүмө кулак салгылачы. Атабыз Ыбрайым Месопотамияда жашап турганында, Харанга көчүп кете элегинде, ага даңктуу Кудай келип:[+]


3 “Өз жериңден, тууган-уругуңдан, атаңдын үйүнөн чыгып, Мен көрсөтө турган жерге баргын”, – деди[+].


4 Ошондо ал Каздим жеринен чыгып, Харанга келип отурукташты. Атасы өлгөндөн кийин, Кудай аны ал жактан азыр силер жашап жаткан ушул жерге көчүрдү[+].


5 Ал жерден Ыбрайымга бир карыш жер да мурас кылып берген эмес, бирок ал балалуу боло элек болсо да, Кудай ал жерди ага жана анын кийинки тукумуна энчилеп берүүнү убада кылды[+].


6 Кудай ага: “Сенин тукумуң жат жерде келгин эл болот, аларды кулга айландырып, төрт жүз жыл кысымга алышат[+].


7 Бирок аларды кулга айландырган элди Мен Өзүм жазалайм, ошондон кийин алар ал жерден чыгып, ушул жерде Мага кызмат кылышат”, – деди[+].


8 Кудай аны менен келишим түзүп, келишимдин белгиси катары ага сүннөткө отуруу парызын берди. Ыбрайым Ыскак деген уулдуу болуп, аны сегизинчи күнү сүннөткө отургузду. Ыскактан Жакып төрөлдү, Жакыптан Ысрайыл элинин он эки уруусунун түпкү аталары төрөлдү[+].


9 Алар көрө албастык кылып, Жусупту Мисир жерине кулчулукка сатып жиберишти, бирок Кудай аны менен болду[+].


10 Аны бардык кыйынчылыктарынан куткарып, ага акылмандык берип, Мисир падышасы фараондон ырайым таптырды. Фараон аны бүт Мисирге жана өзүнүн падыша сарайына башчы кылып койду[+].


11 Мисир жана Канаан жеринде ачарчылык болуп, элди чоң кайгы басты. Аталарыбыз нансыз калышты.


12 Бирок Жакып Мисирде эгин бар экендигин угуп, аталарыбызды ошол жакка жиберди. Бул алардын Мисирге биринчи жолку баруусу эле[+].


13 Алар Мисирге экинчи жолу барышканда, Жусуп бир туугандарына: “Мен силердин бир тууганыңармын”, – деп, ачык айтты. Ошентип, Жусуптун тууган-уругун фараон таанып калды[+].


14 Жусуп киши жиберип, атасы Жакыпты жана бүт тууган-уругун – жетимиш беш адамды чакыртып алды[+].


15 Ошентип, Жакып Мисирге көчүп барды. Жакып да, аталарыбыз да ошол жерде көз жумушту[+].


16 Алардын сөөгү Шекем жериндеги мүрзөгө коюлду. Ыбрайым ал мүрзөнү Шекемдеги Хамор уулдарынан күмүшкө сатып алган эле[+].


17 Кудайдын Ыбрайымга берген убадасынын аткарыла турган убагы жакындай берди. Элибиз да Мисир жеринде көбөйүп жатты[+].


18 Кийин Жусуп жөнүндө билбеген башка падыша тактыга келди[+].


19 Ошол падыша биздин элибизге каршы ар кандай айла-амалдарды колдонуп, кысым көрсөттү. Элибиз көбөйбөш үчүн, жаңы төрөлгөн балдарды сууга таштоого мажбурлады[+].


20 Ошол убакта Муса төрөлдү, ал Кудайдын алдында абдан сүйкүмдүү эле. Аны үч ай өз ата-энеси бакты[+].


21 Ал эми сууга ташталгандан кийин, аны фараондун кызы багып алып, өз уулундай тарбиялап өстүрдү[+].


22 Муса Мисирде ар тараптуу билим алып, сөзү өтүмдүү, ишке жөндөмдүү адам болду.


23 Ал кырк жашында өзүнүн бир туугандары – ысрайылдыктарды көрүп келүүнү чечти.


24 Барганда, алардын бирин бир мисирлик кордоп жатканын көрүп, болуша кетти. Мисирликти өлтүрүп, кордук көргөн ысрайылдык үчүн өч алды[+].


25 “Кудай мен аркылуу куткарарын бир туугандарым түшүнөт”, – деп ойлоду ал. Бирок алар түшүнүшкөн жок.


26 Эртеси күнү Муса эки ысрайылдыктын бири-бири менен урушуп жатканын көрүп, алардын жанына келди да, аларды элдештиргенге аракет кылып: “Силер бир туугансыңар да! Эмнеге бири-бириңер менен урушуп жатасыңар?” – деди.


27 Бирок өз жакынына кордук көрсөтүп жаткан адам Мусаны түртүп жиберип, мындай деди: “Ким сени бизге башчы кылып, соттоочу кылып койду эле?


28 Кечээ мисирликти өлтүрдүң эле, бүгүн мени өлтүргүң келип турабы?”[+]


29 Бул сөздөрдү укканда, Муса Мисирден качып чыкты. Ал Мидиан жеринде келгин катары жашап турду. Ал жерде ал эки уулдуу болду[+].


30 Кырк жыл өткөндөн кийин, Синай тоосунан алыс эмес жердеги чөлдө күйүп жаткан тикендүү бадалдын жалынынан ага Теңирдин периштеси көрүндү[+].


31 Муса бул көрүнүштү көрүп, таң калды. Жакшылап караш үчүн, бадалга жакын барганда, ага Теңирдин үнү угулду:


32 “Мен сенин ата-бабаларыңдын Кудайымын, Ыбрайымдын, Ыскактын жана Жакыптын Кудайымын”. Муса калтырап коркуп, жакшылап караганга даай алган жок[+].


33 Ошондо Теңир ага мындай деди: “Бут кийимиңди чеч, анткени сен турган жер – ыйык жер[+].


34 Мен Мисирдеги элимдин тартып жаткан азабын көрүп, онтогон үнүн угуп, аларды куткарыш үчүн, асмандан түшүп келдим. Ошондуктан баргын, Мен сени Мисирге жиберемин”[+].


35 “Ким сени бизге башчы жана соттоочу кылып койду?” деген сөз менен четке кагылган ошол Мусаны Кудай тикендүү бадал ичинде көрүнгөн периште аркылуу башчы кылып, куткаруучу кылып жиберди[+].


36 Ошол Муса Мисир жеринде, Кызыл деңизде жана кырк жыл бою чөлдө кереметтерди жана ажайыптарды көрсөтүп, аларды Мисирден алып чыкты[+].


37 Ошол Муса Ысрайыл уулдарына: “Кудай өзүңөрдүн бир туугандарыңардын ичинен мен сыяктуу бир Пайгамбарды чыгарат. Ошону уккула”, – деген[+].


38 Синай тоосунда өзүнө сүйлөгөн периштенин сөздөрүн чөлдө чогулган ата-бабаларыбызга айтып берген Муса ошол. Ал бизге айтып бериш үчүн, Кудайдан тирүү сөздөрдү кабыл алган[+].


39 Аталарыбыз ага баш ийүүнү каалашкан жок, тескерисинче, аны четке кагышты, жүрөктөрүн Мисирге буруп,[+]


40 Арунга: “Бизди Мисир жеринен алып чыккан Муса деген неменин эмне болгондугун билбейбиз, ошондуктан бизди баштап жүрө турган кудайларды жасап бер”, – дешти[+].


41 Ошентип, алар ошол күндөрү алтындан музоо жасап, ошол жасалма кудайга курмандык чалып, өз колдору менен жасалган ишке кубанышты[+].


42 Ошондо Кудай алардан жүзүн буруп, асман кошуундарына табынган аларды жайына койду. Бул тууралуу “Пайгамбарлар” китебинде мындай деп жазылган: “Ысрайыл эли! Кырк жыл ичинде чөлдө курмандыкка чалган малыңарды жана курмандыктарыңарды Мага арнадыңар беле[+]?


43 Силер өзүңөр менен кошо Молох кудайыңардын чатырын жана Райпан деген жылдыз кудайыңарды алып жүрдүңөр. Силер ал буркандарды табынуу үчүн жасагансыңар, ошондуктан Мен силерди Бабылдан да ары көчүрүп жиберем”[+].


44 Чөлдө аталарыбыздын күбөлүк чатыры бар эле. Муса ал чатырды Кудай буйругандай кылып, көргөн үлгүсү боюнча жасаган болчу[+].


45 Өздөрүнүн ата-бабаларынан өткөрүп алган ал чатырды биздин ата-бабаларыбыз Жашыянын жетекчилиги менен көтөрүп алып, ата-бабаларыбыздын алдынан Кудай Өзү кууп чыккан элдердин жерине алып киришчү. Дөөт падышанын убагына чейин ушундай болгон[+].


46 Кудайдын алдында ырайым тапкан Дөөт Жакыптын Кудайына арнап үй куруу үчүн, Анын Өзүнөн уруксат сураган[+].


47 Үйдү болсо Сулайман курду[+].


48 Бирок Бардыгынан Жогорку адамдын колу менен курулган ийбадатканаларда жашабайт. Кудай Өзү бир пайгамбар аркылуу мындай деп айткан:[+]


49 “Асман Менин тагым, жер – буттарымды койгон орун. Силер Мага кандай үй тургузасыңар? Менин эс ала турган ордум кайсы жер?


50 Булардын баары Менин колум менен жаратылган эмеспи?” – дейт Теңир[+].


51 Тоң моюндар! Жүрөктөрү менен кулактары сүннөт кылынбаган адамдар! Ата-бабаларыңарга окшоп, силер дайыма Ыйык Рухка каршы чыгасыңар[+].


52 Силердин ата-бабаларыңар куугунтуктабаган бир да пайгамбар болгон эмес. Ата-бабаларыңар Адилеттүүнүн келерин алдын ала жарыялагандарды өлтүрүшкөн, силер болсо чыккынчылык кылып, Аны өлтүрүп салдыңар[+].


53 Периштелер аркылуу берилген мыйзамды кабыл алгандар да, аны аткарбагандар да силерсиңер»[+].

54


Степандын өлтүрүлүшү

Бул сөздөрдү укканда, алар ага кыжырданып, тиштерин кычыратышты[+].


55 Ыйык Рухка толгон Степан болсо асманга көз жиберип, Кудайдын даңкын жана Кудайдын оң жагында турган Ыйсаны көрдү[+].


56 Ошондо ал: «Ачылган асманды жана Кудайдын оң жагында турган Адам Уулун көрүп жатам», – деди[+].


57 Бирок алар кулактарын жаап алып, катуу кыйкырып, аны көздөй жапырт умтулушту.


58 Алар аны шаардын сыртына алып чыгып, таш бараңга ала башташты. Күбөлөр болсо өз кийимдерин Шабыл деген бир жаш жигиттин жанына коюп коюшту[+].


59 Алар таш менен уруп жатышканда, Степан: «Теңир Ыйса! Менин рухумду алчы», – деп сыйынды[+].


60

#### 8

1


Төртүнчү жолку куугунтук

Шабыл болсо Степанды өлтүргөндөр тарапта эле. Ошол күндөрдө Иерусалимдеги Жыйынды катуу куугунтукташты. Ошондо элчилерден башкасынын бардыгы Жүйүт менен Самариянын ар кайсы жерине чачырап кетишти[+].


2 Степандын сөөгүн болсо Кудайдан корккон такыбаа адамдар көргө коюп, ал үчүн катуу аза күтүштү.


3 Ал эми Шабыл үйдөн-үйгө кирип, эркек болобу, аял болобу, бардыгын сүйрөп чыгып, түрмөгө камап, Жыйынды жок кылууга аракет кылып жатты[+].


4 Чачырап кеткендер болсо эл аралап, Кудайдын сөзүн таратып жүрүштү[+].

5


Филип Самарияда


Филип Самария шаарына келип, анын тургундарына Машайак тууралуу Жакшы Кабар таратты[+].


6 Филип жасаган кереметтерди уккан-көргөн элдин бардыгы анын сөзүнө чын дилден кулак салышты.


7 Анткени жин оорулуу көптөгөн адамдардын ичинен жиндер катуу кыйкырык менен чыгып, көптөгөн шал оорулуулар менен аксактар айыгып жатышкан эле[+].


8 Ошентип, бул шаар чоң кубанычка бөлөндү.

9


Сыйкырчылык кылуучу Шымон

Ушул шаарда буга чейин сыйкырчылык кылып, Самария элин таң калтырган, өзүн бир улуу адам кылып көрсөткөн Шымон деген бир киши бар эле.


10 «Бул кишиде Кудайдын улуу кудурети бар», – деп, элдин бардыгы, кичинесинен чоңуна чейин, ага кулак салышчу.


11 Алардын ага кулак салуусунун себеби – ал көп убактан бери өзүнүн сыйкырчылыгы менен аларды таң калтырып жүргөн.


12 Бирок Кудайдын Падышачылыгы жана Ыйса Машайактын ысымы жөнүндөгү Жакшы Кабарды жарыялаган Филипке ишенип калган эркектер да, аялдар да сууга чөмүлдүрүлүп жатышты.


13 Шымон да Ыйсага ишенип, сууга чөмүлдүрүлдү. Ал Филиптин жанынан чыкпай, жасалып жаткан улуу кереметтер менен ажайыптарды көрүп, таң калып жатты[+].


14 Иерусалимде калган элчилер самариялыктардын Кудай сөзүн кабыл алганын угушканда, аларга Петир менен Жаканды жиберишти[+].


15 Экөө келишти да, аларга Ыйык Рух берүүсүн сурап, Кудайга сыйынышты[+].


16 Анткени алардын эч кимисине Ыйык Рух түшө элек болчу, болгону, алар Теңир Ыйсанын ысымынын урматына сууга чөмүлдүрүлүшкөн эле[+].


17 Эки элчи самариялыктардын үстүнө колдорун коюшканда, алардын үстүнө Ыйык Рух түштү[+].


18 Элчилердин кол коюусу аркылуу Ыйык Рух берилерин көргөндө, Шымон аларга акча алып келип:


19 «Мага да ушул бийликти бергилечи, мен кимдин үстүнө колумду койсом, анын үстүнө Ыйык Рух түшсүн», – деди.


20 Бирок Петир ага мындай деди: «Күмүшүң менен кошо жок бол, анткени сен Кудайдын белегин акчага сатып алууну ойлодуң.


21 Бул иште сенин тиешең да, үлүшүң да жок, анткени сенин жүрөгүң Кудайдын алдында таза эмес.


22 Ошондуктан бул күнөөң үчүн Теңирден кечирим сурап сыйын, балким, Ал жүрөгүңдөгү жаман оюңду кечирер[+].


23 Анткени мен сенин көрө албастык кылып жатканыңды жана күнөөнүн кишенинде экендигиңди көрүп турам».


24 Ошондо Шымон: «Айткандарыңардын эч бири башыма түшпөш үчүн, мен үчүн Теңирге сыйынгылачы», – деди[+].


25 Алар болсо Ыйса жөнүндө күбөлөндүрүп, Теңирдин сөзүн жарыя кылышкандан кийин, Самариянын бир нече айылында Жакшы Кабар таратып, Иерусалимге кайтып келишти[+].

26


Филип жана эфиопиялык эбнух

Теңирдин периштеси Филипке мындай деди: «Тур, түштүккө, Иерусалимден Азаны карай кеткен ээн жолго бар»[+].


27 Ал туруп, ошол жакка жөнөдү. Кудайга табынуу үчүн Иерусалимге келген эфиопиялык бир адам үйүнө кайтып бара жаткан эле. Бул эбнух, эфиопиялыктардын аял падышасы Кандакиянын жогорку даражалуу төрөсү, анын казына иштерин башкаруучуларынын башчысы болчу[+].


28 Ал адам өзүнүн арабасында Ышайа пайгамбардын китебин окуп бара жаткан.


29 Рух Филипке мындай деди: «Жакын барып, бул арабага катарлаш бас»[+].


30 Филип жакын барды да, анын Ышайа пайгамбардын китебин окуп жаткандыгын угуп, андан: «Окуганыңды түшүнүп жатасыңбы?» – деп сурады.


31 «Мага бирөө түшүндүрүп бербесе, кантип түшүнмөк элем?» – деди ал. Анан ал Филиптен арабага түшүп, өзүнүн жанына отуруусун өтүндү[+].


32 Ал Ыйык Жазуудан бул жерди окуган эле: «Ал союлуш үчүн жетеленип келген козу сыяктуу, кыркмачынын алдында үнсүз жаткан кой сыяктуу ооз ачпайт.


33 Ал кемсинтилип, адилет соттолуу укугунан ажыратылды. Бирок Анын тегин ким айтып бере алат? Анткени Анын жер үстүндөгү өмүрү бүтөт»[+].


34 Эбнух Филиптен: «Өтүнөм, айтчы, пайгамбар ким жөнүндө айтып жатат? Өзү жөнүндөбү же башка бирөө жөнүндөбү?» – деп сурады.


35 Ошондо Филип сөзүн баштады. Ал Ыйык Жазуунун ушул жеринен баштап, Ыйса жөнүндөгү Жакшы Кабарды айтып берди[+].


36 Алар жолдо бара жатып, бир сууга келишти. Ошондо эбнух: «Мына суу! Менин сууга чөмүлдүрүлүүмө кандай тоскоолдук бар?» – деди.


37 Филип болсо ага: «Эгерде бүт жүрөгүңдөн ишенсең, анда чөмүлдүрүлсөң болот», – деди. «Ыйса Машайак Кудайдын Уулу экендигине ишенем», – деди ал.


38 Анан ал арабаны токтотууга буйрук берди. Ошентип, Филип менен эбнух сууга киришти. Филип аны сууга чөмүлдүрдү.


39 Алар суудан чыгышканда, эбнухтун үстүнө Ыйык Рух түштү. Филипти болсо Теңирдин периштеси алып кетти. Ошондон кийин эбнух аны көргөн жок. Ал кубанган бойдон өз жолун улантып кете берди[+].


40

#### 9

1


Шабылдын Теңирге кайрылышы


Шабыл болсо мурункусундай эле Теңирдин шакирттерин коркутууну жана өлтүрүүнү каалап, башкы ыйык кызмат кылуучуга барды[+].


2 Бул окутууну жолдогондордун кимисин тапса, ал эркек болобу, аял болобу, аны байлап, Иерусалимге алып келиш үчүн, Шабыл андан Дамасктагы синагогаларга кат жазып берүүсүн өтүндү.


3 Ошентип, ал жолго чыгып, Дамаскка жакындап калганда, күтүлбөгөн жерден ага асмандан бир жарык түштү[+].


4 Ал жерге жыгылды. Ошондо ал «Шабыл, Шабыл! Эмне үчүн Мени кубалап жатасың?» деген үндү укту.


5 «Сен кимсиң, Теңир?» – деп сурады Шабыл. Теңир ага: «Сен кубалап жаткан Ыйсамын, – деп жооп берди. – Учтуу таякка каршы тура албайсың[*]».


6 Ал коркконунан титиреп, мындай деди: «Теңир! Мага эмне кылууну буюрасың?» Теңир ага: «Тургун да, шаарга баргын, ошондо сага эмне кылышың керек экендиги айтылат», – деди.


7 Аны менен бирге бара жаткан адамдар үндү угуп, бирок эч кимди көрбөй, селдейип туруп калышты[+].


8 Ордунан турган Шабыл көздөрү ачык болгонуна карабастан, эч кимди көргөн жок. Аны колунан жетелеп, Дамаскка алып келишти.


9 Анын көзү үч күн көргөн жок, ал тамак да жеген жок.


10 Дамаскта Анания деген бир шакирт бар эле. Теңир көрүнүш аркылуу ага: «Анания!» – деп кайрылды. Ал болсо: «Мен угуп жатам, Теңирим», – деп жооп берди[+].


11 Ошондо Теңир ага мындай деди: «Тур, “Түз көчөсү” деп аталган көчөгө барып, Жүйүт деген кишинин үйүнөн Шабыл деген тарстык кишини сура. Ал азыр сыйынып жатат[+].


12 Ал мындай көрүнүш көрдү: көрүнүштө анын жанына Анания деген адам келип, анын көздөрү кайрадан көрүш үчүн, үстүнө колдорун койду».


13 Анания болсо Теңирге мындай деди: «Теңир! Мен анын Иерусалимде Сенин ыйыктарыңа канчалык жамандык кылгандыгын көп кишиден уккам.


14 Бул жерде да ыйык кызмат кылуучулардан Сенин ысымыңды чакыргандардын бардыгын байлатууга уруксат алган».


15 Бирок Теңир ага: «Баргын, анткени ал Менин тандаган идишим. Ал Мен жөнүндө элдердин, падышалардын жана Ысрайыл элинин алдында жарыялайт[+].


16 Менин ысымым үчүн канчалык азап чегүүсү керек экендигин Мен ага көргөзөмүн», – деди[+].


17 Анания барып, ошол үйгө кирди да, Шабылдын үстүнө колдорун коюп, мындай деди: «Бир тууганым Шабыл! Келе жаткан жолуңда өзүңө көрүнгөн Теңир Ыйса, көздөрүң кайрадан көрүшү үчүн, Ыйык Рухка толушуң үчүн, мени сага жиберди»[+].


18 Ошол замат анын көзүнөн чел түшүп калгандай болду. Анын көздөрү ачылып, көрө баштады. Ошондо ал ордунан туруп, сууга чөмүлдүрүлдү.


19 Анан тамак жеп, кубаттанды. Шабыл бир нече күн Дамасктагы шакирттер менен болду[+].


20 Көп өтпөй эле, ал синагогаларда Ыйсанын Кудай Уулу экенин жарыялай баштады.


21 Анын сөзүн уккандардын бардыгы: «Иерусалимде ушул ысымды чакыргандарды куугунтуктаган ушул киши эмес беле? Бул жерге да аларды байлап, башкы ыйык кызмат кылуучуларга алып барыш үчүн келбеди беле?» – деп таң калышты[+].


22 Барган сайын ишеними бекемделген Шабыл болсо Ыйсаны Машайак деп далилдеп, Дамаскта жашаган жүйүттөрдүн баштарын маң кылды[+].


23 Бир нече күн өткөндөн кийин, жүйүттөр аны өлтүрүүгө чечим чыгарышты[+].


24 Бирок алардын бул жаман ою Шабылга маалым болду. Алар аны өлтүрүш үчүн, күндүр-түндүр шаар дарбазаларынын алдында күтүп турушту.


25 Шакирттер болсо түн ичинде аны чабырага салып, дубалдын боору менен төмөн түшүрүп жиберишти[+].

26


Пабылдын Иерусалимге келиши

Шабыл Иерусалимге келип, ал жердеги шакирттерге кошулууга аракеттенди. Бирок алардын бардыгы анын Ыйсанын шакирти болгонуна ишенбей, андан коркушту.


27 Барнаба болсо аны элчилерге ээрчитип барды да, аларга анын жолдо Теңирди көргөнүн, Теңирдин ага эмне деп айтканын жана Дамаскта Ыйсанын ысымы жөнүндө кайраттуулук менен Жакшы Кабар таратканын айтып берди[+].


28 Ошондон кийин Шабыл Теңир Ыйсанын ысымы жөнүндө кайраттуулук менен Жакшы Кабар таратып, Иерусалимде алар менен чогуу жүрдү.


29 Эллинисттер менен да сүйлөшүп, талашып-тартышты. Алар болсо аны өлтүрүүгө аракет кылышты[+].

30


Пабылдын Тарска кайтып келиши

Бул жөнүндө уккан бир туугандар аны Кейсареяга алып келип, андан ары Тарска жөнөтүп жиберишти[+].


31 Ал эми бүт Жүйүт аймагындагы, Галилеядагы жана Самария шаарындагы Жыйындар тынч күндөрдү өткөрүп, рухий жактан өсүп жатышты. Теңирден коркуу менен жашап жаткан алар Ыйык Рухтун жардамы менен көбөйүп жатышты.

32


Айнейдин айыгышы

Петир баарын кыдырып жүрүп, Лидда шаарында жашаган ыйыктарга да келди.


33 Ал жерден ал сегиз жылдан бери шал оорусу менен төшөктө жаткан Айней деген адамды көрдү.


34 Петир ага: «Айней! Сени Ыйса Машайак айыктырып жатат. Төшөгүңдөн тургун», – деди. Ал ошол замат ордунан турду[+].


35 Лиддада жана Шарондо жашагандардын бардыгы аны көрүп, Теңирге кайрылышты.

36


Табитанын тирилиши

Жапа шаарында Табита деген шакирт аял бар эле. Бул ысым «жейрен» деп которулат. Ал көптөгөн жакшы иштерди кылчу, жакырларга көп жардам берчү[+].


37 Ошол күндөрдө ал ооруп өлүп калды. Анын сөөгүн жууп, жогорку бөлмөгө жаткырып коюшту.


38 Лидда шаары Жапа шаарына жакын болгондуктан, шакирттер Петирдин Лиддада экендигин угуп, «Бизге тезинен кел» деген өтүнүч менен ага эки кишини жиберишти.


39 Петир алар менен жолго чыкты. Ал келгенде, аны жогорку бөлмөгө киргизишти. Жесир аялдардын баары ыйлап, Петирге келишти да, ага Табитанын тирүү кезинде тиккен көйнөктөрү менен кийимдерин көрсөтүштү.


40 Петир алардын бардыгын сыртка чыгарып жиберип, тизе бүгүп сыйынды, анан маркумга бурулуп: «Табита, ордуңдан тур!» – деди. Ошондо Табита көздөрүн ачты. Петирди көрүп, өйдө болуп отурду[+].


41 Петир колун сунуп, аны тургузду да, ыйыктар менен жесирлерди чакырып, аларга өлүп кайра тирилген аны көрсөттү[+].


42 Бул окуя бүт Жапага белгилүү болду. Ошондо көптөгөн адамдар Теңирге ишенип калышты.


43

#### 10

1


Жүз башы Корнелийдин көрүнүш көрүшү

Кейсареяда «Италиялык аскер тобу» деп аталган аскер тобунун Корнелий деген жүз башысы бар эле.


2 Ал бүт үй-бүлөсү менен Кудайдан коркуп жашаган, элге көп жакшылык кылган, дайыма Кудайга сыйынган такыбаа адам эле[+].


3 Бир күнү күндүзгү тогузунчу саат чамасында ал көрүнүш көрдү. Көрүнүштө ага Кудайдын бир периштеси ачык көрүндү. Ал периште анын үйүнө кирип, ага мындай деди: «Корнелий!»[+]


4 Ал болсо аны көргөндө, коркуп кетип: «Эмне дейсиң, Теңирим?» – деди. Периште ага: «Кудай сенин сыйынууларыңды жана жакырларга кылган жакшылыктарыңды эсине алды[+].


5 Жапага кишилерди жиберип, Петир деген ысым коюлган Шымонду чакырт.


6 Ал деңиздин жээгинде жашаган Шымон деген булгаарычыныкында конокто. Ал сага өзүңдү жана бүт үй-бүлөңдү куткара турган сөздөрдү айтып берет», – деди[+].


7 Периште алыстап кеткенден кийин, Корнелий өзүнүн кызматчыларынын арасынан эки кызматчыны жана өзүнүн жанында жүргөн бир такыбаа аскерди чакырып,


8 аларга баарын айтып берди да, аларды Жапага жиберди.

9


Петирдин көрүнүш көрүшү

Эртеси күнү алар жол жүрүп отуруп, шаарга жакындап калышканда, алтынчы саат чамасында Петир сыйыныш үчүн, үйдүн үстүнө чыкты[+].


10 Ошондо ал ачка болуп, тамак жегиси келди. Тамак даярдалып жаткан убакта ал көрүнүш көрдү.


11 Ошол учурда ал ачылган асманды жана өзүн көздөй түшүп келе жаткан бир идишти көрдү. Ал төрт бурчу байланган дасторкон сыяктуу эле.


12 Анын ичинде жер үстүндөгү төрт аяктуу ар түрлүү жаныбарлар, сойлоп жүрүүчүлөр, канаттуу куштар бар эле.


13 Ошол жерден ага мындай сөз айтылды: «Петир, ордуңан туруп, буларды союп же».


14 Бирок Петир мындай деди: «Жок, Теңир! Мен эч качан арам же таза эмес нерсе жеген эмесмин»[+].


15 Ошондо ага экинчи жолу мындай үн угулду: «Кудай тазалаган нерсени сен таза эмес деп эсептебе»[+].


16 Бул үч жолу болду, ошондон кийин идиш кайрадан асманга көтөрүлүп кетти.


17 Петир көргөн көрүнүшүнүн эмнени билдирерин түшүнө албай турганда, Корнелий жиберген адамдар Шымондун үйүн сурап, дарбаза алдына токтошту.


18 Алар: «Петир деген ысым коюлган Шымон ушул жерде коноктобу?» – деп, кыйкырып сурашты.


19 Ошол убакта, Петир көрүнүш жөнүндө ойлонуп жатканда, Рух ага мындай деди: «Сени үч киши издеп жүрөт[+].


20 Тур, төмөн түшүп, эч шектенбестен, алар менен жөнө, анткени аларды Мен жибердим».


21 Ошондо Петир үйдүн үстүнөн түшүп, Корнелий жиберген адамдардын жанына келип: «Силер издеген адам менмин. Кандай иш менен келдиңер?» – деп сурады.


22 Алар болсо мындай деп жооп беришти: «Бүт жүйүт эли тарабынан жакшы күбөлөндүрүүгө ээ болгон, жакшылыкты көп кылган жана Кудайдан корккон жүз башы Корнелий бир ыйык периштеден “Петирди үйүңө чакырып, анын сөздөрүн ук” деген буйрук алды»[+].

23


Петир Корнелийдин үйүндө

Ошондо Петир аларды үйгө киргизип коноктоду. Эртеси эртең менен туруп, алар менен жолго чыкты. Жападагы бир туугандардын кээ бирөөлөрү да алар менен бирге жөнөштү.


24 Бир күндөн кийин алар Кейсареяга келишти. Корнелий болсо өзүнүн туугандарын, жакын досторун чакыртып алып, аларды күтүп жаткан эле.


25 Петир үйгө киргенде, Корнелий аны кабыл алды да, анын бутуна жыгылып, ага таазим кылды[+].


26 Петир болсо: «Тур, мен сага окшогон эле адаммын», – деп, аны тургузду[+].


27 Анан аны менен сүйлөшүп, бөлмөгө кирди. Бөлмөдө көп адам чогулганын көрүп, аларга мындай деди:


28 «Башка улуттун адамы менен мамилелешүү же аныкына баруу жүйүттөргө тыюу салынганын билесиңер. Бирок Кудай мага эч бир адамды арам же таза эмес деп эсептебөөм керектигин ачып берди[+].


29 Ошондуктан мен силердин чакырыгыңарга каршы болбостон келдим. Эми силерден сурайын, мени эмне себептен чакырттыңар эле?»


30 Ошондо Корнелий мындай деп жооп берди: «Мындан төрт күн мурун, ушул убакытта орозо кармап, тогузунчу саатта өзүмдүн үйүмдө сыйынып отургам. Ошол маалда жаркыраган кийим кийген бир адам бет алдыма келип турду да:


31 «Корнелий! Кудай сенин сыйынууңду укту, жакырларга кылган жакшылыктарыңды эсине алды.


32 Жапага киши жиберип, Петир деген ысым коюлган Шымонду чакырт. Ал деңиз жээгинде жашаган булгаарычы Шымондун үйүндө конокто», – деди.


33 Ошол эле замат мен сага кишилерди жибердим, сенин келгениң жакшы болду. Азыр биз, бардыгыбыз, Кудай сага эмнени буйруса, ошонун бардыгын угуу үчүн, Кудайдын алдында турабыз».


34 Ошондо Петир сөзүн мындай деп баштады: «Кудайда бет карамалык жок экенине,[+]


35 ар бир элден Кудайдан корккон жана адилеттик боюнча иш кылган адам Ага жагарына чыны менен ынанып турам[+].


36 Ал Ысрайыл элине Ыйса Машайак аркылуу тынчтык жөнүндө жар салып, Жакшы Кабар жиберди. Ал – бардык элдердин Теңири[+].


37 Жакан жар салган чөмүлдүрүүдөн кийин, Галилеядан баштап, бүт Жүйүт аймагында эмнелер болгондугун, башкача айтканда,[+]


38 Кудай назареттик Ыйсаны Ыйык Рухка жана күчкө кандайча толтурганын, Ошол Ыйса эл аралап, жакшы иштерди жасап, шайтандын бийлиги астында кыйналып жүргөндөрдүн бардыгын айыктырганын билесиңер. Анткени Кудай Аны менен болчу[+].


39 Анын Жүйүт жеринде жана Иерусалимде кылган бардык иштерине, Аны акырында айкаш жыгачка кадап өлтүрүшкөнүнө биз күбөбүз.


40 Аны Кудай үчүнчү күнү тирилтип,


41 элдин баарына эмес, Кудай тарабынан алдын ала тандалган күбөлөргө – Ал өлүп, кайра тирилгенден кийин, Аны менен бирге тамак ичкен бизге көрсөттү.


42 Тирүүлөрдү жана өлгөндөрдү соттой турган, Өзү тарабынан дайындалган Сот Ошол экенин жарыялоону жана күбөлөндүрүүнү Кудай бизге буйруду[+].


43 “Ага ишенген ар бир адамдын күнөөлөрү Ал аркылуу кечирилет”, – деп, бардык пайгамбарлар Ал жөнүндө күбөлөндүрүп келишкен»[+].


44 Петир ушул сөздөрдү айтып жатканда, сөздү угуп отургандардын бардыгынын үстүнө Ыйык Рух түштү.


45 Ошондо Петир менен келген, Ыйсага ишенген жүйүттөр[*] Ыйык Рухтун бутпарастардын үстүнө да төгүлгөнүнө абдан таң калышты.


46 Анткени алардын ар кандай тилдерде сүйлөп, Кудайды даңктап жатышканын угушту. Ошондо Петир мындай деди:[+]


47 «Биз сыяктуу эле, бул адамдар да Ыйык Рухту алышты. Демек, алардын сууга чөмүлдүрүлүүсүнө ким тыюу сала алат?»[+]


48

#### 11

1


Петирдин коргонуу сөзү

Жүйүт аймагындагы элчилер менен бир туугандар Кудайдын сөзүн бутпарастар да кабыл алгандыгын угушту.


2 Петир Иерусалимге келгенде, сүннөткө отургузулгандар аны:[+]


3 «Эмнеге сен сүннөткө отургузулбагандарга барып, алар менен бирге тамак ичтиң?» – деп жемелешти[+].


4 Ошондо Петир аларга ирети менен айтып бере баштады:


5 «Жапа шаарында сыйынып отурганымда, мен бир көрүнүш көрдүм: асмандан мага төрт бурчунан кармалган чоң дасторконго окшогон бир идиш түштү[+].


6 Мен анын ичин көз жүгүртүп карап чыгып, жер үстүндөгү төрт аяктуу жаныбарларды, сойлоп жүрүүчүлөрдү жана канаттуу куштарды көрдүм.


7 Анан мен “Петир, тур, буларды союп же” деген үндү уктум.


8 Бирок мен: “Жок, Теңир! Мен эч качан арам, таза эмес нерсени жеген эмесмин”, – дедим.


9 Ошондо мага асмандан экинчи жолу үн угулду: “Кудай тазалаган нерсени сен таза эмес деп эсептебе”[+].


10 Бул үч жолу болду. Андан кийин бардыгы кайрадан асманга көтөрүлүп кетти.


11 Так ошол учурда Кейсареядан мага жиберилген үч киши мен конок болуп турган үйдүн алдына келди.


12 Ошондо Рух мага: “Эч шектенбестен, алар менен жөнө”, – деди. Бул алты бир тууган да мени менен бирге жөнөштү. Ошентип, биз ал адамдын үйүнө бардык[+].


13 Ал бизге өзүнүн үйүнөн периштени кандайча көргөндүгүн, ошол периште ага: “Жапага кишилерди жиберип, Петир деген ысым коюлган Шымонду чакырт[+].


14 Ал сага өзүңдү да, үйүңдөгүлөрдү да куткара турган сөздөрдү айтып берет”, – деп айтканын айтып берди.


15 Мен сүйлөй баштаганда, мурун биздин үстүбүзгө түшкөндөй болуп, алардын үстүнө да Ыйык Рух түштү[+].


16 Ошондо мен Теңирдин “Жакан сууга чөмүлдүргөн, ал эми силер Ыйык Рухка чөмүлдүрүлөсүңөр” деген сөзүн эстедим[+].


17 Демек, эгерде Кудай бизге бергенин Теңир Ыйса Машайакка ишенген аларга да берсе, анда Кудайга каршы чыккыдай, мен киммин?»[+]


18 Алар муну укканда, тынчтанып: «Кудай бутпарастарды да тобо кылдырып, түбөлүк өмүргө ээ кылып жаткан турбайбы», – деп, Кудайды даңкташты.

19


Антийохеядагы Жыйын

Степан өлтүрүлгөндөн кийин башталган куугунтуктан улам туш-тушка чачырап кеткендер жүйүттөргө гана Жакшы Кабар таратып, Финикияга, Кипрге жана Антийохеяга барышты[+].


20 Бирок алардын арасындагы кипрликтер менен киренеялыктар Антийохеяга келип, эллиндерге да Теңир Ыйса жөнүндөгү Жакшы Кабарды таратышты.


21 Аларды Теңир Өзү колдоду. Өтө көп сандагы адамдар ишенип, Теңирге кайрылышты.


22 Бул кабар Иерусалимдеги Жыйынга да жетти. Ошондо алар Барнабаны Антийохеяга жиберишти[+].


23 Ал келип, Кудайдын ырайымын көрүп кубанып, бардыгын Теңирге чын жүрөктөн ишенимдүү болууга насааттай баштады.


24 Анткени ал Ыйык Рухка толгон, ишеними бекем жакшы киши болчу. Ошондо көп эл Теңирге кайрылды[+].


25 Андан кийин Барнаба Шабылды издеп, Тарска кетти. Аны таап, Антийохеяга алып келди[+].


26 Бир жыл бою алар Жыйын менен чогуу болуп, көптөрдү окутушту. Ошентип, биринчи жолу Антийохеядагы шакирттер машайакчылар деп аталып калышты.


27 Ошол күндөрдө Иерусалимден Антийохеяга пайгамбарлар келишти[+].


28 Алардын арасынан Агап деген адам ордунан туруп, бүт дүйнөдө катуу ачарчылык болорун Рух аркылуу алдын ала кабарлады. Ал ачарчылык Клавдий падышанын убагында болду[+].


29 Ошондо шакирттердин ар бири өз мүмкүнчүлүгүнө жараша Жүйүт аймагында жашаган бир туугандарга жардам жиберүүнү чечишти.


30

#### 12

1


Бешинчи куугунтук

Ошол убакта падыша Ирод[*] Ыйсага ишенгендерди куугунтуктай баштады. Алардын кээ бирөөлөрүн карматып,


2 Жакандын бир тууганы Жакыпты кылыч менен өлтүрттү[+].


3 Бул жүйүттөргө жагарын көрүп, Петирди да карматты. Бул Ачыткысыз нан майрамы күндөрү болду[+].


4 Ал Петирди карматып, түрмөгө каматты да, төрт аскерден турган төрт топко аны кайтарууну буйруду. Анткени аны Пасах майрамынан кийин элдин алдына чыгармакчы болду[+].

5


Кудайдын периштесинин Петирди камактан чыгаруусу

Ошентип, Петир камакта жатты. Ал эми Жыйын бул учурда Кудайга үзгүлтүксүз сыйынып турду[+].


6 Ирод аны элдин алдына чыгармакчы болгон күндүн мурунку түнүндө Петир эки чынжыр менен кишенделип, эки аскердин ортосунда уктап жатты. Эшиктин алдында болсо күзөтчүлөр кайтарып турушту.


7 Бир маалда Теңирдин периштеси пайда болуп, түрмөнүн ичи жаркырап кетти. Периште Петирди капталга түртүп ойготуп: «Тезирээк тургун», – деди. Ошондо анын колдорунан чынжырлар түшүп калды[+].


8 Периште ага: «Куруңду курчанып, бут кийимиңди кийгин», – деди. Ал анын айтканын кылды. Андан кийин периште ага: «Кийимиңди кийип, мени ээрчигин», – деди.


9 Петир аны ээрчип, сыртка чыкты. Бирок ал периште кылып жаткан иштин чыны менен эле болуп жатканын түшүнгөн жок. Анткени ал көрүнүш көрүп жатам деп ойлоду.


10 Биринчи, экинчи күзөттөрдөн өтүп, экөө шаарга чыгуучу темир дарбазага келишти. Дарбаза аларга өзүнөн өзү ачылды. Алар сыртка чыгып, бир көчөдөн өтүштү. Күтүлбөгөн жерден периште жок болуп кетти[+].


11 Ошондо Петир өзүнө келип: «Теңир Өз периштесин жиберип, мени Ироддун колунан жана жүйүт эли күтүп жаткан нерсенин бардыгынан куткарганын мен эми чындап түшүндүм», – деди[+].


12 Болуп өткөн окуяны түшүнгөндөн кийин, ал Марк деген да ысымы бар Жакандын энеси Мариямдын үйүнө келди. Ал жерде бир топ киши чогулуп, сыйынып жатышкан эле[+].


13 Петир дарбазаны тыкылдата баштаганда, ким экенин билиш үчүн, Рода деген кызматчы кыз эшиктин алдына келди.


14 Ал Петирдин үнүн таанып, эшикти ачпастан эле, сүйүнгөн бойдон үйгө чуркап кирип: «Эшиктин алдында Петир турат!» – деп кабарлады.


15 Үйдөгүлөр болсо ага: «Сен акылыңдан адашып жаткан жоксуңбу?» – дешти. Бирок кыз өзүнүн айтканын ырастай берди. Ошондо алар: «Бул – анын периштеси», – дешти[+].


16 Петир болсо эшикти тыкылдата берди. Алар эшикти ачып, аны көрүшкөндө, абдан таң калышты.


17 Ал болсо аларга колу менен «унчукпагыла» деген белги берип, Теңирдин түрмөдөн кантип чыгаргандыгын айтып берди. Анан аларга: «Бул жөнүндө Жакыпка жана башка бир туугандарга билдиргиле», – деди да, үйдөн чыгып, башка жакка жөнөдү[+].


18 Таң атканда: «Петир эмне болду?» – деп, аскерлер чоң дүрбөлөңгө түшүштү.


19 Ирод болсо аны издетип, таптыра албай койгондон кийин, күзөтчүлөрдү суракка алып, аларды өлүм жазасына тартууга буйрук берди. Андан кийин ал Жүйүт аймагынан чыгып, Кейсареяга барып, ошол жерде калып калды.

20


Ироддун өлүмү

Ал тирликтер менен сидондуктарга кыжырданып калган эле. Алар болсо өз ара макулдашып алып, ага келишти да, анын сарай кызматчысы Биластты ортого салып, тынчтык сурашты, анткени алардын дубаны падышанын дубанынан азык-түлүк алып турчу.


21 Белгиленген күнү Ирод өзүнүн падыша кийимин кийип, тактыга отурду да, элге кайрылып сөз сүйлөдү.


22 Эл болсо: «Адам эмес, Кудай сүйлөп жатат!», – деп кыйкырып жатты.


23 Кудайга тиешелүү даңкты өзүнө ыйгарып алгандыгы үчүн, күтүлбөгөн жерден Теңирдин периштеси аны жазалады: ал куртка жем болуп өлдү[+].


24 Кудайдын сөзү элге кеңири тарап жатты[+].


25

#### 13

1


Пабыл менен Барнабанын кызматка чакырылуусу

Антийохеядагы Жыйында пайгамбарлар жана окутуучулар бар эле. Алар: Барнаба, Нигер деген да ысымы бар Шымыйон, киренеялык Лукий, дубан башчы Ирод менен бирге тарбияланган Манаен жана Шабыл[+].


2 Алар Теңирге кызмат кылып, орозо кармап жатышканда, Ыйык Рух мындай деди: «Араңардан Мага Барнаба менен Шабылды бөлүп бергиле, алар Мен белгилеген ишти аткаруулары керек»[+].


3 Ошондо алар орозо кармап сыйынып, алардын үстүнө колдорун коюшту да, аларды жөнөтүп жиберишти.

4


Кипр аралында

Ыйык Рух тарабынан жиберилген эки элчи Селекияга барып, ал жерден Кипрге сүзүп кетишти.


5 Анан алар Саламиге барып, жүйүттөрдүн синагогаларында Кудайдын сөзүн айта башташты. Алардын жанында Жакан да жардам берип жүрдү[+].


6 Алар аралды кыдырып чыгып, Паф шаарына келишкенде, жүйүттүк бир сыйкырчыга – Барыйса деген жалган пайгамбарга жолугушту[+].


7 Ал Кипр аралынын башчысы Сергий Пабыл деген акылдуу киши менен жүргөн эле. Ошол арал башчы Кудайдын сөзүн угууну каалап, Барнаба менен Шабылды чакыртты.


8 Бирок Элима («сыйкырчы» деп которулат) арал башчысынын Ыйсага ишенип калуусуна жол бербөөгө аракеттенип, эки элчиге каршы чыкты.


9 Бирок Ыйык Рухка толгон Шабыл (Пабыл) аны тике карап, мындай деди:[+]


10 «Ар кандай арам ойлорго толгон алдамчы, шайтандын уулу, адилеттиктин душманы! Теңирдин түз жолдорун бурмалаганды качан коёсуң?


11 Азыр Теңир сени Өз колу менен жазалайт: белгилүү бир убакытка чейин сокур болуп, күндү көрбөйсүң». Күтүлбөгөн жерден анын көзү тунарып, сокур болуп калды. Ал ары-бери тегеренип, колунан жетелер адам издей баштады.


12 Бул окуяны көргөн арал башчысы Теңир жөнүндөгү окутууга таң калып, ишенип калды.

13


Писидия дубанынын Антийохея шаарында

Пабыл жана анын жанындагылар Паф шаарынан кеме менен чыгып, Памфилия дубанынын Перге шаарына келишти. Жакан болсо алардан бөлүнүп, Иерусалимге кайтты[+].


14 Анан алар Пергени аралап өтүп, Писидия дубанынын Антийохея шаарына келишти. Ишемби күнү синагогага кирип отурушту.


15 «Тоорат» жана «Пайгамбарлар» китептеринен окулгандан кийин, синагога башчылары аларга киши жиберип: «Агайын-туугандар! Эгерде элге айта турган насаат сөзүңөр болсо, айткыла», – деп айттырышты[+].


16 Ошондо Пабыл ордунан туруп, колу менен белги берип[*], мындай деди: «Ысрайыл эркектери жана Кудайдан корккондор! Сөзүмө кулак салгыла.


17 Ысрайыл элибиздин Кудайы ата-бабаларыбызды тандап алып, элибизди Мисирде жашап турганында улуу эл кылып, Өзүнүн күчтүү колу менен ал жерден алып чыкты[+].


18 Чөлдө аларды кырк жылга жакын убакыт бакты[+].


19 Анан Канаан жериндеги жети элди кырып жок кылып, алардын жерин биздин элибизге мурас кылып бөлүп берди[+].


20 Андан кийин төрт жүз элүү жылга жакын убакыт алардын үстүнөн башкаруучуларды коюп турду. Шемуел пайгамбардын убагына чейин ушундай болду.


21 Андан кийин алар падыша сурашты. Ошондо Кудай аларга Бенжемин уруусундагы Киштин уулу Шабылды падыша койду. Ал кырк жыл падышачылык кылды[+].


22 Кудай аны четке кагып, аларга Дөөттү падыша кылып койду. Ал жөнүндө Кудай Өзү мындай деп айткан: “Мен Өзүмдүн жүрөгүмө жаккан адамды таптым, ал – Жышай уулу Дөөт. Ал Менин бүт каалоомду аткарат”[+].


23 Мына ошол адамдын тукумунан Кудай Өзүнүн убадасы боюнча Ысрайыл элине Куткаруучу Ыйсаны жиберди.


24 Анын келерине жакын чөмүлдүрүүчү Жакан бүт Ысрайыл элине тобо кылуу чөмүлдүрүүсү[*] жөнүндө жар салды[+].


25 Жакан өмүрүнүн акырында мындай деди: “Мени ким деп эсептейсиңер? Мен Ал эмесмин. Ал менин артымдан келе жатат. Мен Анын бут кийимин чечүүгө да татыксызмын”[+].


26 Агайын-туугандар, Ыбрайымдын урпактары жана Кудайдан корккондор! Ошол куткарылуу жөнүндөгү Жакшы Кабар силерге жиберилген.


27 Анткени Иерусалим тургундары жана алардын башчылары Аны тааныбай, айыпташты. Ошентип, алар ар бир ишемби күнү окулган пайгамбарчылыктарды ишке ашырышты[+].


28 Андан өлүм жазасына тарткыдай айып таба алышпаса да, Пилаттан Аны өлтүрүүнү өтүнүштү[+].


29 Ал жөнүндө жазылган сөздөрдүн бардыгын иш жүзүнө ашырышкандан кийин, Анын сөөгүн жыгачтан түшүрүп, көргө коюшту[+].


30 Бирок Кудай Аны тирилтти[+].


31 Ал Өзү менен бирге Галилеядан Иерусалимге келгендерге бир нече күн көрүнүп жүрдү. Алар – азыр да эл алдында Анын күбөлөрү[+].


32 Кудай ата-бабаларыбызга берген Өзүнүн убадасын алардын балдары – биз үчүн аткарганын, аны Ыйсаны тирилтүү менен аткарганын силерге жарыялап жатабыз[+].


33 Бул жөнүндө экинчи Забурда мындай деп жазылган: “Сен Менин Уулумсуң, бүгүн Мен Сенин Атаң болдум”.


34 Сөөгү чирибеши үчүн, Ыйсаны тирилткени жөнүндө болсо мындай деген: “Мен Дөөткө убада кылган ырайымымды силерге чыны менен көрсөтөмүн”[+].


35 Ошон үчүн Дөөт Ыйык Жазуунун дагы бир жеринде мындай дейт: “Өзүңдүн Ыйыгыңдын чирүүсүнө жол бербейсиң”[+].


36 Бирок Дөөт өз учурунда Кудайдын каалоосу боюнча өз элине кызмат кылып бүткөндөн кийин, көз жумуп, ата-бабаларынын жанына коюлду, анын сөөгү чириди[+].


37 Ал эми Кудай тирилткен Ыйсанын сөөгү чириген жок.


38 Ошондуктан, бир туугандар, билип алгыла: силерге Ал аркылуу күнөөлөрүңөрдүн кечириле тургандыгы жарыяланып жатат[+].


39 Мусанын мыйзамы аркылуу актала албаган иштериңердин бардыгынан Ал аркылуу акталасыңар. Ага ишенген ар бир адам Ал аркылуу акталат[+].


40 Ошондуктан сак болгула, пайгамбарлар айткан мына бул сөздөр башыңарга түшпөсүн:[+]


41 “Жек көрүүчүлөр, карагыла да, таң калып, жок болуп кеткиле. Анткени Мен силердин күндөрүңөрдө бир иш жасайм. Ал иш жөнүндө силерге ким айтып берсе да, ишенбейсиңер”».


42 Барнаба менен Пабыл жүйүттөрдүн синагогасынан чыгып бара жатышканда, бутпарастар алардан ушул сөздөрдү кийинки ишембиде да айтып берүүлөрүн өтүнүштү.


43 Эл тарагандан кийин, көптөгөн жүйүттөр жана бутпарастардын арасынан Кудайга кайрылган, Кудайды ыйык туткан прозелиттер Пабыл менен Барнабаны ээрчип алышты. Бул экөө алар менен сүйлөшүп, аларга Кудайдын ырайымы астында болуу жөнүндө насаат айтышты[+].


44 Кийинки ишемби күнү дээрлик бүт шаар Кудайдын сөзүн угуу үчүн чогулду.


45 Бирок жүйүттөр элди көргөндө, көрө албастык кылып, Пабылдын сүйлөгөн сөздөрүнө каршы жаман сөздөрдү айтышты[+].


46 Ошондо Пабыл менен Барнаба кайраттуулук менен мындай дешти: «Кудайдын сөзү баарынан мурда силерге айтылышы керек эле. Бирок силер аны четке кагып, өзүңөрдү өзүңөр түбөлүк өмүргө татыксыз кылып жатканыңардан улам, биз бутпарастарга кайрылып жатабыз[+].


47 Анткени Теңир бизге мындай деген: “Сен бүт жер жүзүндөгү адамдарды куткарышың үчүн, Мен Сени бутпарастарга жарык кылып койдум”[+].


48 Бутпарастар муну укканда, кубанып, Теңирди ушул сөзү үчүн даңкташты. Түбөлүк өмүргө ээ болууга тандалгандардын бардыгы Ыйсага ишенип калышты.


49 Теңирдин сөзү бүт өлкөгө тарап жатты.


50 Жүйүттөр болсо динчил жана кадыр-барктуу аялдарды, шаардын атактуу адамдарын тукуруп, Пабыл менен Барнабаны куугунтукка алышты да, аларды өздөрүнүн жеринен кууп чыгышты[+].


51 Эки элчи болсо аларга буттарындагы чаңды күүп, Икония шаарына жөнөп кетишти[+].


52

#### 14

1


Иконияда

Пабыл менен Барнаба Иконияга келгенде, жүйүттөрдүн синагогасына кирип, сөз сүйлөштү. Ошондо көптөгөн жүйүттөр менен эллиндер Ыйсага ишенип калышты[+].


2 Ал эми ишенбеген жүйүттөр бутпарастарды бир туугандарга каршы тукуруп, кыжырдантышты.


3 Ошондой болсо да ал экөө ал жерде бир топ убакыт болуп, Теңир жөнүндө кайраттуулук менен айтып жүрүштү. Теңир болсо Өзүнүн ырайымы жөнүндөгү сөзүн күбөлөндүрүү үчүн, алардын колдору аркылуу ажайыптар менен кереметтерди көрсөтүп жатты[+].


4 Бирок шаардын эли экиге бөлүндү: элдин бир бөлүгү жүйүттөр тарапта, экинчи бөлүгү элчилер тарапта болду[+].


5 Эки элчини шылдыңдап, таш бараңга алыш үчүн, бутпарастар менен жүйүттөр өздөрүнүн башчылары менен бирдикте аларды көздөй бет алышты,


6 Алар бул жөнүндө билип калып, Лукония дубанынын Листра жана Дербе шаарларына, алардын чет жакаларына кетип калышты да,[+]


7 ошол жерлерде Жакшы Кабар таратып жүрүштү.

8


Листра менен Дербеде

Листрада буттары кыймылдабаган бир адам отурчу. Ал тубаса майып болчу, өмүрүндө эч качан баскан эмес[+].


9 Ал Пабылдын сөзүн угуп отурган. Пабыл аны карап, айыгарына ишенерин көрдү да,[+]


10 үнүн бийик чыгарып, мындай деди: «Теңир Ыйса Машайактын атынан сага айтамын, ордуңдан тур». Ал ошол замат ордунан ыргып туруп, баса баштады[+].


11 Пабылдын эмне кылганын көргөн адамдар лукониялыктардын тилинде: «Кудайлар бизге асмандан адам бейнесинде түшүп келишти», – деп кыйкырып жатышты[+].


12 Анан Барнабаны Зевс[*] деп, ал эми Пабылды Эрмес[*] деп аташты, анткени, негизинен, Пабыл сөз сүйлөп жаткан эле.


13 Алардын шаарынын алдында турган Зевс бурканынын кызматчысы дарбазанын алдына өгүздөрдү жана гүлчамбарларды алып келди да, эл менен бирдикте курмандык чалмакчы болду[+].


14 Бирок элчилер Барнаба менен Пабыл муну укканда, өз кийимдерин айрып[*], элдин ортосуна жулунуп кирип, катуу үн менен мындай дешти:[+]


15 «Эркектер! Эмне кылып жатасыңар? Биз силерге окшогон эле адамдарбыз. Ушул жасалма кудайлардан бурулуп, асман менен жерди, деңизди жана алардын ичиндеги бардык нерселерди жараткан тирүү Кудайга кайрылышыңар үчүн, биз силерге Жакшы Кабар айтып жатабыз[+].


16 Ал өткөн кылымдарда бардык элдердин өз жолдору менен жүрүүсүнө жол берген[+].


17 Ошого карабастан, Ал жакшы иштери аркылуу Өзү жөнүндө күбөлөндүргөнүн токтоткон эмес: Ал силерге асмандан жамгыр жаадырып, түшүм берип, тамак-аш менен камсыз кылып, жүрөгүңөрдү кубанычка толтуруп келген»[+].


18 Алар ушул сөздөрдү айтып, элди курмандык чалдырбай, үйлөрүнө тарап кетүүгө араң көндүрүштү. Өздөрү ошол жерде калып, элди окутуп жатышканда,


19 Антийохея менен Икониядан жүйүттөр келишти. Элчилер кайраттуулук менен Жакшы Кабар айтып жатышканда, алар: «Булардын эч бир сөзү чындык эмес, булар жалган айтып жатышат», – деп, элди алардын жанынан кетүүгө көндүрүштү. Анан алар элди тукуруп, Пабылды таш бараңга алышты да, өлдү деп ойлоп, шаардын сыртына сүйрөп чыгарып салышты[+].


20 Шакирттер Пабылдын тегерегине чогулуп калышканда, ал ордунан туруп, шаарга кирди. Эртеси күнү Барнаба менен бирге Дербеге жөнөп кетти.

21


Эки элчинин Антийохеяга кайтып келиши

Алар бул шаарда Жакшы Кабар таратып, бир нече адамды Ыйсанын шакирти кылышкандан кийин, кайрадан Листраны, Иконияны жана Антийохеяны аралап,


22 шакирттерди бекемдеп, ишенимден баш тартпоону насааттап: «Кудайдын Падышачылыгына көптөгөн кыйынчылыктар аркылуу киришибиз керек», – деп окутуп жүрүштү[+].


23 Анан алар ар бир Жыйынга башчыларды дайындашты да, орозо кармап сыйынып, аларды өздөрү ишенген Теңирге тапшырышты[+].


24 Андан кийин Писидияны аралап өтүп, Памфилияга келишти.


25 Пергеде Теңирдин сөзүн жарыя кылышкандан кийин, Аталея шаарына келишти.


26 Ал жерден Антийохеяга сүзүп кетишти. Антийохеяда алар өздөрүнө берилген тапшырма боюнча Кудайдын ырайымына тапшырылышкан эле. Ошол тапшырманы аткарышкандан кийин,[+]


27 алар Антийохеяга келишти да, Жыйынды чогултуп, Кудайдын өздөрү аркылуу кылган иштеринин бардыгын, Анын бутпарастар үчүн ишеним эшигин ачкандыгын айтып беришти.


28

#### 15

1


Иерусалимде болгон жыйналыш

Жүйүт аймагынан келген кээ бир жүйүттөр бир туугандарды: «Эгерде Мусанын мыйзамы боюнча сүннөткө отургузулбасаңар, куткарылбайсыңар», – деп окутушту[+].


2 Ушундан улам Пабыл, Барнаба менен алардын ортосунда келишпестик пайда болуп, талаш-тартыш чыкты. Ошондо Пабыл менен Барнабаны жана дагы бир нече адамды бул маселе боюнча Иерусалимдеги элчилерге жана Жыйын башчыларына жиберүүнү чечишти[+].


3 Жыйын тарабынан жөнөтүлгөн алар Финикия менен Самарияны аралап бара жатып, ал жерлердеги бир туугандарга бутпарастардын Кудайга кайрылышкандыгы жөнүндө айтып, бардыгын кубандырышты.


4 Иерусалимге келишкенде, аларды Жыйын, элчилер жана Жыйын башчылары кабыл алышты. Алар Кудайдын өздөрү аркылуу кылган иштеринин бардыгын, Анын бутпарастар үчүн ишеним эшигин кандай ачкандыгын айтып беришти.


5 Ошондо фарисейлер тобунан Ыйсага ишенип калгандардын кээ бирөөлөрү чыгып: «Бутпарастар сүннөткө отургузулууга тийиш, алардан Мусанын мыйзамын аткарууну талап кылуу керек», – дешти.


6 Ошондо элчилер менен Жыйын башчылары ушул маселени кароо үчүн чогулушту.


7 Узакка созулган талкуудан кийин, Петир ордунан туруп, аларга мындай деди: «Бир туугандар! Бутпарастар мен аркылуу Жакшы Кабар угуп, Ыйсага ишенип калуусу үчүн, Кудай эң башында араңардан мени тандап алгандыгын билесиңер[+].


8 Адамдын жүрөгүндөгүнү билген Кудай бизге Ыйык Рухту бергениндей эле, аларга да берди. Бул аркылуу Кудай аларды кабыл алгандыгын күбөлөндүрдү[+].


9 Алардын жүрөктөрүн өздөрүнүн ишеними аркылуу тазалап, алар менен биздин ортобуздагы айырмачылыкты жок кылды[+].


10 Эмне үчүн силер шакирттердин мойнуна ата-бабаларыбыз да, биз да көтөрө албаган түйшүктү жүктөп, Кудайды сынап жатасыңар[+]?


11 Бирок биз Теңирибиз Ыйса Машайактын ырайымы менен алар сыяктуу эле куткарыларыбызга ишенебиз»[+].


12 Ошондо бүт эл тынчтанып, Барнаба менен Пабылдын сөзүнө кулак салышты. Алар Кудайдын бутпарастар арасында кандай ажайыптар менен кереметтерди жасагандыгын айтып беришти.


13 Алар сүйлөп бүтүшкөндөн кийин, Жакып мындай деп сөз баштады: «Бир туугандар! Мага кулак салгылачы[+].


14 Шымон бизге Кудайдын эң башында эле бутпарастарга назарын салып, алардан Өзүнүн ысымы үчүн эл жаратууну каалаганын айтып берди.


15 Бул жөнүндө пайгамбарлар мындай деп айтышкан:


16 “Андан кийин Мен кайрылып келип, Дөөттүн кулап калган чатырын кайрадан тургузам, анын ичиндеги бузулган жерлерин калыбына келтирем, аны оңдойм.


17 Ошондо Менин ысымым кайсы элдердин арасында жарыя кылынса, ошол элдердин бардыгы Теңирди издешет, – дейт ушунун бардыгын жасап жаткан Теңир[+].


18 Байыртадан бери эле Кудайга Өзүнүн бардык иштери белгилүү”.


19 Ошондуктан мен бутпарастардын арасынан Кудайга кайрылгандарга ашыкча нерселерди жүктөбөө керек деп ойлойм.


20 Тескерисинче, аларга мындай деп жазып жибериш керек: “Буркандарга чалынган курмандыкты, канды жана каны агызылбаган жан-жаныбардын, канаттуунун этин жебегиле, ойноштук кылбагыла, өзүңөргө каалабаган нерсени башкаларга да каалабагыла”[+].


21 Анткени байыртадан бери эле Мусанын мыйзамы бардык шаарларда айтылып, ар бир ишемби күнү синагогаларда окулуп келе жатат».

22


Элчилердин чечими

Ошондо элчилер менен Жыйын башчылары Жыйын менен чогуу ойлонуп, өздөрүнүн арасынан адамдарды, атап айтканда, бир туугандардын арасында башчылык кылган, Барзаба деген да ысымы бар Жүйүттү жана Сыласты тандашты да, аларды Пабыл жана Барнаба менен бирге Антийохеяга жиберүүнү чечишти[+].


23 Төмөнкүдөй кат жазып, алар аркылуу берип жиберишти: «Элчилердин, Жыйын башчыларынын жана бир туугандардын атынан Антийохеядагы, Сириядагы жана Киликиядагы бутпарас бир туугандарыбызга салам айтабыз.


24 Биздин арабыздан барган кээ бирөөлөр “Бутпарастар сүннөткө отургузулууга тийиш, алар мыйзамды аткаруулары керек” деген сөздөрү менен силерди тынчсыздандырып, олку-солку кылышканын уктук. Бирок биз аларга андай тапшырма берген эмеспиз[+].


25-26 Ошондуктан биз чогулуп, кишилерди тандап, аларды Теңирибиз Ыйса Машайак үчүн жандарын арнап койгон сүйүктүү бир туугандарыбыз Барнаба жана Пабыл менен бирге силерге жиберүүгө бир добуштан чечим чыгардык.


27 Ошентип, биз Жүйүт менен Сыласты жибердик, алар муну силерге оозеки да түшүндүрүп беришет.


28 Анткени Ыйык Рух жана биз силердин мойнуңарга төмөнкү эң маанилүү нерселерден башка эч кандай түйшүк жүктөлбөсүн деп чечтик:[+]


29 Буркандарга чалынган курмандыкты, канды жана каны агызылбаган жан-жаныбардын, канаттуунун этин жебегиле, ойноштук кылбагыла, өзүңөргө каалабаган нерсени башкаларга да каалабагыла. Ушулардан сактансаңар, жакшы кыласыңар. Саламатта болгула».


30 Ошентип, жөнөтүлгөндөр Антийохеяга келишти да, Жыйынды чогултуп, катты тапшырышты.


31 Алар болсо катты окуп чыгып, бул акыл-насаатка кубанышты.


32 Жүйүт менен Сылас пайгамбар да болушкандыктан, бир туугандарга көптөгөн акыл-насааттарды айтып, алардын ишенимин бекемдешти[+].


33 Ал экөө Антийохеяда дагы бир аз убакыт болушкандан кийин, бир туугандар аларды элчилерге тынчтык менен узатып жиберишти.


34 Бирок Сылас Антийохеяда калууну чечти, Жүйүт болсо Иерусалимге кайтты.


35 Пабыл менен Барнаба да Антийохеяда калып, башка көптөгөн адамдар менен бирдикте Теңирдин сөзүн үйрөтүп жана таратып жүрүштү[+].

36


Пабыл менен Барнабанын бөлүнүшү

Бир аз убакыт өткөндөн кийин Пабыл Барнабага: «Теңирдин сөзүн кайсы шаарларда айтсак, ошол шаарлардагы бир туугандарга кайра барып, алардын кандай жашап жатышканын көрүп келели», – деди.


37 Барнаба Марк деген да ысымы бар Жаканды ээрчитип алгысы келди[+].


38 Бирок Пабыл өздөрүнө тапшырылган ишке чогуу барбай, Памфилияда калып калган Жаканды ээрчиткиси келген жок[+].


39 Ушундан улам Пабыл менен Барнабанын ортосунда келишпестик пайда болуп, экөө бири-биринен бөлүнүп кетишти. Барнаба Маркты алып, Кипрге сүзүп кетти.


40 Пабыл болсо Сыласты тандап алды да, бир туугандар тарабынан Кудайдын ырайымына тапшырылып, жолго чыкты[+].


41

#### 16

1


Пабыл Кичи Асияда. Тиметейдин Пабыл менен Сыласка кошулушу

Пабыл Дербеге да, Листрага да барды. Листрада Тиметей деген шакирт бар эле. Анын энеси Ыйсага ишенип калган жүйүт, ал эми атасы эллин болчу[+].


2 Листрада жана Иконияда жашаган бир туугандар ал жөнүндө жакшы күбөлөндүрүшчү.


3 Пабыл аны өзү менен ала кетүүнү каалады. Ошондуктан аны ал жактагы жүйүттөр үчүн сүннөткө отургузду. Анткени анын атасы эллин экендигин бардыгы билишчү[+].


4 Алар шаарларды кыдырып, Ыйсага ишенгендерге Иерусалимдеги элчилер жана Жыйын башчылары тарабынан берилген көрсөтмөлөрдү аткаруу керектигин айтып жүрүштү[+].


5 Жыйындагылардын ишеними бекемделип, сан жагынан күндөн-күнгө көбөйүп жатты[+].


6 Ыйык Рух тарабынан Асияда Жакшы Кабар таратууга жол берилбегендиктен, алар Фригияны жана Галатия өлкөсүн аралап өтүп,[+]


7 Мусия дубанына жакын келишти да, ал жерден Битиния дубанына кетүүгө аракет кылышты. Бирок Рух буга жол берген жок[+].


8 Ошондуктан Мусиянын жанынан өтүп, алар Троас шаарына келишти[+].

9


Теңирдин Пабылды Македонияга чакырышы

Түн ичинде Пабыл бир көрүнүш көрдү: көрүнүштө македониялык бир киши андан: «Македонияга келип, бизге жардам бер», – деп өтүндү.


10 Пабыл ушул көрүнүштү көргөндөн кийин, Теңир бизди Македонияда Жакшы Кабар айтууга чакырып жатат деген тыянак чыгардык да, дароо эле ошол жакка барууга аракет кыла баштадык[*].


11 Ошентип, биз Троастан кемеге түшүп, түз эле Самофрак аралына, эртеси күнү Неапол шаарына келдик.

12


Пабыл менен Сылас Филипи шаарында

Неаполдон Филипиге келдик. Бул Македониянын биринчи бөлүгү[*] болуп эсептелген, римдиктер жашаган[*] шаар эле. Бул шаарда биз бир нече күн болдук[+].


13 Ишемби күнү шаардын сыртына чыгып, дарыянын боюна бардык. Адатта, ал жерде жүйүттөр Кудайга сыйынышчу. Ал жерден орун алып отурдук да, чогулган аялдар менен сүйлөшө баштадык.

14


Лидиянын Теңирге кайрылышы

Алардын арасында Тиатира шаарынан келген, кочкул кызыл кездеме менен соода кылган Лидия деген аял айтылып жаткан сөздөрдү угуп отурган. Ал Кудайды урматтаган аял эле. Пабылдын айткан сөздөрүн түшүнүшү үчүн, Теңир анын жүрөгүн ачты[+].


15 Ал өзүнүн үй-бүлөсү менен бирге сууга чөмүлдүрүлгөндөн кийин: «Эгерде силер мени Теңирге чыны менен ишенди деп эсептесеңер, анда менин үйүмө келип, меникинде жашап тургула», – деп өтүндү. Биз анын өтүнүчүнө макул болдук[+].

16


Пабыл менен Сыластын камалышы

Бир жолу биз сыйынуу жайына бара жатып, көзү ачыктык кылдыруучу жини бар бир күң кызга жолуктук. Ал кыз көзү ачыктык кылуу менен өзүнүн кожоюндарына көп киреше түшүрчү экен.


17 Ал Пабылдын жана биздин артыбыздан калбай, мындай деп кыйкырып жүрдү: «Бул адамдар – бардыгынан жогору турган Кудайдын кулдары, булар бизге куткарылуу жолун жарыялап жүрүшөт»[+].


18 Кыз көп күн ушинтип жүрдү. Пабылдын ачуусу келип, артына бурулду да, кыздын ичиндеги жинге: «Ыйса Машайактын атынан буйрук кыламын: кыздын ичинен чык», – деди. Жин ошол замат чыгып кетти[+].


19 Кыздын кожоюндары өздөрүнө киреше түшпөй каларын билишкенде, Пабыл менен Сыласты кармап алып, аянтка, башкаруучуларга сүйрөп барышты.


20 Аларды аскер башчыларга алып келишип: «Мына бул жүйүттөр шаарыбызды дүрбөлөңгө түшүрүп,


21 бизге, римдиктерге, кабыл алууга да, аткарууга да болбогон каада-салттарды үгүттөп жүрүшөт», – дешти[+].


22 Эл да аларга каршы чыкты. Аскер башчылар болсо кийимдерин сыйрып алып, аларды таяк менен сабоого буйрук беришти[+].


23 Аларды бир далай сабашкандан кийин, түрмөгө түртүп киргизишти да, түрмө сакчысына өтө сактык менен кайтарууну буйрук кылышты.


24 Ушундай буйрук алган түрмө сакчысы аларды ички түрмөгө түртүп киргизип, буттарына жыгач кишен кийгизип койду[+].

25


Филипидеги түрмө сакчысынын Теңирге кайрылышы

Түн ортосу болуп калган убакта Пабыл менен Сылас сыйынып, Кудайды даңктап ырдашты. Туткундар болсо аларга кулак төшөштү[+].


26 Бир маалда катуу жер титирөө болуп, түрмөнүн пайдубалы солкулдап кетти. Ошол замат бардык эшиктер ачылып, бардыгынын кишендери бошоп калды[+].


27 Түрмө сакчысы ойгонуп кетип, түрмөнүн эшиктеринин ачылып калганын көргөндө, туткундарды качып кетти деп ойлоп, кылычын сууруп чыгып, өзүн өзү өлтүрмөкчү болду[+].


28 Бирок Пабыл мындай деп кыйкырып жиберди: «Өзүңө эч кандай жамандык кылба, анткени бардыгыбыз бул жердебиз».


29 Түрмө сакчысы шам сурап алып, түрмөнүн ичине чуркап кирди да, коркконунан титиреп, Пабыл менен Сыластын алдына келип жыгылды[+].


30 Анан аларды сыртка чыгарып: «Мырзаларым! Куткарылыш үчүн эмне кылуум керек?» – деп сурады[+].


31 Алар болсо ага: «Теңир Ыйса Машайакка ишен, ошондо өзүң да, үйүңдөгүлөр да куткарылат», – дешти[+].


32 Ошентип, алар ага жана анын үйүндөгүлөрүнүн бардыгына Теңирдин сөзүн айтып беришти.


33 Ошол эле түнү түрмө сакчысы аларды үйүнө алып барып, алардын жараларын жууду. Андан кийин ал дароо эле үйүндөгүлөрүнүн бардыгы менен бирге сууга чөмүлдүрүлдү[+].


34 Аларды үйүнө киргизип, алдыларына дасторкон жайды. Ыйсага ишенип калышканы үчүн, ал үйүндөгүлөрү менен бирге аябай кубанды[+].


35 Таң атканда аскер башчылары шаар кызматчылары аркылуу: «Кечээки адамдарды бошоткула», – деп айттырып жиберишти.


36 Түрмө сакчысы бул кабарды Пабылга билдирип: «Аскер башчылары силерди бошотуш үчүн, кишилерди жиберишиптир. Ошондуктан чыккыла да, тынчтык менен кеткиле», – деди.


37 Бирок Пабыл аларга: «Бизди, римдик атуулдарды, сураксыз эле бүт элдин алдында сабап, түрмөгө камашты. Эми бизди жашыруун бошотушмакчыбы? Мындай болбойт, бизди өздөрү келип чыгарышсын», – деди[+].


38 Шаар кызматчылары бул сөздөрдү аскер башчыларына айтып барышты. Аскер башчылары эки элчинин римдик атуулдар экендигин угуп коркуп кетишкендиктен,


39 келип, алардан кечирим сурашты да, аларды түрмөдөн чыгарып, шаардан кетүүлөрүн өтүнүштү[+].


40

#### 17

1


Тесалоника шаарында

Алар Амфипол жана Аполония шаарларын аралап өтүп, Тесалоника шаарына келишти. Ал жерде жүйүттөрдүн синагогасы бар эле[+].


2 Пабыл адаттагысындай эле алардын синагогасына кирип, үч ишемби катары менен аларды Ыйык Жазуунун негизинде окутту[+].


3 Машайактын азап чегип өлүп, кайра тирилүүсү керек болгондугун аларга түшүндүрүп, далилдеди да: «Мен силерге жарыялап жаткан Ыйса – Ошол Машайактын Өзү», – деди[+].


4 Ошондо алардын ичинен кээ бирлери Ыйсага ишенип, Пабыл менен Сыласка кошулушту. Алардын арасында Кудайга табынган көптөгөн эллиндер, атактуу аялдар бар эле.


5 Бирок Ыйсага ишенбеген жүйүттөр көрө албастык кылып, аянттан бузуку кишилерди чогулта калышты да, шаарга дүрбөлөң түшүрө башташты. Анан алар Жасондун үйүнө келишти да, элдин алдына чыгаруу үчүн, Пабыл менен Сыласты издешти[+].


6 Аларды таппай коюшкандан кийин, Жасонду жана кээ бир бир туугандарды шаар башчыларынын алдына сүйрөп барып: «Бүт дүйнөнү дүрбөлөңгө түшүргөн адамдар бул жакка да келишти.


7 Жасон аларды үйүнө кабыл алды. Булардын бардыгы Ыйса деген адамды падыша деп эсептеп, римдик падышанын буйруктарына каршы чыгып жатышат», – деп кыйкырышты[+].


8 Муну уккан элдин да, шаар башчыларынын да тынчы кетти.


9 Бирок булар Жасондон жана башка бир туугандардан кепилдик кат алышкандан кийин, аларды бошотуп жиберишти.

10


Бероя шаарында

Бир туугандар болсо Пабыл менен Сыласты түн ичинде Бероя шаарына шашылыш түрдө жөнөтүп жиберишти. Экөө ал жерге келишкенде, жүйүттөрдүн синагогасына барышты.


11 Бероялык жүйүттөр тесалоникалык жүйүттөргө караганда акылдуу эле. Алар Кудайдын сөзүн чын жүрөктөн кабыл алышты жана: «Чын эле ушундайбы?» – дешип, күн сайын Ыйык Жазууну изилдешти.


12 Ошентип, бероялык жүйүттөрдүн көпчүлүгү Ыйсага ишенип калышты. Алардын арасында эллиндердин көптөгөн атактуу аялдары менен эркектери да бар эле.


13 Тесалоникалык жүйүттөр Пабылдын Бероя шаарында да Кудай сөзүн жарыялаганын билишкенде, ал жакка да барып, элдин тынчын кетирип, дүрбөлөң түшүрүштү.


14 Ошондо бир туугандар Пабылды шашылыш түрдө деңиз тарапка жөнөтүштү. Сылас менен Тиметей болсо ошол жерде калышты.

15


Афин шаарында

Пабылды узатып чыккандар аны Афин шаарына чейин узатып барышты. Алар Пабылдын «Сылас менен Тиметей мага мүмкүн болушунча тезирээк келишсин!» деген тапшырмасын алып, кайра артка кайтышты.


16 Пабыл Афинде Сылас менен Тиметейди күтүп жатканда, бул шаардын буркандарга толгондугун көрүп, абдан кайгырды[+].


17 Ошондуктан ал синагогада жүйүттөр менен, Кудайга табынган гректер менен, ар күнү базар аянтында кимге жолукса, ошолор менен сүйлөшүп жүрдү.


18 Ошондо ага Эпикур деген философтун окутуусун жактагандар жана Стоа деген философиялык агымдын өкүлдөрү да жолукту. Алардын бирөөлөрү: «Бул келжирек эмнени айтмакчы болуп жатат?» – дешсе, дагы бирөөлөрү: «Ал чет элдик кудайлар жөнүндө үгүт таратып жүрөт окшойт», – дешти. Анткени Пабыл Ыйса жөнүндө жана тирилүү жөнүндө жарыялап жүргөн эле.


19 Анан алар Пабылды ареопагга[*] алып келишти да: «Сен үгүттөп жүргөн бул жаңы окутуу эмне деген окутуу экендигин билсек болобу[+]?


20 Анткени сен бизге таң каларлык нерсени угузуп жатасың. Ошондуктан биз мунун эмне экендигин билгибиз келет», – дешти.


21 Анткени афиндиктер жана ал шаарда жашаган чет өлкөлүктөр өздөрүнүн убактыларын кандайдыр бир жаңы нерсе жөнүндө сүйлөө менен же угуу менен гана өткөрүшчү.


22 Пабыл ареопагдын ортосуна туруп алып, мындай деп сүйлөдү: «Афиндиктер! Бардык нерседен мен силердин өзгөчө динчил экениңерди көрүп жатам.


23 Анткени мен силердин ыйык жайларыңарды кыдырып, карап жүрүп, “Белгисиз кудайга” деген жазуусу бар курмандык чалынуучу жайыңарды көрдүм. Мен силерге өзүңөр билбесеңер да урматтап жүргөн Ошол Кудай жөнүндө айтып берейин.


24 Ал – дүйнөнү жана анын ичинде эмне болсо, ошонун бардыгын жараткан Кудай, асман менен жердин Теңири, ошондуктан Ал адамдын колу менен курулган ийбадатканаларда жашабайт[+].


25 Ал бир нерсеге муктаждыгы бардай болуп, адамдардын колунун кызматын талап кылбайт, анткени бардыгына өмүр, дем жана керектүү нерсенин бардыгын берген – Ал Өзү[+].


26 Бүт жер жүзүндө жашасын деп, Ал бир адамдан бүткүл адамзатты жаратты, адамдар үчүн мезгилдерди жана жашай турган жерлерди белгиледи[+].


27 Адамдар Кудайды издешсин деп, Аны сезишер бекен, табышар бекен деп, Ал ушундай кылды. Бирок Ал ар бирибизге жакын.


28 Анткени биз Ал аркылуу жашап жатабыз, Ал аркылуу кыймылдап жүрөбүз, Ал аркылуу бар болуп турабыз. Бул жөнүндө силердин кээ бир акындарыңар: “Биз Анын тукумубуз”, – дешкен[+].


29 Эгерде биз Кудайдын тукуму болсок, анда Кудайды адамдын чыгармачылыгы же тапкычтыгы менен алтындан, же күмүштөн, же таштан жасалган кандайдыр бир буркан деп ойлобошубуз керек[+].


30 Ошондуктан Кудай биздин билбестик кылып жүргөн убакыттарыбызды эсине албастан, азыр бардык жерде бардык адамдарга тобо кылууну буйруп жатат[+].


31 Анткени Ал бир күндү белгилеп койду. Ошол күнү ааламды Өзү алдын ала белгилеп койгон Адам аркылуу адилеттик менен соттойт. Аны өлгөндөрдүн арасынан тирилтүү менен, Ал муну бардык адамдарга далил катары көрсөттү»[+].


32 Өлгөндөрдүн тирилери жөнүндө угушканда, кээ бирөөлөр шылдың кылышты, кээ бирөөлөр болсо: «Биз бул тууралуу сенден башка жолу угабыз», – дешти.


33 Ошондо Пабыл алардын арасынан чыгып кетип калды.


34

#### 18

1


Корунт шаарында

Ошондон кийин Пабыл Афинден чыгып, Корунт шаарына келди.


2 Ал жерден ал Акила деген понттук бир жүйүткө жолукту. Клавдий бүт жүйүттөргө Римден чыгып кетүүнү буйругандыктан, ал аялы Прискила менен жакында эле Италиядан келген эле. Пабыл алардын үйүнө барды[+].


3 Ал Акила менен кесиптеш болгондуктан, алар менен жашап, чогуу иштей баштады. Алар чатыр жасашчу.


4 Пабыл ишемби сайын синагогада сүйлөп, жүйүттөр менен эллиндерди Ыйсага ишендирүүгө аракет кылып жатты[+].


5 Сылас менен Тиметей Македониядан келишкенден кийин, Пабыл өзүн Жакшы Кабар таратууга толугу менен арнап, жүйүттөргө Ыйсанын Машайак экендигин күбөлөндүрө баштады[+].


6 Бирок алар каршы чыгып, жаман сөздөрдү айтышкандыктан, ал өзүнүн кийимдерин силкип, аларга мындай деди: «Өз каныңар өз мойнуңарда. Мен тазамын. Мындан ары бутпарастарга барам»[+].


7 Ошентип, Пабыл синагогадан чыгып, Кудайды урматтаган Жуст деген бир кишинин үйүнө келди. Анын үйү синагоганын жанында эле.


8 Синагоганын башчысы Криспос бүт үй-бүлөсү менен Теңирге ишенип калды. Пабылдын сөзүн уккан көптөгөн корунттуктар да Ыйсага ишенип, сууга чөмүлдүрүлүштү[+].


9 Бир түнү Теңир Пабылга көрүнүш аркылуу мындай деди: «Коркпо, айта бер, унчукпай калба,


10 анткени Мен сени мененмин, сага эч ким жамандык кылбайт. Анткени бул шаарда Менин көп адамдарым бар».


11 Ошондо Пабыл ал жерде бир жыл алты ай калып, аларга Кудайдын сөзүн үйрөттү.


12 Бирок ошол учурда, Ахаяда Галион башчы болуп турган убакта, жүйүттөр биригип алып, Пабылга каршы чыгышты. Алар аны сотко алып барышты да:


13 «Бул киши адамдарды мыйзамга каршы жол менен Кудайга табынууга үйрөтүп жатат», – дешти.


14 Пабыл сүйлөмөкчү болгондо, Галион аларга: «Жүйүттөр! Эгерде кандайдыр бир кылмыш же кандайдыр бир жаман иш жасалган болсо, анда мен силердин нааразылыгыңарды укмакмын.


15 Бирок окутуу жөнүндө, ысымдар жөнүндө, өзүңөрдүн мыйзамыңар жөнүндө сөз болуп жаткандыктан, өзүңөр териштиргиле: мен бул иште сот болууну каалабаймын», – деди[+].


16 Ошентип, Галион аларды сот болуучу жайдан кууп чыкты.


17 Алар чогулуп, синагоганын башчысы Состенди кармап алып, соттун алдында сабап салышты. Бирок Галион буга көңүл бөлгөн жок.

18


Антийохеяга кайтып келүү

Пабыл Корунтта дагы бир нече күн болгондон кийин, бир туугандар менен коштошуп, Прискила жана Акила менен бирге Сирияга сүзүп кетти. Сүзүп кеткенге чейин ал Кенхирея шаарында чачын кырктырды, анткени анын назир[*] болууга берген убадасынын мөөнөтү бүтүп калган эле[+].


19 Эфес шаарына келишкенде, Пабыл аларды ошол жерге калтырды. Өзү болсо синагогага кирип, жүйүттөр менен сүйлөштү[+].


20 Алар андан көбүрөөк убакытка калуусун өтүнүштү. Бирок ал макул болбой,


21 алар менен коштошту да: «Жакындап келе жаткан майрамды сөзсүз Иерусалимде өткөрүшүм керек. Эгерде Кудайдын каалоосу болсо, силерге кайрылып келем», – деп, Эфестен кемеге отуруп, жөнөп кетти. Акила менен Прискила болсо Эфесте калышты[+].


22 Кемеден Кейсареяга түшүп калып, Иерусалимге келди. Ал жердеги Жыйын менен көрүшкөндөн кийин, Антийохеяга жөнөп кетти.


23 Антийохеяда бир нече убакыт болгондон кийин, жолун улантты. Галатия жана Фригия өлкөлөрүн аралап, бардык шакирттердин ишенимин бекемдеп жүрдү[+].

24


Аполос Эфес шаарында

Ошол учурда Эфеске Аполос деген александриялык бир жүйүт келди. Ал сөзгө чечен, Ыйык Жазууну жакшы билген, Теңирдин жолу жөнүндөгү окутууну билген адам эле[+].


25 Ал Жакандын чөмүлдүрүүсүн гана билсе да, жалындап, Ыйса жөнүндө туура сүйлөп, туура үйрөтүп жүрдү[+].


26 Ал синагогада тартынбай сүйлөй баштады. Анын сүйлөгөн сөздөрүн уккан Акила менен Прискила аны өздөрүнүн үйүнө чакырып, Теңирдин жолу жөнүндөгү окутууну толугу менен түшүндүрүп беришти[+].


27 Ал Ахаяга бармакчы болгондо, бир туугандар ага дем берүү максатында ошол жактагы шакирттерге аны кабыл алуу жөнүндө кат жазып беришти. Аполос Ахаяга келгенде, Кудайдын ырайымы менен Ыйсага ишенип калгандарга көп жардам берди[+].


28

#### 19

1


Пабыл Эфесте

Аполос Корунтта жүргөн убакта Пабыл бөксө тоолордун үстүндө жайгашкан өлкөлөрдү аралап өтүп, Эфеске келди да, ал жерден бир нече шакиртке жолугуп:[+]


2 «Ыйсага ишенип калганыңарда Ыйык Рухту алдыңар беле?» – деп сурады. Алар болсо ага: «Ыйык Рухтун бар экенин да уккан эмеспиз», – деп жооп беришти.


3 Ошондо Пабыл алардан: «Анда силер кайсы чөмүлдүрүү менен чөмүлдүрүлдүңөр эле?» – деп сурады. Алар ага: «Жакандын чөмүлдүрүүсү менен», – деп жооп беришти[+].


4 Пабыл аларга мындай деди: «Жакан адамдарды тобо кылуу чөмүлдүрүүсү менен сууга чөмүлдүрүп: “Менден кийин келе жаткан Кишиге, атап айтканда, Машайак Ыйсага ишенгиле”, – деген»[+].


5 Алар муну уккандан кийин, Теңир Ыйсанын ысымынын урматына сууга чөмүлдүрүлүштү[+].


6 Пабыл алардын үстүнө колдорун койгондо, аларга Ыйык Рух түштү. Ошондо алар ар кандай тилдерде сүйлөп, пайгамбарчылык кыла башташты[+].


7 Алардын саны он экиге жакын эле.


8 Пабыл синагогага кирип, Кудайдын Падышачылыгы жөнүндө ишенимдүү далилдерди келтирип, үч ай бою тайманбастык менен жар салып жүрдү[+].


9 Бирок кээ бир адамдар өжөрлөнүп, Теңирдин жолу жөнүндөгү окутууну эл алдында жамандап, ишенбей коюшту. Ошондо Пабыл аларды таштап, шакирттерди бөлүп кетти да, күн сайын Туран деген адамдын орто окуу жайында насаат айта баштады.


10 Бул эки жылга созулду, ошондуктан Асиянын бүт тургундары, жүйүттөр да, эллиндер да Теңир Ыйса жөнүндө угушту.

11


Скебанын уулдары

Кудай Пабыл аркылуу көптөгөн кереметтерди көрсөтүп жатты.


12 Анын бет аарчылары менен алжапкычтарын оорулуулардын үстүнө коюшканда, алардын оорулары айыгып, ичтеринен жиндер чыгып жатты[+].


13 Эл аралап сыйкырчылык кылган кээ бир жүйүттөр да жин оорулуу адамдарга: «Пабыл жарыялап жүргөн Ыйсанын атынан силерге буйрук кылабыз», – деп, Теңир Ыйсанын ысымын колдоно башташты[+].


14 Ушундай кылгандар жүйүттөрдүн Скеба деген башкы ыйык кызмат кылуучусунун жети уулу эле.


15 Бирок жин аларга: «Ыйсаны билем, Пабылды да тааныйм, а силер кимсиңер?» – деп жооп берди[+].


16 Ошондо жин оорулуу адам атырылып келип, аларды басып жыгылып, сабап салды. Алар ал үйдөн жылаңачталып, жаракат алып качып чыгышты.


17 Бул окуя Эфесте жашаган жүйүттөргө да, эллиндерге да маалым болду. Бардыгын коркунуч басып, Теңир Ыйсанын ысымы даңкталды.


18 Теңирге ишенип калгандардын көптөрү келип, күнөөлөрүн моюндарына алып, ачык айтышты[+].


19 Ал эми сыйкырчылык кылып жүргөндөрдүн көптөрү өздөрүнүн китептерин чогултуп, бүт элдин алдында өрттөп жиберишти. Ал китептердин бааларын эсептешкенде, элүү миң драхма болду.


20 Ошентип, Теңирдин сөзү кеңири тарап, өзүнүн күчүн көрсөтүп жатты[+].


21 Ушул окуялардан кийин, Пабыл: «Македония менен Ахаяга, андан ары Иерусалимге барышым керек. Ал жерде болгондон кийин, Римге да барышым керек», – деп чечти[+].


22 Анан ал өзүнүн жардамчылары – Тиметей менен Эрастты Македонияга жиберди. Өзү болсо бир аз убакытка Асияда калды[+].

23


Эфестеги козголоң

Ошол учурда Теңирдин жолу жөнүндөгү окутууга каршы чоң козголоң чыкты.


24 Анткени күмүштөн Артемиданын[*] бутканасынын үлгүлөрүн жасап, сүрөтчүлөргө көп пайда келтирген Деметир деген бир зергер


25 сүрөтчүлөрдү жана башка зергерлерди чогултуп, аларга мындай деди: «Достор! Биздин кирешебиз ушул ишке байланыштуу экенин өзүңөр билесиңер.


26 Жанагы Пабыл деген неменин Эфесте гана эмес, бүткүл Асияда: “Колуңар менен жасаган нерселер кудайлар эмес”, – деп, көптөгөн адамдарды ынандырып, жолдон чыгарганын угуп-көрүп жатасыңар[+].


27 Бул бизге коркунучтарды туудурат: биринчиден, ишибиз бааланбай калат; экинчиден, улуу аял кудай Артемиданын бутканасы барк алынбай, бүткүл Асия жана бүт жер жүзү урматтаган Артемида өзү да улуулугунан ажырайт».


28 Алар муну укканда, жаалданышып: «Эфестиктердин Артемидасы улуу!» – деп, кыйкыра башташты.


29 Ошентип, бүт шаар дүрбөлөңгө түштү. Пабылдын Гай жана Аристарх деген македониялык жолдошторун кармап алып, бардыгы театрды көздөй бет алышты[+].


30 Пабыл топ элдин ичине кирмекчи болгондо, шакирттер ага жол бербей коюшту.


31 Ошондой эле Асиядагы башкаруучулардын Пабылга ылым санагандары «Пабыл театрга барбасын» деген өтүнүч менен ага киши жиберишти.


32 Ошол арада бирөө бирди айтып, экинчиси дагы бирди айтып кыйкырып, чогулган эл ызы-чуу салып жатты. Элдин көпчүлүгү өздөрүнүн эмне үчүн чогулганын билишкен жок.


33 Ошондо жүйүттөрдүн сунушу боюнча элдин арасынан Искендерди алдыга чыгарышты. Искендер колу менен белги берип, элге сүйлөмөкчү болду.


34 Бирок анын жүйүт экендигин билишкенде, бардыгы бир ооздон: «Эфестиктердин Артемидасы улуу!» – деп кыйкыра башташты. Алар эки саатка жакын ушинтип кыйкырышты.


35 Шаар башчысы элди тынчтандырып, мындай деди: «Эфестиктер! Эфес шаары улуу аял кудай Артемиданын жана анын асмандан түшкөн айкелинин кызматчысы экендигин ким билбейт?


36 Эгерде бул жөнүндө талаш жок болсо, анда силер тынчсызданбай эле коюшуңар керек, алаңгазарлык кылуунун кереги жок.


37 Силер бул жерге бул кишилерди алып келдиңер, бирок булар Артемиданын бутканасын уурдашкан эмес, силердин аял кудайыңарга тил тийгизишкен да эмес.


38 Эгерде Деметирдин жана анын жанындагы сүрөтчүлөрдүн кимдир бирөөгө нааразычылыгы бар болсо, анда бизде соттор бар, дубан башчылары бар. Бири-бирине болгон нааразычылыктары боюнча ошолорго кайрылышсын.


39 Эгерде башка дагы сурооңор болсо, анда ал кезектеги чогулушта чечилет.


40 Бүгүн болуп өткөн окуядан улам, козголоң чыгаруучулар катары айыпталуу коркунучу алдында турабыз. Анткени бизде ушунча эл чогулгандыгы үчүн актанууга эч кандай себеп жок».


Ушул сөздөрдү айтып, ал чогулган элди таратып жиберди.

#### 20

1


Пабыл Македония дубанында жана Грецияда

Козголоң басылгандан кийин, Пабыл шакирттерди чакырып, аларга насаат айтты. Анан алар менен коштошуп, Македонияга жол тартты[+].


2 Македонияны кыдырып, Ыйсага ишенгендерге көп насаат айткандан кийин, Грецияга келди.


3 Пабыл ал жерде үч ай болгондон кийин, Сирияга Македония аркылуу кайтып келүүнү чечти. Анткени кеме менен Сирияга жол тартар алдында жүйүттөр ага каршы козголоң чыгарышты[+].


4 Бероялык Пурдун уулу Сосипатыр, тесалоникалык Аристарх менен Секундос, дербелик Гай, Тиметей жана асиялык Тихик менен Трофим аны Асияга чейин узатып барышты[+].


5 Алар бизден мурун жолго чыгып, бизди Троаста күтүп турушту[+].

6


Троас шаарында

Биз болсо Ачыткысыз Нан майрамынан кийин, Филипиден кеме менен чыгып, беш күндөн кийин аларга, Троаска келип, ал жерде жети күн болдук[+].


7 Жуманын биринчи күнү Пабыл нан сындыруу үчүн чогулган шакирттер менен сүйлөштү. Ал эртеси күнү жолго чыга турган болгондуктан, алар менен түн ортосуна чейин сүйлөшүп отурду[+].


8 Биз чогулган үйдүн жогорку бөлмөсүндө көп шам чырак күйүп турган.


9 Терезеде Эйтих деген бир жаш улан отурган. Пабылдын сөзү узакка созулгандыктан, ал катуу уктап кетип, үчүнчү кабаттан жерге кулап түштү. Карашса, ал өлүп калыптыр[+].


10 Пабыл төмөн түшүп, өлүктүн үстүнө жатты да, аны кучактап: «Коркпогула, анын жаны өзүндө», – деди[+].


11 Анан ал кайра жогору чыгып, нан сындырып, андан жеди. Түнү бою аңгемелешип отуруп, таңга маал жолго чыкты.


12 Бул арада жаш уланды үйгө тирүү алып келип, бардыгы кубанычка батышты.

13


Троастан Милетке жол тартуу

Биз Пабылдан мурун кемеге отуруп, Ас шаарын көздөй жол тарттык. Биз аны ошол жерден алып кетмекпиз. Ал өзү жөө баргысы келгендиктен, бизге ушундай кылууну буйруган.


14 Аны менен биз Аста жолуктук да, Мителене шаарына чогуу келдик.


15 Ал жерден кеме менен сүзүп чыгып, эртеси күнү Хиос аралынан алыс эмес жерге келип токтодук. Анын эртеси Самос аралынын жанындагы Трогилий шаарында болуп, бир күндөн кийин Милет шаарына келдик.


16 Анткени Пабыл Асияда убакытты кетирбеш үчүн, Эфестин жанынан өтүп кетүүнү чечти. Анткени ал мүмкүн болсо, Элүүнчү күн майрамында Иерусалимде болуу үчүн шашып бара жаткан эле[+].

17


Эфес Жыйынынын башчылары менен коштошуу

Ал Милеттен Эфеске киши жиберип, Жыйын башчыларын чакыртты.


18 Алар келишкенде, Пабыл аларга мындай деди: «Өзүңөр билесиңер, мен Асияга келген күндөн тартып, бардык убакта жаныңарда болдум[+].


19 Жүйүттөрдүн кара ниеттигинин айынан башыма келген сыноолор учурунда, Теңирге момундук менен, көз жаш менен кызмат кылдым.


20 Силерге пайдалуу боло турган нерселердин бардыгын айттым, силерди бүт эл алдында да, үймө-үй кыдырып да окуттум.


21 Жүйүттөргө да, эллиндерге да тобо кылуу жөнүндө жана Теңирибиз Ыйса Машайакка ишенүү жөнүндө жарыяладым.


22 Азыр болсо Рухтун жетеги менен Иерусалимге бара жатам, ал жерде мени эмне күтүп тургандыгын билбейм.


23 Бирок мени кишендер жана азап-кайгылар күтүп тургандыгын Ыйык Рух мага ар бир шаарда эскертип жатат[+].


24 Бирок мен эч нерсеге карабаймын жана өз өмүрүмдү эч аябаймын, алдымда турган жарышты жана Теңир Ыйса тапшырган кызматты – Кудайдын ырайымы жөнүндөгү Жакшы Кабарды таратуу ишин кубаныч менен аягына чыгарсам эле болду[+].


25 Азыркы учурда мен муну билем: мен жарыялаган Кудайдын Падышачылыгы жөнүндө уккандарыңардын ичинен эч бириңер мындан кийин мени көрбөйсүңөр.


26 Ошондуктан бүгүн силерге айтып коёюн: мен эч кимиңердин каныңар үчүн жооп бербейм[+].


27 Анткени мен силерге Кудайдын эркин толугу менен айткам.


28 Ошондуктан өзүңөргө жана Ыйык Рух тарабынан тапшырылган бүтүндөй үйүргө сак болгула. Теңирдин жана Кудайдын Өз канын төгүп сатып алган Жыйынын кайтаргыла[+].


29 Анткени мен кеткенден кийин, араңарга үйүрдү аябаган жырткыч карышкырлар кирерин билем[+].


30 Шакирттерди ээрчитип кетүү үчүн, өзүңөрдүн эле араңардан чындыкты бурмалап сүйлөгөн адамдар чыгат[+].


31 Ошондуктан сергек болгула, көз жашымды төгүп, ар бириңерди үч жыл бою күн-түн дебей, тынымсыз окутканымды эсиңерден чыгарбагыла[+].


32 Эми силерди, бир туугандар, Кудайга жана Анын ырайымы жөнүндөгү сөзүнө тапшырамын. Ал сөз силерди калыптандырып, ыйыкталгандар менен бирге мураска ээ кыла алат[+].


33 Эч кимден күмүш да, алтын да, кийим да алууну каалаган жокмун[+].


34 Силер өзүңөр билесиңер, өзүмдүн да, жанымдагылардын да муктаждыгы үчүн өз колум менен эмгектендим[+].


35 Ушинтип эмгектенип, алсыздарга жардам берүү керек экендигин, Ыйса Теңирдин “Алганга караганда берген жакшы” деген сөзүн унутпоо керек экендигин бардык жагынан көрсөттүм»[+].


36 Бул сөздөрдү айткандан кийин, ал тизе бүгүп, бардыгы менен чогуу сыйынды[+].


37 Бардыгы аябай ыйлап, Пабылды мойнунан кучактап өпкүлөштү.


38

#### 21

1


Милеттен Тирге жол тартуу

Алар менен коштошкондон кийин, кеме менен түз эле Кос кичи аралына бардык. Эртеси күнү Родос аралына келип, ал жерден Патара шаарына бардык да,


2 Финикияга кете турган кемени таап, ага отуруп, жолго чыктык.


3 Кипр аралынын түштүк тарабынан өтүп, Сирияны көздөй багыт алдык да, Тир шаарына келип токтодук. Анткени бул жерден кемедеги жүктү түшүрүшмөк.


4 Ал жерден шакирттерди издеп таап, алар менен жети күн болдук. Алар Рухтун ачып берүүсү боюнча Пабылга: «Иерусалимге барбагын», – деп айтып жатышты[+].


5 Бирок бул күндөр өткөндөн кийин, биз жолго чыктык. Алардын бардыгы, аялдары, балдары менен бирге бизди шаардын сыртына чейин узатып барышты. Деңиз жээгинде тизе бүгүп сыйындык[+].


6 Коштошкондон кийин, биз кемеге отурдук, алар болсо үйлөрүнө кайтышты.


7 Тирден Птоломай шаарына келдик. Ошентип, биз кеме менен жол жүрүүнү токтоттук. Ал жерде бир туугандарга барып, алар менен бир күн болдук.

8


Кейсарея шаарында

Эртеси жолго чыгып, Кейсареяга келдик да, ал жерден Жакшы Кабар таратуучу Филиптин үйүнө барып, аныкында калдык. Ал жети диакондун бири эле[+].


9 Анын пайгамбарчылык кылган, турмушка чыкпаган төрт кызы бар эле[+].


10 Биз алардыкында бир нече күн болдук. Ошол күндөрдүн биринде Жүйүт аймагынан Агап деген бир пайгамбар келип,[+]


11 биз отурган бөлмөгө кирди да, Пабылдын курун алып, өзүнүн колу-бутун байлап, мындай деди: «Ыйык Рух мындай дейт: Иерусалимдеги жүйүттөр бул курдун ээсин ушинтип байлап, бутпарастардын колуна салып беришет»[+].


12 Муну укканда, биз да, ал жердегилер да Пабылдан Иерусалимге барбоосун өтүндүк[+].


13 Бирок ал мындай деди: «Бул эмне кылганыңар? Эмнеге ыйлап, мени кайгыга салып жатасыңар? Мен Иерусалимде Теңир Ыйса үчүн туткундалууга гана эмес, өлүүгө да даярмын»[+].


14 Биз аны көндүрө албай койгондон кийин, «Теңирдин эрки болсун!» деп, унчукпай калдык.

15


Иерусалимде

Ошол күндөрдөн кийин, биз жолго камынып, Иерусалимге жол тарттык.


16 Биз менен бирге кейсареялык бир нече шакирт да жолго чыкты. Алар бизди кипрлик Мнасондун үйүнө ээрчитип барышты. Мнасон биринчи шакирттерден эле.


17 Иерусалимдеги бир туугандар бизди кубаныч менен кабыл алышты.


18 Эртеси күнү биз Пабыл менен бирге Жакыпка бардык. Жыйын башчылары да келишти[+].


19 Алар менен учурашкандан кийин, Пабыл аларга өзүнүн кызматы аркылуу Кудай бутпарастар арасында эмнелерди кылганы жөнүндө толугу менен айтып берди.


20 Алар анын сөзүн угуп, Кудайды даңкташты. Анан ага мындай дешти: «Бир тууган, өзүң көрүп тургандай, миңдеген жүйүттөр Ыйсага ишенип калышты, алардын баары Мусанын мыйзамын кызганчаактык менен коргошот[+].


21 Алар сен тууралуу: “Ал бутпарастар арасында жашаган бүт жүйүттөрдү: "Балдарыңарды сүннөткө отургузбагыла, салтты кармабагыла", – деп, Мусанын мыйзамынан четтөөгө үйрөтүп жатат”, – деп угушкан[+].


22 Эми эмне болот? Эл сенин бул жерге келгениңди угуп, сөзсүз чогулат.


23 Ошондуктан биздин айтканыбызды кыл: биздин арабызда назир болууга убада берген төрт адам бар[+].


24 Аларды ийбадатканага ээрчитип барып, алар менен кошо тазалануу расмисинен өт. Алардын чач алдырыш үчүн чалган курмандыктарына кеткен чыгымын сен төлө. Ошондо жүйүттөрдүн бардыгы сен тууралуу уккан сөздөрүнүн туура эмес экендигин, өзүң да мыйзамды сактап жүргөнүңдү билишет[+].


25 Ал эми бутпарастардын арасынан Ыйсага ишенип калгандарга: “Буркандарга чалынган курмандыкты, канды жана каны агызылбаган жан-жаныбардын, канаттуунун этин жебегиле, ошондой эле ойноштук кылбагыла”, – деп кат жазып, берип жибердик»[+].


26 Ошондо Пабыл назир болууга убада берген төрт кишини ээрчитип барып, алар менен бирге тазалануу расмисинен өттү. Эртеси күнү ийбадатканага кирип, тазалануу күндөрүнүн качан бүтөрүн, качан ар бири үчүн курмандык чалынарын жарыялады[+].

27


Пабылдын камалышы

Жети күндүк тазалануу расмиси аяктап калганда, асиялык жүйүттөр Пабылды ийбадатканадан көрүп, бүт элди ага каршы тукурушту. Алар аны кармап алып:


28 «Ысрайыл эркектери, жардамга келгиле! Мына бул киши бардык жерде элибизге, мыйзамыбызга жана ушул ыйык жайга каршы окутуп жүрөт. Атүгүл, эллиндерди да ийбадатканага киргизип, бул ыйык жайды булгады», – деп кыйкырышты[+].


29 Анткени алар мындан мурун Пабылдын эфестик Трофим менен шаарда жүргөнүн көрүп, ал аны ийбадатканага киргизди деп ойлоп калышкан[+].


30 Бүт шаар кыймылга келип, ар тараптан эл чогулду. Алар Пабылды ийбадатканадан сыртка сүйрөп чыгарышты. Ошол замат ийбадаткананын эшиктери бекитилди.


31 Алар аны өлтүрмөкчү болуп жатышканда, римдик миң башыга «Бүт Иерусалим дүрбөлөңгө түшүп жатат» деген кабар жетти.


32 Миң башы ошол замат аскерлерди жана жүз башыларды алып, аларды көздөй жөнөдү. Алар миң башыны жана аскерлерди көргөндө, Пабылды урганын токтотушту.


33 Ошондо миң башы жакын келип, аны кармады да, эки чынжыр менен байлоого буйрук берди. Анан: «Бул ким? Эмне кылды эле?» – деп сурады[+].


34 Элдин арасынан бирөө бирди айтып, экинчиси дагы бирди айтып, кыйкырып жатышты. Ал болсо дүрбөлөңдөн улам, кимисиники чын экенин биле албай, аны аскерлер үйүнө[*] алып барууга буйрук берди[+].


35 Пабыл тепкичке жеткенде, аскерлер аны көтөрүп чыгууга мажбур болушту. Анткени калың эл кысып,


36 алардын артынан калбай: «Ага өлүм!» – деп кыйкырып келе жатышкан.


37 Пабыл аскерлер үйүнө кирип бара жатканда, миң башыдан: «Сага бир нерсе айтсам болобу?» – деп сурады. Тиги болсо: «Сен грекче билесиңби?


38 Мындан бир нече күн мурун козголоң чыгарып, төрт миң кылмышкерди чөлгө алып чыккан мисирлик киши сен эмессиңби?» – деди.


39 Пабыл болсо: «Мен жүйүтмүн, Киликия дубанынын белгилүү шаарларынын бири Тарстын атуулумун. Мага элге сүйлөгөнгө уруксат берчи», – деди[+].


40

#### 22

1


Пабылдын коргонуу сөзү

«Агайын-туугандар жана аталар! Азыр менин актануума кулак салгыла».


2 Алар анын эврей тилинде сүйлөгөнүн угушканда, мурдагыдан да тынчтанып калышты. Ошондо ал мындай деди:


3 «Мен жүйүтмүн, Киликиянын Тарс шаарында туулгам, бирок Иерусалимде Гамалиелдин кол астында тарбиялангам. Андан ата-бабаларыбыздын мыйзамын тырышчаактык менен үйрөнүп, Кудайга силер сыяктуу эле берилип кызмат кылчумун[+].


4 Ыйсанын жолун жолдоочуларды катуу куугунтуктачумун, эркек болобу, аял болобу, байлап, түрмөгө камачумун[+].


5 Менин бул кылгандарыма башкы ыйык кызмат кылуучу да, аксакалдар кеңеши да күбө. Мен алардан суранып, Дамаскта жашаган жүйүттөргө каттарды жаздырып алдым да, ошол жактагы Ыйсага ишенгендерди Иерусалимге кишендеп алып келип, жазага тартыш үчүн, Дамаскка жөнөдүм[+].


6 Жолдо мындай окуя болду: чак түштө, Дамаскка жакын калганымда, күтүлбөгөн жерден асмандан бир чоң жарык түшүп, айланамды жаркыратты[+].


7 Мен жерге жыгылдым. Анан “Шабыл, Шабыл! Эмне үчүн сен Мени кубалап жатасың?” деген үндү уктум.


8 Ошондо мен: “Сен кимсиң, Теңир?” – деп сурадым. Ал мага: “Сен кубалап жаткан назареттик Ыйсамын”, – деп жооп берди.


9 Менин жанымдагылар болсо ошол жарыкты көрүп коркуп кетишти, бирок мага Сүйлөгөндүн үнүн угушкан жок.


10 Ошондо мен: “Теңир! Мен эмне кылышым керек?” – деп сурадым. Теңир болсо мага: “Ордуңан туруп, Дамаскка баргын, сен кыла турган иштердин бардыгы сага ошол жерде айтылат”, – деди.


11 Ошол жаркыраган жарыктан көзүм көрбөй калгандыктан, жанымдагылар мени Дамаскка колумдан жетелеп алып барышты.


12 Дамасктык жүйүттөр тарабынан жакшы күбөлөндүрүүгө ээ болгон, мыйзамды сактап, такыбаа жашаган Анания деген киши жаныма келип:[+]


13 “Шабыл бир тууган! Көзүң көрсүн!” – деди. Мен ошол замат көрүп калдым.


14 Ал болсо мага: “Ата-бабаларыбыздын Кудайы сени Өзүнүн эркин таанып билсин деп, Адилди көрүп, Анын оозунан сөз уксун деп тандап алды.


15 Анткени сен укканыңды, көргөнүңдү бардык адамдардын алдында күбөлөндүрүп, Анын күбөсү болосуң[+].


16 Ошондуктан кечиктирбе! Ордуңдан тургун да, Теңир Ыйсанын ысымын чакырып, сууга чөмүлдүрүлгүн, күнөөлөрүңдөн тазалангын”, – деди[+].


17 Мен Иерусалимге кайтып келип, ийбадатканада сыйынып жатканымда, бир көрүнүш көрдүм[+].


18 Ал көрүнүштө мен Аны көрдүм. Ал мага: “Иерусалимден тезирээк кеткин, анткени бул жерде сенин Мен жөнүндөгү күбөлөндүрүүңдү кабыл алышпайт”, – деди.


19 Ошондо мен: “Теңир! Сага ишенгендерди түрмөгө камагандыгымды, синагогаларда сабагандыгымды,


20 Сенин күбөң Степанды таш бараңга алып жатышканда, ошол жерде туруп алып, аны өлтүрүп жаткандарды колдоп, алардын кийимдерин кайтарып тургандыгымды алар билишет”, – дедим[+].


21 Бирок Ал мага: “Баргын, Мен сени алыска, бутпарастарга жиберемин”, – деди».


22 Алар Пабылды андан ары сүйлөтпөй: «Мындай адамды жер үстүнөн жок кылуу керек! Анткени анын жашоого укугу жок!» – деп кыйкырышты.

23


Пабыл миң башынын алдында

Алар кыйкырып, кийимдерин чечип ыргытып, туш-тушка топурак чача башташты.


24 Миң башы элдин ага каршы эмнеге мынчалык кыйкырган себебин билүү максатында, аны сабатып суракка алыш үчүн, аскерлер үйүнө киргизүүгө буйрук берди.


25 Анан аны сабоо үчүн, кайыш курлар менен байлап салышты. Ошондо Пабыл жанында турган жүз башыдан: «Силерге Римдин атуулун соттун өкүмүсүз эле сабаганга болобу?» – деп сурады[+].


26 Жүз башы муну укканда, миң башыга барып: «Сен эмне кылганы жатасың? Бул адам Римдин атуулу экен», – деди.


27 Ошондо миң башы Пабылдын жанына келип: «Сен Римдин атуулусуңбу?» – деп сурады. Ал ага: «Ооба», – деп жооп берди.


28 Анан миң башы мындай деди: «Римдин атуулу болуш үчүн, мен көп акча төлөгөм», – деди. Пабыл болсо: «А мен туулгандан эле Римдин атуулумун», – деди.


29 Ошондо аны кыйнап суракка алмакчы болуп жаткандар дароо четтеп кетишти. Миң башы болсо анын Римдин атуулу экендигин билгенде, аны байлаттыргандыгы үчүн коркуп кетти.


30

#### 23

1


Пабыл синедриондун алдында

Пабыл синедрионду карап: «Агайын-туугандар! Мен ушул күнгө чейин Кудай алдында таза абийир менен жашап келдим», – деди[+].


2 Башкы ыйык кызмат кылуучу Ханания Пабылдын жанында тургандарга аны оозго урууга буйрук берди[+].


3 Ошондо Пабыл ага мындай деди: «Акталган дубал, сени Кудай урат! Мыйзам боюнча соттоо үчүн отурасың да, мыйзамды бузуп, мени урууга буйрук бересиң!»[+]


4 Ал жерде тургандар болсо: «Кудайдын башкы ыйык кызмат кылуучусуна тил тийгизесиңби?» – дешти[+].


5 Пабыл аларга: «Агайын-туугандар, мен анын башкы ыйык кызмат кылуучу экенин билген эмесмин. Анткени Ыйык Жазууда: “Элиңдин башчыларына тил тийгизбе”, – деп жазылган», – деп жооп берди[+].


6 Пабыл алардын бир тобу садукейлер, бир тобу фарисейлер экендигин билип, синедриондо үнүн бийик чыгарып: «Агайын-туугандар! Мен фарисеймин, фарисейдин уулумун. Мени өлгөндөрдүн тирилерине үмүттөнгөндүгүм үчүн соттоп жатышат», – деди[+].


7 Ал ушул сөздү айткандан кийин, фарисейлер менен садукейлердин ортосунда талаш чыгып, эл экиге бөлүндү.


8 Анткени садукейлер: «Өлгөндөр тирилбейт, периште деген да, рух деген да жок», – дешет. Фарисейлер болсо өлгөндөр тирилерине, периштелер да, рухтар да бар экендигине ишенишет[+].


9 Ошентип, катуу уруш-талаш башталды. Фарисейлер тараптан мыйзам окутуучулар орундарынан туруп: «Биз бул адамдан эч кандай айып таппай жатабыз. Эгерде ага рух же периште сүйлөгөн болсочу? Кудайга каршы чыкпайлы!» – дешти[+].


10 Талаш күчөй бергендиктен, миң башы Пабылды тытып жок кылышпасын деп коркуп, аскерлерине: «Барып, Пабылды элдин ортосунан алып чыккыла да, аскерлер үйүнө алып баргыла», – деп буйрук берди.


11 Эртеси түн ичинде ага Теңир келип: «Кайраттан, Пабыл, анткени Иерусалимде Мен жөнүндө кандай күбөлөндүрсөң, Римде да ошондой күбөлөндүрүшүң керек», – деди[+].

12


Жүйүттөрдүн Пабылга каршы чыгышы

Таң атканда бир нече жүйүт өз ара сүйлөшүп, Пабылды өлтүрмөйүнчө, эч нерсе жебөөгө жана ичпөөгө ант беришти.


13 Ант бергендердин саны кырктан ашык болчу.


14 Алар башкы ыйык кызмат кылуучулар менен аксакалдарга келип: «Биз Пабылды өлтүрмөйүнчө, эч нерсе жебейбиз деп ант бердик.


15 Ошондуктан силер азыр синедрион менен бирдикте миң башыдан: “Пабылдын ишин толугу менен карап чыгабыз. Ошондуктан эртең аны бизге чыгарып бер”, – деп сурангыла. Биз болсо аны бул жерге жакындай элегинде эле өлтүрүүгө даяр болуп турабыз», – дешти.


16 Алардын бул арам оюн Пабылдын жээни угуп калып, аскерлер үйүнө барып, Пабылга билдирди.


17 Пабыл жүз башылардын бирин чакырып: «Бул жигитти миң башыга алып барчы, анткени мунун ага айта турган сөзү бар экен», – деди.


18 Тиги аны миң башыга ээрчитип барды да: «Туткун Пабыл мени чакырып, бул жигитти сага алып келүүмдү өтүндү, мунун сага айта турган сөзү бар экен», – деди.


19 Миң башы жигитти колунан кармап, четке чыгарды да: «Мага айта турган кандай сөзүң бар?» – деп сурады.


20 Жигит ага: «Жүйүттөр Пабылдын ишин толугу менен карап чыгабыз демиш болуп, аны эртең синедриондун алдына чыгарып берүүңдү өтүнүүгө макулдашышты.


21 Бирок сен алардын өтүнүчүнө макул болбогун, анткени Пабылды алардын кырктан ашык адамы аңдып турат. Алар аны өлтүрмөйүнчө, эч нерсе жебөөгө жана ичпөөгө ант беришти. Азыр алар сенин буйругуңду күтүп, даяр турушат», – деди.


22 Ошондо миң башы: «Бул жөнүндө мага билдиргендигиңди эч кимге айтпа», – деп, жигитти коё берди.

23


Пабылдын Кейсареяга жөнөтүлүшү

Анан ал жүз башылардан экөөнү чакырып: «Түнкү үчүнчү саатка эки жүз жөө аскерди, жетимиш атчанды жана эки жүз аткычты Кейсареяга барууга даярдагыла.


24 Пабылды мингизип, башкаруучу Феликске аман-эсен жеткириш үчүн, унаа да даярдагыла», – деп буйрук берди[+].


25 Анан мындай мазмундагы кат жазды:


26 «Урматтуу башкаруучу Феликске Клавдий Лусийден салам!


27 Бул адамды жүйүттөр кармап алып, өлтүрмөкчү болуп жатышыптыр. Мен анын Римдин атуулу экендигин билип, аскерлер менен барып, куткарып алдым[+].


28 Андан кийин эмне үчүн айыптап жатышкандыгын билгим келип, аны өздөрүнүн синедрионуна алып бардым[+].


29 Аны өздөрүнүн мыйзамына байланыштуу талаш пикирлер боюнча айыптап жатышкандыгын, бирок анын өлүм жазасына тарткыдай же кишендегидей күнөөсү жок экендигин билдим[+].


30 Ошол учурда мен жүйүттөрдүн бул адамга карата арам оюн билип калып, аны дароо сага жибердим. Айыптоочуларга да ага карата нааразычылыктарын сенин алдыңда айтуусун буйрук кылдым. Саламатта бол»[+].


31 Ошентип, аскерлер өздөрүнө берилген буйрук боюнча Пабылды түн ичинде Антипатрис шаарына жеткиришти.


32 Эртеси күнү жөө аскерлер аны атчандар менен жөнөтүп жиберип, аскерлер үйүнө кайтып келишти.


33 Атчандар болсо Кейсареяга келип, башкаруучуга катты беришти. Пабылды да ага тапшырышты.


34 Башкаруучу катты окуп чыккандан кийин, Пабылдын кайсы дубандан экендигин сурады. Анын Киликия дубанынан экендигин билгенден кийин:[+]


35

#### 24

1


Пабыл Феликстин алдында

Беш күндөн кийин башкы ыйык кызмат кылуучу Ханания аксакалдарды жана Тертул деген жактоочуну алып, башкаруучуга келди. Алар Пабылга каршы арызданышты[+].


2 Пабыл чакыртылып келгенде, Тертул аны мындай деп айыптай баштады:


3 «Улуу урматтуу Феликс, ушул өлкөдөгү тынчтык үчүн жана өзүңдүн камкордугуң менен ушул эл жакшы жашап жаткандыгы үчүн, биз сага милдеттүү экенибизди ар убакта, бардык жерде ыраазычылык менен мойнубузга алабыз.


4 Сени көпкө кармабайлы. Өзүңө мүнөздүү болгон ырайымдуулугуң менен бизге бир аз кулак салып коюуңду өтүнөм.


5 Биз бул адамды коомдун тынчын алуучу, бүт дүйнө жүзүндө жашаган жүйүттөр арасында козголоң чыгаруучу жана назареттик жалган окутуунун өкүлү деп таптык[+].


6 Ал ийбадаткананы булгаганга да аракет кылды. Биз аны кармап алып, өзүбүздүн мыйзамыбыз боюнча соттогону жатканбыз[+].


7 Бирок миң башы Лусий келип, аны биздин колубуздан күч менен тартып алып, сага жиберди.


8 Анын айыптоочулары – бизди да сага барууга буйруду. Аны айыптап жатканыбыздын себебин өзүнөн сурап бил».


9 Жүйүттөр да ага кошулуп, ал жөнүндө айтылган сөздөрдүн баарын туура деп ырасташты.


10 Башкаруучу колу менен белги бергенде, Пабыл мындай деп сүйлөй баштады: «Сенин бул элге көп жылдан бери сот жүргүзүп келе жаткандыгыңды билгендигимден улам, мен өз ишимди эркин коргой аламын.


11 Өзүң билип алсаң болот, Кудайга табынуу үчүн Иерусалимге келгениме он эки күндөн аша элек.


12 Ыйык жайда болобу, синагогада болобу, шаарда болобу, алар менин бирөө менен талашып-тартышканымды же эл арасында козголоң чыгарганымды көрүшкөн жок.


13 Азыр койгон айыптарын да далилдей алышпайт.


14 Бирок алар жалган деп эсептеген окутуу боюнча мен чын эле ата-бабаларымдын Кудайына кызмат кыларымды, «Тооратта» жана «Пайгамбарлар» китебинде жазылгандын бардыгына ишенеримди сенин алдыңда мойнума алам.


15 Мен да алар сыяктуу эле, адилеттүүлөр да, адилетсиздер да тирилет деп, Кудайдан үмүттөнөм[+].


16 Ошондуктан Кудай алдында да, адамдар алдында да абийирим таза болушу үчүн, ар дайым аракет кылам[+].


17 Мен өз элиме жардам жана курмандыктарды жеткирип берүү үчүн, бир нече жылдан кийин Иерусалимге келдим[+].


18 Асиялык жүйүттөр мени ийбадатканада тазалануу расмисинен өтүп жаткан жеримден көрүштү. Жанымда эл жок болчу, эч кандай ызы-чуу да болгон эмес[+].


19 Эгерде ошол асиялык жүйүттөрдүн мага карата нааразычылыгы болсо, анда алар сенин алдыңа келип, мени айыптоолору керек эле.


20 Же болбосо бул жердегилер да синедриондун алдында турганымда менден кылмыш табышкан болсо, анда айтып беришсин.


21 Болгону, мен алардын арасында турганымда үнүмдү катуу чыгарып, силер мени бүгүн өлгөндөрдүн тириле тургандыгы жөнүндөгү окутуу үчүн айыптап жатасыңар дегем»[+].


22 Муну укканда, бул окутуу жөнүндө толук маалыматы бар Феликс аларга: «Мен силердин ишиңерди миң башы Лусий келгенде териштирем», – деп, тергөө ишин кийинкиге калтырды.


23 Жүз башыга болсо Пабылды камакка алууну, бирок кысымга албоону жана жакындарынын эч биринин ага кам көрүп туруусуна же келүүсүнө тыюу салбоону буйрук кылды.

24


Пабылдын эки жыл түрмөдө отурушу

Бир нече күндөн кийин Феликс өзүнүн жүйүт аялы Друзила менен келди да, Пабылды чакыртып алып, Машайак Ыйсага болгон ишеним тууралуу укту.


25 Пабыл адилеттик, өзүн өзү тыюу жана келечектеги сот тууралуу айта баштаганда, Феликсти коркунуч басты. Ошондуктан ал: «Азыр бара бер, убакыт болгондо өзүм чакыртып алам», – деди[+].


26 Ошол эле учурда Феликс Пабылдан бошонуш үчүн акча берет деп үмүттөнгөндүктөн, аны тез-тез чакыртып алып, сүйлөшүп турду.


27

#### 25

1


Пабыл Фесттин алдында

Бийликке келгенине үч күн болгондон кийин, Фест Кейсареядан Иерусалимге жол тартты.


2 Иерусалимде ага башкы ыйык кызмат кылуучу менен жүйүттөрдүн эң атактуу адамдары келип, Пабылдын үстүнөн арызданышты.


3 Алар андан: «Бизге жакшылык кылып, Пабылды Иерусалимге чакыртып бер», – деп өтүнүштү. Анткени алар аны жолдо өлтүрүүнү ойлоп жатышкан эле[+].


4 Бирок Фест Пабылдын Кейсареяда камакта экендигин жана өзү да жакында ошол жакка барарын айтты да,


5 «Араңардан барганга мүмкүнчүлүгү барлар мени менен барышсын. Эгерде ал адамдын кандайдыр бир айыбы бар болсо, анда аны айыпташсын», – деди.


6 Сегиз-он күндөй Иерусалимде болгондон кийин, ал Кейсареяга кайтып келди. Эртеси күнү сот тагына отуруп, Пабылды алып келүүнү буйруду.


7 Пабыл келгенде, Иерусалимден келген жүйүттөр аны тегеректеп алып, көптөгөн оор айыптарды коюшту, бирок аларды далилдеп бере алышкан жок.


8 Пабыл болсо өзүн коргоп: «Мен жүйүттөрдүн мыйзамына да, ийбадатканага да, римдик падышага да каршы эч кандай кылмыш кылган жокмун», – деди.


9 Фест жүйүттөргө жаккысы келип, Пабылдан: «Иерусалимге баргың келеби? Ушул айыптоолор боюнча сени ошол жакта соттоомду каалайсыңбы?» – деп сурады.


10 Пабыл ага мындай деп жооп берди: «Мен падыша сотунун алдында турам, ошондуктан ушул жерде соттолушум керек. Мен жүйүттөргө эч кандай жамандык кылган эмесмин, аны сен да жакшы билесиң[+].


11 Эгерде мен айыптуу болсом, өлүм жазасына тарткыдай бир нерсе кылган болсом, анда өлүмдөн баш тартпаймын. Эгерде булардын мага койгон айыптары негизсиз болсо, анда мени эч ким булардын колуна салып бере албайт. Падыша алдында соттолууну талап кыламын».


12 Фест кеңешчилери менен кеңешкенден кийин, Пабылга: «Сен падыша алдында соттолууну талап кылдың, падыша алдына барасың», – деди[+].


13 Бир нече күндөн кийин Агрипа падыша менен Бернике Фестти куттукташ үчүн, Кейсареяга келишти.


14 Алар ал жерде бир нече күн болушкандыктан, Фест Пабылдын иши жөнүндө падышага баяндап берди: «Бул жерде Феликс тарабынан түрмөдө калтырылган бир адам бар.


15 Мен Иерусалимге барганда, жүйүттөрдүн башкы ыйык кызмат кылуучулары менен аксакалдары анын үстүнөн арызданып, анын соттолуусун талап кылышты.


16 Мен аларга: “Айыпкер өзүнүн айыптоочулары менен беттешмейинче жана өзүн коргоп сүйлөмөйүнчө, римдиктердин салты боюнча эч бир адамды өлүм жазасына тартууга болбойт”, – деп жооп бердим.


17 Алар мени менен бул жерге келишкенде, мен эч создуктурбастан, эртеси эле күнү сот тагына отурдум да, ал адамды алып келүүнү буйрудум.


18 Аны тегеректеген айыптоочулар ага каршы мен күткөндөй айып коё алышкан жок.


19 Бирок алар менен анын ортосунда өздөрүнүн дини тууралуу жана Ыйса деген бир өлгөн киши тууралуу талаш бар экен. Пабыл ошол Ыйсаны тирүү деп далилдеп жатыптыр[+].


20 Мен бул суроону кантип чечүүнү билбей, андан: “Иерусалимге барып, бул иш боюнча ошол жерде соттолууну каалайсыңбы?” – деп сурадым.


21 Бирок Пабыл өзүнүн иши боюнча Август падышанын чечимин талап кылгандыктан, ага жибергенге чейин, мен аны камакта кармоого буйрук бердим».


22 Ошондо Агрипа Фестке: «Ал адамды мен да угууну каалар элем», – деди. Ал ага: «Аны эртең угасың», – деп жооп берди.

23


Пабыл Агрипа падышанын алдында

Эртеси күнү Агрипа менен Бернике салтанат менен келип, миң башылар жана шаардын атактуу адамдары менен сот залына киргенде, Фесттин буйругу боюнча Пабылды алып келишти.


24 Ошондо Фест мындай деди: «Агрипа падыша жана биз менен чогуу ушул жерде тургандар! Силер көрүп турган ушул адамга көптөгөн жүйүттөр каршы экен. Иерусалимге барганымда да, ушул жерде да алар мага келишип, анын өлүшүн талап кылып кыйкырышты[+].


25 Бирок мен андан өлүм жазасына тарткыдай эч нерсе тапкан жокмун. Августтун алдында соттолууну талап кылгандыктан, мен аны ага жөнөтүүнү чечтим[+].


26 Падышага ал жөнүндө жаза турган негиздүү эч нерсем жок. Ошондуктан тергөөнүн акырында жазганга бир нерсе болсун деген ой менен аны силердин алдыңарга, айрыкча, Агрипа падыша, сенин алдыңа алып келдим.


27

#### 26

1 Агрипа Пабылга: «Өзүңдү коргоп сүйлөөгө уруксат берилет», – деди. Ошондо Пабыл колун жогору көтөрүп, өзүн коргоп мындай деп сүйлөй баштады:[+]


2 «Агрипа падыша! Жүйүттөрдүн мага койгон айыптарына каршы бүгүн сенин алдыңда коргоно ала турганым үчүн, өзүмдү бактылуу эсептеймин.


3 Анткени сен жүйүттөрдүн бардык каада-салттарын жана талаш суроолорун билесиң. Ошондуктан мага чыдамкайлык менен кулак салууңду өтүнөмүн.


4 Менин Иерусалимдеги өз элимдин арасында өткөргөн жаш чагымдан берки жашоомду бүт жүйүттөр билишет[+].


5 Алар мен жөнүндө көптөн бери билишет, ошондуктан, эгерде каалашса, биздин ишенимибиз жөнүндөгү окутууну бекем туткан фарисей болгонумду күбөлөндүрүп беришсин[+].


6 Кудайдын ата-бабаларыбызга берген убадасына үмүттөнгөнүм үчүн, мен бүгүн соттун алдында турамын.


7 Он эки уруубуз Кудайга күнү-түнү тырышчаактык менен кызмат кылып, ошол убаданын аткарылышын көрүүгө үмүттөнүп жүрүшөт. Ошол үмүт үчүн, падыша Агрипа, жүйүттөр мени айыптап жатышат[+].


8 Эмне үчүн силер Кудайдын өлгөндөрдү тирилтерин акылга сыйбаган нерсе деп эсептейсиңер[+]?


9 Чындыгында, мен да назареттик Ыйсанын ысымына каршы күрөшүшүм керек деп ойлочумун[+].


10 Ошол оюмду мен Иерусалимде иш жүзүнө ашырдым: башкы ыйык кызмат кылуучулардан уруксат алып, көптөгөн ыйыктарды түрмөгө камадым, аларды өлүм жазасына тартууга өкүм чыгарып жатышканда, добуш бердим[+].


11 Синагогалардын баарын кыдырып, Ыйсага ишенгендерди кыйнап, Ыйсага акарат айттырууга аракет кылдым. Аябай ачууланып, аларды башка шаарларда да куугунтуктадым[+].


12 Ошол максат менен, башкы ыйык кызмат кылуучулар тарабынан берилген укук жана тапшырма менен Дамаскка бара жатканда,[+]


13 жолдо, Агрипа падыша, чак түштө асмандан бир жарык түшүп, менин жана жанымдагылардын айланасын жаркыратты. Ал жарык күндүн жарыгынан да жарык эле.


14 Баарыбыз жерге жыгылдык. Ошондо “Шабыл, Шабыл! Эмне үчүн Мени кубалап жатасың? Учтуу таякка каршы тура албайсың[*]” деп, эврей тилинде сүйлөгөн үндү уктум.


15 Мен: “Сен кимсиң, Теңир?” – деп сурадым. Ал мага: “Сен кубалап жаткан Ыйсамын.


16 Ордуңан тургун. Менин сага көрүнгөндүгүмдүн себеби мындай: Мен сени кызматчы кылам, сен өзүң көргөн нерселерди гана эмес, Мен көрсөтө турган нерселерди да күбөлөндүрөсүң.


17 Сени жүйүт элинин жана бутпарастардын колунан куткарып алам да,


18 алар көздөрү ачылып, караңгылыктан жарыкка жана шайтандын бийлигинен баш тартып, Кудайга бурулушу үчүн, Мага ишенүү аркылуу күнөөлөрү кечирилип, ыйыктар менен бирге мураска ээ болушу үчүн, Мен азыр сени аларга жиберем”, – деп жооп берди[+].


19 Ошон үчүн, Агрипа падыша, мен асмандан болгон ошол көрүнүшкө каршы чыккан жокмун.


20 Тескерисинче, адегенде Дамасктын жана Иерусалимдин тургундарына, андан кийин бүтүндөй Жүйүт аймагына жана бутпарастарга: “Тобо кылгыла, Кудайга кайрылгыла, тобо кылганыңарга ылайык иштерди кылгыла”, – деп насааттап жүрдүм[+].


21 Ошон үчүн жүйүттөр мени ийбадатканадан кармап алып, өлтүрүүгө аракет кылышты[+].


22 Бирок Кудайдын жардамы менен мен бүгүнкү күнгө чейин Муса пайгамбардын жана башка пайгамбарлардын айткандарын гана,


23 атап айтканда, Машайактын азап чегип өлүп, өлгөндөрдүн арасынан биринчи болуп тирилип, жүйүт элине жана бутпарастарга жарык жөнүндө жарыялаганын гана улуу-кичүү дебей, баарына күбөлөндүрүп келе жатам»[+].


24 Пабыл өзүн коргоп сүйлөп жатканда, Фест катуу үн менен: «Акылыңдан адашып жатасың, Пабыл! Көп билгендигиң сени акылыңдан адаштырып жатат», – деди.


25 «Жок, урматтуу Фест, – деди Пабыл, – акылымдан адашкан жокмун, тескерисинче, чындыкты жана туура сөздөрдү айтып жатамын.


26 Бул жөнүндө падыша билет, ошондуктан мен анын алдында кайраттуулук менен сүйлөп жатам. Ушул нерселердин эч бири андан жашыруун эмес экендигине мен толук ишенемин, анткени бул окуялар бир бурчта эле болуп өткөн эмес.


27 Агрипа падыша, сен пайгамбарларга ишенесиңби? Ишенериңди билем».


28 Ошондо Агрипа Пабылга: «Бир аз убакыттан кийин сен мени машайакчы болууга көндүргүң бар го!» – деди.


29 Пабыл ага: «Аз убакыттан кийинби, көп убакыттан кийинби, сен гана эмес, бүгүн мени угуп жаткандардын бардыгы мен сыяктуу болушуңарды Кудайдан өтүнөр элем. Бирок мендей болуп кишенделишиңерди каалабайм», – деп жооп берди[+].


30 Пабыл ушул сөздөрдү айтканда, падыша, башкаруучу, Бернике жана алардын жанында отургандар орундарынан турушту да,


31 четке чыгып, өз ара мындай деп сүйлөшүштү: «Бул адамдын өлүм жазасына тарткыдай же кишендегидей кылмышы жок экен»[+].


32

#### 27

1


Римге жол тартуу

Италияга кеме менен сүзүп бара тургандыгыбыз чечилгенден кийин, Пабылды жана бир нече туткунду Августтун аскер бөлүгүнүн Улий деген жүз башысынын колуна тапшырышты[+].


2 Адрамиттик кемеге түшүп, жолго чыктык, ал кеме Асиядагы кемелер туруучу жайдын жанынан өтмөк. Тесалоникадан келген македониялык Аристарх биздин жаныбызда эле[+].


3 Эртеси күнү Сидон шаарына токтодук. Улий Пабылга адамгерчилик кылып, досторуна барып келүүгө жана алардан жардам алууга уруксат берди.


4 Ал жерден чыгып, Кипрге келдик, анткени шамал бизге каршы согуп жаткан эле.


5 Киликия менен Памфилиянын жанынан сүзүп өтүп, Ликия аймагындагы Мира шаарына келдик.


6 Ошол жерден жүз башы Италияга бара турган александриялык бир кемени таап, бизди ошого отургузду[+].


7 Бир нече күн жай сүзүп жүрүп отуруп, зор кыйынчылык менен Кинит шаарына жеттик. Шамал бизге каршы согуп, жолубузду улантууга мүмкүн болбогондуктан, Салмон тумшугунун жанындагы Крит аралына сүзүп келдик.


8 Анын жанынан да кыйынчылык менен өтүп, Ласая шаарынын жанындагы «Кемелер токтоочу жакшы жай» деген жерге келдик.


9 Бир топ убакыт өтүп, орозо маалы да бүтүп калган эле. Сууда сүзүү коркунучтуу болуп калгандыктан, Пабыл аларга:


10 «Кулак салгылачы! Мындан ары жол жүрүү жүк менен кемеге гана зыян алып келбестен, өмүрүбүз үчүн да коркунуч туудурат», – деп эскертти.


11 Бирок жүз башы Пабылдын сөзүнө караганда, кеменин бургучун башкаруучу менен кеме башчысына көбүрөөк ишенди.


12 Кеме токтоочу жай кыштоого ылайыксыз болгондуктан, кемедегилердин көпчүлүгү: «Бул жерден чыгалы, эгерде мүмкүн болсо, түштүк-батыш жана түндүк-батыш шамалынан далдаа жайгашкан Криттин кеме токтоочу жайы Финикке жетип, ошол жерде кыштайлы», – деп кеңеш беришти.

13


Бороон

Түштүк шамалы сого баштаганда, алар тилегибизге жеттик деп ойлоп, Критти жээктеп сүзүп жөнөштү.


14 Бирок тез эле «түндүк-чыгыш шамалы» деп аталган катуу шамал башталды[+].


15 Шамал катуу болгондуктан, кеме шамалга туруштук бере албай калды. Ошентип, биз шамал айдаган жакка бара жаттык.


16 Кабуда деген бир кичинекей аралдын жанынан өткөндө, биз кеменин кайыгын араң кармап калдык.


17 Кайыкты кеменин үстүнө чыгаргандан кийин, кемени тегерете жоон аркан менен курчадык да, кумга сайылып калуудан коркуп, жел айдагыч кендирди түшүрүп, калкып жүрө бердик.


18 Шамал күчөй бергендиктен, эртеси күнү кемедеги жүктү ыргыта баштадык[+].


19 Ал эми үчүнчү күнү өз колубуз менен кеменин жабдуусун ыргыттык.


20 Бир нече күн бою күн да, жылдыздар да көрүнгөн жок, шамал болсо күчөгөндөн күчөй берди. Ошондо биздин аман калууга болгон үмүтүбүз үзүлө баштады.


21 Кемедегилер көп күндөн бери тамактаныша элек эле. Пабыл ортого чыгып, мындай деди: «Эркектер! Менин кеңешимди уксаңар болмок. Криттен чыкпай коё турганда, мындай кыйынчылыктарга учурамак эмеспиз, зыян да тартмак эмеспиз.


22 Азыр болсо силерди кайраттанууга чакырам, анткени бирөөңөр да өлбөйсүңөр, кеме гана кыйрайт.


23 Мен таандык болгон, мен кызмат кылган Кудайдын бир периштеси ушул түнү мага келип:[+]


24 “Коркпо, Пабыл! Сен Рим падышасынын алдына барышың керек. Сени менен бирге кемеде бара жаткандардын бардыгын Кудай сага берди”, – деди[+].


25 Ошондуктан, эркектер, кайраттангыла! Анткени мен Кудайга ишенемин, мага кандай айтылса, ошондой болот.


26 Биз бир аралга туш болобуз»[+].


27 Биз Адрия деңизинде шамалга айдалып бара жатканыбызга он төрт күн болгондо, түн ортосуна жакын, кемечилер кургактыкка жакындап калышканын билишти.


28 Ошондо алар суунун тереңдигин өлчөп, анын жыйырма саржан экендигин билишти. Бир аз жылгандан кийин, дагы бир жолу өлчөп көрүп, он беш саржан экендигин билишти.


29 Аскага урунуудан коркуп, кеменин арткы бөлүгүнөн төрт оор кайырмак темирди сууга түшүрүштү да, таңдын атышын күтүштү.


30 Кемечилер кемени таштап качмакчы болушту. Алар кеменин тумшук жагынан оор кайырмак темирлерди сууга түшүрүмүш болуп, деңизге кайыкты түшүрө башташты.


31 Пабыл жүз башыга жана аскерлерге мындай деди: «Эгерде кемечилер кемеде калышпаса, анда силер аман калбайсыңар».


32 Ошондо аскерлер кайыкты байлап түшүргөн жиптерди кесип жиберишти, кайык сууга түшүп кетти.


33 Таңга маал Пабыл бардыгын тамактанып алууга чакырып: «Кабатыр болуп жатканыңарга бүгүн он төрт күн болот, эч нерсе да жей элексиңер.


34 Аман калышыңар үчүн, тамактанып алгыла. Эч бириңердин башыңардан бир тал чачыңар да түшпөйт», – деди[+].


35 Ушул сөздөрдү айткандан кийин, нан алып, бардыгынын алдында Кудайга ыраазычылык билдирди да, нанды сындырып, жей баштады[+].


36 Ошондо бардыгы кайраттанып, тамактанууга киришишти.


37 Кемеде бардыгы болуп эки жүз жетимиш алты киши элек.


38 Тамактанып бүткөндөн кийин, буудайды деңизге таштап, кемени жеңилдете башташты.

39


Кеменин кыйрашы

Таң атканда, алар жээги кумдуу бир булуңду гана көрүштү, бирок кайсы жерге келишкенин билишкен жок. Ошондо алар жээкке чыгууга аракет кылууну чечишти.


40 Оор кайырмак темирлерди чечип, деңизге таштап салышты. Анан кеменин байланган бургучтарын чечип, кичинекей жел айдагыч кендирди шамалга көтөрүп, жээкти көздөй сүзүп жөнөштү.


41 Сүзүп бара жатып, бир саяң жерге туш болушту, кеме кумга сайылып калды. Кеменин тумшугу кумга тыгылып, жылбай калды, ал эми арткы бөлүгү толкундун күчү менен талкаланды.


42 Туткундардын эч бири сүзүп качып кетпеш үчүн, аскерлер аларды өлтүрүп салууну чечишти.


43 Бирок жүз башы Пабылды аман алып калууну каалагандыктан, буга жол берген жок. Ал сүзгөндү билгендерге кемеден биринчилерден болуп секирип түшүп, жээкке чыгууну буйруду[+].


44

#### 28

1


Мелит

[*] аралында


Жээкке аман-эсен чыккандан кийин, аралдын аты Мелит экендигин билдик.


2 Жергиликтүү эл бизге өзгөчө адамгерчилик көрсөттү. Алар от жагып, бизди чакырышты, анткени жамгыр жаап, суук болуп жаткан эле.


3 Пабыл бир топ кургак чырпык терип келип, отко салып жатканда, ысыктыктан улам, бир уулуу жылан чыгып, анын колуна жабышты.


4 Жергиликтүү эл анын колуна жабышкан жыланды көргөндө, бири-бирине: «Бул адам киши өлтүргүч болсо керек, деңизден аман чыкса да, Акыйкаттык[*] аны тирүү калтырган жок», – дешти.


5 Бирок Пабыл жыланды отко силкип таштады, андан эч кандай зыян тарткан жок[+].


6 Алар Пабылдын денеси шишип кетет, же болбосо ал мүрт өлөт деп күтүп жатышкан эле. Бир топ убакыт өтсө да, ага эч нерсе болгон жок. Ошондо алар ойлорун өзгөртүшүп: «Бул бир кудай болсо керек», – дешти[+].


7 Ал жерден алыс эмес жерде аралдын башчысы Публий деген адамдын жери бар эле. Ал бизди чакырып, үч күн меймандостук менен коноктоду.


8 Публийдин атасы ысытма жана ич өткөк менен ооруп жаткан эле. Пабыл анын жанына барды да, сыйынып, колдорун анын үстүнө коюп, аны айыктырып койду[+].


9 Ошондон кийин аралдагы башка оорулуулар да келип, айыгып жатышты.


10 Алар бизге урмат-сый көрсөтүп, жолго чыгарыбызда керектүү нерселер менен камсыз кылышты.


11 Үч айдан кийин, ушул аралда кыштаган «Эгиз кудайлар» деген александриялык кеме менен деңизге чыктык[+].


12 Сиракуза шаарына барып, ал жерде үч күн болдук.


13 Ал жерден чыгып, Регия шаарына келдик. Бир күндөн кийин түштүк шамалы соккондуктан, эртеси күнү Путеол шаарына келдик.


14 Ал жерден бир туугандарды таптык. Алар бизден жети күнгө калуубузду өтүнүштү. Андан кийин Римге жол тарттык.


15 Ал жердеги бир туугандар биз жөнүндө угуп, Апий аянтына жана «Үч мейманкана» деген жерге чейин келип, бизди тосуп алышты. Пабыл аларды көргөндө, Кудайга ыраазычылык билдирди жана кайраттанып да калды.

16


Пабылдын Римдеги кызматы

Римге келгенибизде, жүз башы туткундарды падышанын аскер башчысына тапшырды. Пабылга болсо бир аскер менен өзүнчө жашоого уруксат берилди.


17 Үч күндөн кийин Пабыл жүйүттөрдүн эң атактуу адамдарын чакыртты. Алар чогулганда, мындай деп сүйлөй баштады: «Агайын-туугандар! Элге каршы же ата-бабаларыбыздын салттарына каршы эч нерсе кылбасам да, кишенделип, Иерусалимден римдиктердин колуна салынып берилдим.


18 Алар мени суракка алып, менден өлүм жазасына тарткыдай кылмыш таба албай коюшкандан кийин, бошотмокчу болушту[+].


19 Бирок жүйүттөр каршы чыгышкандыктан, мен Рим падышасынын сотун талап кылууга аргасыз болдум. Бирок мен ал сотту өз элимди айыпташ үчүн талап кылган жокмун.


20 Мен силерди мына ушул себеп менен, силер менен көрүшүп, сүйлөшүү үчүн чакырдым. Анткени мен Ысрайыл элинин үмүтү[*] үчүн ушул кишен менен кишенделдим».


21 Ошондо алар ага: «Биз Жүйүт аймагынан сен жөнүндө эч кандай кат алган жокпуз, келген бир туугандардын эч кимиси сен жөнүндө кабарлаган жок, эч бир жаман нерсе айткан да жок.


22 Ошондой болсо да сенден өз оюңду уккубуз келет. Анткени биз бул окутуу жөнүндө бардык жерде талаш-тартыш болуп жатканын билебиз», – дешти.


23 Ошентип, алар бир күндү белгилешип алып, Пабыл жашап турган үйгө дагы көптөгөн жүйүттөр менен келишти. Пабыл аларга эртеден кечке чейин Кудайдын Падышачылыгы жөнүндө күбөлөндүрүп, «Тоорат» жана «Пайгамбарлар» китептеринин негизинде Ыйса жөнүндө ишенимдүү далилдерди келтирди[+].


24 Кээ бирөөлөрү айтылган сөздөргө ынанышты, ал эми кээ бирөөлөрү ишенишкен жок.


25 Өз ара келише албай, алар тарай башташты. Ошондо Пабыл аларга мындай деди: «Ыйык Рух Ышайа пайгамбар аркылуу биздин ата-бабаларыбызга мындай деп туура айткан экен:[+]


26 “Бул элге барып айт: Кулагыңар менен угасыңар, бирок түшүнбөйсүңөр; көзүңөр менен карайсыңар, бирок көрбөйсүңөр.


27 Анткени көздөрү менен көрбөш үчүн, кулактары менен укпаш үчүн, жүрөктөрү менен түшүнбөш үчүн, Мага кайрылып айыкпаш үчүн, бул элдин жүрөгүн май басты, кулактары катууланды, алар көздөрүн жаап алышты”[+].


28 Ошондуктан билип алгыла: Кудайдын куткаруусу бутпарастарга жиберилди, муну мына ошолор угушат»[+].


29 Ал ушул сөздөрдү айтканда, жүйүттөр өз ара көпкө талашып-тартышып, тарап кетишти.


30 Пабыл Римде эки жыл батирде жашады. Келгендердин баарын кабыл алып,


31 Кудайдын Падышачылыгы жөнүндө, Теңир Ыйса Машайак жөнүндө кайраттуулук менен айтып, аларды тоскоолдуксуз окутуп жатты[+].

### Жакып


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### 1

1 Кудайдын жана Теңир Ыйса Машайактын кулу Жакыптан Ысрайыл элинин тарап кеткен он эки уруусуна салам![+]

2


Ишенимдин сыналышы

Бир туугандарым, башыңарга келген ар кандай сыноолорду зор кубаныч менен кабыл алгыла[+].


3 Анткени сыналган ишенимиңер чыдамкайлыкты жаратарын билесиңер[+].


4 Бардык жагынан жеткилең, эч кемчиликсиз болушуңар үчүн, чыдамкайлык жеткилең аракетке ээ болушу керек[+].


5 Кимиңерге акылмандык жетишпей жатса, баарына берешендик менен, жемелебестен берген Кудайдан сурасын, ага берилет[+].


6 Бирок эч шектенбестен, ишеним менен сурасын. Анткени шектенген адам шамал айдаган деңиз толкунуна окшош[+].


7 Мындай адам Теңирден бир нерсе алам деп ойлобой эле койсун[+].


8 Эки ойлуу адам өзүнүн бардык жолдорунда туруксуз.


9 Басынтылган бир тууган өзүнүн бийиктиги менен сыймыктансын[+].


10 Ал эми бай бир тууган өзүнүн басынтылгандыгы менен сыймыктансын, анткени ал чөптүн гүлүнө окшоп тез эле соолуп калат.


11 Күн чыгып, аптап болуп турганда, чөп куурап, гүлү күбүлүп түшүп, кооздугу кетет. Ошол сыяктуу эле бай адам да өзүнүн жолдорунда куурайт[+].


12 Сыноолорду башынан өткөрүп жаткан адам бактылуу. Анткени сыноодон өткөндөн кийин, ал адам Теңир Өзүн сүйгөндөргө убада кылган өмүр таажысын алат[+].

13


Азгырыктар жөнүндө

Азгырылып жатканда, эч ким: «Кудай мени азгырып жатат», – деп айтпасын. Анткени Кудай жамандыкка азгырылбайт жана эч кимди азгырбайт.


14 Тескерисинче, ар ким өзүнүн кумарына берилип, алданып азгырылат.


15 Кумар түйүлүп, күнөө туулат. Ал эми кылынган күнөө өлүмгө дуушар кылат[+].


16 Сүйүктүү бир туугандарым, алданбагыла![+]


17 Ар кандай жакшы нерсе, ар кандай жеткилең белек жогорудан, жарыктын Атасынан келет. Анда эч кандай өзгөрүлүү жок, өзгөрүлүүнүн көлөкөсү да жок[+].


18 Жараткандарынын ичинен биринчилери болуубуз үчүн, Ал бизди Өз каалоосу боюнча чындык сөзү аркылуу жаратты[+].

19


Кудай сөзүн угуу жана аткаруу

Сүйүктүү бир туугандарым, ар бир адам укканга даяр болсун, ойлонуп сүйлөсүн, ачууга алдырбасын[+].


20 Анткени ачууланган адам Кудайга жаккан ишти жасабайт.


21 Ошондуктан ар кандай ыпыластыкты жана калган жаман адаттарыңарды таштап, жүрөгүңөргө себилип жаткан, жаныңарды куткара ала турган сөздү момундук менен кабыл алгыла[+].


22 Сөздү угуучулар гана болуп, өзүңөрдү алдабастан, сөздү аткаруучулар болгула[+].


23-24 Сөздү угуп, бирок аткарбаган адамды күзгүгө каранып, ары басары менен өзүнүн кандай экенин унутуп койгон адамга окшоштурса болот.


25 Жеткилең мыйзамга, эркиндиктин мыйзамына, дитин коюп, ошол мыйзам боюнча жашаган адам унутчаак угуучу эмес, аткаруучу болуп, өз иш-аракетинен бакыт табат[+].


26 Ким өзүн такыбаа эсептесе, бирок тилин тартпаса, анда ал өзүн өзү алдап жатат, анын такыбаалыгы – курулай такыбаалык[+].


27

#### 2

1


Эки жүздүүлүк кылуудан сактануу

Бир туугандарым, даңктуу Теңирибиз Ыйса Машайакка ишенгендер катары бет карамалык кылуудан сак болгула[+].


2 Чогулушуңарга алтын шакек тагынган, кымбат баалуу кийим кийген адам жана жупуну кийинген жарды адам келсе,


3 силер кымбат баалуу кийим кийген адамды карап: «Сен бул жерге отурсаң болот», – деп, ал эми жарды адамга: «Сен тигил жерге тур же менин ылдый жагыма отур», – десеңер,


4 анда адамдарды алакчылаган адилетсиз сот болуп жаткан жоксуңарбы?


5 Кулак салгылачы, сүйүктүү бир туугандарым! Ишенимге бай болушсун, Өзүн сүйгөндөргө убада кылган Падышачылыктын мурасчылары болушсун деп, Кудай бул дүйнөнүн жардыларын тандап алган жок беле[+]?


6 Силер болсо жардыны кемсинтип жатасыңар. Силерди кысымга алып, сотторго сүйрөп барып жаткандар байлар эмеспи?!


7 Силер алып жүргөн жакшы атты жаманатты кылып жаткандар ошолор эмеспи?!


8 Эгерде силер Падышанын Ыйык Жазуудагы «Өзүңдү кандай сүйсөң, жакыныңды да ошондой сүй» деген мыйзамын аткарып жатсаңар, анда жакшы кылып жатасыңар[+].


9 Эгерде бет карамалык кылып жатсаңар, анда күнөө кылып жатасыңар жана мыйзам алдында кылмышкерсиңер[+].


10 Ким мыйзамдын баарын аткарып жүрүп, алардын бирин эле бузса, бүт мыйзамды бузган болот[+].


11 Анткени «Ойноштук кылба» деген Кудай «Киши өлтүрбө» деп да айткан. Эгерде сен ойноштук кылбасаң, бирок киши өлтүрсөң, баары бир мыйзамды бузуучу болосуң[+].


12 Силер эркиндик мыйзамы боюнча соттолуучуларсыңар, ошондуктан сүйлөгөн сөзүңөр менен кылган ишиңер ошого ылайык болсун[+].


13 Анткени ырайым кылбаган адам ырайымсыздык менен соттолот. Ырайым соттон жогору[+].

14


Ишсиз ишеним чыныгы ишеним эмес

Бир туугандарым, ким ишенем десе, бирок ишенимине ылайык иштерди кылбаса, андан эмне пайда? Ошондой ишеним аны куткара алабы?


15 Эгерде бир туугандарыңардын киер кийими, ичер тамагы жок болсо,


16 араңардан бирөө аларга: «Тынчтык менен баргыла. Жылуу кийингиле, курсагыңарды тойгузгула», – десе, бирок алардын денесине керектүүнү бербесе, андан эмне пайда[+]?


17 Ошол сыяктуу эле ишсиз ишеним – өлүк ишеним.


18 Бирок кимдир бирөө минтип айтышы мүмкүн: «Сенин ишенимиң бар, ал эми менин иштерим бар. Мага ишсиз ишенимиңди көрсөт, мен болсо сага иштерим аркылуу ишенимимди көрсөтөйүн»[+].


19 Сен Кудайдын бирөө экендигине ишенесиң, мунуң жакшы. Бирок жиндер да ишенип, титиреп турушат[+].


20 Акылсыз адам, ишсиз ишеним өлүк экенин билгиң келеби?

21


Ишеним иштер аркылуу жеткилеңдикке жетет

Өз уулу Ыскакты курмандыкка чалмакчы болгон атабыз Ыбрайым иши менен акталган жок беле[+]?


22 Көрдүңбү, анын ишеними иштери менен коштолгон. Ишеним иштер аркылуу жеткилеңдикке жетти[+].


23 Ошентип, Ыйык Жазуудагы «Ыбрайым Теңирге ишенди. Ишеними ага адилдик катары эсептелди» деген сөз аткарылып, Ыбрайым Кудайдын досу аталды[+].


24 Көрдүңөрбү, адам ишеними менен гана эмес, иштери менен да акталат.


25 Чалгынчыларды үйүнө кабыл алып, андан кийин башка жол менен узатып жиберген бузулган аял Рахап да иши менен акталган жок беле[+]?


26

#### 3

1


Тил менен күнөө кетирүүдөн сак болуу

Бир туугандарым, бизге, окутуучуларга, сурак катуураак болорун билесиңер, ошондуктан баарыңар эле окутуучу боло бербегиле[+].


2 Анткени баарыбыз көп жаңылабыз. Оозунан жаңылбаган адам – бүт денесин ооздуктай алган жеткилең адам[+].


3 Баш ийдириш үчүн, биз атты ооздуктап, анын бүт денесин башкарабыз[+].


4 Кеме канчалык чоң болсо да, канчалык катуу шамалдар менен жүрсө да, кемечи аны кичинекей эле бургуч менен каалаган жагына бурат.


5 Ошол сыяктуу тил да дененин кичинекей эле мүчөсү, бирок көп нерсе кылат. Оттун кичинекей эле учкуну чоң токойду өрттөп жок кылат.


6 Тил да – от, адилетсиз дүйнө. Денебиздин кичинекей эле жеринен орун алса да, ал бүт денебизди булгайт. Отту көлдүн оту менен тутангандыктан, бүт жашообузду өрттөп жок кылат[+].


7 Бардык жырткычтар, канаттуулар, сойлоочулар, деңиз жаныбарлары адам баласы тарабынан багындырылган жана багындырылып жатат.


8 Ал эми тилди эч бир адам багындыра албайт. Тил – ээ-жаа бербеген жамандык. Ал өлтүрүүчү ууга толгон[+].


9 Тилибиз менен Кудайды, Атаны, даңктайбыз, тилибиз менен Кудайдын бейнеси боюнча жаратылган адамдарды каргайбыз[+].


10 Бир эле ооздон даңктоо да, каргоо да чыгат. Бир туугандарым, мындай болбошу керек.


11 Бир эле булактан таза суу да, шор суу да чыгышы мүмкүнбү?


12 Бир туугандарым, анжыр дарагы зайтун, жүзүм багы анжыр бере албайт. Ошол сыяктуу эле шор булактан таза суу чыкпайт!

13


Чыныгы акылмандык

Араңарда ким акылдуу жана эстүү? Ал өзүнүн ошондой экендигин жакшы жүрүм-туруму менен, акылдуу момундугу менен көрсөтсүн[+].


14 Эгерде жүрөгүңөрдө ачуу ичи тарлык жана өзүмчүлдүк бар болсо, анда мактанбагыла жана чындыкты бурмалабагыла.


15 Бул асмандан келген акылмандык эмес, жердеги, табигый, шайтандан келген акылмандык[+].


16 Анткени кайсы жерде ичи тарлык жана менменсинген өзүмчүлдүк бар болсо, ал жерде тартипсиздик жана ар кандай жаман нерселер бар.


17 Ал эми асмандан келген акылмандык баарынан мурун таза, андан кийин тынчтыкты сүйүүчү, момун, тил алчаак, боорукер, жакшы жемиштүү, калыс, эки жүздүү эмес.


18

#### 4

1


Дүйнө менен болгон достук – Кудайга каршы кастык

Ортоңордогу чыр-чатак, талаш-тартыш кайдан чыгат? Дене мүчөлөрүңөрдө согушуп жаткан кумарларыңардан эмеспи[+]?


2 Каалап жатасыңар, бирок ала албай жатасыңар; киши өлтүрүп, көрө албастык кылып жатасыңар, бирок эч нерсеге жете албай жатасыңар; талашып-тартышып, чатакташып жатасыңар, бирок ала албай жатасыңар, анткени сураган жоксуңар.


3 Сурасаңар да, ала албай жатасыңар, анткени жакшы нерсе үчүн эмес, өзүңөрдүн кумарларыңарды канааттандыруу үчүн сурап жатасыңар[+].


4 Бузуктук кылуучулар, бул дүйнө менен болгон достук Кудайга каршы кастык экенин билбейсиңерби? Бул дүйнө менен дос болууну каалаган адам Кудайдын душманы болуп калат[+].


5 Же силер Ыйык Жазуудагы «Кудай ичибизге салган Рух кызганчаактык менен сүйөт» деген сөз жөн эле айтылган деп ойлойсуңарбы[+]?


6 Бирок Ал көп ырайым кылат, Ыйык Жазууда: «Кудай текеберлерге каршы турат, ал эми момундарга ырайым кылат», – деп айтылган[+].


7 Ошондуктан Кудайга моюн сунгула. Шайтанга каршы тургула, ошондо ал силерден качат[+].


8 Кудайга жакындагыла, ошондо Ал силерге жакындайт. Күнөөкөрлөр, колуңарды тазалагыла. Эки ойлуулар, жүрөгүңөрдү тазалагыла![+]


9 Кайгыргыла, ыйлагыла, боздогула. Күлгөндүн ордуна ыйлагыла, кубангандын ордуна кайгыргыла.


10 Теңирдин алдында моюн сунгула, ошондо Ал силерди көтөрөт[+].


11 Бир туугандарым, бири-бириңерди жамандабагыла. Ким бир тууганын жамандаса же соттосо, ал мыйзамды жамандап, мыйзамды соттогон болот. Эгерде сен мыйзамды соттоп жатсаң, анда мыйзамды аткаруучу эмес эле, соттоочусуң[+].


12 Мыйзам чыгаруучу да, Соттоочу да бирөө. Ал куткара да, жок кыла да алат. Жакыныңды соттогудай сен кимсиң[+]?


13 «Бүгүн же эртең баланча шаарга барып, ал жерде бир жыл жашап, соода кылып пайда табабыз», – дегендер, кулак салгыла,


14 силер, эртең эмне болорун билбегендер, силердин өмүрүңөр эмне? Пайда болуп, кайра тез эле жок болуп кеткен буу[+].


15 Анын ордуна «Кудай буюрса, аман болсок, тигини же муну кылабыз» дешиңер керек эле[+].


16 Бирок силер текебер болгондуктан, курулай мактанып жатасыңар. Мындай курулай мактанчаактыктын баары – жаман нерсе.


17

#### 5

1


Байларга эскертүү

Байлар, кулак салгыла, башыңарга келе турган оор күндөр үчүн боздоп ыйлагыла[+].


2 Байлыгыңар чириди, кийимиңерди күбө жеди[+].


3 Алтын-күмүшүңөр карарды. Алардын карарганы силерге каршы күбө болуп, денеңерди оттой жалмайт. Силер байлыкты акыркы күндөргө жыйнадыңар[+].


4 Эгиниңерди жыйнаган жумушчуларга төлөнбөгөн эмгек акы өзүңөргө каршы айгак болуп, боздоп жатат, орокчулардын боздогон үнү Себайот Теңирге жетти[+].


5 Силер жер үстүндө доорон сүрүп, ыракат алып жашадыңар. Өзүңөрдү бордоп, союлчу күнүңөргө даярдадыңар[+].


6 Силер адил адамды айыптап, аны өлтүрдүңөр. Ал силерге каршылык көрсөткөн жок.

7


Теңирдин келер убагы жакындады

Ошентип, бир туугандар, Теңирдин келишин чыдамдуулук менен күткүлө. Дыйканды карагылачы, ал жерден жакшы түшүм алыш үчүн, эрте жаздагы жана кеч күздөгү жамгырды чыдамдуулук менен күтөт[+].


8 Силер да чыдамдуулук менен күткүлө, бекем болгула, анткени Теңирдин келер убагы жакындап калды[+].


9 Бир туугандар, соттолбош үчүн, бири-бириңердин үстүңөрдөн арызданбагыла. Соттоочу босогодо турат[+].


10 Бир туугандар, Теңирдин атынан сүйлөгөн пайгамбарлардан үлгү алгыла, алар кыйынчылыктарга чыдамдуу болушкан[+].


11 Чыдамдуулук көрсөткөндөрдү бактылуу дейбиз. Аюб пайгамбардын чыдамдуулугу жөнүндө уккансыңар, акырында Теңирдин ага эмне кылганын да билесиңер. Анткени Теңир аябай ырайымдуу жана боорукер[+].

12


Ант бербөө жөнүндө

Бир туугандарым, баарынан мурун айтарым: асманды да, жерди да, башка нерселерди да оозанып ант бербегиле. Соттолбошуңар үчүн, «ооба» деп айтуу керек болсо, «ооба» дегиле; «жок» деп айтуу керек болсо, «жок» дегиле[+].

13


Адил адамдын сыйынуусу

Ким кыйналып жатса, ал сыйынсын. Ким кубанып жатса, ал Кудайды даңктап ырдасын[+].


14 Ким ооруп жатса, ал Жыйын башчыларын чакыртсын. Алар аны Теңирдин атынан зайтун майы менен майлап, ал үчүн сыйынышсын[+].


15 Ишеним менен сыйынганда, оорулуу айыгат, Теңир аны бутуна тургузат. Эгерде оорулуу күнөө кылган болсо, күнөөлөрү кечирилет[+].


16 Ошондуктан айыгышыңар үчүн, бири-бириңерге күнөөлөрүңөрдү ачык айтып, бири-бириңер үчүн сыйынгыла. Адил адамдын күчтүү сыйынуусу көп нерсени аткара алат[+].


17 Илияс пайгамбар бизге окшогон эле адам болгон. Ал жамгыр жаабасын деп сыйынганда, үч жыл алты ай бою жамгыр жааган эмес[+].


18 Ал кайра сыйынганда, жамгыр жаап, жер түшүм берген[+].

19


Адашкан бир туугандарды сүйүү

Бир туугандарым, ким чындык жолунан четтеген адамды кайра туура жолго салса, ал билип койсун:[+]


20 күнөөкөрдү туура жолго салуу менен ал анын жанын өлүмдөн алып калат жана көп күнөөлөрүн жаап коёт[+].

### 1 Петир


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### 1

1 Ыйса Машайактын элчиси Петирден Понтко, Галатияга, Кападокияга, Асияга жана Битинияга тараган, ошол жерлерде келгин болуп жашап жаткан,[+]


2 Кудай Атанын алдын ала билүүсү боюнча, Рухтун ыйыктоосу менен, тил алуу үчүн жана Ыйса Машайактын каны аркылуу тазалануу үчүн тандалгандарга салам! Кудай силерге мындан ары да ырайымын төгүп, тынчтыгын бере берсин![+]

3


Ыйсага ишенгендердин үмүтү

Теңирибиз Ыйса Машайактын Кудайы жана Атасы даңкталсын! Анткени Ал Ыйса Машайакты өлгөндөрдүн арасынан тирилтүү аркылуу бизге тирүү үмүт берүү үчүн,[+]


4 асманда сакталган чирибес, таза, соолгус мураска ээ кылуу үчүн, бизди Өзүнүн улуу ырайымы менен кайрадан төрөлттү[+].


5 Акыркы убакта айкын көрүнүүгө даяр турган куткарылууга ээ болууңар үчүн, силер ишенимиңер аркылуу Кудайдын күчү менен корголуп турасыңар[+].


6 Мына ошондуктан азыр ар кандай сыноолордон бир аз кыйналышыңар керек болсо да, ошол үмүт менен кубангыла[+].


7 Анткени сыналган ишенимиңер от менен тазаланса да, жок болуп кетчү алтындан баалуу. Ыйса Машайак келгенде, сыналган ошол ишенимиңер силерди мактоого, урмат-сыйга, атак-даңкка ээ кылат[+].


8 Силер Аны көрбөсөңөр да, сүйөсүңөр. Азыр да Ага көрбөй туруп ишенип, сөз менен жеткире алгыс, улуу кубаныч менен кубанып жатасыңар[+].


9 Анткени ишенимиңердин максатына – жаныңардын куткарылышына жетесиңер.


10 Силерге ырайым көрсөтүлө тургандыгы жөнүндө пайгамбарчылык кылган пайгамбарлар ушул куткарылууну ынталуулук менен изилдешкен[+].


11 Машайактын тарта турган азаптарын жана алардан кийин даңк коштоору жөнүндө өздөрүндөгү Машайактын Руху алдын ала күбөлөндүрткөндө, кайсы жана кандай убакытты көрсөткөндүгүн алар изилдешкен[+].


12 Асмандан жиберилген Ыйык Рухтун күчү менен Жакшы Кабар таратуучулар аркылуу азыр силерге жар салынып жаткан Жакшы Кабар алардын өздөрүнө эмес, бизге тиешелүү экендиги аларга белгилүү болгон. Муну периштелер да өз көздөрү менен көргүлөрү келген[+].

13


Ыйса Машайактын каны менен ыйыкталуу

Ошондуктан, бир туугандар, акыл-оюңар иш-аракетке даяр болсун, сергек болгула. Ыйса Машайак келгенде, силерге көрсөтүлө турган ырайымга толук үмүттөнгүлө[+].


14 Билбестиктен баткан мурунку кумарларыңарга кайрадан ык албагыла, тескерисинче, тил алуу үчүн тандалган балдар катары[+]


15 бардык жүрүш-турушуңар ыйык болсун, анткени силерди чакырып алган Кудай ыйык[+].


16 Себеби Ыйык Жазууда: «Ыйык болгула, анткени Мен ыйыкмын», – деп жазылган[+].


17 Ар бир адамды ишине жараша бет карамалык кылбастан, соттоочу Кудайды Ата деп жатсаңар, анда келгин катары жашап жаткан убактыңарды коркунуч менен өткөргүлө[+].


18 Анткени муундан муунга өтүп келе жаткан түйшүктүү жашоодон силер жок болуп кетчү күмүш же алтын менен эмес,[+]


19 кемчиликсиз, таза Козунун – Машайактын кымбат баалуу каны аркылуу куткарылгандыгыңарды билесиңер.


20 Ал дүйнө жаратыла электен мурун эле дайындалган, бирок силер үчүн убакыттын акырында келди[+].


21 Силер Ал аркылуу Кудайга ишенип жатасыңар. Кудайга ишенип, Андан үмүттөнүшүңөр үчүн, Кудай Аны өлгөндөрдүн арасынан тирилтип даңктады.


22 Бир туугандык таза сүйүүгө ээ болуу үчүн, рух аркылуу чындыкка тил алуу менен жаныңарды тазалап, бири-бириңерди дайыма чын жүрөктөн сүйгүлө[+].


23 Себеби силер чирий турган уруктан эмес, чирибей турган, Кудайдын түбөлүк кала турган тирүү Сөзү аркылуу кайрадан төрөлдүңөр[+].


24 Анткени ар бир адам чөп сыяктуу, анын даңкы да талаа гүлүндөй. Чөп куурайт, гүл соолуйт.


25

#### 2

1


Рухий жактан өсүү

Ошондуктан ачууланууну, алдамчылыкты, эки жүздүүлүктү, көрө албастыкты жана ушакчылыкты таштап,[+]


2 жаңы төрөлгөн балдар катары рухий таза сүттү сүйгүлө. Ал аркылуу өсүп, куткарылууга жеткиле[+].


3 Анткени силер Теңирдин жакшы экенин татып калдыңар[+].

4


Кудайдын тандалган эли

Адамдар жаратпай койгон, бирок Кудай тандап алган кымбат баалуу тирүү ташка – Машайакка жакындагыла[+].


5 Өзүңөр да тирүү таштар катары өзүңөрдөн рухий үй тургузгула. Ыйса Машайак аркылуу Кудайга жагымдуу рухий курмандыктарды алып келүү үчүн, ыйык кызмат кылуучу болгула[+].


6 Анткени Ыйык Жазууда: «Мына, Мен Сионго тандалган, кымбат баалуу, негизги таш коём. Ага ишенген адам уятка калбайт», – деп жазылган[+].


7 Демек, ишенгендер, силер үчүн Ал – кенч. Ал эми ишенбегендер үчүн Ал – куруучулар жаратпай койгон, бирок бурчтун башкы ташы болуп коюлган, ошондой эле мүдүрүлтүүчү, азгыруучу таш[+].


8 Алар Кудай Сөзүнө баш ийишпегендиктен, ошол ташка мүдүрүлүшөт, анткени аларга ошол нерсе белгиленген[+].


9 Ал эми силер тандалган уруусуңар, Падышанын ыйык кызмат кылуучуларысыңар, ыйык элсиңер, Кудай энчилеп алган элсиңер. Силерди караңгылыктан Өзүнүн ажайып жарыгына чакырып алган Кудайдын улуу иштерин жар салыш үчүн тандалгансыңар[+].


10 Бир кезде эл эмес элеңер, азыр Кудайдын элисиңер. Бир кезде силерге ырайым кылынган эмес, азыр силерге ырайым кылынды[+].

11


Бул дүйнөдө кандай жашаш керек

Сүйүктүү бир туугандар, силер бул дүйнөдө жолоочу жана келгинсиңер, ошондуктан силерден өтүнөрүм, жаныңарга каршы күрөшкөн дене кумарларынан качкыла[+].


12 Бутпарастардын арасында таза жашагыла. Алар силерди жаман иштерди кылуучулар деп жамандашса да, жакшы иштериңерди көрүп, Кудай өздөрүнө келген күнү Аны даңкташсын[+].


13 Ошентип, жогорку бийликте турган падышага болобу, күнөөкөрлөрдү жазалоо үчүн, жакшы иш кылгандарды сыйлоо үчүн, падыша тарабынан коюлган башкаруучуларга болобу,[+]


14 мамлекеттик бардык бийликке Теңир үчүн баш ийгиле[+].


15 Анткени Кудайдын каалоосу мындай: силер эркин адамдар катары, бирок эркиндик менен жаман иштерди жаап-жашыруучулар катары эмес,


16 Кудайдын кулдары катары жакшы иштерди жасап, акылсыз жана адепсиз адамдардын оозун жабышыңар керек[+].


17 Бардык адамдарды урматтагыла, бир туугандарыңарды сүйгүлө, Кудайдан корккула, падышаны урматтагыла[+].

18


Кулдарга айтылган акыл-насаат

Кулдар, өзүңөрдүн кожоюндарыңардын жакшы жана момундарына гана эмес, катаалдарына да урмат көрсөтүү менен баш ийгиле[+].


19 Анткени ким адилетсиз эле жерден азап тартып жатса, бирок ошол азапты Теңир үчүн көтөрө билсе, бул Кудайга жагат[+].


20 Эгерде силер кылмыш кылып, ошон үчүн сабаганга чыдап жатсаңар, мунун эмнеси мактарлык? Бирок силер жакшы иш кылып жатып азап чегип жатсаңар жана ошого чыдап жатсаңар, анда бул Кудайга жагат.


21 Анткени силер ушуга чакырылгансыңар. Себеби Машайак да биз үчүн азап тарткан. Анын изи менен басышыбыз үчүн, Ал бизге үлгү калтырып кеткен:[+]


22 Ал эч кандай күнөө кылган эмес, Анын оозунан бир да кошомат сөз чыккан эмес[+].


23 Кордошкондо, Ал кордоо менен жооп берген эмес. Азап тартканда, эч кимди коркуткан эмес, бирок адилет Сотко тапшырган[+].


24 Күнөөдөн арылып, адил жашашыбыз үчүн, Ал биздин күнөөлөрүбүздү Өзүнүн денеси менен жыгачка көтөрүп чыкты. Силер Анын жарааты менен айыктыңар[+].


25

#### 3

1


Жубайларга айтылган сөз

Ошондой эле, силер, аялдар күйөөңөргө баш ийгиле. Кимиңердин күйөөңөр Кудайдын сөзүнө баш ийбесе,[+]


2 ал силердин таза, Кудайдан корккон жашооңорду көрүп, силердин сөзүңөр аркылуу эмес, жүрүш-турушуңар аркылуу Кудайга баш ийгидей болсун.


3 Жасалгаңар сырткы кооздуктар болуп эсептелген өрүлгөн чач, алтын жасалга, жакшы кийим эмес,


4 Кудай алдында кымбат баалуу эсептелген, жүрөктө сакталган, туруктуу, момун жана жоош рух болсун[+].


5 Качандыр бир убакта Кудайдан үмүттөнгөн ыйык аялдар да өздөрүн күйөөлөрүнө баш ийүү менен жасалгалашкан.


6 Ошолордун бири Саара Ыбрайымды кожоюнум деп, ага баш ийген. Эгерде силер жакшы иш кылып жатсаңар жана эч бир коркунучтан коркпосоңор, Сааранын кыздарысыңар[+].


7 Ошондой эле, силер, күйөөлөр, аялзатынын алсызыраак экенин эске алып, аялыңарга туура мамиле кылгыла. Сыйынууңарга тоскоолдук болбошу үчүн, аларга урмат көрсөткүлө, анткени алар да ырайымдуу жашоонун мураскорлору[+].

8


Жыйынга айтылган акыл-насаат

Ошентип, баарыңар бир ойдо болгула, кайрымдуу болгула, бир туугандарыңарды сүйгүлө, боорукер жана момун болгула[+].


9 Жамандыкка жамандык менен, жаман сөзгө жаман сөз менен жооп кайтарбагыла. Тескерисинче, батаңарды бергиле. Анткени ушуга – Кудайдын батасын мурастоого чакырылгансыңар[+].


10 Себеби ким жашоону сүйсө жана жакшы жашагысы келсе, ал өзүнүн тилин жаман сөздөрдү айтуудан, оозун жалган кептерди сүйлөөдөн сактасын.


11 Жамандыктан четтеп, жакшы иштерди жасасын. Тынчтыкты издеп, ошого умтулсун.


12 Анткени Теңир адил адамдарга назарын салат, алардын сыйынууларына кулак төшөйт, ал эми жамандык жасагандардан Теңир Өз жүзүн бурат[+].


13 Эгерде жакшы иштерди кылууга тырышып жатсаңар, анда силерге ким жамандык кыла алат?


14 Эгерде чындык үчүн азап тартып жатсаңар, анда силер бактылуусуңар. Алардын коркутканынан коркпогула, кысынбагыла[+].


15 Машайакты жүрөгүңөрдө Теңир катары ыйык туткула. Силердин үмүтүңөр жөнүндө айтып берүүңөрдү сураган ар бир адамга момундук жана коркунуч менен жооп берүүгө дайым даяр болгула[+].


16 Абийириңерди таза сактагыла, Машайак жолундагы таза жашооңор үчүн силерди жамандык кылуучулар катары жамандагандар уялгандай болушсун[+].


17 Анткени Кудайдын эрки болсо, жамандык кылып азап тарткандан көрө, жакшылык кылып азап тарткан жакшы[+].

18


Машайактын бийлиги

Себеби Машайак да бизди Кудайга алып келүү үчүн, биздин күнөөлөрүбүз үчүн бир ирет азап тартты. Адил Адам адилетсиз адамдар үчүн азап тартты. Анын денеси өлтүрүлдү, бирок руху тирилтилди[+].


19 Ал ошол руху менен зындандагы рухтарга барып жар салды[+].


20 Алар качандыр бир убакта, Нухтун убагында, кеме курулуп бүткүчөктү Кудай чыдап күтсө да, баш ийбей койгондор эле. Ошол кемеде аз эле адам, тактап айтканда, сегиз гана жан суу аркылуу аман калган.


21 Ошол сыяктуу эле азыр да бизди сууга чөмүлдүрүү Ыйса Машайактын тирилүүсү аркылуу куткарып жатат. Сууга чөмүлдүрүү – дененин кирин жууп кетирүү эмес, Кудай алдында таза абийир менен жашоого убада берүү[+].


22

#### 4

1


Кудайга жаккандай жашоо

Машайак биз үчүн денеси менен азап тарткандыктан, силер да ошол ой менен куралдангыла. Анткени денеси менен азап тарткан адам күнөө кылганын коёт[+].


2 Эми мындан аркы жашооңорду адамдык кумарлар менен эмес, Кудайдын эрки менен жашагыла[+].


3 Анткени буга чейин бутпарастык жашоо менен, бузуктук кылып, кумарларга, (бачабаздыкка[*], мал менен жанашуучулукка, арам ойлуулукка), аракечтикке, тамаксоолукка жана жийиркеничтүү бутка табынуучулукка берилүү менен жашап келгениңер жетишет.


4 Бутпарастар менен кошо бузуктук кылбай калганыңарга таң калып, алар силерди жамандап жатышат[+].


5 Алар өлгөндөрдү жана тирүүлөрдү соттоого даяр турган Сот алдында жооп беришет[+].


6 Адам баласы сыяктуу денеси менен соттолуп, Кудай сыяктуу руху менен жашашы үчүн, өлгөндөргө да Жакшы Кабар таратылган болчу.


7 Бирок бардык нерсенин аягы жакын. Ошондуктан акылдуу болгула жана сыйынуу үчүн сергек болгула[+].


8 Баарынан мурда бири-бириңерди ынталуулук менен сүйгүлө, анткени сүйүү көп күнөөлөрдү жаап коёт[+].


9 Бири-бириңерге күңкүлдөөсүз меймандостук көрсөткүлө[+].


10 Ар бириңер Кудайдан алган жөндөмдүүлүгүңөр менен бири-бириңерге кызмат кылгыла. Кудайдын ырайымы менен берилген көп түрдүү жөндөмдүүлүктөрдү жакшы үй башкаруучулар катары колдонгула[+].


11 Ким сүйлөсө, Кудайдын сөзүн сүйлөгөндөй сүйлөсүн. Ким кызмат кылса, Кудай берген күчүнө жараша кызмат кылсын. Ошентип, Кудай бардык нерседе Ыйса Машайак аркылуу даңкталсын. Даңк жана бийлик түбөлүктөн түбөлүккө Аныкы! Оомийин[+].

12


Машайак үчүн азап чегүү

Сүйүктүү бир туугандар, сыналышыңар үчүн жиберилип жаткан оттуу сыноону жат нерсе катары өгөйлөбөгүлө[+].


13 Тескерисинче, Машайак тарткан азапка ортоктош болуп жаткандыгыңар үчүн кубангыла, анткени Анын даңкы көрүнгөндө, кубанычка жана шаттыкка бөлөнөсүңөр[+].


14 Эгерде Машайактын ысымы үчүн кордолуп жатсаңар, анда бактылуусуңар. Анткени даңк Руху – Кудайдын Руху силерде. Алар аркылуу Ага акарат келтирилет, ал эми силер аркылуу Ал даңкталат[+].


15 Бирок силердин араңардан эч ким киши өлтүрүп, же уурулук кылып, же жаман иштерди кылып, же бирөөнүн ишине кийлигишип азап тартпасын.


16 Эгерде машайакчы болгону үчүн азап тартып жатса, анда уялбасын. Тескерисинче, ушул наамы үчүн Кудайды даңктасын[+].


17 Анткени сот Кудайдын Жыйынынан баштала турган убакыт келди. Эгерде сот биринчи бизден башталса, анда Кудайдын Жакшы Кабарына баш ийбегендердин акыры эмне болот[+]?


18 Эгерде адил адам араң куткарылып жатса, анда кудайсыз, күнөөкөр адам кайсы жерде болот[+]?


19

#### 5

1


Жыйын башчыларына жана Жыйынга акыл-насаат

Жыйын башчыларынын бири, Машайактын азап тартканына күбө болгон, айкын көрүнө турган даңкка ортоктош боло турган мен силердин Жыйын башчыларыңардан өтүнөмүн:[+]


2 Кудайдын силерге тапшырган үйүрүн кайтаргыла. Аны аргасыздан эмес, чын көңүлдөн, Кудайга жаккандай, өзүңөрдүн керт башыңардын кызыкчылыгы үчүн эмес, ынталуулук менен,[+]


3 энчиңердин үстүнөн үстөмдүк кылуу менен эмес, үйүргө үлгү болуу менен кайтаргыла[+].


4 Жыйын башчыларынын Башчысы келгенде, силер даңктын соолубас таажысын аласыңар[+].


5 Ошондой эле, жаштар, Жыйын башчыларына баш ийгиле. Бардыгыңар бири-бириңерге баш ийип, момун болгула. Анткени Кудай текеберлерге каршы турат, ал эми момундарга ырайым кылат[+].


6 Демек, Кудай силерди Өз убагында жогору көтөрүшү үчүн, Анын күчтүү колунун астында моюн сунгула.


7 Бардык түйшүктөрүңөрдү Ага тапшыргыла, анткени Ал силер үчүн кам көрөт[+].


8 Эстүү жана сергек болгула. Силердин душманыңар шайтан кимди жутуп жиберсем деп, айкырган арстан сыяктуу тегеренип жүрөт[+].


9 Ага бекем ишенимиңер менен каршы тургула, дүйнөнүн ар тарабындагы бир туугандарыңар да силер сыяктуу эле азап тартып жатышканын билгиле[+].

10


Элчинин бата берүүсү жана саламы

Бизди Машайак Ыйса аркылуу Өзүнүн түбөлүк даңкына чакырып алган жана ырайымдын булагы болгон Кудай бир аз убакыт азап тартканыңардан кийин, силерди Өзү жеткилең, бекем, кайраттуу жана туруктуу кылат[+].


11 Бийлик түбөлүктөн түбөлүккө Аныкы! Оомийин[+].


12 Силерге жазган ушул кыска катымды мен ишенимдүү бир тууган деп эсептеген Сыласка жаздырдым. Бул катты силерге кайрат берүү үчүн, Кудайдын ырайымынын чындык экендигин күбөлөндүрүү үчүн жаздым. Силер ошол ырайым менен жашап жатасыңар[+].


13 Бабылдагы силер сыяктуу эле тандалган Жыйын жана уулум Марк силерге салам айтып жатышат[+].


14 Бири-бириңер менен өбүшүп саламдашкыла. Машайак Ыйсага ишенгендердин бардыгына тынчтык болсун. Оомийин[+].

### 2 Петир


[1]

[2]

[3]


#### 1

1


Элчинин саламдашуусу

Кудайыбыз жана Куткаруучубуз Ыйса Машайактын адилеттиги аркылуу баалуу ишенимди биз сыяктуу эле кабыл алгандарга Ыйса Машайактын кулу жана элчиси Шымон Петирден салам![+]


2 Кудайды жана Теңирибиз Ыйсаны таанып билүү аркылуу Кудай силерге ырайымын төгүп, тынчтыгын бере берсин![+]

3


Такыбаа жашоого чакыруу

Бизди чакырып алган даңктуу, жеткилең Кудайдын кудайлык күчү бизге жашоо, такыбаа жашоо үчүн зарыл болгон нерселердин баарын берген. Буга биз Аны таанып билүү аркылуу ээ болдук.


4 Силер бул дүйнөдө үстөмдүк кылган жаман кумарлардан алыстап, Кудайдыкындай табиятка ээ болушуңар үчүн, Анын даңкы жана жеткилеңдиги аркылуу бизге кымбат баалуу жана улуу убадалар берилген[+].


5 Ошондуктан силер да бүт аракетиңерди жумшап, ишенимиңерде жакшылык кылуучулукту, жакшылык кылууда эстүүлүктү,


6 эстүүлүктө өзүн өзү токтото билүүнү, өзүн өзү токтото билүүдө чыдамкайлыкты, чыдамкайлыкта такыбаалыкты,[+]


7 такыбаалыкта бир туугандык сүйүүнү, бир туугандык сүйүүдө (бардык адамдарга болгон) сүйүүнү көрсөткүлө[+].


8 Эгерде бул сапаттар силерде бар болсо жана өсүп жатса, анда силер биздин Теңирибиз Ыйса Машайакты таанып билүү жолунда ийгиликсиз жана жемишсиз калбайсыңар[+].


9 Ал эми бул сапаттар кимде жок болсо, ал сокур, көзүн жуумп алган, өзүнүн мурунку күнөөлөрүнөн тазаланганын унутуп койгон[+].


10 Мына ошондуктан, бир туугандар, чакырылганыңарды жана тандалгандыгыңарды уламдан-улам бекемдөөгө аракеттенгиле. Анткени ушундай кылсаңар, эч качан мүдүрүлбөйсүңөр[+].


11 Ошентип, силерге биздин Теңирибиз жана Куткаруучубуз Ыйса Машайактын түбөлүк падышачылыгынын эшиги кенен ачылат[+].


12 Силер муну билсеңер да, чыныгы чындык менен бекемделсеңер да, бул жөнүндө силердин эсиңерге салып турууну эч качан токтотпойм[+].


13 Көзүм тирүү турганда, эсиңерге салуу менен силерди ойготуп турууну туура таптым.


14 Анткени жакында көз жумарымды билем, Теңирибиз Ыйса Машайак муну мага Өзү билдирген[+].


15 Силер муну менин көзүм өтүп кеткенден кийин да, эсиңерден чыгарбашыңар үчүн аракет кыламын.

16


Машайактын даңкы жана пайгамбарчылык

Анткени Теңирибиз Ыйса Машайактын күчү жана Анын келиши жөнүндө силерге куулук менен ойдон чыгарылган тамсилдерге негизденип айткан эмеспиз, биз Анын улуулугун өз көзүбүз менен көргөнбүз[+].


17 Себеби Машайак даңктуу улуу Кудайдын «Бул Менин сүйүктүү Уулум, Мен Ага ыраазымын» деген үнүн укканда, Кудай Ата Аны урмат-сыйга жана даңкка бөлөгөн[+].


18 Асмандан келген ошол үндү биз да укканбыз, анткени ыйык тоодо Аны менен бирге болгонбуз.


19 Андан сырткары, бизде эң туура айтылган пайгамбарчылык бар. Таң агарып, таңкы жылдыз жүрөгүңөрдө чыкканга чейин, караңгыда жарык чачкан чырактай болгон ушул пайгамбарчылыктарга кайрылып, туура кылып жатасыңар[+].


20 Баарынан мурда Ыйык Жазуудагы бир да пайгамбарчылыкты эч ким өзүнөн өзү айтпагандыгын билишиңер керек.


21

#### 2

1


Жалган пайгамбарлар жана жалган окутуучулар

Элдин арасында жалган пайгамбарлар болгондой эле, силердин араңарда да жалган окутуучулар болот. Алар өздөрүн куткарган Эгедерден баш тартышып, кыйратуучу жалган окутууларды жайылтышып, өздөрүнө эрте өлүм тилеп алышат[+].


2 Көп адамдар алардын бузуктук жолу менен кетишет, ошолордун айынан чындык жолу жаманатты болот.


3 Алар өздөрүнүн ач көздүгүнөн улам, кошомат сөздөрү менен силерди өз кызыкчылыктары үчүн пайдаланышат. Алар үчүн небак эле сот чечими даяр, алардын өлүмү кечикпейт[+].


4 Эгерде Кудай күнөө кетирген периштелерди аябастан, аларды сот боло турган убакка чейин өлгөндөр жаткан жайдын караңгы туңгуюгуна түшүрүп, чынжырлап койсо,[+]


5 эгерде Кудай байыркы дүйнөнү аябаса, сегиз адамды – адилдикти жар салган Нухту үй-бүлөсү менен сактап, дүйнөдөгү кудайсыздарды топон суу менен жок кылса,[+]


6 эгерде Кудай келечектеги кудайсыздарга сабак болсун деп, Содом жана Амор шаарларын кыйратууга өкүм чыгарып, күлгө айлантып салса,[+]


7-8 ал эми мыйзамсыздардын арасында жашап, алардын бузулган жашоосун, мыйзамсыз иштерин угуп-көрүп, күн сайын жаны кыйналган адил Лотту куткарып калса,


9 анда Теңир такыбааларды азгырыктардан кантип куткарууну, ал эми адилетсиздерди,[+]


10 айрыкча ыпылас кумарларына жетеленген, бийликтегилерди тоотпогон, кара өзгөй, ээнбаш, жогоркуларды жамандагандан коркпогон адамдарды, сот боло турган күнгө чейин сактап турууну билет[+].


11 Алардан күчү жана кубаты жагынан жогору турган периштелер да Теңирдин алдында аларды жамандап, тил тийгизишпейт.


12 Өздөрү түшүнбөгөн нерсени жамандашкан алар тузакка түшүп өлүмгө дуушар болушу үчүн жаратылган, тилсиз, аң-сезимсиз жаныбарлар сыяктуу жок болушат[+].


13 Алар өздөрүнүн мыйзамсыз иштерине жараша жаза алышат, анткени ырахатты күнүмдүк жыргал турмушта деп эсептешет. Уятсыз жана ыйык нерсени булгоочу алар силер менен бирге тойлоп, өздөрүнүн куулуктары менен сайран куруп жатышат.


14 Алардын аял жандуу экени, күнөө кылууга тойбостугу көздөрүнөн эле көрүнүп турат. Алар бекемделе электерди азгырышат. Ач көздүк алардын жүрөгүнөн бекем орун алган. Алар – каргыш уулдары.


15 Түз жолдон чыккан алар арам акчаны жакшы көргөн Босордун уулу Биламдын жолуна түшүп, адашып калышты[+].


16 Бирок анын мыйзамсыздыгы ашкереленген. Тилсиз эшек адамча сүйлөп, акылсыздык кылып жаткан пайгамбарды токтоткон[+].


17 Булар – соолгон булактар, шамал айдаган булуттар. Аларга түбөлүк караңгылык даярдалган[+].


18 Себеби алар туура эмес жолдон араң кайткандарды ооз көптүрүп сүйлөгөн сөздөрү менен дене кумарларынын жана бузуктуктун торуна түшүрүшөт[+].


19 Өздөрү жок болуунун кулдары болуп туруп, аларга эркиндикти убада кылышат. Анткени ким эмнеден жеңилсе, ал – ошонун кулу[+].


20 Себеби алар Теңир жана Куткаруучу Ыйса Машайакты таанып билүү аркылуу бул дүйнөнүн ыпыластыктарынан качып кутулгандан кийин, кайрадан аларга тутулуп, жеңилип калышса, анда алардын кийинки абалы мурунку абалынан да жаман болот[+].


21 Чындык жолун таанып билип туруп, өздөрүнө берилген ыйык осуяттан баш тарткандан көрө, алар үчүн бул чындык жолун таанып билбей эле койгон жакшы болмок[+].


22

#### 3

1


Машайактын экинчи ирет келери жөнүндө

Сүйүктүү бир туугандар, силерге мен экинчи катымды жазып жатамын. Эки катымдагы эскертүүлөрүм менен силерди туура ой жүгүртүүгө чакырууга аракет кылдым[+].


2 Ыйык пайгамбарлар аркылуу буга чейин айтылып келген сөздөрдү, Теңирдин жана Куткаруучунун элчилер аркылуу берген осуяттарын унутпооңорду каалайм[+].


3 Баарынан мурда акыркы күндөрү өздөрүнүн дене кумарлары боюнча иш кылган шылдыңчылдар келерин билип койгула.


4 Алар: «Анын келем деген убадасы кана? Ата-бабаларыбыздын деле көзү өтүп кетти, башында кандай болсо, азыр деле баары ошол бойдон», – деп айтышат[+].


5 Анткени ошондой ойлогондор асман менен жердин башында эле Кудай сөзү аркылуу суудан жана суу аркылуу жаратылганын билгилери келишпейт[+].


6 Бирок байыркы дүйнө топон суу аркылуу жок болгон[+].


7 Ал эми ошол эле Кудай Сөзү аркылуу сакталып турган азыркы асман менен жер от үчүн сакталып турат. Сот боло турган күнгө, кудайсыздар жок боло турган күнгө чейин сакталат.


8 Бирок, сүйүктүү бир туугандар, Теңир алдында бир күн миң жылдай, миң жыл бир күндөй экени силерге белгилүү болсун[+].


9 «Кечигип жатат», – деп, кээ бирөөлөр ойлошсо да, Теңир Өзүнүн убадасын кечиктирбей аткарат. Бирок Ал эч кимдин өлүшүн каалабагандыктан, бардыгы тобо кылышы үчүн, бизге көпкө чыдайт[+].


10 Теңирдин күнү болсо ууру сыяктуу келет. Ошол күнү асман чарт-чурт этип жок болот, табият элементтеринин баары кыйрап жок болот, жер жана жер үстүндөгүлөрдүн баары өрттөнүп кетет[+].


11 Эгерде баары ушинтип жок боло турган болсо, анда Кудайдын күнүнүн келишин каалап жана күтүп жаткан силердин жашооңор канчалык ыйык, канчалык такыбаа болушу керек[+].


12 Ошол күнү асман өрттөнүп жок болот, табият элементтеринин баары жалындаган отто эрийт[+].


13 Бирок биз Анын убадасы боюнча адилеттик гана өкүм сүргөн жаңы асман менен жаңы жерди күтүп жатабыз[+].

14


Акыркы акыл-насаат

Сүйүктүү бир туугандар, ошону күтүп жаткандыктан, Анын алдына таза жана кемчиликсиз болуп, тынчтык менен келүүгө аракеттенгиле[+].


15 Биздин сүйүктүү бир тууганыбыз Пабыл да өзүнө берилген акылмандуулук менен силерге жазып жибергендей, биздин Теңирибиздин чыдамдуулугун куткарылууңар катары эсептегиле[+].


16 Пабыл бул жөнүндө бардык каттарында айтат. Ошол каттарындагы кээ бир нерселерди түшүнүү кыйын, аларды түркөй, бекемделе элек адамдар башка жазууларды бурмалагандай эле, өздөрүн өздөрү жок кылуу үчүн бурмалашат[+].


17 Демек, сүйүктүү бир туугандар, ушуну алдын ала билгендиктен, мыйзамсыздардын азгырыгына жетеленүүдөн, өзүңөр бекемделген негизден четтеп кетүүдөн сак болгула.


18 Кудайдын ырайымы астында өскүлө, биздин Теңирибиз жана Куткаруучубуз Ыйса Машайакты таанып билүүңөр өсө берсин. Даңк азыр жана түбөлүктөн түбөлүккө Аныкы! Оомийин[+].

### 1 Жакан


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### 1

1


Өмүр Сөзү

Эң башында Өмүр Сөзү болгон. Аны биз угуп, өз көзүбүз менен көрүп, карап, колубуз менен кармап көргөнбүз[+].


2 Өмүр келди, аны биз көрдүк жана ал жөнүндө күбөлөндүрүп жатабыз. Ата менен бирге болуп, бизге келген ошол түбөлүк Өмүрдү жарыялап жатабыз[+].


3 Силер менен биздин ортобузда мамиле болуш үчүн, биз силерге укканыбызды жана көргөнүбүздү жарыялап жатабыз. Ал эми биздин мамиле – Ата жана Анын Уулу Ыйса Машайак менен болгон мамиле[+].


4 Муну силерге кубанычыңар толук болуш үчүн жазып жатабыз[+].

5


Кудай – жарык

Биз Машайактан уккан Жакшы Кабарды азыр силерге жарыялап жатабыз: Кудай – жарык, Анда эч кандай караңгылык жок[+].


6 Эгерде Аны менен мамилебиз бар деп жатсак, бирок караңгылыкта жүрсөк, анда жалган айтып жатабыз жана чындык боюнча мамиле кылган жокпуз[+].


7 Ал жарыкта болгон сыяктуу биз да жарыкта жүрсөк, анда бири-бирибиз менен мамилебиз бар жана Анын Уулу Ыйсанын каны бизди ар кандай күнөөдөн тазалайт[+].


8 Эгерде күнөөбүз жок деп жатсак, анда өзүбүздү өзүбүз алдап жатабыз жана бизде чындык жок[+].


9 Эгерде күнөөлөрүбүздү мойнубузга алып ачык айтсак, ишенимдүү жана адилеттүү Кудай күнөөлөрүбүздү кечирет жана бизди бардык адилетсиздиктен тазалайт[+].


10

#### 2

1


Машайак биздин арачыбыз

Балдарым, мен муну силерге күнөө кылбасын деп жазып жатам. Эгерде ким күнөө кылса, Атанын алдында адил Арачыбыз Ыйса Машайак бар[+].


2 Ал – биздин күнөөлөрүбүз үчүн, биздин гана эмес, бүт дүйнөнүн күнөөлөрү үчүн чалынган ырайым курмандыгы[+].

3


Кудай Сөзүн аткарып жашоо

Осуяттарын аткарганыбыздан улам, Аны таанып билгенибизди билебиз[+].


4 Ким: «Мен Кудайды таанып билдим», – десе, бирок Анын осуяттарын аткарбаса, ал жалганчы, анын ичинде чындык жок[+].


5 Ал эми ким Анын сөздөрүн аткарып жатса, ал адамда Кудайдын жеткилең сүйүүсү бар. Машайактын ичинде экенибизди ушундан билебиз[+].


6 «Машайактын ичиндемин» деген адам Машайак кандай жашаса, ошондой жашашы керек.

7


Жаңы осуят

Сүйүктүүлөрүм, мен силерге жаңы осуят эмес, байыркы эле осуятты жазып жатам. Ал осуят силерде башынан эле бар болчу. Байыркы осуят – бул силер башынан бери угуп келе жаткан сөз[+].


8 Ошондой болсо да силерге жазып жатканым – жаңы осуят, ал Анын жана силердин ичиңерде. Анткени караңгылык өтүп бара жатат, чыныгы жарык жаркырай баштады[+].


9 Ким: «Жарыкта жүрөм», – десе, бирок бир тууганын жек көрүп жатса, ал дагы деле караңгылыкта жүрөт[+].


10 Ким бир тууганын сүйсө, ал жарыкта жашап жатат жана эч кимге азгырык болгон жок[+].


11 Ал эми ким бир тууганын жек көрсө, ал караңгылыкта жүрөт жана өзүнүн кайда бара жатканын билбейт. Анткени караңгылык анын көзүн сокур кылып койгон.


12 Балдарым, силерге жазып жатканымдын себеби: силердин күнөөлөрүңөр Машайактын ысымынын урматына кечирилген[+].


13 Аталар, силерге жазып жатканымдын себеби: силер башынан бери бар болгон Кудайды таанып билдиңер. Жаштар, силерге жазып жатканымдын себеби: силер амалкөйдү жеңдиңер. Балдар, силерге жазып жатканымдын себеби: силер Атаны таанып билдиңер[+].


14 Аталар, силерге жазганымдын себеби: силер башынан бери бар болгон Кудайды таанып билдиңер. Жигиттер, силерге жазганымдын себеби: силер күчтүүсүңөр жана Теңирдин сөзү силердин ичиңерде жашап жатат. Силер амалкөйдү жеңдиңер.

15


Бул дүйнөнү сүйбөгүлө

Бул дүйнөнү жана бул дүйнөдөгүнү сүйбөгүлө. Ким бул дүйнөнү сүйсө, ал адамда Атага болгон сүйүү жок[+].


16 Анткени бул дүйнөдө болгон нерсенин баары: дене кумары, көз кумары жана турмуш-тиричиликтеги текебердик. Булар Атадан эмес, бул дүйнөнүкү.


17 Бул дүйнө өзүнүн кумарлары менен кошо жок болот. Ал эми Кудайдын эркин аткарган адам түбөлүк жашайт[+].

18


Машайактын каршылашы

Балдарым, замандын акыры келди. Машайактын каршылашы келерин силер уккансыңар. Азыр Машайактын көп каршылаштары пайда болду, замандын акыры келгенин ушундан билсек болот[+].


19 Алар арабыздан чыгып кетишти, бирок алар биздики эмес эле. Эгерде алар биздики болсо, биз менен калышмак. Бирок алар чыгып кетишти. Баары эле биздики эмес экендиги ошондон улам айкын болду[+].


20 Дегинкиси, силер Ыйык тарабынан майлангансыңар, ошондуктан баарын эле билесиңер[+].


21 Чындыкты билбегениңер үчүн эмес, чындыкты билгениңер үчүн, ошондой эле ар бир жалган нерсенин чындыктан эмес экенин билгениңер үчүн жаздым.


22 Ыйсанын Машайак экендигин жокко чыгаруучу жалганчы болбогондо, ким жалганчы болмок эле? Ким Атаны жана Уулду четке какса, ал – Машайактын каршылашы[+].


23 Уулду четке каккан адамда Ата да жок, ал эми Уулду ачык тааныган адамда Ата да бар[+].


24 Башынан бери эмнени уксаңар, ошол ичиңерде жашасын. Эгерде башынан бери укканыңар ичиңерде жашаса, анда силер да Уулдун жана Атанын ичинде жашайсыңар[+].


25 Ал эми Анын бизге берген убадасы – түбөлүк өмүр.


26 Мен силерге адаштыруучулар жөнүндө жаздым![+]


27 Дегинкиси, Андан алган Рух силердин ичиңерде жашап жатат, ошондуктан силер кимдир бирөөнүн үйрөтүүсүнө муктаж эмессиңер. Силерге баарын үйрөтүп жаткан ал Рух – жалган эмес, чындык. Ал силерге эмнени үйрөтсө, ошону сактап жашагыла[+].


28 Ошентип, балдарым, Машайактын ичинде болгула. Ал келгенде, кайраттуу болгудай, Анын алдында уят болбогудай бололу[+].


29

#### 3

1


Кудайдын балдары

Карагылачы, Кудайдын балдары деп аталышыбыз үчүн, Кудайдын балдары болушубуз үчүн, Ата бизге кандай сүйүү көрсөттү. Бул дүйнө Атаны таанып билбегендиктен, бизди да тааныбайт[+].


2 Сүйүктүүлөрүм, биз эми Кудайдын балдарыбыз. Бирок эмне болорубуз бизге айкын боло элек. Машайак келгенде, Ага окшош болорубузду гана билебиз. Анткени Анын кандай экенин көрөбүз[+].


3 Машайактан ушундай үмүт кылган адам Машайактай таза болуу үчүн, өзүн тазалайт[+].


4 Ким күнөө кылса, ал мыйзамсыздык кылган болот. Күнөө – бул мыйзамсыздык.


5 Машайак бизди күнөөлөрдөн арылтыш үчүн келгенин жана Анда эч кандай күнөө болбогондугун билесиңер[+].


6 Машайактын ичинде жашап жаткан адам күнөө кылбайт. Ал эми күнөө кылган адам Аны көрө элек, Аны таанып биле да элек[+].


7 Балдарым, силерди эч ким алдабасын: адил иш кылган адам Машайак сыяктуу адил[+].


8 Күнөө кылып жаткан адам шайтандан, анткени шайтан башынан бери күнөө кылып келе жатат. Кудайдын Уулу шайтандын иштерин талкалаш үчүн келген[+].


9 Кудайдан туулган адам күнөө кылбайт, анткени анын ичинде Кудайдын уругу[*] жашайт. Ал күнөө кыла албайт, анткени Кудайдан туулган[+].


10 Адил иш кылбаган жана бир тууганын сүйбөгөн адам Кудайдан эмес. Кудайдын балдары менен шайтандын балдары ушундан айырмаланат[+].

11


Бири-бириңерди сүйгүлө

Анткени силер башынан бери угуп келе жаткан кабар бул: бири-бирибизди сүйөлү[+].


12 Амалкөйдөн болгон, өз бир тууганын өлтүргөн Кабылдай болбогула. Кабыл өз бир тууганын эмне үчүн өлтүрдү эле? Анын иштери жаман, ал эми бир тууганынын иштери туура болчу[+].


13 Бир туугандарым, эгерде бул дүйнө силерди жек көрүп жатса, таң калбагыла[+].


14 Өлүмдөн өмүргө өткөнүбүздү биз билебиз, анткени бир туугандарыбызды сүйөбүз. Бир тууганын сүйбөгөн адам өлүмдүн бийлиги астында[+].


15 Бир тууганын жек көргөн адам – киши өлтүрүүчү. Киши өлтүрүүчү адам өзүндө бар болуп турган түбөлүк өмүргө ээ эмес экендигин силер билесиңер[+].


16 Ал биз үчүн Өз жанын бергендиктен, сүйүүнүн кандай болорун билдик. Ошондуктан биз да бир туугандарыбыз үчүн өз жаныбызды беришибиз керек[+].


17 Колунда бар болгонуна карабастан, бир тууганынын муктаждыгын көрүп туруп жардам бербеген адамда кантип Кудайдын сүйүүсү болсун[+]?


18 Балдарым, сөзүбүз же тилибиз менен эмес, ишибиз менен, чын жүрөгүбүз менен сүйөлү[+].

19-20


Кудай алдындагы кайраттуулук

Чындыктан экенибизди ушундан билип алабыз, бизди жүрөгүбүз айыптаса да, жүрөгүбүздү Кудай алдында тынчтандырабыз. Анткени Кудай жүрөгүбүздөн чоң, Ал баарын билет.


21 Сүйүктүүлөрүм, эгерде жүрөгүбүз айыптабаса, анда Кудай алдында кайраттуулукка ээбиз[+].


22 Эмне сурасак да, Андан алабыз, анткени Анын осуяттарын аткарып жатабыз жана Ага жакканды кылып жатабыз[+].


23 Ал эми Анын осуяты болсо бул: Уулу Ыйса Машайакка ишенүү жана бири-бирибизди Ыйса осуяттагандай сүйүү[+].


24

#### 4

1


Рухтарды айырмалоо

Сүйүктүүлөрүм, рухтун баарына эле ишене бербегиле. Рухтарды: «Кудайданбы же Кудайдан эмеспи?» – деп сынап көргүлө. Анткени дүйнөдө көптөгөн жалган пайгамбарлар пайда болду[+].


2 Кудайдын Рухун мындан билип аласыңар: адам болуп келген Ыйса Машайакты ачык тааныган рух Кудайдан[+].


3 Ал эми адам болуп келген Ыйса Машайакты ачык тааныбаган рух Кудайдан эмес. Ал – Машайактын каршылашынын руху. Анын келерин уккансыңар, дегинкиси, ал азыр эле дүйнөдө[+].


4 Балдарым, силер Кудайдансыңар, ошондуктан аларды жеңдиңер. Анткени силердин ичиңердеги Рух бул дүйнөдөгү рухтан чоң.


5 Алар бул дүйнөдөн, ошондуктан бул дүйнөнүкүндөй сүйлөшөт, дүйнө болсо аларды угат[+].


6 Биз Кудайданбыз. Ким Кудайды тааныса, ал бизди угат. Ким Кудайдан болбосо, ал бизди укпайт. Чындык Рухун жана жалган рухту ушундан билип алабыз[+].

7


Кудай – сүйүү

Сүйүктүүлөрүм, бири-бирибизди сүйөлү, анткени сүйүү Кудайдан. Ким сүйсө, ал Кудайдан туулган жана Кудайды билет[+].


8 Ким сүйбөсө, ал Кудайды билбейт, анткени Кудай – сүйүү.


9 Кудайдын сүйүүсү бизге бул аркылуу айкын болду: Уулу аркылуу өмүргө ээ болушубуз үчүн, Кудай бул дүйнөгө Өзүнүн жалгыз Уулун жиберди[+].


10 Сүйүү деген мындай: биз Кудайды сүйгөн жокпуз, бирок Ал бизди сүйгөндүктөн, биздин күнөөлөрүбүз үчүн Өз Уулун ырайым курмандыгы катары берди[+].


11 Сүйүктүүлөрүм, эгерде Кудай бизди ушундай сүйсө, анда биз да бири-бирибизди сүйүшүбүз керек.


12 Кудайды эч ким эч качан көргөн эмес. Эгерде биз бири-бирибизди сүйсөк, анда Кудай биздин ичибизде жашайт жана биздин ичибизде Анын жеткилең сүйүүсү бар[+].


13 Кудайдын ичинде жашап жатканыбызды жана Анын биздин ичибизде жашап жатканын бизге берген Руху аркылуу билебиз[+].


14 Атанын Өз Уулун дүйнөгө Куткаруучу кылып жибергенин биз өз көзүбүз менен көрүп, күбөлөндүрүп жатабыз[+].


15 Ыйсанын Кудай Уулу экендигин ачык тааныган адамдын ичинде Кудай жашайт, ал адам да Кудайдын ичинде жашайт[+].


16 Кудайдын бизге болгон сүйүүсүн билип, ошого ишендик. Кудай – сүйүү. Сүйүп жашаган адам Кудайдын ичинде жашайт, Кудай да анын ичинде жашайт.


17 Биздин ичибиздеги сүйүү жеткилеңдикке жеткендиктен, сот боло турган күнү биз кайраттуулукка ээбиз. Анткени Ал кандай болсо, биз да бул дүйнөдө ошондойбуз[+].


18 Сүйүүдө коркунуч жок. Тескерисинче, жеткилең сүйүү коркунучту жок кылат, корккон адам кыйналат. Корккон адамдын ичиндеги сүйүү жеткилең эмес.


19 Ал бизди биринчи сүйгөндүктөн, биз да Аны сүйөлү.


20 Ким: «Мен Кудайды сүйөм», – десе, бирок бир тууганын жек көрсө, ал – жалганчы. Анткени өзү көрүп турган бир тууганын сүйбөсө, көрүнбөгөн Кудайды кантип сүймөк эле[+]?


21

#### 5

1


Дүйнөнү жеңүүчү ишеним

Ыйсанын Машайак экендигине ишенген адам Кудайдан туулган. Ким Кудайды сүйсө, ал Кудайдан туулгандарды да сүйөт[+].


2 Эгерде Кудайды сүйүп, Анын осуяттарын аткарып жатсак, анда Кудайдын балдарын сүйүп жатканыбызды билебиз[+].


3 Кудайды сүйүү деген – Анын осуяттарын аткаруу. Анын осуяттарын аткаруу кыйын эмес[+].


4 Анткени Кудайдан туулган адам дүйнөнү жеңет. Дүйнөнүн үстүнөн жеңишке жеткирген нерсе – бул биздин ишенимибиз[+].


5 Дүйнөнү Ыйсанын Кудай Уулу экендигине ишенген адамдан башка ким жеңе алат[+]?

6


Кудайдын Уулу жөнүндөгү күбөлөндүрүүлөр

Ал – суу жана кан менен келген Ыйса Машайак. Ал суу менен гана эмес, суу жана кан менен келди. Ал жөнүндө Рух күбөлөндүрөт, анткени Рух – чындык[+].


7 Ошентип, асманда үчөө күбөлөндүрөт: Ата, Сөз жана Ыйык Рух. Бул үчөө бир.


8 Жерде үчөө күбөлөндүрөт: рух, суу жана кан. Бул үчөөнүн күбөлөндүрүүсү бир.


9 Адамдардын күбөлөндүрүүсүн деле кабыл алып жатпайбызбы, адамдардын күбөлөндүрүүсүнөн Кудайдын күбөлөндүрүүсү жогору эмеспи. Анткени бул – Өз Уулу жөнүндө күбөлөндүргөн Кудайдын күбөлөндүрүүсү[+].

10


Кудай Уулуна ишенген адам түбөлүк өмүргө ээ

Кудай Уулуна ишенген адамдын күбөлөндүрүүсү өз ичинде. Ал эми Кудайга ишенбеген адам Кудайды жалганчы кылган болот. Анткени ал Өз Уулу жөнүндө күбөлөндүргөн Кудайдын күбөлөндүрүүсүнө ишенген жок[+].


11 Кудайдын күбөлөндүрүүсү болсо бул: Кудай бизге түбөлүк өмүр берди. Ал өмүр Анын Уулунда[+].


12 Ким Кудайдын Уулуна ээ болсо, ал өмүргө ээ. Ким Кудайдын Уулуна ээ эмес болсо, ал өмүргө ээ эмес.


13 Кудайдын Уулуна ишенүү аркылуу түбөлүк өмүргө ээ болгонуңарды билишиңер үчүн, мен муну силерге – Кудайдын Уулуна ишенгендерге жаздым[+].

14


Кудайдын Уулуна ишенген адамдын сыйынуусу

Анын алдында кандай кайраттуулукка ээбиз: Анын эрки боюнча эмнени сурасак да, Ал бизди угат[+].


15 Эмнени сурасак да, Ал бизди угарын билсек, Андан сураганыбызды аларыбызды да билебиз.


16 Ким бир тууганынын өлүмгө дуушар кылбай турган күнөө жасап жатканын көрсө, ал үчүн сыйынсын, Кудай ага өмүр берет. Өлүмгө дуушар кылбай турган күнөө кетиргендер жөнүндө айтып жатам. Өлүмгө дуушар кыла турган күнөө бар, ал жөнүндө сыйынгыла дебейм[+].


17 Жалгандыктын баары – күнөө, бирок өлүмгө дуушар кылбай турган күнөө бар.

18


Акыркы сөз

Кудайдан туулган адамдын күнөө кылбастыгын билебиз. Кудайдан туулган адам өзүн сактайт, ошондуктан ага амалкөй жолобойт[+].


19 Биз Кудайдан экенибизди, ал эми бүт дүйнө амалкөйдүн бийлиги астында экенин билебиз[+].


20 Кудайдын Уулу келип, бизге чыныгы Кудайды таанып билүүгө акыл бергенин да билебиз. Биз Анын чыныгы Уулу Ыйса Машайактын ичиндебиз. Ал – чыныгы Кудай жана түбөлүк өмүр[+].


21 Балдарым, өзүңөрдү буркандардан сактагыла. Оомийин![+]

### 2 Жакан


[1]


#### 1

1


Элчинин саламдашуусу

Кудай тандап алган мырзайымга жана анын балдарына аксакалдан салам! Силерди мен чын жүрөктөн жакшы көрөм. Силерди мен эле эмес, чындыкты билгендердин баары жакшы көрүшөт[+].


2 Анткени ичибизде чындык бар жана ал чындык түбөлүккө биз менен болот.


3 Чындык жана сүйүү жолунда Кудай Ата жана Атанын Уулу Ыйса Машайак силерге ырайымын төгүп, боорукердигин көрсөтүп, тынчтыгын бере берсин![+]

4


Чыныгы сүйүү

Сенин балдарыңдын айрымдарынын Атабыздан алган осуят боюнча чындык жолунда жүргөнүн көрүп, мен аябай кубандым[+].


5 Мырзайым, мен сага жаңы осуят жазып жаткан жокмун, бул осуят бизде башынан эле бар. Ошондуктан сенден суранарым: баарыбыз бири-бирибизди сүйөлү[+].


6 Сүйүү деген – Анын осуяттарын аткаруу. Ал – силер башынан бери угуп келе жаткан осуят. Силер ошол осуят боюнча жашашыңар керек[+].

7


Жалган окутуулар жөнүндө алдын ала эскертүү

Анткени бул дүйнөдө Ыйса Машайактын адам болуп келгендигин жокко чыгарган көптөгөн азгыруучулар пайда болду. Мындайлар – азгыруучулар жана Машайактын каршылаштары[+].


8 Эмгегибиз текке кетпей, сыйлыгыбызды толук алышыбыз үчүн, өзүңөргө сак болгула[+].


9 Машайактын окутуусунан четтеп, ошол окутуу боюнча жашабаган адамдын ичинде Кудай жок. Ал эми Машайактын окутуусу боюнча жашаган адамдын ичинде Ата да, Уул да бар[+].


10 Эгерде силерге келген адам Ыйсанын окутуусун үйрөтпөсө, аны үйүңөргө кабыл албагыла, аны менен саламдашпагыла[+].


11 Анткени аны менен саламдашкан адам анын жаман иштерине ортоктош болуп калат.


12 Силерге жаза турган нерсе көп, бирок анын баарын кагазга жазгым келген жок. Кубанычыңар артышы үчүн, силерге өзүм барып, бетме-бет отуруп сүйлөшкүм келет[+].


13 Кудай тандап алган эжеңдин балдары сага салам айтып жатышат. Оомийин.

### 3 Жакан


[1]


#### 1

1


Элчинин саламдашуусу

Сүйүктүү Гайга чын жүрөктөн сүйгөн аксакалдан салам![+]


2 Сүйүктүүм, рухий жашооңдо ийгиликке жетишкендей эле, калган бардык нерседе ийгиликке жетип, сак-саламат болушуң үчүн сыйынам.


3 Анткени бир туугандар келип, сенин ишенимдүүлүгүң жөнүндө, чындык жолунда жүргөндүгүң жөнүндө күбөлөндүрүшкөндө, мен аябай кубандым.


4 Мен үчүн балдарымдын чындык жолунда жүргөндүгүн угуудан өткөн кубаныч жок[+].

5


Бир туугандарды меймандостук менен кабыл алуу

Сүйүктүүм, сен жолоочу бир туугандарга ишенимдүүлүк менен кызмат кылып жатыптырсың[+].


6 Алар Жыйындын алдында сенин сүйүүң жөнүндө күбөлөндүрүштү. Аларды Кудай үчүн, Кудайга жаккандай кылып узатсаң, жакшы иш кылган болосуң.


7 Анткени алар Анын ысымы үчүн жолго чыгышты, бутпарастардын колунан эч нерсе алышкан жок.


8 Чындык үчүн кызмат кылгандардын кызматташы болуп калуу үчүн, биз андай адамдарды колдошубуз керек[+].

9


Жакшылык кылган адам Кудайдан, жамандык кылган адам Кудайды көргөн эмес

Жыйынга кат жаздым, бирок алардын арасындагы биринчиликти сүйгөн Диотреф бизди кабыл албайт.


10 Ошондуктан, эгерде мен барсам, анын кылып жаткан иштери жөнүндө эскертем: ал биз жөнүндө жаман сөз таратып жүрөт, бирок ошентип эле тим болуп калбастан, бир туугандарды кабыл албай, кабыл алгысы келгендерге тыюу салып, аларды Жыйындан кууп жатат.


11 Сүйүктүүм, жамандык кылган адамдан эмес, жакшылык кылган адамдан үлгү ал. Жакшылык кылган адам Кудайдан, ал эми жамандык кылган адам Кудайды көргөн эмес[+].


12 Деметир жөнүндө бардыгы жакшы пикир айтып жатышат, чындыктын өзү да буга күбө. Ал жөнүндө биз да күбөлөндүрөбүз. Биздин күбөлөндүрүүбүз чындык экенин сен билесиң[+].


13 Мен сага көп нерсени жазар элем, бирок анын баарын сыя менен, калем менен жазгым келген жок[+].


14-15 Сени жакында көрөм деген үмүтүм бар, ошондо бетме-бет отуруп сүйлөшөбүз. Сага тынчтык болсун! Досторуң сага салам айтып жатышат. Сен да досторубуздун ар бирине салам айтып кой. Оомийин.

### Жүйүт


[1]


#### 1

1


Элчинин саламдашуусу

Кудай Ата аркылуу ыйыкталган жана Ыйса Машайак аркылуу сакталган чакырылгандарга Ыйса Машайактын кулу, Жакыптын бир тууганы Жүйүттөн салам![+]


2 Кудай силерге ырайымын төгүп, тынчтыгын бере берсин, силерде Анын сүйүүсү арта берсин![+]

3


Жалган окутуучуларга боло турган Кудай соту


Сүйүктүү бир туугандар, силерге жалпы куткарылуу жөнүндө жазууга дилгир элем, бирок мен силерди ыйыктарга бир ирет берилген ишеним үчүн күрөшүүгө чакырууну зарыл деп таптым[+].


4 Анткени силердин араңарга жашыруун түрдө кирип алган адамдар бар. Алар – Кудайыбыздын ырайымын бузуктукка алмаштырган, жалгыз Эгедерибиз жана Теңирибиз Ыйса Машайактан баш тарткан, кудайсыз адамдар. Алар үчүн байыртадан эле сот белгиленген[+].


5 Силер баарын билсеңер да, мен Теңирдин Өз элин Мисир жеринен алып чыккандан кийин, ишенбегендерин жок кылып салганын,[+]


6 алгачкы абалын сактабай, өздөрүнүн жайын таштап кеткен периштелерди да түбөлүккө байлап, караңгылыкка камап, сот боло турган улуу күнгө сактап койгонун,[+]


7 ошолорго окшоп бузуктукка баткан жана бөлөк дененин артынан ээрчиген Содом, Амор шаарлары жана алардын тегерегиндеги шаарлар башкаларга сабак болуш үчүн, түбөлүк от жазасына тартылганын эскертким келет[+].


8 Өздөрүнүн денесин булгаган, жогоркуларды тоготпой, жогорку бийликтегилерди жамандаган ошол кыялкечтерге да так ушундай болот[+].


9 Башкы периште Михаел да Мусанын сөөгүн талашып, шайтан менен айтышканда, аны айыптоого батынбай: «Сага Теңир тыюу салсын!» – деп гана айткан[+].


10 Булар болсо өздөрү билбегендеринин баарын жамандашат, өздөрүнүн табияты боюнча тилсиз жаныбарлардай, ал эми билген нерселери менен өздөрүн кыйратып жок кылышат[+].


11 Аларга кайгы! Анткени алар Кабылдын жолу менен жүрүшөт; Биламга окшоп арам акчанын артынан түшүп адашып жүрүшөт; Корак сыяктуу каршы чыгып, өздөрүн өлүмгө дуушар кылып жатышат[+].


12 Мындайлар силердин сүйүү кечиңерде азгырык болушат. Силер менен тойлоп, өздөрүн коркпостон семиртишет. Алар – шамал айдаган суусуз булуттар. Алар – тамыры менен жулунган, эки жолу өлгөн, жемишсиз күзгү дарактар[+].


13 Алар – өзүнүн ыпылас нерселерин көбүктөнткөн деңиздин долу толкундары, адашкан жылдыздар. Алар үчүн караңгылыктын караңгылыгы түбөлүккө сакталып турат[+].


14-15 Адам атадан кийинки жетинчи тукумдан чыккан Энох да алар жөнүндө: «Мына, Теңир бардыгын соттош үчүн, кудайсыздардын өздөрүнүн кудайсыздыгы менен жасаган иштеринин бетин ачуу үчүн, Ага каршы осол сөздөрдү айткан кудайсыз күнөөкөрлөрдү ашкерелөө үчүн, Өзүнүн түмөндөгөн ыйыктары[*] менен келе жатат», – деп пайгамбарчылык кылган.


16 Алар – күңкүлдөктөр жана эч нерсеге ыраазы болбогондор. Алар өздөрүнүн кумарларына жетеленип жашашат, ооз көптүрүп сүйлөшөт, өздөрүнүн пайдасы үчүн кошоматчылык кылышат[+].


17 Бирок силер, сүйүктүү бир туугандар, Теңирибиз Ыйса Машайактын элчилери тарабынан алдын ала айтылган сөздөрдү эсиңерден чыгарбагыла[+].


18 Алар силерге: «Акыркы убакта өздөрүнүн ыпылас кумарларына жетеленип жашаган шылдыңчылдар пайда болот», – деп айтышкан.


19 Алар – ортого жик салуучу, Руху жок, табигый адамдар[+].


20 Сүйүктүү бир туугандар, силер болсо өзүңөрдү ыйык ишенимиңердин негизинде бекемдегиле, Ыйык Рухтун жетеги менен сыйынгыла[+].


21 Түбөлүк өмүргө ээ болушуңар үчүн, Теңирибиз Ыйса Машайактан ырайым күтүп, өзүңөргө болгон Кудайдын сүйүүсүн сактап жашагыла[+].


22 Олку-солку болуп жаткандарга боорукердик менен мамиле кылгыла.


23 Ал эми кээ бирөөлөрдү оттон алып калган сыяктуу, коркутуу менен куткарып калгыла. Алардын денеси менен булганган кийиминен да жийиркенип, коркунуч менен ашкере кылгыла[+].

24-25


Кудайды даңктоо

Кылымдар мурун жана азыр, түбөлүктөн түбөлүккө даңк, улуулук, кубат жана бийлик силерди жыгылуудан сактай ала турган, Өзүнүн даңкынын алдында кемчиликсиз кылып, кубанычыңарды сактап тура ала турган, биздин Теңирибиз Ыйса Машайак аркылуу Куткаруучубуз болгон жалгыз, акылман Кудайыбыздыкы! Оомийин.

### Римдиктерге


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


#### 1

1


Элчинин саламдашуусу

Ыйса Машайактын кулу, элчи болууга чакырылган, Кудайдын Жакшы Кабарын таратуу үчүн тандалып алынган Пабылдан салам!


2 Кудай бул Жакшы Кабарды мурда эле Өзүнүн пайгамбарлары аркылуу Ыйык Жазууларда убада кылган болчу[+].


3 Бул Жакшы Кабарда дене жагынан Дөөттүн тукумунан чыккан Кудай Уулу жөнүндө,[+]


4 өлгөндөрдүн арасынан тирилүүсү аркылуу, ыйыктоочу Рух боюнча Кудайдын Уулу болуп Өзүнүн күч-кубаты менен ачылган Теңирибиз Ыйса Машайак жөнүндө айтылат.


5 Ыйса Машайактын ысымынын урматына бүт элдерди ишенимге баш ийдирүү үчүн, Кудай бизге Ал аркылуу ырайым көрсөттү жана элчилик кызматты ыйгарды[+].


6 Ошол элдердин арасында Ыйса Машайак аркылуу чакырылган силер да барсыңар.


7 Кудайдын Римдеги бардык сүйүктүүлөрү, ыйык болууга чакырылгандар, силерге Кудай Атабыз жана Теңирибиз Ыйса Машайак ырайымын төгүп, тынчтыгын бере берсин![+]

8


Элчинин Римге барсам деген каалоосу

Силердин ишенимиңер жөнүндө бүт дүйнөгө жарыяланып жатат. Ошондуктан мен баарынан мурда бүт бардыгыңар үчүн Кудайыма Ыйса Машайак аркылуу ыраазычылык билдиремин[+].


9 Уулу жөнүндө Жакшы Кабар таратып, жан-дилим менен кызмат кылып жүргөн Кудай Өзү силерди дайыма эстеп сыйынып жатканыма,[+]


10 ошондой эле Кудайдын эрки болсо, силерге баруума жол ачылса экен деп, дайыма сыйынып, суранып жатканыма күбө[+].


11 Силерди көрүүгө куштармын, анткени силердин бекемделишиңер үчүн, мен кээ бир рухий жөндөмдүүлүктөр менен бөлүшсөм,


12 башкача айтканда, силердин жана менин – баарыбыздын ишенимибиз аркылуу кайраттансак дейм.


13 Бир туугандарым, силерге көп жолу келгим келгенин, бирок ушул учурга чейин тоскоолдуктарга учураганымды, башка элдерден көргөнүмдөй эле, силерден да эмгегимдин кандайдыр бир жемишин көргүм келгенин билишиңерди каалайм[+].


14 Мен эллиндерге да, варварларга[*] да, акылдууларга да, акылсыздарга да кызмат кылууга милдеттүүмүн[+].


15 Ошондуктан мен колумдан келишинче Римде турган силерге да Жакшы Кабар таратууга даярмын.

16


Жакшы Кабардын күчү

Себеби мен Жакшы Кабар таратуудан уялбаймын. Анткени Жакшы Кабар – бардык ишенгендерди: алгач жүйүттөрдү, андан кийин эллиндерди да куткара турган Кудайдын күчү[+].


17 Ыйык Жазууда: «Адил адам ишеними менен тирүү болот», – деп жазылгандай, Жакшы Кабарда Кудайдын адилеттиги ишеним аркылуу ачылып, ишенимге жеткирет[+].

18


Адамзаттын күнөөкөрдүгү

Анткени чындыкты адилетсиздик менен басып турган адамдардын кудайсыздык менен кылган бардык иштерине жана адилетсиздигине каршы асмандан Кудайдын каары төгүлөт[+].


19 Себеби Кудай жөнүндө эмнени билүү мүмкүн болсо, ошол аларга белгилүү, анткени Кудай аларга билдирген[+].


20 Дүйнө жаратылгандан бери Кудайдын көзгө көрүнбөгөн табияты: түбөлүктүү күчү жана кудайлыгы Анын жараткан нерселерин карап чыгуу аркылуу көрүнөт. Ошондуктан бул адамдар актана алышпайт[+].


21 Анткени алар Кудайды таанып билип туруп, Аны Кудай катары даңкташкан жок, Ага ыраазычылык билдиришкен жок, тескерисинче, куру кыялдарга батышты, алардын эч нерсени түшүнбөгөн жүрөктөрү караңгыланды[+].


22 Өздөрүн акылдуу эсептеп, акылынан ажырашты[+].


23 Өлбөс Кудайдын даңкын жок боло турган адамдын, канаттуулардын, жаныбарлардын жана сойлоп жүрүүчүлөрдүн бейнелерине алмаштырышты[+].


24 Ошондуктан Кудай алардын өз жүрөктөрүндөгү кумардуу каалоолору менен бузуктукка батуусуна жол берди. Ошентип, алар өз денелерин өздөрү булгашты[+].


25 Алар Кудайдын чындыгын жалганга алмаштырышты, Жаратканга табынуунун, кызмат кылуунун ордуна жаратылган нерсеге табынышты, кызмат кылышты. Ал эми Кудай түбөлүккө даңкталууга татыктуу! Оомийин[+].


26 Ошондуктан Кудай алардын ыпылас кумарга батуусуна жол берип койду, анткени алардын аялдары да табигый жыныстык байланышты табигый эмес байланышка алмаштырышты[+].


27 Ошондой эле эркектер да аялдар менен болгон табигый жыныстык байланышты таштап, бири-бирине кумарын арттырышты. Эркектер бири-бири менен ыпылас ишке барышты. Адашкандыктары үчүн алардын денеси жазаланды[+].


28 Алар Кудайды таанып билүүнүн кажети жок дешкендиктен, ыпылас иштерди жасаган аларды Кудай ыпылас ойлорунун жетегине таштап койду.


29 Ошондуктан алардын жүрөгү ар кандай адилетсиздикке, бузуктукка, арамзалыкка, ач көздүккө, ачууга, көрө албастыкка, киши өлтүрүүчүлүккө, чатакташууга, алдамчылыкка, терс кыялдарга толгон.


30 Алар – тили заар, жалаа жабуучу, Кудайды жек көрүүчү, таарынтуучу, мактанчаак, текебер, жамандык ойлоп чыгаруучу, ата-энесине тил албас,


31 акылсыз, сөзүнө турбаган, мээримсиз, элдешпес, ырайымсыз адамдар[+].


32

#### 2

1


Кудайдын адилет соту

Ошондуктан сен, башканы соттогон адам, ким болсоң да, сага кечирим жок. Себеби сен башканы соттоо менен, өзүңдү айыптап жатасың. Анткени сен башканы соттоп жатып, өзүң деле ошол иштерди кылып жатасың[+].


2 Ал эми биз мындай иш кылгандарга Кудайдын адилет соту жүргүзүлөрүн билебиз.


3 Ушундай иш кылгандарды соттоп жатып, ошол эле иштерди жасаган адам, сен Кудайдын сотунан качып кутулам деп ойлоп турасыңбы?


4 Же Кудай Өз айкөлдүгү менен сени тобо кылууга жетелерин билбей, Анын айкөлдүгүн, сабырдуулугун жана чыдамдуулугун барк албай жатасыңбы[+]?


5 Бирок сен өзүңдүкүн бербегендигиң менен, өкүнбөгөндүгүң менен, Кудайдын каары төгүлө турган жана адилет соту боло турган күнгө, өзүңө өзүң каар чогултуп жатасың[+].


6 Кудай ар бир адамга иштерине жараша тиешесин берет:[+]


7 даңкты, урмат-сыйды жана өлбөстүктү туруктуулук менен жакшылык кылуу аркылуу издегендерге түбөлүк өмүр берет,


8 ал эми өзүнүкүн бербей, чындыкка баш ийбей, адилетсиздикке багынгандарга каарын жана ачуусун төгөт.


9 Жамандык кылган ар бир адамдын, алгач жүйүттөрдүн, андан кийин эллиндердин башына кайгы жана кыйынчылык түшөт[+].


10 Тескерисинче, жакшылык кылган ар бир адам, алгач жүйүттөр, андан кийин эллиндер даңкка, урмат-сыйга жана тынчтыкка бөлөнөт[+].


11 Анткени Кудайда бет карамалык жок[+].

12


Мыйзам менен сүннөт куткарбайт

Мыйзамды билбей күнөө кетиргендер мыйзамсыз эле жок болушат. Ал эми мыйзамды билип туруп күнөө кетиргендер ошол мыйзам боюнча соттолушат[+].


13 (Анткени Кудайдын алдында мыйзамды уккандар акталышпайт, мыйзамды аткаргандар акталышат[+].


14 Анткени мыйзамды билбеген бутпарастар табиятынан эле мыйзам буйруганды аткарып жатышса, анда алар мыйзамды билишпегенине карабастан, өздөрүнө өздөрү мыйзам.


15 Ошентип, алар мыйзам талабынын жүрөктөрүндө жазылганын көрсөтүп жатышат. Бул жөнүндө алардын абийири жана бирде айыптаган, бирде актаган ойлору күбөлөндүрүп жатат)[+].


16 Мен таратып жаткан Жакшы Кабар боюнча, Кудай Ыйса Машайак аркылуу адамдардын жашыруун иштерин соттогон күнү бул айкын болот.


17 Мына, сен өзүңдү жүйүтмүн деп, мыйзамга таянып, Кудай менен мактанасың[+].


18 Анын каалоосун билесиң. Кайсы ишти жасаса жакшы экенин сен мыйзамдан үйрөнгөнсүң.


19-20 Мыйзамдан билим алып, чындыкты билгендиктен, сен өзүңдүн сокурларга жол көрсөтүүчү, караңгыда жүргөндөргө жарык, акылсыздарга насаатчы, балдарга окутуучу экениңе толук ишенесиң.


21 Сен башкаларды үйрөтүп, өзүң эмнеге үйрөнбөйсүң[+]?


22 Сен башкаларга: «Уурдаба», – деп насаат айтып, өзүң эмнеге уурдайсың? «Нике бузба», – деп айтып, өзүң эмнеге нике бузасың? Буркандардан жийиркенесиң да, анан эмнеге алардын бутканаларын талап-тонойсуң[+]?


23 Мыйзам менен мактанасың да, анан эмнеге мыйзамды бузуп, Кудайга сөз тийгизесиң?


24 Анткени Ыйык Жазууда жазылгандай, силердин айыңардан бутпарастардын арасында Кудайдын ысымына тил тийип жатат[+].


25 Эгерде сен мыйзамды аткарсаң, анда сүннөттүн пайдасы бар. Эгерде сен мыйзамды бузсаң, анда сенин сүннөтүң сүннөт эмес[+].


26 Демек, сүннөтү жок адам мыйзамдын буйруктарын аткарса, анын сүннөтсүздүгү сүннөт катары эсептелбейби[+]?


27 Ыйык Жазууну билген, сүннөткө отургузулган, бирок мыйзамды бузуп жаткан сени сүннөткө отургузулбаган, бирок мыйзамды аткарган адам соттобойбу[+]?


28 Анткени көрүнүшү жүйүт болсо эле жүйүт эмес, сүннөткө отургузулса эле сүннөттүү эмес[+].


29

#### 3

1


Кудайдын ишенимдүүлүгү жана адилеттүүлүгү

Анда жүйүт болуунун кандай артыкчылыгы бар? Же сүннөттүн кандай пайдасы бар[+]?


2 Бардык жагынан көп артыкчылыгы бар. Баарынан мурда Кудайдын Сөзү жүйүттөргө ишенип тапшырылган[+].


3 Эгерде алардын кээ бирөөлөрү ишенимсиз болушса, эмне экен? Алардын ишенимсиздиги Кудайдын ишенимдүүлүгүн жокко чыгарабы[+]?


4 Албетте, жок! Ыйык Жазууда: «Сенин Сөздөрүң адилет, соттошкондо Сен жеңесиң», – деп жазылгандай, Кудай ишенимдүү, ал эми ар бир адам калпычы[+].


5 Эгерде биздин адилетсиздигибиз Кудайдын адилеттүүлүгүн айкын кылып жатса, анда эмне демекчибиз? Каарын төгүп жатканда, Кудайды адилетсиз дегенге болобу? Мен адамдык ой менен айтып жатам.


6 Албетте, андай эмес! Андай болсо Кудай дүйнөнү кантип соттомок эле?


7 Бирок менин адилетсиздигим аркылуу Кудайдын адилеттүүлүгү артыгы менен далилденип, Кудай даңкталып жатса, анда мен дагы эмне үчүн күнөөкөр катары соттолушум керек[+]?


8 Кээ бирөөлөр бизди жамандап: «Булар: “Жакшылык болуш үчүн жамандык кылалы”, – дешет», – деп, кантип айтып жатышат? Мындайлардын соттолгону туура[+].

9


Бардык адамдар күнөөкөр

Анда эмне, биз артыкчылыкка ээбизби? Жок, ээ эмеспиз. Анткени биз жогоруда далилдегендей, жүйүттөр сыяктуу эле эллиндер да, бардыгы күнөөнүн бийлиги астында[+].


10 Ыйык Жазууда жазылгандай: «Бир да адил адам жок.


11 Түшүнгөн бир да адам жок, эч ким Кудайды издебейт.


12 Бардыгы жолдон чыгышты, бирөө да жарактуу эмес. Жакшылык кылган адам жок, бирөө да жок»[+].


13 «Алардын кекиртеги – ачык мүрзө. Алар тилдери менен жалган сүйлөшөт. Алардын эриндеринде жыландын уусу бар»[+].


14 «Алардын оозунан каргыш жана ачуу сөз гана чыгат»[+].


15 «Алардын буттары кан төгүүгө чуркап турат.


16 Алар жүргөн жерде кыйроо жана кайгы гана болот.


17 Алар тынчтык жолун билишпейт»[+].


18 «Алардын көздөрүнөн Кудайдан коркуу дегенди көрбөйсүң»[+].


19 Бирок мыйзамда эмне айтылса да, ошонун баары мыйзамдын бийлиги астындагыларга айтыларын билебиз. Ошондуктан бардыгынын оозу жабылат, бүт дүйнө Кудай алдында айыптуу болот.


20 Анткени мыйзамды аткаруу менен Анын алдында бир да адам акталбайт. Себеби күнөөнүн күнөө экендиги мыйзам аркылуу билинет[+].

21


Ишеним аркылуу акталуу

Бирок азыр мыйзамга көз карандысыз эле Кудайдын адилеттигине ээ болууга жол ачылды. Бул жөнүндө «Тоорат» жана «Пайгамбарлар» китептеринде күбөлөндүрүлөт[+].


22 Кудайдын бул адилеттиги – бардык ишенгендерге Ыйса Машайакка болгон ишеним аркылуу бериле турган адилеттик. Анткени эч айырма жок.


23 Себеби бардыгы күнөө кетирип, Кудай ээ кыла турган даңктан айрылып калышкан[+].


24 Бирок бардыгы Анын ырайымы менен, Машайак Ыйсанын кун төлөп куткаруусу аркылуу бекер акталышты[+].


25 Кудай Өзүнүн чыдамдуулугу убагында мурунку кылынган күнөөлөрдү кечирүү аркылуу Өзүнүн адилеттүүлүгүн көрсөтүү үчүн, Машайактын төгүлгөн канын ырайым курмандыгы катары ишеним аркылуу сунуш кылды[+].


26 Азыркы учурда Өзүнүн адилеттүүлүгүн көрсөтүү үчүн ушундай кылды. Ал Ыйсага ишенген адамга адилеттүү жана актоочу катары таанылсын.


27 Анда биздин мактана турган нерсебиз кайда калды? Ал биротоло жок болду. Кайсы мыйзам менен? Иштерди талап кылган мыйзам мененби? Жок, ишенимди талап кылган мыйзам менен[+].


28 Анткени биз мындай деп эсептейбиз: адам мыйзамды аткаруу менен эмес, ишеним менен акталат[+].


29 Же Кудай жүйүттөрдүн эле Кудайы бекен? Бутпарастардын да Кудайы эмеспи? Албетте, бутпарастардын да Кудайы[+].


30 Анткени Кудай бирөө, Ал сүннөткө отургузулгандарды ишениминин негизинде, сүннөткө отургузулбагандарды да ишеним аркылуу актайт[+].


31

#### 4

1


Ыбрайым ишеним менен акталган

Анда атабыз Ыбрайым жөнүндө эмне демекчибиз? Жердеги жашоосунда ал эмнеге ээ болду?


2 Эгерде Ыбрайым иштери аркылуу акталса, ал мактоого ээ, бирок Кудай алдында эмес.


3 Ыйык Жазууда эмне деп жазылган? «Ыбрайым Кудайга ишенди, ошол ишеними ага адилдик катары эсептелинди», – деп жазылган[+].


4 Иш кылган адамга эмгек акы ырайым катары эмес, тийиштүү эмгек акы катары берилет.


5 Ал эми иш кылбаган, бирок мыйзамсыз адамды актай турган Кудайга ишенген адамдын ишеними ага адилеттик катары эсептелинет[+].


6 Кудай иштерине карабастан адил деп эсептеген адамдын бактылуу экендиги жөнүндө Дөөт пайгамбар мындай деп айткан:[+]


7 «Мыйзамсыз иштери кечирилип, күнөөлөрү жабылган адам бактылуу.


8 Күнөөсүн Теңир мойнуна салбаган адам бактылуу»[+].


9 Бул бакыт сүннөткө отургузулгандарга тиешелүүбү же сүннөткө отургузулбагандарга тиешелүүбү? Анткени биз: «Ыбрайымга ишеними адилдик катары эсептелинди», – деп айтып жатабыз[+].


10 Ал качан адил деп эсептелинген? Сүннөткө отургузулгандан кийинби же ага чейин элеби? Сүннөткө отургузулгандан кийин эмес, сүннөткө отургузулганга чейин.


11 Сүннөт белгисин ал ишеними аркылуу адилдиктин мөөрү катары алган. Анын бул ишеними сүннөткө отургузула элегинде эле бар болчу. Ошентип, ал сүннөткө отургузулбаган ишенгендердин атасы болуп калды. Ошондуктан алар да адил болуп эсептелинишет[+].


12 Ал – сүннөткө отургузулгандардын атасы, бирок сүннөткө отургузулуу менен эле чектелгендердин эмес, атабыз Ыбрайымдын сүннөткө отургузула элегинде эле ээ болгон ишениминин жолу менен бара жаткандардын да атасы.


13 Анткени Кудай Ыбрайымга жана анын тукумуна: «Мен силерге бүт дүйнөнү мураска берем», – деп убада кылган. Бул убада ага мыйзамды аткарганы үчүн эмес, ишениминин негизинде акталгандыгы үчүн берилген[+].


14 Эгерде мыйзамды аткаргандар мурасчы болушса, анда ишенимдин пайдасы жок, убаданын күчү жок[+].


15 Себеби мыйзам каарды келтирет. Ал эми мыйзам жок жерде мыйзамды бузуу да жок[+].


16 Ошентип, убада ишенимдин негизинде, ырайым боюнча берилет. Ошондуктан ал мыйзамдын бийлиги астында жашагандарга гана эмес, баарыбыздын атабыз болгон Ыбрайымдын ишеним менен жашаган тукумуна да тиешелүү[+].


17 Ыбрайым жөнүндө Ыйык Жазууда мындай деп жазылган: «Мен сени көптөгөн элдердин атасы кылып койдум». Ал өлгөндөрдү тирилтүүчү, жок нерсени бар нерсе катары айткан Кудайга ишенген[+].


18 Ыбрайым үмүттөнгүдөй эч нерсеси жок болгон учурда да, «Сенин тукумуң ушунча көп болот» деп айтылган сөзгө үмүт менен ишенгендиктен, көптөгөн элдердин атасы болуп калды[+].


19 Жүз жашка жакындап калган Ыбрайым балалуу болуу курагынан өтүп кеткенин жана Сааранын бала төрөө курагынан өтүп кеткенин көрсө да, ишениминен тайыган эмес[+].


20 Ишенбестик кылып Кудайдын убадасынан шектенген эмес, тескерисинче, бекем ишенип, Кудайды даңктаган.


21 Кудайдын Өз убадасын аткарууга кудурети жетерине толук ишенген.


22 Ошондуктан ал ишеними аркылуу адил деп эсептелинген[+].


23 «Адил деп эсептелинди» деген сөз бир эле ал үчүн эмес,


24 Теңирибиз Ыйсаны өлгөндөрдүн арасынан тирилткен Кудайга ишенген биз үчүн да жазылган жана бизге да тиешелүү[+].


25

#### 5

1


Кудай менен болгон тынчтык

Ошентип, биз ишеним аркылуу акталып, Теңирибиз Ыйса Машайак аркылуу Кудай менен тынчтыкка ээбиз[+].


2 Ыйсага ишенүү аркылуу бизге бул ырайымга жол ачылды. Ошол ырайымга бөлөнүп, Кудайдын даңкына үмүттөнүү менен мактанып жатабыз[+].


3 Бул нерсе менен гана эмес, кайгылар менен да мактанып жатабыз. Анткени биз кайгы аркылуу чыдамкайлык,[+]


4 чыдамкайлык аркылуу тажрыйбалуулук, тажрыйбалуулук аркылуу үмүт келерин билебиз.


5 Ал эми үмүт уят кылбайт, анткени Кудайдын сүйүүсү бизге берилген Ыйык Рух аркылуу жүрөгүбүзгө төгүлгөн[+].


6 Анткени биз алсыз кезде эле, белгиленген убакта Машайак кудайсыздар үчүн өлгөн.


7 Адил адам үчүн ким өлсүн? Жакшы адам үчүн кимдир бирөө өз жанын кыйса кыяр.


8 Машайак болсо биз күнөөкөр кезде биз үчүн өлдү. Бул аркылуу Кудай Өзүнүн бизге болгон сүйүүсүн далилдеди[+].


9 Машайактын каны аркылуу акталгандыктан, Кудайдын каарынан Ал аркылуу куткарыларыбыз да анык[+].


10 Анткени биз Кудайдын душманы болуп туруп, Уулунун өлүмү аркылуу Аны менен элдешип жатсак, анда элдешкенден кийин, Уулунун өмүрү аркылуу куткарыларыбыз да анык[+].


11 Муну менен гана эмес, бизди Кудай менен элдештирген Теңирибиз Ыйса Машайак аркылуу Кудайдын Өзү менен да мактанабыз.

12


Адам жана Машайак

Дүйнөгө бир адам аркылуу күнөө кирди, күнөө аркылуу өлүм кирди. Ошентип, өлүм бардык адамдарга өттү. Себеби бардыгы күнөө кетиришти[+].


13 Анткени мыйзам берилгенге чейин эле дүйнөдө күнөө бар болчу, бирок мыйзам жок болсо, күнөө эсептелинбейт[+].


14 Бирок өлүм Адам атадан Мусага чейин жашаган адамдардын үстүнөн жана келе турган Кишинин бейнеси болгон Адам атаныкындай күнөө кетирбегендердин үстүнөн бийлик жүргүзүп келген[+].


15 Бирок ырайымдын белегин күнөөнүн жазасына салыштыруу мүмкүн эмес. Бир адамдын күнөөсүнүн айынан көптөр өлүмгө дуушар болушса, Кудайдын ырайымы жана бир Адамдын – Ыйса Машайактын ырайым белеги көп адамдарга артыгы менен берилип жаткандыгы анык[+].


16 Ырайымдын белеги бир адамдын күнөөсүнүн натыйжасы сыяктуу эмес. Анткени бир күнөө үчүн болгон сот айыпталууга, ал эми ырайымдын белеги көп күнөөлөрдөн акталууга алып келет[+].


17 Анткени өлүм бир адамдын күнөөсүнүн айынан ошол адам аркылуу бийлик жүргүзсө, анда молдук менен көрсөтүлгөн ырайымды жана белек кылынган адилдикти кабыл алгандар бир Ыйса Машайак аркылуу өмүргө бийлик жүргүзүшөрү да анык[+].


18 Ошондуктан бир адамдын күнөөсүнүн айынан бардык адамдар сотко тартылгандай эле, бир Адамдын адилдиги аркылуу да бардык адамдар өмүргө ээ болуу үчүн акталышат[+].


19 Анткени бир адамдын тил албастыгынын айынан көп адамдар күнөөкөр болгондой эле, бир Адамдын тил алчаактыгы аркылуу көп адамдар адил болушат[+].


20 Мыйзам болсо кийин келди, ошондо күнөө көбөйдү. Бирок күнөө көбөйгөндө, ырайым андан да мол болду[+].


21

#### 6

1


Жаңы өмүргө чөмүлдүрүлүү

Буга эмне демекчибиз? Кудайдын ырайымы көбөйүш үчүн, биз күнөө кыла беришибиз керекпи? Албетте, жок!


2 Биз күнөө үчүн өлгөнбүз, кантип дагы эле күнөө кылып жашай бермек элек[+]?


3 Же силер Машайак Ыйсага чөмүлдүрүлгөн биз – баарыбыз Анын өлүмүнө чөмүлдүрүлгөнүбүздү билбейсиңерби?


4 Машайак Атасынын даңкы менен өлгөндөрдүн арасынан кандай тирилтилсе, биз да жаңыча жашашыбыз үчүн, өлүмгө чөмүлдүрүлүүбүз аркылуу Аны менен бирге көмүлгөнбүз[+].


5 Аныкындай өлүм аркылуу Аны менен бириксек, анда Аныкындай тирилүү аркылуу Аны менен биригебиз[+].


6 Анткени күнөөкөр табиятыбыз жок болушу үчүн, мындан ары күнөөнүн кулдары болбошубуз үчүн, эски табиятыбыз Машайак менен бирге айкаш жыгачка керилгенин билебиз[+].


7 Анткени өлгөн адам күнөөнүн бийлигинен бошотулган[+].


8 Эгерде биз Машайак менен бирге өлсөк, анда Аны менен бирге жашарыбызга да ишенебиз[+].


9 Себеби өлгөндөрдүн арасынан тирилген Машайак кайра өлбөй турганын, эми өлүм Анын үстүнөн бийлик жүргүзбөй турганын билебиз[+].


10 Анткени Ал өлгөндө, күнөө үчүн бир жолу өлдү. Эми жашаганда, Кудай үчүн жашайт[+].


11 Ошондой эле силер да өзүңөрдү күнөө үчүн өлүкпүз, Теңирибиз Машайак Ыйса аркылуу Кудай үчүн тирүүбүз деп эсептегиле.


12 Ошентип, дененин күнөөлүү кумарларына баш ийбешиңер үчүн, күнөө силердин жок боло турган денеңерге бийлик жүргүзбөсүн[+].


13 Дене мүчөлөрүңөрдү күнөөгө адилетсиздиктин куралы катары бербегиле, тескерисинче, өлгөндөрдүн арасынан тирилгендер катары өзүңөрдү жана дене мүчөлөрүңөрдү Кудайга адилеттиктин куралы катары бергиле[+].


14 Күнөө силердин үстүңөрдөн бийлик жүргүзө албайт. Анткени силер мыйзамдын бийлиги астында эмес, Кудайдын ырайымынын астындасыңар.

15


Адилеттиктин кулдары

Эмне кылабыз? Биз мыйзамдын бийлиги астында эмеспиз, ырайымдын астындабыз деп, күнөө кыла берелиби? Албетте, жок!


16 Өзүңөрдү тил алчаак кулдар катары кимге тапшырып берсеңер, кимге баш ийсеңер, ошонун кулдары болоруңарды билбейсиңерби? Ошол сыяктуу эле силер өлүмгө дуушар кыла турган күнөөнүн же адилдикке жеткире турган тил алчаактыктын кулдары болоруңарды билбейсиңерби[+]?


17 Бирок Кудайга ыраазымын, силер мурун күнөөнүн кулу болсоңор да, эми өзүңөр кабыл алган окутууга чын жүрөктөн баш ийип калдыңар.


18 Ошентип, силер күнөөнүн бийлигинен бошотулуп, адилеттиктин кулу болуп калдыңар[+].


19 Мен силердин күнөөкөр табиятыңардын алсыз экендигин эске алып, адамдык ой жүгүртүү менен айтып жатамын. Силер мурун мыйзамсыз иштерди жасоо үчүн, дене мүчөлөрүңөрдү ыпыластыктын жана мыйзамсыздыктын кулу кылгансыңар. Азыр болсо ыйыкталышыңар үчүн, дене мүчөлөрүңөрдү адилеттиктин кулу кылгыла.


20 Анткени силер күнөөнүн кулу болуп жүргөн убагыңарда адилеттикке баш ийчү эмессиңер.


21 Ошол убакта силерде кандай жемиш бар эле? Азыр өзүңөр уялып жаткан иштер эле. Анткени алардын натыйжасы – өлүм.


22 Азыр болсо силер күнөөнүн бийлигинен бошотулуп, Кудайдын кулдары болуп калдыңар. Силер бере турган жемиш – ыйыктык, анын аягы – түбөлүк өмүр[+].


23

#### 7

1


Мыйзамдын бийлигинен бошотулуу

Же силер, бир туугандар, (анткени мыйзамды билгендерге айтып жатамын) өлгөнгө чейин адамдын үстүнөн мыйзам бийлик жүргүзөрүн билбейсиңерби?


2 Анткени күйөөсү бар аял күйөөсү тирүү кезинде ага мыйзам менен байланган. Эгерде күйөөсү өлүп калса, күйөөсүнө байлаган мыйзамдын бийлигинен бош болот[+].


3 Ошондуктан аял күйөөсү тирүү кезинде башка күйөөгө тийип кетсе, анда ал нике бузуучу болуп эсептелет. Эгерде күйөөсү өлүп калса, ал мыйзамдын бийлигинен бошотулат; башка күйөөгө тийсе, ал нике бузуучу болуп эсептелбейт[+].


4 Ошол сыяктуу эле силер да, менин бир туугандарым, Кудайга жемиш алып келүү үчүн, Башкага, өлгөндөрдүн арасынан Тирилгенге, тиешелүү болуу үчүн, Машайактын денеси аркылуу мыйзам үчүн өлгөнсүңөр[+].


5 Анткени биз эски табиятыбыздын жетегинде жашап жүргөнүбүздө, мыйзам аркылуу белгилүү болгон күнөөлүү кумарлар биздин дене мүчөлөрүбүздө өлүмгө дуушар кыла турган жемиш берүү үчүн бийлик жүргүзүшчү.


6 Бизди байлап турган мыйзам үчүн өлүп, байыркы тамганын негизинде эмес, жаңыланган рух менен Кудайга кызмат кылыш үчүн, биз азыр мыйзамдын бийлигинен бошотулганбыз[+].

7


Мыйзамдын бийлиги астындагы жашоо

Анда эмне демекчибиз? Мыйзамдын өзү күнөөбү? Албетте, жок! Бирок мыйзам болбогондо, мен күнөө эмне экенин таанып билмек эмесмин. Эгерде мыйзамда: «Бирөөнүкүнө көз артпа», – деп айтылбаса, мен көз артуу деген эмне экенин түшүнбөйт болчумун[+].


8 Бирок күнөө осуятты шылтоо кылып, менин ичимде ар кандай көз артууну пайда кылды. Себеби мыйзам жок болсо, күнөө өлүк болот[+].


9 Мен бир кезде мыйзамсыз эле жашачумун, бирок осуят келгенде, күнөө тирилди, мен болсо өлдүм.


10 Өмүргө ээ болуум үчүн берилген бул осуят мени өлүмгө дуушар кылды[+].


11 Себеби күнөө осуятты себеп кылып, мени алдап, осуят аркылуу өлтүрдү.


12 Ошондуктан мыйзам ыйык, осуят да ыйык, адилет жана жакшы[+].


13 Демек, жакшы нерсе мени өлүмгө дуушар кылдыбы? Албетте, жок! Бирок күнөө жакшы нерсенин жардамы менен мени өлүмгө дуушар кылып, күнөө катары таанылды. Ошентип, ал осуят аркылуу жогорку чектеги күнөө катары таанылат.


14 Анткени биз мыйзамдын рухий нерсе экенин билебиз. Мен болсо күнөөгө сатылган адаммын.


15 Мен өзүмдүн эмне кылып жатканымды түшүнбөйм. Анткени мен өзүм каалаганды эмес, өзүм жек көргөндү кылып жатам[+].


16 Эгерде мен өзүм жек көргөндү кылып жатсам, анда мен мыйзамдын жакшы экенине кошулам[+].


17 Анда аны мен эмес, менин ичимдеги күнөө жасап жатат.


18 Анткени менин ичимде, тактап айтканда, менин күнөөкөр табиятымда жакшы нерсе жок экендигин билем. Себеби жакшылык жасагым келсе да, жакшылык жасай албайм[+].


19 Мен өзүм каалаган жакшылыкты эмес, өзүм каалабаган жамандыкты кылам[+].


20 Эгерде мен өзүм каалабаганды жасап жатсам, анда азыр аны мен эмес, менин ичимдеги күнөө жасап жатат.


21 Ошентип, мен мындан мындай мыйзамды көрүп жатам: мен жакшылык жасайын дегенде, жамандык жабыша калат.


22 Анткени рухум менен Кудайдын мыйзамынан ырахат алып жатам[+].


23 Бирок дене мүчөлөрүмдө башка мыйзам бар экенин көрүп жатам. Бул да менин акылым кабыл алган мыйзамга каршы турат жана мени дене мүчөлөрүм баш ийбеген күнөөнүн мыйзамына туткун кылып жатат[+].


24 Мен бир байкуш адаммын! Өлүмгө дуушар кыла турган ушул денеден мени ким куткарат?


25

#### 8

1


Рух боюнча жашоо

Ошентип, азыр Машайак Ыйсанын ичинде күнөөкөр табияты боюнча эмес, Рух боюнча жашап жаткандарга эч кандай айып коюлбайт.


2 Анткени Машайак Ыйса аркылуу өмүр берүүчү Рухтун мыйзамы мени күнөөнүн жана өлүмдүн мыйзамынан бошотту[+].


3 Анткени мыйзам күнөөкөр табияттын айынан күчсүз болуп калгандыктан, Кудай Өзүнүн Уулун күнөөкөр адамдын денесиндей дене менен күнөө үчүн чалынуучу курмандык катары жиберип, денеде жашаган күнөөнү соттоду[+].


4 Ал күнөөкөр табиятыбыздын каалоосу боюнча эмес, Рухтун каалоосу боюнча жашаган бизде мыйзам талап кылган адилдик болушу үчүн ушундай кылды[+].


5 Анткени күнөөкөр табияттын каалоосу боюнча жашагандар күнөөкөр табияттын каалоосу жөнүндө, ал эми Рухтун каалоосу боюнча жашагандар Рухтун каалоосу жөнүндө ойлошот[+].


6 Күнөөкөр табияттын каалоосу жөнүндө ойлоо өлүмгө дуушар кылат, Рухтун каалоосу жөнүндө ойлоо өмүр жана тынчтык берет.


7 Анткени күнөөкөр табияттын каалоосу жөнүндө ойлоо – Кудайга каршы кастык, себеби ал Кудайдын мыйзамына баш ийбейт, баш ие да албайт[+].


8 Ошондуктан күнөөкөр табияттын каалоосу боюнча жашагандар Кудайга жага алышпайт.


9 Эгерде силердин ичиңерде, чын эле, Кудайдын Руху жашап жатса, анда силер күнөөкөр табиятыңардын каалоосу боюнча эмес, Рухтун каалоосу боюнча жашап жатасыңар. Кимде Машайактын Руху жок болсо, ал Машайактыкы эмес[+].


10 Эгерде Машайак силердин ичиңерде болсо, анда денеңер күнөө үчүн өлүк, бирок рухуңар адилдик үчүн тирүү.


11 Эгерде Машайак Ыйсаны өлгөндөрдүн арасынан тирилткен Кудайдын Руху силердин ичиңерде жашап жатса, анда Машайак Ыйсаны өлгөндөрдүн арасынан тирилткен Кудай силердин ичиңерде жашаган Өз Руху менен силердин өлүк денеңерди да тирилтет[+].


12 Ошондуктан, бир туугандар, күнөөкөр табиятыбыздын каалоосу боюнча жашагыдай, күнөөкөр табиятыбызга карыздар эмеспиз.


13 Анткени күнөөкөр табиятыңардын каалоосу боюнча жашасаңар, анда өлөсүңөр. Ал эми күнөөкөр табияттын иштерин Рухтун жардамы менен өлтүрсөңөр, анда тирүү болосуңар[+].


14 Анткени Кудайдын Рухунун жетеги менен жүргөндөрдүн баары – Кудайдын балдары[+].


15 Себеби силер кайрадан коркунуч менен жашоо үчүн кулдуктун рухун кабыл алган жоксуңар, тескерисинче, Кудайдын баласы кылган Рухту кабыл алдыңар. Ошол Рух аркылуу: «“Абба!”, Ата!» – деп чакырабыз[+].


16 Ошол Рухтун Өзү биздин рухубузга Кудайдын балдары экенибизди күбөлөндүрүп жатат[+].


17 Эгерде балдары болсок, анда мурасчылары да болобуз. Машайак менен бирге даңкталыш үчүн, Аны менен бирге азап тартып жатсак, анда Кудайдын мурасчыларыбыз, Машайак менен мурасташпыз[+].

18


Келечектеги даңк

Анткени келечекте биздин ичибизде ачыла турган даңкка салыштырганда, азыркы учурда тартып жаткан азаптар эч нерсе эмес деп ойлойм[+].


19 Анткени жаратылгандын бардыгы Кудайдын балдарынын айкын болуусун чыдамсыздык менен күтүп жатышат.


20 Себеби жаратылгандын бардыгы курулай убаракерчиликке өз каалоолору менен эмес, өздөрүн баш ийдиргендин каалоосу боюнча баш ийишкен[+].


21 Анткени жаратылгандын бардыгынын жок болуу кулдугунан чыгып, Кудайдын балдарынын даңктуу эркиндигине ээ болобуз деген үмүтү бар.


22 Анткени жаратылгандын бардыгы ушул убакка чейин чогуу онтоп, толгоо тарткан сыяктуу азап тартып жатканын билебиз[+].


23 Жаратылгандын бардыгы эле эмес, биз да Рухтун баштапкы жемишине ээ болгонубуз менен, ичибизден онтоп, Кудайдын бала кылып алуусун жана күнөөкөр табиятыбыздан куткарылууну күтүп жатабыз[+].


24 Анткени биз үмүт менен куткарылдык. Бирок үмүттөнгөн нерсебизди көрүп турсак, үмүтүбүз үмүт болуудан калат. Үмүттөнгөн нерсесин көргөн адам эмнеге үмүттөнмөк эле[+]?


25 Эгерде биз көрүнбөгөн нерсеге үмүттөнүп жатсак, анда чыдамдуулук менен күтөбүз.


26 Анын үстүнө, Рух да алсыз болгон кезибизде бизге күч берип турат. Анткени биз эмне жөнүндө жана кантип сыйынышыбыз керектигин билбейбиз, бирок Рух Өзү тил жеткис улутунуулары менен биз үчүн арачылык кылат.


27 Ошондо адамдардын жүрөгүн сынаган Кудай Рухтун ою кандай экенин билет. Анткени Рух ыйыктар үчүн Кудайга жаккандай арачылык кылат[+].


28 Анын үстүнө, Кудайды сүйгөндөргө, Анын каалоосу боюнча чакырылгандарга бардык нерсе жакшылыкка болорун билебиз.


29 Анткени Кудай мурунтадан билген адамдарын Өзүнүн Уулуна окшош кылууну алдын ала белгилеп койгон. Анткени Ал бир туугандарынын туну болушу керек[+].


30 Кудай кимдерди алдын ала белгилесе, ошолорду чакырды, чакыргандарын актады, актагандарын даңктады[+].

31


Кудайдын сүйүүсү

Бул жөнүндө эмне демекчибиз? Эгерде Кудай биз тарапта болсо, бизге ким каршы чыга алат[+]?


32 Өз Уулун аябастан, Аны баарыбыз үчүн берген Кудай кантип бизге Уулу менен кошо бардыгын бербесин[+]?


33 Кудай тандап алгандарды ким айыптайт? Аларды Кудай Өзү актайт[+].


34 Аларды ким соттойт? Өлүп, кайра тирилген, Кудайдын оң жагында отурган Машайак Ыйса биз үчүн арачылык кылат[+].


35 Бизди Машайактын сүйүүсүнөн ким ажырата алат? Кайгыбы, кысымчылыкпы, куугунтукпу, ачкачылыкпы, жылаңачтыкпы, коркунучпу, кылычпы[+]?


36 Ыйык Жазууда жазылгандай: «Сен үчүн бизди күн сайын өлтүрүп жатышат. Биз алар үчүн мууздала турган койлор сыяктуубуз»[+].


37 Бирок мунун бардыгын бизди сүйгөн Кудайдын күчү менен жеңебиз[+].


38 Анткени Кудайдын Теңирибиз Машайак Ыйса аркылуу көрсөткөн сүйүүсүнөн бизди өлүм да, өмүр да, периштелер да, жогоркулар да, күчтөр да, азыркы учур да, келечек да,[+]


39

#### 9

1


Пабылдын ысрайылдыктар үчүн кайгыруусу

Мен Машайактын ичинде болуу менен, чындыкты айтып жатам, калп айтпаганымды Ыйык Рух аркылуу ыйыкталган абийирим да күбөлөндүрүп жатат[+].


2 Менин кайгым чоң, жүрөгүм сыздап турат.


3 Анткени бир туугандарым, кандаштарым үчүн жалгыз мен каргышка калып, Машайактан ажыратылууну каалар элем[+].


4 Алар – Ысрайылдын урпактары. Кудай аларды бала кылып алды, даңкка бөлөдү, алар менен келишимдерди түздү, аларга мыйзам да, Кудайга табынуу кызматын да, убадаларды да берди.


5 Түпкү ата-бабалар да алардыкы, Машайак да алардан чыккан. Ал – бардыгынын үстүнөн башкарып турган Кудай. Ага түбөлүк даңк таандык! Оомийин.

6


Кудайдын убадалары чыныгы ысрайылдыктарга тиешелүү

Кудайдын Сөзү өз күчүн жоготту деп айтпаймын. Бирок Ысрайылдан чыккандардын бардыгы эле ысрайылдыктар эмес[+].


7 Ыбрайымдын тукумунан чыккандардын баары эле анын балдары дегенди билдирбейт. Бирок Ыйык Жазууда: «Сенин тукумуң Ыскактан тарайт», – деп жазылган[+].


8 Башкача айтканда, табигый жол менен төрөлгөн балдардын баары эле Кудайдын балдары эмес, Кудайдын убадасы боюнча төрөлгөн балдар гана чыныгы тукум болуп эсептелет[+].


9 Ал убада болсо мындай: «Мен кийинки жылы ушул убакта кайра келем, ошондо Саара уулдуу болот»[+].


10 Саарага гана эмес, Ребекага да убада берилген. Ал атабыз Ыскактан кош бойлуу болуп,[+]


11-12 эгиздерди төрөй элегинде эле, алар жаман же жакшы иш кыла элегинде эле, Кудай ага: «Улуусу кичүүсүнө кул болот», – деп айткан. Кудайдын алдын ала белгилеген максаты жакшы иштердин негизинде эмес, Чакыргандын Өз эрки боюнча ишке ашышы үчүн ушундай болгон.


13 Бул жөнүндө Ыйык Жазууда: «Мен Жакыпты жакшы көрүп калдым, Эйсапты болсо жаман көрүп калдым», – деп жазылган[+].

14


Кудайдын ырайымы

Буга эмне дейбиз? Кудай да адилетсизби? Албетте, жок![+]


15 Анткени Ал Муса пайгамбарга: «Ырайым кылгым келгенине ырайым кылам, аягым келгенин аяйм», – деген[+].


16 Демек, Кудайдын ырайым кылуусу адамдын каалоосуна, аракетине байланыштуу эмес, ырайым кылчу Кудайдын Өзүнө байланыштуу.


17 Ыйык Жазууда Кудайдын фараонго мындай деп айткан сөзү жазылган: «Сага күчүмдү көрсөтүш үчүн, Менин ысымым бүткүл жер жүзүндө жар салынышы үчүн, Мен сени падыша кылып койдум»[+].


18 Демек, Ал каалаган адамына ырайым кылат, каалаган адамынын жүрөгүн катуулантат.


19 Эми сен мага: «Андай болсо Кудай эмне үчүн адамдарды айыптайт? Анын эркине ким каршы чыга алат?» – дээрсиң[+].


20 Эй, адам, Кудай менен талашып-тартышкыдай, сен кимсиң? Жасалган нерсе өзүн жасаганга: «Мени эмне үчүн мындай кылып жасадың?» – деп айтабы[+]?


21 Же карапачынын бир эле ылайдан сыйга урунула турган да, күндө урунула турган да идиш жасоого укугу жокпу[+]?


22 Эгерде Кудай Өзүнүн каарын төгүүнү жана Өзүнүн күчүн көрсөтүүнү каалап, кыйратылууга даяр турган, каар төгүлө турган идиштерди ушунчалык чыдамдуулук менен сактаган болсо, эмне дей алабыз[+]?


23 Эгерде Өзүнүн даңкынын байлыгын көрсөтүш үчүн, Өзү даңкка бөлөө үчүн даярдаган, боорукерлик көрсөтүлө турган идиштер үчүн ушундай кылган болсо,


24 жүйүттөрдүн арасынан эле эмес, бутпарастардын арасынан да чакырылып алынган ошол идиштер биз болсок, эмне дей алабыз[+]?


25 Анткени Кудай Ошуя пайгамбар аркылуу мындай деген: «Менин элим болбогон элди Менин элим дейм, Менин сүйүктүүм болбогон элди Менин сүйүктүүм дейм»[+].


26 Аларга: «Силер Менин элим эмессиңер», – деп айтылган жерде алар тирүү Кудайдын уулдары деп аталышат[+].


27 Ал эми Ышайа пайгамбар Ысрайыл эли жөнүндө: «Ысрайыл уулдарынын саны деңиздин кумундай көп болсо да, калдыгы гана куткарылат.


28 Анткени Кудай жер үстүндө Өз ишин акыйкаттык менен аягына чейин чыгарат, кечиктирбей аткарат», – деп жар салган[+].


29 Ышайа пайгамбар алдын ала айткандай: «Эгерде Себайот Теңир биздин тукумубузду калтырбаганда, биз Содомдой болуп калмакпыз, Аморго окшоп калмакпыз»[+].

30


Мыйзам аркылуу жана ишеним аркылуу акталуу

Анда эмне демекчибиз? Адилдикке умтулбаган бутпарастар ишеним аркылуу адилдикке жетишти[+].


31 Ал эми адилдиктин мыйзамына умтулган ысрайылдыктар адилдиктин мыйзамына жетишкен жок[+].


32 Эмне үчүн? Анткени алар адилдикти ишеним аркылуу издебей, жакшы иштер аркылуу издешти. Алар мүдүрүлтө турган ташка мүдүрүлүштү.


33

#### 10

1


Ыйсага ишенип, Аны Теңир деп чакырган адам куткарылат

Бир туугандарым, менин чын жүрөгүмдөн каалаганым жана Кудайдан сыйынып суранарым – Ысрайыл элинин куткарылышы.


2 Анткени мен аларга Кудай үчүн тырышчаактык көрсөтүшөрүн, бирок алардын тырышчаактыгы туура эмес түшүнүк боюнча экенин күбөлөндүрөмүн[+].


3 Анткени алар Кудайдын адилдигин түшүнбөй, өздөрүнүн адилдигин орнотууга аракеттенип, Кудайдын адилдигине моюн сунушкан жок[+].


4 Анткени Машайак – мыйзамдын аягы, Ага ишенген адам адилдикке жетет[+].


5 Анткени Муса пайгамбар мыйзамды аткаруу аркылуу келген адилдик жөнүндө: «Мыйзамды аткарган адам ал аркылуу тирүү болот», – деп жазган[+].


6 Ишеним аркылуу келген адилдик болсо мындай дейт: «Өз ичиңден: “Машайакты жерге түшүрүш үчүн, асманга ким чыгат?”[+]


7 же “Машайакты өлгөндөрдүн арасынан алып чыгуу үчүн, түпсүз туңгуюкка ким түшөт?” – деп айтпа»[+].


8 А Ыйык Жазууда эмне деп айтылат? «Ал сөз сага жакын, ал сенин оозуңда жана жүрөгүңдө», – деп айтылат. Ал сөз – биз жар салып жаткан ишеним жөнүндөгү сөз[+].


9 Эгерде сен өз оозуң менен Ыйсаны Теңирим деп ачык таанысаң, Кудайдын Аны өлгөндөрдүн арасынан тирилткенине чын жүрөгүң менен ишенсең, анда куткарыласың[+].


10 Себеби адам чын жүрөгү менен ишенүү аркылуу акталат, оозу менен ачык таануу аркылуу куткарылат.


11 Ыйык Жазууда болсо: «Ага ишенген адам уятка калбайт», – деп айтылат[+].


12 Жүйүт менен эллиндин ортосунда эч кандай айырма жок, анткени бардыгынын Теңири бир, Ал Өзүнүн ысымын чакыргандардын бардыгы үчүн бай[+].


13 Анткени Теңирдин ысымын чакырган ар бир адам куткарылат[+].


14 Бирок Ага ишенбей туруп, Аны кантип чакырышат? Ал жөнүндө укпай туруп, Ага кантип ишенишет? Жакшы Кабарды таратуучулар жок болсо, кантип угушат[+]?


15 Жакшы Кабарды таратуу үчүн жиберилишпесе, кантип таратышат? Анткени Ыйык Жазууда: «Тынчтык тууралуу Жакшы Кабарды таратуучулардын буттары кандай сонун!» – деп жазылган эмеспи[+].


16 Бирок Жакшы Кабарга бардыгы эле кулак салган жок. Бул жөнүндө Ышайа пайгамбар: «Теңир, биз айткан кабарга ким ишенди?» – дейт[+].


17 Демек, ишеним уккан сөз аркылуу пайда болот, ал эми уга турган сөз – Кудайдын сөзү[+].


18 Бирок мен: «Эмне, алар угушкан жокпу?» – деп сурагым келет. Тескерисинче, «Алардын үнү бүт жер жүзүнө, алардын сөзү дүйнөнүн төрт бурчуна жетти»[+].


19 Мен дагы сурагым келет: «Эмне, Ысрайыл эли билчү эмес беле?» Алгач Муса пайгамбар: «Эл катары эсептелбегендер аркылуу Мен силерди кызгандырамын, акылсыз эл аркылуу силерди ачууландырамын», – дейт[+].


20 Ышайа пайгамбар болсо тайманбастан: «Мени издебегендер Мени табышты, Мени сурабагандарга Өзүм ачылдым», – дейт.


21

#### 11

1


Ысрайыл элинин калдыгы

Анда эмне, Кудай Өз элин четке кактыбы? Албетте, жок! Анткени Ыбрайымдын тукумунан, Бенжемин тукумунан чыккан мен да ысрайылдыкмын[+].


2 Кудай мурунтадан эле билген Өз элин четке каккан жок. Же силер Ыйык Жазууда Илияс пайгамбар жөнүндө эмне деп айтылганын билбейсиңерби? Ал Ысрайыл элине каршы:[+]


3 «Теңир, Сенин пайгамбарларыңды өлтүрүштү. Сенин курмандык чалынуучу жайларыңды талкалашты. Жалгыз мен калдым, мени да өлтүргөнү жатышат», – деп, Кудайга арызданган[+].


4 Бирок Кудайдын жообу кандай болду? «Мен жети миң эркекти Өзүм үчүн сактап койдум, алар Баалдын алдында тизе бүгүшкөн жок»[+].


5 Ошол сыяктуу эле азыркы учурда да Кудайдын ырайымы менен тандалган калдык бар[+].


6 Бул иштердин негизинде эмес, ырайымдын негизинде ишке ашкан. Болбосо ырайым ырайым болмок эмес.


7 Анда эмне дейбиз? Ысрайыл эли издегенине жеткен жок, тандалгандар болсо жетишти, ал эми калгандарынын жүрөктөрү таш болуп калды[+].


8 Бул жөнүндө Ыйык Жазууда: «Кудай аларга туйбастык рухун, көрбөгөн көз, укпаган кулак берди, ушул күнгө чейин ушундай», – деп жазылган[+].


9 Дөөт пайгамбар да: «Алардын дасторкону өздөрүнө тор, тузак, сыйыртмак жана жаза болсун.


10 Алардын көздөрү көрбөш үчүн тунарсын, белдери да биротоло бүкүрөйүп калсын», – дейт[+].

11


Бутпарастардын куткарылуусу

«Алар, эмне, турбас болуп жыгылыштыбы?» – деп сурагым келет. Албетте, жок! Бирок алардын жыгылуусу аркылуу бутпарастар куткарылды. Бул Ысрайыл элинин кызганычын ойготуу үчүн болду.


12 Эгерде алардын жыгылуусу дүйнө үчүн байлык болсо, алардын азаюусу бутпарастар үчүн байлык болсо, анда алардын көбөйүүсү да байлык алып келери анык.


13 Бутпарастар, силерге айтамын: мен бутпарастардын элчисимин, ушул кызматымды жогору баалайм[+].


14 Өз кандаштарымдын кызганычын ойгото алар бекем, алардын кээ бирөөлөрүн куткарып калар бекем?


15 Анткени алардын кабыл албай коюусу дүйнөнү Кудай менен элдештирсе, анда алардын кабыл алуусу өлүмдөн өмүргө өтүү эмей эмне[+]?


16 Ачыткы ыйык болсо, камыр да ыйык болот. Тамыр ыйык болсо, бутактар да ыйык болот[+].


17 Эгерде сен, жапайы зайтун дарагы, зайтун дарагынын сындырылып ташталган кээ бир бутактарынын ордуна кыйыштырылып, ошол зайтун дарагынын ширелүү тамырына кошулуп калган болсоң,[+]


18 анда сен бутактардын арасында мактанба. Эгерде мактанып жатсаң, анда билип койгун: сен тамырды эмес, тамыр сени кармап турат.


19 Мүмкүн, сен: «Бутактар мен кыйыштырылышым үчүн сындырылды», – деп айтып жаткандырсың.


20 Туура. Алар ишенбестиги үчүн сындырылышты, сен болсо ишеним менен бекем турасың. Бирок текеберденип кетпе, андан көрө корк!


21 Анткени Кудай табигый бутактарды аябаса, сени аямак беле?![+]


22 Ошондуктан Кудайдын ырайымдуулугун жана катаалдыгын билип койгун: Ал жыгылгандарга катаал. Эгерде Анын ырайымы менен жашасаң, сага ырайымын көрсөтөт. Антпесең, сени да кесип таштайт.


23 Эгерде алар ишенбестик менен жашай беришпесе, кайрадан кыйыштырылат. Анткени аларды кайрадан кыйыштырууга Кудайдын кудурети жетет.


24 Анткени сен жапайы зайтун дарагынан кесилип алынып, баалуу зайтун дарагына табияттын мыйзамына каршы кыйыштырылсаң, анда анын өз бутактары да кыйыштырылары анык.

25


Ысрайыл элинин куткарылуусу

Бир туугандар, мактанбашыңар үчүн, бул жашыруун сырды силерге ачып бергим келет: Ысрайыл элинин өжөрлөнүүсү куткарыла турган бутпарастардын саны толук болгон күнгө чейин созулат.


26 Ошентип, бүт Ысрайыл эли куткарылат. Анткени Ыйык Жазууда: «Сиондон Куткаруучу келет. Ал Жакыптын тукумун кудайсыздыктан куткарат[+].


27 Менин алардын күнөөлөрүн кечиргеним – бул Менин алар менен түзгөн келишимим», – деп жазылган.


28 Бир жагынан, алар Жакшы Кабарды кабыл албай, силердин пайдаңар үчүн Кудайдын душманы болуп калышты. Бирок, экинчи жагынан, алар – Кудайдын сүйүктүүлөрү, анткени Кудай алардын аталарын тандап алган[+].


29 Анткени Кудай берген белектерин кайра алып албайт, чакыруу чечимин өзгөртпөйт.


30 Бир кезде силер да Кудайга тил алчу эмессиңер, азыр болсо алардын тил албастыгынан улам ырайым таптыңар[+].


31 Силерге ырайым көрсөтүлгөн сыяктуу эле, аларга да ырайым көрсөтүлүшү үчүн, азыр алар тил албас болуп калышты.


32 Анткени Кудай бардыгына ырайым көрсөтүү үчүн, бардыгын тил албас кылып койду.

33


Кудайды кереметтүү жолдору үчүн даңктоо

Оо, Кудайдын акылы кандай терең, Анын билими кандай жеткилең! Анын чечимдери акыл жеткис, Анын жолдору изилденгис![+]


34 Теңирдин акылын түшүнгөн адам барбы? Же Ага кеңешчи болгон адам барбы[+]?


35 Же Теңир кайра бериши үчүн, ким Ага алдын ала бир нерсе берди[+]?


36

#### 12

1


Кудайга кызмат кылуу

Ошондуктан, бир туугандарым, Кудайдын боорукердиги менен силерден өтүнөмүн: Кудайга өзүңөрдүн денеңерди тирүү, ыйык жана Ага жага турган курмандык катары бергиле. Бул силердин рухий кызматыңар болот[+].


2 Бул дүйнөгө ылайыкташпагыла, тескерисинче, Кудайдын жакшы, Өзүнө жаккан жана жеткилең эрки эмне экендигин таанып билүү үчүн, акыл-оюңарды жаңылантып туруу аркылуу толугу менен өзгөрүлгүлө[+].

3


Кудайдын ырайымы менен берилген жөндөмдүүлүктөр

Мага көрсөтүлгөн ырайымдын негизинде ар бириңерге айтамын: өзүңөр жөнүндө керектүүдөн артык ойлобогула, тескерисинче, Кудай ар бириңерге бөлүп берген ишенимиңерге жараша туура ой жүгүрткүлө[+].


4 Анткени денебиздин мүчөлөрү көп болгону менен, бардык мүчөлөрдүн кызматы бирдей болбогон сыяктуу эле,[+]


5 биз да көп болгонубузга карабастан, Машайактын ичинде бир денени түзөбүз, ал эми өз-өзүнчө алганда, бири-бирибизге мүчөбүз[+].


6 Кудайдын бизге көрсөткөн ырайымынын негизинде ар кандай рухий жөндөмдүүлүктөргө ээбиз. Кимде пайгамбарчылык кылуу жөндөмдүүлүгү бар болсо, анда ал ишенимге ылайык пайгамбарчылык кылсын[+].


7 Кимде кызмат кылуу жөндөмдүүлүгү бар болсо, ал кызмат кылсын. Кимде окутуу жөндөмдүүлүгү бар болсо, ал окутсун[+].


8 Кимде насаат айтуу жөндөмдүүлүгү бар болсо, ал насаат айтсын. Кимде таратуу жөндөмдүүлүгү бар болсо, ал берешендик менен таратсын. Кимде башкаруу жөндөмдүүлүгү бар болсо, ал бүт аракети менен башкарсын. Кимде кайрымдуулук кылуу жөндөмдүүлүгү бар болсо, ал кубаныч менен кайрымдуулук кылсын[+].

9


Бир туугандык мамиле

Сүйүүңөр жалган болбосун: жамандыктан баш тартып, жакшылык кылууга умтулгула[+].


10 Бири-бириңерди бир туугандык сүйүү менен, чын жүрөктөн сүйгүлө; бири-бириңерди озунуп урматтагыла[+].


11 Аракетиңерден жазбагыла, рухуңарды жалындаткыла, Теңирге кызмат кылгыла.


12 Үмүт менен кубангыла, кыйынчылыкка туруштук бергиле, туруктуулук менен сыйынгыла[+].


13 Муктаждыгы бар ыйыктарга жардам бергиле, меймандос болууга аракеттенгиле[+].


14 Силерди куугунтуктагандарга бата бергиле. Бата бергиле, каргабагыла[+].


15 Кубангандар менен кубангыла, ыйлагандар менен ыйлагыла[+].


16 Өз ара бир ойдо болгула. Өзүңөр жөнүндө жогору ойлобогула, тескерисинче, момундардын жолун жолдогула. Өзүңөрдү акылдуу эсептебегиле[+].


17 Жамандыкка жамандык менен жооп бербегиле, тескерисинче, бардык адамдардын алдында жакшылык кылууга аракеттенгиле[+].


18 Мүмкүн болушунча, бардык адамдар менен тынчтыкта болгула[+].


19 Сүйүктүүлөр, өзүңөр үчүн өч албагыла, тескерисинче, Кудайдын каарына орун бергиле. Анткени Ыйык Жазууда: «Теңир мындай дейт: Өч Меники, Мен тиешесин берем», – деп жазылган[+].


20 Душманың ачка болсо, аны тойгуз; суусап турса, суусунун кандыр. Анткени ушундай кылуу менен сен анын башына чок үйөсүң[*][+].


21

#### 13

1


Бийликке баш ийүү

Ар бир адам жогорку бийликтегилерге баш ийсин. Анткени Кудайдан болбогон бийлик жок, бийликтин баарын Кудай орноткон[+].


2 Мына ошондуктан бийликке каршы чыккан адам Кудайдын тартибине каршы чыккан болот. Каршы чыккандар болсо өздөрүн өздөрү жазага дуушар кылышат.


3 Анткени башчылардан жакшы иш кылгандар эмес, жаман иш кылгандар коркушат. Бийликтен корккуң келбесе, жакшы иштерди кыл. Ошондо андан мактоо угасың.


4 Анткени башчы – Кудайдын кулу, ал сага жакшы болуш үчүн коюлган. Эгерде жаман иш кылып жатсаң, корк. Себеби ал бекеринен кылыч алып жүрбөйт. Ал – Кудайдын кулу, жаман иш кылгандарды жазалоо үчүн коюлган[+].


5 Ошондуктан жазадан корккондуктан эле эмес, абийириңердин таза болушу үчүн да баш ийишиңер керек.


6 Ошон үчүн салык да төлөп жатасыңар. Анткени алар – Кудайдын кызматчылары, ар дайым ошол иш менен алек болушат.


7 Ар кимге өз тиешесин бергиле: кимге салык төлөө керек болсо, салык төлөгүлө; кимге бажы акысын берүү керек болсо, бажы акысын бергиле; кимден коркуу керек болсо, корккула; кимге урмат көрсөтүү керек болсо, урмат көрсөткүлө[+].

8


Бир туугандык сүйүү

Бири-бириңерди сүйгөндөн башка эч кимге эч нерсе менен карыз болбогула. Анткени жакынын сүйгөн адам мыйзамды аткарган болот[+].


9 Анткени «Ойноштук кылба», «Киши өлтүрбө», «Уурулук кылба», «Башка бирөөнүкүнө көз артпа» деген жана башка осуяттардын бардыгы «Өзүңдү кандай сүйсөң, жакыныңды да ошондой сүй» деген сөз менен жыйынтыкталат[+].


10 Сүйүү жакынына жамандык кылбайт. Демек, сүйүү – мыйзамдын аткарылышы[+].

11


Ыйса Машайактын келишин күтүп жашоо

Уйкудан ойгоно турган убакыт келгенин билишиңер керек. Анткени биз ишенип калган убакка караганда, азыр бизге куткарылуу жакын[+].


12 Түн өтүп баратат, күн жакындап калды, ошондуктан караңгылыктын иштеринен баш тартып, жарыктын куралдарын асыналы[+].


13 Шапар тебүүнү жана ичкиликти, аял (эркек) жандуулукту жана бузуктукту, уруш-талашты жана көрө албастыкты калтырып, күндүз жүргөн сыяктуу, өзүбүздү жакшы алып жүрөлү[+].


14

#### 14

1


Бири-бириңерди соттобогула

Ишеними алсыз адамды кабыл алгыла, анын көз караштары жөнүндө талашып-тартышпагыла[+].


2 Бир адам баарын жей берсе болот деп ишенет, ал эми алсыз адам жашылчаларды гана жейт[+].


3 Баарын жеген адам жебеген адамды басынтпасын. Кээ бир нерселерди жебеген адам жеген адамды соттобосун, анткени аны Кудай кабыл алган[+].


4 Бирөөнүн кулун соттогудай, сен кимсиң? Ал туруп турабы же жыгылабы, кожоюнунун көзөмөлү астында. Ал кайрадан тургузулат, анткени аны тургузууга Кудайдын кудурети жетет[+].


5 Бир адам бир күндү бир күндөн айырмалайт, башка бир адам болсо бардык күндөрдү бирдей көрөт. Ар бир адам өзүнүн көз карашына бекем болсун[+].


6 Күндөрдү айырмалаган адам Теңир үчүн айырмалайт, күндөрдү айырмалабаган адам Теңир үчүн айырмалабайт. Баарын жеген адам Теңир үчүн жейт, анткени Кудайга ыраазычылык билдирет. Кээ бир нерселерди жебеген адам Теңир үчүн жебейт жана Кудайга ыраазычылык билдирет[+].


7 Анткени эч кимибиз өзүбүз үчүн жашабайбыз жана эч кимибиз өзүбүз үчүн өлбөйбүз[+].


8 Жашасак, Теңир үчүн жашайбыз. Өлсөк, Теңир үчүн өлөбүз. Ошондуктан жашасак да, өлсөк да Теңирдикибиз[+].


9 Машайак өлгөндөрдүн да, тирүүлөрдүн да Теңири болуш үчүн, өлүп кайра тирилген[+].


10 Эмне үчүн сен өзүңдүн бир тууганыңды соттоп жатасың? А сен эмне үчүн бир тууганыңды басынтып жатасың? Баарыбыз Кудайдын сотуна келебиз[+].


11 Анткени Ыйык Жазууда мындай деп жазылган: «Мен тирүүмүн, – дейт Теңир, – Менин алдымда ар бир адам тизе бүгөт, ар бир тил Кудай экенимди ачык тааныйт»[+].


12 Демек, Кудайдын алдында ар бирибиз өзүбүз үчүн жооп беребиз[+].


13 Ошондуктан бири-бирибизди соттобойлу, андан көрө бир тууганыбыздын жыгылуусуна же азгырылуусуна түрткү болбоо жөнүндө ойлонолу[+].


14 Мен Теңир Ыйсага ишенген адам катары муну билемин: өзүнөн өзү арам нерсе жок. Бирок арам деп эсептеген адам үчүн ал нерсе арам болот[+].


15 Эгерде бир тууганың сенин жеп жаткан тамагың үчүн кыйналып жатса, анда сен ага сүйүү менен мамиле кылып жаткан жоксуң. Сен аны жеген тамагың менен өлтүрбө, анткени Машайак ал үчүн да өлгөн[+].


16 Силердин жакшы нерселериңерге тил тийбесин.


17 Анткени Кудайдын Падышачылыгы тамак же суусундук эмес, тескерисинче, Ыйык Рух берген адилеттик, тынчтык жана кубаныч[+].


18 Машайакка ушундай кызмат кылган адам Кудайга жагат, аны адамдар да кадырлайт.


19 Ошондуктан тынчтыкка жана бири-бирибизди бекемдөөгө умтулалы[+].


20 Тамак үчүн Кудайдын ишин бузба! Тамактын баары таза, бирок жеген тамагы менен башка бирөөнүн азгырылуусуна түрткү болгон адамга жаман[+].


21 Эт жеп, шарап ичүү же башка бир нерселер бир тууганыңдын мүдүрүлүүсүнө, азгырылуусуна, рухий жактан алсыроосуна түрткү болсо, андай нерселерди кылбай эле койгонуң жакшы.


22 Ушул нерсе боюнча ишенимиң бар болсо, анда аны Кудай алдында, өз ичиңде сакта! Өзү туура көргөн нерсе үчүн абийири айыптабаган адам бактылуу.


23 Ал эми күмөн саноо менен жеген адам айыпталынат, анткени ал ишеним менен жеген жок. Ал эми ишеним менен кылынбаган ар бир нерсе – күнөө.

24


Кудайды даңктоо

Мен тараткан Жакшы Кабар боюнча жана Ыйса Машайактын сөзү боюнча, байыркы замандан бери айтылбай келе жаткан жашыруун сырдын ачылышы боюнча силерди бекемдөөгө Кудайдын кудурети жетет[+].


25 Бул сыр азыр айкын болду жана түбөлүктүү Кудайдын буйругу боюнча пайгамбарчылык жазуулар аркылуу бардык элдерди ишенимге баш ийдирүү үчүн жарыя кылынган[+].


26

#### 15

1 Биз, ишеними күчтүүлөр, алсыздардын алсыз жагын көтөрүшүбүз керек. Өзүбүзгө жакканды эле ойлобой,[+]


2 ар бирибиз жакыныбызга жакканды ойлойлу. Ал үчүн жакшы болуусун, анын ишениминин өсүүсүн көздөйлү[+].


3 Анткени Ыйык Жазууда: «Сага тил тийгизгендердин суук тили Мага тийип жатат», – деп жазылгандай, Машайак да Өзүнө эмес, Атасына жакканды кылган[+].


4 Ал эми буга чейин жазылгандын баары биздин үйрөнүшүбүз үчүн жазылган. Анткени биз Ыйык Жазуу аркылуу чыдамдуулукка жана кайраттуулукка ээ болуп, үмүтүбүздү үзбөйбүз[+].


5 Силер бир ой менен, бир ооздон Теңирибиз Машайак Ыйсанын Кудайын жана Атасын даңкташыңар үчүн,[+]


6 чыдамдуулук жана кайраттуулук берүүчү Кудай Өзү Ыйса Машайактын үйрөтүүсү боюнча силерге өз ара бир ой берсин.


7 Кудай даңкталышы үчүн, Машайак силерди кабыл алгандай, силер да бири-бириңерди кабыл алгыла.


8 Силерге айтамын: Машайак сүннөттүүлөргө Кудайдын ата-бабаларыбызга берген убадасын аткарыш үчүн, Кудайдын чындыгын далилдөө үчүн кызматчы болду.


9 Ал эми бутпарастарга Кудайды даңкташсын үчүн, Кудайдын аларга көрсөткөн ырайымы үчүн кызматчы болду. Ыйык Жазууда: «Теңир, Сени бутпарастардын арасында даңктаймын, Сенин ысымыңды даңктап ырдаймын», – деп жазылган[+].


10 Ыйык Жазуунун дагы бир жеринде: «Бутпарастар, Анын эли менен бирге кубангыла», – деп жазылган[+].


11 Ошондой эле: «Бардык бутпарастар, Теңирди мактагыла, бардык элдер, Аны даңктагыла», – деп да жазылган[+].


12 Ышайа пайгамбар да: «Жышайдын тукумунан Бирөө чыгат, Ал бардык элдердин үстүнөн бийлик жүргүзөт. Ага бутпарастар үмүттөнүшөт», – деп айткан[+].


13 Ыйык Рухтун күчү менен үмүткө бай болушуңар үчүн, үмүт берүүчү Кудай силерди ишеним жолунда кубанычка жана тынчтыкка бөлөсүн.

14


Элчинин кызматы

Бир туугандарым, силер өзүңөр деле ар кандай жакшы нерселерге жана билимге байсыңар, ошондой эле бири-бириңерге акыл-насаат айта аласыңар деп ишенем.


15 Ошого карабастан, силердин эсиңерге салуу үчүн, мен кээ бир нерселерди кайраттуулук менен жаздым.


16 Кудайдын мага көрсөткөн ырайымы боюнча Ыйса Машайактын кызматчысы болгон мен бутпарастарды Кудайдын алдына Ыйык Рух аркылуу ыйыкталган, жагымдуу тартуу катары алып келиш үчүн, Кудайдын Жакшы Кабарын таратуу ишин ыйык кызмат катары аткарып жатам[+].


17 Ошентип, мен Кудай алдында Ыйса Машайак аркылуу мактана алам.


18 Анткени Машайактын мен аркылуу аткаргандарынан башка нерсени айтууга батына албайм. Ал мен аркылуу сөз менен, иш менен, жышаандар жана ажайыптар менен, Ыйык Рухтун күчү менен бутпарастарды ишенимге баш ийдирди.


19 Мен Иерусалимден баштап Илирикке чейинки аймактарга Машайактын Жакшы Кабарын толугу менен тараттым[+].


20 Башка бирөө тургузган пайдубалдын үстүнө курбаш үчүн, мен Жакшы Кабарды Машайактын ысымы белгисиз болгон жерлерге таратууга аракеттендим[+].


21 Анткени Ыйык Жазууда: «Ал жөнүндө кабары жоктор көрүшөт, укпагандар түшүнүшөт», – деп жазылган[+].


22 Мына ошондуктан көп тоскоолдуктарга учурап, силерге бара албай жаттым[+].


23 Азыр болсо бул өлкөлөрдө Жакшы Кабар таратылбаган жер калбагандыктан жана көп жылдан бери силерге аябай баргым келгендиктен,[+]


24 Испанияга бара жатканда, силерге тие кетем. Бара жатып, силерге жолугам деп үмүттөнөм. Силер менен бир аз болсо да баарлашып, кубаныч алганымдан кийин, мени узатып коёрсуңар.


25 Азыр болсо мен ыйыктарга кызмат кылуу үчүн, Иерусалимге бара жатам[+].


26 Анткени македониядагылар менен ахаядагылар Иерусалимдеги ыйыктардын арасындагы жакырларга жардам топтоп берүүнү чечишти[+].


27 Ооба, ошондой чечишти, чынында, алар жүйүттөргө карыздар. Анткени бутпарастар рухий жагынан алар менен үлүштөш болуп калышкандыктан, аларга тиричилик жагынан кызмат көрсөтүүлөрү керек[+].


28 Топтолгон жардамды аларга толугу менен жеткирип берип, бул ишти аягына чыгаргандан кийин, силерге барам да, андан ары Испанияга кетем.


29 Мен силерге Машайактын толук батасы менен барарымды билем.


30 Бир туугандарым, Теңирибиз Ыйса Машайак аркылуу, Рухтун сүйүүсү аркылуу силерден өтүнөмүн: мен үчүн Кудайга сыйынып, мени менен чогуу күрөшкүлө.


31 Жүйүт аймагындагы ишенбегендерден кутулушум үчүн, Иерусалим элине кылган кызматым ыйыктарга жагыш үчүн,[+]


32 Кудайдын эрки болсо, силерге кубаныч менен келип, силер менен бирге кубанышым үчүн сыйынып тургула[+].


33

#### 16

1


Элчинин саламы

Кенхирея Жыйынында диакондук кызматты аткарган Пойбе карындашыбызды силерге тааныштырамын[+].


2 Ыйыктарга ылайык келгендей, аны Теңир үчүн кабыл алгыла. Силердин араңарда жүргөндө, ал эмнеге муктаж болсо, жардам бергиле. Анткени ал көптөгөн адамдарга, ошондой эле мага да жардам берди[+].


3 Машайак Ыйсага мени менен бирге кызмат кылган Прискила менен Акилага салам айтып койгула[+].


4 Алар менин өмүрүм үчүн өздөрүнүн өмүрүн тобокелге салышкан. Аларга бир эле мен эмес, бутпарастардан түзүлгөн Жыйындардын баары ыраазы. Алардын үйүнө чогулган Жыйынга да салам айтып койгула.


5 Ахаяда Машайакка биринчи болуп ишенген менин сүйүктүүм Эпейнетке салам айтып койгула[+].


6 Силер үчүн көп кызмат кылган Мариямга салам айтып койгула.


7 Мени менен бирге түрмөдө отурган бир туугандарым Андроникке жана Унияга салам айтып койгула. Машайакка менден мурун ишенип калган алар элчилердин арасында кадыр-баркка ээ.


8 Теңир жолунда жүргөн менин сүйүктүүм Ампилийге салам айтып койгула.


9 Машайакка биз менен бирге кызмат кылган Урбанга жана менин сүйүктүүм Стахиске салам айтып койгула.


10 Машайак жолунда сыноодон өткөн Апелеске салам айтып койгула. Аристобулдун үйүндөгүлөрүнүн ишенгендерине да салам айтып койгула.


11 Менин тууганым Иродийонго жана Наркистин үйүндөгүлөрүнүн Теңирге ишенгендерине салам айтып койгула.


12 Теңирге кызмат кылган Трифайнага жана Трипосага салам айтып койгула. Теңир үчүн көп кызмат кылган менин сүйүктүүм Персидага салам айтып койгула.


13 Теңир тандап алган Рутка жана мага да эне сыяктуу болуп калган анын энесине салам айтып койгула[+].


14 Асинкиритке, Пилегонтко, Эрмаска, Патропко, Эрмеске жана алардын жанындагы бир туугандарга салам айтып койгула.


15 Филолог менен Улияга, Нерейге жана анын карындашына, Олимпанга жана алардын жанындагы ыйыктардын баарына салам айтып койгула.


16 Ыйык өбүшүү менен саламдашкыла. Силерге Машайактын бардык Жыйындары салам айтып жатышат[+].

17


Жалган окутуулардан сак болуу

Бир туугандар, силерди бул нерсеге чакырамын: ортого жик салуучулардан жана өзүңөр үйрөнгөн окутууга каршы азгыруучулардан сак болгула, андайлардан алыс болгула[+].


18 Анткени андай адамдар Теңирибиз Ыйса Машайакка эмес, өздөрүнүн курсагына кызмат кылышат. Ишенчээк адамдарды кулакка жагымдуу сөздөр менен, чечендик менен азгырышат[+].


19 Силердин тил алчаактыгыңар баарына белгилүү. Ошондуктан мен силер үчүн кубанамын. Бирок мен силердин жакшы иштерди акылмандык менен кылышыңарды, жаман иштер менен булганбашыңарды каалаймын[+].


20 Тынчтыктын булагы болгон Кудай жакында силердин бутуңардын астында шайтанды тебелеп салат. Теңирибиз Ыйса Машайак силерге ырайымын төгө берсин! Оомийин[+].

21


Кызматташтарга салам айтуу

Менин кызматташым Тиметей жана туугандарым Лукий, Жасон жана Сосипатыр силерге салам айтып жатышат[+].


22 Бул катты жазган мен – Тертий да Теңир жолунда жүргөн силерге салам айтамын.


23 Мага жана бүт Жыйынга меймандостугун көрсөтүп жаткан Гай силерге салам айтып жатат. Шаардын казына башчысы Эраст жана бир тууганыбыз Куарт силерге салам айтып жатышат[+].


24 Теңирибиз Ыйса Машайак баарыңарга ырайымын төгө берсин! Оомийин!

### 1 Корунттуктар


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


#### 1

1


Элчинин саламдашуусу

Кудайдын каалоосу менен Ыйса Машайактын элчиси болууга чакырылган Пабылдан жана бир тууганыбыз Состенден


2 Кудайдын Корунттагы Жыйынына салам! Машайак Ыйса аркылуу ыйыкталган жана ыйык болууга чакырылган силерге, ошондой эле бардык жерде баарыбыздын Теңирибиз болгон Ыйса Машайактын ысымын чакыруучулардын баарына[+]


3 Кудай Атабыз жана Теңирибиз Ыйса Машайак ырайымын төгүп, тынчтыгын бере берсин!


4 Силер үчүн жана Кудайдын Машайак Ыйса аркылуу силерге көрсөткөн ырайымы үчүн, Кудайга ар дайым ыраазычылык билдирем.


5 Себеби силер Ыйса Машайак аркылуу бардыгына: сөзгө жана билимге байыдыңар[+].


6 Анткени Машайактын күбөлөндүрүүсү силерде бекем орун алды.


7 Теңирибиз Ыйса Машайактын келишин күтүп жаткан силер рухий жөндөмдүүлүктөрдүн эч биринен кем эмессиңер[+].


8 Теңирибиз Ыйса Машайак келген күнү кемчиликсиз болушуңар үчүн, Ал силерди акырына чейин бекемдейт[+].


9 Силерди Өз Уулу – Теңирибиз Ыйса Машайак менен мамилелешүүгө чакырган Кудай ишенимдүү[+].

10


Жыйындагы бөлүнүүлөр

Бир туугандар, Теңирибиз Ыйса Машайактын атынан өтүнөм, баарыңардын сөзүңөр бир болсун. Өз ара бөлүнбөгүлө, тескерисинче, бир ой, бир пикирге келгиле[+].


11 Бир туугандарым, өз ара талашып-тартышып жатканыңар Хлоянын үйүндөгүлөрү аркылуу мага маалым болду[+].


12 Муну айтып жатканымдын себеби: бириңер: «Мен Пабылдыкымын», бириңер: «Мен Аполостукумун», дагы бириңер: «Мен Кейфаныкымын», дагы бириңер: «Мен болсо Машайактыкымын», – деп жатыптырсыңар[+].


13 Эмне, Машайак бөлүндү беле? Пабыл силер үчүн айкаш жыгачка кадалды беле? Же силер Пабылдын ысымынын урматына сууга чөмүлдүрүлдүңөр беле[+]?


14 Криспос менен Гайдан башкаңарды сууга чөмүлдүрбөгөнүм үчүн, Кудайга ыраазымын,[+]


15 «Мен Пабылдын ысымынын урматына сууга чөмүлдүрүлгөм», – деп, эч ким айта албайт.


16 Степандын үйүндөгүлөрдү да сууга чөмүлдүргөм, алардан башка дагы кимди сууга чөмүлдүргөнүм эсимде жок[+].


17 Машайак мени сууга чөмүлдүрүү үчүн жиберген эмес, Жакшы Кабар таратуу үчүн жиберген. Бирок аны чечендик менен таратуу үчүн жиберген эмес, болбосо Машайактын айкаш жыгачы өз күчүн жоготуп коёт[+].

18


Машайак – Кудайдын күчү жана акылмандыгы

Себеби айкаш жыгач жөнүндөгү сөз – өлүмгө бара жаткандар үчүн акылсыздык, ал эми куткарыла турган биз үчүн Кудайдын күчү[+].


19 Анткени Ыйык Жазууда: «Даанышмандардын даанышмандыгын жок кылам, акылмандардын акылын четке кагам», – деп жазылган[+].


20 Даанышман кайда? Мыйзамды окутуучу кайда? Бул дүйнөнүн акылдуусу кайда? Бул дүйнөнүн акылмандуулугун Кудай акылсыздыкка айландырган жокпу[+]?


21 Өзүн акылман санаган бул дүйнө Кудайды кудайлык акылмандуулук боюнча тааныбай койгондуктан, Кудай ишенгендерди акылга сыйбаган сөз аркылуу куткарып алууну туура тапты.


22 Анткени жүйүттөр керемет-жышаанды талап кылышат, эллиндер акылмандыкты издешет,[+]


23 биз болсо айкаш жыгачка кадалган Машайак жөнүндө жарыялайбыз. Жүйүттөр үчүн бул – азгырык, ал эми эллиндер үчүн акылсыздык[+].


24 Чакырылгандар үчүн, алар жүйүт болобу, эллин болобу, Машайак – бул Кудайдын күчү жана Кудайдын акылмандыгы[+].


25 Анткени Кудайдын «акылсызы» адамдардан акылдуу, Кудайдын «алсызы» адамдардан күчтүү.


26 Кудай тарабынан чакырылып алынган бир туугандар, өзүңөрдүн ким экениңерди карап көргүлөчү: бир азыңар эле акылдуусуңар, бир азыңар эле күчтүүсүңөр, бир азыңар эле тектүү жерден чыккансыңар.


27 Акылдууларды уятка калтырыш үчүн, Кудай бул дүйнөнүн акылсыздарын тандап алды. Күчтүүлөрдү уятка калтырыш үчүн, Кудай бул дүйнөнүн алсыздарын тандап алды.


28 Бул дүйнөнүн барктууларынын баркын түшүрүү үчүн, Кудай бул дүйнөнүн тексиздерин, басынтылгандарын жана барксыздарын тандап алды[+].


29 Кудай алдында эч бир адам мактанбашы үчүн ушундай кылды[+].


30 Ал аркылуу силер Машайак Ыйсанын ичиндесиңер. Машайак биз үчүн Кудайдан келген акылмандуулук, адилеттик, ыйыктык жана куткарылуу болуп калды[+].


31

#### 2

1


Айкаш жыгачка кадалган Машайак жөнүндө сөз

Бир туугандар, мен силерге барганымда, Кудайдын күбөлөндүрүүсүн чечендик же адамдык акылмандык менен жарыялаганы барган эмесмин[+].


2 Анткени силерге барганда, айкаш жыгачка кадалган Ыйса Машайактан башка эч нерсе айтпай эле коёюн деп чечкем[+].


3 Мен силердин араңарда алсыз болуп, калтырап коркуп жүрдүм[+].


4 Силердин ишенимиңер адамдык акылмандыкка эмес, Кудайдын күчүнө негизделиши үчүн,[+]


5 мен сөз сүйлөгөндө жана насаат айтканда, адамдык акылмандык менен айтылган ишендирерлик сөздөргө эмес, Кудайдын Рухуна жана күчүнө таяндым[+].


6 Акылмандуулук жөнүндө биз жеткилең адамдардын арасында сүйлөйбүз. Бирок бул акылмандуулук бул дүйнөнүн жана бул дүйнөнүн жок боло турган бийлик башындагыларынын акылмандуулугу эмес[+].


7 Биз Кудайдын жашыруун сыр катары сакталып келген акылмандуулугу жөнүндө сүйлөйбүз. Биздин даңкталышыбыз үчүн, Кудай аны дүйнө жаратыла электен мурун эле белгилеп койгон[+].


8 Ал акылмандыкты бул дүйнөнүн бийликтегилеринин бири да түшүнгөн жок. Түшүнүшсө, даңктуу Теңирди айкаш жыгачка кадашмак эмес[+].


9 Ыйык Жазууда жазылгандай, «Кудай Өзүн сүйгөндөргө көз көрбөгөн, кулак укпаган, адамдын оюна да келбеген нерсени даярдап койгон»[+].


10 Бизге муну Кудай Өзүнүн Руху менен ачып берди. Анткени Рух бардыгын, Кудайдын улуу сырларын да билет[+].


11 Адамдын оюнда эмне бар экенин ким билет? Адамдын ичиндеги рухтан башка эч ким билбейт. Ошол сыяктуу эле Кудайдыкын да Кудайдын Рухунан башка эч ким билбейт[+].


12 Кудайдын бизге эмне бергенин билишибиз үчүн, биз бул дүйнөнүн рухун эмес, Кудайдын Рухун кабыл алдык[+].


13 Биз аны адамдык акылмандык аркылуу үйрөнгөн сөздөр менен жарыялап жаткан жокпуз, Ыйык Рух аркылуу үйрөнгөн сөздөр менен рухий адамдарга рухий тилде жарыялап жатабыз[+].


14 Табигый адам Кудайдын Руху ачып берген чындыктарды кабыл албайт, анткени ал муну акылсыздык деп эсептейт. Ал муну түшүнө албайт, анткени бул жөнүндө рухий ой жүгүртүү керек[+].


15 Рухий адам бардыгы жөнүндө ой жүгүртө алат, бирок ал адамга эч ким баа бере албайт.


16

#### 3

1


Жыйынды бөлүүчүлөрдү ашкерелөө

Бир туугандар, мен силер менен рухий адамдар менен сүйлөшкөндөй сүйлөшө алган жокмун. Дененин каалоосун аткарып жашаган адамдар менен, Машайак жолундагы жаш балдар менен сүйлөшкөндөй сүйлөштүм.


2 Мен силерге күчтүү тамак эмес, сүт бергем. Анткени силер күчтүү тамакты аш кыла алмак эмессиңер, аны азыр да аш кыла албайсыңар[+].


3 Анткени силер азыр деле дененин каалоосун аткарып жашап жатасыңар. Ортоңордо көрө албастык, уруш-талаш, келишпестик бар болсо, дененин каалоосун аткарып жашаган адам эмей кимсиңер? Силер адамдык кылып жаткан жоксуңарбы[+]?


4 Бириңер: «Мен Пабылдыкымын», – десеңер, бириңер: «Мен Аполостукумун», – дейсиңер, дененин каалоосун аткарып жашаган адам эмей кимсиңер?


5 Аполос ким? Пабыл ким? Алар – жөн гана кызматчылар, силер Теңирге ошолор аркылуу ишенип калдыңар. Теңирдин бергенине жараша алардын ар биринин жөндөмдүүлүгү бар[+].


6 Мен урук септим, Аполос сугарды, бирок Кудай өстүрдү[+].


7 Ошондуктан себүүчүнүн да, сугаруучунун да иши маанилүү эмес, себилгенди өстүрүүчү Кудайдын иши маанилүү[+].


8 Себүүчү менен сугаруучунун эмгеги бирдей. Бирок ар бири өз эмгегине жараша акысын алат[+].


9 Биз Кудайдын кызматташтарыбыз, силер болсо Кудайдын эгин талаасы жана Кудайдын имаратысыңар[+].


10 Кудайдын мага көрсөткөн ырайымы менен мен акылдуу куруучу катары пайдубал салдым. Башка бирөө ошол пайдубалдын үстүнө куруп жатат. Бирок ар бириң өзүңдүн кандай куруп жатканыңа көңүл бур![+]


11 Себеби эч ким салынган пайдубалдан бөлөк пайдубал сала албайт, ал пайдубал – Ыйса Машайак Өзү[+].


12 Ал пайдубалдын үстүнө бирөө алтындан, бирөө күмүштөн, бирөө кымбат баалуу таштардан, бирөө чөптөн, бирөө жыгачтан, бирөө самандан курат.


13 Ар бир адамдын кылган иши сот күнү ачыкка чыгат, себеби от аркылуу ачылат, кимдин иши кандай экенин от сынайт[+].


14 Кимдин кылган иши отко туруштук берсе, ал сыйлыгын алат.


15 Ал эми кимдин иши күйүп кетсе, ал зыян тартат. Өзү куткарылат, бирок оттон чыккандай куткарылат[+].


16 Кудайдын ийбадатканасы экендигиңерди, ичиңерде Кудайдын Руху жашарын билбейсиңерби[+]?


17 Ким Кудайдын ийбадатканасын талкаласа, аны Кудай талкалайт. Анткени Кудайдын ийбадатканасы ыйык, ал эми ал ийбадаткана силерсиңер[+].


18 Эч ким өзүн өзү алдабасын. Араңардан ким бул дүйнөдө акылдуу болгусу келсе, акылдуу болуш үчүн, акылсыз болсун.


19 Анткени бул дүйнөнүн акылмандыгы – Кудай алдында акылсыздык. Ыйык Жазууда жазылгандай, «Ал акылмандарды өздөрүнүн эле айла-амалы менен кармайт»[+].


20 Ошондой эле: «Кудай акылмандардын ою куру ой экендигин билет», – деп жазылган[+].


21 Ошондуктан эч кимиңер адам менен мактанбагыла, анткени баары силердики.


22 Пабыл да, Аполос да, Кейфа да, дүйнө да, өмүр да, өлүм да, азыркы учур да, келечек да – баары силердики.


23

#### 4

1


Элчилердин кызматы

Ошентип, адамдар бизди Машайактын кызматчылары жана Кудайдын жашыруун сырларын билген үй башкаруучулары катары эсептей алгандай болушсун.


2 Үй башкаруучулардан болсо ишенимдүүлүк талап кылынат.


3 Мен жөнүндө силер кандай ойдосуңар, башкалар кандай ойдо, мен үчүн бул маанилүү эмес. Өзүм да өзүмө баа бербейм.


4 Абийирим таза, бирок муну менен актанбайм, анткени мага Кудай Өзү Сот[+].


5 Ошондуктан Теңир келгенче, алдын ала эч соттобогула. Теңир келгенде, караңгыга жашырылганды жарыкка чыгарат, жүрөктөгү ниеттерди ачыкка чыгарат. Ошондо Кудай ар бир адамга ишине жараша мактоо айтат[+].


6 Ыйык Жазуудан четтеп, ашыкча акылдуусунбаганды бизден үйрөнүшүңөр үчүн, бир адамды экинчи бир адамдан жогору эсептебешиңер үчүн, бир туугандар, мен бул сөздөрдү силер үчүн, өзүмө жана Аполоско тиешелүү кылып айттым[+].


7 Ким сени башкалардан жогору эсептеп жатат? Бардыгын Кудайдан алган жок белең? Эгерде бардыгын Андан алган болсоң, анда эмне үчүн албагансып мактанып жатасың[+]?


8 Силер тоюп калдыңар, силер байып калдыңар, силер бизсиз эле падышачылык кыла баштадыңар. Силер чыны менен эле падышачылык кылып жатсаңар кана, анда биз да силер менен бирге падышачылык кылмакпыз![+]


9 Кудай бизди, элчилерди, өлүмгө өкүм кылынган акыркы адамдардай кылып койсо керек деп ойлойм. Анткени биз бул дүйнөдө периштелер менен адамдар үчүн тамашага айландык[+].


10 Биз Машайак үчүн акылсызбыз, силер болсо Машайактын ичинде акылдуусуңар! Биз алсызбыз, силер болсо күчтүүсүңөр! Силер кадыр-барктуу, биз болсо кадыр-барксыз адамдарбыз[+].


11 Ушул кезге чейин ач-жылаңач болуп, суусап жүрөбүз, бизди таякташат, жер кезип жүрөбүз[+].


12 Өз колубуз менен эмгектенип жатабыз. Бизди жамандашат, биз батабызды беребиз. Бизди кубалашат, биз чыдайбыз[+].


13 Бизди тилдегендерге жылуу жооп беребиз. Бул дүйнө үчүн биз ушул кезге чейин шыпырынды жана таштанды болдук.


14 Мен муну силерди уяткарыш үчүн жазган жокмун. Силерге сүйүктүү балдарым катары акыл-насаат айтып жатам[+].


15 Машайак жолунда насаатчыларыңар көп болгону менен, силерде аталар аз. Жакшы Кабар таратуу аркылуу Машайак Ыйса жолунда мен силердин атаңар болуп калдым[+].


16 Ошондуктан силерден суранарым, мен Машайактан үлгү алгандай эле, силер да менден үлгү алгыла[+].


17 Мен силерге Теңирге ишенимдүү, сүйүктүү уулум Тиметейди жибердим. Ал менин Машайак жолундагы жашоомду, бардык жерде, ар бир Жыйында кандай окутуп жүргөнүмдү силердин эсиңерге салат[+].


18 Мен силерге барбачудай болуп, кээ бирөөлөр көөдөнүн көтөрүп жатыптыр.


19 Бирок Кудай буюрса, мен силерге жакында барам. Ошондо мен көөдөнүн көтөргөндөрдүн сөзүн эмес, күчүн сынап көрөм[+].


20 Анткени Кудайдын Падышачылыгы сөз аркылуу эмес, күч аркылуу көрүнөт[+].


21

#### 5

1


Күнөө кетирген адамга чара көрүү

Силердин араңарда бузуктук кылган адам бар экенин уктум. Ал өзүнүн өгөй энесин алып алыптыр. Мындай нерсе бутпарастар арасында да кездешпейт[+].


2 «Мындай иш кылган адам арабыздан чыгарылса экен», – деп ыйлагандын ордуна кекирейесиңер да!


3 Араңарда болбосом да, рухум силер менен, ошондуктан өзүмдү араңарда жүргөндөй эле сезип, мындай иш кылган адамга карата чечим чыгарып койдум[+].


4 Теңирибиз Ыйса Машайактын ысымынын урматына чогулганыңарда, рухум силердин араңарда.


5 Теңирибиз Ыйса Машайак келген күнү Теңирибиз Ыйса Машайактын күчү менен ал адамдын жаны куткарылып калышы үчүн, денеси кыйналышы үчүн, аны шайтанга берип салгыла[+].


6 Мактанар жөнүңөр жок! Бир аз эле ачыткы бүт камырды ачытарын билбейсиңерби[+]?


7 Жаңы камыр болушуңар үчүн, эски ачыткыдан арылгыла. Силер ачыткысыз камырсыңар, анткени Пасах Козусу – Машайак биз үчүн курмандыкка чалынган[+].


8 Ошондуктан эски ачыткы – бузуктук жана куулук-шумдук менен эмес, ачыткысыз нан – таза жүрөк жана чындык менен майрамдайлы[+].


9 Мен силерге: «Бузуктук кылуучулар менен мамилелешпегиле», – деп, кат жазып жибергем[+].


10 Бул дүйнөнүн бузуктук кылуучулары, дүнүйөкорлору, талап-тоноочулары жана бутка табынуучулары менен мамилелешпегиле дебейм. Болбосо бул дүйнөдөн таптакыр эле чыгып кетүүгө туура келмек.


11 Мен силерге: «“Бир тууганыңармын”, – деп коюп, бузуктук кылганын, дүнүйөкорлугун, бутка табынганын, ушак сүйлөгөнүн, ичкилик ичкенин, уурулук кылганын таштабаган адам менен мамилелешпегиле. Атүгүл, аны менен бирге отуруп тамак да ичпегиле», – деп жазгам[+].


12 Сырттагыларды соттоп эмне кылам? Жыйындагыларды силер соттошуңар керек эмес беле[+]?


13

#### 6

1


Соттошуу жөнүндө

Араңардан бирөөнүн кимдир бирөөгө доосу болсо, ыйыктардын алдында эле чечишип албайбы, кудайсыздардын сотуна кайрылууга кантип батынды[+]?


2 Же эмне, ыйыктардын дүйнөнү сотторун билбейсиңерби? Өзүңөр дүйнөнү соттой турган адамдар болуп туруп, майда-барат иштерди чече албайсыңарбы[+]?


3 Келечекте периштелерди соттой турган адамдар экенибизди билбейсиңерби? Турмуш-тиричиликке байланыштуу көйгөйлөрдү чече албаганыңар кандай?


4 Турмуш-тиричиликке байланыштуу суроолоруңарды чечүү үчүн, Жыйынга тиешеси жок адамдарга кайрыласыңар.


5 Уялсаңар боло, араңарда бир туугандардын ортосундагы көйгөйдү чече ала турган бир да акыл-эстүү адам жокпу[+]?


6 Бир тууган бир тууган менен кудайсыздардын алдында соттошот деген эмне?


7 Бир туугандардын ортосунда араздашуу бар дегендин өзү эле силер үчүн уят. Андан көрө бириңер бириңерден жеңилип калбайсыңарбы! Андан көрө колуңардагыны тарттырып жибербейсиңерби![+]


8 Силер болсо бир тууганыңарды таарынтып да, колундагысын тартып алып да жатасыңар.


9 Же эмне, адилетсиздердин Кудайдын Падышачылыгын мурастабай тургандыгын билбейсиңерби? Алданбагыла! Ойноштук кылуучулар да, бутка табынуучулар да, нике бузуучулар да, аял жандуулар да, бачабаздар да,[+]


10 уурулар да, дүнүйөкорлор да, аракечтер да, ушакчылар да, талап-тоноочулар да Кудайдын Падышачылыгын мурасташпайт[+].


11 Айрымдарыңар ушундай адамдар элеңер. Бирок Теңирибиз Ыйса Машайактын ысымынын урматына Кудайыбыздын Руху аркылуу жуулдуңар, ыйыкталдыңар жана акталдыңар[+].


12 Мага баарын кылууга болот, бирок баары эле пайдалуу эмес. Мага баарын кылууга болот, бирок эч нерсе менин үстүмөн бийлик жүргүзбөшү керек[+].


13 Тамак кардың үчүн, кардың тамак үчүн. Бирок Кудай тигини да, муну да жок кылат. Дене ойноштук кылуу үчүн эмес, Теңир үчүн, Теңир болсо дене үчүн.


14 Теңирди тирилткен Кудай Өз кудурети менен бизди да тирилтет.


15 Же эмне, денеңер Машайактын дене мүчөлөрү экенин билбейсиңерби? Машайактын дене мүчөсүн сойку аялдын мүчөсү кылмак белем? Албетте, жок![+]


16 Же эмне, сойку аял менен кошулган адам аны менен биригип, бир дене болорун билбейсиңерби? Анткени Ыйык Жазууда: «Экөө бир дене болот», – деп жазылган[+].


17 Ал эми Теңир менен бириккен адам Аны менен бир рух болот[+].


18 Ойноштук кылуудан качкыла. Адам кылган бардык күнөөлөр денеден тышкары болот, ал эми ойноштук кылган адам өз денесине каршы күнөө кылат[+].


19 Же эмне, денеңер силердин ичиңерде жашаган Ыйык Рухтун ийбадатканасы экендигин, Ал Рухту Кудайдан алганыңарды жана өзүңөрдүн өзүңөргө таандык эмес экениңерди билбейсиңерби[+]?


20

#### 7

1


Үй-бүлө куруу жана так өтүү жөнүндө

Ал эми силердин мага жазып жибергениңер жөнүндө айтарым бул: эркектин аялга жакындабай эле койгону жакшы.


2 Бирок ойноштук кылбаш үчүн, ар бир эркектин аялы, ар бир аялдын күйөөсү болсун.


3 Күйөөсү аялына карата, аялы күйөөсүнө карата жубайлык милдетин аткарсын[+].


4 Аялдын денеси өзүнө эмес, күйөөсүнө таандык. Ошондой эле эркектин денеси өзүнө эмес, аялына таандык.


5 Өз ара макулдашкандан кийин, орозо кармоо жана сыйынуу үчүн гана бири-бириңерден убактылуу алыс болгула. Андан кийин кайрадан бирге болгула, өзүңөрдү кармай албаганыңардан пайдаланып, шайтан азгырып кетпесин[+].


6 Мен муну буйрук катары эмес, кеңеш катары айтып жатам[+].


7 Анткени бардык адамдардын мендей болушун каалар элем. Бирок ар бир адамдын Кудайдан алган рухий жөндөмдүүлүгү бар, бири мындай болсо, экинчиси тигиндей[+].


8 Үйлөнө электерге жана жесирлерге айтарым: алардын мен сыяктуу жалгыз болгону жакшы.


9 Эгерде өздөрүн кармай алышпаса, үйлөнүшсүн. Кумарлангандан көрө, үйлөнгөн жакшы[+].


10 Ал эми үй-бүлө кургандарга мен эмес, Теңир мындай буйрук кылат: «Аял күйөөсү менен ажырашпасын[+].


11 Эгерде ажыраша турган болсо, кайра күйөөгө тийбесин, же күйөөсү менен жарашсын. Ал эми эркек аялын кетирбесин»[+].


12 Дагы бирөөлөргө Теңир эмес, мен мындай демекчимин: «Эгерде кайсы бир бир туугандын аялы Теңирге ишенбесе, бирок чогуу жашаганга макул болсо, анда ал бир тууган аялы менен ажырашпасын[+].


13 Кайсы бир бир туугандын күйөөсү Теңирге ишенбесе, бирок чогуу жашаганга макул болсо, анда ал бир тууган күйөөсү менен ажырашпасын.


14 Анткени Теңирге ишенбеген күйөөсү Теңирге ишенген аялы аркылуу, Теңирге ишенбеген аялы Теңирге ишенген күйөөсү аркылуу ыйыкталат. Болбосо балдарыңар ыйык болмок эмес, азыр алар ыйык[+].


15 Эгерде Теңирге ишенбеген тарап ажырашууну кааласа, ажырашсын. Мындай учурда бир туугандын башы бош, Кудай бизди тынчтыкка чакырган.


16 Аял, балким, күйөөң сен аркылуу куткарылып калар, кайдан билесиң? Эркек, балким, аялың сен аркылуу куткарылып калар, кайдан билесиң[+]?


17 Кудай кимге эмнени белгилесе жана кимди кандай абалында чакырып алса, ошол боюнча жашасын. Мен бардык Жыйындарга ушундай буйрук берем.


18 Сүннөткө отургузулган абалыңда чакырылсаң, жашырынба. Сүннөткө отургузулбаган абалыңда чакырылсаң, сүннөткө отургузулбай эле кой[+].


19 Сүннөткө отургузулуу же отургузулбоо маанилүү эмес, маанилүүсү – Кудайдын осуяттарын аткаруу[+].


20 Ким кандай абалында чакырылса, ошол абалында калсын.


21 Кул абалыңда чакырылган болсоң, уялба. Эгерде эркиндикке чыгууга мүмкүнчүлүгүң бар болсо, жакшысын пайдаланып кал!


22 Кул абалында чакырылган адам – Теңир алдында эркин адам. Ошол сыяктуу эле эркин абалында чакырылган адам – Машайактын кулу[+].


23 Силер кымбат баада сатылып алынгансыңар, адамга кул болбогула[+].


24 Бир туугандар, ким кандай абалында чакырылса, Кудай алдында ошол абалында калсын.


25 Турмушка чыга элек кыздар жөнүндө Кудайдан буйрук алган эмесмин. Бирок Теңирдин ырайымын көрүп, ишенимдүү болгон адам катары кеңеш берем[+].


26 Азыркы кыйынчылыктарды эске алганда, үй-бүлө курбай эле койгон жакшы деп ойлойм.


27 Аялың бар болсо, ажырашам дебе. Аялсыз калсаң, аял издебе.


28 Эгерде үйлөнсөң, күнөө эмес. Эгерде кыз турмушка чыкса, күнөө эмес. Бирок үй-бүлө кургандар дене жагынан азап тартышат. Мен болсо силерди аяйм.


29 Силерге айтарым, бир туугандар, аз убакыт калды. Мындан ары аялы барлар аялы жоктордой болсун.


30 Ыйлагандар ыйлабагандардай, кубангандар кубанбагандардай, сатып алгандар сатып албагандардай,[+]


31 бул дүйнөнүн жыргалчылыгын көрүп жаткандар жыргалчылык көрбөгөндөрдөй болушсун. Анткени бул дүйнө – жок боло турган дүйнө[+].


32 Мен силердин түйшүк тартышыңарды каалабайм. Үйлөнбөгөн адам Теңирге жагуу үчүн, Теңирдикин ойлойт[+].


33 Ал эми үйлөнгөн адам аялына жагуу үчүн, бул дүйнөнүкүн ойлойт. Турмушка чыккан кыз менен турмушка чыкпаган кыздын да айырмасы бар.


34 Турмушка чыкпаган кыз денеси, руху ыйык болуп, Теңирге жагуу үчүн, Теңирдикин ойлойт. Ал эми турмушка чыккан кыз күйөөсүнө жагуу үчүн, бул дүйнөнүкүн ойлойт.


35 Муну силердин эркиндигиңерди чектеш үчүн эмес, силерге жакшы болуш үчүн айтып жатам. Эч нерсеге алаксыбай, Теңирге ар дайым жакшы кызмат кылышыңарды каалайм.


36 Ким өзүнүн жашы өтүп бара жаткан кызынын жалгыз өтүшүн туура көрбөсө, кызын күйөөгө берсин, күнөө эмес. Кызы турмушка чыксын.


37 Ал эми ким кызын күйөөгө бербөөнү чечсе, ошол чечиминин туура экенине көзү жетсе, өз эрки менен ушундай кылса, ал жакшы кылат.


38 Кызын күйөөгө берген адам жакшы кылат. Ал эми кызын күйөөгө бербеген адам андан да жакшы кылат[+].


39 Күйөөсү тирүү турганда, аялдын башы бош эмес. Күйөөсүнүн көзү өтүп кетсе, аялдын башы бош. Каалаган адамына турмушка чыкса болот, бирок Теңирге ишенген адамга гана[+].


40

#### 8

1


Буркандарга багышталган курмандыктар жөнүндө

Буркандарга багышталган тамак-аш жөнүндө баарыбыз эле билебиз, анткени баарыбызда эле билим бар. Бирок билим адамды текебер кылат, ал эми сүйүү адамдын акылына акыл кошот[+].


2 «Бир нерсе билем», – деп ойлогон адам эмнени билүү керек экендигин али биле элек[+].


3 Бирок Кудай Өзүн сүйгөн адамга билим берген[+].


4 Буркандарга багышталган тамак-ашты жегенге болор-болбосу жөнүндө сөз кыла турган болсок, биз буркандын бул дүйнөдө эч нерсеге арзыбаган нерсе экенин, жалгыз Кудайдан башка Кудай жок экендигин билебиз[+].


5 Жер үстүндө болобу, асманда болобу, «кудай» деп аталгандар бар болгону менен (анткени көптөгөн кудайлар жана үстөмдүк кылуучулар бар),


6 бизде бир гана Кудай Ата бар. Баарын Ал жараткан, биз да Ал үчүн жаратылганбыз. Ошондой эле бир гана Теңир – Ыйса Машайак бар, баары Ал аркылуу жаратылган, биз да Ал аркылуу жаратылганбыз[+].


7 Бирок баарында эле мындай билим жок. Кээ бирөөлөр азыркыга чейин өздөрүнүн бутпарастык эски адаты боюнча бул тамакты буркандарга багышталган тамак катары жешет. Алардын абийири алсыз болгондуктан булганат[+].


8 Тамак бизди Кудайга жакындатпайт: жесек, бир нерсеге ээ болбойбуз; жебей койсок, эч нерсе жоготпойбуз[+].


9 Бирок сак болгула, силердин ушул эркиндигиңер алсыздар үчүн азгырык болбосун.


10 Эгерде алсыз бир тууганың билимдүүмүн деген сенин бутканада тамак жеп отурганыңды көрүп калса, буркандарга багышталган тамак-аштан анын да жегиси келбес бекен[+]?


11 Машайак сенин ушул алсыз бир тууганың үчүн да өлгөн, сен болсо өз билимиң менен аны өлүмгө дуушар кылып жатасың[+].


12 Алсыз бир туугандарыңардын абийирин жаралап, аларга каршы күнөө кылууңар менен силер Машайакка каршы күнөө кылып жатасыңар.


13

#### 9

1


Элчинин укуктары

Мен эркин адам эмесминби? Мен элчи эмесминби? Мен Теңирибиз Ыйса Машайакты көргөн эмес белем? Теңир үчүн кылган эмгегимдин жемиши силер эмессиңерби[+]?


2 Башкалар үчүн элчи болбосом да, силер үчүн элчимин! Анткени менин Теңирдин элчиси экендигимди ырастаган мөөр силерсиңер.


3 Мени айыптагандардын алдында мен ушуну айта алам!


4 Биздин жеп-ичкенге укугубуз жокпу[+]?


5 Башка элчилер сыяктуу, ошондой эле Теңирибиздин бир туугандары жана Кейфа сыяктуу биз да үйлөнүп алып, аялыбызды жаныбызга алып жүрүүгө укугубуз жокпу[+]?


6 Барнаба экөөбүздүн эле иштебей коюуга укугубуз жокпу[+]?


7 Өз эсебинен кызмат өтөгөн аскер барбы? Жүзүм тиккен адам анын жемишинен жебей коймок беле? Мал баккан адам анын сүтүнөн ичпей коймок беле[+]?


8 Мен муну адамдык көз караш менен эле айтып жатамбы? Мыйзамда да ушундай айтылган жок беле?


9 Мусанын мыйзамында: «Эгин бастырып жаткан өгүзүңдүн оозун таңба!» – деп жазылган. Кудай өгүздөр үчүн кам көрүп жатабы же биз үчүн кам көрүп жатабы[+]?


10 Албетте, биз үчүн. Жер иштеткен адам үмүт менен иштетет, эгин бастырган адам да «Өз үлүшүмдү алам» деген үмүт менен бастырат[+].


11 Биз силерге рухий нерсени септик. Эгерде силерден денеге керектүү нерсени жыйнап алсак, көптүк кылабы[+]?


12 Эгерде силердин араңарда кээ бирөөлөр ушундай укукка ээ болуп жатышса, биздин укугубуз жокпу? Бирок биз бул укукту пайдаланган жокпуз, Машайактын Жакшы Кабарынын таратылышына кедерги болбош үчүн, баарына чыдап жатабыз.


13 Ыйык жайда кызмат кылгандар ыйык жайдан тамактанарын, курмандык чалынуучу жайда кызмат кылгандар өз үлүшүн курмандыктардан аларын билбейсиңерби[+]?


14 Теңир да Жакшы Кабар тараткандар Жакшы Кабар таратуунун эсебинен жашашсын деп буйруган[+].


15 Бирок мен бул укуктардын бирин да пайдаланган жокмун. Азыр мен муну силерден бир нерсе алайын деп жазып жаткан жокмун. Кимдир бирөө мени ушул мактанычымдан ажыраткыча, өлгөнүм артык[+].


16 Жакшы Кабар таратып жаткандыгым менен мактана албайм, анткени бул менин милдетим. Эгерде Жакшы Кабар таратпасам, мага кайгы![+]


17 Эгерде мен муну өз ыктыярым менен кылып жатсам, сыйлыгымды алам. Өзүмө тиешелүү милдет катары кылып жаткан болсом, анда мен өзүмө тапшырылган ишти гана аткарып жатам[+].


18 Анда мен эмне үчүн сыйлык алам? Мен Машайак жөнүндөгү Жакшы Кабарды өз укугумдан пайдаланбай, кызмат акысыз тараткандыгым үчүн сыйлык алам[+].


19 Мен эч кимдин кулу болбосом да, көптөрдүн Машайакка ишенип калышы үчүн, өзүмдү баарына кул кылдым[+].


20 Машайакка ишенип калышы үчүн, жүйүттөр үчүн жүйүт сыяктуу болдум. Мыйзам астында болбосом да, мыйзам астындагылардын Машайакка ишенип калышы үчүн, мыйзам астындагы адам сыяктуу болдум[+].


21 Мыйзамды билсем да, мыйзамды билбегендердин Машайакка ишенип калышы үчүн, мыйзамды билбеген адам сыяктуу болдум. Бирок өзүм Машайактын мыйзамынын астындамын[+].


22 Алсыздардын Машайакка ишенип калышы үчүн, алсыз адам сыяктуу болдум. Жок дегенде, кээ бирөөлөрүн куткарып калыш үчүн, бардыгы үчүн бардыгы сыяктуу болдум[+].


23 Жакшы Кабарда үлүшүм болсун деп, ушунун баарын Жакшы Кабар үчүн кылып жатам.


24 Жарышта баары чуркаганы менен бирөө гана байге аларын билесиңер. Ошондуктан байге алгыдай болуп чуркагыла[+].


25 Жарышка катышуучулардын баары өздөрүн бардык жагынан тыйышат: бирөөлөр жок боло турган таажы алуу үчүн ошентишет, ал эми биз соолубас таажы алуу үчүн ошентебиз[+].


26 Ошондуктан мен максатсыз чуркап бара жаткан жокмун, муштумум менен абаны ургулап жаткан жокмун.


27

#### 10

1


Ысрайыл элинин жашоосунан сабак алуу

Бир туугандар, мен силердин билишиңерди каалайм: ата-бабаларыбыздын баары булут астында жол жүрүшкөн, алардын баары деңизден өтүшкөн[+].


2 Алардын баары булутка жана деңизге, Мусанын урматына чөмүлдүрүлүшкөн.


3 Бардыгы бир эле рухий тамак жешкен[+].


4 Бардыгы бир эле рухий суусундук ичишкен: өздөрүнүн артынан келе жаткан рухий аскадан суу ичишкен. Ал аска Ыйса Машайак болчу.


5 Кудай алардын көпчүлүгүнө нааразы болду. Ошондуктан алар чөлдө өлүп жок болушту[+].


6 Алар сыяктуу жамандыкка жакын болбошубуз үчүн, бул бизге сабак болуп калды[+].


7 Алардын кээ бирөөлөрүнө окшоп бурканга табынуучу болбогула. Алар жөнүндө Ыйык Жазууда: «. . . эл ичип-жегени отурду, көңүл ачканы турду», – деп жазылган[+].


8 Кээ бирөөлөрүнө окшоп ойноштук кылбайлы, алардын жыйырма үч миңи бир күндө кырылган[+].


9 Алардын кээ бирөөлөрүнө окшоп Машайакты сынабайлы. Сынагандарды жылан чагып өлтүргөн[+].


10 Алардын кээ бирөөлөрүнө окшоп күңкүлдөбөгүлө. Күңкүлдөгөндөрдү Кыруучу өлтүргөн[+].


11 Алардын башынан өткөн нерселердин баары бизге сабак болуш үчүн болгон. Кылымдын акырында жашап жаткан бизге эскертүү болуш үчүн, кагазга түшүрүлгөн[+].


12 Ошондуктан туруп турам деп ойлогон адам жыгылып калуудан сак болсун[+].


13 Силер адам баласынын башына келе турган эле сыноолорго туш болдуңар. Кудай ишенимдүү, Ал силердин көтөрө алгыс сыноо менен сыналышыңарга жол бербейт. Сыноону көтөрө алышыңар үчүн, сыноо учурунда чыгуу жолун да берет[+].


14 Ошондуктан, сүйүктүүлөрүм, буркандарга кызмат кылуудан качкыла[+].


15 Силерди акыл-эстүү адамдар катары көрүп айтып жатам, айткандарым жөнүндө өзүңөр ойлонуп көргүлө.


16 Теңирге ыраазычылык билдирүү менен ыраазычылык чөйчөгүнөн ичкенде, биз Машайактын канына үлүштөш болуп жаткан жокпузбу? Нан сындырып жегенде, биз Машайактын денесине үлүштөш болуп жаткан жокпузбу[+]?


17 Нан бирөө, бардыгыбыз биригип бир денебиз, анткени бардыгыбыз бир нандан жеп жатабыз[+].


18 Ысрайыл элин алып көрөлү: курмандыктан жегендер курмандык чалынуучу жайга үлүштөш болуп жатышкан жокпу[+]?


19 Муну менен эмнени айткым келет? Буркан маанилүү нерсе демекчиминби? Же ага багышталган курмандыкты маанилүү нерсе демекчиминби[+]?


20 Албетте, жок. Айтайын дегеним бул: бутпарастар курмандыктарын Кудайга эмес, жиндерге багышташат. Силердин жиндер менен үлүштөш болушуңарды каалабайм[+].


21 Силер бир эле учурда Теңирдин да, жиндердин да чөйчөгүнөн иче албайсыңар. Силер бир эле учурда Теңирдин да, жиндердин да дасторконунан тамактана албайсыңар[+].


22 Теңирдин кызганычын ойготкубуз келеби? Же биз Андан күчтүүбүзбү[+]?

23


Бардыгын Кудайды даңкташ үчүн кылгыла

Мага баарын кылууга болот, бирок баары эле пайдалуу эмес. Мага баарын кылууга болот, бирок баары эле ишенимди бекемдебейт[+].


24 Ар бир адам өзүн эле эмес, өзгөнү да ойлосун[+].


25 Базарда сатылгандын бардыгын текшербестен, тынчсызданбастан эле алып жегиле[+].


26 Анткени жер жана жердегинин бардыгы Теңирдики[+].


27 Эгерде Теңирге ишенбегендердин бири силерди үйүнө чакырып калса, аныкына барганыңарда, алдыңарга коюлган тамак-ашты текшербестен, тынчсызданбастан эле жегиле[+].


28 Эгерде кимдир бирөө силерге: «Бул – бурканга багышталган тамак», – десе, анда муну айткан ошол адам үчүн жана анын абийири үчүн жебей эле койгула.


29 Өзүмдүн эмес, анын абийирин айтып жатам. Башка бирөөнүн абийирине өз эркиндигимди соттотуп эмне кылам?


30 Эгерде мен тамакты Кудайга ыраазычылык билдирүү менен жеп жатсам, анда мени ыраазычылык билдирип жеген тамак үчүн айыптоонун эмне кереги бар[+]?


31 Ошентип, ичсеңер да, жесеңер да, эмне кылсаңар да, баарын Кудайды даңкташ үчүн кылгыла[+].


32 Жүйүткө да, эллинге да, Кудайдын Жыйынына да азгырык болбогула[+].


33

#### 11

1 Мен Машайактан үлгү алгандай эле, силер да менден үлгү алгыла[+].

2


Башты жабуу жөнүндө

Бир туугандар, силердин мен берген көрсөтмөлөрдү эсиңерден чыгарбай, мен үйрөткөндөй аткарып жүргөнүңөр мактоого арзырлык.


3 Бирок муну билип алышыңарды каалайм: ар бир эркектин башчысы – Машайак, аялдын башчысы – эркек, Машайактын башчысы – Кудай[+].


4 Баш кийимчен сыйынган же баш кийимчен пайгамбарчылык кылган эркек өз башын өзү уятка калтырат.


5 Жылаңбаш сыйынган же жылаңбаш пайгамбарчылык кылган аял өз башын өзү уятка калтырат, себеби бул чачын кырдырып салууга барабар[+].


6 Эгерде аял башын жапкысы келбесе, чачын кырктырып салсын. Кырктырып салгандан же кырдырып салгандан уялса, башын жапсын[+].


7 Эркек башын жаппашы керек, анткени эркек – Кудайдын бейнеси жана даңкы, аял болсо – күйөөсүнүн даңкы[+].


8 Анткени эркек аял аркылуу эмес, аял эркек аркылуу жаратылган[+].


9 Эркек аял үчүн эмес, аял эркек үчүн жаратылган[+].


10 Ошондуктан аял периштелерге өзүнүн бийлик астында экендигин көрсөтүш үчүн, башын жаап жүрүшү керек.


11 Бирок Теңирдин алдында аял эркекке, эркек аялга көз каранды[+].


12 Анткени аял эркек аркылуу жаратылгандай эле, эркек аялдан төрөлөт, бирок баары Кудайдан.


13 Өзүңөр эле ойлоп көргүлөчү: аялдын Кудайга жылаңбаш сыйынганы адептүүлүккө жатабы?


14 Табият өзү эле айтып жатпайбы: чач өстүрүү эркек үчүн уятсыздык,


15 аял үчүн сыймык, анткени чач аялга жабуу ордуна берилген[+].


16 Ким бул тууралуу талашып-тартышкысы келсе, билип койсун, бизде да, Кудайдын Жыйындарында да андай адат жок.

17


Теңирдин Кечки Тамагы жөнүндө

Чогулганыңардын пайдасынан зыяны көп болгондуктан, төмөндөгү көрсөтмөлөрдү берем. Мен силерди мактай албайм.


18 Биринчиден, Жыйын катары чогулганыңарда, өз ара бөлүнөрүңөрдү уктум. Кандайдыр бир деңгээлде мен буга ишенем[+].


19 Бирок араңарда ар кандай көз караштар да болушу керек, ошол аркылуу кимдердин ишенимдүү экендиги белгилүү болот[+].


20 Чогулганыңар менен, Теңирдин Кечки Тамагын жеп-ичүү расмисин туура өткөргөн жоксуңар.


21 Анткени ар ким башканы күтпөй, өз тамагын жей баштайт. Ошентип, бири ачка калса, бири мас болуп калат.


22 Үйүңөрдөн ичип-жесеңер болбойбу? Же Кудайдын Жыйынын барк албай, колунда жокторду басынткыңар барбы? Эмне дейин, силерди ушул үчүн мактайынбы? Жок, мактабайм[+].


23 Силерге үйрөткөндөрүмдү мен Теңирден алгам. Адамдардын колуна салынып берилер түнү Теңир Ыйса нанды алып,[+]


24 Кудайга ыраазычылык билдирип сыйынгандан кийин, нанды сындырып, мындай деген: «Алгыла, жегиле. Бул Менин силер үчүн сындырылган Денем. Бул нанды Мени эскериш үчүн жегиле»[+].


25 Тамактан кийин чөйчөктү да алып, мындай деген: «Бул чөйчөк – Менин Каным менен бекитиле турган жаңы келишим. Бул шараптан ичкен сайын, Мени эскергиле»[+].


26 Бул нандан жеп, бул чөйчөктөгү шараптан ичкен сайын, Теңир келгенге чейин, силер Анын өлүмү жөнүндө жарыялайсыңар.


27 Ошондуктан ким татыксыз түрдө бул нандан жесе жана Теңирдин чөйчөгүнөн ичсе, ал Теңирдин Денесине жана Канына каршы күнөө кылган болот[+].


28 Адам адегенде өзүн өзү текшерсин, ошондон кийин гана бул нандан жеп, чөйчөктөгү шараптан ичсин.


29 Ким Теңирдин Денеси жөнүндө ойлонбой, татыксыз түрдө ичип-жесе, ал өзүн өзү айыптуу кылат.


30 Ошондуктан көпчүлүгүңөр алсызсыңар жана оорулуусуңар, араңарда өлгөндөр да аз эмес.


31 Өзүбүздү өзүбүз текшерсек, сотко кабылмак эмеспиз.


32 Бул дүйнө менен бирге соттолбошубуз үчүн, Теңир бизди соттоп, жазалап жатат[+].


33 Ошондуктан, бир туугандарым, Кечки Тамакка чогулганыңарда, бири-бириңерди күткүлө.


34

#### 12

1


Рухий жөндөмдүүлүктөр жөнүндө

Бирок, бир туугандар, мен силердин рухий жөндөмдүүлүктөр тууралуу да билишиңерди каалайм[+].


2 Өзүңөр билесиңер, бутпарас кезиңерде тилсиз буркандарга бирөө жетелеп баргансып барчусуңар[+].


3 Ошондуктан силерге айтарым: Кудайдын Руху аркылуу сүйлөгөн адам Ыйсага каршы анафема[*] айтпайт жана ал Кудайдын Руху аркылуу гана Ыйсаны «Теңир» дей алат[+].


4 Рухий жөндөмдүүлүктөр ар түрдүү, бирок Рух бирөө[+].


5 Кызматтар ар түрдүү, бирок Теңир бирөө[+].


6 Иштер ар түрдүү, бирок Кудай бирөө, бардыгын кыймылга келтирген – Ал[+].


7 Бирок Рухтун жөндөмдүүлүгү жалпынын пайдасы үчүн ар бирине берилет.


8 Рух аркылуу бирине акылмандык берилсе, ошол эле Рух аркылуу башка бирине билим берилет.


9 Ошол эле Рух аркылуу бирине ишеним, дагы бирине айыктыруу жөндөмдүүлүгү,[+]


10 бирине ажайып көрсөтүү жөндөмдүүлүгү, бирине пайгамбарчылык кылуу жөндөмдүүлүгү, бирине рухтарды айырмалоо жөндөмдүүлүгү, бирине ар кандай тилдерде сүйлөө жөндөмдүүлүгү, башка бирине ошол тилдерди которуп түшүндүрүп берүү жөндөмдүүлүгү берилет[+].


11 Мунун баары – ошол эле Рухтун иши. Ал ар бирине Өзү каалагандай жөндөмдүүлүк берет.

12


Мүчөлөр көп, дене бирөө

Дене бирөө болгону менен, анын мүчөлөрү көп, баары – бир дененин мүчөлөрү, алар көп болсо да, бир эле денени түзөт. Машайактын Денеси болуп эсептелген Жыйын да көп мүчөлөрдөн турат[+].


13 Жүйүт да, эллин да, кул да, эркин адам да – баарыбыз бир Рухка, бир денеге чөмүлүп, бир Рухтан ичкенбиз[+].


14 Дене бир мүчөдөн эмес, көп мүчөдөн турат.


15 Бут: «Мен денеге таандык эмесмин, анткени кол эмесмин», – десе эле, денеге таандык болбой калабы?


16 Кулак: «Мен денеге таандык эмесмин, анткени көз эмесмин», – десе эле, денеге таандык болбой калабы?


17 Дененин баары эле көз болсо, ал кантип угат? Дененин баары эле кулак болсо, ал кантип жыт сезет?


18 Кудай ар бир мүчөнү денеге Өзү каалаганындай кылып жайгаштырган.


19 Эгерде баары бир эле мүчө болсо, дене кантип дене болот?


20 Көп мүчө биригип, бир денени түзөт.


21 Көз колго: «Сенин мага керегиң жок!», баш бутка: «Сенин мага керегиң жок!» – дей албайт.


22 Дененин алсыз көрүнгөн мүчөлөрү көбүрөөк керек.


23 Денебиздеги көрксүз болуп көрүнгөн мүчөлөрүбүзгө өзгөчө кам көрөбүз.


24 Денебиздеги анча маанилүү эмес болуп көрүнгөн мүчөлөрүбүзгө өзгөчө кам көрөбүз, көрксүз мүчөлөрүбүз көрктүү кийим кийишет, ал эми көрктүү мүчөлөрүбүз буга муктаж эмес.


25 Бирок дене мүчөлөрү өз ара бөлүнбөш үчүн, мүчөлөрдүн бардыгы бири-бирине кам көрүш үчүн, Кудай дененин көрксүз мүчөсүн өзгөчө кам көрүлгүдөй кылып жайгаштырган.


26 Ошондуктан бир мүчө азап тартса, аны менен кошо бардык мүчөлөр азап тартышат. Бир мүчө даңкталса, аны менен кошо бардык мүчөлөр кубанышат[+].


27 Силер Машайактын денесисиңер, өз-өзүнчө алганда, ар бириңер бул дененин мүчөлөрүсүңөр[+].


28 Кудай Жыйынга, биринчиден, элчилерди; экинчиден, пайгамбарларды; үчүнчүдөн, окутуучуларды дайындады. Калгандарына ажайып көрсөтүү жөндөмдүүлүгүн, айыктыруу жөндөмдүүлүгүн, жардам берүү жөндөмдүүлүгүн, башкаруу жөндөмдүүлүгүн, ар кандай тилдерде сүйлөө жөндөмдүүлүгүн берди[+].


29 Баары эле элчиби? Баары эле пайгамбарбы? Баары эле окутуучубу? Баарында эле ажайып көрсөтүү жөндөмдүүлүгү барбы?


30 Баарында эле айыктыруу жөндөмдүүлүгү барбы? Баары эле ар кандай тилдерде сүйлөй алышабы? Баары эле ал тилдерди которо алышабы?


31

#### 13

1


Сүйүү

Эгерде мен адамдын жана периштенин тили менен сүйлөй алсам, бирок менде сүйүү жок болсо, анда мен зың эткен жезмин же шыңгыраган коңгуроомун.


2 Эгерде мен пайгамбарчылык кылсам, бардык сырларды билсем, толук билимге ээ болсом, тоону ордунан жылдыра ала тургандай ишенимим бар болсо, бирок менде сүйүү жок болсо, анда мен эч ким эмесмин[+].


3 Эгерде мен мал-мүлкүмдүн баарын таратып берсем, денемди отко таштоого даяр болсом, бирок менде сүйүү жок болсо, мунун баары пайдасыз.


4 Сүйүү чыдамдуу, боорукер, сүйүү көрө албастык кылбайт, мактанбайт, текеберденбейт,


5 адепсиздик кылбайт, өз пайдасын көздөбөйт, ачууланбайт, кек сактабайт,


6 адилетсиздикке кубанбайт, чындыкка кубанат,


7 баарын жаап коёт, баарына ишенет, баарынан үмүт үзбөйт, баарын көтөрөт.


8 Сүйүү эч качан токтобойт. Пайгамбарчылык айтылбай калат, тилдер сүйлөнбөй калат, билимдин кереги жок болуп калат.


9 Анткени биздин билимибиз чектелүү, пайгамбарчылыгыбыз да чектелүү.


10 Жеткилеңдүүлүктүн убагы келгенде, чектелүү нерселер жок болот.


11 Бала кезимде жаш балача сүйлөп, жаш балача ойлонуп, жаш балача ой жүгүртчүмүн. Эр жеткенде балалык көз караштарымды калтырдым[+].


12 Азыр биз күңүрт күзгүдөн көргөнсүп, даана көрө албай жатабыз, кийин болсо даана көрөбүз. Азыр менин билимим чектелүү, Теңир мени кандай билсе, кийин мен баарын ошондой билип алам[+].


13

#### 14

1


Ар кандай тилдерде сүйлөө жана пайгамбарчылык кылуу

Сүйүүгө жетүүгө аракеттенгиле, рухий жөндөмдүүлүктөргө, айрыкча пайгамбарчылык кылууга, умтулгула[+].


2 Ар кандай тилдерде сүйлөгөн адам адамдарга эмес, Кудайга сүйлөп жатат. Анткени аны эч ким түшүнгөн жок, ал сырларды руху менен айтып жатат.


3 Ал эми пайгамбарчылык кылган адам бекемдейт, акыл-насаат айтат, сооротот.


4 Ар кандай тилдерде сүйлөгөн адам өзүн бекемдейт, ал эми пайгамбарчылык кылган адам Жыйынды бекемдейт.


5 Ар кандай тилдерде баарыңардын эле сүйлөшүңөрдү каалайм, бирок ага караганда пайгамбарчылык кылганыңар жакшы. Ар кандай тилдерде сүйлөгөнгө караганда, пайгамбарчылык кылган жакшы. Сүйлөгөнүн которуп түшүндүрүп бербесе, Жыйындын бекемделиши үчүн, пайгамбарчылык кылганы жакшы[+].


6 Бир туугандар, мен силерге барып алып, ар кандай тилдерде сүйлөсөм, бирок менин айткандарымдан же ачылыш албасаңар, же бир нерсени таанып билбесеңер, же пайгамбарчылык укпасаңар, же насаат албасаңар, мен силерге кандай пайда келтирген болом?


7 Үн чыгарган чоор же гусли сыяктуу жансыз буюмдардын ар бири ар башка үн чыгарбаса, алардын үнүн кантип ажыратмак элек?


8 Сурнай белгисиз эле бир үн чыгарып жатса, согушка ким даярданмак эле[+]?


9 Ошол сыяктуу эле, эгерде силер түшүнүксүз сөздөрдү сүйлөп жатсаңар, эмнени айтып жатканыңарды кантип билишет? Сүйлөгөнүңөр ооздун жели эле болуп калат.


10 Дүйнөдө ар кандай сөздөр бар, ар бир сөздүн мааниси бар.


11 Эгерде мен сүйлөп жаткан адамдын сөзүнүн маанисин түшүнбөсөм, мен ал адам үчүн чет өлкөлүкмүн, ал адам мен үчүн чет өлкөлүк.


12 Бул рухий жөндөмдүүлүктөргө умтулуп жаткан силерге да тиешелүү. Жыйындын бекемделиши үчүн, жөндөмдүүлүктөргө бай болууга аракет кылгыла.


13 Ошондуктан ар кандай тилдерде сыйынган адам которуп берүү жөндөмдүүлүгүн да сурап сыйынсын.


14 Анткени ар кандай тилдерде сыйынып жатканда, рухум сыйынганы менен, акылым жемишсиз калат.


15 Анда эмне кылыш керек? Рухум менен да сыйынам, акылым менен да сыйынам. Рухум менен да ырдайм, акылым менен да ырдайм[+].


16 Эгерде сен рухуң менен Кудайга ыраазычылык билдирип жатсаң, эмнени айтып жатканыңды түшүнбөгөн адам сен ыраазычылык билдирип сыйынгандан кийин, кантип «Оомийин» демек эле? Анткени ал сенин эмнени айтканыңды түшүнгөн жок[+].


17 Сен Кудайга канчалык жакшы ыраазычылык билдирсең да, бул аркылуу башка бирөөнүн ишеними бекемделбейт.


18 Кудайга ыраазымын, ар кандай тилдерде мен баарыңардан көбүрөөк сүйлөйм.


19 Бирок Жыйында ар кандай тилдерде көп сөз айткыча, башкалар насаат алышы үчүн, акылым менен беш сөз айтканым жакшы.


20 Бир туугандар, акылыңар жаш баланыкындай болбосун. Жамандыкка карата жаш баладай болгула, бирок акылыңар жетик болсун[+].


21 Мыйзамда мындай деп жазылган: «“Бул элге башка тилдер менен башкалардын оозу аркылуу сүйлөсөм да, булар Мени угушпайт”, – дейт Теңир»[+].


22 Ошентип, ар кандай тилдерде сүйлөө – Теңирге ишенгендер үчүн эмес, Теңирге ишенбегендер үчүн жышаан. Пайгамбарчылык кылуу – Теңирге ишенбегендер үчүн эмес, Теңирге ишенгендер үчүн жышаан[+].


23 Жыйындагылардын баары чогулуп алып, ар кандай тилдерде сүйлөп жатышканда, муну билбеген же Теңирге ишенбеген адам келип калса, «Буларга жин тийгенби» дебес бекен[+]?


24 Баарыңар пайгамбарчылык кылып жатканыңарда, араңарга Теңирге ишенбеген же муну билбеген адам келсе, ал силер аркылуу ашкереленет, соттолот.


25 Анын жүрөгүндөгү жашыруун ойлору ачыкка чыгат. Ошондо ал жүзтөмөндөп жыгылып: «Кудай, чын эле, силер менен экен», – деп, Кудайга таазим кылат[+].


26 Бир туугандар, чогулганыңарда рухий ырлардан ырдайсыңар, насаат айтасыңар, алган ачылышыңар менен бөлүшөсүңөр, ар кандай тилдерде сүйлөйсүңөр, аны которуп түшүндүрүп бересиңер, бирок мунун баары Жыйындын бекемделиши үчүн болсун[+].


27 Кимдер ар кандай тилдерде сүйлөсө, алардын экөөсү, ашып кетсе үчөөсү кезектешип, биринин артынан бири сүйлөсүн, бири аны которуп түшүндүрүп берсин.


28 Эгерде которуп түшүндүрүп берүүчү адам жок болсо, ал Жыйында унчукпай эле койсун, өзү үчүн сүйлөсүн, Кудайга сүйлөсүн.


29 Ошондой эле эки же үч пайгамбар сүйлөсүн, угуп отургандар алардын айткандары жөнүндө ойлонушсун[+].


30 Эгерде угуп отургандардын бири ошол убакта ачылыш алса, сүйлөп жаткан адам ачылыш алган адамга сөз берсин.


31 Баарыңар үйрөнүп, баарыңар соороно алышыңар үчүн, кезек менен пайгамбарчылык кылсаңар болот.


32 Пайгамбарчылык руху пайгамбарларды угат.


33 Анткени Кудай тартипсиздикти эмес, тынчтыкты каалайт.


34 Ыйыктардын бардык Жыйындарындагыдай эле Жыйында аялдарыңар унчугушпасын, анткени аларга сүйлөөгө уруксат берилген эмес. Алар мыйзамда айтылгандай баш ийишсин[+].


35 Эгерде алар бир нерсени үйрөнгүсү келсе, үйүнө барганда, күйөөсүнөн сурап алсын. Аял кишинин Жыйында сүйлөгөнү уят.


36 Кудай Сөзү силерден чыкты беле? Кудай Сөзү жалгыз силерге жетти беле?


37 Ким өзүн пайгамбармын же рухий адаммын деп эсептесе, силерге жазгандарым Теңирдин осуяты экендигин билип койсун.


38 Билгиси келбеген адам билбей эле койсун.


39 Ошентип, бир туугандарым, пайгамбарчылык кылууга умтулгула, бирок ар кандай тилдерде сүйлөөгө тыюу салбагыла[+].


40

#### 15

1


Машайактын тирилүүсү

Бир туугандар, мен силерге тараткан Жакшы Кабарды эсиңерге салайын. Силер аны кабыл алып, ага бекем ишенип калдыңар.


2 Эгерде ага мен айткандай ишенсеңер, ал аркылуу куткарыласыңар, болбосо ишенгениңердин пайдасы жок[+].


3 Адегенде өзүм кабыл алып, анан силерге жеткирген кабарым бул: Ыйык Жазууда жазылгандай, Машайак биздин күнөөлөрүбүз үчүн өлдү,[+]


4 көргө коюлду жана Ыйык Жазууда жазылгандай, үчүнчү күнү тирилди[+].


5 Ал Кейфага, кийин он эки шакиртине көрүндү[+].


6 Андан кийин бир эле убакта беш жүздөн ашуун бир тууганыбызга көрүндү. Алардын көпчүлүгү азыркы күнгө чейин тирүү, айрымдарынын көзү өтүп кетти.


7 Андан кийин Жакыпка жана башка элчилерге көрүндү[+].


8 Акырында ай-күнүнө жетпей төрөлгөн балага окшогон мага да көрүндү[+].


9 Мен элчилердин эң кичинесимин, атүгүл, элчи деп аталууга да татыксызмын. Анткени мен Теңирдин Жыйынын куугунтуктачумун[+].


10 Бирок Кудайдын ырайымы менен азыр ким болсом, ошолмун. Анын мага кылган ырайымы текке кеткен жок, мен баарынан көп кызмат кылдым. Дегинкиси, мен эмес, Кудайдын мендеги ырайымы кызмат кылды[+].


11 Ошентип, мен да, алар да тараткан, силер ишенген Жакшы Кабар ушул.

12


Өлгөндөрдүн тирилүүсү

Машайактын өлгөндөрдүн арасынан тирилгендиги жарыяланып жатса, кээ бирөөлөрүңөрдүн: «Өлгөндөр тирилишпейт», – дегени кандай[+]?


13 Эгерде өлгөндөр тирилишпесе, анда Машайак да тирилген жок.


14 Эгерде Машайак тирилген эмес болсо, анда биздин Жакшы Кабар таратканыбыздын да, силердин ишенимиңердин да пайдасы жок.


15 Эгерде өлгөндөр чын эле тирилишпесе, ал эми биз Машайакты Кудай тирилтти деп жатсак, анда Кудайга каршы жалган күбөлүк кылган болор элек.


16 Эгерде өлгөндөр тирилишпесе, анда Машайак да тирилген жок.


17 Эгерде Машайак тирилген эмес болсо, анда силердин ишенимиңердин пайдасы жок: күнөөлөрүңөр дагы деле өз мойнуңарда[+].


18 Анда Машайакка ишенип жүрүп көз жумгандар да тирилишпейт[+].


19 Эгерде Ыйсага ушул жашоодо гана үмүттөнүп жатсак, анда биз эң бактысыз адамдарбыз.


20 Бирок Машайак өлгөндөрдүн арасынан биринчи болуп тирилди[+].


21 Өлүм бир адам аркылуу келген сыяктуу эле, өлгөндөр бир Адам аркылуу тирилишет[+].


22 Адам атанын айынан баары өлүштү, ал эми Машайак аркылуу баары тирилишет.


23 Ар бири өз кезеги менен тирилет: адегенде Машайак, Машайак келгенде, машайакчылар тирилишет[+].


24 Машайак бардык бийликти, үстөмдүк кылуучулукту жана күчтү жоюп, Падышачылыкты Кудай Атага өткөрүп бергенден кийин, баарынын акыры келет[+].


25 Анткени Ал бардык душмандарын Өзүнүн бут алдына жыкканга чейин бийлик жүргүзүүгө тийиш[+].


26 Өлүм акыркы душман катары жок болот.


27 Себеби Кудай бардыгын Машайактын бут алдына жыкты. Албетте, «бардыгынын» ичине бардыгын Ага багындырып берген Кудай кирбейт[+].


28 Бардыгы Уулга багындырылып берилгенден кийин, Уул Өзү да бардыгын багындырып берген Кудайга баш иет. Ошентип, Кудай бардык бийликти Өз колуна алат[+].


29 Өлгөндөр үчүн чөмүлдүрүлүп жаткандар эмне кылып жатышат? Эгерде өлгөн адамдар эч качан тирилишпесе, анда эмнеге өлгөндөр үчүн да чөмүлдүрүлүп жатышат?


30 Биз да эмнеге саат сайын өзүбүздү кыйынчылыктарга туш кылып жатабыз[+]?


31 Мен күн сайын өлүмгө баш байлап жатам. Бир туугандар, Теңирибиз Машайак Ыйса аркылуу мен ээ болгон силердин мактооңор буга күбө[+].


32 Адамдык көз караш менен айтайын, өлгөндөр тирилишпесе, Эфестеги жырткычтар менен күрөшүп, өз өмүрүмдү тобокелге салып эмне кылам? Анда ичип-жейли, баары бир өлөбүз да[+].


33 Алданбагыла, акылсыз адамдар менен достошкон адам бузулат.


34 Эсиңерге келгиле, күнөө кылганды токтоткула. Уяткарыш үчүн айтайын, айрымдарыңар Кудайды али тааный элексиңер[+].

35


Тирилгенден кийинки жаңы дене

Бирок кимдир бирөө: «Өлгөндөр кантип тирилишет? Алардын тирилгенден кийинки денеси кандай болот?» – дейт чыгар[+].


36 Акылсыз! Сепкен уругуң өлбөсө, өнүп чыкпайт[+].


37 Буудай себесиңби, башканы себесиңби, сен өсүмдүктүн өзүн эмес, уругун эле себесиң.


38 Кудай ар бир өсүмдүккө Өзү каалагандай түр берет, ар бир уруктун денеси ар башка болот.


39 Денелердин баары бирдей эмес: адамдын, малдын, канаттуунун, балыктын денеси бири-биринен айырмалуу.


40 Асмандагылардын денелери бар, жердегилердин денелери бар. Асмандагылардын денелеринин даңкы башка, жердегилердин денелеринин даңкы башка.


41 Күндүн көркү башка, ай-жылдыздардын көркү башка. Көркү жагынан жылдыздар бири-биринен айырмаланышат.


42 Өлгөндөрдүн тирилүүсү да ушундай болот: топуракка көмүлгөн дене чирийт, тирилген дене эч качан чирибейт[+].


43 Себилген нерсе барксыз, тирилген нерсе барктуу. Себилген нерсе алсыз, тирилген нерсе күчтүү.


44 Себилгени – табигый дене, тирилгени – рухий дене. Табигый дене бар, рухий дене бар.


45 Тооратта мындай деп жазылган: «Ошентип, биринчи адам – Адам ата тирүү жан болуп калды». Ал эми акыркы Адам – өмүр берүүчү рух[+].


46 Адегенде табигый адам, андан кийин рухий Адам келди.


47 Топурактан жаратылган биринчи адам жерден, экинчи Адам асмандан келди[+].


48 Жердеги адам кандай болсо, жердегилер да ошондой. Асмандан келген Адам кандай болсо, асмандагылар да ошондой.


49 Азыр жердеги адамдын бейнесин алып жүрөбүз, кийин асмандан келген Адамдын бейнесин алабыз[+].


50 Бир туугандарым, айтайын дегеним бул: бул дене Кудайдын Падышачылыгын мурастай албайт. Чирип калчу нерсе чирибес нерсени мурастай албайт.


51 Силерге бир жашыруун сыр айтайын: баарыбыз эле өлбөйбүз, бирок баарыбыз өзгөрүлөбүз[+].


52 Акыркы сурнай тартылганда, көз ачып-жумгуча өзгөрүлөбүз. Сурнай тартылганда, өлгөндөр чирибес болуп тирилишет, биз болсо өзгөрүлөбүз[+].


53 Анткени чирип калчу бул дене чирибес болот, өлүп калчу бул дене өлбөс болот[+].


54 Чирип калчу бул денебиз чирибес болгондо, өлүп калчу бул денебиз өлбөс болгондо, «Өлүм жеңилди, жок болду» деген сөз аткарылат[+].


55 Өлүм! Сенин уу тишиң кайда? Өлгөндөр жаткан жай! Сенин жеңишиң кайда[+]?


56 Өлүмдүн уу тиши – күнөө, ал эми күнөөнүн күчү – мыйзам[+].


57 Теңирибиз Ыйса Машайак аркылуу бизге жеңиш берген Кудайга ыраазыбыз![+]


58

#### 16

1


Иерусалимдеги Жыйынга көрсөтүлгөн жардам

Ыйыктар үчүн чогултулчу жардам жөнүндө айтарым: Галатиядагы Жыйындарга берген көрсөтмөмдү колдонгула[+].


2 Мен барганда чогултуп жүрбөшүңөр үчүн, ар жуманын биринчи күнү ар бириңер шартыңарга жараша колуңардан келгенин чогултуп коюп жүргүлө[+].


3 Барганымда, өзүңөр тандаган адамдарды кат менен Иерусалимге жөнөтөм. Алар чогулткандарыңарды Иерусалимге жеткирип барышат[+].


4 Эгерде менин да барышым керек болсо, алар мени менен барышат.


5 Адегенде Македонияга барып, андан ары силерге барам[+].


6 Араңарда бир аз убакыт туруп калат окшойм, атүгүл, кыштап калышым да ыктымал. Кийин силер мени бара турган жагыма узатып коёрсуңар.


7 Мен силерге тийип эле кетким келген жок. Кудай буюрса, силер менен көп убакыт бирге болоюн деген оюм бар.


8 Элүүнчү күн майрамына чейин Эфесте болом[+].


9 Анткени мен үчүн эшик кенен ачылды, бирок каршылашкандар да көп.


10 Эгерде силерге Тиметей барса, өмүрүнө коркунуч туулбагыдай болсун. Анткени ал да мага окшоп, Теңирдин ишин кылып жатат[+].


11 Аны тоотпой койбогула. Силер аны тынчтык менен узатып койгула, биз аны бир туугандар болуп күтүп жатабыз.


12 Аполос бир тууганыбыздан бир туугандар менен бирге силерге баруусун абдан өтүндүм. Бирок ал азыр барууну каалаган жок, ыңгайы келгенде барат[+].


13 Сергек болгула, ишенимиңерди бек туткула, бекем болгула, кайраттуу болгула[+].


14 Бардык ишти сүйүү менен кылгыла[+].


15 Ахая жеринде Теңирге биринчилерден болуп ишенген, өздөрүн ыйыктарга кызмат кылууга арнаган Степандын үй-бүлөсүн билесиңер[+].


16 Бир туугандарым, силерден өтүнөрүм, мындай адамдарды сыйлагыла. Силерге жардам көрсөтүп, силер менен чогуу эмгектенген адамдардын баарын сыйлагыла[+].


17 Степандын, Портунаттын жана Ахайиктин келгенине аябай кубандым, анткени алар силерди жоктотушкан жок.


18 Алар мени да, силерди да тынчтандырып коюшту, мындай адамдарды сыйлагыла.


19 Асиядагы Жыйындар силерге салам айтып жатышат. Теңир жолунда жүргөн Акила менен Прискила да өздөрүнүн үйүндө чогулган Жыйын менен бирге силерге ысык салам айтып жатышат[+].


20 Бардык бир туугандар силерге салам айтып жатышат. Ыйык өбүшүү менен саламдашкыла[+].


21 Мен, Пабыл, саламымды өз колум менен жаздым[+].


22 Теңирибиз Ыйса Машайакты сүйбөгөн адамга анафема! Маранафа![*][+]


23 Теңирибиз Ыйса Машайак силерге ырайымын төгө берсин!


24 Мен баарыңарды Машайак Ыйсанын сүйүүсү менен сүйөм. Оомийин.

### 2 Корунттуктар


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


#### 1

1


Элчинин саламдашуусу

Кудайдын каалоосу менен Ыйса Машайактын элчиси болууга чакырылган Пабылдан жана бир тууганыбыз Тиметейден Кудайдын Корунт шаарындагы Жыйынына жана Ахаядагы бардык ыйыктарга салам![+]


2 Кудай Атабыз жана Теңирибиз Ыйса Машайак силерге ырайымын төгүп, тынчтыгын бере берсин.

3


Кудай – сооронуунун булагы

Теңирибиз Ыйса Машайактын Кудайы жана Атасы, боорукердиктин жана сооронуунун булагы болгон Кудай Ата макталсын![+]


4 Кудай бизди соороткондой эле, ар кандай кыйынчылыктарды башынан кечирип жаткандарды соорото алышыбыз үчүн, Ал бизди бардык кыйынчылыктарыбызда сооротуп жатат.


5 Машайак жолунда биз азапты канчалык көп тарткан сайын, Машайак аркылуу ошончолук сооронуп жатабыз[+].


6 Эгерде кайгырып жатсак, силердин сооронушуңар үчүн жана куткарылышыңар үчүн кайгырып жатабыз. Эгерде сооронуп жатсак, силердин сооронушуңар үчүн сооронуп жатабыз. Анткени бул сооронуу биз сыяктуу эле кыйынчылыктарды башынан өткөрүп жаткан силерге да кыйынчылыктарды чыдамкайлык менен көтөрүүгө жардам берет[+].


7 Биздин силерден үмүтүбүз чоң, анткени биз сыяктуу эле силер да кыйынчылыктарды башыңардан өткөрүп жатканыңарды, биз сыяктуу эле сооронуп жатканыңарды билебиз.


8 Бир туугандар, Асия жеринде башыбызга түшкөн кыйынчылык жөнүндө билишиңерди каалайм. Өтө оор, адам чыдагыс кыйынчылыкка туш болгон элек, тирүү каларыбызга да үмүттөнбөй калганбыз[+].


9 Өзүбүздү өлүм жазасына өкүм кылынган адамдардай сезген элек. Бул кыйынчылык өзүбүзгө таянбай, өлгөндөрдү тирилткен Кудайга таянышыбыз үчүн болду[+].


10 Ал бизди өлүм коркунучунан куткарып алды, куткарып жатат, дагы да куткарат деп, биз Андан үмүттөнөбүз[+].


11 Силердин да биз үчүн сыйынганыңар боюнча, көптөрдүн арачылык кылып сыйынганы боюнча Кудай бизге ырайым кылгандыгы үчүн, көптөр Кудайга ыраазычылык билдиришет[+].

12


Пабылдын пландарынын өзгөрүшү

Дүйнөдө, айрыкча, силердин араңарда биз адамдык акылмандуулук менен эмес, Кудайдын ырайымы, Кудайдан келген ыйыктык, тазалык менен жашаганыбызга абийирибиз күбө. Бул биздин мактанычыбыз[+].


13 Биздин силерге жазганыбыз силер окуп түшүнө албагыдай нерсе эмес, бизди толук түшүнөсүңөр деп үмүттөнөм[+].


14 Теңирибиз Ыйса Машайак келген күнү биз силердин мактанычыңар болорубузду, силер биздин мактанычыбыз болоруңарды силер азыр кандайдыр бир деңгээлде түшүнүп калдыңар.


15 Буга мен бекем ишенгендиктен, эки ирет батага ээ болушуңар үчүн,[+]


16 Македонияга бара жатып да, ал жактан келе жатып да силерге тие кетейин деп ойлогом. Силер мени Жүйүт аймагына узатып коймоксуңар[+].


17 Ушундай максатты алдыма койгонум жеңил ойлуулукпу? Же эмне, мен адамдык акыл менен чечим чыгарып, бир туруп «ооба», бир туруп «жок» деп жатыптырмынбы?


18 Кудай ишенимдүү, биз силерге бир туруп «ооба», бир туруп «жок» дечү эмеспиз[+].


19 Мен, Сылас жана Тиметей аркылуу араңарда жарыяланган Кудай Уулу Ыйса Машайак бир туруп «ооба», бир туруп «жок» болгон эмес, Анда «ооба» гана болгон[+].


20 Кудайдын бардык убадалары Машайак аркылуу «ооба». Ошол себептүү Кудай даңкталыш үчүн Машайак аркылуу Кудайга «Оомийин» дейбиз[+].


21 Машайак аркылуу силерди да, бизди да бекемдеген жана бизди майлаган – Кудай.


22 Мөөрүн басып, жүрөгүбүзгө Рухту аманат кылып салып берген да – Ал[+].


23 Кудайды күбөгө тартам, Корунтка кайра келбегенимдин себеби: силерди аядым[+].


24

#### 2

1 Ошондуктан мен дагы барып силерди капалантпаш үчүн, келбей эле коёюн деп чечтим.


2 Эгерде мен силерди капа кылган болсом, капа болуп калган силерден башка мени ким кубантат[+]?


3 Барганымда, мени кубантчу адамдар мени капалантышпагандай болсун деп, буларды жаздым. Менин кубанычым жалпыңардын кубанычыңар болот деп, бекем ишенем.


4 Силерди капа кылыш үчүн эмес, менин силерге болгон терең сүйүүмдү сезишиңер үчүн, кайгыга батып, жүрөгүм сыздап, көз жашымды төгүп жаздым[+].

5


Күнөөсү үчүн кечирим сураган адамды кечирүү

Эгерде кимдир бирөө мени капа кылса, мени эмес, кандайдыр бир деңгээлде (ашыра айтпайын) баарыңарды капа кылды.


6 Мындай адамга көпчүлүктүн бул жазасы жетиштүү[+].


7 Кайгыга чөгүп мүңкүрөп калбашы үчүн, ал адамды кечирип, сооротконуңар жакшы.


8 Ошондуктан ага сүйүү менен мамиле кылууңарды суранам.


9 Мен муну силерге бардык учурда эле тил алар-албасыңарды иш жүзүндө көрүш үчүн жаздым.


10 Кимди кечирсеңер, мен да аны кечирем. Эгерде мен бирөөнү кечирсем, силер үчүн Машайактын атынан кечирдим.


11 Шайтан бизге зыян келтирбеши үчүн кечирдим. Анткени анын арам ойлору бизге белгилүү[+].


12 Машайактын Жакшы Кабарын таратыш үчүн, Троаска келгенимде, Теңир аркылуу бул жерде Жакшы Кабар таратуу үчүн, эшик ачык болгонуна карабастан, рухум тынчтана албады[+].


13 Анткени мен бир тууганым Титти ал жерден таппай койдум. Алар менен коштошуп, Македонияга жөнөп кеттим[+].

14


Машайак жолундагы жеңиш

Машайак аркылуу бизге ар дайым жеңиш берген жана Өзүн таанып билүүнүн жагымдуу жытын ар кайсы жерде биз аркылуу таратып жаткан Кудайга ыраазыбыз![+]


15 Анткени Кудай үчүн биз куткарыла тургандардын арасында да, өлүмгө бара жаткандардын арасында да Машайактын жагымдуу жытыбыз[+].


16 Бирөөлөр үчүн өлүм алып келген өлүм жыты болсок, башка бирөөлөр үчүн өмүр алып келген өмүр жытыбыз. Андай болсо бул ишке ким жөндөмдүү?


17

#### 3

1


Элчилер – Жаңы Келишимдин кызматчылары

Чыны менен эле, биз өзүбүздү силерге кайрадан тааныштырышыбыз керекпи? Чыны менен эле, биз кээ бирөөлөр сыяктуу силерге мактоо катын жазганга же силерден ошондой кат алганга муктажбызбы[+]?


2 Жүрөгүбүзгө жазылган, бардык адамдар таанышып да, окуп да жаткан биздин катыбыз силерсиңер.


3 Силер биздин кызматыбыз аркылуу сыя менен эмес, тирүү Кудайдын Руху менен, таш лоокторго эмес, жүрөктүн эт лоокторуна жазылган Машайактын каты экендигиңерди өзүңөр эле көрсөтүп жатасыңар[+].


4 Биз Кудайдын алдында Машайак аркылуу ушундай ишенимге ээ болдук.


5 Биз өзүбүз бир нерсе жөнүндө ойлонууга жөндөмдүү эмеспиз, биздин жөндөмдүүлүгүбүз Кудайдан.


6 Ал бизге Жаңы Келишимдин кызматчылары болууга жөндөмдүүлүк берди. Бул кызмат болсо – мыйзам тамгасына эмес, Рухка негизделген кызмат. Анткени мыйзам тамгасы өлтүрөт, ал эми Рух өмүр берет[+].


7 Мусанын жүзүнөн өчө турган нур чачырап тургандыктан, Ысрайыл уулдары анын жүзүн карай алышкан эмес. Ташка чегилип жазылган, өлүм алып келүүчү мыйзам тамгасынын кызматы ушундай даңктуу болсо,[+]


8 Рухтун кызматы андан бетер даңктуу.


9 Адамды айыптоо кызматы даңктуу болсо, адамды актоо кызматы андан бетер даңктуу.


10 Азыр даңкталып жаткан кызмат менен салыштырганда, мурун даңкталган кызмат даңктуу болбой калат.


11 Анткени өтүп кетчү кызмат даңктуу болгон болсо, азыркы кызмат андан бетер даңктуу.


12 Ушундай үмүтүбүз бар болгондуктан, кайраттуулук менен кызмат кылып жатабыз.


13 Жүзүндөгү нурдун өчүп бара жатканын Ысрайыл уулдары көрбөсүн деп, жүзүнө жабуу жаап алган Мусадай эмеспиз.


14 Бирок Ысрайыл уулдарынын акылы караңгыланып калган. Анткени Байыркы Келишимди окуп жаткан алардан ошол жабуу ушул күнгө чейин алынбай турат. Ал жабууну Машайак гана алып сала алат[+].


15 Муса пайгамбардын китептерин окуп жатышкан алардын жүрөктөрүндө ушул күнгө чейин жабуу бар.


16 Бирок Теңирге кайрылышканда, ал жабуу алынат[+].


17 Теңир – Рух, Теңирдин Руху болгон жерде – эркиндик[+].


18

#### 4

1


Чопо идиштердеги кенч

Бул кызмат бизге Теңирдин ырайымы менен берилгендиктен, көңүлүбүздү чөгөрбөйбүз[+].


2 Жашыруун жана ыпылас иштерди кылуудан качабыз, кууланбайбыз, Кудай Сөзүн бурмалабайбыз. Тескерисинче, чындыкты ачык жарыялап, Кудай алдында өзүбүздү ар бир адамдын абийирине коёбуз[+].


3 Биз жарыялаган Жакшы Кабар жабык болсо, ал өлүмгө бара жаткандар үчүн жабык[+].


4 Кудайдын бейнеси болгон Машайактын даңкын жарыялаган Жакшы Кабардын жарыгын көрүшпөсү үчүн, бул дүйнөнүн төрөсү ишенбегендердин акылын караңгылатып койгон[+].


5 Биз өзүбүздү жарыялап жаткан жокпуз. Машайак Ыйсаны Теңир деп, өзүбүздү болсо Ыйса үчүн силердин кулдарыңарбыз деп жарыялап жатабыз[+].


6 Караңгылыкта жарык жаркырасын деп буйруган Кудай Өзүнүн даңкын Ыйса Машайак аркылуу бизге көрсөтүш үчүн, жүрөгүбүздү жарык кылды[+].


7 Бирок кудуреттүү күч биздики эмес, Кудайдыкы болуп эсептелиш үчүн, ушул кенчти биз чопо идиштерде сактап жүрөбүз[+].


8 Биз бардык тараптан кысымга алынып жатабыз, бирок өзүбүздү кысымга алынгандай сезбейбиз. Биз үмүтсүз абалдабыз, бирок үмүтүбүздү үзбөйбүз[+].


9 Бизди кубалап жатышат, бирок кароосуз калган жокпуз. Бизди кыйнап жатышат, бирок өлгөн жокпуз[+].


10 Ыйсанын өмүрү денебизде көрүнүшү үчүн, Теңир Ыйсанын өлүмүн ар дайым денебизде алып жүрөбүз[+].


11 Анткени биз, тирүүлөр, өлө турган денебизде Ыйсанын өмүрү көрүнүшү үчүн, Ыйса үчүн ар дайым өлүмгө баш коюп жатабыз[+].


12 Ошентип, биз өлүмгө баш коюп жатабыз, силер болсо өмүргө ээ болуп жатасыңар.


13 Забурда: «Мен ишенгем, ошондуктан сүйлөдүм», – деп жазылган. Ошол эле ишеним рухуна ээ болгон биз да ишенебиз, ошондуктан сүйлөп жатабыз[+].


14 Анткени биз Ыйса Теңирди тирилткен Кудай Ыйса менен бирге бизди да тирилтерин, Өзүнүн алдына силер менен кошо бизди да алып келерин билебиз[+].


15 Мунун баары силер үчүн, артыгы менен көрсөтүлгөн ырайым көптөрдүн ыраазычылык билдирүүсүн арттыруу үчүн жана Кудай даңкталышы үчүн болуп жатат.


16 Ошондуктан биз көңүлүбүздү чөгөрбөйбүз. Сырткы адам карып бара жатса да, ички адам күндөн-күнгө жаңыланууда[+].


17 Башыбыздан өткөрүп жаткан убактылуу, анча оор эмес кыйынчылыктарыбыз түбөлүктүү даңкты эбегейсиз көп жаратат[+].


18

#### 5

1


Бардык адамдар Машайактын сотуна тартылышат

Жердеги үйүбүз, бул чатырыбыз[*], кыйрагандан кийин, Кудай бизге асмандан адамдын колу менен жасалбаган имаратты, түбөлүк үйдү, берерин билебиз.


2 Ошон үчүн асмандагы үйүбүздү кийүүнү каалап, улутунуп жатабыз[+].


3 Кийимчен туруп, жылаңач деп табылып калбасак эле болду[+].


4 Бул чатырыбызда турганыбызда кыйналып, үшкүрүнүп жатабыз. Анткени өлө турган нерсенин бардыгынын үстүнөн өмүр жеңишке жетиши үчүн, биз жылаңач болууну эмес, кийимчен болууну каалайбыз.


5 Кудай бизди ошого даярдаган жана бизге Рухту аманат кылып берген[+].


6 Ошондуктан ар дайым кайраттуубуз, бул денебизде жашап жатканыбызда, Теңирден алыс экенибизди билебиз.


7 Анткени биз көргөнүбүз боюнча эмес, ишенимибиз менен жашап жатабыз[+].


8 Ошондуктан биз кайраттуубуз, денеден чыгып, Теңирдин жанына барууну артык көрөбүз.


9 Денебизде жашап жатсак да, денебизден чыгып кете турган болсок да, Теңирге жагууга аракеттенип жатабыз[+].


10 Анткени денеде жашап жүргөндө кылган жаман же жакшы иштерибизге жараша тиешебизди алуу үчүн, баарыбыз Машайактын сот тактысынын алдына келишибиз керек[+].


11 Ошентип, Кудайдан коркуу деген эмне экенин билгендиктен, адамдарды ынандырууга аракеттенип жатабыз. Кудай алдында ачыкпыз, силердин абийириңердин алдында да ачыкпыз деп ойлойм[+].


12 Биз өзүбүздү силерге кайрадан тааныштырып жаткан жокпуз. Жүрөгү менен эмес, сырткы көрүнүшү менен мактангандарга жооп бере алгыдай болушуңар үчүн, биз менен мактана алгыдай мүмкүнчүлүк берип жатабыз[+].


13 Эгерде өзүбүздү кармай албай калып жатсак, анда Кудай үчүн ошентип жатабыз. Эгерде өзүбүздү токтоо алып жүрсөк, анда силер үчүн ошентип жатабыз[+].


14 Анткени Машайактын сүйүүсү: «Бирөө бардыгы үчүн өлдү, демек, бардыгы өлүштү», – деп ойлогон бизди ошентүүгө милдеттендирет[+].


15 Жашап жаткандар эми өздөрү үчүн эмес, өздөрү үчүн өлгөн жана кайра тирилген Машайак үчүн жашашы үчүн, Машайак бардыгы үчүн өлгөн[+].


16 Ошондуктан биз мындан ары эч кимди сырткы көрүнүшү боюнча баалабайбыз. Биз мурун Машайакты сырткы көрүнүшү боюнча адам катары бааласак да, азыр андай баалабайбыз.


17 Ошентип, ким Машайактын ичинде болсо, ал – жаңы адам. Мурункунун баары өтүп кетти, азыр баары жаңы болду[+].


18 Мунун баары Кудайдан, Кудай Машайак аркылуу бизди Өзү менен элдештирди жана бизге элдештирүү кызматын берди[+].


19 Анткени Кудай Машайактын ичинде дүйнөнү Өзү менен элдештирди, адамдардын күнөөлөрүн эске алган жок. Бизге болсо Кудай менен элдешүү жөнүндөгү сөздү жарыялоону тапшырды[+].


20 Ошентип, биз Машайактын атынан келген элчилербиз, Кудай Өзү биз аркылуу адамдарга кайрылып жатат. Машайактын атынан суранабыз: Кудай менен элдешкиле[+].


21

#### 6

1


Жакшы Кабар таратууда Пабылдын тарткан азаптары

Кудайдын кызматташтары катары силерге эскертебиз: Кудайдын ырайымын кабыл алганыңар пайдасыз болуп калбасын[+].


2 Себеби Ал мындай деген: «Жакшы убакта Мен сени уктум, куткарылуу күнү сага жардам бердим». Мына азыр – жакшы убакыт, мына бүгүн – куткарылуу күнү[+].


3 Кызматыбыз сөзгө калбаш үчүн, эч кимге эч нерседе кедерги болбойбуз.


4 Тескерисинче, кыйынчылык келгенде, муктаж болгондо, кысымчылык болгон учурларда,[+]


5 таяк жегенде, түрмөлөргө түшкөндө, куугунтуктар болгондо, эмгектенгенде, уйкусуз түндөрдө, орозо кармаганда,


6 тазалыкты, кеменгерликти, кең пейилдикти, чыдамдуулукту, жакшылыкты, Ыйык Рухтун күчүн жана таза сүйүүнү көрсөтүүдө,


7 чындык сөзүн жарыялоодо, Кудайдын күчүн көрсөтүүдө адилдиктин куралын оң колубузга да, сол колубузга да кармап,[+]


8 бизди сыйлап жатышканда да, кордоп жатышканда да, жамандап жатышканда да, мактап жатышканда да – бардык учурда бардык нерсеге чыдап, өзүбүздү Кудайдын кызматчылары катары көрсөтүп жатабыз. Бизди жалганчы деп эсептешет, бирок биз ишенимдүүбүз[+].


9 Таанымал болбосок да, бизди таанышат. Бизди өлгөн адамдар катары көрүшөт, бирок биз тирүүбүз. Бизди жазалап жатышат, бирок өлгөн жокпуз[+].


10 Бизди капа кылып жатышат, бирок биз ар дайым кубанабыз. Жардыбыз, бирок биз көптөрдү байытабыз. Эч нерсебиз жок, бирок биз баарына ээбиз[+].


11 Корунттуктар, силер менен ачык сүйлөштүк, силерге жүрөгүбүздү кенен ачтык.


12 Биз силерди жүрөгүбүзгө батырдык, бирок силер бизди батыра албадыңар.


13 Силерге балдарым катары кайрылып жатам, биз сыяктуу эле силер да бизге жүрөгүңөрдү кенен ачкыла[+].

14


Тирүү Кудайдын ийбадатканасы

Ишенбегендер менен бирге жат моюнтурукка кошулбагыла. Себеби адилдик менен мыйзамсыздыктын ортосунда кандай жалпылык бар? Жарык менен караңгылыктын ортосунда кандай жалпылык бар[+]?


15 Машайак менен Белиардын ортосунда кандай макулдашуу бар? Ишенген адам менен ишенбеген адамдын ортосунда кандай жалпылык бар[+]?


16 Кудайдын ийбадатканасы менен буркандардын ортосунда кандай байланыш бар? Анткени силер тирүү Кудайдын ийбадатканасысыңар. Кудай мындай деген: «Алардын арасына жайгашып, алардын арасында жүрөм, алардын Кудайы болом, алар Менин элим болушат»[+].


17 «Ошон үчүн алардын арасынан чыккыла, алардан бөлүнгүлө, – дейт Теңир, – арам нерселерге жолобогула, ошондо Мен силерди кабыл алам»[+].


18

#### 7

1 Сүйүктүү бир туугандарым, Кудай бизге ушундай убадаларды бергендиктен, денебизди жана рухубузду булгаган ар кандай ыпыластыктан арылалы, Кудайдан коркуу менен, ыйыктыкка умтулалы[+].

2


Пабылдын корунттуктар үчүн кубанышы

Бизге жүрөгүңөрдөн орун бергиле: биз эч кимди таарынткан жокпуз, эч кимге зыян келтирген жокпуз, эч кимди пайдаланган жокпуз[+].


3 Муну силерди айыпташ үчүн айтып жаткан жокмун. Мурун айтып кеткенимдей, силер биздин жүрөгүбүздөсүңөр, өлсөк да, жашасак да силер менен биргебиз[+].


4 Силерге болгон ишенимим чоң, силер менен өзгөчө сыймыктанам. Бардык кайгы-капабызга карабай, толугу менен сооронуп, аябай кубанып жатам[+].


5 Себеби Македонияга келгенибизде, жаныбыз тынчтык тапкан жок, ар тарабыбыздан кысымга алындык: сырттан – кол салуу, ичтен – коркунуч[+].


6 Бирок көңүлү чөккөндөрдү соороткон Кудай бизди Титтин келиши менен сооротту[+].


7 Титтин келиши гана эмес, анын силер аркылуу сооронгондугу да бизди сооротту. Мага болгон камкордугуңар, сагынычыңар, мен үчүн төккөн көз жашыңар жөнүндө Титтен укканымда, ого бетер кубандым.


8 Ошондуктан жазган катым менен силерди капалантканыма өкүнбөйм. Катымдын силерди капалантканын көрүп, өкүнгөн элем, бирок силер убактылуу эле капаландыңар[+].


9 Азыр болсо кубанып турам. Албетте, кайгырганыңар үчүн эмес, күнөөңөрдү сезип өкүнүп, кайгырганыңар үчүн кубанып жатам. Анткени силер Кудайга жаккандай кайгырдыңар, демек, биз силерге эч кандай зыян келтирген жокпуз.


10 Себеби Кудайга жаккан кайгы тобо кылып куткарылууга алып келет, ал эми бул дүйнөнүкүндөй кайгы өлүмгө дуушар кылат[+].


11 Себеби Кудайга жаккан кайгы силерде кандай тырышчаактыкты, кечирим суроону, күнөө кылган адамга нааразыланууну, коркунучту, каалоону, кызганчаактыкты, жазаны жаратканын карагылачы. Бул иште таза экениңерди бардык жагынан көрсөттүңөр.


12 Мен бул катты таарынткан адам үчүн да, таарынган адам үчүн да жазган жокмун. Болгону, биз жөнүндө кандай кам көрөрүңөр Кудай алдында өзүңөргө белгилүү болушун гана кааладым[+].


13 Анткени биз силердин сооронууңар аркылуу сооронуп калдык. Буга кошумча Титтин кубанычы бизди ого бетер кубантты, баарың анын рухун тынчтандырыптырсыңар.


14 Мен силерди ага мактап, уятка калган жокмун. Силерге айткандарыбыздын баары чындык болгондой эле, Титке силерди мактаганыбыз да туура болуп чыкты.


15 Баарыңардын тил алчаактыгыңарды, өзүн коркунуч менен кандай ызааттап кабыл алганыңарды эстеген сайын, анын жүрөгү жылыйт.


16

#### 8

1


Иерусалим Жыйыны үчүн жардам чогултуу

Бир туугандар, силерди Кудайдын Македониядагы Жыйындарга көрсөткөн ырайымы жөнүндө кабардар кылабыз.


2 Баштарына оор сыноолор келгенине карабастан, алардын кубанычы чоң; өтө жакырдыгына карабастан, алар өтө берешен[+].


3 Анткени мен алардын чын көңүлдөн, колдорунан келишинче, атүгүл, ашыра беришкенине күбөмүн[+].


4 Ыйыктарга кызмат кылууга кошкон салымдарын кабыл алышыбызды алар бизден көптөн-көп өтүнүштү[+].


5 Алар биз күткөндөн да артык кылышты. Алгач өздөрүн Кудайга арнашты, андан кийин Кудайдын эрки менен өздөрүн бизге арнашты.


6 Ошондуктан биз Титтен силердин араңарда баштаган ушул жакшы ишин да аягына чыгарышын өтүндүк[+].


7 Силерде бардыгы мол: ишенимге, сөзгө, билимге байсыңар, бардык жагынан тырышчааксыңар, бизди чын дилиңер менен сүйөсүңөр, эми ушул кайрымдуулук ишинде да ынталуулук көрсөткүлө[+].


8 Муну мен силерге буйрук иретинде айткан жокмун. Башкалардын ынталуулугуна салыштыруу аркылуу силердин сүйүүңөрдү да сынап жатам[+].


9 Теңирибиз Ыйса Машайактын ырайымы силерге белгилүү, Ал Өзү бай болуп туруп, силер үчүн жардыланды. Силер Анын жардылыгы аркылуу бай болушуңар үчүн ошентти[+].


10 Бул нерсеге карата мен өз оюмду айтайын: бул ишти жаңы эле баштабастан, өткөн жылы эле өз каалоосу менен баштаган силер үчүн бул пайдалуу[+].


11 Эми бул ишти аягына чыгаргыла. Өзүңөр каалап баштаган ишти өз мүмкүнчүлүгүңөргө жараша аягына чыгаргыла.


12 Бергенге каалоосу болсо, колунда жок нерсеге жараша эмес, колунда болгон нерсеге жараша кабыл алынат[+].


13 Башкаларга жеңилдик болуп, силерге оордук түшпөсүн, тескерисинче, теңдик болсун.


14 Теңдик болуш үчүн, азыр силердин ашык нерсеңер тигилердин кем-карчын толуктоого жумшалсын, кийин тигилердин ашык нерсеси силердин кем-карчыңарды толуктоого жумшалсын[+].


15 Ыйык Жазууда: «Көп жыйнаган адамдыкы ашып калган жок, аз жыйнаган адамдыкы жетпей калган жок», – деп жазылган[+].


16 Титтин жүрөгүндө силерге карата ушундай камкордукту пайда кылган Кудайга ыраазымын.


17 Анткени мен да андан өтүнгөм, бирок анын өзүндө эле ушунчалык каалоо бар болгондуктан, ал силерге өз ыктыяры менен кетти.


18 Тит менен кошо дагы бир бир тууганды жибердик. Ал Жакшы Кабар тараткандыгы үчүн бардык Жыйындар тарабынан макталып жүрөт.


19 Анын үстүнө, бул бир тууган ушул кайрымдуулук ишин аткарууда биз менен чогуу жүрүш үчүн, Жыйындар тарабынан дайындалган. Биз бул ишти Теңирди даңкташ үчүн жана жардам берүүгө даяр экенибизди көрсөтүш үчүн кылып жатабыз.


20 Биз аны өзүбүз жыйнаган бул мол жардам тууралуу кимдир бирөөдөн жеме угуудан сактануу үчүн жибердик.


21 Анткени биз Теңирдин алдында эле эмес, адамдардын алдында да таза болууга аракеттенебиз.


22 Аны менен кошо дагы бир бир тууганыбызды жиберип жатабыз. Анын ынтасы көп жолу көп жагынан сыналган. Азыр анын ынтасы мурдагыдан да артты, анткени ал силерге бекем ишенет.


23 Тит жөнүндө айтсам: ал менин жолдошум, силердин араңарда кызмат кылган кызматташым. Берки бир туугандар болсо – Жыйындар тарабынан жиберилген өкүлдөр, алар – Машайактын даңкы.


24

#### 9

1


Корунт Жыйынынын жардам чогултуусу

Ыйыктарга жардам берүү тууралуу силерге жазганым ашыкча эле болот деп ойлойм[+].


2 Анткени мен силердин жардам берүүгө даяр экениңерди билем. «Ахаядагылар өткөн жылдан бери эле даяр», – деп, македониялыктарга ошон үчүн мактанып жүргөм. Силердин аракетиңер көптөргө дем берди.


3 Силерди мактап жүргөнүм куру сөз болуп калбаш үчүн, мен айткандай даяр турушуңар үчүн, бир туугандарды жибердим[+].


4 Мени менен бирге барган македониялыктар силердин даяр эмес экениңерди көрсө, силер эмес, силерди бекем ишеним менен мактап жүргөн биз уятка калабыз.


5 Ошондуктан мен бир туугандардан силерге бизден мурун барууларын суранууну туура таптым. Алар өзүңөр убадалаган тартууларыңарды оор салык катары эмес, тартуу катары алдын ала даярдоонун камын көрүшөт.


6 Айтарым бул: «Аз эккен аз жыйнайт, мол эккен мол жыйнайт»[+].


7 Кыйналып же аргасыз болуп эмес, ар кимиң жүрөгүңдөн чыкканды бер. Анткени Кудай чын көңүлү менен берген адамды сүйөт[+].


8 Ар дайым бардык нерсеңер жетиштүү болуп, жакшы иштерге бай болушуңар үчүн, силерди ар кандай жакшы нерселерге байытууга Кудайдын кудурети жетет[+].


9 Ыйык Жазууда: «Жакырларга марттык менен таратып берди. Анын адилеттиги түбөлүк болот», – деп жазылган[+].


10 Үрөн себүүчүгө үрөн, жегенге нан берген Кудай сепкен үрөнүңөрдүн түшүмүн да мол кылып, адилеттигиңердин жемишин арттырат.


11 Бардык нерсеге бай, жоомарт болушуңар үчүн ошондой кылат. Ошентип, силердин жоомарттыгыңар бизде Кудайга болгон ыраазычылыкты жаратат[+].


12 Анткени бул кызмат ыйыктардын кем-карчын толуктоо менен гана чектелбестен, көп адамдарда Кудайга болгон чексиз ыраазычылыкты жаратат.


13 Анткени бул кызматтын натыйжасын көргөндө, өзүңөр кабыл алган Машайактын Жакшы Кабарына моюн сунуп, алар менен жана башкалар менен чын ниеттен мамилелешип жаткандыгыңар үчүн, алар Кудайды даңктап жатышат[+].


14 Силерде Кудайдын ырайымы мол болгондуктан, силерди жакын санап, силер үчүн сыйынып жатышат.


15

#### 10

1


Пабылдын өз кызматын коргоосу

Араңарда жүргөндө момун, алыста жүргөнүмдө кайраттуу деп эсептелинген мен, Пабыл, Машайактын момундугу жана ырайымдуулугу менен силерден өтүнөм[+].


2 Силерге эскерте кетейин: мен келгенде, бизди адамдык кылып жатат деп эсептеген адамдарга каршы көрсөтөйүн деп жүргөн кайраттуулугумду силерге каршы көрсөтпөгүдөй болоюн[+].


3 Бул дүйнөдө жашап жатканыбыз менен, адамдык кылып күрөшпөйбүз.


4 Анткени күрөшө турган куралдарыбыз адамдык куралдар эмес, алар – чептерди талкалаган Кудайдын күчүнө ээ куралдар[+].


5 Алар менен биз Кудайды таанып билүүгө каршы турган ар кандай ойлорду, менменсинүүчүлүктү талкалайбыз жана ар кандай ой жүгүртүүлөрдү Машайакка тил алдыруу үчүн туткундайбыз.


6 Силер тил алгандан кийин, биз тил албагандарды жазалоого даярбыз.


7 Көз алдыңардагыны карагылачы! Ким өзүнүн Машайакка таандык экенине бекем ишенсе, ал ойлонуп көрсүн. Анткени ал Машайакка таандык болгондой эле, биз да Машайакка таандыкпыз[+].


8 Теңирдин бизге силерди зыянга учуратуу үчүн эмес, бекемдөө үчүн берген бийлиги менен ашыра мактанып койсом, уят болбойм деп ойлойм[+].


9 Бирок мен силерди каттарым менен коркутуп жаткандай болбоюн.


10 Анткени кээ бирөөлөр мени: «Каттарында курч жана кайраттуу болгону менен, бетме-бет келгенде, алсыз, сөзү өтүмсүз», – дешет экен[+].


11 Ушинтип айтып жүргөндөр билип коюшсун: көзүбүз жокто, катыбызда кандай болсок, бетме-бет келгенде деле ошондойбуз.


12 Өзүн өзү мактагандарга теңелүүгө, өзүбүздү аларга салыштырууга батынбайбыз. Өздөрүнө өздөрү баа берип, өздөрүн өздөрүнө салыштырышканы – акылсыздык.


13 Биз ашыкча мактанбайбыз, Кудай белгилеген чекте мактанабыз. Бул чек силерди да камтыйт.


14 Силерге жете элек болгонсуп күч жумшабайбыз. Анткени биз Машайактын Жакшы Кабары менен силерге да жеткенбиз.


15 Биз ашыкча мактанбайбыз, башка бирөөлөрдүн эмгеги менен да мактанбайбыз. Тескерисинче, ишенимиңер өскөн сайын, силердин араңардагы иш-аракетибиз да көбөйөт деп үмүттөнөбүз.


16 Жакшы Кабарды силерден нары жашагандарга да таратабыз, биз башка бирөөнүн даяр эмгеги менен мактанбайбыз.


17 Мактанган адам Теңир менен мактансын[+].


18

#### 11

1


Пабыл жана жалган элчилер

Менин акылсыздыгыма бир аз чыдап койсоңор боло! Бирок силер мага чыдап жатасыңар[+].


2 Мен силерди Кудайдын кызганычы менен кызганып жатам, анткени силерди бир Күйөөгө – Машайакка никелеп койгом. Анын алдына таза бойдон барышыңарды каалагандыктан кызганып жатам[+].


3 Обо энени жылан өзүнүн куулугу менен алдап кеткендей эле, силерди да кимдир бирөө Машайак жолундагы жөнөкөйлүктөн жана тазалыктан четтетип, акылыңарды адаштырбаса экен деп корком[+].


4 Анткени бирөө келип, силерге биз жарыялагандан башка Ыйсаны, силер алгандан башка рухту, силер кабыл алгандан башка Жакшы Кабарды жарыяласа, силер ага чыдайсыңар[+].


5 «Мыкты элчилерден» менин эч жерим кем эмес деп ойлойм[+].


6 Сөзгө чечен болбосом да, билимим бар. Дегинкиси, биз силерге бардык жагынан белгилүүбүз[+].


7 Силерди жогорулатуу үчүн, өзүмдү басынтып, Кудайдын Жакшы Кабарын силерге акысыз тараткандыгым үчүн күнөөлүүмүнбү[+]?


8 Силерге кызмат кылыш үчүн, башка Жыйындарды чыгымга учураттым, алар мени каржылап турушту. Араңарда жүргөндө муктаж болгонума карабастан, бирөөңөргө да оорчулук келтирген жокмун.


9 Анткени менин кем-карчымды Македониядан келген бир туугандар толукташты. Силерге эч бир нерседе оорчулук келтирбегенге аракеттендим, дагы да аракеттенем[+].


10 Машайактын мендеги чындыгы менен айтайын, Ахая жеринде бул мактоону менден эч ким тартып ала албайт[+].


11 Эмне үчүн минтип жатам? Силерди сүйбөгөндүгүм үчүнбү? Силерди сүйөрүм Кудайга белгилүү!


12 Бирок мактанган нерселери менен бизге окшошуш үчүн шылтоо издеп жүргөндөргө түрткү бербөө үчүн, мен кандай кылып жатсам, ошондой кыла берем.


13 Анткени алар – жалган элчилер, алдамчы кызматчылар, өздөрүн Машайактын элчилери кылып көрсөтүшөт[+].


14 Бул таң каларлык нерсе эмес, анткени шайтан да өзүн Жарыктын Периштеси кылып көрсөтөт[+].


15 Ошондуктан шайтандын кызматчылары да өздөрүн чындыктын кызматчылары кылып көрсөтүшсө, бул таң каларлык эмес. Бирок алар акырында иштерине жараша тиешесин алышат[+].

16


Пабылдын өз кыйынчылыктары менен мактанышы

Дагы да кайталайм: эч ким мени акылсыз деп эсептебесин. Эгерде ошондой эсептеп жатсаңар, анда мени акылсыз катары кабыл алгыла, мен да бир аз мактангыдай болоюн[+].


17 Айтып жатканым Теңирден эмес, «акылсыз» болгондугумдан улам мактоого татыктуумун деген бекем ишеним менен айтып жатам.


18 Көптөр адамдык кылып мактанып жатышат, ошондуктан мен да мактанып коёюн[+].


19 Анткени, силер, акылдуулар, акылсыздарга жан-дилиңер менен чыдайт эмессиңерби[+].


20 Силерди кул кылып жаткандарга да, силердикин жеп түгөтүп жаткандарга да, силердикин тартып алып жаткандарга да, силерге менменсинип жаткандарга да, силерди жаакка чаап жаткандарга да чыдайсыңар[+].


21 Уялсам да, айтышым керек, мындай иштерге биздин күчүбүз жеткен жок. Эгерде кимдир бирөө бир нерсе менен мактанууга батынса, акылсыз адамдай айтайын, анда мен да мактанууга батынам.


22 Алар эврейби? Мен да эвреймин. Алар ысрайылдыктарбы? Мен да ысрайылдыкмын. Алар Ыбрайымдын урпактарыбы? Мен да урпагымын[+].


23 Алар Машайактын кызматчыларыбы? Акылсыз адамдай айтайын, мен кызматчыдан да жогорумун. Мен аларга караганда көп эмгектендим, көп жолу жарадар болдум, түрмөгө көп түштүм, көп жолу өлүмдөн калдым[+].


24 Жүйүттөрдөн беш жолу отуз тогуздан камчы жедим.


25 Үч жолу таяк менен сабашты, бир жолу таш бараңга алышты, үч жолу кеме кырсыгына учурадым, бир күн, бир түн деңизде калдым[+].


26 Көп жолу сапарга чыгып, дарыялардын үстүндө, шаарда, чөлдө, деңиз үстүндө коркунучка дуушар болдум; каракчылар, уруулаштарым, бутпарастар, жалган бир туугандар коркунуч туудурушту[+].


27 Эмгектендим, кыйналдым, көп жолу уйкудан калдым, ачка калдым, суусадым, көп жолу орозо кармадым, суукка калдым, кийимсиз калдым[+].


28 Мындан тышкары мага адамдар күн сайын агылып келип турушат, бардык Жыйындар үчүн кам көрөм.


29 Бирөө алсыз болсо, мен да өзүмдү алсыз сезбейминби? Бирөө азгырылса, ал үчүн күйүп-бышпаймынбы[+]?


30 Эгерде мактанышым керек болсо, мен алсыздыгым менен мактанам.


31 Теңирибиз Ыйса Машайактын түбөлүккө даңктуу Кудайы жана Атасы менин жалган айтып жатпаганымды билет.


32

#### 12

1


Пабылдын көргөн көрүнүштөрү жана алган аяндары

Пайдасыз болгонуна карабастан, мактанууга туура келет. Теңирдин көрүнүштөрү жана аяндары жөнүндө сөз кылууга өтөйүн[+].


2 Машайакка таандык бир адамды билем, мындан он төрт жыл мурун ал үчүнчү асманга көтөрүлгөн эле. Ал денеси менен жогору алындыбы же денесиз жогору алындыбы, билбейм, Кудай билет.


3 Мен ушундай адам жөнүндө билем, бирок ал денеси менен жогору алындыбы же денесиз жогору алындыбы, билбейм, муну Кудай билет.


4 Ал адамдын бейишке көтөрүлгөндүгүн билем. Ал жерден ал адам сөз менен айтып жеткиргис, адам айтып бере алгыс сөздөрдү уккан.


5 Мындай адам менен мактана алам. Өзүм болсо алсыздыктарымдан башка эч нерсе менен мактана албайм.


6 Деген менен мактангым келсе, акылсыз болбойм, анткени мен чындыкты айтам. Кимдир бирөө мен жөнүндө уккан-көргөнүнөн да жогору ойлоп албашы үчүн, өзүмдү токтотуп жатам.


7 Өзгөчө аяндарды алгандыгымдан улам менменсинип кетпешим үчүн, менин денемде тикенек бар. Менменсинип кетпешим үчүн, денемди кыйнап турууга шайтандын бир периштеси жиберилди[+].


8 Менден аны четтетүүсүн өтүнүп, Теңирге үч ирет сыйындым.


9 Бирок Ал мага мындай деди: «Менин сага болгон ырайымым жетиштүү. Анткени Менин күчүм алсыздыкта жеткилең болот». Ошондуктан Машайактын күчү менден орун алат деп, өзүмдүн алсыздыгым менен артыгыраак мактанам[+].


10 Ошондуктан Машайак үчүн алсыз болгонума, кордук көргөнүмө, муктаж болгонума, куугунтукталганыма жана кысымчылыкты башымдан өткөргөнүмө ыраазымын. Анткени мен алсыз болгондо күчтүүмүн[+].

11


Пабылдын Корунт Жыйыны үчүн кам көрүүсү

Мактанып акылсыз болдум, бирок ошондой болууга мени силер аргасыз кылдыңар. Мени силер макташыңар керек эле, анткени мен эч ким эмес болсом да, «мыкты элчилерден» эч жерим кем эмес[+].


12 Элчиликтин белгилери силердин араңарда улуу чыдамдуулук, жышаандар, кереметтер жана кудурет-күч менен көрсөтүлдү[+].


13 Башка Жыйындар менен салыштырганда, силер эмнеден кем болдуңар? Силерге жүк болбогонум менен элеби? Бул айыбымды кечирип койгула[+].


14 Мына, мен силерге үчүнчү ирет барууга даярмын, бирок силерге оордук келтирбейм. Анткени каалаганым силердеги эмес, силерсиңер. Балдары ата-энеси үчүн эмес, ата-энеси балдары үчүн мал-мүлк жыйнашы керек[+].


15 Силер мени мен силерди сүйгөнчөлүк сүйбөсөңөр да, силердин жаныңар үчүн мен чын көңүлүм менен колумда болгондун баарын сарптаймын, өзүмдү да аябаймын[+].


16 Мындай деп коёлу, мен өзүм силерге оорчулук келтирген жокмун, бирок куулук кылып, силерден айла-амал менен алып турдум[+].


17 Жиберген адамдарым аркылуу силерден пайда көрдүмбү?


18 Титтен силерге баруусун өтүнүп, аны менен кошо бир туугандардын бирин жибердим эле: Тит силердин бир нерсеңерди пайдаландыбы? Экөөбүз тең бир рух менен кызмат кылып жаткан жокпузбу? Экөөбүз тең бир жол менен бара жаткан жокпузбу[+]?


19 Алиге чейин силер бизди өзүңөрдүн алдыңарда актанып жатат деп ойлойсуңарбы? Машайакка таандык болгон биз Кудай алдында айтып жатабыз. Сүйүктүү бир туугандар, мунун баары силердин ишенимиңердин бекемделиши үчүн болуп жатат[+].


20 Анткени силерге барганымда, силер мен каалабагандай абалда болбосоңор экен деп, мен өзүм да силер каалабагандай абалда болбосом экен деп корком: силердин араңарда өз ара талаш-тартыш, көрө албастык, ачуулануу, чыр-чатак, жалаа жабуу, ушак, текебердик, тартипсиздик бар болбосо экен деп,


21

#### 13

1


Пабылдын акыркы эскертүүсү жана саламы

Ушуну менен силерге үчүнчү ирет бара жатам. Ар бир сөз эки же үч күбө аркылуу бекемделет[+].


2 Экинчи жолу барганымда эскерткендей эле, араңарда жок болгонума карабастан, азыр да эскертип жатам: эми барганымда, буга чейин күнөө кылгандарды да, башкасын да аябайм.


3 Мен аркылуу Машайак сүйлөп жатканына далил издеп жатасыңар. Араңарда Өзүнүн кудуретин көрсөтүп жаткан Машайак силер үчүн күчсүз эмес.


4 Алсыз болуп айкаш жыгачка кадалган эле, бирок Кудайдын күчү менен азыр Ал тирүү. Ошол сыяктуу эле биз да Анын ичинде алсызбыз, бирок силердеги Кудайдын күчү аркылуу тирүү болобуз[+].


5 Өзүңөрдү өзүңөр текшерип көргүлөчү: ишеним жолундасыңарбы? Өзүңөрдү өзүңөр сынап көргүлөчү. Же силер өзүңөрдү, Ыйса Машайак ичиңерде экенин билбейсиңерби? Андай болсо силер ким болушуңар керек болсо, ошол эмессиңер.


6 Биз жөнүндө болсо, биз ким болушубуз керек болсо, ошол экенибизди билип аласыңар деп үмүттөнөм.


7 Силер эч кандай жамандык кылбашыңар үчүн, Кудайга сыйынып жатабыз. Өзүбүздүн ким болушубуз керек экендигин көрсөтүш үчүн эмес, тескерисинче, ким болушубуз керек болсо, ошол эмес болуп көрүнсөк да, жакшылык кылышыңар үчүн сыйынабыз.


8 Себеби биз чындыкка каршы күчтүү эмеспиз, тескерисинче, чындык үчүн күчтүүбүз.


9 Биз алсыз, силер күчтүү болгондо, биз кубанабыз, жеткилең болушуңар үчүн сыйынып жатабыз[+].


10 Теңирдин мага бузуу үчүн эмес, куруу үчүн берген бийлигин силердин араңарда жүргөнүмдө катаалдык менен колдонуп койбошум үчүн, буларды мен силердин араңарда жок кезимде жазып жатам[+].


11 Ошондой болсо да, бир туугандарым, кубангыла. Жеткилең болууга умтулгула. Кайраттуу болгула, бир ойдо болгула, тынчтыкты сактагыла! Ошондо сүйүүнүн жана тынчтыктын булагы болгон Кудай силер менен болот[+].


12 Ыйык өбүшүү менен саламдашкыла. Бардык ыйыктар силерге салам айтып жатышат[+].


13 Силерде Теңирибиз Ыйса Машайактын ырайымы, Кудай Атанын сүйүүсү жана Ыйык Рухтун баарлашуусу болсун! Оомийин.

### Галатиялыктар


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


#### 1

1


Элчинин саламдашуусу

Адамдар тарабынан да эмес, адам аркылуу да эмес, Ыйса Машайак аркылуу жана Аны өлгөндөрдүн арасынан тирилткен Кудай Ата аркылуу элчи болуп дайындалган мен – Пабылдан,[+]


2 ошондой эле менин жанымдагы бардык бир туугандардан Галатиядагы Жыйындарга салам![+]


3 Кудай Атабыз жана Теңирибиз Ыйса Машайак силерге ырайымын төгүп, тынчтыгын бере берсин!


4 Машайак бизди бул жаман дүйнөдөн куткарыш үчүн, Кудайыбыздын жана Атабыздын каалоосу боюнча биздин күнөөлөрүбүз үчүн Өзүн курмандык кылган[+].


5 Ал түбөлүктөн түбөлүккө даңктала берсин! Оомийин.

6


Жалган «Жакшы Кабар»

Силерди Машайактын ырайымы менен чакырып алган Кудайдан жүз буруп, тез эле башка «Жакшы Кабарга» өтүп кетип жатканыңарга таң калып жатам[+].


7 Чындыгында, башка Жакшы Кабар жок, бирок силердин тынчыңарды алган жана Машайактын Жакшы Кабарын бурмалоону каалаган адамдар бар[+].


8 Бирок бизби же асмандан келген периштеби, башында силерге өзүбүз тараткан Жакшы Кабарга каршы келген «Жакшы Кабарды» таратса, ага анафема[+].


9 Мурун айтканыбызды мен азыр да кайталаймын: эгерде кимдир бирөө силерге өзүңөр мурун кабыл алгандан башка «Жакшы Кабар» таратса, ага анафема.


10 Азыр мен адамдарга жагууну ойлоп жатамбы же Кудайга жагууну ойлоп жатамбы? Же силер мени адамдарга жагууга аракеттенип жатат деп ойлоп жатасыңарбы? Эгерде мен дагы эле адамдарга жагынып жүрсөм, анда Машайактын кулу болмок эмесмин[+].

11


Пабыл элчилик кызматка Кудай тарабынан чакырылган

Бир туугандар, муну билишиңерди каалайм: мен таратып жаткан Жакшы Кабар адамдын оюнан чыгарылган эмес.


12 Анткени мен аны адамдан кабыл алган эмесмин, адамдан үйрөнгөн эмесмин. Аны мен Ыйса Машайактын аяны аркылуу кабыл алгам[+].


13 Силер менин жүйүт динин туткан кезимдеги мурунку жашоом жөнүндө: Кудайдын Жыйынын ырайымсыздык менен куугунтуктап, аны жок кылууга аракеттенгенимди,[+]


14 ата-бабаларымдын салттарын өзгөчө кызганчаактык менен сактаганымдан улам, жүйүт динин тутууда өзүм менен тең чамалаш болгон уруулаштарымдын бир тобуна караганда көбүрөөк ийгиликке жетишкенимди уккансыңар[+].


15 Бирок мени энемдин курсагында жатканда эле тандап алып, Өзүнүн ырайымы менен чакырып алган Кудай[+]


16 бутпарастарга Уулу жөнүндө жар салышым үчүн, мага Өзүнүн Уулун ачып берүүнү ылайык тапты, ошондо мен эч кимден кеңеш сураган жокмун.


17 Иерусалимге, менден мурун чакырылган элчилерге барбастан, Аравияга кеттим, андан кийин кайра Дамаскка кайтып келдим[+].


18 Үч жылдан кийин Петир менен таанышуу үчүн Иерусалимге барып, аныкында он беш күн болдум[+].


19 Теңир Ыйсанын бир тууганы Жакыптан башка элчилерди көргөн жокмун[+].


20 Силерге жазып жаткандарым – чындык, буга Кудай күбө[+].


21 Андан кийин Сирия, Киликия өлкөлөрүнө бардым.


22 Машайактын Жүйүт аймагындагы Жыйындары мени таанышчу эмес.


23 Бирок алар «Бир учурда бизди куугунтуктаган адам мурун өзү жок кылууга аракеттенген ишеним жөнүндө азыр жар салып жүрөт» деген сөздү гана угушуп,[+]


24

#### 2

1


Пабылдын элчилер тарабынан кабыл алынышы

Он төрт жылдан кийин Титти жаныма алып, Барнаба менен чогуу кайрадан Иерусалимге бардым[+].


2 Мен ал жакка Кудай ачып бергендиктен бардым. Бекер эле эмгектенбегенимди жана бекер эле эмгектенип жатпаганымды билиш үчүн, бутпарастардын арасында таратып жаткан Жакшы Кабар жөнүндө өзгөчө кадырлуу адамдарга айтып бердим[+].


3 Бирок алар мени менен жүргөн Титти да, эллин болгонуна карабастан, сүннөткө отурууга мажбурлашкан жок,[+]


4 ал эми биздин Машайак Ыйса аркылуу ээ болгон эркиндигибиз жөнүндө астыртан билип алып, бизди кулга айландырыш үчүн,[+]


5 Жыйынга жашыруун түрдө кирген жалган «бир туугандарга» бир азга да макул болгон жокпуз, көнгөн жокпуз. Жакшы Кабардагы чындык силерде сакталыш үчүн ошенттик.


6 Кээ бирөөлөр тарабынан кадырлуу деп эсептелгендер (алардын качан, кантип кадырлуу болушкандыгы мен үчүн мааниге ээ эмес, анткени Кудайда бет карамалык жок) мага эч кандай кошумча нерсе жүктөшкөн жок[+].


7 Бирок Петирге сүннөткө отургузулгандарга Жакшы Кабар таратуу иши тапшырылгандай эле, мага сүннөткө отургузулбагандарга Жакшы Кабар таратуу иши тапшырылганын билишти[+].


8 Анткени Петирдин сүннөткө отургузулгандардын арасындагы элчилик кызматын колдоп жаткан Кудай менин да бутпарастардын арасындагы элчилик кызматымды колдоп жатат.


9 Жыйындын кадыр-барктуу тиректери деп эсептелген Жакып, Кейфа жана Жакан Кудайдын мага көрсөткөн ырайымы жөнүндө билишип, мага жана Барнабага биргелешип иштөө үчүн кол сунушту. Ошентип, биз бутпарастарга бара турган болдук, алар болсо сүннөткө отургузулгандарга бара турган болушту[+].


10 Бирок алар бизден жакырларды эстен чыгарбообузду өтүнүштү, мен бул ишти бүт күчүм менен аткарууга аракеттендим[+].

11


Пабылдын Петирге каршы чыгышы

Петир Антийохеяга келгенде, мен ага ачык эле каршы чыктым, анткени анын кылганы туура эмес эле[+].


12 Жакып жиберген кишилер келгенге чейин, Петир бутпарастар менен чогуу тамактанып жүргөн. Бирок ошол сүннөткө отургузулгандар келгенде, Петир коркуп, сүннөткө отургузулбагандардан четтеп, алыстай баштаган[+].


13 Кээ бир жүйүттөр да ага окшоп эки жүздүүлүк кылышкан, атүгүл, Барнаба да аларга азгырылып, эки жүздүүлүк кылган.


14 Бирок мен алардын Жакшы Кабардагы чындыкка ылайык жашашпагандыгын көргөнүмдө, бардыгынын көзүнчө Петирге: «Эгерде сен жүйүт болуп туруп, жүйүттөрдөй эмес, бутпарастардай жашап жатсаң, анда эмнеге бутпарастарды жүйүттөрдөй жашоого мажбурлап жатасың?» – деп айттым[+].

15


Ишеним аркылуу акталуу

Биз жүйүт болуп төрөлгөнбүз, күнөөкөр бутпарастар эмеспиз.


16 Бирок адам мыйзамды аткаруу менен эмес, Ыйса Машайакка болгон ишеними аркылуу гана акталарын билебиз. Ошондуктан биз да мыйзамды аткаруу менен эмес, Машайакка ишенүү аркылуу акталыш үчүн, Машайак Ыйсага ишенип калдык. Анткени мыйзамды аткаруу менен эч бир адам акталбайт[+].


17 Эгерде Машайак аркылуу акталууга умтулуп жүргөн биз өзүбүз да күнөөкөр болуп чыксак, анда Машайак күнөөнүн кызматчысы болуп калабы? Албетте, жок!


18 Эгерде мен өзүм талкалаганды кайра куруп жатсам, анда өзүмдү өзүм кылмышкер кылып жатам.


19 Себеби мен Кудай үчүн жашайын деп, мыйзам аркылуу мыйзам үчүн өлгөм. Мен Машайак менен кошо айкаш жыгачка кадалгам[+].


20 Азыр мен жашап жаткан жокмун, менин ичимде Машайак жашап жатат. Ал эми азыркы денедеги жашоомду айта турган болсом, мени сүйгөн жана менин ордума Өзүн курмандык кылган Кудай Уулуна болгон ишеним менен жашап жатам[+].


21

#### 3

1


Мыйзам же ишеним

Акылсыз галатиялыктар, айкаш жыгачка кадалган Ыйса Машайак силердин көз алдыңарга тартылгыдай сүрөттөлүп берилбеди беле, ким силерди чындыкка баш ийбөөгө азгырды?


2 Силерден бул нерсени гана билгим келет: силер Рухту мыйзамды аткаруу аркылуу алдыңар беле же айтылган сөзгө ишенүү аркылуу алдыңар беле[+]?


3 Силер ушунчалык акылсызсыңарбы? Рух менен баштап, эми адамдык аракеттер менен бүтүрүп жатасыңарбы?


4 Башыңардан өткөргөнүңөрдүн баары пайдасыз болуп калдыбы? Чын эле, пайдасыз болдубу[+]?


5 Мыйзамды аткаргандыгыңар үчүн Кудай силерге Ыйык Рухту берип, араңарда кереметтерди көрсөтүп жатабы? Же айтылган сөзгө ишенгендигиңер үчүн ошентип жатабы[+]?


6 Бизге белгилүү: «Ыбрайым Кудайга ишенди, ишеними ага адилдик катары эсептелинди»[+].


7 Ошентип, ишенгендер гана Ыбрайымдын балдары экенин билип койгула.


8 Ыйык Жазуу да Кудайдын бутпарастарды ишеними аркылуу актай тургандыгы жөнүндө алдын ала билгендиктен, Ыбрайымга: «Бүт элдер сен аркылуу бата алышат», – деп, алдын ала жарыялаган[+].


9 Ошентип, ишенгендер ишенимдүү Ыбрайым менен бирге бата алышат.


10 Ал эми мыйзамга таянгандардын бардыгы каргыш астында. Анткени Ыйык Жазууда: «Тооратта жазылган мыйзамдын бардыгын дайыма аткарбаган адамга каргыш!» – деп жазылган[+].


11 Мыйзам аркылуу Кудай алдында эч кимдин акталбастыгы белгилүү. Анткени «Адил адам ишеними аркылуу тирүү болот»[+].


12 Мыйзам болсо ишенимге негизделген эмес, тескерисинче, «Мыйзамды аткарган адам ал аркылуу тирүү болот»[+].


13 Ыбрайымга берилген бата Ыйса Машайак аркылуу бутпарастарга да берилиши үчүн жана биз ишеним аркылуу убадаланган Рухту алышыбыз үчүн,[+]


14 Машайак биздин ордубузга каргышка калып, бизди мыйзамдын каргышынан кун төлөп куткарып алды. Анткени Ыйык Жазууда: «Жыгачка асылган ар бир адам каргышка калган», – деп жазылган[+].

15


Ыбрайымга берилген убада жана Мусанын мыйзамы

Бир туугандар, жашоодон бир мисал келтирейин: адам тарабынан бекитилген мурас кагазын эч ким жокко чыгара да, ага эч нерсе кошумчалай да албайт.


16 Бирок убадалар Ыбрайымга жана анын урпагына берилген. Кудай Ыбрайымга көптүк түрдө: «Сенин урпактарыңа», – деп айткан эмес, «Сенин урпагыңа», – деп, бирөө жөнүндө, башкача айтканда, Машайак жөнүндө айткан[+].


17 Мен бул нерсени айткым келет: төрт жүз отуз жылдан кийин келген мыйзам Кудай тарабынан алдын ала бекитилген келишимди жокко чыгарбайт, демек, убада өз күчүн жоготпойт[+].


18 Анткени мураска мыйзамдын негизинде ээ болууга болсо, анда убаданын зарылчылыгы жок болмок. Бирок Кудай аны Ыбрайымга убаданын негизинде белек кылган[+].


19 Андай болсо мыйзам эмне үчүн берилген? Ал кийинчерээк, кылмыштардын айынан, Урпак келгенге чейин берилген. Кудайдын убадасы ошол Урпакка байланыштуу. Мыйзам периштелер аркылуу бир арачынын колу менен берилген[+].


20 Бирок жалгыз бирөөгө арачынын кереги жок, Кудай болсо бирөө[+].


21 Демек, мыйзам Кудайдын убадаларына каршыбы? Албетте, жок! Эгерде өмүр бере турган мыйзам берилген болсо, анда мыйзам аркылуу акталууга болор эле.


22 Бирок Ыйык Жазуу бүткүл адамзат күнөөнүн туткунунда экендигин жарыялайт. Демек, убадаланган нерсе ишенгендерге Ыйса Машайакка болгон ишенимдери аркылуу берилет[+].


23 Ишеним келгенге чейин, ишеним айкын болгонго чейин, биз мыйзамдын сакчылыгы астында туткундалган болчубуз.


24 Ошентип, ишеним аркылуу акталышыбыз үчүн, мыйзам биз үчүн Машайакка жетелеп келүүчү болду[+].


25 Ал эми ишеним келгенде, жетелөөчүнүн көзөмөлүнөн бошондук.


26 Анткени силер, бардыгыңар, Машайак Ыйсага болгон ишенимиңер аркылуу Кудайдын балдарысыңар[+].


27 Анткени силер, бардыгыңар, Машайактын урматына чөмүлдүрүлүп, Машайактын бейнесин кийдиңер[+].


28 Мындан ары силердин араңарда жүйүт да, эллин да, кул да, эркин адам да, эркек да, аял да жок, анткени бардыгыңар Машайак Ыйсанын ичинде бирсиңер[+].


29

#### 4

1


Машайак мыйзамдын бийлигинен бошотот

Бирок бул нерсени айткым келет: мурасчы бардык нерсенин кожоюну болсо да, бала кезинде кулдан эч айырмаланбайт,


2 атасы белгилеген убакытка чейин кам көрүүчүлөрдүн жана үй башкаруучулардын көзөмөлү астында болот.


3 Ошондой эле биз да «бала кезибизде» дүйнөдөгү алгачкы негиздерге кул болчубуз.


4 Бирок өз убагы келгенде, Кудай Өз Уулун жиберди. Ал аялдан төрөлдү, мыйзамга баш ийди[+].


5 Ал мыйзамдын бийлиги астындагыларды кун төлөп куткарды. Ал мыйзамдын бийлиги астындагылар Кудайдын балдары болушу үчүн ошондой кылды[+].


6 Силер Кудайдын балдары болуп калгандыктан, Кудай силердин жүрөгүңөргө Өз Уулунун «“Абба!”, Ата!» деп чакырган Рухун жиберди.


7 Демек, эми сен кул эмессиң, сен Анын баласысың. Эгерде баласы болсоң, анда Кудай сени Ыйса Машайак аркылуу мурасчы да кылды.

8


Пабылдын галатиялыктар үчүн кам көрүүсү

Бирок ошол убакта силер Кудайды тааныбагандыктан, чыныгы Кудай эмес кудайлардын кулдары элеңер[+].


9 Азыр болсо Кудайды таанып билгениңерден кийин, тагыраак айтканда, Кудай тарабынан таанылганыңардан кийин, кантип кайрадан алсыз жана жакыр алгачкы негиздерге кайрылып жатасыңар? Кайрадан аларга кул болгуңар келеби[+]?


10 Кээ бир күндөрдү, айларды, мезгилдерди, жылдарды ыйык тутуп жатасыңар![+]


11 Мен силердин араңарда куру бекер эле эмгектендимби деп коркуп жатам[+].


12 Бир туугандар, силерден өтүнөмүн: мендей болгула, анткени мен да силердей болчумун. Силер мени эч таарынткан эмессиңер.


13 Өзүңөр билесиңер, мен биринчи жолу Жакшы Кабарды силерге алсыз абалымда тараткам,[+]


14 алсыз абалым силер үчүн азгырык болсо да, кемсинткен эмессиңер, жийиркенген эмессиңер, тескерисинче, мени Кудайдын периштеси катары, Машайак Ыйса катары кабыл алгансыңар[+].


15 Силердин ошол убактагы кубанычыңар кайда? Мен өзүм күбөлөндүрө алам, мүмкүн болсо, ошондо силер мага көзүңөрдү оюп берүүгө да даяр элеңер.


16 Эми мен чындыкты айтуу менен, силерге душман болуп калдымбы?


17 Тигилер силерди таза ниет менен кызганып жатышкан жок, тескерисинче, силер аларды кызганышыңар үчүн, силерди бизден бөлүп кетүүнү каалап жатышат.


18 Дайыма таза ниет менен кызганган жакшы, бирок мен араңарда болгондо эле эмес.


19 Балдарым, силерден Машайак көрүнгөнгө чейин, мен силер үчүн кайрадан толгоо азабын тартамын.


20 Азыр жаныңарга барып, үнүмдү өзгөртүп сүйлөгүм келип жатат, анткени мен силерге айран-таң калып жатам.

21


Ыбрайымдын эки уулу – эки келишим

Силер, мыйзамдын бийлиги астында болууну каалагандар, айткылачы мага, мыйзамда эмне айтылганын уккан жок белеңер?


22 Анткени Ыйык Жазууда: «Ыбрайымдын эки уулу бар эле, бири күң аялынан, бири эркин аялынан», – деп жазылган[+].


23 Бирок күң аялынан төрөлгөн уул кадимки балдардай, ал эми эркин аялынан төрөлгөн уул убада боюнча төрөлгөн[+].


24 Мында каймана маани бар. Бул эки келишимди билдирет. Бири Синай тоосунда түзүлгөн, ал – балдарын кулчулук үчүн төрөгөн Ажар[+].


25 Ажар Аравиядагы Синай тоосун билдирет. Ал азыркы күндөгү Иерусалимге туура келет, анткени Иерусалим өзүнүн балдары менен кулчулукта.


26 Жогорку Иерусалим болсо эркин, ал баарыбыздын энебиз,[+]


27 анткени Ыйык Жазууда: «Кубан, баласы жок, төрөбөс аял! Кубанып кыйкыр, катуу үн сал, толгоо тартып кыйналбаган аял! Анткени күйөөсү бар аялга караганда күйөөсү таштап кеткен аялдын балдары көп», – деп жазылган[+].


28 Бир туугандар, силер да Ыскакка окшоп, убада боюнча төрөлгөн балдарсыңар[+].


29 Бирок ошол убакта кадимки балдардай төрөлгөн бала Рух боюнча төрөлгөн баланы кубалаган, азыр да ошондой[+].


30 Бирок Ыйык Жазууда эмне деп айтылат? «Күң аялды баласы менен кууп чык, анткени күң аялдын баласы эркин аялдын баласы менен бирге мураскор болбойт»[+].


31

#### 5

1


Машайак тартуулаган эркиндик

Машайак бизге тартуулаган эркиндикте жашагыла, кайрадан кулчулуктун моюнтуругун кийбегиле[+].


2 Мен, Пабыл, силерге муну айтамын: эгерде силер сүннөткө отургузула турган болсоңор, анда Машайактан силерге эч кандай пайда жок[+].


3 Сүннөткө отургузулган ар бир адамга дагы муну билдиремин: ал бүт мыйзамды аткарууга милдеттүү[+].


4 Мыйзам аркылуу акталууну каалагандар, силер Машайактан четтеп, ырайымдан ажырап калдыңар[+].


5 Ал эми биз өзүбүз үмүттөнгөн, ишенимдин негизинде келе турган адилдикти рухубуз менен күтүп жатабыз[+].


6 Себеби Машайак Ыйса жолунда сүннөткө отургузулуу да, сүннөткө отургузулбоо да маанилүү эмес, өзүн сүйүү аркылуу көрсөткөн ишеним маанилүү[+].


7 Силер жакшы эле чуркап бара жаттыңар эле, силердин чындыкка баш ийүүңөргө ким тоскоолдук кылды[+]?


8 Бул ынандыруу силерди Чакырып алгандан эмес.


9 «Бир аз ачыткы бүт камырды ачытат»[+].


10 Силер башкача ойлобойсуңар деп, мен толук ишенемин, бул ишенимим Теңирден. Ал эми силерди адаштырган адам, ал ким болбосун, жазага тартылат[+].


11 Бир туугандар, эгерде мен дагы деле сүннөт жөнүндө жар салып жатсам, эмне үчүн мени куугунтуктап жатышат? Андай болсо айкаш жыгачтын азгырыгы токтойт эле да![+]


12 Силерди адаштыргандар өздөрүн бычып салышса кана!


13 Бир туугандар, силер эркиндикке чакырылгансыңар, бирок эркиндигиңер күнөөкөр табиятыңарды канааттандырууга негиз болуп бербесин, тескерисинче, бири-бириңерге сүйүү менен кызмат кылгыла[+].


14 Анткени бүт мыйзам «Өзүңдү кандай сүйсөң, жакыныңды да ошондой сүй» деген бир сөз менен жыйынтыкталат[+].


15 Бирок бири-бириңер менен тиштешип, бири-бириңерди жеп жатсаңар, абайлагыла, бири-бириңерди жеп-жутуп койбогула!

16


Рухтун жемиши жана күнөөкөр табияттын иштери

Мен болсо муну айтамын: Ыйык Рухтун жетеги менен жашагыла, ошондо денеңердин күнөөлүү каалоолорун аткарбайсыңар[+].


17 Анткени күнөөкөр табияттын каалоолору Рухка, Рухтун каалоолору болсо күнөөкөр табиятка каршы. Алар бири-бирине каршы, ошондуктан силер өзүңөр каалаганды жасабайсыңар[+].


18 Эгерде силер Рухтун жетеги менен жашап жатсаңар, анда мыйзамдын бийлиги астында эмессиңер[+].


19 Күнөөкөр табияттын иштери болсо белгилүү, алар: ойноштук кылуу, нике бузуу, ыпыластык, адепсиздик,[+]


20 бутка табынуу, сыйкырчылык кылуу, касташуу, чыр-чатак, көрө албастык, ачуулануу, уруш-талаш, келишпестик, жалган окутуу,[+]


21 жек көрүү, киши өлтүрүү, аракечтик, шапар тебүү жана башка ушул сыяктуулар. Силерге мурда эскерткенимдей эле, дагы да эскертемин: мындай кылуучулар Кудайдын Падышачылыгын мурасташпайт[+].


22 Рухтун жемиши болсо булар: сүйүү, кубаныч, тынчтык, чыдамдуулук, ак көңүлдүк, боорукердик, ишенимдүүлүк,[+]


23 момундук, өзүн өзү токтото билүү, буларга каршы мыйзам жок[+].


24 Машайак Ыйсага тиешелүү болгондор өздөрүнүн күнөөкөр табиятын кумардануулары жана күнөөлүү каалоолору менен бирге айкаш жыгачка кадашкан[+].


25 Эгерде биз Рух аркылуу өмүргө ээ болсок, анда Рухтун жетеги менен жашайлы.


26

#### 6

1


Бири-биринин кыйынчылыктарын көтөрүү

Бир туугандар, кандайдыр бир күнөө жасап айыбы ачылган адамды, силер, Рухтун жетеги менен жашагандар, момундук менен оң жолго салгыла, бирок өзүңөр да азгырылып кетпеш үчүн, сак болгула[+].


2 Бири-бириңердин кыйынчылыгыңарды көтөргүлө, ошентип, Машайактын мыйзамын аткарасыңар[+].


3 Анткени, эгерде кимдир бирөө чынында эч ким эмес болуп туруп, өзүн жогору бааласа, ал өзүн өзү алдайт[+].


4 Ар ким өзүнүн ишин текшерсин, ошондо ал башка бирөө тарабынан эмес, өзү тарабынан мактоого ээ болот,


5 анткени ар ким өз жүгүн өзү көтөрөт[+].


6 Насаат алып жаткан адам колунда болгон нерсесин өзүнүн насаатчысы менен бөлүшсүн[+].


7 Алданбагыла: Кудай шылдың болбойт, анткени адам эмнени сепсе, ошону орот[+].


8 Себеби өзүнүн күнөөкөр табиятына сепкен адам күнөөкөр табиятынан чирий турган нерсени алат, ал эми Рухка сепкен адам Рухтан түбөлүк өмүрдү алат[+].


9 Жакшылык кылып жатып кейибейли, анткени алсырап калбасак, өз учурунда жыйнап алабыз[+].


10 Ошондуктан убакыт барда, бардыгына, айрыкча, ишенимибиз бирлерге жакшылык кылалы[+].

11


Элчинин мактанычы – Машайактын айкаш жыгачы

Карагылачы, мен өз колум менен, чоң тамгалар менен жазып жатам[+].


12 Адамдык табияты боюнча беделдүү болгусу келгендердин бардыгы Машайактын айкаш жыгачы үчүн куугунтукка алынбоолору үчүн гана силерди сүннөткө отурууга мажбур кылып жатышат.


13 Анткени сүннөткө отургузулгандардын өздөрү да мыйзамды аткарышпайт, бирок алар силердин денеңер менен мактаныш үчүн, силердин сүннөткө отургузулушуңарды каалап жатышат.


14 Мен болсо Теңирибиз Ыйса Машайактын айкаш жыгачынан башка эч нерсе менен мактангым келбейт. Мен бул дүйнө үчүн, бул дүйнө мен үчүн айкаш жыгачка кадалган[+].


15 Анткени Машайак Ыйса жолунда сүннөткө отургузулуу же сүннөткө отургузулбоо маанилүү эмес, жаңы адам маанилүү[+].


16 Ушул эреже боюнча жашагандардын бардыгына жана Кудайдын Ысрайыл элине Кудай тынчтыгын берип, ырайымын төгө берсин![+]


17 Мындан ары эч ким мага кыйынчылык келтирбесин, анткени мен Теңир Ыйсанын жараатын өзүмдүн денемде алып жүрөм.


18 Бир туугандар, биздин Теңирибиз Ыйса Машайактын ырайымы силердин рухуңар менен бирге болсун! Оомийин!

### Эфестиктер


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


#### 1

1


Элчинин саламдашуусу

Кудайдын каалоосу менен Машайак Ыйсанын элчиси болгон Пабылдан Эфестеги ыйыктарга – Машайак Ыйсага ишенгендерге салам!


2 Кудай Атабыз жана Теңирибиз Ыйса Машайак силерге ырайымын төгүп, тынчтыгын бере берсин.

3


Машайак аркылуу берилген рухий баталар

Бизге Машайак аркылуу асмандагы ар кандай рухий баталарды берген Теңирибиз Ыйса Машайактын Кудайы жана Атасы макталсын![+]


4 Биз Кудайдын алдында сүйүүдө ыйык жана кемчиликсиз болушубуз үчүн, Ал бизди дүйнө жарала электен мурун Машайак аркылуу тандап алып,[+]


5 Өз каалоосу жана жакшы тилеги боюнча Ыйса Машайак аркылуу Өзүнө бала кылып алууну алдын ала белгилеп койгон[+].


6 Кудай Өз ырайымынын даңкы чыгышы үчүн, сүйүктүү Уулу аркылуу бизге мол ырайым көрсөттү.


7 Кудайдын мол ырайымынын негизинде Уулунун каны аркылуу кун төлөнүп, күнөөлөрүбүз кечирилди[+].


8 Кудай бизге бул мол ырайымды Өзүнүн даанышмандыгы жана акылмандыгы менен көрсөттү.


9 Кудай бизге Машайак аркылуу алдын ала белгилеп койгон Өзүнүн жакшы тилеги боюнча Өз каалоосунун жашыруун сырын ачып берди[+].


10 Ал өз убагы келгенде, асмандагы менен жердегинин бардыгын Машайактын башчылыгы астында бириктирет[+].


11-12Машайакка башынан үмүт кылып жүргөн биз аркылуу Анын даңкы чыгышы үчүн, бардыгын Өз каалоосунун чечими боюнча Жасоочунун алдын ала аныктап койгону боюнча, Машайак аркылуу биз да мурасчылар болуп калдык.


13 Чындык сөзүн, куткарылууңар жөнүндөгү Жакшы Кабарды, угуп, Машайакка ишенгениңерде, силер да Ал аркылуу убадаланган Ыйык Рух менен мөөрлөнгөнсүңөр[+].


14 Анын даңкы макталыш үчүн, Анын энчисине алынгандар куткарылышы үчүн, Ыйык Рух – биз ээ боло турган мурастын аманаты.

15


Пабылдын сыйынуусу

Ошондуктан мен да силердин Теңир Ыйсага болгон ишенимиңер жана бардык ыйыктарга болгон сүйүүңөр жөнүндө уккандан бери,[+]


16 сыйынган сайын силерди эстеп, силер үчүн дайыма Кудайга ыраазычылык билдирип жатам.


17 Теңирибиз Машайактын Кудайы, даңктуу Ата Аны таанып билишиңер үчүн силерге акылмандык берүүчү жана түшүндүрүүчү Рухун берсин деп;


18 Ал чакырып алганда ээ болгон үмүтүңөр эмне экендигин жана Анын ыйыктарга бере турган даңктуу мурасынын молдугу кандай экендигин,[+]


19 ошондой эле Анын бийлиги бар күчүнүн таасири астында ишенген биздин ичибизде аракеттенип жаткан Анын кудурети канчалык ченемсиз экендигин таанып билишиңер үчүн, жүрөгүңөрдүн көздөрүн ачсын деп сыйынып жатам.


20 Кудай Машайакты өлгөндөрдүн арасынан тирилтип, асманда Өзүнүн оң жагына отургузганда, ошол эле күч Машайактын ичинде аракеттенген;[+]


21 Аны бардык башчылыктан, бийликтен, күчтөн жана үстөмдүктөн, ошондой эле азыркы мезгилде гана эмес, келечекте да атала турган бардык ысымдардан жогору койгон;[+]


22 бардыгын Анын бут алдына багындырган жана Аны бардыгынын үстүнөн, Жыйындын Башчысы кылып койгон[+].


23

#### 2

1


Ырайымдын негизинде берилген жаңы өмүр

Кылмыштарыңардын жана күнөөлөрүңөрдүн айынан өлгөн силер[+]


2 бир кезде бул дүйнөнүн адаты боюнча, абада бийлик кылып жаткан төрөнүн жана Кудайга баш ийбеген адамдарда азыркы учурда аракеттенип жаткан рухтун каалоосу боюнча жашачусуңар[+].


3 Бир кезде мындай адамдардын арасында биз да дененин каалоолорун аткарып, оюбузга келгенди кылып, денебиздин күнөөлүү каалоолору боюнча жашачубуз, башкалар сыяктуу эле табиятыбыз боюнча Кудайдын каарына кала турган адамдардан болчубуз,[+]


4 бирок ырайымга бай Кудай бизге болгон улуу сүйүүсү менен[+]


5 кылмыштарыбыздын айынан өлгөн бизди да Машайак менен бирге тирилтти (ырайымдын негизинде куткарылдыңар),[+]


6 бизди Машайак менен бирге тирилтип, Машайак Ыйса аркылуу асманга отургузду[+].


7 Кудай муну Машайак Ыйса аркылуу бизге көрсөткөн жакшылыгын жана Өз ырайымынын ченемсиз молдугун келечек кылымдарда көрсөтүш үчүн жасады.


8 Силер ырайымдын негизинде, ишеним аркылуу куткарылдыңар, бул силерден эмес, бул – Кудайдын белеги[+].


9 Эч ким мактанбашы үчүн, бул кылган иштерден да эмес[+].


10 Анткени бизди Ал жараткан, Кудай алдын ала белгилеп койгон жакшы иштерди аткарышыбыз үчүн, биз Машайак Ыйса аркылуу жаратылганбыз[+].

11


Машайак бутпарастар менен жүйүттөрдү бириктирет

Ошондуктан эстегилечи, бутпарас болуп төрөлгөн силер бир кезде кол менен сүннөткө отургузулгандар тарабынан «сүннөтсүздөр» деп аталчусуңар[+].


12 Ошол мезгилде силер Машайаксыз элеңер, Ысрайыл коомчулугунан четтетилгендер элеңер, келишимдердин негизинде берилген убадаларга чоочун элеңер, бул дүйнөдө үмүтсүз жана кудайсыз элеңер[+].


13 Бир кезде алыс болгон силер Машайак Ыйса аркылуу, Машайактын каны аркылуу азыр жакын болуп калдыңар[+].


14 Анткени Машайак биздин тынчтыгыбыз, Ал экөөнөн бирди жаратып, аларды бөлүп туруучу тосмону талкалады,[+]


15 душмандыкты Өз Денеси менен, осуяттардан турган мыйзамды окутуусу менен жок кылды. Муну Ал тынчтык орнотуп, экөөнөн Өзүнө бир жаңы адамды жаратыш үчүн,[+]


16 душмандыкты айкаш жыгачта жок кылып, айкаш жыгач аркылуу экөөнү бир Денеде Кудай менен элдештириш үчүн кылды[+].


17 Ошентип, Ал келип, алыс болгон силерге жана жакын болгон аларга тынчтыкты жар салды[+].


18 Анткени Ал аркылуу биз – алыс жана жакын болгондор бир Рух менен Атага баруу мүмкүнчүлүгүнө ээ болуп жатабыз.


19 Демек, силер эми чоочундар жана келгиндер эмессиңер, ыйыктардын мекендештерисиңер жана Кудайдын Өз элисиңер,[+]


20 силер элчилер менен пайгамбарлардын пайдубалынын үстүнө курулгандарсыңар, ал эми бурчка коюлуучу негизги таш – Ыйса Машайак Өзү[+].


21 Ошол Таштын үстүнө кыналып курулуп жаткан бүт имарат Теңирдин ыйык ийбадатканасы болуу үчүн бийиктеп келе жатат[+].


22

#### 3

1


Пабылдын бутпарастарга кызмат кылуусу

Ошондуктан мен, Пабыл, силер, бутпарастар үчүн, Машайак Ыйсанын туткуну болдум[+].


2-3Мага ачылган жашыруун сыр жөнүндө, атап айтканда, Кудайдын ырайымы жөнүндө силерге жарыялоо кызматы мага тапшырылгандыгын уккансыңар. Бул жөнүндө жогоруда кыскача жаздым.


4 Силер бул катты окуганда, Машайактын жашыруун сырын кандай түшүнөрүмдү байкай аласыңар.


5 Азыркы күндө Анын ыйык элчилерине жана пайгамбарларына Рух аркылуу белгилүү болгон бул сыр мурунку муундун адамдарына белгилүү болгон эмес.


6 Ал сыр мындай: бутпарастар да мураскорлор жана ошол эле дененин мүчөлөрү болушат, ошондой эле Жакшы Кабардын негизинде Машайак Ыйса аркылуу Анын убадасы аларга да тиешелүү[+].


7 Кудайдын күчү менен берилген Кудайдын ырайым белегинин негизинде мен Жакшы Кабар тарата турган кызматчы болуп калдым[+].


8 Ыйыктардын эң кичинеси болгон мага берилген ырайым бул: Кудайдын ырайымы менен Машайактын изилденгис байлыгын бутпарас элдерге жар салуу,[+]


9 ошондой эле Кудайдын ар тараптуу акылмандуулугу асмандагы башкаруучуларга жана бийликтегилерге Жыйын аркылуу азыркы учурда белгилүү болушу үчүн,[+]


10 бардыгын жараткан Кудайдын Өзүндө эзелтеден бери жашыруун болуп келген сырдын мааниси кандай экендигин бардык адамдарга ачып берүү[+].


11 Бул сыр Анын Теңирибиз Машайак Ыйса аркылуу жүзөгө ашырылган эзелтеден берки максатына негизделген.


12 Машайак аркылуу жана Машайакка болгон ишенимибиз аркылуу Кудайга кайраттуулук менен, ишенимдүү түрдө кайрылууга мүмкүнчүлүгүбүз бар[+].


13 Ошондуктан силер үчүн азап тартып жатканыма кайгырбооңорду өтүнөм, анткени менин азап тартуум – силердин даңкыңар[+].

14-15


Пабылдын Жыйын тууралуу сыйынуусу

Ошол себептен мен Теңирибиз Ыйса Машайактын Атасынын – жердеги жана асмандагы бардык үй-бүлө Ким аркылуу аталса, Ошонун алдында тизе бүгүп,


16 Ал Өз даңкынын молдугу боюнча Руху аркылуу ички адамыңарды бекемдесин деп;[+]


17 ишеним аркылуу Машайак силердин жүрөгүңөрдөн орун алсын деп;[+]


18 ошондой эле сүйүүгө тамырланышсын жана негизделишсин, бардык ыйыктар менен бирге Машайактын сүйүүсүнүн кеңдиги менен узундугу, тереңдиги менен бийиктиги эмне экенин түшүнө алышсын деп;


19 акыл жеткис ошол сүйүүнү таанып билишсин, Кудайдын толуктугуна толушсун деп сыйынам[+].


20 Биздин ичибизде күчү менен аракеттенип жаткан, сураганыбыздан да же ойлогонубуздан да артык кыла ала турган Кудай[+]


21

#### 4

1


Машайактын Денеси болуп эсептелген Жыйындын биримдиги

Ошентип, Теңир үчүн туткун болгон мен силерден өтүнөмүн: Кудай тарабынан чакырылып алынганыңарга ылайык жашагыла,[+]


2 бардык учурда момун, жоош жана чыдамдуу болгула, бири-бириңерге сүйүү менен мамиле кылып, көтөрүмдүү болгула[+].


3 Рух биримдигин тынчтык байланышы аркылуу сактоого аракеттенгиле[+].


4 Дене бирөө, Рух бирөө, чакырылып алынганыңарда, бир үмүткө чакырылгансыңар[+].


5 Теңир бирөө, ишеним бирөө, чөмүлдүрүү бирөө,[+]


6 бардыгынын үстүндө, бардыгы аркылуу жана бардыгынын ичинде болгон, бардыгынын Кудайы жана Атасы бирөө[+].


7 Машайактын чени менен ар бирибизге ырайым[*] берилген[+].


8 Ошондуктан Ыйык Жазууда: «Жогоруга чыкты, туткундоону туткундады, адамдарга белектерди берди», – деп айтылган[+].


9 Ал эми «чыкты» деген сөздүн мааниси Машайак адегенде жердин түпкүрүнө түштү дегенди билдирбейби[+]?


10 Төмөн түшкөн да, бардыгын толтуруш үчүн, асмандан жогору көтөрүлгөн да – Ал[+].


11 Бардыгыбыздын ишенимибиз жана Кудай Уулун таанып билүүбүз бирдей деңгээлге жеткенге чейин,[+]


12 жеткилең адамдын, Машайактын деңгээлине жеткенге чейин, Машайактын Денесин түзүүдө ыйыктарды кызмат кылууга жөндөмдүү кылуу үчүн,[+]


13 Ал бирөөлөрдү элчи, бирөөлөрдү пайгамбар, бирөөлөрдү Жакшы Кабар таратуучу, бирөөлөрдү Жыйын башчысы жана окутуучу кылып дайындады[+].


14 Ал буларды адамдык амалкөйлүк жана ар кандай азгыруу ыкмасы менен адаштырган ар кандай окутуулардын шамалына айдалган, олку-солку болгон жаш балдардай болбой,[+]


15 тескерисинче, чындыкты сүйүү менен айтып, бардык жагынан Башчыбыз Машайакка окшошуп өсүшүбүз үчүн дайындады[+].


16 Анын башчылыгы астында өз ара бириккен бардык муундардын жардамы менен бириктирилген жана түзүлгөн дене өзүн сүйүү менен бекемдеп, ар бир мүчөнүн өз алдынча кылган аракетине жараша өсөт.

17


Эски жана жаңы жашоо

Ошондуктан Теңирдин атынан айтып эскертемин: мындан ары силер бутпарастарга окшоп куру кыял менен жашабагыла[+].


18 Алардын акылы караңгылангандыктан, түркөйлүктөрүнүн жана жүрөктөрүнүн катууланганынын айынан Кудайдын жашоосунан четтеп калышкан[+].


19 Ыйманынан ажырап калган алар ар кандай ыпылас иштерди тойбостук менен жасап, бузуктукка берилип кетишкен[+].


20 Бирок силер Машайакты мындай таанып билген эмессиңер,


21 силер Ал жөнүндө уккансыңар жана Андан үйрөнгөнсүңөр, анткени чындык Ыйсада.


22 Силер Андан алдамчы кумарлары менен чирип бара жаткан эски адамдын мурдагы жүрүм-турумун таштоо керек экендигин,[+]


23 акыл-оюңарды жаңыртып турушуңар керек экендигин,[+]


24 чыныгы адилдик жана ыйыктык менен Кудайдын бейнеси боюнча жаратылган жаңы адамды кийүү керек экендигин үйрөнгөнсүңөр[+].

25


Жаңы жашоо үчүн берилген көрсөтмөлөр

Мына ошондуктан жалгандан баш тартып, ар кимиңер жакыныңарга чындыкты айткыла, себеби биз бири-бирибизге мүчөбүз[+].


26 Ачууланганыңарда күнөө кетирбегиле: күн батканча, ачууңарды баскыла,[+]


27 шайтанга орун бербегиле[+].


28 Ким уурулук кылып жүрсө, мындан ары уурулук кылбасын, тескерисинче, эмгектенип, муктаж болгон адамга бир нерсе бере алгыдай болуш үчүн, өз колу менен пайдалуу нерсе жасасын[+].


29 Оозуңардан эч кандай жаман сөз чыкпасын, тескерисинче, уккандарга пайдалуу боло турган, ишенимди бекемдей турган жакшы сөздөрдү сүйлөгүлө[+].


30 Кудайдын Ыйык Рухун капа кылбагыла. Куткарылуу күнү ошол Рух менен мөөрлөнгөнсүңөр[+].


31 Кыжырдан, ачуудан, каардан, кыйкырыктан, заар тилден жана бардык жаман нерселерден арылгыла[+].


32

#### 5

1 Сүйүктүү балдар катары Кудайды туурагыла,[+]


2 Машайак бизди сүйгөндүктөн, биз үчүн Өзүн Кудайга жыты жагымдуу тартуу жана курмандык катары бергендей, силер да сүйүү жолунда жүргүлө[+].


3 Араңарда ойноштук, ар кандай ыпыластык жана дүнүйөкорлук жөнүндө сөз да болбошу керек, себеби ыйыктарга мындай кылуу жарабайт[+].


4 Ошондой эле уятсыз, маңызсыз жана маскаралаган сөздөрдү сүйлөбөгүлө, мындай кылуу жарабайт, анын ордуна ыраазычылык билдиргиле[+].


5 Билип койгула: ойноштук кылуучу, нике бузуучу, дүнүйөкор, башкача айтканда, бутка табынуучу Машайактын жана Кудайдын Падышалыгында мураска ээ болбойт[+].


6 Эч ким силерди маңызсыз сөздөр менен алдабасын. Ошондой кылган баш ийбес адамдар Кудайдын каарына калышат[+].


7 Ошондуктан аларга шерик болбогула[+].

8


Жарыкта жүргүлө

Силер бир кезде караңгы элеңер, бирок азыр Теңир аркылуу жарык болдуңар, жарыктын балдары катары жашагыла[+].


9 Анткени жарыктын жемиши: боорукердик, адилдик, чындык.


10 Кудайга эмне жагарын ажырата билгиле[+].


11 Караңгылыктын жемишсиз иштерине аралашпагыла, тескерисинче, аларды ашкере кылгыла,[+]


12 анткени алардын жашыруун кылып жаткандарын айтканга ооз да барбайт.


13 Анткени ашкереленген нерсенин баары жарык аркылуу ашкереленет, ачыкка чыккан нерсенин баары – жарык[+].


14 Ошондуктан Ыйык Жазууда: «Уктап жаткан өлүк адам, ойгон, тирил, Машайак сени жарык кылат», – деп айтылган[+].


15 Ошентип, кандай жашап жатканыңарга көңүл коюп карап, акылсыздардай эмес, акылдуулардай жашагыла[+].


16 Убакытты пайдалана билгиле, анткени убакыт жаман.


17 Ошон үчүн акылсыз болбогула, тескерисинче, Кудайдын каалоосу эмне экендигин таанып билгиле[+].


18 Шарап ичип мас болбогула, анткени бул бузулган жашоого алып барат, тескерисинче, Рухка толгула:[+]


19 бири-бириңерге забурларды, даңктоо ырларын жана рухий ырларды айтып, Теңирди чын жүрөгүңөр менен даңктап ырдагыла;[+]


20 Теңирибиз Ыйса Машайактын атынан Кудай Атабызга бардык учурда бардык нерсе үчүн ыраазычылык билдиргиле;[+]


21[•] Кудайдан коркуу менен бири-бириңерге баш ийгиле.

22


Үй-бүлөлүк жашоонун эрежелери

Аялдар, күйөөңөргө Теңирге баш ийгендей баш ийгиле,[+]


23 анткени дененин Куткаруучусу Машайак Жыйындын башчысы болгон сыяктуу эле, күйөө да аялдын башчысы[+].


24 Жыйын Машайакка баш ийгендей эле, аялдар да бардык нерседе күйөөлөрүнө баш ийишсин.


25 Күйөөлөр, аялыңарды Машайак Жыйынды сүйгөндөй сүйгүлө. Машайак Жыйын үчүн Өзүн берген[+].


26 Ал Жыйынды сөз менен, суу менен жууп тазалап, ыйыктоо үчүн;[+]


27 тагы, кемчилиги же ушул сыяктуу бир нерсеси жок, ыйык жана кемчиликсиз кылып, Өзүнүн алдына даңктуу кылып коюу үчүн Өзүн берген[+].


28 Ошол сыяктуу эле күйөөлөр да аялдарын өздөрүнүн денесин сүйгөндөй сүйүшү керек. Аялын сүйгөн адам өзүн сүйөт.


29 Анткени эч ким эч качан өзүнүн денесин жек көрбөйт, тескерисинче, Машайак Жыйын үчүн кам көргөн сыяктуу, өз денесин азыктандырат, жылытат,


30 анткени биз Анын дене мүчөлөрүбүз. Анын этинен жана сөөгүнөн жаратылганбыз[+].


31 «Ошондуктан адам ата-энесин таштап, аялы менен биригет. Ошентип, экөө бир дене болот»[+].


32 Бул сыр аябай терең, менин айтканым Машайакка жана Жыйынга тиешелүү.


33

#### 6

1


Балдар жана ата-энелер

Балдар, ата-энеңерге баш ийгиле, бул Теңирге жагат, анткени ушундай кылганыңар туура[+].


2 «Ата-энеңди сыйла» деген осуят – убадалуу осуяттардын биринчиси:


3 «Сага жакшы болушу үчүн жана жер үстүндө өмүрүң узак болушу үчүн, ата-энеңди сыйла»[+].


4 Аталар, силер да балдарыңарды кыжырдантпагыла, аларды Теңирдин үйрөтүүсү жана акыл-насааты менен тарбиялагыла[+].

5


Кулдар жана кожоюндар

Кулдар, кожоюнуңарга Машайакка баш ийгендей, чын жүрөктөн, коркунуч жана титирөө менен баш ийгиле[+].


6 Бирок адамдарга жагынуучуларга окшоп көзгө көрүнүш үчүн баш ийбегиле, тескерисинче, Машайактын кулдары катары Кудайдын эркин чын жүрөктөн аткарып,[+]


7 адамдарга эмес, Теңирге кызмат кылгандай, тырышчаактык менен кызмат кылып баш ийгиле.


8 Анткени кул болобу, эркин адам болобу, ар ким өзүнүн кылган жакшы ишине жараша Теңирден тиешесин аларын билесиңер[+].


9 Кожоюндар, силер да кулдарыңарга катаал мамиле жасабагыла, анткени алардын да, силердин да үстүңөрдө, асманда Кожоюнуңар бар экендигин, Анда бет карамалык жок экенин билесиңер[+].

10


Рухий курал-жарак

Акырында айтарым, Теңирден жана Анын кудуреттүү күчүнөн күч алгыла.


11 Шайтандын айла-амалдарына каршы тура алуу үчүн, Кудайдын бардык курал-жарагын кийгиле,[+]


12 анткени биз адамдарга каршы эмес, башчыларга, бийликтерге, бул караңгы дүйнөнүн башкаруучуларына жана асман астындагы жаман рухтарга каршы күрөшөбүз[+].


13 Ошондуктан кыйын күндөрдө каршы тура алышыңар үчүн, бардыгын жеңип, туруштук бере алышыңар үчүн, Кудайдын бардык курал-жарагын алгыла.


14 Ошентип, чындык менен курчанып, адилдикти соот кылып кийип,[+]


15 бут кийимиңерди кийип, тынчтык жөнүндөгү Жакшы Кабарды таратууга даяр тургула[+].


16 Баарынан мурун амалкөйдүн оттуу жебелеринин баарын өчүрө алышыңар үчүн, ишенимди калкан кылып алгыла[+].


17 Ошондой эле куткарылгандыгыңарды туулга кылып кийип, Кудай Сөзүн – рухий кылычты алгыла[+].


18 Жалынуу жана сурануу менен, бардык учурда Рухтун жетеги менен сыйынгыла. Дайыма сергек болуп, туруктуулук менен сыйынгыла, бардык ыйыктар үчүн,[+]


19 ошондой эле мен үчүн сыйынгыла: мага керектүү сөз берилсин, Жакшы Кабардын сырын кайраттуулук менен ачык жарыялагыдай болоюн[+].


20 Жакшы Кабар үчүн мен элчилик кызматты кишенде жүрүп аткарып жатам. Ошондуктан Жакшы Кабарды кайраттуулук менен, кандай таратышым керек болсо, ошондой таратышым үчүн сыйынып тургула[+].

21


Акыркы сөз

[•] Менин абалым, иштерим кандай экендигин силер да билишиңер үчүн, Теңирдин ишенимдүү кызматчысы, сүйүктүү бир тууганыбыз Тихик силерге бүт баарын айтып берет[+].


22 Мен аны силерге ушул максат менен жиберип жатам, ал силерге биздин абалыбыз жөнүндө билдирип, силерди сооротот[+].


23 Кудай Атадан жана Теңир Ыйса Машайактан бир туугандарга тынчтык, ишеним жана сүйүү тилейм.


24 Теңирибиз Ыйса Машайакты өзгөрүлбөс сүйүү менен сүйгөндөрдүн бардыгына Кудай ырайымын төгө берсин! Оомийин.

### Филипиялыктар


[1]

[2]

[3]

[4]


#### 1

1


Элчинин саламдашуусу

Филипидеги Жыйын башчылары жана диакондор менен бирге эле Машайак Ыйсанын бардык ыйыктарына Машайак Ыйсанын кулдары Пабыл менен Тиметейден салам![+]


2 Кудай Атабыз жана Теңирибиз Ыйса Машайак силерге ырайымын төгүп, тынчтыгын бере берсин!

3


Пабылдын ыраазычылык билдирүүсү жана сыйынуусу

Силерди эстеген сайын, Кудайыма ыраазычылык билдирем[+].


4 Сыйынган сайын, баарыңар үчүн ар дайым кубаныч менен сыйынам.


5 Себеби силер биринчи күндөн тартып азыркыга чейин Жакшы Кабар таратуу ишинде бизге кызматташ болуп келе жатасыңар[+].


6 Силерде баштаган жакшы ишин Кудай Ыйса Машайактын күнүнө[*] чейин аягына чыгарарына бекем ишенем[+].


7 Баарыңар жөнүндө мен ушундай ойлоого тийишмин. Силер ар дайым менин жүрөгүмдөсүңөр, анткени кишенде жүргөнүмдө болобу, Жакшы Кабарды коргоп, бекемдеп жатканымда болобу, баарыңар мени менен бирге ырайымга шериктешсиңер[+].


8 Баарыңарды Ыйса Машайактын сүйүүсү менен сүйөрүмө Кудай күбө[+].


9 Силердин сүйүүңөр таанып билүү жана ар кандай сезимталдык жагынан өсө бериши үчүн сыйынам[+].


10 Эң жакшысын ажырата билип, Машайактын күнүндө таза жана кемчиликсиз болушуңар үчүн,


11 Кудай даңкталышы жана макталышы үчүн, Ыйса Машайак аркылуу адилдиктин жемишине артыгы менен ээ болушуңар үчүн сыйынам.

12


Машайак – мен үчүн өмүр

Бир туугандар, мен туш болгон жагдайлар Жакшы Кабар таратылышы үчүн жакшы шарт түзүп бергенин билишиңерди каалайм.


13 Машайак үчүн кишенделгеним падыша сарайынын бардык сакчыларына жана башкаларга маалым болду[+].


14 Менин кишендерим Теңир жолундагы бир туугандардын көбүнө дем берди. Алар Кудай Сөзүн кайраттуулук менен, коркпостон тарата башташты[+].


15 Ырас, кээ бирөөлөрү Машайак жөнүндө таза ниет менен, кээ бирөөлөрү ичи тардык жана атаандаштык менен жар салып жатышат[+].


16 Жакшы Кабарды коргоо мага дайындалганын билишип, кээ бирөөлөрү сүйүү менен жар салып жатышат.


17 Дагы бирөөлөрү болсо туткунда жаткан мага азап тарттыруу үчүн, Машайак жөнүндө таза ниет менен эмес, атаандаштык менен жар салып жатышат.


18 Анткорлонуп болобу же чын жүрөктөн болобу, кандай болсо да, Машайак жөнүндө жар салып жатышат. Мен буга кубанам жана кубана бермекчимин.


19 Анткени силердин сыйынууңар жана Теңир Ыйсанын Рухунун колдоосу менин кутулуума шарт түзөрүн билем[+].


20 Эч нерседе уятка калбайм деп бекем ишенем жана үмүттөнөм. Машайак менин денем аркылуу ар дайым даңкталып келгендей, мындан ары да, жашасам да, өлсөм да даңкталат деп, кайраттуулук менен айта алам[+].


21 Мен үчүн өмүр – Машайак, ал эми өлүм – утуп алуу.


22 Эгерде жердеги жашоом үзүрлүү эмгек менен коштолуп жатса, анда кайсынысын тандап алууну билбейм.


23 Мен тигинисине да, мунусуна да тартылам. Бул дүйнөдөн кетип, Машайак менен бирге болгум келет, анткени бул эң жакшы[+].


24 Бирок калганым силер үчүн пайдалуу.


25 Ишеним жолунда ийгиликке жетип, кубанычка ээ болушуңар үчүн, каларымды жана баарыңар менен бирге болорумду жакшы билем.


26 Ошентип, силерге экинчи ирет барганымда, мен аркылуу Машайак Ыйсаны көбүрөөк мактай аласыңар.


27 Бирок Машайактын Жакшы Кабарына татыктуу жашагыла. Барып, силерди көрсөм да, силерден алыс жүрсөм да, силер тууралуу «Жакшы Кабар таратылышы үчүн бир ой, бир тилек менен бардык күч-аракетин жумшап жатышат» деген сөздү уккандай болоюн[+].


28 Силерге каршы чыккан адамдардан эч коркпогула. Бул – алар үчүн өлүмдүн, ал эми силер үчүн куткарылуунун белгиси, бул Кудайдан.


29 Анткени силерге Машайакка ишенүү гана эмес, Ал үчүн азап чегүү артыкчылыгы да берилген[+].


30

#### 2

1


Ыйсага ишенгендердин момундугу жана Ыйсанын момундугу

Ошентип, эгерде силерде Машайактан келген кандайдыр бир сооронуу, кандайдыр бир сүйүү кубанычы, Рух менен болгон кандайдыр бир баарлашуу, кандайдыр бир кайрымдуулук жана боорукердик бар болсо,


2 анда мени кубанткыла: бир ойго, ошол эле сүйүүгө ээ болгула, ынтымактуу жана бир пикирдүү болгула[+].


3 Эч бир нерсени атаандаштык жана көйрөңдүк менен кылбагыла, тескерисинче, момундук менен башкаларды өзүңөрдөн жогору санагыла[+].


4 Ар кимиң өзүңдү гана эмес, өзгөнү да ойло[+].


5 Анткени силердин ой жүгүртүүңөр Машайак Ыйсаныкындай болушу керек.


6 Ал Кудайдын бейнеси болгонуна карабастан, Өзүнүн Кудай менен теңдигин олжо деп эсептеген жок[+].


7 Бирок кул кейпин кийип, адамга окшош болуп, сырткы көрүнүшү боюнча адамдай болуп, Өзүн Өзү басынтты[+].


8 Өлгөнгө чейин, айкаш жыгачта өлгөнгө чейин тил алчаак болуп, Өзүн басынтты[+].


9 Ошондуктан Кудай Аны жогорулатып, Ага бардык ысымдардан жогору ысым берди[+].


10 Ыйсанын ысымынын алдында асмандагылардын, жердегилердин жана жер түпкүрүндөгүлөрдүн баары тизе бүгүшү үчүн,[+]


11 «Ыйса Машайак – Теңир, Кудай Атанын даңкы» деп, ар бир тил ачык таанышы үчүн ушундай кылды.

12


Жаныңардын куткарылышы үчүн кам көргүлө

Ошентип, менин сүйүктүүлөрүм, араңарда болгонумда гана эмес, айрыкча, азыр араңарда жок болгонумда да, дайыма тил алчаак болгонуңардай эле, куткарылууңарды коркуу жана титирөө менен жүзөгө ашыргыла.


13 Анткени Кудай силердеги тилекти да, аракетти да Өзүнүн жакшы ниети боюнча жаратат[+].


14-15Бул дүйнөдө жылдыздай жаркырап турушуңар үчүн, кежир, бузулган бул муундун арасында Кудайдын таза, кемчиликсиз, кемтиксиз уулдары болушуңар үчүн, бардыгын наалыбастан, шектенбестен кылгыла.


16 Бекерге чуркап, эмгегим текке кетпей, Машайактын күнүндө силер менен сыймыктангыдай болушум үчүн, өмүр сөзүн бекем туткула[+].


17 Ишеним кызматыңар жана курмандыгыңар үчүн курмандык боло турган болсом, мен кубанам, баарыңар менен бирге кубанам[+].


18 Буга силер да кубангыла, мени менен бирге кубангыла.

19


Тиметей жана Эпафродит

Силердин ал-абалыңарды билип, көңүлүм тынчыш үчүн, жакында силерге Тиметейди жиберем деп, Ыйса Теңирден үмүттөнөм[+].


20 Анткени силер үчүн чындап кам көргөн андан башка эч кимим жок.


21 Анткени баары тең эле Ыйса Машайакка жакканды эмес, өздөрүнө жакканды көздөшөт[+].


22 Анын ишенимдүү экенин билесиңер. Анткени Жакшы Кабар таратуу ишинде ал мага уулу атасына кызмат кылгандай кызмат кылды[+].


23 Менин эмне болорум белгилүү болор замат аны силерге жөнөтөм деген үмүтүм бар.


24 Жакында өзүм да барып калам деп, Теңирге бекем ишенем.


25 Мени менен бирге иштеген, бирге күрөшкөн, муктаж болуп турганымда жардамчы болгон, өзүңөр жиберген бир тууганыбыз Эпафродитти силерге кайра жиберүүнү зарыл деп таптым[+].


26 Анткени ал баарыңарды абдан сагынды, өзүнүн ооруп калганы тууралуу силердин да кабардар болгонуңарга аябай тынчсызданды.


27 Чынында эле, ал катуу ооруп, өлүм алдында жаткан эле. Бирок Кудай ага ырайым кылды, ага гана эмес, кайгыма кайгы кошулбашы үчүн, мага да ырайым кылды.


28 Аны кайра көрүп кубанышыңар үчүн, өзүм да бир аз кубанып калышым үчүн, аны силерге жиберүүгө шаштым.


29 Аны Теңирдин урматына кубаныч менен кабыл алгыла, мындай адамдарды сыйлагыла[+].


30

#### 3

1


Чыныгы адилдик

Акырында айтарым, бир туугандарым, Теңир менен кубангыла. Муну кайталап жазуу мен үчүн оор эмес, силер үчүн болсо пайдалуу[+].


2 Иттерден сактангыла, жамандык кылуучулардан сактангыла, жалган сүннөттөн сактангыла[+].


3 Анткени чыныгы сүннөт бизбиз, себеби Кудайдын Руху менен кызмат кылгандарданбыз, Машайак Ыйса менен мактангандарданбыз, денеге таянгандардан эмеспиз[+].


4 Дегинкиси, денеме таянууга менде негиз бар. Эгерде кимдир бирөө денесине таянам дей турган болсо, анда мен денеме ага караганда көбүрөөк таяна алам[+].


5 Сегизинчи күнү сүннөткө отургузулгамын, Ысрайыл тукумунун Бенжемин уруусунанмын, эврейден чыккан эвреймин, окутуу боюнча фарисеймин,[+]


6 кызганчаактык жагынан Жыйынды куугунтуктоочумун, мыйзамдын негизиндеги адилеттик боюнча кемчиликсизмин[+].


7 Бирок Машайак үчүн өзүмдүн артыкчылыктарымды пайдасыз деп эсептедим.


8 Теңирим Машайак Ыйсаны таанып билүү артыкчылыгы үчүн башка нерсенин баарын пайдасыз деп эсептейм. Ал үчүн баарынан баш тарттым, Машайакка ээ болуу үчүн,[+]


9 мыйзамдан келген өз адилдигим менен эмес, Машайакка болгон ишеним аркылуу, ишенимдин негизинде Кудайдан келген адилдик менен, Ал аркылуу адил деп табылышым үчүн,[+]


10 Аны жана Аны тирилткен күчтү таанып билиш үчүн, Анын тарткан азаптарына ортоктош болуш үчүн, Ага окшоп өлүп,[+]


11 өлгөндөр менен бирге тирилиш үчүн, баарын таштанды деп эсептейм.

12


Жеткилеңдикке умтулуу

Мен мунун баарына жеттим же жеткилең болдум дебейм. Бирок Машайак Ыйса мага жеткен сыяктуу, мен да жетүүгө аракет кылам[+].


13 Бир туугандар, мен өзүмдү жеттим деп ойлобойм. Болгону, арттагыны унутуп, алдыга умтулам.


14 Максатыма – Кудайдын Машайак Ыйса аркылуу бере турган жогорку сыйлыгына умтулуп жатам[+].


15 Ошентип, арабызда ким жеткилең болсо, ушундай ой жүгүртсүн. Эмне жөнүндө башкача ой жүгүртүп жатсаңар, ошону Кудай силерге ачып берет[+].


16 Эмнеге жеткен болсок, ошого жараша ой жүгүртүп, ошого ылайык жашайлы.


17 Бир туугандар, менден үлгү алгыла. Бизден алган үлгү боюнча жашап жаткандарды карагыла[+].


18 Анткени Машайактын айкаш жыгачынын душмандары катары жашагандар көп. Алар жөнүндө мен силерге мурун да көп айткам, азыр да көз жаш менен айтып жатам.


19 Алардын акыры – өлүм, алардын кудайы – курсак, алар уятсыз иштери менен мактанышат, алар жердеги жөнүндө ойлошот[+].


20 Ал эми биздин мекенибиз асманда. Асмандан Куткаруучубузду – Теңирибиз Ыйса Машайакты күтүп жатабыз[+].


21

#### 4

1


Акыркы насаат

Ошентип, мен сүйгөн жана сагынган бир туугандар, силер менин кубанычым жана таажымсыңар, Теңир жолунда бекем тургула, сүйүктүүлөрүм.


2 Эйдиядан жана Синтихеден өтүнөрүм, Теңир жолунда оюңар бир болсун[+].


3 Жан досум, сенден да өтүнөм, бул аялдарга жардам бер. Анткени алар мени менен, Килемес менен жана ысымдары өмүр китебине жазылган башка кызматташтарым менен бирге Жакшы Кабар таратуу ишине катышышты[+].


4 Ар дайым Теңир менен кубангыла, дагы да айтам: кубангыла[+].


5 Силердин момундугуңар бардык адамдарга маалым болсун, Теңир жакын[+].


6 Эч нерсе тууралуу кам санабагыла, ар дайым сыйынганда жана жалынганда, каалооңорду ыраазычылык билдирүү менен Кудайга айткыла[+].


7 Ошондо Кудайдын акыл жеткис тынчтыгы силердин жүрөгүңөрдү жана ойлоруңарды Машайак Ыйса аркылуу сактайт[+].


8 Ошентип, бир туугандарым, эмне чындык, эмне туура, эмне адилеттүү, эмне таза болсо, эмне адептүүлүккө жатса, эмне мактоого арзырлык болсо, ошол жөнүндө ойлогула.


9 Менден эмнени үйрөнсөңөр, эмнени кабыл алсаңар, эмнени уксаңар, эмнени көрсөңөр, ошону аткаргыла. Ошондо тынчтыктын булагы болгон Кудай силер менен болот[+].

10


Элчинин ыраазычылык билдирүүсү

Мага кайрадан кам көрө баштаганыңар үчүн, Теңир менен абдан кубандым. Буга чейин деле мага кам көрүүнү ойлочусуңар, бирок ишке ашырууга ыңгайы келбей жүргөн.


11 Муну муктаж болгонумдан улам айтып жаткан жокмун, себеби болгонуна ыраазы болууга үйрөнгөм:[+]


12 жокчулукта да, молчулукта да жашай алам. Мен бардыгына үйрөнгөм: ачкачылыкка да, токчулукка да, барга да, жокко да көнгөм[+].


13 Мага күч-кубат берген Ыйса Машайак аркылуу бардыгын кыла алам[+].


14 Бирок менин кайгыма ортоктош болгонуңар жакшы болду[+].


15 Филипиликтер, өзүңөр билесиңер, Жакшы Кабар таратыла баштаганда, Македониядан кеткенимде, жардам жиберүү жана кабыл алуу ишинде силерден башка эч бир Жыйын мага көмөктөшкөн жок.


16 Тесалоникада жүргөндө муктаж болгонумда, силер мага бир нече ирет жардам жөнөттүңөр[+].


17 Силерден жардам үмүт этип жаткан жокмун. Силердин пайдаңар үчүн көбөйүп жаткан жемишти каалап жатам[+].


18 Мен бардыгын алдым, менде бардыгы бар. Эпафродит аркылуу берип жибергендериңерди алдым. Ал тартууларыңар – Кудайга жаккан жыпар жыттуу, жагымдуу курмандыктар[+].


19 Менин Кудайым силердин бардык кем-карчыңарды Машайак Ыйса аркылуу Өзүнүн даңктуу байлыгы менен толуктайт[+].


20 Кудай Атабыз кылымдан кылымга даңкталсын! Оомийин.

21


Элчинин коштошуусу

Машайак Ыйсага ишенген ар бир ыйыкка салам айткыла. Менин жанымдагы бир туугандардын баары силерге салам айтып жатышат[+].


22 Бардык ыйыктар, айрыкча падыша сарайындагылар силерге салам айтып жатышат[+].


23 Баарыңарга Теңирибиз Ыйса Машайак ырайымын төгө берсин! Оомийин.

### Колостуктар


[1]

[2]

[3]

[4]


#### 1

1


Элчинин саламдашуусу

Кудайдын каалоосу менен Ыйса Машайактын элчиси болгон мен – Пабылдан жана бир тууганыбыз Тиметейден[+]


2 Машайак Ыйсага ишенген Колосадагы ыйык жана ишенимдүү бир туугандарга салам! Кудай Атабыз жана Теңирибиз Ыйса Машайак силерге ырайымын төгүп, тынчтыгын бере берсин!

3


Пабылдын ыраазычылык келтирүүсү

Силер үчүн дайыма сыйынып, Кудайга, Теңирибиз Ыйса Машайактын Атасына, ыраазычылык билдирип жатабыз[+].


4 Анткени силердин Машайак Ыйсага болгон ишенимиңер жана бардык ыйыктарга болгон сүйүүңөр жөнүндө укканбыз.


5 Ишенимиңер менен сүйүүңөр асманда өзүңөр үчүн даярдалган нерсеге болгон үмүтүңөргө негизделген. Ал жөнүндө силер мурун эле чындык сөзүнөн – Жакшы Кабардан уккансыңар[+].


6 Бүт дүйнөгө тараган ошол Жакшы Кабар силерге да жеткен. Силер Кудайдын ырайымын угуп, аны чыны менен таанып билген күндөн тартып, Жакшы Кабар силердин араңарда да жемиш берип, өсүп жатат[+].


7 Силер сүйүктүү кызматташыбыз Эпафрастан үйрөнгөнсүңөр, ал – силер үчүн Машайактын ишенимдүү кызматчысы[+].


8 Рухтун шыктандыруусу менен көрсөтүп жаткан сүйүүңөр жөнүндө да ал бизге айткан.

9


Пабылдын колосалыктар үчүн сыйынуусу

Биз бул жөнүндө уккан күндөн тартып, силер үчүн үзгүлтүксүз сыйынып, Анын каалоосун акылмандуулук жана рухий түшүнүк менен толук таанып билишсин деп,[+]


10 Ага бардык жагынан жагып, бардык иште жакшы жемиш берип, Кудайды таанып билүүсү өсүп,[+]


11 Анын даңкынын кубатынын бардык күчү менен бекемделип, бардык нерседе туруктуулукту жана чыдамдуулукту кубаныч менен көрсөтүп,[+]


12 бизди жарыктагы ыйыктардын мурасына үлүштөш болууга татыктуу кылган Кудай Атага ыраазычылык билдирип, Кудайга татыктуу жашашсын деп суранып жатабыз.


13 Ал бизди караңгылыктын бийлигинен куткарып, сүйүктүү Уулунун падышачылыгына алып кирди[+].


14 Биз Анын сүйүктүү Уулу аркылуу, Уулунун каны аркылуу куткарылдык жана күнөөлөрүбүз кечирилди[+].

15


Машайактын даңкы

Ал – көрүнбөс Кудайдын бейнеси, эч нерсе жаратыла электе эле Ал бар болгон[+].


16 Анткени асмандагы жана жердеги көрүнгөн жана көрүнбөгөн бардык нерселер: тактылар да, үстөмдүк кылуучулар да, башкаруучулар да, бийликтегилер да Ал аркылуу жаратылган, бардык нерсе Ал аркылуу жана Ал үчүн жаратылган[+].


17 Ал бардык нерседен мурун бар болчу жана бардык нерсе Ал аркылуу бар болуп турат.


18 Ал – Өзүнүн Денеси болуп эсептелген Жыйындын башчысы. Ал – бардыгынын башталышы, бардык нерседе биринчи болуш үчүн, Ал өлгөндөрдүн арасынан биринчи болуп тирилген[+].


19 Анткени Кудай Анда бүт толуктуктун жашашын,[+]


20 Анын айкаш жыгачта төгүлгөн каны аркылуу тынчтык орнотуп, жердегинин, асмандагынын баарын Ал аркылуу Өзү менен элдештирүүнү туура көрдү[+].


21 Жаман ойлоруңардын жана жаман иштериңердин айынан бир кезде Кудайга бөтөн жана душман болгон силерди да[+]


22 Кудай Анын денеси, өлүмү аркылуу Өзү менен элдештирди. Ал силерди Өзүнүн алдында ыйык, кемчиликсиз жана айыпсыз кылып тургузуу үчүн ушундай кылды[+].


23 Эгерде силер ишенимге негизделип, бекем турсаңар жана өзүңөр уккан Жакшы Кабар берген үмүттөн тайбасаңар гана ушундай болот. Мен, Пабыл, асман астындагы бардык жаратылгандарга жарыяланган ушул Жакшы Кабарды тараткан кызматчы болуп калдым[+].

24


Пабылдын Жыйында кызмат кылуусу

Анын Денеси болгон Жыйын үчүн Машайактын жетишпеген азап тартуусун өзүмдүн денемде силер үчүн азап чегүү менен толуктап жатканыма кубанам[+].


25 Кудайдын берген тапшырмасы боюнча ошол Жыйындын кызматчысы болуп калдым. Кудайдын Сөзү аткарылышы үчүн, мага бул тапшырма силер үчүн ишеним менен тапшырылган[+].


26 Кудайдын Сөзү, кылымдан кылымга, муундан муунга жашыруун болуп келген сыр, азыр Анын ыйыктарына ачылып берилди[+].


27 Кудай бул жашыруун сырдын даңктуу байлыгы бутпарастар үчүн кандай экендигин ыйыктарга ачып берүүнү каалады. Сырдын мааниси даңктуу үмүт болгон Машайактын силердин ичиңерде жашагандыгында[+].


28 Ар бир адамга акыл айтып, ар бир адамды акылмандык менен үйрөтүп, ар бир адамды Машайак аркылуу Кудай алдына жеткилең кылып алып келүү үчүн, Машайак жөнүндө жар салып жатабыз.


29

#### 2

1 Силер үчүн, лаодикеялыктар үчүн жана мени көрбөгөндөрдүн бардыгы үчүн кандай күрөшүп жатканымды билишиңерди каалайм:


2 бул алардын жүрөгүн тынчтандырып, сүйүү менен бириктирсин. Кудай Атанын жана Машайактын сырын билүү үчүн, жеткилең түшүнүктүн бардык байлыгына ээ болушуңарды каалайм[+].


3 Машайакта акылмандыктын жана билимдин бүт кенчи жашырылган[+].


4 Мен муну силерге эч ким силерди бал тилге салып, алдап кетпеши үчүн айтып жатам[+].


5 Анткени өзүм араңарда болбосом да, рухум менен силердин араңардамын. Силердин Машайакка болгон ишенимиңердин бекемдигин жана тартибиңерди көрүп кубанып жатам[+].

6


Машайактын ичиндеги толуктук

Теңирибиз Машайак Ыйсаны кандай кабыл алсаңар, Анын ичинде ошондой жашай бергиле[+].


7 Өзүңөргө үйрөтүлгөндөй, Анын ичинде тамырлагыла, бекемделгиле, ишенимиңер бекемделсин, ыраазычылыгыңар артсын[+].


8 Сак болгула, бир туугандар: эч ким силерди адамдык окутууга жана дүйнөнүн түшүнүктөрүнө негизделген философия менен, жалган түшүнүктөр менен адаштырбасын, анткени булар Машайактын окутуусу эмес[+].


9 Анткени Машайакта Кудайдын табияты толугу менен жашайт,[+]


10 Анын ичинде силер да толуктукка ээсиңер. Ал – бардык башчылыктын жана бийликтин башчысы[+].


11 Силер Машайактын ичинде сүннөткө отургузулгансыңар. Бул – адамдын колу менен кылынбаган, күнөөкөр табиятты чечип таштаган Машайактын сүннөтү[+].


12 Силер сууга чөмүлдүрүлгөндө, Аны менен бирге көргө коюлгансыңар, Аны өлгөндөрдүн арасынан тирилткен Кудайдын күчүнө ишенүү аркылуу Аны менен бирге тирилдиңер[+].


13 Кылмыштарыңардын жана денеңердин сүннөткө отургузулбагандыгынын айынан өлүк болгон силерди да Кудай Аны менен бирге тирилтти, биздин бардык күнөөлөрүбүздү кечирди[+].


14 Ал бизди айыптаган көрсөтмөлөрдөн турган кол жазманы, бизге каршы жазылган кол жазманы, өчүрүп салды. Ал аны алардын арасынан алып, айкаш жыгачка кадоо менен четтетти[+].


15 Ал башчыларды жана бийликтегилерди куралсыздандырып, аларды ачык түрдө уятка калтырды, аларды айкаш жыгачта жеңип чыкты[+].


16 Ошондуктан эч ким силерди тамак үчүн, же суусундук үчүн, же кандайдыр бир майрам үчүн, же жаңырган ай үчүн, же ишемби күн үчүн айыптабасын[+].


17 Анткени булар – келечектегинин көлөкөсү, дене болсо Машайактыкы[+].


18 Эч ким силерди жалган момундугу жана периштелерге табынуусу менен азгырбасын. Мындай адамдар өздөрү көрбөгөн нерселерге кызыгышат, Баш менен бирикпей, өздөрүнүн адамдык акылы менен курулай эле текеберденишет.


19 Бүт дене болсо муундар жана булчуңдар аркылуу Баш менен биригет да, бекемделип, Кудай берген өсүш менен өсөт[+].


20 Эгерде силер дүйнөнүн табигый негиздери үчүн Машайак менен бирге өлсөңөр, анда эмне үчүн бул дүйнөдө жашоочулар сыяктуу:[+]


21 «Муну кармаба», «Аны жебе», «Буга тийбе» деген сыяктуу эрежелерди сактап жатасыңар[+]?


22 Мунун бардыгы пайдаланылып жок боло турган нерселерге тиешелүү. Бул эрежелердин бардыгы – адамдардын буйруктары жана окутуусу[+].


23

#### 3

1


Эски жана жаңы адам

Эгерде силер Машайак менен кошо тирилсеңер, анда асмандагыга умтулгула, анткени Машайак Кудайдын оң жагында, асманда отурат[+].


2 Жердеги жөнүндө эмес, асмандагы жөнүндө ойлогула.


3 Анткени силер өлдүңөр, силердин өмүрүңөр Машайак менен бирге Кудайда жашырылган[+].


4 Силердин өмүрүңөр болгон Машайак келгенде, силер Аны менен бирге даңк менен көрүнөсүңөр[+].


5 Ошондуктан дене кумарларын: ойноштукту, ыпыластыкты, кумардануучулукту, жаман каалоолорду жана бутка табынуучулук болуп эсептелген дүнүйөкордукту жок кылгыла[+].


6 Ушундай иштерди кылган баш ийбес адамдар Кудайдын каарына калышат[+].


7 Силер да бир кезде ошол кумарларыңар боюнча жашачусуңар[+].


8 Азыр болсо силер мунун баарын: ачууну, каарды, жамандыкты, заар тилди, адепсиз сөздөрдү таштагыла[+].


9 Бири-бириңерге жалган айтпагыла, анткени эски табиятыңарды жаман иштери менен бирге чечип салып, жаңы табиятты кийгенсиңер[+].


10 Кудайды таанып билүү аркылуу Жаратуучунун бейнесине окшошуу үчүн жаңыланып турган жаңы табиятты кийгенсиңер[+].


11 Жаңы табиятта эллин да, жүйүт да, сүннөттүү да, сүннөтсүз да, варвар да, скиф[*] да, кул да, эркин адам да жок, бардыгы жана бардыгында – Машайак[+].


12 Ошондуктан Кудайдын тандалгандары, ыйыктары жана сүйүктүүлөрү катары боорукердикти, ак көңүлдүктү, момундукту, жооштукту, чыдамдуулукту кийгиле[+].


13 Көтөрүмдүү болгула, бири-бириңерди кечиргиле, эгерде бири-бириңерге нааразычылыгыңар бар болсо, Машайак силерди кечиргендей, силер да кечиргиле[+].


14 Булардын бардыгынын үстүнөн сүйүүнү курчангыла, ал – жеткилеңдиктин куру[+].


15 Жүрөгүңөрдө Машайактын тынчтыгы бийлик кылсын, силер бир Дененин мүчөлөрү катары ушул тынчтыкка чакырылгансыңар. Ыраазычылык билдирүүчүлөрдөн болгула[+].


16 Машайактын сөзү молдугу менен ичиңерде жашасын. Бири-бириңерди акылмандуулук менен үйрөткүлө, бири-бириңерге забурлар, даңктоо ырлары жана рухий ырлар менен насаат айткыла, Кудайга чын жүрөгүңөрдөн ыраазычылык билдирүү менен ырдагыла[+].


17 Сүйлөсөңөр да, иштесеңер да, бардыгын Теңир Ыйсанын ысымы урматына, Ал аркылуу Кудай Атага ыраазычылык билдирүү менен кылгыла[+].

18


Ыйсага ишенгендердин өз ара мамилеси

[•] Аялдар, Теңирге тиешелүү болгондорго ылайык келгендей, күйөөңөргө баш ийгиле[+].


19 Күйөөлөр, аялыңарды сүйгүлө, аларга катаал болбогула[+].


20 Балдар, бардык нерседе ата-энеңерге баш ийгиле, анткени бул Теңирге жагат[+].


21 Аталар, балдарыңарды кыжырлантпагыла, алардын көңүлү чөкпөгүдөй болсун.


22 Кулдар, кожоюнуңарга бардык нерседе баш ийгиле, адамга жагынуучулар сыяктуу алардын көзүнө көрүнүш үчүн эмес, чын жүрөктөн, Кудайдан коркуу менен баш ийгиле[+].


23 Эмне жасасаңар да, бардыгын чын жүрөктөн, адамдар үчүн эмес, Теңир үчүн жасагыла.


24 Анткени сыйлыкка Теңирден мурас аларыңарды билесиңер, силер Теңир Машайакка кызмат кылып жатасыңар[+].


25

#### 4

1


Акыркы акыл-насаат

Кожоюндар, асманда Теңириңер бар экенин билип, кулдарыңарга адилеттүү, туура мамиле кылгыла.


2 Туруктуулук менен сыйынгыла, сергектик менен, ыраазычылык билдирүү менен сыйынгыла[+].


3 Биз үчүн да сыйынып тургула: Кудай бизге Өзүнүн сөзүн таратышыбыз үчүн, Машайактын жашыруун сырын жар салышыбыз үчүн, эшик ачсын. Мен ошол жашыруун сыр үчүн камакта отурам[+].


4 Бул жашыруун сырды кандай жар салышым керек болсо, ошондой ачып беришим үчүн сыйынып тургула.


5 Убакыттан пайдаланып, сырттагыларга акыл-эстүүлүк менен мамиле кылгыла[+].


6 Сөзүңөр туз менен татытылгандай, дайыма жагымдуу болсун, ар бир адамга жооп бере билгиле[+].

7


Коштошуу

[•] Сүйүктүү бир тууганыбыз, ишенимдүү кызматчы жана Теңир жолунда эмгектешим Тихик мен тууралуу силерге баарын айтып берет[+].


8 Силердин абалыңарды билиши үчүн, силерди сооротушу үчүн, мен аны силерге[+]


9 араңардан келген ишенимдүү жана сүйүктүү бир тууганыбыз Онесим менен бирге жөнөттүм. Алар бул жерде болуп жаткан иштердин баарын силерге айтып беришет[+].


10 Мени менен бирге камакта отурган Аристарх жана Барнабанын жээни Марк (Марк жөнүндө силер «Эгерде ал силерге келсе, кабыл алгыла» деген буйрук алгансыңар),[+]


11 ошондой эле Жуст деген да ысымы бар Ыйса силерге салам айтып жатышат. Алар – сүннөткө отургузулгандардан. Кудайдын Падышачылыгы үчүн кызмат кылган алар менин сооронучум болуп калышты[+].


12 Ыйса Машайактын кулу, силердин араңардан келген Эпафрас, силерге салам айтып жатат. Силер жеткилең болушуңар үчүн, Кудайдын эркин таанып билишиңер үчүн, ал дайыма сыйынат[+].


13 Ал силер үчүн жана лаодикеядагылар менен жераполдогулар үчүн өзгөчө кам көрүп жатат деп күбөлөндүрөм.


14 Сүйүктүү дарыгер Лука менен Демас силерге салам айтып жатышат[+].


15 Лаодикеядагы бир туугандарга жана Нимпанга, анын үйүндө чогулган Жыйынга салам айтып койгула[+].


16 Бул катты окуп чыкканыңардан кийин, Лаодикеядагы Жыйын да окугудай кылгыла. Лаодикеядан келген катты силер да окугула[+].


17 Архипке айтып койгула: Теңирден алган тапшырмасын аягына чыгарсын[+].


18 Мен, Пабыл, бул саламды өз колум менен жазып жатам. Менин туткунда жүргөнүмдү унутпагыла. Кудай баарыңарга ырайымын төгө берсин! Оомийин[+].

### 1 Тесалоникалыктар


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### 1

1


Элчинин саламдашуусу

Кудай Атабыздын жана Теңирибиз Ыйса Машайактын Тесалоника Жыйынына Пабылдан, Сыластан жана Тиметейден салам! Кудай силерге ырайымын төгүп, тынчтыгын бере берсин![+]

2


Элчинин тесалоникалыктар үчүн Кудайга ыраазычылык билдирүүсү

Сыйынган сайын силерди эсибизге алып, бардыгыңар үчүн ар дайым Кудайга ыраазычылык билдиребиз[+].


3 Кудай Атабыздын алдында ишеним менен кылып жаткан ишиңерди, сүйүү менен кылып жаткан эмгегиңерди жана Теңирибиз Ыйса Машайакка үмүттөнүү менен чыдамдуулук көрсөтүп жатканыңарды дайыма эскеребиз.


4 Кудай сүйгөн бир туугандарым, силерди Ал тандап алганын билебиз[+].


5 Себеби биз силерге Жакшы Кабарды сөз менен гана эмес, күч менен, Ыйык Рух менен жана бекем ишеним менен жеткирдик. Силердин араңарда силер үчүн кандай болгонубузду өзүңөр билесиңер[+].


6 Көп кыйынчылыктарга карабастан, сөздү Ыйык Рухтан келген кубаныч менен кабыл алып, силер бизден жана Теңирден үлгү алуучулар болуп калдыңар[+].


7 Ошентип, силер Македониядагы жана Ахаядагы бардык ишенгендер үчүн үлгү болуп калдыңар.


8 Анткени Теңир Сөзү силерден Македония менен Ахаяга гана тараган жок. Кудайга болгон ишенимиңер бардык жерге тарады, бизге бул тууралуу айтуунун кажети жок.


9 Анткени алар биз жөнүндө, бизди кандай кабыл алганыңар жөнүндө, тирүү, чыныгы Кудайга кызмат кылуу үчүн, буркандардан баш тартып, Ага кайрылганыңар жөнүндө,[+]


10

#### 2

1


Пабылдын Тесалоникадагы кызматы

Бир туугандар, биздин силерге барганыбыз пайдасыз болбогонун билесиңер.


2 Бирок буга чейин биздин Филипиде азап чегип, кордук көргөнүбүздү өзүңөр билесиңер. Катуу каршылыктарга карабастан, Кудайдан кайраттуулук алып, силерге Кудайдын Жакшы Кабарын жарыяладык[+].


3 Анткени биз силерге насаатты адашкандыктан же арам ой менен айтпайбыз, эч кимди алдабайбыз[+].


4 Тескерисинче, Кудай ылайык деп таап, Жакшы Кабар таратуу ишин бизге ишенип тапшыргандыктан, биз адамдарга жагуу үчүн эмес, жүрөгүбүздү сынаган Теңирге жагуу үчүн сүйлөйбүз[+].


5 Өзүңөр билесиңер, биз силерге эч качан жагалданган жокпуз, куулук менен өз пайдабызды көздөгөн жокпуз. Буга Кудай күбө![+]


6 Силерден да, башкалардан да адамдык атак-даңк издеген жокпуз[+].


7 Машайактын элчилери катары силерге салабат менен келсек деле болмок, бирок биз баласын бөпөлөгөн энедей болуп, силерге жумшак мамиле кылдык.


8 Силерге болгон сүйүүбүздөн улам биз силерге Жакшы Кабарды таратып гана тим болбостон, өз жаныбызды берүүгө да даяр элек, анткени силер биз үчүн кымбат болуп калдыңар[+].


9 Бир туугандар, биздин эмгегибиз, кыйналганыбыз силердин эсиңерде: эч кимиңерге оорчулук түшпөшү үчүн, күнү-түнү иштеп жүрүп, силерге Кудайдын Жакшы Кабарын тараттык[+].


10 Силердин – Ыйсага ишенгендердин алдында өзүбүздү ыйык, адил жана кемчиликсиз алып жүргөндүгүбүзгө өзүңөр күбөсүңөр, Кудай да күбө.


11 Анткени өзүңөр билесиңер, силердин ар бириңерге атасы балдарына кылгандай мамиле кылдык:[+]


12 силерге кайрат берип, силерди сооротуп, силерди Өз падышалыгына жана даңкына чакырып алган Кудайга татыктуу жашашыңарды өтүндүк[+].


13 Биз жарыялаган Кудай Сөзүн кабыл алганыңар үчүн, Кудайга дайыма ыраазычылык билдиребиз. Силер муну адамдын сөзү катары эмес, Кудай Сөзү катары кабыл алдыңар, чынында эле бул – Кудай Сөзү. Ыйсага ишенген силерде аракеттенип жаткан да ошол сөз[+].


14 Анткени силер, бир туугандар, Кудайдын Жүйүт аймагындагы, Машайак Ыйса жолундагы Жыйындарына окшоп кыйынчылык көрүп жатасыңар. Жүйүттөр тарабынан кыйынчылык көрүп жаткан алар сыяктуу силер да өз уруулаштарыңар тарабынан кыйынчылык көрүп жатасыңар[+].


15 Алар Теңир Ыйсаны өлтүрүштү, Анын пайгамбарларын өлтүрүштү, бизди кууп жиберишти. Кудайга жакканды кылышпайт, адамдардын бардыгына каршылык көрсөтүшөт[+].


16 Куткарылып калышсын деп, бутпарастарга Жакшы Кабар таратып жатсак, бизге тоскоол болуп жатышат. Ушул аркылуу алардын күнөөлөрү чегине жетет. Алар Теңирдин каарына калышты[+].

17


Пабыл тесалоникалыктарды көрүүнү каалайт

Бир туугандар, кыска убакытка силер менен жүз көрүшпөсөк да, жүрөгүбүздө силер менен биргебиз, ошондой болсо да силердин жүзүңөрдү көрсөк деген каалообуз чоң[+].


18 Биз, мен, Пабыл, силерге баралы деп, бир-эки жолу чыгындык, бирок бизге шайтан кедерги болду[+].


19 Үмүтүбүз, кубанычыбыз же мактанар таажыбыз ким? Теңирибиз Ыйса Машайак келгенде, Анын алдында ошол нерселерибиз силер эмессиңерби[+]?


20

#### 3

1


Тиметейдин Тесалоникага жиберилиши

Ошондуктан биз чыдай албай, Афинде өзүбүз эле калып, бир тууганыбыз Тиметейди жибердик[+].


2 Ал – Кудайдын кызматчысы, Машайактын Жакшы Кабарын таратуу ишинде биздин кызматташыбыз. Аны силерге ишенимиңерди бекемдеши үчүн, силерди сооротушу үчүн,[+]


3 ушул кыйынчылыктардан улам эч кимиңер олку-солку болбошуңар үчүн жибердик. Анткени бизге азап чегүү белгиленгендиги силерге маалым[+].


4 Азап чегерибиз тууралуу силерге барганыбызда, алдын ала айткан элек, айтканыбыздай болгонун өзүңөр да билесиңер.


5 Ошондуктан мен чыдай албай, ишенимиңер жөнүндө билип келсин деп, Тиметейди жибердим. Силерди азгыруучу азгырып, эмгегибиз текке кеткен жокпу, билейин дедим[+].

6


Тиметейдин кубанычтуу кабар менен кайтып келиши

Тиметей бизге силердин ишенимиңер, сүйүүңөр жөнүндө жакшы кабар менен келди. Силер бизди кубаныч менен эскерериңерди, биз сыяктуу эле силер да бизди көргүңөр келерин айтты[+].


7 Азыр болсо биз, бир туугандар, азап чегип, муктаж болуп жатканыбызга карабастан, силер жөнүндө, силердин ишенимиңер жөнүндө угуп сооронуп калдык.


8 Анткени силер Теңир жолунда бекем турсаңар эле, биз тирүүбүз.


9 Кудайыбыздын алдында силер үчүн, силер үчүн кубанып жатканыбыз үчүн, Кудайга кандай ыраазычылык билдирсек болот?


10 Жүзүңөрдү көрсөк экен деп, ишенимиңердин жетишпегенин толуктасак экен деп, күнү-түнү чын жүрөктөн сыйынып жатабыз[+].


11 Кудай Атабыз Өзү жана Теңирибиз Ыйса Машайак биздин жолубузду силерге багыттаса экен[+].


12 Биздин силерге болгон сүйүүбүз кандай болсо, Теңир силердин бири-бириңерге жана бардык адамдарга болгон сүйүүңөрдү ошондой арттыра берсин[+].


13

#### 4

1


Кудайга жаккан жашоо

Бир туугандар, Кудайга жагуу үчүн кандай жашаш керек экендигин бизден үйрөндүңөр. Мындан ары да бул нерседе ийгиликке жетишиңерди Теңирибиз Ыйсанын атынан өтүнүп суранабыз[+].


2 Силерге Теңирибиз Ыйсанын атынан кандай осуяттарды бергенибизди билесиңер.


3 Кудайдын каалоосу – силердин ыйыкталышыңар: ойноштук кылуудан алыс болгула;[+]


4 ар ким өз денесин ыйык жана таза сактай билсин,


5 Кудайды тааныбаган бутпарастарга окшоп дене кумарына батпасын;[+]


6 чектен чыгып, өз бир тууганын пайдаланып, бул нерседе өз кызыкчылыгын көздөбөсүн, анткени Теңир мунун баары үчүн өч алат. Биз мурун силерге бул жөнүндө айтканбыз, эскерткенбиз.


7 Анткени Кудай бизди ыпыластыкка эмес, ыйыктыкка чакырган[+].


8 Баш ийбеген киши адамга эмес, бизге Өзүнүн Ыйык Рухун берген Кудайга баш ийбеген болот.


9 Силерге бир туугандык сүйүү жөнүндө жазуунун кереги жок, анткени силер Кудайдан бири-бириңерди сүйүүнү үйрөндүңөр[+].


10 Анткени силер бүтүндөй Македония жериндеги бардык бир туугандарга ушундай мамиле кылып жатасыңар. Бирок, бир туугандар, силерден суранарыбыз: бул нерседе мындан ары да ийгиликке жеткиле,


11 силерге буйруганыбыздай, тынч жашаганга аракет кылгыла, өз ишиңерди кылгыла, өз колуңар менен иштегиле,[+]


12 сырттагылардын алдында туура жашашыңар үчүн, эч нерсеге муктаж болбошуңар үчүн ушундай кылгыла[+].

13


Өлгөндөрдүн тирилери жөнүндө

Бир туугандар, үмүтсүз адамдарга окшоп кайгырбашыңар үчүн, өлгөндөр тууралуу билүүңөрдү каалайм[+].


14 Ыйсанын өлүп кайра тирилгенине ишенгенибиздей эле, Кудайдын Ыйсага ишенип жүрүп көз жумгандарды да Аны менен бирге алып келерине ишенебиз[+].


15 Теңирдин сөзүнүн негизинде силерге айтарыбыз бул: Теңир келгенге чейин өлбөй тирүү жүргөн биз өлгөндөрдөн озуп кетпейбиз[+].


16 Анткени буйрук берилгенде, башкы периштенин жана Кудайдын сурнайынын үнү чыкканда, Теңир Өзү асмандан түшүп келет. Адегенде Машайакка ишенип жүрүп көз жумгандар тирилишет[+].


17 Андан кийин тирүү жүргөн биз алар менен бирге Теңир менен абада жолугушуу үчүн, булут үстүндө асманга көтөрүлөбүз. Ошентип, түбөлүккө Теңир менен болобуз[+].


18

#### 5

1


Теңирдин келиши жөнүндө

Бир туугандар, убакыты жана мөөнөтү жөнүндө жазып кереги жок[+].


2 Теңирдин күнү түн жамынган уурудай болуп келерин силер жакшы билесиңер[+].


3 «Тынчтык жана коопсуздук», – деп айтышканда, кош бойлуу аялдын толгоосу кармаган сыяктуу, алар күтүлбөгөн жерден өлүмгө дуушар болушат жана андан качып кутула алышпайт[+].


4 Бирок, бир туугандар, ал Күн силерге ууруга окшоп күтүлбөгөн жерден келгидей, силер караңгыда эмессиңер[+].


5 Анткени силер, баарыңар, жарыктын уулдарысыңар, күндүн[*] уулдарысыңар. Биз караңгынын да, түндүн да уулдары эмеспиз[+].


6 Ошондуктан башкаларга окшоп уктабайлы. Тескерисинче, сергек жана эстүү бололу[+].


7 Себеби уктагандар түнкүсүн укташат, ичкендер түнкүсүн ичишет.


8 Биз болсо күндүн уулдарыбыз, ошондуктан эстүү бололу. Ишеним менен сүйүүнү соот кылып, куткарылуу үмүтүн туулга кылып киели[+].


9 Анткени Кудай бизди каарга эмес, биз үчүн өлгөн Теңирибиз Ыйса Машайак аркылуу куткарылууга белгилеген[+].


10 Сергек болсок да, уктасак да, Аны менен жашашыбыз үчүн, Ал ушундай кылган[+].


11 Ошондуктан бири-бириңерге кайрат берип, акыл-насаат айтып жатканыңардай эле, мындан ары да ошондой кыла бергиле.

12


Акыркы акыл-насаат

Бир туугандар, силерден суранарыбыз, араңарда эмгектенип жаткандарды, Теңир жолундагы жетекчилериңерди жана насаатчыларыңарды сыйлагыла[+].


13 Аларды кылган эмгеги үчүн өзгөчө сыйлагыла, сүйгүлө. Өз ара тынчтыкта болгула[+].


14 Силерден өтүнөрүбүз, бир туугандар, ээнбаштык кылгандарды эскерткиле, коркокторго кайрат бергиле, алсыздарды колдогула, баарына чыдамдуулук көрсөткүлө[+].


15 Жамандыкка жамандык менен жооп бербегиле, тескерисинче, ар дайым бири-бириңерге жана бардыгына жакшылык кылгыла[+].


16 Дайыма кубангыла[+].


17 Үзгүлтүксүз сыйынгыла[+].


18 Бардыгы үчүн ыраазычылык билдиргиле, анткени Кудайдын Машайак Ыйса аркылуу силерге ачылган эрки ушундай[+].


19 Рухту өчүрбөгүлө[+].


20 Пайгамбарчылыктарга маани бербей койбогула.


21 Бардыгын сынагыла, жакшысын кабыл алгыла[+].


22 Ар кандай жамандыктан алыс болгула.


23 Тынчтыктын булагы болгон Кудай Өзү силерди толугу менен ыйык кылсын. Рухуңар, жаныңар жана денеңер Теңирибиз Ыйса Машайак келгенге чейин эч кемчиликсиз, толук сакталсын[+].


24 Силерди чакырып алган Кудай ишенимдүү, Ал ишке ашырат[+].


25 Бир туугандар, биз үчүн сыйынгыла[+].


26 Бардык бир туугандарды өөп, салам айтып койгула[+].


27 Бул катты бардык ыйык бир туугандарга окуп беришиңерди Теңирдин атынан суранам[+].


28 Теңирибиз Ыйса Машайак баарыңарга ырайымын төгө берсин! Оомийин.

### 2 Тесалоникалыктар


[1]

[2]

[3]


#### 1

1


Элчинин саламдашуусу

Кудай Атабыздын жана Теңирибиз Ыйса Машайактын Тесалоника Жыйынына Пабылдан, Сыластан жана Тиметейден салам![+]


2 Кудай Атабыз жана Теңирибиз Ыйса Машайак силерге ырайымын төгүп, тынчтыгын бере берсин!


3 Бир туугандар, Кудайга ар дайым ыраазычылык билдиришибиз керек, ошенткенибиз туура, анткени силердин ишенимиңер өсүүдө, баарыңардын бири-бириңерге болгон сүйүүңөр артууда[+].


4 Ошондуктан биз Кудайдын Жыйындарында силер менен мактанып жатабыз. Башыңардан кечирип жаткан куугунтуктар, кыйынчылыктар учурундагы чыдамдуулугуңар, ишенимиңер менен мактанып жатабыз[+].


5 Ушуларды башыңардан кечирип жаткандыгыңар – Кудайдын адилет соту боло тургандыгынын белгиси. Кудайдын Падышачылыгы үчүн азап чегип жаткан силер Кудайдын адилет сотунун негизинде Кудайдын Падышачылыгына татыктуу деп табыласыңар[+].


6 Кудай адилеттүү: силерди кордогондорго Ал кордук көрсөтөт,[+]


7 кордолуп жаткан силерге жана бизге кубаныч тартуулайт. Теңир Ыйса Өзүнүн күчтүү периштелери менен, жалындаган от менен асмандан келгенде ушундай болот[+].


8 Ошондо Ал Кудайды тааныбагандарды жана биздин Теңирибиз Ыйса Машайактын Жакшы Кабарына баш ийбегендерди жазалайт[+].


9 Алар Теңирден жана Анын кудуретинин даңкынан ажырап, түбөлүк өлүм жазасына тартылышат[+].


10 Мунун бардыгы Теңирибиз Ыйса Машайак Өзүнүн бардык ыйыктарынын арасында даңкталыш үчүн жана бардык ишенгендер аркылуу таң калтарлык улуулугу менен көрүнүш үчүн келген күнү болот. Алардын ичине силер да киресиңер, анткени биздин күбөлөндүрүүбүзгө ишенгенсиңер[+].


11 Ошондуктан биз Кудайыбыздын жана Теңирибиз Ыйса Машайактын ырайымына ылайык Теңирибиз Ыйса Машайактын ысымы силер аркылуу даңкталышы үчүн жана силер Ал аркылуу даңкталышыңар үчүн,[+]


12

#### 2

1


Машайак келерден мурун мыйзамсыз адам ачыкка чыгат

Бир туугандар, Теңирибиз Ыйса Машайактын келиши жөнүндө жана биздин Аны менен биригүүбүз жөнүндө айта турган болсок, мындай өтүнүчүбүз бар:[+]


2 «Машайак келип калды» деген рухка же сөзгө, же биздин атыбыздан жазылгансыган катка таянып, дүрбөлөңгө түшпөгүлө, үрөйүңөрдү учурбагыла.


3 Силерди эч ким эч бир жол менен адаштырбасын, анткени адегенде Кудайдан четтей турган учур келет; өлүм уулу, күнөөнүн адамы, ачыкка чыгат;[+]


4 ал Кудай деп аталгандын же ыйык деп аталгандын бардыгына каршы чыгып, өзүн жогору көтөрөт; Кудайдын ийбадатканасында отуруп, өзүн Кудай кылып көрсөтөт[+].


5 Араңарда жүргөнүмдө, ушул жөнүндө айтканым эсиңерде жокпу?


6 Белгиленген убакытта ачыкка чыгышы үчүн, аны азыр эмне токтотуп жатканын силер билесиңер.


7 Анткени мыйзамсыздыктын жашыруун сыры азыр аракетте, бирок токтотуп туруучу алынмайынча, ал ачыкка чыкпайт[+].


8 Ошондон кийин гана мыйзамсыз адам ачыкка чыгат, аны Теңир Ыйса оозунун деми менен өлтүрөт, Өзүнүн келгендеги көрүнүшү аркылуу жок кылат[+].


9 Мыйзамсыз адамдын келиши шайтандын аракети боюнча болот. Анын келиши ар кандай күчтөр, белгилер жана жалган ажайыптар менен,[+]


10 куткара турган чындыкты сүйбөгөндүктөрү үчүн өлүмгө дуушар боло тургандарды адаштыруучу азгырыктар менен коштолот[+].


11 Ошондуктан жалган нерселерге ишениши үчүн, Кудай аларга адаштыруучу күч жиберет[+].


12 Ошентип, жалганды жакшы көрүп, чындыкка ишенбегендердин баары соттолот.

13


Ишеним жолунда бекем болуу

Теңир сүйгөн бир туугандарым, биз силер үчүн Кудайга дайыма ыраазычылык билдирүүгө милдеттүүбүз, анткени Рух аркылуу ыйыкталып, чындыкка болгон ишенимиңер аркылуу куткарылышыңар үчүн, Кудай силерди башында эле тандап алган[+].


14 Ал силерди биз тараткан Жакшы Кабар аркылуу куткарылып, Теңирибиз Ыйса Машайактын даңкына жетишиңер үчүн чакырып алды[+].


15 Ошентип, бир туугандарым, бекем тургула! Сөзүбүз аркылуу, катыбыз аркылуу үйрөткөндөрүбүздү сактагыла[+].


16 Теңирибиз Ыйса Машайак Өзү жана бизди сүйгөн, Өз ырайымы менен бизди түбөлүк соороткон, бизге жакшы үмүт берген Кудай Атабыз[+]


17

#### 3

1


Сыйынып туруу жөнүндө өтүнүч

Бир туугандар, биз үчүн сыйынып тургула, силердегидей эле бизде да Кудайдын Сөзү таратылсын жана даңкталсын[+].


2 Адепсиз, жаман адамдардан кутулушубуз үчүн да сыйынгыла, анткени баарында эле ишеним жок[+].


3 Бирок Теңир ишенимдүү, Ал силерди бекемдейт жана амалкөйдөн сактайт[+].


4 Теңир жолунда силер тууралуу биздин мындай бекем ишенимибиз бар: силер биздин буйруктарыбызды аткарып жатасыңар жана аткарасыңар.


5 Теңир силердин жүрөгүңөрдү Кудайдын сүйүүсүнө жана Машайактын чыдамдуулугуна багыттасын[+].

6


Жалкоолукка каршы эскертүү

Бир туугандар, Теңирибиз Ыйса Машайактын атынан буюрабыз: биздин силерге үйрөткөнүбүз боюнча эмес, оюна келгенин кылган ар бир бир туугандан алыс болгула[+].


7 Бизден кандай үлгү алуу керектигин билесиңер, анткени биз силердин араңарда жүргөнүбүздө, адепсиздик кылган эмеспиз[+].


8 Эч кимдин нанын бекер жеген эмеспиз, эч кимиңерге оорчулук келтирбеш үчүн, болгон күчүбүздү жумшап, күнү-түнү иштедик[+].


9 Укугубуздун жоктугунан эмес, силер бизди туурашыңар үчүн, силерге үлгү бололу деп ошенттик[+].


10 Анткени биз араңарда жүргөнүбүздө, силерге «Ким иштегиси келбесе, ал жебеши да керек» деген көрсөтмө бергенбиз[+].


11 Бирок силердин араңардан кээ бирөөлөр иштебей, болбогон иштер менен алек болуп, оюна келгенин кылып жатышканын угуп жатабыз[+].


12 Мындайларга Теңирибиз Ыйса Машайактын атынан буйрук кылабыз жана алардан өтүнөбүз: тынч иштеп, өз нанын таап жешсин.


13 Ал эми силер, бир туугандар, жакшылык кылуудан чарчабагыла[+].


14 Ушул каттагы сөздөрүбүзгө кулак салбаган адамга эскертүү бергиле жана уяткарыш үчүн, аны менен мамиле түзбөгүлө.


15 Бирок аны душман катары көрбөй, бир тууганыңар катары акыл айткыла[+].


16 Тынчтыктын булагы болгон Теңир Өзү силерге ар дайым бардык нерседе тынчтык берсин! Теңир баарыңар менен болсун![+]


17 Мен, Пабыл, бул саламымды өз колум менен жазып жатам. Ар бир катымдагы белгим ушул. Мен ушундай жазам[+].


18 Теңирибиз Ыйса Машайак баарыңарга ырайымын төгө берсин! Оомийин.

### 1 Тиметей


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


#### 1

1


Элчинин саламдашуусу

Биздин Куткаруучубуз Кудайдын жана үмүтүбүз Теңир Ыйса Машайактын буйругу боюнча Ыйса Машайактын элчиси болгон Пабылдан[+]


2 ишеним жолундагы чыныгы уулум Тиметейге салам! Сага Атабыз Кудай жана Теңирибиз Машайак Ыйса ырайымын төгүп, боорукердигин көрсөтүп, тынчтыгын бере берсин![+]

3


Жалган окутуучулардан сак болуу

Македонияга кетип жатканымда, мен сенден муну өтүнгөм: Эфесте калып, кээ бирөөлөргө эскерт, алар башка окутууларды таратышпасын,


4 тамсилдер[*] жана аягы жок санжыралар менен алек болушпасын, анткени ал нерселер ишенимди бекемдөөнүн ордуна көптөгөн талаш-тартыштарды туудурат[+].


5 Акыл-насааттын максаты болсо чын жүрөктөн чыккан сүйүү, таза абийир жана чыныгы ишеним болуп эсептелет[+].


6 Булардан алыстап, кээ бирөөлөр куру сөзгө кирип кетишти[+].


7 Алар мыйзам үйрөтүүчү болууну каалашат, бирок эмне жөнүндө айтып жатышканын, эмнени ырастап жатышканын өздөрү түшүнүшпөйт.


8 Ал эми биз мыйзамга ылайык колдонулган мыйзамдын жакшы экенин билебиз[+].


9 Мыйзам адил адамдар үчүн эмес, тескерисинче, мыйзамсыздар жана баш ийбестер, кудайсыздар жана күнөөкөрлөр, бузулгандар жана ыйык нерсени булгоочулар, ата-энесин өлтүрүүчүлөр, киши өлтүрүүчүлөр,[+]


10 ойноштук кылып нике бузгандар, бачабаздар, адам уурдап сатуучулар, (ушакчылар, малга жанашуучулар), калпычылар, антты бузуучулар жана туура окутууга каршы тургандар үчүн берилгендигин билебиз.


11 Бул окутуу – берекелүү Кудайдын мага ишенип тапшырган даңктуу Жакшы Кабарына ылайык келген окутуу[+].

12


Кудайдын Пабылга көрсөткөн ырайымы

Мага күч берген Теңирибиз Машайак Ыйсага ыраазычылык билдирем, анткени Ал мени ишенимдүү деп таап, кызматка дайындады[+].


13 Мен мурда Кудайга тил тийгизгем, Ыйсага ишенгендерди куугунтуктагам, кордогом, бирок мага ырайым кылынды, анткени мен буларды билбестиктен жана ишенбегендиктен кылгам[+].


14 Биздин Теңирибиздин ырайымы мага ишеним жана Машайак Ыйсадагы сүйүү менен кошо мол төгүлдү[+].


15 «Машайак Ыйса бул дүйнөгө күнөөкөрлөрдү куткаруу үчүн келди» деген сөз туура жана бардык жагынан кабыл алынууга татыктуу. Мен ошол күнөөкөрлөрдүн биринчисимин[+].


16 Ыйса Машайакка ишенип түбөлүк өмүргө ээ боло тургандарга үлгү кылып көрсөтүү үчүн, Ал Өзүнүн чыдамдуулугун алгач мага көрсөтүп, мага ырайым кылды.


17 Түбөлүктүү Падыша, өлбөс, көрүнбөс, жалгыз акылман Кудай түбөлүккө урматталып, даңктала берсин! Оомийин.


18 Уулум Тиметей, мен сага өзүң жөнүндө айтылган пайгамбарчылыктарга ылайык жакшы аскер сыяктуу согушуп,[+]


19 ишенимиңди жана абийириңди таза сактагын деп кеңеш берем. Кээ бирөөлөр абийирин таза сакташкан жок, ошондуктан алардын ишеними кыйроого учурады.


20

#### 2

1


Сыйынуу жөнүндө

Ошентип, баарынан мурда суранарым: такыбаалык, тазалык менен бейпил жана коогасыз жашашыбыз үчүн,


2 бардык адамдар үчүн, падышалар жана бардык башкаруучулар үчүн сыйынгыла, өтүнгүлө, жалынгыла жана ыраазычылык билдиргиле[+].


3 Анткени бул жакшы жана биздин Куткаруучубуз Кудайга жагат[+].


4 Анткени Ал бардык адамдардын куткарылышын, чындыкты таанып билишин каалайт[+].


5 Анткени Кудай бирөө, Кудай менен адамдардын ортосундагы арачы да бирөө. Ал – адам болуп келген Машайак Ыйса[+].


6 Ал Өзүн бардык адамдар үчүн кун катары берди: өз убагында берилген күбөлөндүрүү ушул[+].


7 Мен ошол күбөлөндүрүүнүн жар салуучусу жана элчиси, ишеним жана чындык менен окуткан бутпарастардын окутуучусу болуп дайындалгам. Мен чындыкты айтып жатам, калп айткан жокмун[+].

8


Эркектер менен аялдардын жүрүм-туруму

Ошондуктан мен эркектердин бардык жерде таза колдорун көтөрүп, ачууланбастан жана шектенбестен сыйынууларын каалайм.


9 Ошондой эле аялдар да өздөрүн өргөн чачы, алтын, бермет, кымбат баалуу кийим менен эмес, жөнөкөй кийим менен, уят-сыйыттуулук жана акыл-эстүүлүк менен,[+]


10 өздөрүн такыбаа жашоого арнаган аялдарга таандык болгон жакшы иштер менен жасалгалашсын.


11 Аял киши унчукпастан, толук баш ийүү менен үйрөнсүн[+].


12 Аял кишинин окутушуна, күйөөсүнө бийлик кылышына тыюу салам, ал унчукпасын[+].


13 Анткени адегенде Адам ата, андан кийин Обо эне жаратылган[+].


14 Адам ата азгырылган эмес, аял азгырылып, күнөөгө баткан[+].


15

#### 3

1


Жыйын башчылары жөнүндө

«Ким Жыйындын башчысы болууга умтулуп жатса, ал жакшы ишти каалап жатат» деп айтылып жүргөн сөз туура[+].


2 Бирок Жыйын башчысы кемчиликсиз, бир эле жолу үйлөнгөн адам болушу керек. Ал токтоо, акыл-эстүү, адептүү, чынчыл, меймандос, окутууга жөндөмдүү,[+]


3 ичкиликке жакын эмес, эч кимге кол көтөрбөгөн, көр жеме эмес, дүнүйөкор эмес, тескерисинче, кичи пейил, тынчтыкты сүйгөн, акчаны сүйбөгөн,[+]


4 өз үйүн жакшы башкара билген, балдарын өзүнүн кадыр-баркы менен баш ийдире алган адам болушу керек.


5 Анткени өз үйүн башкара албаган адам Кудайдын Жыйыны үчүн кам көрө алабы?


6 Текеберденип кетип, шайтан сыяктуу сотко кабылбашы үчүн, ал Кудайга жаңы кайрылгандардан болбошу керек.


7 Жаман сөзгө калбаш үчүн, шайтандын торуна түшпөш үчүн, ал сырттагылар тарабынан жакшы күбөлөндүрүүгө ээ болгон адам болушу керек[+].

8


Жыйын кызматчылары жөнүндө

Диакондор да өз кадыр-баркын сактай билген, эки сүйлөбөгөн, ичкиликке жакын эмес, дүнүйөкор эмес,[+]


9 ишенимдин сырын[*] таза абийир менен сактаган адамдар болуулары керек.


10 Бирок булар да адегенде сыналуулары керек, андан кийин, эгерде кемчиликсиз болушса, кызмат кылышсын.


11 Аялдар да өз кадыр-баркын сактай билген, ушак сүйлөбөгөн, акыл-эстүү, бардык нерседе ишенимдүү болуулары керек[+].


12 Диакон бир эле жолу үйлөнгөн, балдарын жана өз үйүн жакшы башкара билген адам болушу керек.


13 Анткени жакшы кызмат кылгандар жакшы даражага жетишет жана Машайак Ыйсага болгон ишеним жолунда зор кайраттуулукка ээ болушат.

14


Ишенимдин жашыруун сыры

Сага жакында барам деген үмүтүм бар болсо да, балким, кечирээк барып каламбы деп, ушул катты жазып жатам.


15 Чындыктын тиреги жана негизи, тирүү Кудайдын Жыйыны болгон Кудайдын үйүндө өзүңдү кандай алып жүрүүнү билишиң керек.


16

#### 4

1


Ишеним жолунан четтөө жөнүндө

Рух болсо мындай деп ачык айтып жатат: акыркы убактарда адаштыруучу рухтарга жана жиндердин окутууларына кулак салып, кээ бирөөлөр ишенимден четтешет[+].


2 Бул окутуулар абийири күйүп кеткен калпычылардын эки жүздүүлүгү менен таратылат.


3 Алар үйлөнүүгө жана Кудай жараткан кээ бир тамактарды жегенге тыюу салышат. Бирок ал тамактарды ишенгендер менен чындыкты таанып билгендер ыраазычылык билдирүү менен жеши керек[+].


4 Анткени Кудай жараткан нерсенин бардыгы жакшы. Эгерде ыраазычылык менен кабыл алынса, эч бир нерсе четке кагылбоого тийиш[+].


5 Себеби алардын бардыгы Кудайдын сөзү жана сыйынуу менен ыйыкталынат[+].

6


Машайактын ишенимдүү кызматчысы

Ушуну бир туугандарга үйрөтсөң, өзүң жолдогон жакшы окутуунун жана ишенимдин сөздөрү менен азыктанган, Ыйса Машайактын жакшы кызматчысы болосуң.


7 Пайдасыз, куру сөздөрдөн кач. Такыбаа болууга машык[+].


8 Анткени денени машыктыруудан пайда аз, ал эми такыбаалык бардык нерсеге пайдалуу, анда азыркы жана келечектеги жашоо үчүн убадалар камтылган.


9 Бул сөз чындык жана толугу менен кабыл алынууга арзыйт[+].


10 Анткени биз бардык адамдардын, айрыкча Ыйсага ишенгендердин, Куткаруучусу болгон тирүү Кудайдан үмүттөнгөндүгүбүз үчүн, эмгектенип да, кордукка чыдап да жатабыз[+].


11 Ушуну айтып үйрөт.


12 Эч ким сени жашсынтпашы үчүн, сен Ыйсага ишенгендерге сөзүң менен, жүрүш-турушуң менен, сүйүүң менен, ишенимиң менен, тазалыгың менен үлгү бол[+].


13 Мен келгенче, Ыйык Жазууну окуп берип, насаат айтып, үйрөтүп тур.


14 Пайгамбарчылык боюнча Жыйын башчыларынын кол коюп сыйынуусу аркылуу берилген жөндөмдүүлүгүңө көңүл коштук кылба[+].


15 Ошол үчүн кам көр, ошону таштаба, сенин ийгилигиңди бардыгы көргүдөй болсун.


16

#### 5

1


Элчинин Жыйын башчысына берген кеңештери

Кары кишини жемелебе, тескерисинче, ага атаң катары, жаштарга бир туугандарың катары,[+]


2 кемпирлерге энең катары, жаш аялдарга эже-карындаштарың катары адеп-ахлактуулук менен акыл-насаат айт.

3


Жесирлер жөнүндө

Чыныгы жесир аялдарды сыйла.


4 Эгерде бир жесир аялдын балдары же неберелери болсо, анда алар адегенде өздөрүнүн үй-бүлөсүнө Кудайдан коркуу менен мамиле кылууну жана ата-энелери үчүн кам көрүүнү үйрөнүшсүн, анткени бул Кудайга жагат[+].


5 Чыныгы жесир, жалгыз бой аял Кудайдан үмүттөнүп, күнү-түнү сыйынат жана жалынат,


6 ал эми ыракатты сүйгөн аял – тирүүлөй өлүк[+].


7 Кемчиликсиз болуулары үчүн, аларга ушуларды үйрөт.


8 Ким өз туугандары үчүн, айрыкча өз үйүндөгүлөрү үчүн, кам көрбөсө, ал ишенимден баш тарткан, ишенбегендерден да жаман адам.


9 Жашы алтымыштан кем болбогон, бир эле жолу турмушка чыккан, жакшы иштери менен таанымал болгон жесир аял,


10 эгерде балдарын тарбиялап өстүргөн болсо, жолоочуларды кабыл алып, ыйыктардын бутун жууп, кыйналгандарга жардам берип, жакшы иштерди тырышчаактык менен кылып жүрсө, анда ал Жыйындын жесирлер тизмесине киргизилсин[+].


11 Жаш жесир аялдарды тизмеге киргизбе, анткени алар дене каалоолоруна алдырганда, Машайактын каалоолоруна каршы чыгып, күйөөгө тийүүнү самашат.


12 Алар өздөрүнүн алгачкы чечиминен баш тартышкандыктан, айыпталууга дуушар болушат.


13 Андан сырткары, алар жалкоо болушкандыктан, үйдөн үйгө киргенди адатка айландырып алышат. Алар жалкоо гана эмес, сүйлөөк да болушат, башка бирөөлөрдүн ишине кийлигишишет, керексиз нерселерди сүйлөшөт[+].


14 Ошондуктан мен жаш жесирлердин күйөөгө тийип, бала төрөп, үй иштерин кылуусун жана душмандын жамандоосуна себепкер болбоосун каалаймын[+].


15 Анткени алардын ичинен кээ бирлери азгырылып, шайтандын жолуна түшүп кетишти.


16 Эгерде Ыйсага ишенген адамдын, ал эркек болобу, аял болобу, жесир калган жакындары болсо, анда ал аларга жардам берсин, алар Жыйынга жүк болушпасын. Ошондо Жыйын чыныгы жесирлерге жардам бере алат.

17


Жыйын жетекчилери жөнүндө

Туура жетекчилик кылган Жыйын жетекчилерине, айрыкча насаат айтып, окутуп кызмат кылгандарга, эки эсе урмат көрсөтүлсүн[+].


18 Анткени Ыйык Жазууда: «Эгин бастырып жаткан өгүзүңдүн оозун таңба!» жана «Эмгектенген адам эмгек акысын алууга татыктуу», – деп жазылган[+].


19 Эки же үч күбө болбосо, Жыйын жетекчисине карата айтылган айыптоону кабыл алба[+].


20 Башкаларда[*] да коркунуч болуш үчүн, күнөө кылгандарды бардыгынын алдында ашкереле[+].


21 Кудайдын, Теңир Ыйса Машайактын жана тандалган периштелердин алдында сенден суранарым: ушул көрсөтмөлөрдү эч кандай жаман ойсуз сакта, бардык нерседе калыс бол.


22 Башка бирөөлөрдүн күнөөлөрүнө ортоктош болуп калбаш үчүн, бирөөнүн үстүнө кол коюуга шашпа, өзүңдү таза сакта[+].


23 Мындан ары суу эле иче бербе, ашказаның менен тез-тез кармаган ооруларың үчүн аз-аздан шарап да ичип тур[+].


24 Кээ бир адамдардын күнөөлөрү сотко чейин эле белгилүү болот, ал эми кээ бирөөлөрдүн күнөөлөрү кийин билинет.


25

#### 6

1


Кулдар жана кожоюндар жөнүндө

Кудайдын ысымына жана окутуусуна карата жаман сөз айтылбашы үчүн, кул сыяктуу моюнтурук астында жүргөндөрдүн бардыгы өз кожоюндарын урматталууга татыктуу деп эсептешсин[+].


2 Кожоюндары Ыйсага ишенгендер болсо, кулдары аларды бир туугандар деп тоотпой коюшпасын, тескерисинче, аларга тырышчаактык менен кызмат кылышсын, анткени жакшылык кылып жаткан кожоюндар – Теңирдин сүйүктүүлөрү. Ушуну айтып үйрөт[+].

3


Жалган окутуу жана акчага кызыгуу жөнүндө

Ким башка нерсени окутса жана туура сөздөрдү – биздин Теңирибиз Ыйса Машайактын сөздөрүн сактабаса, такыбаалык жөнүндөгү окутууну жолдобосо,[+]


4 анда ал текебер, эч нерсе билбейт, ал талашып-тартышуу, курулай айтышуу оорусуна чалдыккан. Бул нерселерден көрө албастык, чыр-чатактар, жамандоолор, жөнү жок шектенүүлөр, курулай талаш-тартыштар келип чыгат[+].


5 Мындай талаш-тартыштар акылынан айныган, чындыктан алыстап кеткен, такыбаалыкты байлыкка жетүүнүн жолу деп ойлогон адамдардын ортосунда болот. Ошондойлордон алыс бол[+].


6 Такыбаа болуу жана ыраазы болуу – улуу байлык[+].


7 Себеби биз бул дүйнөгө эч нерсе алып келген жокпуз, эч нерсе алып кетпестигибиз да белгилүү[+].


8 Кийгенге кийимибиз, ичкенге тамагыбыз болсо, ошого ыраазы бололу[+].


9 Ал эми баюуну каалагандар азгырылып, торго түшүшөт; кырсыкка жана өлүмгө дуушар кыла турган, көптөгөн акылсыз, зыяндуу кумарларга батышат[+].


10 Анткени бүт жамандыктын тамыры – акча жандуулук. Акчага кызыгып, кээ бирөөлөр ишенимден четтеп, өздөрүн өздөрү көптөгөн азап-кайгыга салышты[+].

11


Пабылдын Тиметейге берген кеңеши

Ал эми сен, Кудайдын адамы, ушунун бардыгынан кач, тескерисинче, ишенимиңди, сүйүүңдү өстүрүүгө, адилет, такыбаа, чыдамкай, момун болууга умтул[+].


12 Ишеним үчүн болгон жакшы күрөштө тырышчаактык менен күрөш, түбөлүк өмүрдү бек тут, анткени сен ошого чакырылгансың жана көп күбөлөрдүн алдында жакшы ырастоону ачык күбөлөндүргөнсүң[+].


13 Бардыгына өмүр берүүчү Кудайдын алдында жана Понтий Пилаттын алдында жакшы ырастоону ачык күбөлөндүргөн Машайак Ыйсанын алдында мен сага буйрук кыламын:[+]


14 Осуятты Теңирибиз Ыйса Машайак келгенге чейин, туура, так аткар.


15 Бул нерсени[*] мактоого татыктуу, бирден-бир кубаттуу, падышалардын Падышасы, эгедерлердин Эгедери Өзү белгилеп койгон убакта ишке ашырат[+].


16 Ал – бирден-бир өлбөс, адам жетпей турган жарыкта жашаган Кудай. Аны эч бир адам көргөн эмес, көрө да албайт. Түбөлүк урмат-сый жана бийлик Ага таандык! Оомийин.

17


Байлар жөнүндө

Бул дүйнөдөгү байларга мындай деп насаат айт: алар өздөрү жөнүндө жогору ойлошпосун жана өздөрүнүн ишенүүгө болбой турган байлыгына таянышпасын, тескерисинче, биздин жыргалчылыгыбыз үчүн бардыгын мол берүүчү тирүү Кудайга таянышсын[+].


18 Алар жакшылык кылышсын, жакшы иштерге байышсын, берешен болуп, башкалар менен бөлүшө билишсин[+].


19 Ошондо алар түбөлүк өмүргө ээ болуу үчүн, өздөрүнө келечек үчүн жакшы негиз боло турган кенч жыйнаган болушат.

20


Акыркы эскертүү

Тиметей! Өзүңө ишенип тапшырылганды сакта, пайдасы жок куру сөздөрдөн жана жалган илимдин талаш-тартыштарынан кач[+].


21 Кээ бирөөлөр ошол илимге берилип, ишенимден четтеп кетишти. Кудай сага ырайымын төгө берсин! Оомийин[+].

### 2 Тиметей


[1]

[2]

[3]

[4]


#### 1

1


Элчинин саламдашуусу

Машайак Ыйса аркылуу бериле турган өмүр жөнүндөгү убаданын негизинде, Кудайдын эрки менен Машайак Ыйсанын элчиси болгон Пабылдан[+]


2 сүйүктүү уулум Тиметейге салам! Кудай Атабыз жана Теңирибиз Машайак Ыйса сага ырайымын төгүп, боорукердигин көрсөтүп, тынчтыгын бере берсин![+]


3 Ата-бабаларым сыяктуу эле, өзүм да таза абийир менен кызмат кылып жаткан Кудайга ыраазычылык билдирем. Күнү-түнү сыйынганымда, ар дайым сени эстейм[+].


4 Сени ушунчалык көргүм келет, көрсөм, кубанычым артар эле. Коштошкондогу көз жашың эсимде.


5 Сенин чыныгы ишенимиңди эсиме түшүрөм, мындай ишеним адегенде сенин таенең Лойис менен апаң Ойникеде бар эле, сенде да бар деп ишенем[+].

6


Жакшы Кабар таратуу ишинде ишенимдүү болуу

Ошондуктан сага эскерте кетейин: менин кол коюп сыйынуум аркылуу Кудайдан берилген жөндөмдүүлүгүңдү жалындат[+].


7 Анткени Кудай бизге коркунучту эмес, күчтү, сүйүүнү жана өзүн өзү башкара билүүнү берүүчү Рухту берген[+].


8 Ошондуктан сен Теңирибиз Ыйса Машайакты күбөлөндүрүүдөн жана Ал үчүн туткунга алынган менден уялбагын. Тескерисинче, Жакшы Кабар үчүн башыңа түшкөн кыйынчылыктарга Кудайдын күчү менен чыда[+].


9 Ал бизди иштерибиздин негизинде эмес, Өзүнүн каалоосунун жана ырайымынын негизинде куткарды, ыйык чакыруусу менен чакырып алды. Бул ырайым бизге кылым менен белгиленген убакыт баштала электен мурун Машайак Ыйса аркылуу көрсөтүлгөн[+].


10 Бирок бул ырайым азыр Куткаруучубуз Ыйса Машайактын келүүсү аркылуу ачыкка чыкты. Ал өлүмдү жеңип, Жакшы Кабар аркылуу өмүрдү жана өлбөстүктү жарыкка алып чыкты[+].


11 Мен ошол Жакшы Кабардын таратылышы үчүн насаатчы, элчи жана бутпарастардын окутуучусу болуп дайындалгам[+].


12 Ошол себептен мен ушундай азап тартып жатам, бирок уялган жокмун. Анткени мен Кимге ишенип калганымды билем жана Ал Өзүнүн мага ишенип тапшырганын ошол Күнгө чейин сактарына ишенем[+].


13 Менден уккандарыңды туура сөздүн үлгүсү катары ишеним жана Машайак Ыйсадагы сүйүү менен сакта.


14 Сага ишенип тапшырылганды ичибизде жашаган Ыйык Рухтун жардамы менен сакта[+].


15 Асиялыктардын баары мени таштап кетишкенин сен билесиң. Алардын арасында Пигел менен Эрмоген да бар[+].


16 Теңир Онесепордун үй-бүлөсүнө ырайым кылсын, анткени ал мени көп жолу сооротту, менин кишенимден уялган жок[+].


17 Римде жүргөндө, ал бүт аракетин жумшап, мени издеп тапты.


18

#### 2

1


Ыйса үчүн азап чегүү

Ошентип, уулум, Машайак Ыйсадагы ырайым аркылуу күч алгын.


2 Көп күбөлөрдүн көзүнчө менден укканыңды башкаларды да үйрөтө ала турган, ишенимдүү адамдарга айт.


3 Ыйса Машайактын жакшы жоокериндей болуп кыйынчылыктарга чыда[+].


4 Эч бир жоокер өзүнүн аскер башчысына жагуу үчүн, тиричилик иштерине байланбайт.


5 Мелдешке чыккан адам мелдештин эрежелерин бузса, таажы албайт[+].


6 Эмгектенген дыйкан алган түшүмүнөн өзү биринчи ооз тийиши керек[+].


7 Менин айткандарым жөнүндө ойлон, Теңир болсо сага бардыгын түшүнүүгө жардам берет.


8 Дөөттүн тукумунан чыккан, өлүп кайра тирилген Ыйса Машайакты ар дайым эсиңде сакта. Мен тараткан Жакшы Кабарда Ал жөнүндө ушундай айтылат[+].


9 Мен ошол Жакшы Кабар үчүн азап тартып жатам, атүгүл, кылмышкер сыяктуу кишенделдим, бирок Кудайдын сөзү кишенделбейт[+].


10 Ошондуктан мен тандалгандар үчүн, алар да Машайак Ыйса аркылуу куткарылышсын деп, бардыгына чыдап жатам. Бул куткарылуу түбөлүк даңк менен коштолот[+].


11 Бул сөздөр чындык: эгерде биз Аны менен кошо өлгөн болсок, анда Аны менен кошо тирилебиз;[+]


12 эгерде чыдасак, анда Аны менен бирге падышачылык кылабыз; эгерде Андан баш тартсак, Ал да бизден баш тартат;[+]


13 эгерде биз ишенимсиз болсок, Ал ишенимдүү бойдон кала берет, анткени Ал Өзүнө Өзү каршы чыга албайт[+].

14


Кудайдын ишенимдүү кызматчысы

Ушуну бардыгынын эсине сал. Теңирдин алдында эскерт: сөз үчүн талашып-тартышышпасын. Анткени сөз үчүн талашып-тартышуу эч кандай пайда алып келбейт, тескерисинче, угуп тургандардын башын маң кылат[+].


15 Кудайдын алдында сыноодон өткөн, уятка калбаган, чындык сөзүн туура жеткирген кызматчы болууга аракеттенгин.


16 Пайдасыз, куру сөздөрдөн кач, анткени куру сөз менен алек болгондор адилетсиздик жолунда илгерилешет[+].


17 Алардын сөзү денеге тараган рак оорусу сыяктуу тарайт. Именей менен Пилет ошондойлордон[+].


18 Алар кайра тирилүү болуп өттү деп, чындыктан четтеп кетишти жана кээ бирөөлөрдү ишенимден тайытып жатышат[+].


19 Бирок Кудайдын бекем негизи бек турат, анын төмөнкүдөй мөөрү бар: «Теңир Өзүнө тиешелүүлөрдү билет» жана «Теңирдин ысымын оозуна алган ар бир адам адилетсиздиктен четтесин»[+].


20 Бир чоң үйдө алтын жана күмүш идиштер гана эмес, жыгачтан жана чоподон жасалган идиштер да бар. Бирөөлөрү сыйга урунулат, бирөөлөрү күндө урунулат[+].


21 Ошондуктан ким өзүн ушулардан тазаласа, ал сыйга урунула турган, ыйыкталган, Кожоюндун керегине жарай турган жана бардык жакшы иштерге даярдалган идиш болот.


22 Жаштыктын кумарларынан кач, Теңирди чын жүрөктөн чакыруучулар менен бирге адилеттикти, ишенимди, сүйүүнү жана тынчтыкты сактоого умтул[+].


23 Акылсыз, маанисиз талаш-тартыштардан кач, себеби алар уруш-талашты туудурарын билесиң[+].


24 Теңирдин кулуна урушуп-талашууга болбойт, тескерисинче, ал бардыгына кичи пейилдик менен мамиле кылуусу, үйрөтүүгө жөндөмдүү жана сабырдуу болуусу зарыл.


25 Каршы чыккандарга момундук менен насаат айтышы керек. Чындыкты таанып билиши үчүн, Кудай аларды тобо кылдырар,[+]


26

#### 3

1


Акыркы убактагы адамдардын адеп-ахлагынын бузулушу

Акыркы убакта оор күндөрдүн келерин бил[+].


2 Анткени адамдар өзүн өзү сүйүүчү, акчаны сүйүүчү, бой көтөргөн, менменсинген, заар тилдүү, ата-энесине баш ийбес, жакшылыкты билбеген, кудайсыз, таш боор,[+]


3 элдешпес, ушакчы, өзүн өзү кармай албаган, кара мүртөз, жакшы нерсени жек көргөн,[+]


4 чыккынчы, кара өзгөй, көөдөнүн көтөргөн, Кудайга караганда ыракатты сүйгөн,


5 такыбаа болуп көрүнгөн, бирок такыбаалыктын күчүнөн[*] баш тарткан адамдар болушат. Ошондойлордон алыс бол.


6 Андай адамдарга үйлөргө уурданып кирип, күнөөнүн сазына баткан, ар түрдүү кумарларга жетеленген,


7 дайыма үйрөнгөнү менен, эч качан чындыкты таанып биле албаган аялдарды азгырган адамдар кирет.


8 Жанес менен Жамбирес Мусага каршы чыгышкандай эле, алар да чындыкка каршы чыгышат. Алар – акылы бузулган, ишеними сыноодон өтпөгөн адамдар.


9 Бирок алар алыска узашпайт, анткени тигилердин акылсыздыгы бардыгына белгилүү болгондой эле, алардын акылсыздыгы да бардыгына белгилүү болот[+].

10


Тирүү ишеним сөзсүз куугунтукка алынат

Сен болсо менин окутуумдан, жашоомдон, максатымдан, ишенимимден, чыдамкайлыгымдан, сүйүүмдөн, көтөрүмдүүлүгүмдөн,


11 Антийохеяда, Иконияда жана Листрада башымдан өткөргөн куугунтуктарымдан жана кыйынчылыктарымдан үлгү алдың. Мен кандай гана куугунтуктарды башымдан өткөрбөдүм! Бирок алардын бардыгынан мени Теңир куткарды[+].


12 Деги эле, Машайак Ыйса жолунда такыбаа жашагысы келгендердин бардыгы куугунтукка алынат[+].


13 Кара ниет жана алдамчы адамдар болсо башкаларды азгырып, өздөрү да азгырылып, мурункудан да көбүрөөк жамандыкка барышат[+].

14


Ыйык Жазуунун маанилүүлүгү

Сен болсо эмнени үйрөнсөң, сага эмне ишенип тапшырылса, ошону сактагын, анткени кимден үйрөнгөнүңдү билесиң.


15 Анын үстүнө, Машайак Ыйсага болгон ишеним аркылуу куткарылууга боло тургандыгын түшүндүрүүчү Ыйык Жазууну сен бала чагыңдан эле билесиң[+].


16 Ыйык Жазуунун бардыгы Кудайдын Рухунун жетеги менен жазылган жана үйрөтүү үчүн, ашкерелөө үчүн, оңдоо үчүн, адилеттүү болууга тарбиялоо үчүн пайдалуу[+].


17

#### 4

1


Акырына чейин ишенимдүү болуу

Ошондуктан Кудайдын алдында жана Өзүнүн падышалык бийлиги менен кайтып келип, тирүүлөрдү да, өлгөндөрдү да соттой турган Ыйса Машайактын алдында мен сага буйрук кыламын:[+]


2 Кудайдын сөзүн айт, аны ыңгайы келсе да, ыңгайы келбесе да айтууга даяр бол, ашкереле, тыюу сал, акыл-насаат айт, чыдамдуулук менен үйрөт[+].


3 Анткени адамдар туура окутууну кабыл албай, кошомат кылып сүйлөй турган окутуучуларды өз каалоолору боюнча тандап кала турган убак келет.


4 Чындыкты уккулары келбей, тамсилдерге кулак төшөп калышат.


5 Бирок сен бардык нерседе кыраакы бол, кыйынчылыктарга чыда, Жакшы Кабар таратуучулук милдетиңди аткар, өз кызматыңды аягына чыгар[+].


6 Анткени мен курмандыкка чалынуунун[*] алдында турам, менин бул дүйнө менен коштошор убактым келди[+].


7 Мен жакшы күрөштүм, жарыштын аягына чыктым, ишенимди сактадым[+].


8 Азыр болсо мага адилеттиктин таажысы даярдалып жатат. Адилет Сот – Теңир аны мага ошол Күнү берет, мага эле эмес, Анын келишин чыдамсыздык менен күткөндөрдүн баарына берет[+].

9


Пабылдын жеке өтүнүчтөрү

Мага тезирээк келүүгө аракет кыл.


10 Анткени Демас бул дүйнөнү сүйүп, мени таштап, Тесалоникага кетип калды. Кирескес Галатияга, Тит Далматияга кетти. Бир гана Лука мени менен калды[+].


11 Маркты өзүң менен кошо ала кел, анткени кызмат кылышы үчүн, ал мага керек[+].


12 Тихикти Эфеске жибердим[+].


13 Келериңде Троастагы Карпостукуна калтырып кеткен чапанымды жана китептеримди, айрыкча булгаары китептеримди ала кел[+].


14 Жез иштетүүчү уста Искендер мага көп жамандык кылды. Теңир ага иштерине жараша тиешесин берсин![+]


15 Андан сен да сак бол, анткени ал биздин айткан сөздөрүбүзгө аябай каршы чыгып жатат.


16 Мен биринчи жолу сот алдында коргонуу сөзүн сүйлөп жатканымда, эч ким жанымда болгон жок, мени бардыгы таштап кетишти. Кудай муну аларга күнөө катары эсептебесин!


17 Бирок Жакшы Кабар мен аркылуу таратылып, бардык бутпарастар угушу үчүн, Теңир жанымда болуп, мага күч берди. Ошентип, мен арстандын азуусунан куткарылдым[+].


18 Теңир мени ар кандай жамадыктан куткарып, Өзүнүн Асмандагы Падышачылыгы үчүн сактайт. Ал түбөлүккө даңктала берсин! Оомийин.

19


Саламдар

Прискила менен Акилага, Онесепордун үй-бүлөсүнө салам айтып кой[+].


20 Эраст Корунтта калды. Ал эми ооруп калган Трофимди Милетке калтырдым[+].


21 Кышка чейин келүүгө аракет кыл. Эйбул менен Пуд, Линос менен Клавдия жана бардык бир туугандар сага салам айтып жатышат.


22 Теңир Ыйса Машайак сенин рухуң менен бирге болсун. Теңир силерге ырайымын төгө берсин! Оомийин.

### Тит


[1]

[2]

[3]


#### 1

1


Элчинин саламдашуусу

Кудай тандап алгандар ишениши үчүн жана такыбаалыкка жеткире турган чындыкты таанып билиши үчүн, Ыйса Машайактын элчиси болуп дайындалган Кудайдын кулу Пабылдан салам![+]


2 Элчилик ишим түбөлүк өмүргө болгон үмүткө негизделген. Ал өмүрдү жалган сүйлөбөгөн Кудай кылым менен белгиленген убакыт баштала электен мурун эле убада кылган.


3 Убагы келгенде, Кудай Өз сөзүн менин жар салуум аркылуу жарыялады. Жар салуу Куткаруучубуз Кудайдын буйругу боюнча мага ишенип тапшырылган[+].


4 Ишеним жолундагы чыныгы уулум Титке Кудай Атабыз жана Куткаруучубуз Ыйса Машайак ырайымын төгүп, тынчтыгын бере берсин![+]

5


Титтин Критте кылган кызматы

Мен сени бүтпөй калган иштерди бүтүрүшүң үчүн жана мен буйругандай, бардык шаарлардагы Жыйындарга башчыларды дайындашың үчүн Критте калтыргам[+].


6 Жыйын башчысы болуп дайындала турган адам кемчиликсиз, бир эле жолу үйлөнгөн адам болсун. Анын балдары жаман жолго түшүп же ээнбаштык кылып жаманатты болбогон, Теңирге ишенген балдар болушу керек[+].


7 Жыйын жетекчиси Кудайдын Жыйынын башкаруучу катары кемчиликсиз болушу керек. Ал өзүнүкүн бербеген, ачуулуу, ичимдикке жакын, мушташты сүйгөн, дүнүйөкор адам болбошу керек[+].


8 Тескерисинче, меймандос, жакшылыкты сүйүүчү, адеп-ахлактуу, адилеттүү, такыбаа, өзүн өзү кармай билген,


9 туура окутууга үйрөтө билиши үчүн жана каршы чыккандардын айыбын ача билиши үчүн, окутууга ылайык келген чындык сөзүн карманган адам болушу керек.

10


Жалган окутуучулар жөнүндө

Анткени баш ийбегендер, сөз деп эле сүйлөй бергендер, алдамчылар көп. Мындайлар, айрыкча сүннөткө отургузулгандардын арасында көп[+].


11 Алардын жаагын жап кылуу керек. Алар өз керт башынын уятсыз кызыкчылыктары үчүн, окутпаш керек болгон нерсени окутуп, кээ бир үй-бүлөлөрдү толугу менен бузушат[+].


12 Өздөрүнүн эле арасынан бирөө, алардын бир акыны: «Криттиктер дайыма калп айтышат, алар – ырайымсыз жырткычтар, жалкоо соргоктор», – деп айткан.


13 Бул күбөлөндүрүү туура. Ошол себептен алар жүйүттөрдүн тамсилдерине жана чындыктан тайган адамдардын буйруктарына көңүл бурбастан,[+]


14 ишенимди туура тутушу үчүн, алардын айыбын аёосуз ашкереле[+].


15 Тазалар үчүн бардыгы таза. Ал эми таза эмес жана ишенимсиз адамдар үчүн таза нерсе жок, анткени алардын акылы да, абийири да булганган[+].


16

#### 2

1


Ыйсага ишенгендердин жашоосу

Сен болсо туура окутууга ылайык келген нерсени айт.


2 Карыялар кыраакы, оор басырыктуу, адеп-ахлактуу болушсун, алардын ишеними, сүйүүсү жана чыдамдуулугу туура болсун.


3 Ошондой эле улгайган аялдар өздөрүн такыбаа алып жүрүшсүн, алар ушакчы жана шараптын кулу болушпасын, жакшылык кылууга үйрөтүшсүн,[+]


4 Кудай сөзүнө тил тийбеши үчүн, алар жаш аялдарды күйөөсүн, балдарын сүйүүгө,


5 адеп-ахлактуу, таза, үйгө камкор, кең пейил болууга, күйөөсүнө баш ийүүгө үйрөтүшсүн[+].


6 Жаштарды да адеп-ахлактуу болууга чакыр[+].


7 Жакшы иштерди кылып, бардык нерседе өзүң үлгү бол, окутууда тууралыкты, олуттуулукту көрсөт,[+]


8 сөзгө калбагыдай болуп, туура сөздөрдү сүйлө. Каршы чыккан адам биз жөнүндө эч бир жаман сөз айта албай, уят болсун[+].


9 Кулдарга айт, бардык жагынан биздин Куткаруучубуз Кудайдын окутуусуна жасалга болуш үчүн, алар өз кожоюндарына бардык нерседе баш ийишсин, алар менен айтышпай, уурулук кылбай,[+]


10 тескерисинче, бардык нерседе ишенимдүүлүк көрсөтүп, кожоюндарынын көңүлүнө жагышсын.

11


Куткара турган ырайым

Анткени Кудайдын бардык адамдарды куткара турган ырайымы айкын болду[+].


12 Бул ырайым бизди кудайсыздык менен бул дүйнөнүн кумарларын четке кагууга, азыркы мезгилде адеп-ахлактуулук менен, адилеттүү жана такыбаа жашоого үйрөтүп жатат[+].


13 Биз ыйык үмүттү, улуу Кудайыбыз жана Куткаруучубуз Ыйса Машайактын даңкынын көрүнүшүн күтүп жашашыбыз керек[+].


14 Бизди бардык мыйзамсыздыктан куткарып, тазалап, бизден Өзүнө таандык, жакшы иштерди кылууга тырышкан эл жаратуу үчүн, Машайак биз үчүн Өзүн берген[+].


15

#### 3

1


Ыйсага ишенген адамдын жүрүш-турушу

Ишенгендерге эскерт: алар башкаруучулар менен бийликтегилерге баш ийишсин, тил алышсын жана бардык жакшы иштерди жасоого даяр болушсун,[+]


2 эч кимге жаман сөз айтышпасын, жаңжалчыл эмес, жоош болушсун жана бардык адамдарга момундук менен мамиле кылышсын[+].


3 Анткени биз да бир кезде акылсыз, баш ийбес, адашкан, кумарлардын жана ар кандай күнөөлүү каалоолордун кулу болгон, жамандык, көрө албастык кылып жашаган, жек көрүндү, бири-бирибизди жек көргөн адамдар элек[+].


4 Бирок Куткаруучубуз Кудайдын жакшылыгы жана адамдарга болгон сүйүүсү айкын болгондо,


5 Ал бизди адил иштерибиздин негизинде эмес, Өзүнүн ырайымынын негизинде кайра төрөлтүү менен жуунтуу[*] жана Ыйык Рух аркылуу жаңылантуу менен куткарып алды[+].


6 Биз Кудайдын ырайымынын негизинде акталып, үмүтүбүзгө ылайык түбөлүк өмүрдүн мураскорлору болуп калышыбыз үчүн,[+]


7 Кудай ал Ыйык Рухту Куткаруучубуз Ыйса Машайак аркылуу үстүбүзгө мол төктү[+].


8 Бул сөз чындык, ошондуктан Кудайга ишенгендер жакшы иштерди кылууга тырышчаактык менен аракеттенүүлөрү үчүн, мен сенин ушул жөнүндө ынандырышыңды каалайм. Анткени бул жакшы жана адамдарга пайдалуу[+].


9 Акылсыз уруш-талаштардан жана ата-текти териштирүүдөн, мыйзам тууралуу талашып-тартышып чатакташуудан кач, анткени мунун бардыгы пайдасыз жана маанисиз[+].


10 Бир же эки жолу эскерткенден кийин, бөлүп-жаруучу адамдардан четтегин[+].


11 Анткени сен мындай адамдын бузулганын, күнөө кылып жатканын, ошентүү менен өзүн өзү айыптуу кылып жатканын билесиң.

12


Тапшырмалар жана саламдар

Мен сага Артемасты жана Тихикти жиберем. Алар баргандан кийин, сен мага, Никополго келүүгө аракет кыл, анткени мен кышты ошол жерден өткөрүүнү чечтим[+].


13 Мыйзам окутуучу Зенас менен Аполосту жолго чыгарарыңда, алар үчүн кам көр, эч нерсеге муктаж болбогудай болушсун[+].


14 Жемишсиз болуп калбаш үчүн, биздикилер да жакшы иштерди кылууга көнүгө беришсин, керек болгон учурда башкалардын муктаждыктарын канааттандыргыдай болушсун[+].


15 Жанымдагылардын бардыгы сага салам айтып жатышат. Ишеним жолунда бизди сүйгөндөрдүн бардыгына салам айт. Кудай бардыгыңарга ырайымын төгө берсин! Оомийин.

### Филимон


[1]


#### 1

1


Элчинин саламдашуусу

Ыйса Машайак үчүн туткунга алынган мен, Пабылдан, бир тууганыбыз Тиметейден сүйүктүү бир тууганыбыз жана кызматташыбыз Филемон, сага,[+]


2 сенин үйүндө чогулган Жыйынга, сүйүктүү бир тууганыбыз Апияга, биз менен бирге күрөшкөн Архипке салам![+]


3 Атабыз Кудай жана Теңирибиз Ыйса Машайак силерге ырайымын төгүп, тынчтыгын бере берсин!

4


Филемондун сүйүүсү жана ишеними

Сенин Теңир Ыйсага болгон ишенимиң жана бардык ыйыктарга болгон сүйүүң жөнүндө угуп,[+]


5 сыйынган сайын сени эстеп, Кудайыма дайыма ыраазычылык билдирип жатам.


6 Машайак Ыйсадагы байлыгыбызды таанып билишиң үчүн, сенин ишеним жолундагы жашооң таасирлүү болсун деп сыйынам[+].


7 Анткени сенин сүйүүң мени абдан кубантты жана сооротту. Себеби, бир тууганым, сен аркылуу ыйыктардын көңүлү көтөрүлдү.

8


Онесим үчүн арачылык кылуу

Ошондуктан сага эмне кылууну буйруганга Машайак жолунда зор кайраттуулугум бар болсо да,[+]


9 мен, Пабыл, карыя катары да, азыр Ыйса Машайак үчүн туткунга алынган адам катары да сенден сүйүү менен өтүнүүнү туура көрдүм.


10 Мен түрмөдө отурганда, уулум болуп калган Онесим тууралуу сенден өтүнөмүн[+].


11 Ал бир кезде сен үчүн «пайдасыз» болчу, бирок азыр сага да, мага да «пайдалуу»[*].


12 Мен аны кайра сага жөнөтүп жатам, аны менин жан боорум катары кабыл ал.


13 Мен Жакшы Кабар үчүн түрмөдө отурганда, ал мага сенин ордуңа кызмат кылышы үчүн, аны жаныма алып калууну каалагам.


14 Бирок сенин макулдугуңсуз эч нерсе кылгым келген жок. Анткени жакшы ишиңди аргасыздан эмес, өз ыктыярың менен кылышыңды кааладым.


15 Онесимдин убактылуу кетип калышы, мүмкүн,


16 мындан ары сен аны кул катары эмес, кулдан жогору сүйүктүү бир тууган катары түбөлүккө кабыл алышың үчүн болгондур. Ал мен үчүн кымбат, ал эми сен үчүн адам катары да, Теңир жолундагы бир тууган катары да андан бетер кымбат[+].


17 Эгерде сен менин досум болсоң, анда аны мени кабыл алгандай кабыл ал.


18 Эгерде ал сага зыян келтирген болсо же сага карыздар болсо, менин мойнумда болсун.


19 Мен, Пабыл, муну өз колум менен жазып жатам: мен төлөп берем. Сен өзүң да мага карыз экениңди[*] айткым келбейт[+].


20 Ооба, бир тууганым, Теңир жолунда сенин пайдаңды көргүм келет, Машайак жолунда менин көңүлүмдү тынчтандыр.


21 Сени тил алат деп ишенем, айтканымдан да көптү кыларыңды билем, ошондуктан жазып жатам.


22 Ошондой эле мен үчүн орун даярдап кой, анткени силердин сыйынууңар боюнча Кудай мени силерге белек кылат деп үмүттөнөм.


23-24 Машайак Ыйса үчүн мени менен бирге туткунга алынган Эпафрас, менин кызматташтарым Марк, Аристарх, Демас жана Лука сага салам айтып жатышат.


25 Теңир Ыйса Машайак силерге ырайымын төгүп, рухуңар менен болсун! Оомийин.

### Эврейлер


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


#### 1

1


Кудай Өзүнүн Уулу аркылуу сүйлөгөн

Буга чейин ата-бабаларыбызга пайгамбарлар аркылуу ар кандай жолдор менен сүйлөп келген Кудай


2 акыркы күндөрдө бизге Уулу аркылуу сүйлөдү. Ал аркылуу Кудай ааламды жараткан жана Аны баарына мураскор кылып дайындаган[+].


3 Уул Теңирдин даңкын чагылдырып турат, Ал – Анын табиятынын толук көчүрмөсү. Ал Өз Сөзүнүн күчү менен бардык нерсени кармап турат. Күнөөлөрдөн тазалоону ишке ашыргандан кийин, Ал асмандагы улуу Кудайдын оң жагына отурду[+].


4 Периштелерден Ал канчалык жогору болсо, алардын алдында Анын мураска алган ысымы да ошончолук жогору[+].


5 Кудай периштелердин кимисине: «Сен Менин Уулумсуң, бүгүн Мен Сенин Атаң болдум» же «Мен Ага Ата болом, Ал Менин Уулум болот», – деп айтты эле[+]?


6 Тун Уулун дүйнөгө кайра дагы алып киргенде, Ал мындай дейт: «Кудайдын бардык периштелери Ага табынышсын»[+].


7 Периштелер жөнүндө Ыйык Жазууда мындай деп айтылган: «Сен Өзүңдүн периштелериңди шамал, кызматчыларыңды жалындаган от кыласың»[+].


8 Ал эми Уул жөнүндө мындай деп айтылган: «Оо, Кудай, Сенин тактың түбөлүктүү, Сенин Падышалыгыңдын таягы – адилеттик таягы».


9 Сен чындыкты сүйүп, мыйзамсыздыкты жек көрдүң. Мына ошон үчүн Кудай, Сенин Кудайың, жолдошторуңа караганда Сени кубаныч майы менен көбүрөөк майлаган[+].


10 Сен, Теңир, адегенде жерди негиздегенсиң, асманды да Сенин колдоруң жараткан.


11 Алар жок болушат, Сен болсо түбөлүк жашайсың. Алардын баары чапандай эскирет.


12 Сен аларды жабуудай түрөсүң, кийимдей алмаштырасың, алар өзгөрөт. Бирок Сен ошол бойдонсуң, Сенин жылдарыңдын аягы жок»[+].


13 Кудай периштелердин кимисине: «Мен Сенин душмандарыңды бут алдыңа жыгып бергенге чейин, Менин оң жагыма отур», – деп айтты эле[+]?


14

#### 2

1


Сак болуу жөнүндө

Ошондуктан ишенимден тайбаш үчүн, уккан сөзүбүзгө өзгөчө маани беришибиз керек.


2 Эгерде периштелер аркылуу жарыяланган сөз[*] милдеттендирүүчү сөз болгон болсо, ар бир күнөө, тил албастык тиешелүү жазасын алган болсо,


3 ушундай улуу куткарылууну барк албай койсок, анда биз жазадан кантип качып кутулабыз? Башында Теңир тарабынан жар салынган бул куткарылууну бизге Андан уккандар ырастап беришти.


4 Кудай да аны Өзүнүн керемет-жышаандары, ажайыптары, ар түрдүү күчтөрү жана Өз каалоосуна жараша Ыйык Рухту бөлүштүрүп берүүсү менен күбөлөндүргөн[+].

5


Машайактын кемсинтилиши жана даңкталышы

Анткени Кудай биз айтып жаткан келечектеги ааламды периштелерге багындырып берген эмес[+].


6 Бирөө бир жерде мындай деп күбөлөндүргөн экен: «Сен унутпагыдай, адам ким? Өзүң келип тургудай, адам баласы ким?»


7 Сен аны периштелердин алдында бир аз убакытка эле басынттың. Ага урмат менен атак-даңкты таажы кылып кийгиздиң. Аны Өз колуң менен жасагандарыңдын үстүнө башчы кылып койдуң.


8 Бардыгын бут алдына жыгып, багындырып бердиң». Бардыгын Ага багындырып бердиң, Ага багындырылбаган нерсе калган жок, бирок баары Ага багындырылганын азырынча көрө элекпиз[+].


9 Бирок биз периштелердин алдында бир аз эле убакытка басынтылган Ыйсанын өлүмдү баштан кечиргендиги үчүн даңк менен урматты таажы катары кийгендигин көрдүк. Ал Кудайдын ырайымы боюнча бардыгы үчүн өлүмдү башынан кечирди[+].


10 Баары Ал үчүн жана Ал аркылуу жаратылган. Көптөгөн балдарын даңкка жетелеген Ал алардын куткарылуусунун Башчысын азап чегүүлөр аркылуу жеткилең кылышы керек эле[+].


11 Анткени ыйыктаган да, ыйыкталгандар да – баары бир Атадан. Ошондуктан Ыйса аларды бир туугандарым дегенден уялбайт:[+]


12 «Сенин ысымыңды бир туугандарыма жарыялайм, Сени жыйында даңктап ырдайм», – дейт[+].


13 Ошондой эле: «. . . Мен Андан үмүттөнөм», дагы: «Мына, Мен жана Кудайдын Мага берген балдары», – дейт[+].


14 Балдарынын денеси эттен жана кандан тургандыктан, Ыйса да эт менен кандан турган денеге ээ болду. Ал Өз өлүмү менен өлүм бийлигине ээ шайтанды күчүнөн ажыратыш үчүн,[+]


15 өлүмдөн коркуп, өмүр бою кул болуп жүргөндөрдү эркиндикке чыгарыш үчүн, денеге ээ болду.


16 Себеби Ал периштелер үчүн эмес, Ыбрайымдын тукуму үчүн кам көрөт.


17 Ошондуктан Ал Кудай алдында ырайымдуу, ишенимдүү Башкы ыйык кызмат кылуучу болуш үчүн, адамдардын күнөөлөрү үчүн чалына турган ырайым курмандыгы болуш үчүн, бардык жагынан бир туугандарына окшош болууга тийиш эле[+].


18

#### 3

1


Машайак Мусадан жогору

Ошондуктан, ыйык бир туугандар, асман чакырыгынын катышуучулары, биздин ишенимибиздин негизи болгон Элчи жана Башкы ыйык кызмат кылуучу Ыйсаны карагыла.


2 Кудай үйүндө бардык жагынан Кудайга ишенимдүү болгон Муса сыяктуу эле, Ыйса да Өзүн дайындаган Кудайга ишенимдүү[+].


3 Үйдү курган адам үйгө караганда чоң урматка ээ болгондой эле, Мусага караганда Ыйса чоң урматка ээ.


4 Ар бир үйдүн куруучусу бар, ал эми бардык нерсенин куруучусу – Кудай.


5 Муса болсо жарыяланышы керек болгон сөздөрдү жарыялаш үчүн, Кудай үйүндө кызматчы катары бардык жагынан ишенимдүү болгон[+].


6 Ал эми Машайак Анын үйүндө Уулу катары ишенимдүү. Анын үйү болсо бизбиз. Эгерде кайраттуулугубузду жана мактанган үмүтүбүздү аягына чейин бекем сактасак, Анын үйүбүз.

7


Ишенбестикке карата эскертүү

Ошондуктан Ыйык Рух айткандай: «Бүгүн Анын үнүн укканыңарда,


8 чөлдөгү сыноо күндөрүндөгү козголоң убагындагыдай, жүрөгүңөрдү катуулантпагыла.


9 Ата-бабаларыңар ал жерде Мени сынашты, кырк жыл бою Менин иштеримди көрүштү.


10 Ошондуктан Мен ал муунга каардана мындай дедим: “Жүрөктөрү кайра-кайра адашат, алар Менин жолдорумду таанып билишкен жок”.


11 Ошондуктан Мен каарданып турганымда: “Алар Менин бейпил жайыма киришпейт”, – деп ант бергем»[+].


12 Бир туугандар, сак болгула, тирүү Кудайдан баш тартпашыңар үчүн, эч кимиңердин жүрөгүңөрдө амалкөйлүк, ишенбестик болбосун.


13 Кимдир бирөөңөр күнөөгө азгырылып, жүрөгүңөрдү катуулантпашыңар үчүн, «бүгүн» деп айта турган күн келгенге чейин, ар күнү бири-бириңерге акыл-насаат айткыла.


14 Баштапкы ишенимибизди акырына чейин бекем сактаганда гана Машайак менен катышыбыз болот.


15 Жогоруда айтылгандай: «Бүгүн Анын үнүн укканыңарда, козголоң убагындагыдай, жүрөгүңөрдү катуулантпагыла»[+].


16 Анын үнүн уккандар, Ага каршы чыккандар кимдер эле? Мусанын жетеги менен Мисирден чыккандардын баары эмес беле[+]?


17 Кырк жыл бою Кудай кимге каарданды эле? Күнөө кылгандарга эмеспи? Алардын сөөгү чөлдө калган[+].


18 «Алар Менин бейпил жайыма киришпейт», – деп, баш ийбегендерге каршы ант бербегенде, анан кимге каршы ант берди эле[+]?


19

#### 4

1


Кудай убада кылган тынчтык

Анын бейпил жайына кирүү жөнүндөгү убада күчүндө турганда, арабыздан эч ким кечигип калбашы үчүн сак бололу[+].


2 Аларга жарыяланган сыяктуу эле, Жакшы Кабар бизге да жарыяланды. Ишеним менен кабыл алышпагандыктан, аларга өздөрү уккан сөз пайда алып келген жок.


3 Ал эми биз, ишенгендер, бейпил жайга киребиз. Анткени Кудай мындай деген: «Каарданып турганымда, мындай деп ант бердим: Алар эч качан Менин бейпил жайыма киришпейт». Өзүнүн иштери дүйнө жаратылып бүткөн кезде эле аягына чыккан болсо да, Ал ушинтип айткан[+].


4 Ыйык Жазууда жетинчи күн жөнүндө мындай деп айтылган: «. . . Өзүнүн бардык иштерин бүтүрүп, жетинчи күнү эс алды»[+].


5 Ошондой эле: «Алар Менин бейпил жайыма киришпейт», – деп да айтылган[+].


6 Ошентип, кээ бирөөлөрдүн бейпил жайга кирери шексиз. Ал эми мурун уккандар өздөрүнүн тил албастыгынан улам киришкен жок[+].


7 Ушунча көп убакыт өткөндөн кийин, жогоруда айтылгандай, Дөөт аркылуу: «Бүгүн Анын үнүн укканыңарда, жүрөгүңөрдү катуулантпагыла», – деп айтуу менен, дагы бир күндү – «бүгүндү» белгиледи[+].


8 Эгерде Нундун уулу Жашыя аларды бейпил жайга киргизген болсо, анда Кудай ошондон кийин башка бир күн жөнүндө сөз кылбас эле[+].


9 Демек, Кудайдын эли үчүн ишемби күн али алдыда.


10 Кудай Өз иштерин бүтүргөндөн кийин эс алгандай эле, Анын бейпил жайына кирген адам да өз иштерин бүтүргөндөн кийин эс алат.


11 Ошондуктан ошол бейпил жайга кирүүгө аракеттенели. Эч ким аларга окшоп тил албастык кылып жыгылбасын.


12 Себеби Кудайдын Сөзү тирүү жана таасирдүү, кош миздүү ар кандай кылычтан курч: ал жандан рухту ажыратып, муунга чейин, сөөктүн чучугуна чейин жетет, жүрөктөгү ойлорду, ниетти соттойт[+].


13 Андан жашыруун эч бир жан жок. Анын көз алдында баары ачык-айкын. Анын алдында жооп беребиз[+].

14


Машайак – улуу Башкы ыйык кызмат кылуучу

Асмандан да жогору көтөрүлүп кеткен улуу Башкы ыйык кызмат кылуучубуз Кудай Уулу Ыйса бар болгондуктан, ачык тааныган ишенимибизди бекем туталы[+].


15 Ал биздин алсыздыгыбызга боору оорубаган Башкы ыйык кызмат кылуучу эмес. Ал биз сыяктуу бардык жагынан сыналган, бирок күнөө кылган эмес. Биздин ушундай Башкы ыйык кызмат кылуучубуз бар[+].


16

#### 5

1 Адамдардын арасынан тандалып алынган ар бир башкы ыйык кызмат кылуучу адамдар үчүн Кудайга кызмат кылууга, алардын күнөөлөрү үчүн алып келген тартуулары менен курмандыктарын Кудайга алып келүүгө дайындалат[+].


2 Өзү да алсыз болгондуктан, түркөй жана адашкан адамдарга ырайымдуу мамиле кыла алат[+].


3 Ошондуктан ал Кудайга өз күнөөсү үчүн да, элдин күнөөсү үчүн да курмандык алып келиши керек[+].


4 Адам башкы ыйык кызмат кылуучу болуу урматына өзү ээ боло албайт. Ал бул урматка Арун сыяктуу Теңир тарабынан чакырылганда гана ээ болот[+].


5 Ошол сыяктуу эле Машайак да Башкы ыйык кызмат кылуучу болуу даңкына Өзү ээ болгон жок. «Сен Менин Уулумсуң, бүгүн Мен Сенин Атаң болдум» деген Кудай Аны даңкка ээ кылды[+].


6 Башка бир жерде Ал мындай дейт: «Сен Малки-Седек даражасындагы түбөлүктүү Ыйык кызмат кылуучусуң»[+].


7 Ал адам болуп жашап жүргөн күндөрүндө өлүмдөн алып кала алчу Кудайга катуу үн менен сыйынды, көз жаш менен жалбарды. Кудайды урматтагандыгы үчүн, Анын сыйынуусу угулду[+].


8 Ал Кудайдын Уулу болгонуна карабастан, азап чегүү аркылуу моюн сунууга үйрөндү[+].


9 Жеткилеңдикке жеткен Ал Өзүнө моюн сунган адамдардын баары үчүн түбөлүктүү куткарылуунун булагы болуп калды[+].


10 Кудай тарабынан Ага Малки-Седек даражасындагы Башкы ыйык кызмат кылуучунун наамы берилди.

11


Ишенимден тайбоо, жеткилеңдикке умтулуу

Бул тууралуу көп эле нерсени айтышыбыз керек эле, бирок силердин түшүнүшүңөр кыйын, анткени силер угууга жөндөмсүз болуп калдыңар[+].


12 Убакыт боюнча алып караганда, силер окутуучу болуп калышыңар керек эле, бирок силерге кайрадан Кудай Сөзүндөгү окутуунун алгачкы негиздерин үйрөтүш керек болуп калды. Силерге күчтүү тамак эмес, сүт керек[+].


13 Ким сүт менен азыктанса, ал чындык сөзү боюнча тажрыйбасыз, анткени ал али наристе.


14

#### 6

1-2Ошондуктан Машайак жөнүндөгү окутуунун алгачкы негиздерине токтоло бербей, өлүк иштер үчүн тобо кылуу, Кудайга ишенүү, чөмүлдүрүүлөр, кол коюу, өлгөндөрдүн тирилиши жана түбөлүк сот жөнүндөгү алгачкы түшүнүктөргө кайра-кайра кайрыла бербей, жеткилең болууга умтулалы.


3 Кудай кааласа, муну да кылабыз[*].


4 Бир кезде чындыкты билген, асман белегинен даам таткан, Ыйык Рухка үлүштөш болгон,[+]


5 Кудайдын жакшы Сөзүнүн жана келечектеги замандын кудуретинин даамын таткан адамдар


6 ишенимден четтеп кетишсе, аларды кайрадан тобо кылдыруу аркылуу баштапкы абалына келтирүү мүмкүн эмес. Анткени алар ушинтүү менен Кудай Уулун кайрадан айкаш жыгачка керип, жаманатты кылышууда.


7 Жамгыр менен көп жолу сугарылып, дыйкандарга өз түшүмүн берген жер Кудайдан бата алат.


8 Ал эми төө тикен менен коко тикенди өстүргөн жер – жараксыз, каргышка кала турган, акыры өрттөлө турган жер[+].


9 Сүйүктүүлөрүм, ушинтип айтканыбыз менен, силердин абалыңар мындан жакшыраак экенине жана куткарылууну бекем тутуп жүргөнүңөргө ишенебиз.


10 Анткени Кудай адилетсиз эмес, Ал силердин эмгегиңерди жана Анын ысымы үчүн ыйыктарга көрсөткөн сүйүүңөрдү, аларга кылган жана кылып жаткан кызматыңарды унутпайт[+].


11 Толук үмүткө ээ болуш үчүн, ар бириңердин аягына чейин ушундай аракет кылышыңарды каалайбыз[+].


12 Жалкоолонбогула, убадаланганды ишеними жана чыдамдуулугу менен мурастагандардан үлгү алгыла[+].


13 Кудай Ыбрайымга убада бергенде, Өзүнөн жогору эч ким жок болгондуктан, Өзү менен ант берип, мындай деген:[+]


14 «Сага батамды мол берем, сенин тукумуңду көбөйткөндөн көбөйтөм»[+].


15 Ыбрайым чыдамдуулук менен күтүп, убадаланганга ээ болду.


16 Адамдар жогорку нерсе менен ант беришет, ант айтылган сөздү бекемдеп, талаш-тартышты токтотот[+].


17 Ошол сыяктуу эле Кудай да убадалангандын мураскорлоруна Өз эркинин өзгөрбөстүгүн ачыгыраак көрсөткүсү келгендиктен, убадасын ант менен бекемдеди[+].


18 Баш паанек тапкан жана алдыбыздагы үмүттү карманган биз Кудайдын калп айтууга мүмкүн болбогон өзгөргүс эки нерсеси – убадасы жана анты менен сооронушубуз үчүн ошондой кылды[+].


19 Биздин жаныбыз үчүн кеменин оор кайырмак темириндей бекем жана ишенимдүү болгон ал үмүт көшөгөнүн артына өтө алат[+].


20

#### 7

1


Ыйык кызмат кылуучу Малки-Седек

Малки-Седек – Шалем падышасы жана баарынан жогору турган Кудайдын ыйык кызмат кылуучусу. Ал падышаларды жеңип кайтып келе жаткан Ыбрайымды тосуп чыгып, ага батасын берген.


2 Ошондо Ыбрайым ага колунда болгон бардык нерсесинин ондон бир бөлүгүн берген. Малки-Седек ысымынын мааниси «Адилдик падышасы» болсо, Шалем падышасы «Тынчтык падышасы» дегенди билдирет[+].


3 Малки-Седектин ата-энеси, ата-теги, өмүр таржымалы жөнүндө эч нерсе айтылган эмес. Кудайдын Уулуна окшогон ал түбөлүккө ыйык кызмат кылуучу болуп кала берет.


4 Көрдүңөрбү, ал кандай улуу адам болгон! Түпкү атабыз Ыбрайым ага олжосунун ондон бир бөлүгүн берген.


5 Лебинин тукумунан чыккан ыйык кызмат кылуучулар Кудайдын осуяты боюнча элден, башкача айтканда, өз бир туугандарынан, алар да Ыбрайымдан тараганына карабастан, ондук алышкан[+].


6 Ал эми Малки-Седек Леби уруусунан чыкпаса да, Ыбрайымдан ондук алган жана Кудайдын убадасына ээ болгон ага батасын берген[+].


7 Бата берген адам бата алган адамдан жогору болору талашсыз.


8 Бул жерде көзү өтүп кетчү адамдар ондук алып жатат, ал жерде болсо тирүү экендиги тууралуу күбөлөндүрүлгөн адам алып жатат.


9 Ондук алып жаткан Леби өзү да Малки-Седекке Ыбрайым аркылуу ондук берген десек болот.


10 Анткени Малки-Седек Ыбрайым менен жолукканда, Леби атасы Ыбрайымдын денесинде эле.

11


Машайак – Малки-Седек сыяктуу Ыйык кызмат кылуучу

Эгерде лебилердин кызматы аркылуу жеткилеңдикке жетүүгө мүмкүн болсо (Тоорат мыйзамы Ысрайыл элине лебилердин кызматынын негизинде берилген), Арундун даражасындагы эмес, Малки-Седектин даражасындагы башка бир Ыйык кызмат кылуучунун келишинин кандай зарылчылыгы бар эле?


12 Анткени ыйык кызмат кылуучулардын кызматы өзгөрүлгөндө, мыйзам да өзгөрүлүшү керек болуп калат.


13 Анткени бул жерде сөз болуп жаткан Адам башка уруудан. Анын уруусунан эч ким курмандык чалынуучу жайда кызмат кылган эмес.


14 Теңирибиздин Жүйүт уруусунан чыккандыгы белгилүү. Бул уруунун ыйык кызматка катышуусу тууралуу Муса эч нерсе айткан эмес[+].


15 Малки-Седекке окшогон башка бир Ыйык кызмат кылуучунун чыгышы муну ого бетер ачык көрсөтүп турат.


16 Ал адамдык мыйзам боюнча эмес, тескерисинче, соолубас өмүрдүн күчү боюнча Ыйык кызмат кылуучу болгон.


17 Анткени: «Сен Малки-Седек даражасындагы түбөлүктүү Ыйык кызмат кылуучусуң», – деп күбөлөндүрүлгөн[+].


18 Мурунку мыйзам күчсүз, пайдасыз болгондуктан, жокко чыгарылат[+].


19 Себеби мыйзам эч нерсени жеткилеңдикке жеткирген жок. Бирок мурункудан жакшы үмүт берилүүдө, ал аркылуу биз Кудайга жакындайбыз[+].


20 Ал антсыз Ыйык кызмат кылуучу болгон эмес. Тигилер антсыз ыйык кызмат кылуучулар болушкан.


21 Ал Теңирдин «Теңир ант берген, аны өзгөртпөйт: Сен Малки-Седек даражасындагы түбөлүктүү Ыйык кызмат кылуучусуң» деген анты боюнча Ыйык кызмат кылуучу болгон[+].


22 Ошентип, Ыйса мурункудан жакшы келишимдин кепили болуп калды[+].


23 Ыйык кызмат кылуучунун кызматын көптөр алып барышкан, анткени бир гана адамдын ыйык кызмат кылуучу болушуна өлүм жол берген эмес.


24 Ал эми Ыйса түбөлүк жашагандыктан, туруктуу Ыйык кызмат кылуучу.


25 Ошондуктан Ал Өзү аркылуу Кудайга келгендердин баарын толук куткара алат. Ал түбөлүк тирүү болгондуктан, алар үчүн арачылык кылат[+].


26 Башкы ыйык кызмат кылуучубуз ыйык, жамандыктан алыс, кемчиликсиз, күнөөкөрлөрдөн бөлүнгөн, асмандан да жогору көтөрүлгөн Башкы ыйык кызмат кылуучу болушу керек[+].


27 Ал мурунку башкы ыйык кызмат кылуучуларга окшоп, адегенде Өзүнүн, андан кийин элдин күнөөлөрү үчүн Кудайга күн сайын курмандык алып келүүгө муктаж эмес. Анткени Ал муну Өзүн Өзү курмандыкка алып келүү менен бир жолу жана биротоло кылды[+].


28

#### 8

1


Ыйса – жаңы келишимдин Башкы ыйык кызмат кылуучусу

Биз айтып жаткандардын эң башкысы бул: Улуулуктун тактысынын оң жагында отурган Башкы ыйык кызмат кылуучубуз бар[+].


2 Ал – чыныгы жыйын чатырынын жана адам эмес, Теңир тургузган ыйык жайдын Ыйык кызмат кылуучусу[+].


3 Ар бир башкы ыйык кызмат кылуучу тартууларды жана курмандыктарды Кудайга алып келүү үчүн дайындалат. Ошол себептүү биздин Башкы ыйык кызмат кылуучубуздун да Кудайга алып келгенге бир нерсеси болушу керек[+].


4 Эгерде Ал жерде калса, анда Ыйык кызмат кылуучу болмок эмес. Анткени мыйзам боюнча Кудайга курмандык алып келе турган ыйык кызмат кылуучулар бар.


5 Алар асмандагынын бейнеси менен көлөкөсүнө кызмат кылышат. Муса жыйын чатырын курууга киришкенде, ага Кудай тарабынан мындай деп айтылган: «Байкагын, аларды Мен сага тоодо көрсөткөн үлгү боюнча жаса»[+].


6 Бул Башкы ыйык кызмат кылуучу мурункудан жогору кызматты алды, Ал – мурункудан жакшы келишимдин арачысы, ал келишим мурункудан жакшы убадаларга негизделген[+].


7 Эгерде биринчи келишим кынтыксыз болсо, экинчисинин кереги жок болмок[+].


8 Ал аларды мындай деп жемелейт: «Ысрайыл жана Жүйүт менен Мен жаңы келишим түзө турган күндөр келе жатат[+].


9 Бирок бул келишим Менин алардын ата-бабалары менен түзгөн келишимимдей эмес. Мен ал келишимди алардын ата-бабаларын Мисир жеринен алып чыгыш үчүн, аларды колунан алган күнү түзгөм. Бирок алар келишимди сакташкан жок, ошондуктан Мен алардан жүзүмдү бурдум, – дейт Теңир.


10 Бирок ошол күндөрдөн кийин Мен Ысрайыл менен мындай келишим түзөм, – дейт Теңир, – Мен Өзүмдүн мыйзамдарымды алардын акылына салам, алардын жүрөктөрүнө жазам, алардын Кудайы болом, алар болсо Менин элим болушат[+].


11 Ошондон кийин эч ким өз жакынын, эч ким өз бир тууганын: “Теңирди таанып билгиле”, – деп үйрөтпөй калат, анткени алардын бардыгы, кичинесинен чоңуна чейин, Мени таанып билишет[+].


12 Анткени Мен аларга ырайым кылып, адилетсиздиктерин кечирем, мындан ары алардын күнөөлөрү менен мыйзамсыздыктарын эстебейм».


13

#### 9

1


Жаңы келишим курмандыгы байыркы келишим курмандыгынан жогору

Ошентип, биринчи келишимдин Кудайга кызмат кылуу боюнча көрсөтмөлөрү, жердеги ыйык жайы бар эле[+].


2 Биринчи жыйын чатыры тигилген. Анын «ыйык» деп аталган биринчи бөлмөсүндө шамдал, дасторкон, нан курмандыктары бар[+].


3 Экинчи көшөгөнүн артында «ыйыктын ыйыгы» деп аталган ички бөлмө бар[+].


4 Анда жыпар жыттуу заттар түтөтүлүүчү алтын чөйчөк жана ичи-тышы алтын менен жалатылган келишим сандыгы, сандыкта манна салынган алтын идиш, Арундун бүрдөгөн аса таягы жана келишим жазылган таш лооктор бар[+].


5 Сандыктын үстүндө канаттарын жайып, сандыктын капкагын жаап турган даңктын керуптары турат. Азыр буга токтолуп отуруунун зарылчылыгы жок[+].


6 Ушундай жабдылган чатырдын биринчи бөлмөсүнө ыйык кызмат кылуучулар Кудайга кызмат кылуу үчүн дайыма киришет.


7 Ал эми экинчи бөлмөгө башкы ыйык кызмат кылуучу гана жылына бир жолу кире алат. Ал бөлмөгө ал өзү үчүн жана элдин билбей жасаган күнөөлөрү үчүн чалынган курмандыктын каны менен кирет[+].


8 Бул аркылуу Ыйык Рух муну билдирет: биринчи бөлмө турганда экинчисине, ыйык жайга кирүүгө жол али ачыла элек[+].


9 Бул азыркы учур үчүн үлгү: Кудайга алып келинген тартуулар менен курмандыктар аларды алып келген адамдын абийирин жеткилең кыла албайт[+].


10 Денеге тиешелүү болгон жеп-ичүү, ар кандай жуунуу расмилери жана салттар жөнүндөгү көрсөтмөлөр жаңы тартип келген убакка чейин гана күчүндө болгон[+].


11 Бирок Машайак келечектеги жакшылыктардын Башкы ыйык кызмат кылуучусу катары кол менен жасалбаган, башкача айтканда, бул дүйнөгө таандык болбогон, мурункудан чоң жана жакшы чатыр менен келди[+].


12 Текелердин, торпоктордун каны менен эмес, Өз каны менен бир ирет ыйык жайга кирип, бизге түбөлүк куткарылуу алып берди.


13 Эгерде денелери тазаланыш үчүн, үстүлөрүнө чачылган текелердин, торпоктордун каны жана кунажындын күлү булгангандарды ыйыктаган болсо,[+]


14 анда түбөлүктүү Рух аркылуу кемчиликсиз Өзүн Кудайга курмандыкка алып келген Машайактын каны тирүү Кудайга кызмат кылышыбыз үчүн, абийирибизди өлүк иштерден тазалары анык[+].


15 Ошондуктан Машайак – жаңы келишимдин Арачысы. Ал адамдарды байыркы келишимдин убагында жасаган күнөөлөрүнөн арылтуу үчүн, Өз жанын өлүмгө кыйды. Ошентип, Кудай тарабынан чакырылып алынгандар Анын убада кылган түбөлүк мурасына ээ болот[+].


16 Анткени мурас кагазы бар жерде мурас калтырган адамдын өлгөндүгү аныкталышы керек.


17 Анткени мурас кагазы мурас калтырган адамдын көзү өткөндөн кийин гана күчүнө кирет, анын көзү тирүү турганда, мурас кагазынын күчү жок.


18 Ошондуктан биринчи келишим да кансыз бекитилген эмес.


19 Муса бүт Ысрайыл элине мыйзам китебиндеги бардык осуяттарды жарыялады. Андан кийин курмандыкка чалынган кочкорлор менен торпоктордун канына суудан кошуп, ага кызыл жүндү жана иссопту малып, китепке жана бүт элге чачып:[+]


20 «Бул кан – Теңирдин силер менен түзгөн келишимин беките турган кан», – деди[+].


21 Ошондой эле жыйын чатырына, Кудайга кызмат кылууда колдонулуучу бардык буюмдарга чачты[+].


22 Мыйзам боюнча дээрлик бардыгы кан менен тазартылат. Кан төгүлмөйүнчө, күнөө кечирилбейт[+].


23 Ошентип, асмандагынын үлгүсү ушул курмандыктар менен, асмандагынын өзү болсо булардан жакшы курмандыктар менен тазаланышы керек болгон[+].


24 Анткени Машайак чыныгы ыйык жайдын үлгүсү боюнча колго жасалган ыйык жайга эмес, азыр биз үчүн Кудай алдында туруу үчүн асмандын өзүнө кирди[+].


25 Ыйык жайга жыл сайын өзүнүн эмес, курмандыктын каны менен кирген башкы ыйык кызмат кылуучуга окшоп, Ыйса Өзүн кайра-кайра курмандыкка алып келиш үчүн кирген эмес.


26 Болбосо Ал дүйнө жаратылгандан бери бир нече ирет азап чегиши керек болор эле. Бирок Ал Өзүн курмандыкка берүү менен, күнөөнү жок кылуу үчүн, кылымдын акырында бир ирет келди[+].


27 Адам баласы бир ирет өлүп, андан кийин сотко келиши керек[+].


28

#### 10

1 Мыйзам – келечектеги жакшылыктардын бейнеси эмес, көлөкөсү гана. Ошондуктан ал жыл сайын Кудайга ошол эле курмандыктарды алып келгендерди эч качан жеткилең кыла албайт[+].


2 Эгерде ошондой болсо адамдар Кудайга курмандык алып келүүнү токтотуп коюшмак, анткени бир жолу курмандык алып келүү менен биротоло тазаланып калышса, анда алар өздөрүнүн күнөөлөрүн сезишмек эмес.


3 Бирок жыл сайын алып келинген курмандыктар күнөөнү эске салып турат[+].


4 Анткени торпоктордун жана кочкорлордун каны күнөөлөрдү жок кыла албайт.


5 Ошондуктан Машайак бул дүйнөгө келгенде, мындай деген эле: «Сен курмандыктарды, тартууларды каалаган жоксуң, бирок Сен Мага дене даярдап койдуң[+].


6 Бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктар менен күнөө үчүн чалынуучу курмандыктар Сага жакпайт[+].


7 Ошондо Мен мындай дедим: “Мына, түрмөк китепте Мен жөнүндө жазылгандай, Мен Сенин эркиңди аткаруу үчүн бара жатам, Кудайым”».


8 Машайак адегенде: «Курмандыктарды, тартууларды, бүтүндөй өрттөлүүчү курмандыктарды жана күнөө үчүн чалынуучу курмандыктарды Сен каалаган жоксуң, аларга ыраазы болгон жоксуң», – деди. Булар болсо мыйзам боюнча алынып келинүүчү курмандыктар эле.


9 Андан кийин мындай деп кошумчалады: «Мына, Мен Сенин эркиңди аткаруу үчүн бара жатам, Кудайым». Экинчисин күчүнө киргизүү үчүн, биринчисин алып таштайт.


10 Биз Кудайдын ушул эрки боюнча Ыйса Машайактын бир ирет курмандыкка алып келген денеси аркылуу ыйыкталдык[+].


11 Ар бир ыйык кызмат кылуучу ошол эле курмандыктарды кайра-кайра алып келип, күн сайын кызматта турат. Бирок ал курмандыктар күнөөлөрдү жок кыла албайт[+].


12 Ал эми Машайак күнөөлөр үчүн бир гана курмандык алып келип, түбөлүккө Кудайдын оң жагына отурду[+].


13 Ал бардык душмандарынын Өзүнүн бут алдына жыгылышын күтүп жатат[+].


14 Анткени Ал ыйыкталып жаткандарды бир ирет курмандык алып келүү аркылуу түбөлүккө жеткилең кылды.


15 Ыйык Рух да бизге бул жөнүндө күбөлөндүрөт. Анткени Ыйык Жазууда мындай деп айтылган:


16 «Ошол күндөрдөн кийин алар менен түзө турган келишимим бул, – дейт Теңир, – мыйзамдарымды алардын жүрөктөрүнө салам, акылдарына жазам.


17 Ошондон кийин алардын күнөөлөрү менен мыйзамсыздыктарын эстебейм»[+].


18 Ал эми күнөөлөр кечирилгенден кийин, күнөө үчүн курмандык алып келүүнүн кереги жок.

19


Ишенимден четтеп кетүүдөн сак болуу

Ошентип, бир туугандар, ыйык жайга Ыйса Машайактын каны аркылуу, жаңы жана тирүү жол менен кирүүгө укугубуз бар,[+]


20 бул жолду Ал бизге көшөгө аркылуу, башкача айтканда, Өзүнүн денеси аркылуу ачты[+].


21 Кудай үйүн башкарган улуу Ыйык кызмат кылуучубуз бар,


22 ошондуктан жүрөгүбүздү булганган абийирден кан чачуу менен тазалап, денебизди таза сууга жууп, Кудайга таза жүрөк жана бекем ишеним менен жакындайлы[+].


23 Өзүбүз жарыялаган үмүттү бекем сактайлы, анткени убада берген Кудай ишенимдүү[+].


24 Бири-бирибизге көңүл бөлүп, бири-бирибизди сүйүүгө жана жакшы иштерге үндөйлү.


25 Чогулушка барбоону адатка айландырып алган кээ бирөөлөргө окшоп, чогулуштарыбызды калтырбайлы. Ал Күндүн жакындап калганын билгендиктен, бири-бирибизди сергек болууга чакыралы[+].


26 Эгерде биз чындыкты билип туруп, атайлап күнөө кылсак, анда күнөөлөр үчүн чалына турган башка курмандык жок[+].


27 Тескерисинче, сотту жана каршы чыккандарды жеп жутууга даяр турган жалындаган отту коркунуч менен күтүү гана калат[+].


28 Мусанын мыйзамын бузган адам эки же үч күбөнүн көзүнчө ырайымсыздык менен өлүм жазасына тартылган болсо,[+]


29 Кудайдын Уулун жана өзүн ыйыктаган, келишимди бекиткен Канды тебелеп-тепсеп, аны ыйык нерсе катары тутпаган, ырайым Рухун кордогон адам канчалык оор жазага тартылат деп ойлойсуңар[+]?


30 Анткени: «Өчтү Мен алам, тиешесин Мен берем» жана дагы «Теңир Өзүнүн элин соттойт», – деп айткан Аны билебиз[+].


31 Тирүү Кудайдын колуна түшүү өтө коркунучтуу![+]


32 Силер өзүңөрдүн мурунку күндөрүңөрдү эстегилечи: чындыкты билгенден кийин, азаптуу күрөшкө чыдадыңар.


33 Бирде көпчүлүктүн алдында кордолуп азап тарттыңар, бирде ушундай кыйынчылыктарды башынан өткөрүп жаткандардын кайгысына ортоктош болдуңар.


34 Туткунга алынгандардын да кайгысына ортоктош болдуңар, мал-мүлкүңөрдү талап-тоноп кетишкенде, кайгырган жоксуңар. Анткени асманда андан жакшы, түбөлүктүү байлыгыңар бар экенин билчүсүңөр[+].


35 Ошондуктан кайратыңардан жазбагыла, анткени ал үчүн чоң сыйлык бар.


36 Кудайдын каалоосун аткарып, Анын убадалаганын алуу үчүн, силерге чыдамкайлык керек.


37 Анткени аз калды, абдан аз калды. Келе турган келет, кечикпестен келет.


38 «Адил адам ишеними менен тирүү болот, ал эми олку-солку болгон адамга Менин жаным ыраазы болбойт»[+].


39

#### 11

1


Байыркылардын ишеним жолу

Ишеним – бул үмүттөнүп күтүп жаткан нерсенин ишке ашарынан шектенбөө жана көрүнбөгөн нерсеге бекем ишенүү[+].


2 Ушундай ишеними үчүн байыркылар жакшы күбөлөндүрүүгө ээ болушкан.


3 Аалам Кудайдын сөзү менен жаратылганын ишеним аркылуу таанып билебиз. Демек, көрүнбөгөн нерседен көрүнгөн нерсе жаралган[+].


4 Ишеним менен Абыл Кудайга Кабылдыкынан жакшы курмандык алып келген. Ишеними аркылуу анын адил деп табылгандыгы жөнүндө жана анын тартуулары жөнүндө Кудай күбөлөндүргөн. Ишеними менен ал азыркыга чейин сүйлөп жатат[+].


5 Ишенгендиги үчүн Энох асманга алынды, ал өлгөн жок. Аны таппай калышты, анткени аны Кудай алып кетти. Алынып кетерден мурун ал Кудайга жаккандыгы жөнүндөгү күбөлөндүрүүгө ээ болгон эле[+].


6 Кудайга ишенимсиз жагууга мүмкүн эмес: Кудайга келген адам Анын бар экендигине, Аны издегендерге Ал тиешелүүсүн берерине ишениши керек.


7 Ишеними аркылуу Нух пайгамбар али көрүнө элек нерсе жөнүндө аян алып, өз үй-бүлөсүнүн куткарылышы үчүн, Кудайдан коркуу менен кеме курган. Өз ишеними менен ал бүткүл дүйнөнү айыптады, ишенимдин негизинде адилеттиктин мурасчысы болду[+].


8 Ишеними аркылуу Ыбрайым мураска ала турган өлкөгө кетүү жөнүндөгү чакырыкка баш ийип, кайда барарын билбесе да, жолго чыккан[+].


9 Ишеними аркылуу ал убадаланган жерге келгин сыяктуу отурукташып, ошол эле убаданын мурасчылары болгон Ыскак жана Жакып менен чатырда жашаган[+].


10 Анткени ал архитектору жана куруучусу Кудай болгон, пайдубалы бекем шаарды күтүп жүргөн эле[+].


11 Саара төрөбөс болгонуна, жашы өтүп калганына карабай, ишеними аркылуу кош бойлуу болууга Кудайдан күч алган, анткени убада берген Кудайдын ишенимдүү экенин билген[+].


12 Ошентип, бир адамдан, анан калса, карып калган адамдан асмандагы жылдыздардай сансыз, деңиз кумундай көп урпак тарады[+].


13 Булардын баары ишенип жүрүп өлүшкөн, убадаланганды алышкан эмес, бирок аны алыстан гана көрүп кубанышкан, алар өздөрүн бул дүйнөдө келгинбиз жана жолоочубуз деп эсептешкен[+].


14 Алардын бул айтканы чыныгы мекенин эңсеп жүргөндүктөрүн билдирет.


15 Өздөрүнүн чыккан жерин өз мекенибиз деп эсептешсе, анда ал жерге кайтууга убакыт табышмак.


16 Бирок алар андан жакшысына, башкача айтканда, асмандагыга умтулушкан. Ошондуктан Кудай алардын Кудайымын дегенден уялбайт. Кудай алар үчүн шаар даярдап койгон[+].


17 Ыбрайым сыналганда, ишеними аркылуу Ыскакты Кудайга курмандык катары алып келди. Убада алганына карабастан, жалгыз уулун курмандыкка чалуу үчүн алып келди[+].


18 Бирок ага уулу жөнүндө: «Сенин тукумуң Ыскактан тарайт», – деп айтылган эле.


19 Анткени ал: «Өлгөндөрдү тирилтүүгө Кудайдын кудурети жетет», – деп ойлоду, ошондуктан келечектеги тирилүүнүн белгиси катары уулун кайра алды[+].


20 Келечекке болгон ишеним менен Ыскак Жакып менен Эйсапка батасын берген[+].


21 Жакып өлөр алдында, ишеними аркылуу Жусуптун эки уулуна батасын берген, таягына сүйөнө туруп, Кудайга табынган[+].


22 Жусуп өлөр алдында, Ысрайыл уулдарынын Мисирден чыгары жөнүндө ишеним менен айтып, өзүнүн сөөгүн алып кетүүнү осуят кылган[+].


23 Муса төрөлгөндө, анын жакшынакай экенин көргөн ата-энеси аны ишеним менен үч ай бою жашырган. Алар падышанын буйругунан коркушкан эмес[+].


24 Муса эр жеткенде, ишеними аркылуу фараондун кызынын баласы деп аталуудан баш тарткан[+].


25 Ал күнөөнүн убактылуу жыргалчылыгынан Кудайдын эли менен кошо азап чегүүнү артык көргөн[+].


26 Машайак үчүн кордук көрүүнү ал Мисирдин байлыгынан артык байлык эсептеген, себеби келечектеги сыйлыкты караган[+].


27 Ал падышанын каарынан коркпостон, ишеним менен Мисир жеринен кетип калган. Анткени ал көрүнбөгөн Кудайды көрүп тургансып, бекем эле[+].


28 Тун уулдарды өлтүргөн периште ысрайылдыктарга тийбесин деп, Муса ишеним менен Пасах курмандыгын союп, кашектерге кан сүрткөн[+].


29 Ишеним аркылуу ысрайылдыктар Кызыл деңизден кургак жерден өткөндөй өтүшкөн. Аларды туураган мисирликтер болсо чөгүп өлүшкөн[+].


30 Ысрайылдыктар Жерихо шаарынын дубалдарын жети күн айланып чыгышканда, ишенимдери аркылуу Жерихо дубалдары кулаган[+].


31 Чалгынчыларды тынчтык менен кабыл алган сойку аял Рахап ишенгендиги үчүн моюн сунбагандар менен бирге өлгөн эмес[+].


32 Дагы эмнени айтайын? Гидон, Барак, Шимшон, Иптах, Дөөт, Шемуел жана башка пайгамбарлар жөнүндө айтууга убакыт да жетпейт[+].


33 Алар ишенимдери менен падышалыктарды жеңишкен, адилеттикти орнотушкан, убадаланганды алышкан, арстандардын азуусунан аман калышкан[+].


34 Жалындаган өрттү өчүрүшкөн, жалаңдаган кылычтан аман калышкан, алсыраганда бекемделишкен, согушта тайманбас болушкан, бөтөн аскерлерди кууп чыгышкан[+].


35 Аялдар өлгөн адамдарынын тирилгенин көрүшкөн. Кээ бирөөлөрдү кыйнашканда, эң жакшы тирилүүгө жетүү үчүн, эркиндикке чыгуудан баш тартышкан[+].


36 Кээ бирөөлөр кордук көрүшкөн, таяк жешкен, кишенделишкен, түрмөгө камалышкан[+].


37 Кээ бирөөлөрдү ишенгендиги үчүн таш бараңга алышкан, араалашкан, кыйнашкан, кылычтап өлтүрүшкөн; кээ бирөөлөр кой-эчкинин терисин жамынып, тентип күн өткөрүшкөн, жокчулуктун каарын тартышкан, кысымга алынышкан, азап тартышкан[+].


38 Алар бул дүйнөнүн бүт адамдарынан жогору эле. Бирок алар чөлдөрдө, тоолордо, үңкүрлөрдө, капчыгайларда каңгып жүрүшкөн[+].


39 Ишенимдери жөнүндө жакшы күбөлөндүрүүгө ээ болгон алардын баары убадаланганды алышкан эмес.


40

#### 12

1


Машайакчылардын ишеним жолу

Ушундай көп күбөлөрдүн курчоосундагы биз ар кандай түйшүктөн жана оңой эле чырмап алчу ар кандай күнөөдөн арылып, алдыбыздагы жарыштын аягына чыдамдуулук менен чыгалы[+].


2 Ишенимибиздин баштоочусу жана бүтүрүүчүсү болгон Ыйсаны карайлы. Ал алдыда күтүп турган кубанычтын ордуна, шылдың болгонуна карабай, айкаш жыгачка керилип, азапка чыдады, андан кийин Кудайдын тактысынын оң жагына отурду[+].


3 Алдан тайып, кайратыңардан жазбашыңар үчүн, күнөөкөрлөрдөн ушундай кордук көргөн Ыйса жөнүндө ойлогула[+].


4 Күнөөгө каршы силер кан төгүлгүчө күрөшө элексиңер[+].


5 Силерге уулдары катары «Уулум, Теңирдин жазасын четке какпа, Ал сенин айыбыңды ашкерелегенде, көңүлүңдү чөгөрбө[+].


6 Анткени Теңир кимди сүйсө, ошону жазалайт. Кабыл алган ар бир уулун уруп-сабайт» деп айтылган насаатты да унутуп койдуңар.


7 Тарбияланышыңар үчүн чыдагыла, анткени Кудай силерге уулдарындай мамиле кылып жатат. Атасы жазалабаган уул барбы[+]?


8 Уулдарынын баарын жазалайт, эгерде жазаланбасаңар, анда силер өз эмес, никесиз төрөлгөн балдарсыңар.


9 Бизди жазалаган ата-энебизди коркунуч менен урматтасак, анда жашашыбыз үчүн, рухий Атабызга андан бетер баш ийишибиз керек эмеспи?


10 Алар бизди кыска гана убакыт үчүн, өздөрү туура көргөндөй жазалашкан. Кудай болсо бизге пайдалуу болушу үчүн, Өзү ыйык болгонундай, бизди да ыйык кылыш үчүн жазалайт[+].


11 Убагында ар бир жаза кубанычтай эмес, кайгыдай туюлат. Бирок ал аркылуу тарбиялангандан кийин, ал адилеттиктин тынчтык берүүчү жемишин берет.


12 Ошондуктан чарчаган колуңарды, алсыраган тизеңерди чыңдагыла[+].


13 Аксагандар жолдон чыкпай, оңолушу үчүн, түз жол менен жүргүлө[+].


14 Бардык адамдар менен тынчтыкта болууга жана ыйык болууга умтулгула, ыйык болмоюнча, эч ким Теңирди көрбөйт[+].


15 Эч ким Кудайдын ырайымынан ажырап калбашы үчүн, кандайдыр бир ачуу тамыр өсүп чыгып, зыян келтирбеши үчүн жана ал аркылуу көптөр булганбашы үчүн сак болгула[+].


16 Араңарда тамак үчүн өзүнүн тунгучтугун сатып жиберген Эйсапка окшогон бузулган, кудайсыз адам болбошу үчүн сак болгула[+].


17 Өзүңөр билесиңер, кийин Эйсап батаны мурастагысы келсе да, четке кагылган. Көз жашын төгүп жалбарса да, атасынын чечимин өзгөртө алган эмес[+].


18 Силер көзгө көрүнгөн, жалындап күйгөн тоого, караңгылыкка, коюу караңгылыкка, бороон-чапкынга,[+]


19 сурнай үнүнө, угулган үнгө жакындап келген жоксуңар. Ал үндү уккандар: «Мындан ары бизге сүйлөбөсүн», – деп жалбарышкан[+].


20 Анткени алар «Эгерде тоого жырткыч жакындаса да, ал таш бараңга алынат (же жаа менен атып өлтүрүлөт)» деген буйрукка чыдай алышкан эмес[+].


21 Көрүнүш ушунчалык коркунучтуу болгондуктан, Муса да: «Коркуп, титиреп турам», – деген[+].


22 Силер болсо Сион тоосуна, тирүү Кудайдын асмандагы Иерусалим шаарына, түмөндөгөн периштелерге,[+]


23 салтанаттуу чогулушка, ысымдары асмандагы китепке жазылган тунгучтардын Жыйынына, баарынын соттоочусу болгон Кудайга, жеткилеңдикке жеткен адилеттүүлөрдүн рухтарына,[+]


24 жаңы келишимдин арачысы Ыйсага, Абылдын канынан да жакшы сүйлөгөн чачыратылчу канга жакындап келдиңер[+].


25 Силерге сүйлөгөн Кудайдан баш тартуудан сак болгула. Эгерде тигилер жер үстүндө сүйлөгөн Мусага кулак салбай жазаланышкан болсо, андан бетер биз, эгерде асмандан сүйлөгөн Кудайга кулак салбасак, жазадан качып кутула албайбыз[+].


26 Ошол убакта Анын үнү жерди солкулдаткан. Азыр болсо Ал: «Жерди гана эмес, асманды да дагы бир жолу солкулдатам», – деп убада берди[+].


27 Солкулдабаган нерселер калышы үчүн, «дагы бир жолу» деген сөз солкулдаган, башкача айтканда, жаратылган нерселер өзгөрөрүн билдирет[+].


28 Ошондуктан солкулдабаган Падышачылыкты кабыл алган биз Кудайга ыраазычылык билдирели, коркуу жана урмат көрсөтүү менен, Ага жаккандай кызмат кылалы[+].


29

#### 13

1


Акыркы насаат сөз

Ортоңордо бир туугандык сүйүү дайыма болсун[+].


2 Меймандос болууну унутпагыла. Анткени кээ бирөөлөр өздөрү билбестен, периштелерди коноктошкон[+].


3 Өзүңөрдү туткунга алынгандар менен чогуу туткунга алынгандай эсептеп, туткунга алынгандарды эсиңерден чыгарбагыла. Өзүңөр азап чегип жаткандай болуп, азап чегип жаткандарды эсиңерден чыгарбагыла[+].


4 Никеңер адал болсун, нике төшөгүңөр булганбасын. Бузулгандар менен нике бузгандарды болсо Кудай соттойт[+].


5 Дүнүйөкор болбогула, колуңарда болгонуна ыраазы болгула. Анткени Кудай Өзү: «Сени калтырбайм жана таштабайм», – деп айткан[+].


6 Ошондуктан биз: «Теңир менин жардамчым, ошондуктан мен коркпойм, адам мага эмне кыла алат?» – деп, чечкиндүүлүк менен айта алабыз[+].


7 Кудай Сөзүн айткан насаатчыларыңарды унутпагыла. Алардын өмүрүнүн акырын карап, алардын ишеним жолун жолдогула[+].


8 Ыйса Машайак кечээ кандай болсо, бүгүн да ошондой жана түбөлүккө ошол бойдон[+].


9 Ар кандай, жат окутууларга кызыкпагыла! Анткени жүрөгүңөрдүн тамак-ашка байланыштуу расмилер менен эмес, ырайым менен бекемделгени жакшы, ал расмилерди кармангандар пайда табышкан эмес[+].


10 Биздин курмандык чалынуучу жайыбыз бар, жыйын чатырынын кызматчыларынын андагы курмандыктан жегенге укугу жок.


11 Анткени башкы ыйык кызмат кылуучу курмандыкка чалынган малдын канын күнөөлөрдүн тазаланышы үчүн ыйык жайга алып кирет, малдын эти болсо кошуундун сыртында өрттөлөт[+].


12 Ошол сыяктуу Ыйса да Өз каны менен адамдарды ыйыктоо үчүн, шаар дарбазасынын сыртында азап чекти[+].


13 Ошондуктан кошуундун сыртына чыгып, Ага баралы. Ал көргөн кордукту биз да көрөлү[+].


14 Анткени биздин бул жерде туруктуу шаарыбыз жок, келечектегини эңсеп жатабыз.


15 Ошондуктан Кудайга мактоо курмандыгын, башкача айтканда, Анын ысымын даңктаган ооз курмандыгын Ыйса аркылуу тынымсыз алып келели[+].


16 Кайрымдуулук иштерин кылууну жана бири-бириңерге жардам берүүнү унутпагыла, анткени мындай курмандыктар Кудайга жагат[+].


17 Жетекчилериңерге баш ийгиле, моюн сунгула. Себеби алар силер үчүн жооп бере турган адамдар катары силердин жаныңар үчүн күндүр-түндүр кам көрүшөт. Алар үшкүрүнө эмес, кубаныч менен кам көрүшү үчүн баш ийгиле. Алардын үшкүрүнө кам көргөнү силер үчүн пайдасыз.


18 Биз үчүн сыйынгыла. Абийирибиздин таза экенине бекем ишенебиз, анткени өзүбүздү бардык нерседе туура алып жүрүүгө аракет кылабыз[+].


19 Силерге тезирээк барышым үчүн сыйынып турушуңарды өзгөчө суранам.

20


Саламдар

Койлордун улуу Кайтаруучусун – биздин Теңирибиз Ыйса Машайакты түбөлүк келишимди ырастаган кан менен тирилткен, тынчтыктын булагы болгон Кудай[+]


21 Өзүнүн эрки аткарылышы үчүн, Ыйса Машайак аркылуу силерде Өзүнө жага турганды жаратып, силерди ар кандай жакшы ишке жөндөмдүү кылсын. Ал кылымдан кылымга даңктала берсин! Оомийин.


22 Бир туугандар, силерден суранарым, бул насаатты кабыл алгыла. Мен силерге көп деле жазган жокмун.


23 Бир тууганыбыз Тиметейдин бошотулганы тууралуу кабардар болгула. Эгерде ал тез арада келсе, мен аны менен бирге силерди көргөнү барам[+].


24 Жетекчилериңердин баарына жана бардык ыйыктарга салам айтып койгула. Италиялыктар силерге салам айтып жатышат.


25 Кудай баарыңарга ырайымын төгө берсин! Оомийин.

### Аян


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]


#### 1

1


Кириш сөз

Бул – Ыйса Машайактын аяны. Жакында эмне болорун Өзүнүн кулдарына көрсөтүү үчүн, Кудай Ага ушул аянды берди. Кудай бул аянды Өзүнүн периштеси аркылуу Өзүнүн кулу Жаканга көрсөттү[+].


2Жакан болсо Кудайдын сөзүн, Ыйса Машайактын күбөлөндүрүүсүн жана өзүнүн көргөндөрүн күбөлөндүрдү[+].


3Ушул пайгамбарчылыктарды окугандар жана уккандар, ошондой эле аянда жазылганды кармангандар бактылуу, анткени убакыт жакындап калды[+].

4


Жети Жыйынга айтылган салам

Асиядагы жети Жыйынга Жакан мындай деп жазат: Азыр бар болуп турган, башынан бери эле бар болгон жана келе жаткан Кудай, Анын тактысынын алдында турган жети рух,[+]


5ошондой эле ишенимдүү күбө, өлгөндөрдүн арасынан биринчи болуп тирилген, жер үстүндөгү падышалардын падышасы болгон Ыйса Машайак силерге ырайымын төгүп, тынчтыгын бере берсин! Бизди сүйгөндүктөн, күнөөлөрүбүздү Өзүнүн каны менен жууган,


6бизди Өзүнүн Атасы Кудайга падышалар жана ыйык кызмат кылуучулар кылган Ал түбөлүккө даңкталып, бийлик кыла берсин! Оомийин![+]


7Мына, Ал булуттар менен келе жатат, Аны бардык көздөр көрөт, Аны найза менен сайгандар да көрүшөт. Жер үстүндөгү бардык элдер Анын алдында боздоп ыйлашат. Ооба, ошондой болот, оомийин[+].


8Азыр бар болуп турган, башынан бери эле бар болгон жана келе жаткан, бардыгын кармап туруучу Теңир мындай дейт: «Мен Альфамын жана Омегамын, башымын жана аягымын».

9


Жакандын Патмос аралында көргөн көрүнүшү

Ыйса Машайактын азап чегүүсүнө, падышачылык кылуусуна жана чыдамкайлык көрсөтүүсүнө ортоктош болгон мен, Жакан, силердин бир тууганыңар, Кудайдын сөзү үчүн жана Ыйса Машайак жөнүндө күбөлөндүргөнүм үчүн, Патмос аралында болдум[+].


10Теңирдин күнүндө[*] мен Рухка толдум. Ошондо мен арка жагымдан сурнайдын үнүндөй болгон катуу үндү уктум, ал үн мындай деп айтты: «Мен Альфамын жана Омегамын, биринчимин жана акыркымын[+].


11Эмнени көрүп турсаң, ошону китепке жазып, аны Асиядагы Эфес, Смирна, Пергам, Тиатира, Сардес, Филаделфия жана Лаодикея Жыйындарына жибер».


12Мага сүйлөгөн үн кимдин үнү экенин көрөйүн деп, артымды карадым. Ошондо мен жети алтын шамдалды көрдүм[+].


13Жети шамдалдын ортосунда Адам Уулуна окшогон бирөө туруптур. Ал узун кийим кийип, көкүрөгүн алтын кемер менен курчап алыптыр[+].


14Анын башы менен чачы ак жүндөй жана кардай аппак, көздөрү оттун жалынындай,[+]


15буттары меште кызып жаркыраган жездей, үнү суулардын шаркыраган үнүндөй эле[+].


16Анын оң колунда жети жылдыз бар экен, Анын оозунан эки миздүү кылыч чыгып туруптур. Анын жүзү болсо жаркырап тийип турган күндөй эле[+].


17Мен Аны көргөндө, Анын бут алдына өлүк сыяктуу жыгылдым. Ошондо Ал менин үстүмө оң колун коюп, мындай деди: «Коркпо! Мен биринчимин жана акыркымын[+].


18Мен тирүүмүн. Өлгөн элем, азыр болсо түбөлүккө тирүүмүн, оомийин. Өлгөндөр жаткан жай менен өлүмдүн ачкычтары Менде[+].


19Ошондуктан эмнени көрсөң, азыр эмне болуп жатса, мындан кийин эмне боло турган болсо, ошонун баарын жаз.


20

#### 2

1


Эфес шаарындагы Жыйынга жазылган кат

Эфестеги Жыйындын периштесине мындай деп жаз: Оң колунда жети жылдыз кармап турган жана жети алтын шамдалдын арасында басып жүргөн Теңир мындай дейт:[+]


2“Мен сенин иштериңди, эмгегиңди, чыдамкайлыгыңды, бузулгандарга чыдай албастыгыңды, элчи эмес болушса да, өздөрүн элчибиз деп эсептегендерди сынап көрүп, алардын жалганчы экенин аныктаганыңды билем[+].


3Сен көп нерсени башыңдан өткөрдүң, сенде чыдамкайлык бар, Менин ысымым үчүн иштедиң, чарчаган жоксуң.


4Бирок Менин сага айта турган бир нааразычылыгым бар: сен биринчи сүйүүңдү таштап койгонсуң[+].


5Ошондуктан кайсы жерден жыгылганыңды эстеп, тобо кыл да, мурун жасап жүргөн иштериңди жасай бер. Эгерде андай кылбасаң, тобо кылбасаң, анда Мен сага жакын арада келем да, шамдалыңды ордунан алып таштайм.


6Бирок сенин Николайдын окутуусун жолдоочулардын иштерин жек көргөнүң жакшы, алардын иштерин Мен да жек көрөм.


7Кимдин кулагы бар болсо, ал Рухтун Жыйындарга эмне деп айтып жатканын уксун: жеңген адамга Кудайдын бейишинин ортосундагы өмүр дарагынын жемишинен даам таттырам”[+].

8


Смирна шаарындагы Жыйынга жазылган кат

Смирнадагы Жыйындын периштесине мындай деп жаз: Өлүп кайра тирилген Биринчи жана Акыркы мындай дейт:[+]


9“Мен сенин иштериңди, тарткан азаптарыңды жана жакырдыгыңды билем (бирок сен байсың). Өздөрүн жүйүтпүз деп эсептеп жүргөндөрдөн жаман сөздөрдү укканыңды билем, бирок алар – жүйүттөр эмес, шайтанга таандык адамдардын тобу[+].


10Башыңдан өтө турган кыйынчылыктардан коркпо. Сыналышыңар үчүн, шайтан силердин араңардан кээ бирөөлөрүңөрдү зынданга салат, он күн кыйналасыңар. Өмүрүңдүн акырына чейин ишенимдүү бол, ошондо Мен сага өмүр таажысын берем[+].


11Кимдин кулагы бар болсо, ал Рухтун Жыйындарга эмне деп айтып жатканын уксун: жеңген адам экинчи өлүмдөн зыян тартпайт”[+].

12


Пергам шаарындагы Жыйынга жазылган кат

Пергамдагы Жыйындын периштесине мындай деп жаз: эки миздүү кылычы бар Теңир мындай дейт:[+]


13“Сенин иштериңди билем, сен шайтандын тактысы турган жерде жашайсың, Менин ысымымды бек тутуп жүрөсүң, Менин ишенимдүү күбөм Антипа силердин араңарда, шайтан жашаган жерде өлтүрүлгөн күндөрдө да Мага болгон ишенимиңден баш тарткан жоксуң.


14Бирок Менин сага айта турган бир аз нааразычылыгым бар: сенде Биламдын окутуусун жолдогондор бар. Ошол Билам Балакты Ысрайыл уулдарын азгырууга: аларды буркандарга чалынган курмандыктан жегенге, бузуктук кылууга үйрөткөн[+].


15Ошондой эле сенде Николайдын окутуусун жолдогондор бар, Мен ал окутууну жек көрөм[+].


16Тобо кыл. Эгерде антпесең, Мен сага жакында келип, ошол окутууну жолдогондорго каршы оозумдагы кылыч менен согушам[+].


17Кимдин кулагы бар болсо, ал Рухтун Жыйындарга эмне деп айтып жатканын уксун: жеңген адамга жашыруун маннадан даам таттырам жана ага бир ак таш берем. Ал таштын бетинде жаңы ысым жазылуу болот, алган адамдан башка эч ким ал ысымды билбейт”[+].

18


Тиатира шаарындагы Жыйынга жазылган кат

Тиатирадагы Жыйындын периштесине мындай деп жаз: көздөрү оттун жалынындай күйүп турган, буттары жездей жаркырап турган Кудайдын Уулу мындай дейт:[+]


19“Сенин иштериңди да, сүйүүңдү да, ишенимиңди да, кызматыңды да, чыдамкайлыгыңды да, кийинки иштериң мурунку иштериңден көп экенин да билем.


20Бирок Менин сага айта турган бир аз нааразычылыгым бар: сен өзүн пайгамбар эсептеген Изебел деген аялдын Менин кулдарымды бузуктук кылууга, буркандарга чалынган курмандыктан жегенге үйрөтүүсүнө, адаштыруусуна жол берип жатасың[+].


21Мен ал аялга бузуктугу үчүн тобо кылууга убакыт бергем, бирок ал тобо кылгысы келген жок[+].


22Ошондуктан Мен аны оорутуп, төшөккө жаткырам. Эгерде өздөрүнүн иштери үчүн өкүнүп тобо кылышпаса, аны менен бирге бузуктук кылгандарды оор кайгыга салам.


23Анын балдарын өлтүрөм, ошондо Жыйындардын баары Менин адамдын ички дүйнөсүн жана жүрөгүн Сыноочу экенимди билишет. Ар бириңерге иштериңерге жараша тиешеңерди берем[+].


24Ал эми силерге, бул окутууну жолдобогон жана «шайтандын терең сырлары» деп аталган нерселерди билбеген Тиатиранын калган тургундарына, мындай демекчимин: Мен силердин башыңарга башка кыйынчылык салбайм.


25Эмнеңер бар болсо, ошону гана Мен келгенче, бекем кармап тургула[+].


26Ким жеңип чыгып, Менин иштеримди аягына чейин аткарса, Өзүмдүн Атамдан бийлик алганымдай эле, аны бутпарастардын үстүнөн бийликке коём[+].


27Ал аларды темир таяк менен кайтарат, алар чопо идиш талкалангандай талкаланышат.


28Ага таң жылдызын берем.


29

#### 3

1


Сардес шаарындагы Жыйынга жазылган кат

Сардестеги Жыйындын периштесине мындай деп жаз: Колунда Кудайдын жети Руху жана жети жылдыз бар Теңир мындай дейт: “Мен сенин иштериңди билем. Сен тирүү болуп аталып жүргөнүң менен өлүксүң[+].


2Сергек бол, өлүм алдында турган нерселериңди бекемде, анткени Мен сенин иштериңди Кудайымдын алдында жеткилең деп таппадым.


3Эмнени кабыл алганыңды, эмнени укканыңды эстеп, ошону сакта, тобо кыл. Эгерде сен сергек болбосоң, анда Мен сага ууру сыяктуу келем, Менин кайсы саатта келеримди билбей каласың[+].


4Бирок сенин Сардесте бир нече кишиң бар, алар кийимдерин кирдетишкен жок. Алар ак кийимдерин кийип, Мени менен жүрүшөт, анткени алар ошого татыктуу[+].


5Жеңген адам ак кийим киет. Мен анын ысымын өмүр китебинен өчүрбөйм, анын ысымын Атамдын алдында жана Анын периштелеринин алдында ачык тааныйм[+].


6Кимдин кулагы бар болсо, ал Рухтун Жыйындарга эмне деп айтып жатканын уксун”[+].

7


Филаделфия шаарындагы Жыйынга жазылган кат

Филаделфиядагы Жыйындын периштесине мындай деп жаз: Ыйык, Чыныгы, Дөөттүн ачкычын алып жүрүүчү Теңир (Ал ачса, эч ким жаба албайт; Ал жапса, эч ким ача албайт) мындай дейт:[+]


8“Мен сенин иштериңди билем. Мына, Мен сенин алдыңда эшикти ачып койдум, аны эч ким жаба албайт. Анткени сен күчүң аз болгонуна карабастан, Менин сөзүмдү сактадың, Менин ысымымдан баш тарткан жоксуң.


9Мына, Мен шайтанга таандык топтогу адамдардын кээ бирөөлөрүн, жүйүт эмес болушса да, жүйүтпүз деп калп айткандарды, сенин алдыңа алып келип, таазим кылдырам, ошондо алар Менин сени сүйгөндүгүмдү билишет[+].


10Сен Менин чыдамкайлык жөнүндөгү сөзүмдү сактадың, ошондуктан Мен да сени жер үстүндө жашагандардын сыналуусу үчүн бүт дүйнөдө боло турган сыноо убагынан сактап калам[+].


11Мен жакында келем. Бирөө сенин таажыңды тартып албаш үчүн, эмнең бар болсо, ошону бекем карма[+].


12Жеңип чыккан адамды Мен Кудайымдын ийбадатканасынын тирөөчү кылам, ал ошол жерден эч качан чыкпайт. Тирөөчтүн бетине Мен Кудайымдын ысымын жана Кудайымдын шаарынын атын, Кудайымдан, асмандан түшкөн жаңы Иерусалимдин атын жана Өзүмдүн жаңы ысымымды жазып коём[+].


13Кимдин кулагы бар болсо, ал Рухтун Жыйындарга эмне деп айтып жатканын уксун”[+].

14


Лаодикея шаарындагы Жыйынга жазылган кат

Лаодикеядагы Жыйындын периштесине мындай деп жаз: Ысымы Оомийин, ишенимдүү жана чыныгы күбө, Кудайдын жаратуусунун башталышы, мындай дейт:[+]


15“Сенин иштериңди билем. Сен муздак да, ысык да эмессиң. Атаганат, сен муздак же ысык болсоң эмне!


16Сен ысык да, муздак да эмес, жылуу болгонуң үчүн, Мен сени оозумдан бүркүп чыгарып салам.


17Анткени сен: "Мен баймын, байып калдым, эч нерсеге муктаж эмесмин", – деп айтып жатасың. Бирок сен өзүңдүн бактысыз, аянычтуу, жакыр, сокур жана жылаңач экендигиңди билбейсиң[+].


18Мен сага мындай кеңеш берем: байышың үчүн, сен Менден отко тазаланган алтын сатып алгын; жылаңач этиң көрүнбөш үчүн, Менден ак кийим сатып алып кий; көзүң көрүш үчүн, Менден көздүн майын сатып алып, көзүңө сыйпа[+].


19Мен кимди сүйсөм, ошолорду ашкерелеп, жазалайм. Ошондуктан тырышчаак бол жана тобо кыл[+].


20Мына, Мен эшиктин алдында туруп, эшикти чертип жатам. Ким Менин үнүмдү угуп, эшигин ачса, Мен аныкына кирип, аны менен бирге тамак ичем, ал да Мени менен бирге тамак ичет[+].


21Мен жеңип чыгып, Атамдын жанына, Анын тактысына отурганымдай эле, жеңип чыккан адамды Өзүмдүн жаныма, тактыма отургузам[+].


22

#### 4

1


Асмандагы тактыда отурган Кудай

Ошондон кийин мен өйдө карап, асмандын эшиги ачылганын көрдүм. Мен мурун уккан, сурнайдын үнүндөй болгон, мага сүйлөгөн үн мындай деди: «Бул жакка чык, Мен сага мындан кийин эмне болушу керек экендигин көрсөтөм»[+].


2Ошол замат мен Рухка толдум. Ошондо мен асманда такты турганын, тактыда Бирөө отурганын көрдүм[+].


3Анын көрүнүшү яспис жана акак таштарындай экен. Ал эми тактыны көрүнүшү зымырыт ташындай болгон жаа тегерете курчап турат экен[+].

4


Тактыларда отурган аксакалдар

Ал тактынын тегерегинде жыйырма төрт такты бар экен. Ал тактыларда үстүлөрүнө ак кийим, баштарына алтын таажы кийген жыйырма төрт аксакал отурганын көрдүм[+].


5Такты тараптан чагылган чартылдап, күн күркүрөп, катуу дабыштар чыгып жатты. Ал эми тактынын алдында Кудайдын жети руху болгон жети шамдал жалындап күйүп туруптур[+].


6Тактынын алдында кристаллга окшогон, тунук айнектей болгон деңиз, тактынын ортосунда жана тегерегинде алды-арты бүт көз болгон төрт тирүү жандык бар экен[+].


7Биринчи жандык арстанга, экинчиси торпокко, үчүнчүсүнүн бети адамдыкына, төртүнчүсү болсо учуп бара жаткан бүркүткө окшош экен[+].


8Төрт тирүү жандыктын ар биринин алтыдан канаты бар эле, ал эми алардын тула бою көзгө толо эле. Алар күнү-түнү тыным албастан: «Башынан бери эле бар болгон, азыр да бар болуп турган, келе жаткан, бардыгын кармап туруучу Кудай-Теңир ыйык, ыйык, ыйык!» – деп жатышты[+].


9Бул тирүү жандыктар тактыда отурган, түбөлүк жашоочу Кудайды даңктап, Ага урмат көрсөтүп, ыраазычылык билдиришкен сайын,


10жыйырма төрт аксакал тактыда Отургандын алдына жыгылып, түбөлүк Жашоочуга таазим кылып, таажыларын тактынын алдына коюп, мындай деп жатышты:


11

#### 5

1


Жети мөөр басылган китеп

Анан мен тактыда Отургандын оң колунан эки бетине тең жазылган, жети мөөр басылган түрмөк китепти көрдүм[+].


2Ошондой эле күчтүү периштени көрдүм, ал: «Мөөрлөрдү алып таштап, китепти ачууга ким татыктуу?» – деп, катуу үн менен сурап жатты.


3Бирок асманда да, жерде да, жер астында да ал китепти ачууга, анын ичин кароого эч ким табылган жок.


4Ошондо мен ал китепти ачып окууга, атүгүл, анын ичин кароого татыктуу эч ким табылбагандыгы үчүн аябай ыйладым.


5Ошондо аксакалдардын бири мага мындай деди: «Ыйлаба, мына, Жүйүт уруусунан, Дөөттүн тукумунан чыккан Арстан жеңип чыкты. Мына Ошол жети мөөрдү алып таштап, китепти ача алат»[+].


6Анан мен тактынын, төрт тирүү жандыктын жана аксакалдардын ортосунда мууздалган сыяктуу Козу турганын көрдүм. Анын жети мүйүзү жана жети көзү бар экен. Алар – Кудайдын бүт дүйнөгө жиберген жети руху[+].


7Ошол Козу келип, тактыда Отургандын оң колунан китепти алды.


8Ал китепти алганда, төрт тирүү жандык жана жыйырма төрт аксакал Козунун алдына жыгылышты. Алардын ар биринде гусли жана жыпар жыттуу затка толгон алтын чөйчөктөр бар эле. Ал чөйчөктөрдөгү жыпар жыттуу зат – ыйыктардын сыйынуусу[+].


9Анан алар мындай жаңы ыр ырдашты: «Сен китепти алууга, анын мөөрлөрүн ачууга татыктуусуң, анткени Сен мууздалдың, Өз каның менен ар бир уруудан, ар бир тилден, ар бир элден жана ар бир улуттан бизди Кудайга сатып бердиң[+].


10Бизди Кудайыбызга падышалар жана ыйык кызмат кылуучулар кылдың. Биз жер үстүндө падышачылык кылабыз»[+].


11Анан мен тактынын, тирүү жандыктардын жана аксакалдардын тегерегинен көптөгөн периштелерди көрдүм, алардын үндөрүн уктум. Алар миң-миңдеп, миң-түмөндөп саналат экен[+].


12Алар катуу үн менен: «Мууздалган Козу бийликке жана байлыкка, даанышмандыкка жана кудуретке ээ болууга, урматталууга, даңкталууга жана макталууга татыктуу», – деп айтып жатышты[+].


13Ошондо мен асмандагы жана жердеги, жер астындагы жана деңиздеги, бүт дүйнө жүзүндөгү тирүү жандыктардын баарынын: «Тактыда Отурган жана Козу түбөлүккө макталсын, урматталсын, даңкталсын жана бийлик кыла берсин!» – деп айтышканын уктум[+].


14

#### 6

1


Биринчи мөөр – ак атчан

Анан мен Козунун жети мөөрдүн биринчисин ачканын көрдүм. Андан кийин төрт тирүү жандыктын биринин күндүн күркүрөгөнүндөй болгон үн менен: «Келип кара», – дегенин уктум[+].


2Мен барып карап, ак ат чыкканын көрдүм. Аны минип тургандын жаасы бар экен. Ага таажы берилди. Ал жеңүүчү катары жеңүү үчүн чыкты[+].

3


Экинчи мөөр – жээрде атчан

Ал экинчи мөөрдү ачканда, экинчи тирүү жандыктын: «Келип кара», – дегенин уктум.


4Ошондо жээрде ат чыкты. Адамдар бири-бирин өлтүрүшү үчүн, ал атты минип турганга жер үстүнөн тынчтыкты алып салуу укугу берилди. Анан ага чоң кылыч берилди[+].

5


Үчүнчү мөөр – кара атчан

Ал үчүнчү мөөрдү ачканда, мен үчүнчү тирүү жандыктын: «Келип кара», – дегенин уктум. Карасам, кара ат чыкты, аны минип тургандын колунда тараза бар экен.


6Ошондо мен төрт тирүү жандыктын ортосунан мындай деп сүйлөгөн үндү уктум: «Бир ченем буудай бир динарий, үч ченем арпа бир динарий болсун, ал эми май менен шарапка кол тийгизбе»[+].

7


Төртүнчү мөөр – боз атчан

Ал төртүнчү мөөрдү ачканда, төртүнчү тирүү жандыктын: «Келип кара», – дегенин уктум.


8Карасам, боз ат чыкты, аны минип тургандын ысымы «Өлүм» экен. Анын артынан өлгөндөр жаткан жай ээрчип алыптыр. Ага жердин төртүнчү бөлүгүн кылыч жана ачкачылык менен, жугуштуу оору жана жырткычтар менен өлтүрүүгө бийлик берилди[+].

9


Бешинчи мөөр – курмандык чалынуучу жайдын алдындагы азап тарткан адамдар

Ал бешинчи мөөрдү ачканда, мен курмандык чалынуучу жайдын алдынан Кудайдын сөзү үчүн жана өздөрүнүн күбөлөндүрүүсү үчүн өлтүрүлгөн адамдардын жандарын көрдүм[+].


10Алар үндөрүн бийик чыгарып, мындай деп кыйкырып жатышты: «Ыйык жана чыныгы Эгедер, качанкыга чейин сот жүргүзбөйсүң, качанкыга чейин биздин каныбыз үчүн жер үстүндө жашагандардан өч албайсың?»[+]


11Ошондо алардын ар бирине ак кийим берилди жана аларга: «Кызматташтарыңар менен бир туугандарыңар да силердей болуп өлтүрүлүп, белгиленген санды толуктаганга чейин, дагы бир аз убакыт тынчтана тургула», – деп айтылды[+].

12


Алтынчы мөөр – Козунун каары

Ал алтынчы мөөрдү ачканда, карасам, катуу жер титирөө болду, күн зумбал сыяктуу карарды, ай кан сыяктуу кызарды[+].


13Катуу шамалдан анжыр дарагынын быша элек мөмөлөрү күбүлүп түшкөн сыяктуу, асмандагы жылдыздар жерге түштү[+].


14Асман да түрүлгөн кагаз сыяктуу түрүлүп жок болду. Бардык тоолор, бардык аралдар ордунан жылды[+].


15Жер үстүндөгү падышалар да, башчылар да, байлар да, миң башылар да, күчтүүлөр да, кулдар да, эркин адамдар да үңкүрлөргө жана капчыгайларга жашынып,[+]


16тоолорго жана аскаларга: «Үстүбүзгө кулап, бизди тактыда Отургандын жүзүнөн жана Козунун каарынан жашыра көргүлө[+].


17

#### 7

1


Мөөрлөнгөндөрдүн саны

Андан кийин мен жердин төрт бурчунда турган төрт периштени көрдүм. Алар жерге, деңизге, бир да даракка шамал тийбесин деп, жердин төрт тарабынын шамалын кармап турушуптур[+].


2Анан мен чыгыштан көтөрүлүп келе жаткан, колунда тирүү Кудайдын мөөрү бар башка периштени көрдүм. Ал жерге жана деңизге зыян келтирүүгө буйрук алган төрт периштеге катуу үн менен мындай деди:


3«Кудайыбыздын кулдарынын чекелерине биз мөөр басканга чейин, жерге да, деңизге да, дарактарга да зыян келтирбегиле»[+].


4Анан мен мөөрлөнгөндөрдүн санын уктум: Ысрайылдын бардык урууларынан мөөрлөнгөндөрдүн саны жүз кырк төрт миң экен.


5Жүйүт уруусунан он эки миң адамга, Рубейин уруусунан он эки миң адамга, Гат уруусунан он эки миң адамга,


6Ашыр уруусунан он эки миң адамга, Напталы уруусунан он эки миң адамга, Менаше уруусунан он эки миң адамга,


7Шымон уруусунан он эки миң адамга, Леби уруусунан он эки миң адамга, Исахар уруусунан он эки миң адамга,


8Забулун уруусунан он эки миң адамга, Жусуп уруусунан он эки миң адамга, Бенжемин уруусунан он эки миң адамга мөөр басылыптыр.

9


Ар кайсы элдердин арасынан куткарылгандар

Ошондон кийин карасам, ар бир уруудан, ар бир улуттан, ар бир элден, ар бир тилден эч ким санай алгыс, эбегейсиз көп адамдар тактынын жана Козунун алдында ак кийим кийип, колдоруна курма дарагынын бутагын кармап турушуптур[+].


10Алар үндөрүн бийик чыгарып: «Тактыда отурган биздин Кудайдан жана Козудан куткарылуу келет!» – деп айтып жатышты[+].


11Бардык периштелер тактыны, аксакалдарды жана төрт тирүү жандыкты тегеректеп алып, тактынын алдына жүзтөмөндөп жыгылып, Кудайга мындай деп табынып жатышты:[+]


12«Оомийин! Алкыш, даңк, даанышмандык, ыраазычылык, урмат-сый, күч-кубат жана кудурет түбөлүккө биздин Кудайыбызга таандык! Оомийин»[+].


13Анан аксакалдардын бири сөз баштап, менден: «Бул ак кийимчендер кимдер, булар кайдан келишкен?» – деп сурады.


14Мен ага: «Сен аны билесиң, мырза», – деп жооп бердим. Ошондо ал мага мындай деди: «Булар – улуу кайгыдан келгендер. Алар өздөрүнүн кийимдерин жуушкан, алар өздөрүнүн кийимдерин Козунун канына агартышкан[+].


15Ошон үчүн алар азыр Кудайдын тактысынын алдында туруп, Анын ийбадатканасында Ага күнү-түнү кызмат кылып жатышат. Тактыда Отурган алардын арасында жашайт.


16Алар эми эч качан ачка болушпайт, суусашпайт, аларды күн жана эч кандай ысык куйкалабайт[+].


17

#### 8

1


Жетинчи мөөр – тынчтыктын өкүм сүрүүсү

Козу жетинчи мөөрдү ачканда, асманда жарым саатча тынчтык өкүм сүрдү[+].


2Андан кийин мен Кудайдын алдында турган жети периштени көрдүм, аларга жети сурнай берилди[+].


3Анан башка бир периште келип, курмандык чалынуучу жайдын алдына турду. Анын колунда жыпар жыттуу зат түтөтүлүүчү алтын чөйчөк бар экен. Ага көп жыпар жыттуу зат берилди. Анткени ал аны бардык ыйыктардын сыйынуулары менен бирге тактынын алдында турган, алтындан жасалган курмандык чалынуучу жайдын үстүнө коюшу керек эле[+].


4Жыпар жыттуу заттардын түтүнү ыйыктардын сыйынуулары менен бирге периштенин колунан Кудайдын алдына көтөрүлдү[+].


5Анан периште жыпар жыттуу заттар түтөтүлүүчү чөйчөктү алды да, аны курмандык чалынуучу жайдагы от менен толтуруп, жерге ыргытып жиберди. Ошондо катуу дабыштар чыгып, күн күркүрөп, чагылган чартылдап, жер титиреди[+].


6Анан жети сурнайы бар жети периште сурнай тартууга даярданды.

7


Биринчи сурнай – кан аралаш түшкөн мөндүр жана от

Биринчи периште сурнай тартканда, жерге кан аралаш мөндүр жана от түштү. Ошондо дарактардын үчтөн бир бөлүгү өрттөндү, көк чөптүн баары күйүп кетти[+].

8


Экинчи сурнай – жалындап күйүп жаткан тоонун деңизге кулашы

Экинчи периште сурнай тартканда, жалындап күйүп жаткан чоң тоо сыяктуу бир нерсе деңизге кулады. Ошондо деңиздин үчтөн бир бөлүгү канга айланды[+].


9Деңизде жашаган тирүү жандыктардын үчтөн бир бөлүгү өлүп, кемелердин үчтөн бир бөлүгү кыйрады[+].

10


Үчүнчү сурнай – «Эрмен» жылдызы

Үчүнчү периште сурнай тартканда, асмандан шам чырактай күйгөн чоң жылдыз түштү. Ал дарыялардын үчтөн бир бөлүгүн жана булактарды басып калды[+].


11Бул жылдыздын аты «Эрмен» эле. Ошондо суунун үчтөн бир бөлүгү уулуу болуп калды. Бул суудан көп адамдар өлүштү, анткени суу ачуу болуп калган эле[+].

12


Төртүнчү сурнай – күндүн, айдын жана жылдыздардын үчтөн бир бөлүгүнүн кыйрашы

Төртүнчү периште сурнай тартканда, күндүн, айдын жана жылдыздардын үчтөн бир бөлүгү кыйрады. Ошондо алардын үчтөн бир бөлүгү караңгыланып, күндүзгү убактын да, түнкү убактын да үчтөн бир бөлүгү жарыгы жок болуп калды[+].


13

#### 9

1


Бешинчи сурнай – чегиртке жана туңгуюктун периштелери

Бешинчи периште сурнай тартканда, мен асмандан жерге түшкөн жылдызды көрдүм. Ал жылдызга түпсүз туңгуюктун ачкычы берилди[+].


2Ал түпсүз туңгуюкту ачканда, чоң мештен түтүн чыккансып, андан түтүн чыкты. Түпсүз туңгуюктан чыккан түтүндөн улам, аба карарып, күн көрүнбөй калды.


3Ошондо түтүндөн жер үстүнө чегиртке чыкты, ага жер үстүндөгү чаяндыкындай бийлик берилди[+].


4Ал чегирткеге мындай деп айтылды: «Жер үстүндөгү чөпкө, эч бир өсүмдүккө, эч бир даракка зыян келтирбе, чекесинде Кудайдын мөөрү жок адамдарга гана зыян келтир»[+].


5Ага аларды өлтүрүүгө эмес, беш ай кыйноого гана уруксат берилди. Чаян чакканда адам кандай кыйналса, анын кыйноосу да ошондой эле.


6Ошол күндөрдө адамдар өлүмдү издешет, бирок таба алышпайт; алар өлүмдү каалашат, бирок өлүм алардан качып кетет[+].


7Чегирткенин сырткы көрүнүшү согушка даярдалган аттардай эле. Анын баштарында алтын таажыларга окшогон нерселер бар эле, анын беттери болсо адам баласынын бетиндей эле[+].


8Чачтары аялдын чачындай, тиштери арстандын тишиндей эле[+].


9Анын кийгени темир соотко окшогон сооттор эле, ал эми канаттарынын шуулдоосу согушка бара жаткан, көп атка чегилген арабалардын калдыраганына окшош эле[+].


10Анын чаяндыкындай куйруктары, куйруктарында болсо уусу бар эле. Ага адамдарды беш ай кыйноого бийлик берилди.


11Анын падышасы туңгуюктун периштеси эле. Ал периштенин аты эврейче Абадон, ал эми грекче Аполион[*] экен.


12Биринчи кайгы өтүп кетти. Мына, анын артынан дагы эки кайгы келе жатат[+].

13


Алтынчы сурнай – кыйратуучу төрт периште

Алтынчы периште сурнай тартканда, мен Кудайдын алдында турган, алтындан жасалган курмандык чалынуучу жайдын төрт мүйүзүнөн чыккан бир үндү уктум[+].


14Ал үн сурнай кармап турган алтынчы периштеге: «Улуу Эфрат дарыясынын боюнда байланып турган төрт периштени бошот», – деди[+].


15Ушул жылга, ушул айга, ушул күнгө жана ушул саатка даярдалган төрт периште адамдардын үчтөн бир бөлүгүн өлтүрүү үчүн бошотулду[+].


16Атчан аскерлердин саны эки жүз миллион экенин уктум.


17Ошентип, мен көрүнүштө аттарды жана аларга мингендерди көрдүм. Атчандардын оттой кызыл, кара көк жана күкүрттөй сары сооттору бар эле. Аттардын баштары арстандын башындай эле. Алардын ооздорунан от, түтүн жана күкүрт чыгып турду.


18Алардын ооздорунан чыккан бул үч жазадан – оттон, түтүндөн жана күкүрттөн адамдардын үчтөн бир бөлүгү кырылды.


19Анткени бул аттардын күчү ооздорунда жана куйруктарында эле. Алардын куйруктары жыландарга окшош эле. Жыландардын баштары бар болчу, ошолор менен зыян келтиришчү.


20Бул үч жазадан өлбөгөн адамдар болсо жиндерге жана өздөрүнүн колу менен алтындан, күмүштөн, жезден, таштан, жыгачтан жасалган, көрбөгөн, укпаган, баспаган кудайларга табынышканы үчүн өкүнүп тобо кылышкан жок[+].


21

#### 10

1


Колунда ачылган китепчеси бар периште

Анан мен асмандан булут жамынып түшүп келе жаткан күчтүү, башка периштени көрдүм. Анын башынан жогору жакта көк желе бар эле. Анын жүзү күндөй жаркырап, буттары оттуу тирөөчтөрдөй болуп турду[+].


2Анын колунда ачылган китепче бар экен. Ал оң бутун деңизге, ал эми сол бутун кургак жерге коюп,[+]


3арстандын айкырыгындай болгон катуу үн менен кыйкырды. Ал кыйкырганда, жети күн күркүрөө өздөрүнүн үнү менен сүйлөй баштады[+].


4Жети күн күркүрөө өздөрүнүн үндөрү менен сүйлөп жатканда, мен жазып алмакчы болдум. Бирок асмандан мага: «Жети күн күркүрөөнүн эмне деп сүйлөгөнүн жазба, аны жашырып кой», – деп айткан үндү уктум[+].


5Бир буту менен деңизде, экинчи буту менен кургак жерде турган, мен көргөн периште оң колун асманга көтөрүп,


6асманды жана андагы бардык нерсени, жерди жана анын үстүндөгү бардык нерсени, деңизди жана анын ичиндеги бардык нерсени жараткан түбөлүк Жашоочунун ысымы менен мындай деп ант берди: «Мындан ары создуктурулбайт.


7Жетинчи периште сүйлөп, сурнай тарткан күндөрдө Кудайдын Өз кулдарына – пайгамбарларына айткан жашыруун сыры ишке ашат»[+].


8Мен асмандан уккан үн мага кайрадан мындай деп сүйлөй баштады: «Бар, бир буту деңизде, экинчи буту кургак жерде турган периштенин колундагы ачылган китепчени ал».


9Ошондо мен периштеге барып: «Мага китепчени бер», – дедим. Ал мага: «Алгын да жегин. Ал сенин карыныңа барганда, ачуу, бирок оозуңда балдай таттуу болот», – деди[+].


10Мен периштенин колунан китепчени алдым да жедим. Ал менин оозумда балдай таттуу болду, бирок жегенден кийин, карынымда ачуу болуп калды.


11

#### 11

1


Ийбадаткананы ченөө

Анан мага ченегич камыш таяк берилип, мындай деп айтылды: «Ордуңдан туруп, Кудайдын ийбадатканасын жана курмандык чалынуучу жайды чене, ал жерде табынып жаткандардын санын эсепте[+].


2Ал эми ийбадаткананын сырткы короосун ченебей эле кой, анткени ал бутпарастарга берилген: алар ыйык шаарды кырк эки ай тебелеп-тепсешет[+].


3Мен Өзүмдүн эки күбөмө бийлик берем, алар зумбал кийип алып, бир миң эки жүз алтымыш күн пайгамбарчылык кылышат.


4Алар – бүт дүйнө жүзүнүн Кудайынын алдында турган эки зайтун дарагы жана эки шам чырак[+].


5Эгерде аларга кимдир бирөө зыян келтирүүнү кааласа, анда алардын ооздорунан от чыгып, душмандарын жалмап коёт. Ким аларга зыян келтирүүнү кааласа, ал өлтүрүлүшү керек[+].


6Пайгамбарчылык кылып жаткан күндөрүндө жер бетине жамгыр жаабашы үчүн, аларда асманды жаап коюу бийлиги бар. Аларда сууларды канга айландыруу жана каалаган убактыларында жерди ар кандай жазалар менен кыйратуу бийлиги бар[+].


7Күбөлөндүрүп бүтүшкөндөн кийин, түпсүз туңгуюктан чыккан жырткыч алар менен согушуп, аларды жеңет, аларды өлтүрөт[+].


8Алардын өлүктөрүн каймана мааниде Содом жана Мисир деп аталган улуу шаардын көчөсүнө ташташат. Алардын Теңири да ошол шаарда айкаш жыгачка кадалган[+].


9Ар бир элден, ар бир уруудан, ар бир тилден жана ар бир улуттан көптөгөн адамдар үч жарым күн алардын өлүктөрүн мүрзөгө коюуга жол бербей, карап тура беришет[+].


10Жер үстүндө жашап жаткан адамдар алардын өлтүрүлгөнүнө кубанып, шаттанып, бири-бирине белектерди жиберишет, анткени бул эки пайгамбар аларды кыйнашкан эле.


11Бирок үч жарым күндөн кийин аларга Кудайдан өмүр руху кирип, экөө тең орундарынан турушту. Ошондо аларды карап тургандарды чоң коркунуч басты[+].


12Анан ал экөө асмандан катуу үндү угушту, ал үн аларга: «Бул жакка чыккыла», – деди. Ошондо алар булут менен асманга көтөрүлүп кетишти, душмандары болсо аларды карап турушту[+].


13Ошол учурда катуу жер титирөө болуп, шаардын ондон бир бөлүгү кулап калды. Жер титирөөдөн жети миң адам өлдү. Калган адамдарды коркунуч басып, асмандагы Кудайды даңкташты[+].


14Экинчи кайгы өтүп кетти. Мына, үчүнчү кайгы жакындап келе жатат[+].

15


Жетинчи сурнай

Жетинчи периште сурнай тартканда, асмандан «Бул дүйнөнүн үстүнөн болгон падышачылык биздин Теңирдин жана Анын Машайагынын колуна өттү, Ал түбөлүккө падышачылык кылат» деген катуу үндөр чыкты[+].


16Кудайдын алдында, өздөрүнүн тактыларында отурган жыйырма төрт аксакал жүзтөмөндөп жыгылып, Кудайга мындай деп табынып жатышты:[+]


17«Азыр бар болуп турган, башынан бери эле бар болгон жана келе жаткан, бардыгын кармап туруучу Кудай-Теңир, биз Сага ыраазычылыгыбызды билдиребиз, анткени Сен Өзүңдүн улуу бийлигиңди колуңа алып, падышалык тактыңа отурдуң[+].


18Бутпарастар ачууланышты. Ошон үчүн Сенин Өз каарыңды төгө турган, өлгөндөрдү соттой турган, Өзүңдүн кулдарыңа – пайгамбарларыңа, ыйыктарыңа жана Өзүңдүн ысымыңдан корккондорго, чоңдорго да, кичинелерге да өздөрүнүн тиешесин бере турган, жерди кыйраткандарды жок кыла турган убагың келди»[+].


19

#### 12

1


Аял жана ажыдаар

Асмандан улуу жышаан: күн жамынган аял көрүндү. Анын бутунун астында ай, башында он эки жылдыздуу таажы бар экен[+].


2Ал кош бойлуу болгондуктан, төрөт азабынан кыйналып, кыйкырып жатты.


3Асмандан дагы бир жышаан: жети башы, он мүйүзү, жети таажысы бар чоң кызыл ажыдаар көрүндү[+].


4Ал өзүнүн куйругу менен асмандагы жылдыздардын үчтөн бир бөлүгүн жерге шыпырып түштү. Ажыдаар наристени төрөлөрү менен жеп салуу үчүн, төрөр маалы келип калган аялдын алдына келип турду[+].


5Аял бардык элдерди темир таяк менен кайтара турган эркек бала төрөдү. Бала Кудайдын жана Анын тактысынын жанына көтөрүлүп кетти[+].


6Аял болсо чөлгө, Кудай даярдап койгон жерге, качып кетти. Анткени ал жерде ал бир миң эки жүз алтымыш күн багылышы керек эле[+].


7Анан асманда согуш чыкты: Михаел жана анын периштелери ажыдаарга каршы согушушту, ажыдаар жана анын жин-перилери тигилерге каршы согушушту,[+]


8бирок жеңилип калышты, аларга андан ары асманда орун жок эле.


9Ошентип, чоң ажыдаар – бүткүл ааламды азгырган, шайтан жана ибилис деп аталган байыркы жылан жерге кулатылды, аны менен кошо жин-перилери да кулатылды[+].


10Анан мен асмандан мындай деп сүйлөгөн катуу үндү уктум: «Биздин Кудайыбыздын куткаруу иши иш жүзүнө ашты, Анын күчү көрүндү, Анын падышачылыгы орноду, Анын Машайагы бийликти колуна алды, анткени биздин бир туугандарыбызды Кудайдын алдында күндүр-түндүр жамандаган ушакчы жерге кулатылды[+].


11Алар аны Козунун каны менен, өздөрүнүн күбөлөндүрүүсү менен жеңишти. Алар өз өмүрлөрүн аяшкан эмес, өлүмгө баш байлашкан[+].


12Ошондуктан, асман жана анда жашагандар, кубангыла! Бирок жер үстүндө жана деңизде жашагандарга кайгы! Анткени шайтан өз убагынын аз калганын билип, силерге катуу каары менен түштү!»[+]


13Ажыдаар өзүнүн жерге кулатылганын көргөндө, эркек бала төрөгөн аялдын артынан сая түштү.


14Ошондо чөлдөгү ордуна качып кетиши үчүн, аялга чоң бүркүттүн эки канаты берилди. Ага жыландан алыс жерде бир мезгил, мезгилдер жана жарым мезгил[*] кам көрүлдү[+].


15Аялды агызып кетиши үчүн, анын артынан жылан өзүнүн оозунан чоң суу коё берди.


16Бирок аялга жер жардам берди. Ал өзүнүн оозун ачып, ажыдаар коё берген сууну жутуп алды.


17

#### 13

1


Эки жырткыч

Мен деңиздин жээгиндеги кум үстүндө туруп, деңизден чыгып келе жаткан жырткычты көрдүм. Анын жети башы, он мүйүзү, мүйүздөрүндө болсо он таажы, ал эми баштарында Кудайды жамандаган ысымдар бар эле[+].


2Мен көргөн ал жырткыч илбирске окшош экен. Анын буттары аюунукундай, оозу арстандыкындай экен. Ажыдаар ага өзүнүн күчүн, тактысын жана улуу бийлик берди[+].


3Мен ал жырткычтын бир башынын оор жарадар экенин көрдүм, бирок ал оор жаракат айыгып калды. Бүт жер жүзү таң калып, жырткычтын артынан ээрчиди. Алар жырткычка бийлик берген ажыдаарга таазим кылып жатышты.


4«Бул жырткычка ким тең келе алат? Аны менен ким салгылаша алат?» – деп, алар жырткычка табынып жатышты.


5Ага текеберденип сүйлөгөн жана Кудайды жамандаган ооз берилди, ошондой эле ага өз бийлигин колдонууга кырк эки ай берилди[+].


6Ошондо ал Кудайды, Анын ысымын, Анын жашаган жайын жана асманда жашагандарды жамандоо үчүн оозун ачты.


7Ага ыйыктар менен согушуп, аларды жеңүүгө жол берилди. Ага бардык уруулардын, элдердин, тилдердин, улуттардын үстүнөн бийлик берилди[+].


8Жер үстүндө жашагандардын бардыгы, ысымдары дүйнө жаралганда эле союлган Козунун өмүр китебине жазылбаган адамдар ага таазим кылышат[+].


9Кимдин кулагы бар болсо, ал уксун[+].


10Ким бирөөнү туткундаса, ал өзү туткундалат. Ким кылыч менен бирөөнү өлтүрсө, ал өзү да кылычтан өлөт. Бул жерде ыйыктардын чыдамкайлыгы жана ишеними керек[+].


11Анан мен жерден чыгып келе жаткан башка жырткычты көрдүм. Анын козунукундай эки мүйүзү бар экен, бирок ал ажыдаардай сүйлөйт экен.


12Ал биринчи жырткычтын алдында анын бүт бийлиги менен иш жүргүзүп, бүт жер жүзүн жана анда жашагандардын баарын оор жаракаты айыккан биринчи жырткычка таазим кылууга мажбурлайт.


13Ал улуу кереметтерди көрсөтөт. Атүгүл, адамдардын көз алдында асмандан жер үстүнө от да түшүрөт[+].


14Ага жырткычтын алдында кереметтерди жасоого бийлик берилген. Ал ошол кереметтери менен жер үстүндө жашагандарды азгырып, аларга: «Кылычтан жаракат алып, бирок тирүү калган жырткычтын айкелин жасагыла», – деп айтат[+].


15Жырткычтын айкели сүйлөшү үчүн, өз ишин жүргүзүп, өзүнүн айкелине табынбаган ар бир адамды өлтүрүшү үчүн, ага анын айкелине рух киргизүүгө бийлик берилди[+].


16Ал чоңго да, кичинеге да, байга да, жакырга да, эркин адамга да, кулга да – бардыгынын оң колуна же чекесине белги салдырат.


17Ошондо ушул белги: же жырткычтын ысымы, же анын ысымын билдирген сан коюлбаган адамга сатууга же сатып алууга болбойт.


18

#### 14

1


Козу жана жүз кырк төрт миң адам

Анан мен Козунун Сион тоосунда турганын көрдүм. Анын жанында чекелерине Анын жана Атасынын ысымы жазылган жүз кырк төрт миң адам туруптур[+].


2Анан мен асмандан суулардын шаркыраганындай, күндүн катуу күркүрөгөнүндөй болгон үндү уктум. Мен уккан үн гусли чертип ырдагандардын гуслисинин үнүндөй эле[+].


3Алар тактынын алдында, төрт тирүү жандыктын жана аксакалдардын алдында жаңы ыр ырдап жатышкандай болду. Ал ырды жер үстүнөн сатылып алынган бул жүз кырк төрт миң адамдан башка эч ким үйрөнө алган жок[+].


4Булар – аял заты менен булганбагандар, анткени алар аял затына жакындашкан эмес. Алар – Козу кайда гана барбасын, Анын артынан ээрчигендер. Алар – Кудайга жана Козуга арналган, адамдардын арасынан сатылып алынган туңгучтар[+].


5Алардын оозунан эч кандай жалган сөз чыккан эмес, алар кемчиликсиз[+].

6


Түбөлүк Жакшы Кабары бар периште

Анан мен асмандын ортосунда учуп келе жаткан периштени көрдүм. Ал периштеде жер үстүндө жашаган бардык урууларга жана улуттарга, тилдерге жана элдерге таратыла турган түбөлүктүү Жакшы Кабар бар эле.


7Ал катуу үн менен мындай деди: «Кудайдан корккула, Аны даңктагыла, анткени Анын соттой турган убагы келди. Асман менен жерди, деңиз менен булактарды Жаратканга табынгыла».


8Анын артынан дагы бир периште келе жатты. Ал мындай деди: «Кулады! Улуу шаар Бабыл кулады, анткени ал өзүнүн бузуктугунун ачуу шарабы менен бардык элдерди мас кылган»[+].


9Бул периштенин артынан дагы бир периште келе жатты. Ал катуу үн менен мындай деди: «Ким жырткычка жана анын айкелине табынса, анын белгисин чекесине же колуна койдурса,[+]


10ал Кудайдын каарынын шарабын – Анын каары толтурулган чөйчөктөгү таза шарапты ичет. Ал ыйык периштелердин жана Козунун алдында отко жана күкүрткө күйүп кыйналат[+].


11Алардын кыйналуусунан чыккан түтүн түбөлүккө көтөрүлүп турат. Жырткычка жана анын айкелине табынгандар, анын ысымынын белгисин койдургандар күн да, түн да тынч ала алышпайт[+].


12Бул жерде Кудайдын осуяттарын аткарган жана Ыйсага болгон ишенимди сактаган ыйыктардын чыдамкайлыгы талап кылынат»[+].


13Анан мен асмандан сүйлөгөн үндү уктум, ал үн мага мындай деди: «Жаз: ушул учурдан баштап, Теңирге таандык болуп өлгөндөр бактылуу. Ооба, – дейт Рух, – алар өздөрүнүн иштеринен эс алышат, иштери алардын артынан барат»[+].

14


Түшүм жыйноо

Анан мен ак булутту көрдүм. Анын үстүндө Адам Уулуна окшогон бирөө отуруптур. Анын башында алтын таажы, колунда курч орок бар экен[+].


15Ийбадатканадан бир периште чыгып, булуттун үстүндө отурганга катуу үн менен мындай деди: «Орогуңду шилтеп, оро башта, анткени түшүм жыйноо убагы келди, себеби жер үстүндө эгин бышты»[+].


16Ошондо булуттун үстүндө отурган колундагы орогун жерге шилтеди эле, жер орулуп калды[+].


17Асмандагы ийбадатканадан дагы бир периште чыкты. Анын колунда да курч орок бар экен.


18Оттун үстүнөн бийлиги бар бир периште курмандык чалынуучу жайдан чыгып, курч ороктууга катуу үн менен мындай деп кыйкырды: «Курч орогуңду ал да, жер үстүндөгү жүзүм шиңгилдерин кес, анткени жүзүм бышты».


19Ошондо периште орогун жерге шилтеди да, жер үстүндөгү жүзүмдү кесип, Кудайдын каары толтурулган жүзүм сыгылуучу жайга ыргытты[+].


20

#### 15

1


Жети периште жана жети алаамат

Анан мен асмандан башка жышаанды, улуу жана таң каларлык жышаанды, көрдүм: акыркы жети алааматты алып жүргөн жети периште көрүндү. Бул алааматтар менен Кудайдын каары басылат экен[+].


2Анан мен от менен аралашкан, айнектей болгон деңизди көрдүм. Жырткыч жана анын бейнеси менен, анын белгиси жана анын ысымын билдирген сан менен болгон күрөштө жеңип чыккандар ушул айнек деңиздин үстүндө Кудайдын гуслисин кармап турушуптур[+].


3Алар Кудайдын кулу Мусанын жана Козунун ырын ырдап жатышты: «Бардыгын кармап туруучу Кудай-Теңир, Сенин иштериң улуу жана кереметтүү! Элдердин Падышасы, Сенин жолдоруң туура жана адилеттүү![+]


4О, Теңир, Сенден коркпогон ким бар, Сенин ысымыңды даңктабаган ким бар? Анткени бир гана Сен ыйыксың. Бардык элдер Сенин алдыңа келип, баш ийип таазим кылышат, анткени Сенин адилеттүү иштериң айкын болду»[+].


5Андан кийин мен асмандагы ийбадаткананын – күбөлүк чатырынын ачылганын көрдүм[+].


6Ийбадатканадан жети алааматты алып жүргөн жети периште чыкты. Алар зыгыр кездемеден тигилген, таза жана жаркыраган кийим кийип, көкүрөгүн алтын кур менен курчап алышыптыр[+].


7Төрт тирүү жандыктын бири жети периштеге түбөлүк жашоочу Кудайдын каары толтурулган жети алтын чөйчөктү берди[+].


8

#### 16

1


Кудайдын каары толтурулган жети чөйчөк

Анан мен ийбадатканадан чыккан катуу үндү уктум, ал үн жети периштеге: «Баргыла, Кудайдын жети чөйчөктөгү каарын жерге төккүлө», – деди[+].


2Биринчи периште барып, өзүнүн чөйчөгүндөгүсүн жерге төктү. Ошондо жырткычтын белгисин койдурган, анын бейнесине табынган адамдарга жугуштуу жана жийиркеничтүү ириңдүү жаралар чыкты[+].


3Экинчи периште өзүнүн чөйчөгүндөгүсүн деңизге төктү. Ошондо деңиз суусу өлгөн адамдын канындай болуп калды, деңиздеги тирүү жандыктын бардыгы өлдү[+].


4Үчүнчү периште өзүнүн чөйчөгүндөгүсүн дарыяларга жана булактарга төктү. Ошондо алар канга айланды[+].


5Анан мен суулардын периштесинин мындай деп сүйлөгөнүн уктум: «Азыр бар болуп турган, башынан бери эле бар болгон Теңир, Сен адилетсиң жана ыйыксың, анткени Сен туура өкүм чыгардың[+].


6Алар ыйыктардын жана пайгамбарлардын канын төгүштү. Ошон үчүн Сен аларга кан ичирдиң, алар ошого татыктуу»[+].


7Анан мен курмандык чалынуучу жайдан мындай деп сүйлөгөн үндү уктум: «Ооба, бардыгын кармап туруучу Кудай-Теңир, Сенин өкүмдөрүң туура жана адилет»[+].


8Төртүнчү периште өзүнүн чөйчөгүндөгүсүн күнгө төктү. Ошондо күнгө адамдарды от менен күйгүзүүгө бийлик берилди.


9Адамдар катуу ысыкка күйүп, ушул алааматтардын үстүнөн бийлиги бар Кудайдын ысымына тил тийгизип жатышты. Алар тобо кылышкан жок, Аны даңкташкан жок[+].


10Бешинчи периште өзүнүн чөйчөгүндөгүсүн жырткычтын тактысына төктү. Ошондо анын падышачылыгын караңгылык каптады. Адамдар оор азаптан кыйналып, тилдерин тиштешти,[+]


11өздөрүнүн тарткан азабы жана жаралары үчүн асмандагы Кудайга тил тийгизип жатышты. Алар өздөрүнүн иштери үчүн өкүнүп тобо кылышкан жок.


12Алтынчы периште өзүнүн чөйчөгүндөгүсүн улуу Эфрат дарыясына төктү. Ошондо күн чыгыштан келе турган падышаларга жол даяр болуш үчүн, дарыя соолуп калды[+].


13Анан мен ажыдаардын, жырткычтын жана жалган пайгамбардын оозунан курбакага окшогон үч таза эмес рух чыкканын көрдүм[+].


14Бул рухтар – жышаандарды көрсөткөн жиндердин рухтары. Алар бүт дүйнөнүн падышаларына барып, аларды бардыгын кармап туруучу Кудайдын улуу күнүндө боло турган согушка чогултуп келишет[+].


15«Мен ууру сыяктуу күтүлбөгөн жерден келем. Сергек жүргөн жана жылаңач калып уят болбош үчүн, өзүнүн кийимдерин сактап жүргөн адам бактылуу»[+].


16Ал рухтар падышаларды эврейче Армагедон деп аталган жерге чогултушту.


17Жетинчи периште өзүнүн чөйчөгүндөгүсүн абага төктү. Ошондо асмандагы ийбадатканадагы тактыдан «Аткарылды!» деген катуу үн чыкты.


18Чагылган чартылдап, күн күркүрөп, дабыштар чыгып, катуу жер титирөө болду. Адамдар жер үстүндө жашагандан бери мындай катуу жер титирөө болуп көргөн эмес. Бул ушунчалык катуу жер титирөө эле[+].


19Ошондо улуу шаар үч бөлүккө бөлүндү, бутпарастардын шаарлары кулады. Өзүнүн каары толтурулган шарап чөйчөгүн берүү үчүн, Кудай улуу Бабылды эсине алды[+].


20Ошондо аралдардын баары жок болуп кетти, тоолор да жер менен жексен болду[+].


21

#### 17

1


Бабылдын соттолушу

Жети чөйчөк кармаган жети периштенин бири келип, мага мындай деди: «Бери жакын кел, мен сага көптөгөн суулардын үстүндө отурган өтө бузулган аялдын үстүнөн болгон сотту көрсөтөм[+].


2Ал аял менен жер үстүндөгү падышалар бузуктук кылышкан, ал аялдын бузуктугунун шарабына жер үстүндө жашагандар мас болушкан»[+].


3Анан ал мени Рух аркылуу чөлгө алып барды. Ошондо мен кыпкызыл жырткычтын үстүндө отурган аялды көрдүм. Жети башы, он мүйүзү бар ал жырткыч Кудайды жамандаган ысымдарга толо эле[+].


4Аялдын кийими кочкул кызыл жана ачык кызыл кездемеден, жасалгасы алтындан, кымбат баалуу таштардан жана берметтен эле. Ал колуна жийиркеничтүү нерселерге жана өзүнүн бузуктугунун ыпылас иштерине толгон алтын чөйчөк кармап алыптыр.


5Анын чекесинде бир ысым жазылуу эле, жашыруун сыр: улуу Бабыл – жер үстүндөгү бузулган аялдардын жана жийиркеничтүү нерселердин энеси.


6Мен бул аялдын ыйыктардын жана Ыйсанын күбөлөрүнүн канына тойгонун көрдүм. Аялды көрүп, мен аябай таң калдым[+].


7Ошондо периште мага мындай деди: «Эмнеге таң калып жатасың? Мен сага бул аялдын жана аны көтөрүп жүргөн жети баштуу, он мүйүздүү жырткычтын жашыруун сырын айтып берем.


8Сен көргөн жырткыч мурун бар болчу, азыр жок. Ал түпсүз туңгуюктан чыгып, кыйроого учурайт. Жер үстүндө жашагандардын ичинен ысымдары дүйнө жаралгандан тартып эле өмүр китебине жазылбагандар мурун бар болуп, азыр жок болуп кеткен жана келе турган бул жырткычты көрүп таң калышат[+].


9Бул жерде акылмандык керек. Жети баш – аял отурган жети тоо, ошондой эле жети падыша.


10Алардын бешөө кулаган, бирөө турат, бирөө али келе элек. Ал келгенде, көпкө турбайт.


11Мурун бар болгон, азыр жок болгон жырткыч – сегизинчиси. Ал жетөөнүн бири болуп, кыйроого учурайт.


12Сен көргөн он мүйүз – он падыша. Алар өздөрүнүн падышачылык бийлигин алыша элек, бирок алар падыша катары падышачылык бийликти жырткыч менен бирге бир саатка алышат[+].


13Алардын ой-максаты бир, алар өздөрүнүн күчүн жана бийлигин жырткычка өткөрүп беришет.


14Алар Козу менен согушушат, бирок Козу аларды жеңет, анткени Ал – теңирлердин Теңири, падышалардын Падышасы. Анын жанындагылар – чакырылгандар, тандалгандар жана ишенимдүүлөр»[+].


15Анан периште мага мындай деди: «Сен көргөн, бузулган аял отурган суулар – адамдар, элдер, уруулар жана тилдер.


16Сен көргөн он мүйүз жана жырткыч бузулган аялды жек көрүп, талап-тонойт, жылаңачтайт. Анын этин жеп, өзүн өрттөп жиберет[+].


17Анткени Кудай алардын жүрөгүнө Өзүнүн каалоосун аткарууну, Өзүнүн ушул каалоосун аткарууну, Кудайдын сөзү аткарылганга чейин, алардын падышачылыгын жырткычка өткөрүп берүүнү салган.


18

#### 18

1


Бабылдын кулашы

Ошондон кийин мен асмандан түшүп келе жаткан, улуу бийлиги бар периштени көрдүм. Жер анын даңкы менен жарык болуп турду[+].


2Ал катуу үн менен мындай деди: «Кулады! Улуу шаар, бузуктук кылуучу Бабыл кулады, ал жиндердин турак жайы, таза эмес рухтардын баш калкалар жайы, бардык арам жана жийиркеничтүү канаттуулардын жашай турган жайы болду. Анткени анын бузуктук кумарынын шарабынан бардык элдер ичип мас болушкан[+].


3Жер үстүндөгү падышалар аны менен бузуктук кылышкан, анын байлыгы менен бүт жер жүзүндөгү көпөстөр байышкан»[+].


4Анан мен асмандан мындай деп сүйлөгөн башка үндү уктум: «Менин элим, анын күнөөлөрүнө ортоктошуп, анын башына түшө турган алааматтарга кабылып калбашың үчүн, андан чык![+]


5Анткени анын күнөөлөрү асманга чейин жетти, Кудай анын адилетсиздиктерин эсине алды[+].


6Ага силерге кылган иштерине жараша тиешесин бергиле, анын кылган иштерине жараша эки эсе тиешесин бергиле. Анын шарап даярдаган чөйчөгүнө аныкынан эки эсе көп шарап даярдап бергиле[+].


7Ал өзүн канчалык даңктаса, канчалык сайран курса, ага ошончолук азап, ошончолук кайгы тарттыргыла. Анткени ал өз ичинен: “Мен тактыда отурган ханышамын, мен жесир эмесмин. Мен кайгы тартпайм!” – деп айтып жатат[+].


8Ошон үчүн ага бир күндүн ичинде алааматтар – өлүм, кайгы жана ачарчылык келет. Ал өрттөлөт, анткени аны соттогон Кудай-Теңир күчтүү»[+].


9Аны менен бирге бузуктук кылып жыргалчылык көргөн жер үстүндөгү падышалар анын өртүнөн чыккан түтүндү көрүшкөндө, аны жоктоп, боздоп ыйлашат[+].


10Анын кыйналганын көрүп үрөйлөрү учкан алар алыста туруп алып мындай дешет: «Башыңа каран түн түштү, улуу шаар, бекем шаар Бабыл! Анткени сенин үстүңөн бир сааттын ичинде өкүм чыгарылды».


11Бүт жер жүзүндөгү көпөстөр аны жоктоп ыйлашат, анткени алардын дүнүйө-мүлктөрүн:


12алтын менен күмүштөн жасалган буюмдарын, асыл таштарын, берметин, зыгыр буласын, кочкул кызыл жана ачык кызыл кездемелерин, жибектерин, ар кандай жыпар жыттуу жыгачтарын, пилдин сөөгүнөн, эң кымбат жыгачтан, жезден, темирден жана мармардан жасалган ар кандай буюмдарын,


13дарчиндерин, жыпар жыттуу заттарын, миросун, ладанын, шарабын, зайтун майын, ак унун, буудайын, малын, койлорун, аттарын жана арабаларын, кулдарын, адамдардын жандарын эми эч ким сатып албайт.


14«Өзүң жактырган жемиштериң калбай калды, баалуу жана жаркыраган нерселериңдин баарынан ажырадың, эми сен аларды таба албайсың».


15Ушулардын баары менен соода кылгандар, ушул шаардын аркасы менен байыгандар анын кыйналганын көрүп, корккондорунан жакын бара албай, жоктоп ыйлап, мындай дешет:


16«Башыңа каран түн түштү, зыгыр буласынан, кочкул кызыл жана ачык кызыл кездемеден кийим кийип, алтын менен, асыл таштар жана бермет менен жасалгаланган улуу шаар, башыңа каран түн түштү!


17Анткени ушундай байлык бир сааттын ичинде жок болду». Кеме башкаруучулар менен кеме жүргүнчүлөрүнүн бардыгы, кемечилер жана деңиз аркылуу соода кылган соодагерлер алыста туруп алып,[+]


18анын өртүнөн чыккан түтүндү карап: «Ушул улуу шаарга тең келген шаар бар беле!» – деп боздошот[+].


19Алар баштарына күл чачып, боздоп ыйлап: «Башыңа каран түн түштү, улуу шаар! Деңизде кемеси барлардын бардыгы сенин байлыктарың менен байышчу эле! Бир сааттын ичинде кыйрадың», – дешет[+].


20Асман, ыйыктар, элчилер жана пайгамбарлар, буга кубангыла, анткени Кудай алардын үстүнөн сот жүргүзүп, силер үчүн өч алды[+].


21Анан бир күчтүү периште тегирмендин ташындай болгон чоң ташты алып, деңизге ыргытты да: «Улуу шаар Бабыл да ушундай күч менен кулатылат, ал таптакыр жок болот[+].


22Сенде мындан ары гусли черткендердин, ырчылардын, чоорчулардын жана сурнайчылардын үнү угулбайт. Мындан ары сенде эч кандай уста, эч кандай устачылык болбойт, мындан ары жаргылчактын үнү угулбайт[+].


23Мындан ары сенде шам чырактын жарыгы жаркырабайт, күйөө менен колуктунун үнү угулбайт, анткени сенин көпөстөрүң бул дүйнөнүн төрөлөрү эле, сенин сыйкырчылыгың менен бардык элдер адашкан[+].


24

#### 19

1


Бабыл кулагандагы асманда болгон кубаныч

Ошондон кийин мен асмандан көп кишинин үнүндөй болгон катуу үн уктум, ал үн мындай деди: «Кудайды даңктагыла! Куткаруу иши, даңк, урмат-сый жана күч биздин Кудай-Теңирибизге таандык[+].


2Анткени Анын өкүмдөрү адилет жана акыйкат! Анткени Ал бузуктугу ашынган аялды соттоду. Ал аял жер жүзүн өзүнүн бузуктугу менен бузган. Кудай Өзүнүн кулдарынын каны үчүн андан өч алды»[+].


3Экинчи жолу: «Кудайды даңктагыла! Ал шаардын түтүнү түбөлүк көтөрүлүп турат», – деп айтышты[+].


4Ошондо жыйырма төрт аксакал жана төрт тирүү жандык жыгылып, тактыда отурган Кудайга таазим кылып: «Оомийин! Кудайды даңктагыла!» – дешти[+].

5


Козунун Өз колуктусу менен никелешүүсү

Анан тактыдан мындай үн чыкты: «Кудайдын бардык кулдары, Андан корккондор, чоңдор да, кичинелер да, биздин Кудайды мактагыла!»[+]


6Анан мен топ элдикиндей, суулардын шаркыраганындай жана күндүн катуу күркүрөгөнүндөй болгон үндү уктум. Ал үн мындай деп жатты: «Кудайды даңктагыла! Анткени бардыгын кармап туруучу Кудай-Теңир падышалык бийликти колуна алды[+].


7Сүйүнөлү, кубаналы жана Аны даңктайлы, анткени Козунун никелешүү убагы келди, Анын колуктусу өзүн даярдады[+].


8Ага таза жана жаркыраган зыгыр буласынан кийим кийүүгө укук берилди». Анткени зыгыр кийим – ыйыктардын адилдиги[+].


9Анан периште мага: «Жаз: Козунун нике тоюна чакырылгандар бактылуу», – деди. Анан ал мага дагы мындай деди: «Бул сөздөр – Кудайдын чындык сөздөрү».


10Ошондо мен ага таазим кылуу үчүн, бутуна жыгылдым. Бирок ал мага: «Мындай кылба. Мен Ыйса Машайактын күбөлөндүрүүсүнө ээ болгон сенин жана сенин бир туугандарыңдын кызматташымын. Кудайга таазим кыл. Анткени Ыйса Машайактын күбөлөндүрүүсү – пайгамбарчылыктын руху», – деди[+].

11


Ак атчан

Анан мен ачылган асманды жана ак аттын үстүндө Отурганды көрдүм. Анын ысымы – Ишенимдүү жана Чындык. Ал адилеттүүлүк менен сот жүргүзөт жана адилеттүүлүк менен согушат[+].


12Анын көздөрү оттун жалынындай, Анын башында болсо көп таажы бар. Анын Өзүнөн башка эч ким билбеген, жазылган ысымы бар[+].


13Анын кийген кийими канга боёлгон. Анын ысымы – Кудайдын Сөзү[+].


14Анын аркасынан ак ат минген, ак жана таза зыгыр буласынан кийим кийген асман кошуундары ээрчиди.


15Анын оозунан элдерди кыра турган курч кылыч чыгып туруптур. Ал элдерди темир таяк менен кайтарат. Ал бардыгын кармап туруучу Кудайдын каарынын жана ачуусунун шарабы толтурулган жүзүм сыгылуучу жайды тебелеп жатат[+].


16Анын кийиминде жана санында Өзүнүн ысымы жазылган: «Падышалардын Падышасы жана теңирлердин Теңири»[+].


17Анан мен күндүн үстүндө турган бир периштени көрдүм. Ал бийик асманда учуп жүргөн бардык канаттууларга мындай деп кыйкырды: «Кудайдын улуу Кечки Тамагына чогулуп келгиле[+].


18Падышалардын, миң башылардын жана күчтүүлөрдүн этин, аттардын жана аларды мингендердин этин, эркин адамдардын жана кулдардын, чоңдордун жана кичинелердин этин жеш үчүн чогулгула»[+].


19Анан мен жырткычты, жер үстүндөгү падышаларды жана алардын чогулган аскерлерин көрдүм. Алар ат үстүндө Отурган менен, Анын аскерлери менен согушууга чогулушкан эле[+].


20Ошондо жырткыч жана аны менен бирге жалган пайгамбар колго түшүрүлдү. Ал жалган пайгамбар жырткычтын алдында көрсөткөн кереметтери менен жырткычтын белгисин кабыл алгандарды жана анын бейнесине табынгандарды азгырчу. Ал экөө тең күйүп жаткан күкүрттүү көлгө тирүүлөй ыргытылды[+].


21

#### 20

1


Миң жылдык падышачылык

Анан мен асмандан түшүп келе жаткан периштени көрдүм. Анын колунда түпсүз туңгуюктун ачкычы жана чоң чынжыр бар эле[+].


2Ал шайтан жана ибилис болуп эсептелген байыркы жыланды – ажыдаарды кармап алып, миң жылга чынжырлап койду[+].


3Миң жыл өткөнгө чейин элдерди азгырбасын деп, ал аны түпсүз туңгуюкка кулатып түшүрүп, камап салды, анан үстүнөн мөөр басып койду. Ал ошондон кийин гана бир аз убакытка бошотулууга тийиш эле[+].


4Анан мен тактыларды жана аларда отургандарды көрдүм. Аларга сот жүргүзүүгө укук берилди. Ошондой эле мен Ыйсаны күбөлөндүрүшкөнү үчүн жана Кудайдын сөзү үчүн башы алынгандардын жандарын – жырткычка жана анын бейнесине табынбаган, өздөрүнүн чекесине да, колуна да белги койдурбагандарды көрдүм. Алар тирилип, Машайак менен бирге миң жыл падышачылык кылышты[+].


5Калган өлгөндөр миң жыл өткөнгө чейин тирилишкен жок. Бул – биринчи тирилүү.


6Биринчи тирилүүгө катышкан адамдар – бактылуу жана ыйык адамдар: экинчи өлүм алардын үстүнөн бийлик кыла албайт, алар Кудайдын жана Машайактын ыйык кызмат кылуучулары болушат жана Аны менен бирге миң жыл падышачылык кылышат[+].

7


Шайтандын жазаланышы

Миң жыл өткөндөн кийин шайтан камалган жеринен бошотулуп, жердин төрт тарабында жашаган элдерди, Гок менен Магокту азгыруу үчүн чыгат, аларды согушка чогултат. Алардын саны деңиз кумундай көп.


8Алар дүйнөнүн төрт тарабына чыгып, ыйыктардын кошуунун жана Кудайдын сүйүктүү шаарын курчап алышты[+].


9Ошондо асмандан, Кудайдан от түшүп, аларды өрттөп жиберди[+].


10Ал эми аларды азгырган шайтан күйүп жаткан күкүрттүү көлгө ыргытылды. Ал жерде жырткыч жана жалган пайгамбар бар. Алар күнү-түнү, түбөлүк кыйналышат[+].

11


Акыркы сот

Анан мен чоң ак тактыны жана анда Отурганды көрдүм. Анын жүзүнөн асман менен жер качты: аларга орун табылбай калды[+].


12Ошондо мен тактынын алдында турган өлгөндөрдү – чоңдорду да, кичинелерди да көрдүм. Китептер ачылды. Дагы бир китеп ачылды, ал өмүр китеби эле. Өлгөн адамдар китептерде жазылган өздөрүнүн иштерине жараша соттолушту[+].


13Ошондо деңиз өзүндөгү өлгөн адамдарды кайрып берди, өлүм жана өлгөндөр жаткан жай да өздөрүндөгү өлгөн адамдарды кайрып беришти. Ар бир адам өз иштерине жараша соттолду[+].


14Анан өлүм жана өлгөндөр жаткан жай күйүп турган көлгө ыргытылды. Күйүп турган көл – экинчи өлүм.


15

#### 21

1


Жаңы асман жана жаңы жер

Анан мен жаңы асманды жана жаңы жерди көрдүм. Анткени мурунку асман менен мурунку жер жок болгон эле, деңиз да жок болгон[+].


2Мен, Жакан, ыйык шаарды – жаңы Иерусалимди көрдүм. Ал күйөөсү үчүн жасанган колуктудай даярдалып, асмандан, Кудайдан түштү[+].


3Анан мен асмандан мындай деген катуу үндү уктум: «Мына, Кудайдын жыйын чатыры адамдар менен бирге. Кудай алар менен жашайт, алар Анын эли болушат. Кудай Өзү алар менен болуп, алардын Кудайы болот[+].


4Кудай алардын бардык көз жашын аарчыйт. Өлүм деген болбойт. Ый деген, өкүрүк деген, оору деген болбойт, анткени мурункунун баары өтүп кеткен»[+].


5Анан тактыда Отурган мындай деди: «Мына, Мен бардыгын жаңы жаратып жатам». Анан мага мындай деди: «Жаз, анткени бул сөздөр туура жана чындык»[+].


6Анан мага мындай деди: «Аткарылды! Мен Альфамын жана Омегамын, башымын жана аягымын. Суусаганга тирүү суунун башатынан сууну бекер берем[+].


7Жеңип чыккан адам бардыгын мураска алат, Мен анын Кудайы болом, ал Менин уулум болот[+].


8Коркоктор жана ишенбегендер, кара ниеттер жана киши өлтүргүчтөр, бузулгандар жана сыйкырчылар, бутка табынуучулар жана бардык жалганчылар күйүп жаткан күкүрттүү көлгө ыргытылышат: бул – экинчи өлүм»[+].


9Акыркы жети алаамат толтурулган жети чөйчөк кармаган жети периштенин бири мага келип: «Жүр, мен сага колуктуну – Козунун үйлөнө турган аялын көрсөтөм», – деди[+].


10Анан ал мени Рух аркылуу чоң жана бийик тоого алып чыгып, асмандан, Кудайдан түшкөн улуу, ыйык Иерусалим шаарын көрсөттү[+].


11Ал Кудайдын даңкына толуп турган эле. Анын шам чырагы асыл ташка, кристалл сыяктуу тунук яспис ташына окшош экен[+].


12Анын чоң жана бийик дубалы, он эки дарбазасы бар эле. Дарбазалардын үстүндө он эки периште, дарбазалардын бетинде Ысрайыл уулдарынын он эки уруусунун аттары жазылыптыр:


13чыгыш тарапта үч дарбаза, түндүк тарапта үч дарбаза, түштүк тарапта үч дарбаза, батыш тарапта үч дарбаза бар экен[+].


14Шаардын дубалынын пайдубалы он эки таштан турат экен, алардын бетине Козунун он эки элчисинин ысымы жазылыптыр[+].


15Мени менен сүйлөшкөндүн колунда шаарды, анын дарбазаларын жана дубалын ченей турган алтын таягы бар экен[+].


16Шаар төрт бурчтук түрүндө эле, анын узундугу менен туурасы бирдей экен. Ал шаарды таяк менен ченегенде, он эки миң стадий болду: узундугу, туурасы жана бийиктиги бирдей[+].


17Ал анын дубалын да ченеди: периште адамдар колдонгон чен менен ченегенде, бир жүз кырк төрт чыканак болду.


18Анын дубалы яспис ташынан тургузулуптур, шаар болсо тунук айнекке окшош таза алтындан эле.


19Шаардын дубалынын пайдубалы ар кандай асыл таштардан экен: биринчи негизги таш – яспис, экинчиси – сапфир, үчүнчүсү – халкидон, төртүнчүсү – зымырыт,[+]


20бешинчиси – сардоникс, алтынчысы – кызыл агат, жетинчиси – хризолит, сегизинчиси – берилл, тогузунчусу – топаз, онунчусу – сары зымырыт, он биринчиси – гиацинт, он экинчиси – аметист.


21Он эки дарбазасы – он эки бермет. Ар бир дарбазасы өзүнчө берметтен жасалган эле. Шаардын көчөсү – тунук айнек сыяктуу таза алтын.


22Мен ал шаардан ийбадаткананы көргөн жокмун, анткени бардыгын кармап туруучу Кудай-Теңир жана Козу анын ийбадатканасы экен[+].


23Шаар күндүн да, айдын да жарык кылып туруусуна муктаж эмес экен, анткени аны Кудайдын даңкы жарык кылып турду, анын шам чырагы – Козу Өзү[+].


24Куткарылган элдер анын жарыгы астында басып жүрүшөт, жер үстүндөгү падышалар өздөрүнүн атак-даңкын шаарга алып келишет[+].


25Анын дарбазалары күндүз бекитилбейт, анткени ал шаарда түн болбойт[+].


26Ал шаарга элдердин атак-даңкын жана урмат-сыйын алып келишет.


27

#### 22

1Анан ал мага Кудайдын жана Козунун тактысынан агып чыгып жаткан өмүр суусунун кристаллдай тунук дарыясын көрсөттү[+].


2Анын көчөсүнүн ортосунда, дарыянын аркы тарабында да, берки тарабында да өмүр дарагы өсүп туруптур. Ал ай сайын, бир жылда он эки жолу жемиш берет экен. Анын жалбырактары элдерди айыктырууга арналыптыр[+].


3Ал шаарда каргышка калган эч нерсе болбойт. Ал жерде Кудайдын жана Козунун тактысы болот, Ага Өзүнүн кулдары кызмат кылышат.


4Алар Анын жүзүн көрүп турушат, алардын чекесинде Анын ысымы жазылуу болот[+].


5Ал жерде түн болбойт, алар шам чырактын жарыгына же күндүн жарыгына муктаж болушпайт, анткени Кудай-Теңир Өзү алардын үстүнөн жаркырап турат. Алар түбөлүккө падышачылык кылышат[+].

6


Машайактын келиши

Анан ал мага мындай деди: «Бул сөздөр туура жана чындык, ыйык пайгамбарлардын Кудай-Теңири жакында эмне боло тургандыгын Өзүнүн кулдарына көрсөтүү үчүн, Өзүнүн периштесин жиберди»[+].


7Ыйса мындай дейт: «Мына, Мен жакында келем. Бул китептеги пайгамбарчылыктарды карманган адам бактылуу»[+].


8Мен, Жакан, ушуну көрдүм жана уктум. Мен муну уккандан кийин жана көргөндөн кийин, мага ушуну көрсөткөн периштеге таазим кылуу үчүн, бутуна жыгылдым[+].


9Бирок ал мага мындай деди: «Мындай кылба, анткени мен сенин, сенин бир туугандарың болгон пайгамбарлардын жана ушул китептеги сөздөрдү сактагандардын кызматташымын. Кудайга таазим кыл».


10Анан ал мага мындай деди: «Бул китептеги пайгамбарчылыктарга мөөр басып бекитпе, анткени убакыт жакындап калды[+].


11Адилетсиз иштерди жасаган адам адилетсиз иштерин жасай берсин, ыпылас адам ыпылас иштерин жасай берсин. Ал эми адил адам адил иштерин жасай берсин, ыйык адам ыйыктала берсин»[+].


12Ыйса мындай дейт: «Мына, Мен жакында келем. Ар бир адамга иштерине жараша бере турган сыйлыгымды ала келем[+].


13Мен Альфамын жана Омегамын, биринчимин жана акыркымын, башымын жана аягымын»[+].


14Өмүр дарагынын жемишинен жегенге жана шаарга дарбаза аркылуу кирүүгө укук алуу үчүн кийимдерин жуугандар бактылуу[+].


15Шаардын сыртында болсо – иттер жана сыйкырчылар, бузулгандар жана киши өлтүргүчтөр, бутка табынуучулар, жалганды сүйүүчүлөр жана адилетсиз иштерди кылуучулар[+].


16«Мен, Ыйса, ушуну силерге Жыйындарда күбөлөндүрүшү үчүн, Өзүмдүн периштемди жибердим. Мен Дөөттүн тукумунан чыккан таңкы жарык жылдызмын[+].


17Рух менен колукту: “Кел!” – дешет. Муну уккан да: “Кел!” – десин. Суусаган келсин, каалоочу өмүр суусун бекер эле алсын»[+].


18Мен, Жакан, бул китептеги пайгамбарчылыктарды уккан ар бир адамга эскертемин: ким аларга бир нерсе кошо турган болсо, Кудай ага бул китепте жазылган алааматтарды кошуп берет[+].


19Ким бул пайгамбарчылыктар жазылган китептеги сөздөрдөн бир нерсе алып салса, Кудай андан өмүр дарагындагы жана ыйык шаардагы үлүшүн, ошондой эле бул китепте жазылган үлүшүн алып коёт.


20Муну күбөлөндүрүүчү мындай дейт: «Ооба, Мен жакында келем!» Оомийин. Ооба, кел, Теңир Ыйса![+]


21

+ 1:1 Жкн. 1:1

+ 1:27 Мт. 19:4, Мк. 10:6

+ 2:7 1 Кор. 15:45

+ 2:9 Башт. 3:22, Аян 2:7, Аян 22:2

+ 2:11 1 Шам. 15:7

+ 2:14 Дан. 10:4, Башт. 10:11-12

+ 2:21 Башт. 15:12, 1 Шам. 26:12

+ 2:24 Мт. 19:5, Мк. 10:7, 1 Кор. 6:16, Эф. 5:31

+ 3:1 Мт. 10:16

+ 3:3 Башт. 2:17

+ 3:6 Рим. 5:12, 1 Кор. 15:21-22

+ 3:15 Рим. 16:20

+ 3:16 Эф. 5:21, Кол. 3:18

+ 3:19 Нас. 3:10, Нас. 3:20

* Өмүр.

+ 3:22 Башт. 2:9, Аян 2:7, Аян 22:2

* Жогорку даражадагы периште.

+ 4:7 Башт. 3:16

+ 4:15 Леб. 26:21, Заб. 78:12

+ 5:2 Башт. 1:27

+ 5:3 1 Кор. 15:49

+ 5:24 2 Пад. 2:11, Эвр. 11:5

+ 5:29 Башт. 3:17

+ 6:2 Аюп 1:6, Аюп 2:1, Заб. 88:7

+ 6:3 Заб. 77:39, Заб. 89:10

+ 6:4 Кат. 13:34

+ 6:5 Нак. 6:18, Мт. 12:34

+ 6:6 1 Шам. 15:10-11

+ 6:9 Аюп 1:1

+ 8:4 2 Пад. 19:37, Жер. 51:27

+ 8:17 Башт. 1:22

+ 8:20 Аюп 1:5

+ 8:21 Чыг. 29:18, Леб. 1:9, Башт. 6:5

+ 9:1 Башт. 1:22

+ 9:3 Башт. 1:29

+ 9:4 Леб. 3:17, Леб. 7:26, Леб. 17:10-11, Леб. 17:14, Мыйз. 12:23-24, Элч. 15:20, Элч. 15:29

+ 9:6 Кат. 35:33, Башт. 1:26-27

+ 9:21 Нак. 20:1

+ 9:22 Нак. 30:17

+ 10:4 Жун. 1:3

+ 10:7 Башт. 2:11

+ 10:11 Башт. 2:14

+ 10:21 Кат. 24:24

+ 10:29 Башт. 2:11

+ 11:2 Башт. 10:10, Дан. 3:1

+ 11:8 Мыйз. 32:8

+ 12:1 Элч. 7:4

+ 12:3 Башт. 18:18, Башт. 22:18, Башт. 26:4, Башт. 28:14, Гал. 3:8

* Египет.

+ 12:10 Башт. 41:54

+ 12:13 Башт. 20:2, Башт. 20:12

+ 13:8 Заб. 132:1

+ 13:10 Башт. 2:10, Башт. 19:24

+ 13:13 Башт. 18:20

+ 13:15 Жаш. 21:43

+ 13:16 1 Пад. 3:8

+ 14:3 Жаш. 10:5

+ 14:5 Мыйз. 2:10-12

+ 14:7 Кат. 13:27, 2 Жыл. 20:3

+ 14:8 Мыйз. 29:23

+ 14:14 Бий. 18:29

+ 14:17 2 Шам. 18:18

+ 14:18 Заб. 75:3

+ 14:20 Башт. 28:22, Леб. 27:30, Эвр. 7:1-2

+ 15:1 2 Шам. 22:3, Заб. 3:4

+ 15:5 Башт. 22:17, Мыйз. 1:10, Мыйз. 10:22, Рим. 4:18

+ 15:6 Рим. 4:3, Гал. 3:6, Жкп. 2:23

+ 15:8 Бий. 6:17, Лк. 1:18

+ 15:10 Леб. 1:17, Жер. 34:18-19

+ 15:12 Башт. 2:21, 1 Шам. 26:12, Аюп 33:15

+ 15:13 Чыг. 1:11, Чыг. 12:40, Элч. 7:6

+ 15:14 Чыг. 11:3, Элч. 7:7

+ 15:16 Мыйз. 9:4, 1 Пад. 21:26

+ 15:18 Чыг. 23:31, Кат. 34:1-12, Жаш. 21:43, 1 Пад. 4:21, 2 Жыл. 9:26

+ 16:5 Башт. 18:25, Башт. 31:53, 1 Шам. 24:13, 1 Шам. 24:16, Бий. 11:27

+ 16:7 Чыг. 15:22

* Мени көрүп турган Тирүүнүн булагы.

+ 17:5 Рим. 4:17

+ 17:12 Леб. 12:3

+ 18:5 Бий. 6:18-19

+ 18:10 Рим. 9:19

+ 18:12 1 Пет. 3:6

+ 18:14 Аюп 42:2, Жер. 32:17, Мт. 19:26, Лк. 1:37, 2 Пад. 4:16

+ 18:17 Амос 3:7

+ 18:18 Башт. 12:3

+ 18:20 Башт. 13:13

+ 18:25 Башт. 16:5, Аюп 34:10, Заб. 91:16

+ 18:26 Ыш. 65:8

+ 19:2 Аюп 31:32

+ 19:5 Бий. 19:22-24

+ 19:11 2 Пад. 6:18

+ 19:24 Аюп 18:15, Заб. 10:6, Жез. 20:16, Жез. 38:22, Лк. 17:29

+ 20:2 Башт. 12:10-20

+ 20:7 1 Жыл. 16:22, Заб. 104:15, Аюп 42:8, Жкп. 5:16

+ 20:17 Жкп. 5:16

+ 21:3 Башт. 17:19

+ 21:4 Башт. 17:12-13

+ 21:9 Гал. 4:29

+ 21:10 Жкн. 8:35, Гал. 4:30

+ 21:12 Рим. 9:7

+ 21:21 Кат. 10:12, 1 Пад. 11:18

+ 21:31 Башт. 26:33

+ 22:1 Заб. 10:5, Элч. 9:10

+ 22:2 2 Жыл. 3:1

* Теңир Өзү караштырат.

+ 22:17 Башт. 15:5, 1 Пад. 4:20, Жер. 33:22, Эвр. 6:13-14

+ 22:18 Башт. 12:3, Башт. 26:4, Элч. 3:25

+ 22:23 Башт. 24:24

+ 23:2 Жаш. 14:15, Бий. 1:10

+ 25:4 1 Жыл. 1:32-33

+ 25:10 Башт. 23:16-20

+ 25:15 1 Жыл. 1:29-31

+ 25:18 1 Шам. 15:7

+ 25:23 Кат. 24:18, 2 Шам. 8:14, 1 Жыл. 8:13, Рим. 9:12

+ 25:31 Мыйз. 21:17

* Буурчактын бир түрү.

+ 25:34 Эвр. 12:16

+ 26:1 Башт. 12:10, Башт. 20:2

+ 26:3 Башт. 22:16-18, Жаш. 21:43

+ 26:4 Чыг. 32:13, Башт. 12:3, Башт. 22:18, Элч. 3:25

+ 26:7 Башт. 12:13, Башт. 20:1-2

+ 26:15 Башт. 21:30

+ 26:29 Нак. 16:7

+ 26:34 Башт. 36:2-3

+ 27:3 Башт. 25:27-28

+ 27:28 Мыйз. 33:13

+ 27:36 Башт. 25:33

+ 27:40 2 Шам. 8:14, 2 Пад. 8:20-22

+ 27:46 Башт. 26:35

+ 28:2 Башт. 22:23, Башт. 24:29-30

+ 28:4 Жаш. 21:43

+ 28:9 Башт. 25:13, Башт. 36:3

+ 28:13 Жаш. 21:43

+ 28:14 Башт. 12:3, Башт. 13:16, Башт. 22:18, Башт. 26:4

+ 28:18 Башт. 35:14, Жаш. 4:1-10, 1 Шам. 7:12

* Кудайдын үйү.

+ 28:19 Башт. 35:6, Башт. 35:15, Башт. 48:3

+ 28:20 Кат. 21:2, Бий. 11:30, 1 Шам. 1:11, 2 Шам. 15:8

+ 28:22 Башт. 14:20, Леб. 27:30

+ 29:27 Бий. 14:12

+ 29:30 Леб. 18:18

+ 29:31 1 Шам. 1:19-20

+ 30:15 Леб. 18:18

+ 31:13 Башт. 28:20-22

+ 31:30 Бий. 18:24

* Кудайдын ысымдарынын бири.

+ 31:45 Башт. 28:18, Башт. 35:14, Жаш. 24:26-27

+ 31:53 Башт. 16:5

+ 32:9 Башт. 31:3

+ 32:12 Башт. 28:14-15

+ 32:28 Башт. 35:10

+ 32:29 Бий. 13:18

+ 32:30 Чыг. 24:10, Чыг. 33:20, Жкн. 1:18

+ 33:18 Башт. 12:6

+ 33:19 Жаш. 24:32, Аюп 42:11

+ 34:7 Бий. 20:6, 2 Шам. 13:12

+ 34:8 Мыйз. 22:28

+ 34:12 1 Шам. 18:25

+ 34:14 Жаш. 5:9

+ 35:1 Башт. 28:10-22

+ 35:4 Жаш. 24:26, Бий. 9:6

+ 35:7 Башт. 28:19

* Ый эмени.

+ 35:8 Башт. 24:59

+ 35:10 Башт. 32:28

+ 35:11 Башт. 17:6

+ 35:14 Башт. 28:18, Башт. 31:45

+ 35:15 Башт. 28:19

+ 35:17 1 Шам. 4:20

+ 35:19 Рут 1:2, Мук. 5:2

+ 35:22 Башт. 49:4, Леб. 20:11

+ 35:27 Жаш. 14:15, Бий. 1:10, Башт. 13:18, Башт. 23:2

+ 35:29 Башт. 25:8

• 36:1 1 Жыл. 1:35-37

+ 36:1 Башт. 25:30

+ 36:3 Башт. 26:34, Башт. 28:9

+ 36:12 Чыг. 17:8

• 36:20 1 Жыл. 1:38-42

+ 36:20 Башт. 14:6, Мыйз. 2:12

• 36:31 1 Жыл. 1:43-51

+ 36:33 Ыш. 34:6, Ыш. 63:1

+ 36:34 Башт. 36:15, Аюп 2:11, Жез. 25:13

+ 36:40 1 Жыл. 1:51-54

+ 37:13 Башт. 33:18

+ 37:14 1 Шам. 17:18

+ 37:17 2 Пад. 6:13

+ 37:24 Жер. 38:6, Зак. 9:11

+ 37:27 Башт. 25:12-16

+ 37:34 Аюп 1:20

+ 38:8 Мыйз. 25:5-6

+ 38:24 Леб. 21:9

+ 38:26 Леб. 18:15

+ 39:1 Башт. 37:36

+ 39:9 Чыг. 20:14

+ 39:15 Чыг. 20:16

+ 39:21 Дан. 1:10

+ 40:5 Нек. 1:11

+ 40:8 Дан. 2:28

+ 40:20 Мк. 6:21

+ 40:22 Эст. 7:10

+ 41:8 Дан. 2:1-2

+ 41:12 Дан. 1:17

+ 41:16 Дан. 2:30

+ 41:30 2 Пад. 8:1

+ 41:38 Дан. 4:5, Дан. 5:11

+ 41:40 Эст. 10:3

+ 41:42 Эст. 3:10, Эст. 8:2

* Өмүрдү сактап калуучу.

+ 41:45 Башт. 46:20, Ыш. 19:18, Жез. 30:17

+ 41:54 Башт. 12:10

+ 42:6 Нак. 11:26

+ 42:9 Башт. 37:5-11

+ 42:22 Башт. 37:21-22

+ 43:32 Башт. 46:34

+ 44:20 Башт. 37:3

+ 46:1 Башт. 26:33

+ 46:4 Башт. 50:13

• 46:8 1 Жыл. 2:1-5

+ 46:8 Чыг. 6:14-16

+ 46:9 Чыг. 6:14, Кат. 26:5-6, 1 Жыл. 5:3

+ 46:10 Кат. 26:13

+ 46:11 Кат. 3:17, Кат. 26:57

+ 46:12 Башт. 38, Кат. 26:19

+ 46:13 Кат. 26:23-24, 1 Жыл. 7:1

+ 46:14 Кат. 26:26

+ 46:16 Кат. 26:15

+ 46:17 Кат. 26:44-46, 1 Жыл. 7:30-40

+ 46:20 Башт. 41:45, Ыш. 19:18, Жез. 30:17, Кат. 26:28-37

+ 46:21 Кат. 26:38-41, 1 Жыл. 7:6-12, 1 Жыл. 8:1-5

+ 46:23 Кат. 26:42

+ 46:24 Кат. 26:48-49, 1 Жыл. 7:13

+ 46:27 Чыг. 1:5

+ 46:34 Башт. 43:32, Чыг. 8:26

+ 47:9 Аюп 14:1, Заб. 89:10

+ 47:11 Чыг. 1:11, Чыг. 12:37

+ 47:30 Башт. 50:13

+ 47:31 1 Пад. 1:47

+ 48:4 Башт. 28:12-15, Башт. 35:9-12

+ 48:5 Жаш. 14:4

+ 48:7 Башт. 35:19, Рут 1:2

+ 48:19 Кат. 1:33, Кат. 1:35, Мыйз. 33:17, Жаш. 17:14

• 49:1 Мыйз. 33:1-24

+ 49:4 Башт. 35:22, Леб. 18:7, Жез. 22:10

+ 49:5 Башт. 34:25-29

+ 49:7 Кат. 35:2, Жаш. 19:9

+ 49:8 1 Жыл. 28:4

+ 49:9 Аян 5:5, Кат. 23:24, Кат. 24:9

+ 49:10 Кат. 24:17

+ 49:13 Жаш. 19:10-16

+ 49:16 Башт. 30:6

+ 49:17 Бий. 18:27

+ 49:18 Заб. 118:166

+ 49:24 Заб. 22:1

+ 49:26 Мыйз. 33:15, Аб. 3:6, Мыйз. 33:13-17

+ 49:27 Бий. 20:21, Бий. 20:25

+ 49:31 Башт. 23:16-19, Башт. 35:29

+ 50:13 Башт. 23:16

+ 50:23 Кат. 32:39

+ 50:24 Чыг. 3:16-17

+ 50:25 Чыг. 13:19

+ 1:4 Башт. 35:23-26

+ 1:5 Башт. 46:27

+ 1:8 Элч. 7:18

+ 1:11 Башт. 15:13, Башт. 47:11

+ 2:1 Чыг. 6:20, Кат. 26:59

+ 2:18 Кат. 10:29

+ 2:24 Башт. 15:14, Башт. 46:4

+ 2:25 Бий. 2:18, 1 Шам. 9:16

+ 3:1 1 Пад. 19:8

+ 3:5 Жаш. 5:15

+ 3:6 Элч. 7:32

+ 3:8 Мыйз. 26:15

+ 3:9 1 Шам. 2:24-25

+ 3:12 Жаш. 1:5, Бий. 6:16

+ 3:14 Жкн. 8:58

+ 3:20 Чыг. 12:31

+ 3:21 Башт. 15:14

+ 4:10 Жер. 1:6

+ 4:11 Нак. 20:12

+ 4:19 Чыг. 2:15

+ 4:21 Жаш. 11:20

+ 4:22 Жер. 31:9, Ош. 11:1

+ 5:2 Аюп 21:15

+ 5:22 Жаш. 7:7

+ 6:3 Башт. 17:1

+ 6:7 Жез. 20:5

+ 6:8 Башт. 15:18, Башт. 26:3, Башт. 35:12

+ 6:14 Башт. 46:8-11

+ 6:15 Башт. 46:10, Кат. 26:12-13

+ 6:16 Кат. 3:17, 1 Жыл. 6:16

+ 6:19 Кат. 26:57-58

+ 6:20 Кат. 26:59

+ 6:21 Кат. 16:1-35

+ 6:22 Леб. 10:4

+ 6:23 Кат. 1:7, Кат. 2:3, Кат. 26:60-61

+ 6:24 Кат. 26:11, 1 Жыл. 6:22-23

+ 6:25 Кат. 25:7

+ 8:8 Чыг. 9:28, Чыг. 10:17

+ 8:26 Башт. 43:32, Башт. 46:34

+ 9:12 Заб. 104:25

+ 9:16 Рим. 9:17

+ 9:23 Жаш. 10:11, Аян 11:19, Аян 16:21

+ 9:27 2 Жыл. 12:6

+ 9:28 Чыг. 8:8, Чыг. 10:17

+ 9:29 Чыг. 19:5, Мыйз. 10:14, Заб. 23:1

+ 10:4 Амос 7:1, Аян 9:3

+ 10:16 Лк. 15:18

+ 10:17 Чыг. 8:8, Чыг. 9:28

+ 11:7 Мал. 3:18

* Эврейче «Пасах» «кыя өтүү, ырайым кылуу» дегенди билдирет.

• 12:1 Леб. 23:5-8, Кат. 28:16-25, Мыйз. 16:1-8

+ 12:6 Кат. 9:10-11

+ 12:12 Кат. 33:4

* Башы топ кылга окшогон өсүмдүк.

+ 12:22 Леб. 14:6, Кат. 19:6, Кат. 19:18, Заб. 50:9

+ 12:26 Чыг. 13:14, Мыйз. 6:20, Жаш. 4:6

+ 12:35 Чыг. 11:2

+ 12:36 Башт. 15:14

+ 12:37 Кат. 11:21, Кат. 33:5

+ 12:40 Башт. 15:13, Элч. 7:6, Гал. 3:17

+ 12:46 Кат. 9:12, Жкн. 19:36

+ 12:49 Леб. 19:34, Леб. 24:22, Кат. 9:14, Кат. 15:15-16, Мыйз. 10:19

+ 13:2 Чыг. 22:29, Чыг. 34:19, Леб. 27:26, Кат. 3:13, Кат. 8:16, Кат. 18:15-17, Мыйз. 15:19, Лк. 2:23

+ 13:7 Леб. 23:5-8

+ 13:9 Мыйз. 6:8, Мыйз. 11:18

+ 13:14 Чыг. 12:26, Мыйз. 6:20

+ 13:17 Кат. 14:1-4

+ 13:19 Башт. 50:25

+ 13:20 Кат. 33:6

+ 13:21 Чыг. 40:34, Кат. 9:15, Кат. 10:34, Мыйз. 1:33

+ 14:2 Кат. 33:7

+ 14:8 Кат. 33:3

+ 14:14 Мыйз. 1:30, Мыйз. 3:22, Жаш. 23:3, Жаш. 23:10, Нек. 4:20

+ 14:21 Жаш. 3:16, 2 Пад. 2:8

+ 14:29 Жаш. 3:13-17

+ 15:1 Ыш. 12:5, Заб. 75:7

+ 15:2 Заб. 117:13, Ыш. 12:2

+ 15:3 Заб. 23:8

+ 15:6 Заб. 117:15

+ 15:8 Заб. 77:13, 2 Шам. 22:16

+ 15:11 Мыйз. 3:24, Мыйз. 33:26, 1 Шам. 2:2, 2 Шам. 7:22, 1 Пад. 8:23, 2 Жыл. 6:14, Заб. 85:8, Заб. 88:7-9, Ыш. 45:5-6, Жер. 10:6

+ 15:15 Кат. 14:14, Кат. 22:2-4, Жаш. 2:9

+ 15:17 Заб. 77:54

+ 15:18 Заб. 9:37, Заб. 28:10, Заб. 145:10

+ 15:20 Чыг. 2:4-8, Кат. 12, Кат. 20:1, Кат. 26:59, Мыйз. 24:9, Мук. 6:4, Бий. 11:34, Бий. 21:21, 1 Шам. 18:6

+ 15:21 Заб. 75:7

+ 15:22 Башт. 16:7, Кат. 33:8

* Ачуу.

+ 15:26 Заб. 102:3

+ 15:27 Кат. 33:9

+ 16:1 Кат. 33:1

+ 16:3 Кат. 14:2, Кат. 20:3, Кат. 11:4-5

+ 16:7 Кат. 16:11

+ 16:13 Кат. 11:31, Кат. 11:7-9

+ 16:16 Чыг. 16:36

+ 16:18 2 Кор. 8:15

+ 16:23 Чыг. 20:8-11

* Дарактын бир түрү.

+ 16:35 Кат. 14:33, Мыйз. 8:2, Жаш. 5:12

+ 17:1 Кат. 33:12, Кат. 33:14

+ 17:2 Кат. 20:3-5

+ 17:4 Кат. 14:10

+ 17:6 Кат. 20:7-11

* Сыноо.

* Жемелөө.

+ 17:8 Башт. 36:12, Кат. 13:30, Кат. 24:20, Мыйз. 25:17-18, 1 Шам. 15:2

+ 17:14 1 Шам. 15:7-8

* Теңир менен туум.

+ 18:1 Чыг. 3:1

+ 18:11 1 Жыл. 16:25

+ 18:18 Кат. 11:14, Мыйз. 1:12

+ 18:21 Мыйз. 16:18, Эзр. 7:25

+ 18:25 Мыйз. 1:15

+ 18:26 Мыйз. 1:17

+ 19:2 Кат. 33:15

+ 19:4 Мыйз. 32:11

+ 19:5 Мыйз. 7:6, Мыйз. 14:2, Мыйз. 26:18, Заб. 134:4, Мал. 3:17, Чыг. 9:29, Мыйз. 10:14

+ 19:6 Мыйз. 14:21, Жер. 2:3, 1 Пет. 2:5, 1 Пет. 2:9, Аян 1:6, Аян 5:10, Аян 20:6

+ 19:8 Чыг. 24:3

+ 19:10 Кат. 11:18

+ 19:13 Эвр. 12:20

+ 19:21 1 Шам. 6:19

+ 19:22 Леб. 10:1-3

• 20:1 Мыйз. 5:6-21

+ 20:2 Леб. 26:13

+ 20:3 Мыйз. 32:39, 2 Пад. 17:35, Заб. 80:10

+ 20:4 Леб. 19:4, Леб. 26:1, Мыйз. 27:15

+ 20:5 Чыг. 34:14, Мыйз. 4:24, Мыйз. 6:15, Жаш. 24:19, Ноом 1:2, Чыг. 34:7, Кат. 14:18

+ 20:6 Мыйз. 5:10, Мыйз. 7:9

+ 20:7 Леб. 19:12, Леб. 24:10-16

+ 20:8 Башт. 2:2, Чыг. 31:14-17, Леб. 19:30, Леб. 23:3, Леб. 26:2, Кат. 15:32-36, Мк. 2:27-28, Лк. 13:14

+ 20:12 Леб. 19:3, Мыйз. 27:16, Мт. 15:4, Мт. 19:19, Мк. 7:10, Мк. 10:19, Лк. 18:20, Эф. 6:2

+ 20:13 Башт. 9:6, Леб. 24:17, Мт. 5:21, Мт. 19:18, Мк. 10:19, Лк. 18:20, Рим. 13:9, Жкп. 2:11

+ 20:14 Леб. 18:20, Леб. 20:10, Мыйз. 22:22, Нак. 6:32, Мт. 5:27, Рим. 13:9

+ 20:15 Леб. 19:11, Мт. 19:18, Рим. 13:9

+ 20:16 Чыг. 23:1, Мыйз. 19:16-20, Нак. 19:5, Мт. 19:18

+ 20:17 Жер. 5:8, Мт. 5:28, Лк. 12:15, Рим. 7:7, Рим. 13:9

+ 20:19 Мыйз. 5:27, Эвр. 12:19

+ 20:25 Мыйз. 27:5-6, Жаш. 8:31

+ 21:2 Леб. 25:39-40, Мыйз. 15:12, Жер. 34:14

+ 21:6 Мыйз. 15:16-17

+ 21:10 1 Кор. 7:3

+ 21:12 Башт. 9:6, Леб. 24:17, Кат. 35:31

+ 21:13 Мыйз. 19:4-5, Кат. 35:11, Кат. 35:22, Жаш. 20:3

+ 21:14 1 Пад. 2:28-34

+ 21:16 Мыйз. 24:7

+ 21:17 Леб. 20:9, Нак. 20:20, Мт. 15:4, Мк. 7:10

+ 21:25 Леб. 24:19-20, Мыйз. 19:21, Мт. 5:38

+ 21:28 Башт. 9:5

+ 21:30 Кат. 35:31

+ 21:34 Леб. 24:18

+ 22:1 2 Шам. 12:6

+ 22:4 Нак. 6:31

+ 22:11 1 Пад. 8:31, 2 Жыл. 6:20, Эвр. 6:16

+ 22:16 Мыйз. 22:28-29

+ 22:18 Леб. 19:31, Леб. 20:27, Мыйз. 18:10-12

+ 22:19 Леб. 18:23, Леб. 20:15, Мыйз. 27:21

+ 22:21 Чыг. 23:9, Леб. 19:33, Мыйз. 24:17

+ 22:22 Мыйз. 27:19, Ыш. 1:17

+ 22:24 Заб. 108:9

+ 22:25 Леб. 25:35-37, Мыйз. 23:19, Нек. 5:7

+ 22:26 Мыйз. 24:13

+ 22:28 1 Пад. 21:10, Элч. 23:5

+ 22:29 Чыг. 13:2, Чыг. 13:11-16

+ 22:30 Леб. 22:27

+ 22:31 Леб. 7:24, Леб. 22:8

+ 23:1 Чыг. 20:16

+ 23:3 Леб. 19:15

+ 23:4 Мыйз. 22:1

+ 23:6 Чыг. 22:21-22, Нак. 22:22

+ 23:7 Леб. 19:16, Мыйз. 27:25, 1 Пад. 21:1-11, Нак. 17:15, Нак. 24:24, Ыш. 5:23

+ 23:8 Мыйз. 16:19, 1 Шам. 8:3

+ 23:9 Чыг. 22:21

+ 23:11 Леб. 25:2-7

+ 23:12 Чыг. 20:9-10

+ 23:13 Жаш. 23:7, Заб. 15:4, Ош. 2:17, Зак. 13:2

+ 23:14 Кат. 28:16-31, Мыйз. 16:1-17

+ 23:15 Чыг. 12:15, Чыг. 34:20

+ 23:16 Чыг. 34:22, Мыйз. 16:9, Леб. 23:33-43, Кат. 29:12-39, Мыйз. 16:13-15, Мыйз. 31:10-11

+ 23:17 Чыг. 34:23

+ 23:19 Чыг. 34:26, Мыйз. 26:2, Чыг. 34:26, Леб. 22:28, Мыйз. 14:21, Мыйз. 22:6

+ 23:20 Чыг. 14:9, Мал. 3:1, Мт. 11:10, Мк. 1:2, Лк. 7:27

+ 23:22 Башт. 12:3, Мыйз. 30:7

+ 23:23 Чыг. 33:2, Мыйз. 7:1, Жаш. 3:10

+ 23:24 Чыг. 20:5, Кат. 33:52

+ 23:25 Мыйз. 7:15

+ 23:26 Мыйз. 7:14

+ 23:27 Мыйз. 2:25, Мыйз. 28:7, Жаш. 2:9

+ 23:28 Мыйз. 7:20, Жаш. 24:12

+ 23:29 Мыйз. 7:22

+ 23:31 Башт. 15:18, Кат. 34:1-12, Мыйз. 11:24, Жаш. 1:4, Заб. 71:8

+ 23:33 Чыг. 34:12, Мыйз. 7:16, Жаш. 23:12-13, Бий. 2:3, Заб. 105:36

+ 24:1 Чыг. 6:23, Кат. 11:16

+ 24:3 Чыг. 19:8

+ 24:8 Зак. 9:11, Мк. 14:24, Эвр. 9:20

+ 24:10 Башт. 32:30, Чыг. 33:20, Жкн. 1:18, Жез. 1:26

+ 24:12 1 Пад. 19:11, Чыг. 31:18

+ 24:13 Кат. 11:28, Кат. 14:6, Кат. 27:18

+ 24:17 Чыг. 24:1, Мыйз. 4:24, Эвр. 12:29

+ 24:18 Чыг. 34:28, 1 Пад. 19:8

• 25:1 Чыг. 35:4-9

* Ыйык кызмат кулуучунун жеңсиз сырткы кийими.

+ 25:8 Леб. 26:11-12, 1 Пад. 6:13, Жез. 37:27

• 25:10 Чыг. 37:1-9

+ 25:10 Мыйз. 10:1

+ 25:21 1 Пад. 8:9

+ 25:22 Леб. 16:2, Кат. 7:89, Кат. 17:4

• 25:23 Чыг. 37:10-16

+ 25:30 Леб. 24:5-9

• 25:31 Чыг. 37:17-24

+ 25:40 1 Жыл. 28:19

• 26:1 Чыг. 36:8-19

+ 26:14 Чыг. 25:5

• 26:15 Чыг. 36:20-34

• 26:31 Чыг. 36:35-38

+ 26:31 Леб. 16:2, 2 Жыл. 3:14, Мт. 27:51, Эвр. 9:3

+ 26:33 1 Пад. 6:16, 2 Жыл. 3:8, Мк. 15:38

• 27:1 Чыг. 38:1-7

+ 27:2 1 Пад. 1:50, 1 Пад. 2:28

+ 27:3 1 Пад. 7:40, 2 Жыл. 4:11

• 27:9 Чыг. 38:9-20

• 27:20 Леб. 24:1-4

+ 27:21 Чыг. 33:7

* Баш кийим.

• 28:6 Чыг. 39:1-7

• 28:15 Чыг. 39:8-21

+ 28:17 Жез. 28:13, Аян 21:19-20

* Жарык.

* Жеткилеңдик. Буларды Кудайдын эркин билүүдө колдонушкан.

+ 28:30 Леб. 8:8, Кат. 27:21, Мыйз. 33:8, 1 Шам. 28:6, Эзр. 2:63, Нек. 7:65

• 28:31 Чыг. 39:22-31

+ 28:36 Зак. 14:20

+ 28:38 Кат. 18:1

+ 28:39 Леб. 16:4, Жез. 44:18

• 29:1 Леб. 8

+ 29:2 Леб. 2:4

+ 29:7 Чыг. 30:30

+ 29:12 Чыг. 27:2

+ 29:13 Леб. 3:3-4

+ 29:14 Леб. 4:11-12, Леб. 16:27

+ 29:18 Леб. 1:9

+ 29:25 Чыг. 29:18

+ 29:29 Кат. 20:26

+ 29:33 Леб. 22:10

+ 29:36 Чыг. 30:26

+ 29:37 Чыг. 30:29, Леб. 6:18

• 29:38 Кат. 28:1-8

+ 29:41 Чыг. 29:18

+ 29:45 Чыг. 25:8

• 30:1 Чыг. 37:25-28

+ 30:2 Чыг. 27:2

+ 30:6 1 Пад. 6:22

+ 30:9 Леб. 10:1

+ 30:10 Леб. 16:34

+ 30:12 Чыг. 38:25, Кат. 1:2-4, 2 Шам. 24:15

+ 30:13 Леб. 27:25, Кат. 3:47, Кат. 18:16, Жез. 45:12, Нек. 10:32

+ 30:16 Кат. 31:54

• 30:17 Чыг. 40:30-32

+ 30:18 Чыг. 38:8

* Бадалдын ак-саргыл түстөгү чайыры.

* Дарактын аты.

+ 30:25 Чыг. 37:29

+ 30:28 Леб. 8:10-11

+ 30:29 Чыг. 29:37, Леб. 6:18

+ 30:30 Чыг. 29:7, Леб. 8:10

+ 30:35 Чыг. 37:29

• 31:1 Чыг. 35:30-35

+ 31:3 1 Пад. 7:14

• 31:12 Чыг. 20:8-11

+ 31:14 Чыг. 35:2, Кат. 15:32-36

+ 31:17 Башт. 2:22, Чыг. 20:8-11

+ 31:18 Чыг. 24:12

• 32:1 Мыйз. 9:11-19

+ 32:1 Чыг. 24:18, Элч. 7:40

+ 32:2 Бий. 8:24-27

+ 32:4 1 Пад. 12:28

+ 32:6 1 Кор. 10:7

+ 32:9 Мыйз. 10:16

+ 32:10 Кат. 14:12

+ 32:11 Дан. 9:15

+ 32:13 Башт. 22:16-17, Башт. 26:4

+ 32:14 Кат. 14:20, 2 Шам. 24:16, Жер. 18:8, Жун. 3:10

+ 32:20 Мыйз. 9:21

+ 32:25 Нак. 29:18

+ 32:27 Мыйз. 13:6-9

+ 32:33 Жез. 18:4, Жез. 18:20

+ 33:2 Чыг. 23:23

+ 33:3 Чыг. 3:8

+ 33:5 Кат. 16:21

+ 33:7 Чыг. 27:21

+ 33:16 Чыг. 19:5, Кат. 23:9

+ 33:19 Рим. 9:15

+ 33:20 Башт. 32:30, Ыш. 6:5, Жкн. 1:18

• 34:1 Мыйз. 10:1-4

+ 34:2 1 Пад. 19:11

+ 34:3 Чыг. 19:12-13

+ 34:6 Кат. 14:17-18, 2 Жыл. 30:9, Нек. 9:17, Заб. 85:15, Заб. 102:8, Заб. 110:4, Заб. 111:4, Заб. 114:5, Заб. 144:8, Жоел 2:13, Жун. 4:3

+ 34:7 Чыг. 20:5-6, Мыйз. 5:9

+ 34:12 Чыг. 23:33

+ 34:13 Чыг. 23:24, Мыйз. 7:5

+ 34:14 Чыг. 20:5

+ 34:15 Кат. 25:2

+ 34:16 Мыйз. 7:3-4, Бий. 3:6, 1 Пад. 11:2-4, 1 Пад. 16:31

+ 34:17 Чыг. 20:4

+ 34:18 Чыг. 12:14, Леб. 23:6

+ 34:19 Чыг. 13:2, Чыг. 13:11-16

+ 34:20 Чыг. 23:15

+ 34:21 Чыг. 20:8-11

+ 34:23 Чыг. 23:17

+ 34:25 Чыг. 23:18, Мыйз. 16:4

+ 34:26 Чыг. 23:19, Леб. 22:28, Мыйз. 14:21

+ 34:28 Чыг. 24:18

+ 34:29 2 Кор. 3:7-18

+ 34:34 2 Кор. 3:16

+ 34:35 2 Кор. 3:7-18

+ 35:2 Чыг. 20:8-11, Чыг. 31:14

• 35:4 Чыг. 25:1-7

+ 35:7 Чыг. 25:5

+ 35:23 Чыг. 25:5

• 35:30 Чыг. 31:1-6

• 36:8 Чыг. 26

+ 36:19 Чыг. 25:5

• 37:1 Чыг. 25:10-20

+ 37:1 Мыйз. 10:3

• 37:10 Чыг. 25:23-29

• 37:17 Чыг. 25:31-39

• 37:25 Чыг. 30:1-5

+ 37:29 Чыг. 30:22-25, Чыг. 30:34-38

• 38:1 Чыг. 27:1-8

+ 38:8 Чыг. 30:18

• 38:9 Чыг. 27:9-19

+ 38:21 Элч. 7:44, Аян 15:5

+ 38:25 Чыг. 30:12

+ 38:26 Кат. 1:46, Кат. 2:32, Кат. 26:51

• 39:1 Чыг. 28:6-43

+ 39:34 Чыг. 25:5

+ 40:20 1 Пад. 8:9

+ 40:34 Чыг. 13:21, Аян 15:8

+ 40:36 Кат. 9:17-22

+ 1:2 Леб. 6:8-13

+ 1:9 Чыг. 29:18

+ 1:13 Леб. 1:9

+ 1:14 Леб. 5:7, Леб. 12:8, Леб. 14:4, Леб. 15:14, Леб. 15:29, Кат. 6:10

+ 1:17 Башт. 15:10, Леб. 1:9

* Ладан дарагынан алынуучу чайыр.

+ 2:1 Леб. 6:14-18, Кат. 15:4-9

+ 2:2 Леб. 1:9

+ 2:3 Леб. 7:10, Леб. 10:13

+ 2:4 Чыг. 29:2

+ 2:5 Леб. 6:21

+ 2:9 Леб. 1:9

+ 2:11 Леб. 6:17

+ 2:12 Чыг. 23:19

+ 2:13 Кат. 18:19, 2 Жыл. 13:5

+ 2:14 Леб. 23:14

+ 2:16 Леб. 2:1, Леб. 1:9

+ 3:1 Леб. 7:11-21, Леб. 7:29-34

+ 3:5 Леб. 1:9

+ 3:11 Леб. 1:9, Леб. 21:6, Кат. 28:2, Жез. 44:7

+ 3:16 Леб. 1:9, Леб. 7:23

+ 3:17 Башт. 9:4, Леб. 7:26, Леб. 17:10, Мыйз. 12:23-24, Элч. 15:20, Элч. 15:29

+ 4:2 Леб. 5:15, Кат. 15:22-29

+ 4:7 Чыг. 30:1-2

+ 4:11 Чыг. 29:14, Леб. 6:11, Леб. 9:11, Леб. 16:27, Кат. 19:3, Кат. 19:5

+ 4:13 Кат. 15:24-25

+ 4:17 Кат. 19:4

+ 4:27 Кат. 15:27

+ 4:31 Леб. 1:9

+ 5:2 Леб. 11

+ 5:3 Леб. 12

+ 5:4 Бий. 11:30, Бий. 11:35, 1 Шам. 14:24, 1 Шам. 14:29, Нас. 5:4

+ 5:7 Леб. 1:14, Леб. 12:8

+ 5:11 Кат. 5:15

+ 5:13 Леб. 2:3

+ 5:15 Леб. 4:2, Леб. 4:27, Кат. 15:22-29

+ 5:16 Леб. 6:5, Леб. 22:14, Леб. 27:13, Леб. 27:15, Леб. 27:27, Леб. 27:31, Кат. 5:7

+ 6:2 Чыг. 23:4, Леб. 19:11

+ 6:5 Кат. 5:7

+ 6:9 Леб. 1:2-17

+ 6:10 Чыг. 28:39-43

+ 6:11 Леб. 4:2

+ 6:12 Нек. 10:34

+ 6:14 Леб. 2

+ 6:17 Леб. 2:11

+ 6:18 Чыг. 29:37, Леб. 6:18

+ 6:21 Леб. 2:5, Леб. 1:9

+ 6:22 Чыг. 29:23-25

+ 6:25 Леб. 4

+ 6:28 Леб. 11:32, Леб. 15:12

+ 6:30 Леб. 16:27

+ 7:1 Леб. 5:14

+ 7:7 Леб. 14:13

+ 7:9 Леб. 2:4-5

+ 7:10 Леб. 2:3

+ 7:11 Леб. 3

+ 7:12 Леб. 2:4, Кат. 6:15

+ 7:15 Леб. 22:29-30

+ 7:16 Леб. 19:5-8

+ 7:20 Леб. 22:3

+ 7:23 Леб. 3:16-17

+ 7:24 Леб. 17:15

+ 7:26 Башт. 9:4, Леб. 3:17, Леб. 7:26, Леб. 17:10-11, Леб. 17:14, Мыйз. 12:23-24, Элч. 15:20, Элч. 15:29

+ 7:31 Кат. 6:20

• 8:1 Чыг. 29:1-36

+ 8:8 Чыг. 28:30

+ 8:9 Чыг. 28:36

+ 8:10 Чыг. 30:26-29, Кат. 7:1

+ 8:12 Чыг. 30:30

+ 8:15 Чыг. 27:2

+ 8:16 Леб. 3:3-4

+ 8:17 Леб. 4:11-12

+ 8:21 Леб. 1:9

+ 8:23 Леб. 14:14-17

+ 9:11 Леб. 4:11-12, Кат. 19:5

+ 9:23 Кат. 6:22-27

+ 9:24 Бий. 6:21, 1 Пад. 18:38, 1 Жыл. 21:26, 2 Жыл. 7:1

+ 10:1 Чыг. 6:23, Чыг. 30:9

+ 10:2 Кат. 11:1, Кат. 16:35, Кат. 3:4, Кат. 26:61

+ 10:3 Чыг. 19:22

+ 10:4 Чыг. 6:18, Чыг. 6:22

+ 10:6 Леб. 21:10

+ 10:7 Леб. 21:10

+ 10:9 Жез. 44:21

+ 10:10 Леб. 11:47

+ 10:13 Леб. 2:3

+ 10:16 Леб. 9:3, Леб. 9:15

+ 10:18 Леб. 6:26

• 11:1 Мыйз. 14:3-20

+ 11:2 Мк. 7:19, Элч. 10:12-15, Рим. 14:14

+ 11:22 Мк. 1:6

+ 11:25 Леб. 13:6, Леб. 13:34, Леб. 14:8, Леб. 14:9, Леб. 14:47, Леб. 15:5, Леб. 16:26, Леб. 16:28, Леб. 17:15, Кат. 19:10, Кат. 31:24

+ 11:32 Леб. 15:12, Кат. 19:15

+ 11:33 Леб. 6:28, Леб. 15:12

+ 11:39 Леб. 17:15, Леб. 22:8, Мыйз. 14:21

+ 11:44 Леб. 19:2, Леб. 20:7, Леб. 20:26, Леб. 21:8, 1 Пет. 1:16, Эвр. 12:10

+ 11:47 Леб. 10:10, Жез. 44:23

+ 12:2 Леб. 15:19

+ 12:3 Башт. 17:12

+ 12:4 Лк. 2:22

+ 12:8 Леб. 1:14, Лк. 2:24

+ 13:3 Кат. 12:10, 2 Пад. 5:1, 2 Пад. 15:5, 2 Жыл. 26:20

+ 13:6 Леб. 11:25

+ 13:34 Леб. 11:25, Леб. 13:6

+ 13:46 Кат. 5:2, Кат. 12:14, Лк. 17:12

+ 14:2 Мт. 8:4, Мк. 1:44, Лк. 5:14, Лк. 17:14

+ 14:4 Леб. 1:14, Кат. 19:6, Чыг. 12:22

+ 14:7 2 Пад. 5:10, Леб. 16:22

+ 14:8 Леб. 11:25

+ 14:13 Леб. 7:7

+ 14:14 Леб. 8:23

+ 14:25 Леб. 8:23

+ 14:47 Леб. 11:25

+ 14:49 Леб. 14:4

+ 14:56 Леб. 10:10

+ 15:5 Леб. 11:25

+ 15:12 Леб. 6:28, Леб. 11:32

+ 15:14 Леб. 1:14

+ 15:16 Мыйз. 23:10

+ 15:19 Леб. 12:2

+ 15:24 Леб. 18:19

+ 15:25 Леб. 11:47, Мт. 9:20, Мк. 5:25, Лк. 8:43

+ 15:29 Леб. 1:14

+ 15:31 Кат. 5:3, Кат. 19:13, Кат. 19:20, Жер. 7:30, Жез. 5:11, Жез. 23:38

+ 16:1 Леб. 10:2

+ 16:2 Чыг. 26:31, Чыг. 30:10, Мт. 27:51, Эвр. 6:19, Эвр. 9:3, Чыг. 25:22

+ 16:4 Чыг. 28:39-43, Жез. 44:18

+ 16:13 Чыг. 25:21-22

+ 16:18 Чыг. 30:10

+ 16:22 Леб. 14:7

+ 16:23 Леб. 6:11

+ 16:26 Леб. 11:25

+ 16:27 Чыг. 29:14, Леб. 4:11-12, Леб. 6:30, Леб. 9:11, Кат. 19:5, Эвр. 13:11

+ 16:29 Леб. 23:27-32, Кат. 29:7-11

+ 16:32 Чыг. 29:30

+ 17:5 Мыйз. 12:15-20

+ 17:6 Башт. 8:21, Леб. 1:9

+ 17:7 2 Жыл. 11:15

+ 17:9 Мыйз. 12:20

+ 17:10 Башт. 9:4-6, Леб. 3:17

+ 17:11 Эвр. 9:22

+ 17:13 Мыйз. 12:16, Мыйз. 12:24

+ 17:15 Леб. 11:25, Леб. 11:40

• 18:1 Леб. 20:11-22

+ 18:3 Жез. 20:7-8, Жез. 23:8

+ 18:5 Мыйз. 4:1, Мыйз. 32:47, Нек. 9:29, Нак. 4:4, Жез. 18:9, Жез. 20:11, Рим. 8:13, Рим. 10:5, Гал. 3:12

+ 18:8 Мыйз. 22:30

+ 18:9 Мыйз. 27:22, 2 Шам. 13:12

+ 18:15 Башт. 38:26

+ 18:16 Мт. 14:4, Мк. 6:18

+ 18:17 Мыйз. 27:23

+ 18:18 Башт. 29:30, Башт. 30:15

+ 18:19 Леб. 15:24

+ 18:20 Чыг. 20:14

+ 18:22 Башт. 19:5, Бий. 19:22, Рим. 1:27

+ 18:23 Чыг. 22:19

+ 18:25 Кат. 35:34, Жер. 2:7, Жез. 36:17

+ 19:2 Леб. 11:44, Жаш. 24:19, 1 Пет. 1:16

+ 19:3 Чыг. 20:8-12

+ 19:4 Чыг. 20:3-5, Мыйз. 5:8

+ 19:5 Леб. 7:16-18

+ 19:9 Леб. 23:22, Мыйз. 24:19, Рут 2:1-2

+ 19:10 Рут 2:1, Рут 2:15

+ 19:11 Чыг. 20:15, Леб. 6:2-3, Эф. 4:25, Кол. 3:9

+ 19:12 Чыг. 20:7, Мыйз. 5:11, Мал. 3:5

+ 19:13 Мыйз. 24:14-15, Рим. 13:8

+ 19:15 Чыг. 23:2-3, Мыйз. 1:17

+ 19:16 Чыг. 23:1, Чыг. 23:7, Мыйз. 27:25, 1 Пад. 21:1-11

+ 19:17 Мт. 18:15, Лк. 17:3

+ 19:18 Нак. 20:22, 1 Шам. 20:17, Мт. 5:43, Мт. 19:19, Мт. 22:39, Мк. 12:31, Лк. 10:27, Жкп. 2:8, Рим. 13:9, Гал. 5:14

+ 19:19 Мыйз. 22:9

+ 19:26 Башт. 9:4, Леб. 3:17, Леб. 7:26, Леб. 17:10, Мыйз. 12:23-24, Элч. 15:20, Элч. 15:29, Мыйз. 18:10

+ 19:27 Леб. 21:5

+ 19:28 Леб. 21:5, Мыйз. 14:1

+ 19:29 Мыйз. 23:17

+ 19:30 Леб. 26:2

+ 19:31 Чыг. 22:18, Мыйз. 18:11, 1 Шам. 28:7

+ 19:32 Нак. 20:29

+ 19:33 Чыг. 22:21

+ 19:34 Чыг. 12:49, Леб. 24:22, Кат. 15:16, Мыйз. 10:19

+ 19:36 Мыйз. 25:13, Нак. 11:1, Нак. 20:10, Жез. 45:10

+ 20:2 Леб. 18:21

+ 20:3 Леб. 17:10, Жез. 5:11

+ 20:4 Мыйз. 17:2-5

+ 20:6 Леб. 19:31

+ 20:7 Леб. 11:44

+ 20:9 Чыг. 21:17

+ 20:10 Чыг. 20:14, Леб. 18:20, Мыйз. 22:22, Жкн. 8:5

+ 20:11 Леб. 18:7-16, Мыйз. 22:30, Башт. 35:22

+ 20:12 Башт. 38:26

+ 20:13 Леб. 18:22, Рим. 1:27

+ 20:14 Леб. 18:17, Мыйз. 27:23

+ 20:15 Чыг. 22:19

+ 20:17 Леб. 18:9, 2 Шам. 13:12

+ 20:18 Леб. 15:24, Леб. 18:19

+ 20:19 Леб. 18:12-13

+ 20:20 Леб. 18:14

+ 20:21 Леб. 18:16, Мт. 14:4, Мк. 6:18

+ 20:24 Чыг. 3:17

+ 20:25 Леб. 11:2-47, Мыйз. 14:4-20

+ 20:26 Леб. 11:44

+ 20:27 Леб. 19:31, Чыг. 22:18

+ 21:1 Жез. 44:25

+ 21:5 Леб. 19:27

+ 21:6 Леб. 3:11

+ 21:7 Жез. 44:22

+ 21:8 Леб. 11:44

+ 21:9 Башт. 38:24

+ 21:10 Леб. 10:6, Жез. 24:17

+ 21:11 Кат. 19:14

+ 21:12 Леб. 10:7

+ 21:14 Жез. 44:22

+ 21:18 Мыйз. 23:1

+ 22:3 Леб. 7:20-21

+ 22:4 Леб. 13:3, Леб. 15:2, Кат. 19:11

+ 22:8 Чыг. 22:31, Леб. 11:40, Леб. 17:15

+ 22:10 Чыг. 29:33

+ 22:11 Кат. 18:11

+ 22:14 Леб. 6:5

+ 22:20 Мыйз. 15:21, Мыйз. 17:1, Мал. 1:8, Мал. 1:14

+ 22:27 Чыг. 22:30

+ 22:28 Чыг. 23:19, Мыйз. 22:6

+ 22:29 Леб. 7:12

+ 22:30 Леб. 7:12-15

+ 22:33 Кат. 15:41

+ 23:3 Чыг. 20:8, Чыг. 35:2

+ 23:5 Чыг. 12:1-13

+ 23:8 Чыг. 12:14-20, Чыг. 13:3-7

+ 23:10 Чыг. 23:19, Чыг. 34:26, Кат. 15:20, Мыйз. 26:2

+ 23:15 Чыг. 23:16, Чыг. 34:22, Мыйз. 16:9

+ 23:22 Леб. 19:9, Мыйз. 24:19, Рут 2:1, Рут 2:15

+ 23:24 Кат. 29:1-6

+ 23:27 Леб. 16:29-31, Кат. 29:7-11

+ 23:34 Кат. 29:12-39, Мыйз. 16:13-15

+ 23:39 Чыг. 23:16

+ 23:40 Нек. 8:14-16

+ 24:2 Чыг. 25:31, Чыг. 27:20-21

+ 24:6 Чыг. 25:30

+ 24:9 1 Шам. 21:6, Мт. 12:4

+ 24:12 Кат. 15:34

+ 24:14 Кат. 15:35-36

+ 24:15 Чыг. 20:7, Мыйз. 5:11

+ 24:16 1 Пад. 21:10

+ 24:17 Башт. 9:6, Чыг. 21:12, Кат. 35:31

+ 24:18 Чыг. 21:33, Чыг. 21:34

+ 24:19 Чыг. 21:23-25, Мыйз. 19:21, Бий. 1:7, Мт. 5:38

+ 24:22 Чыг. 12:49, Леб. 19:34, Кат. 15:16, Мыйз. 10:19

• 25:1 Чыг. 23:10-11

+ 25:3 Леб. 26:34-35

+ 25:9 Леб. 23:27

+ 25:15 Леб. 27:17-24

+ 25:21 Мыйз. 28:8

+ 25:23 1 Жыл. 29:15

+ 25:25 Рут 3:9, Рут 4:3-6, Кат. 27:11, Жер. 32:7

+ 25:28 Леб. 27:19-21

+ 25:32 Кат. 35:2, Жаш. 21:1-40

+ 25:35 1 Жкн. 3:17

+ 25:36 Чыг. 22:25-27, Мыйз. 15:7-8

+ 25:39 2 Пад. 4:1, Нек. 5:5, Мт. 18:25, Мыйз. 24:14

+ 25:40 Чыг. 21:2, Мыйз. 15:12

+ 25:42 1 Кор. 7:23

+ 25:43 Эф. 6:9

+ 25:47 Нек. 5:5

+ 25:48 Нек. 5:8

+ 25:54 Чыг. 21:2, Мыйз. 15:12

• 26:1 Мыйз. 11:13-15, Мыйз. 28:1-14

+ 26:1 Чыг. 20:4-5, Чыг. 23:24

+ 26:2 Леб. 19:30

+ 26:4 Мыйз. 11:14, Мыйз. 28:12, Жез. 34:27, Заб. 66:7, Заб. 84:13

+ 26:6 Жер. 30:10, Жер. 46:27, Жез. 39:26, Мук. 4:4, Жез. 34:25

+ 26:8 Мыйз. 32:30, Жаш. 23:10, 2 Жыл. 24:24, Ыш. 30:17

+ 26:11 Жез. 37:26

+ 26:12 Жер. 30:22, Жез. 11:20, Зак. 13:9, Аян 21:3

+ 26:13 Чыг. 20:2, Мыйз. 5:6

• 26:14 Мыйз. 28:15-68

+ 26:16 Мыйз. 28:22, 1 Пад. 8:37, 2 Жыл. 6:28, Бий. 6:4, Жер. 5:17, Мук. 6:15

+ 26:17 Бий. 2:14, 1 Пад. 8:33, Жаш. 7:4, Нак. 28:1

+ 26:21 Башт. 4:15, Заб. 78:12

+ 26:22 Мыйз. 32:24

+ 26:26 Ыш. 3:1, Жез. 4:16, Жез. 5:16, Жез. 14:13, Ыш. 9:20, Мук. 6:14, Ак. 1:6

+ 26:29 Мыйз. 28:53, 2 Пад. 6:29, Кош. 4:10, Жер. 19:9, Жез. 5:10

+ 26:30 2 Пад. 23:20, 2 Жыл. 34:5, Жез. 6:5

+ 26:31 2 Пад. 25:9

+ 26:32 Мыйз. 29:24, 1 Пад. 9:8, Жер. 18:16

+ 26:33 Мыйз. 4:27, Мыйз. 28:64, Нек. 1:8, Жер. 9:16, Жез. 12:15, Зак. 7:14

+ 26:34 Чыг. 23:10-11, Леб. 25:2-7, 2 Жыл. 36:21

+ 26:37 Жер. 46:16, Жаш. 7:12, Бий. 2:14

+ 26:40 1 Пад. 8:47, 2 Жыл. 6:37, Нек. 9:2, Дан. 9:4-5

+ 27:2 Кат. 30, Бий. 11:30, 1 Шам. 1:11, 1 Шам. 1:28

+ 27:13 Леб. 6:5

+ 27:17 Леб. 25:15

+ 27:20 Леб. 25:28

+ 27:21 Кат. 18:14

+ 27:25 Чыг. 30:13

+ 27:26 Чыг. 13:2, Чыг. 13:11-16

+ 27:27 Леб. 6:5

+ 27:29 Кат. 21:2, Бий. 11:35

+ 27:30 Кат. 18:21, Мыйз. 14:22

+ 27:31 Леб. 6:5

+ 1:1 Чыг. 19:1, Чыг. 25:22

+ 1:2 Чыг. 30:12-14, Чыг. 38:26, Кат. 26:2, 2 Шам. 24:1, 1 Жыл. 21:2

+ 1:5 Кат. 7:30

+ 1:6 Кат. 7:36

+ 1:7 Чыг. 6:23, Рут 4:20, 1 Жыл. 2:10

+ 1:8 Кат. 7:18

+ 1:9 Кат. 7:24

+ 1:10 Кат. 7:48

+ 1:11 Кат. 7:60

+ 1:12 Кат. 7:66

+ 1:13 Кат. 7:72

+ 1:14 Кат. 7:42

+ 1:15 Кат. 7:78

+ 1:21 Кат. 26:7

+ 1:23 Кат. 26:14

+ 1:25 Кат. 26:18

+ 1:27 Кат. 26:22

+ 1:29 Кат. 26:25

+ 1:31 Кат. 1:27

+ 1:33 Кат. 26:37

+ 1:35 Кат. 26:34

+ 1:37 Кат. 26:41

+ 1:39 Кат. 26:43

+ 1:41 Кат. 26:47

+ 1:43 Кат. 26:50

+ 1:46 Чыг. 38:26, Кат. 26:51

+ 1:53 Кат. 8:19, Кат. 16:46, Кат. 18:5, 1 Жыл. 9:27

+ 2:3 Кат. 1:7

+ 2:9 Кат. 10:14

+ 2:16 Кат. 10:18-20

+ 2:17 Кат. 10:17, Кат. 10:21

+ 2:24 Кат. 10:22-24

+ 2:31 Кат. 10:25-27

+ 2:32 Чыг. 38:26, Кат. 1:46, Кат. 26:51

+ 2:33 Кат. 1:47-53

+ 3:2 Чыг. 6:23

+ 3:4 Леб. 10:2, 1 Жыл. 24:2

+ 3:6 Кат. 18:2

+ 3:9 Кат. 8:19, Кат. 18:6

+ 3:10 Кат. 16:40, 2 Жыл. 26:18

+ 3:13 Чыг. 13:2, Чыг. 13:11-16

+ 3:17 Башт. 46:11, Чыг. 6:16-19, Чыг. 10:2

+ 3:18 1 Жыл. 6:17, 1 Жыл. 23:7

+ 3:19 1 Жыл. 6:2, 1 Жыл. 6:18, 1 Жыл. 23:12

+ 3:20 1 Жыл. 6:19, 1 Жыл. 23:21

+ 3:23 Кат. 1:53

+ 3:25 Кат. 4:24-26

+ 3:27 1 Жыл. 26:23

+ 3:31 Кат. 4:4, Кат. 4:15

+ 3:32 Кат. 4:16

+ 3:36 Кат. 4:31-32

+ 3:39 Кат. 26:62

+ 3:47 Чыг. 13:13, Кат. 18:15-16, Чыг. 30:13

+ 4:3 Кат. 8:24-25, 1 Жыл. 23:3, 1 Жыл. 23:24, 1 Жыл. 23:27

+ 4:6 Чыг. 25:5

+ 4:15 2 Шам. 6:6-7, 1 Жыл. 13:9-10

+ 4:16 Кат. 3:32

+ 4:20 1 Шам. 6:19

+ 4:24 Кат. 3:25-26

+ 4:31 Кат. 3:36-37

+ 5:2 Леб. 13:3, Леб. 15:2, Леб. 13:46

+ 5:3 Леб. 15:31

+ 5:6 Леб. 6:2-3

+ 5:7 Леб. 5:5, Леб. 6:5

+ 5:13 Чыг. 20:14, Леб. 18:20

+ 5:15 Леб. 5:11

+ 5:22 Заб. 108:18

* «Назир» деген сөз эврейлерде «өзүн Теңирге арнаган адам» дегенди билдирет.

+ 6:2 Бий. 13:5, Амос 2:11-12

+ 6:5 Жез. 44:20

+ 6:6 Леб. 21:11

+ 6:10 Леб. 1:14, Леб. 5:7

+ 6:14 Леб. 3:6, Леб. 4:32

+ 6:15 Леб. 2:4

+ 6:19 Чыг. 29:23-24

+ 6:20 Леб. 7:31

+ 6:23 Леб. 9:23, Мыйз. 21:5, 1 Жыл. 23:13

+ 6:24 Заб. 120:8, Заб. 133:3

+ 6:25 Заб. 4:7, Заб. 30:17, Заб. 66:2, Заб. 79:4, Заб. 79:8, Заб. 79:20, Заб. 118:135

+ 7:1 Чыг. 40:17, Леб. 8:10

+ 7:7 Кат. 4:25

+ 7:8 Кат. 4:31

+ 7:9 Кат. 3:31

+ 7:12 Чыг. 6:23, Кат. 1:7

+ 7:14 Чыг. 30:34-35

+ 7:15 Леб. 1:2-3

+ 7:16 Леб. 4:23-24

+ 7:17 Леб. 3:1

+ 7:18 Кат. 1:8

+ 7:24 Кат. 1:9

+ 7:30 Кат. 1:5

+ 7:36 Кат. 1:6

+ 7:42 Кат. 1:14

+ 7:48 Кат. 1:10, 1 Жыл. 7:26-27

+ 7:54 Кат. 1:10

+ 7:60 Кат. 1:11

+ 7:66 Кат. 1:12

+ 7:72 Кат. 1:13

+ 7:78 Кат. 1:15

+ 7:89 Чыг. 25:22

+ 8:7 Кат. 19:9, Кат. 19:17

+ 8:8 Леб. 2:1

+ 8:14 Кат. 3:45

+ 8:16 Чыг. 13:2, Чыг. 13:11-16

+ 8:19 Кат. 3:9, Кат. 1:53

+ 8:24 Кат. 4:3, 1 Жыл. 23:24, 1 Жыл. 23:27

+ 9:2 Чыг. 12:1, Леб. 23:5

+ 9:6 Леб. 21:1, Кат. 5:2

+ 9:11 Чыг. 12:6, 2 Жыл. 30:2

+ 9:12 Чыг. 12:46, Жкн. 19:36

+ 9:14 Чыг. 12:48-49

+ 9:15 Чыг. 13:21, Чыг. 40:17

+ 9:17 Чыг. 40:36

+ 10:3 Жоел 2:15

+ 10:5 Кат. 2:3-9

+ 10:6 Кат. 2:10-16

+ 10:8 1 Жыл. 15:24

+ 10:9 Кат. 31:6, 2 Жыл. 13:12, 2 Жыл. 13:14

+ 10:10 Кат. 29:1, Заб. 80:4, Кат. 28:11-15

+ 10:12 Башт. 21:21

+ 10:14 Кат. 2:9, Кат. 1:7-9

+ 10:17 Кат. 2:17

+ 10:18 Кат. 2:10-16

+ 10:21 Кат. 4:4-15, Кат. 7:9

+ 10:22 Кат. 2:18-24

+ 10:25 Кат. 2:25-31

+ 10:29 Чыг. 2:18, Башт. 12:7, Башт. 32:12

+ 10:32 Бий. 1:16

+ 10:34 Чыг. 13:21

+ 10:35 Заб. 67:2, Ыш. 33:10

+ 11:1 Леб. 10:2, Кат. 16:35

+ 11:2 Жкп. 5:16

* Күйүү.

+ 11:4 Чыг. 12:38, 1 Кор. 10:6

+ 11:6 Кат. 21:5

+ 11:8 Чыг. 16:13, Чыг. 16:15-31

+ 11:14 Чыг. 18:18, Мыйз. 1:9

+ 11:15 Жун. 4:3

+ 11:16 Чыг. 24:1, Мыйз. 1:15

+ 11:17 2 Пад. 2:9, Нек. 9:20

+ 11:18 Чыг. 19:10

+ 11:21 Чыг. 12:37

+ 11:23 Ыш. 50:2, Ыш. 59:1, Кат. 23:19, Жез. 12:25

+ 11:31 Чыг. 16:13

* Кесирлүү элдин мүрзөсү.

+ 11:35 Кат. 33:17

+ 12:6 Башт. 46:2, Дан. 8:2

+ 12:7 Эвр. 3:2, Эвр. 3:5

+ 12:8 Чыг. 33:11, Чыг. 33:19

+ 12:10 Леб. 13:3

+ 12:14 Леб. 13:46, Кат. 5:2

• 13:1 Мыйз. 1:19-25

+ 13:1 Кат. 10:12, Башт. 21:21

+ 13:3 Жаш. 3:12

+ 13:4 Кат. 32:8, Мыйз. 1:22

+ 13:7 Кат. 13:31

+ 13:17 Кат. 11:28, Кат. 14:6

+ 13:23 Жаш. 15:14, Бий. 1:10, Заб. 77:12, Заб. 77:43, Ыш. 19:11, Ыш. 30:4

+ 13:24 Кат. 32:9, Мыйз. 1:24-25

* Жүзүм шиңгили.

+ 13:30 Чыг. 17:8

+ 13:31 Кат. 13:7, Кат. 14:6, Кат. 26:65, Кат. 32:12, Кат. 34:19, Мыйз. 1:36, Жаш. 14:6-15, Жаш. 15:13-19, Бий. 1:12-15, 1 Жыл. 2:9, 1 Жыл. 2:18

+ 13:32 Жаш. 14:8

+ 13:33 Жез. 36:12

+ 13:34 Башт. 6:4, Ыш. 40:22

• 14:1 Мыйз. 1:26-32

+ 14:2 Чыг. 16:3, Кат. 20:3

+ 14:4 Нек. 9:17

+ 14:5 Кат. 16:4, Кат. 16:22, Кат. 16:45, Кат. 20:6, Жаш. 7:6

+ 14:6 Чыг. 24:13, Кат. 11:28, Кат. 13:31, Мк. 14:63, Элч. 14:14

+ 14:9 Рим. 8:31

+ 14:10 Чыг. 17:4

+ 14:12 Чыг. 32:10

+ 14:14 Чыг. 15:14-15

+ 14:16 Мыйз. 9:28

+ 14:17 Чыг. 34:6, Чыг. 20:5, Мыйз. 5:9

• 14:20 Мыйз. 1:34-40

+ 14:21 Заб. 71:19, Ыш. 6:3, Ыш. 11:9, Аб. 2:14

+ 14:23 Мыйз. 12:9-10, Заб. 94:11

+ 14:24 Кат. 13:30, Кат. 14:6, Жаш. 14:10

+ 14:29 Эвр. 3:17, Кат. 1:2-3

+ 14:30 Кат. 26:64-65

+ 14:33 Мыйз. 1:3, Мыйз. 8:2

+ 14:34 Жез. 4:5-6

+ 14:38 Кат. 26:65

• 14:39 Мыйз. 1:40-46

+ 14:43 Кат. 13:30

+ 14:45 Кат. 21:3, Бий. 1:17

+ 15:3 Чыг. 29:18, Леб. 1:2-3, Леб. 22:21, Чыг. 23:14

+ 15:8 Леб. 3:1

+ 15:10 Леб. 1:9

+ 15:15 Чыг. 12:49, Леб. 19:34, Леб. 24:22, Мыйз. 10:19

+ 15:19 Жаш. 5:11-12

+ 15:22 Леб. 4:2, Леб. 4:27, Леб. 5:15

+ 15:24 Леб. 4:13

+ 15:27 Леб. 4:27-28

+ 15:29 Кат. 15:15

+ 15:30 Эвр. 10:26

+ 15:32 Чыг. 35:3

+ 15:34 Леб. 24:12

+ 15:35 Чыг. 31:14, Леб. 24:14-16

+ 15:38 Мыйз. 22:12, Мт. 23:5

+ 15:40 Леб. 11:44

+ 15:41 Леб. 22:33

• 16:1 Заб. 105:16-18

+ 16:1 Чыг. 6:16, Чыг. 6:18, Чыг. 6:21

+ 16:3 Чыг. 19:6

+ 16:4 Кат. 14:5

+ 16:5 2 Тим. 2:19

+ 16:7 Леб. 10:1

+ 16:9 Кат. 8:14

+ 16:11 Чыг. 16:7-8

+ 16:13 Чыг. 2:14

+ 16:15 1 Шам. 12:3

+ 16:21 Чыг. 33:5

+ 16:22 Кат. 14:5, Кат. 27:16, Аюп 12:10, Нас. 12:7, Зак. 12:1, Элч. 17:28, Башт. 18:23

+ 16:26 2 Тим. 2:19

+ 16:29 1 Пад. 22:28

+ 16:30 Заб. 54:16

+ 16:33 Нак. 1:12

+ 16:35 Леб. 10:2, Кат. 11:1

+ 16:40 Кат. 3:10, 2 Жыл. 26:18

+ 16:45 Чыг. 33:5, Кат. 14:5

+ 16:46 Леб. 16:12, Кат. 1:53

+ 16:48 Кат. 25:8, 2 Шам. 24:25

+ 17:4 Чыг. 25:22

+ 17:8 Эвр. 9:4

+ 18:1 Чыг. 28:38

+ 18:2 Кат. 3:6-10

+ 18:5 Кат. 1:53

+ 18:7 Чыг. 26:31, Леб. 16:2, Кат. 1:51

+ 18:8 Леб. 7:32, Кат. 5:9, Чыг. 29:28

+ 18:11 Леб. 22:2, Леб. 22:3, Леб. 22:11-13

+ 18:12 Мыйз. 18:4

+ 18:13 Чыг. 23:19

+ 18:14 Леб. 27:21, Леб. 27:28

+ 18:15 Чыг. 13:2, Чыг. 13:11-16, Кат. 3:46-47

+ 18:16 Чыг. 30:13

+ 18:17 Чыг. 13:2, Чыг. 13:11-16

+ 18:18 Чыг. 29:26-28

+ 18:19 Леб. 2:13, 2 Жыл. 13:5

+ 18:20 Мыйз. 10:9, Мыйз. 12:12, Мыйз. 14:27, Мыйз. 18:1-2, Жаш. 13:33, Жаш. 14:3, Жаш. 18:7, Жез. 44:28

+ 18:21 Леб. 27:30, Мыйз. 14:22

+ 18:26 Нек. 10:38

+ 19:2 Мыйз. 21:3, 1 Шам. 6:7

+ 19:4 Леб. 4:16-17

+ 19:5 Чыг. 29:14, Леб. 4:11-12, Леб. 9:11

+ 19:6 Чыг. 12:22, Леб. 14:4

+ 19:7 Леб. 11:25

+ 19:9 Кат. 8:7

+ 19:10 Леб. 11:25

+ 19:12 Кат. 31:19

+ 19:13 Леб. 15:31

+ 19:15 Леб. 11:32

+ 19:18 Чыг. 12:22

+ 19:19 Леб. 11:25

+ 19:20 Леб. 15:31

+ 19:22 Ак. 2:13

+ 20:1 Чыг. 15:20

+ 20:2 Чыг. 17:1-7

+ 20:3 Чыг. 16:3, Кат. 14:2

+ 20:6 Кат. 14:5

+ 20:10 Заб. 105:33

+ 20:12 Кат. 27:14, Мыйз. 31:2

+ 20:14 Башт. 25:24-26, Мыйз. 2:4

+ 20:15 Башт. 46:6-7, Чыг. 1:11

+ 20:16 Чыг. 2:23, Чыг. 3:7, Чыг. 14:19

+ 20:17 Кат. 21:22, Мыйз. 2:27

+ 20:19 Мыйз. 2:28

+ 20:21 Бий. 11:16-17

+ 20:22 Кат. 33:37

+ 20:24 Кат. 20:12

+ 20:26 Чыг. 28:2, Чыг. 29:29

+ 20:28 Кат. 33:38-39, Мыйз. 10:6

+ 20:29 Мыйз. 34:8

+ 21:1 Кат. 33:40

+ 21:2 Леб. 27:29, Мыйз. 7:2, Бий. 11:30-31, Башт. 28:20

* Талкаланган.

+ 21:4 Бий. 11:18

+ 21:5 Кат. 11:4-6, Кат. 11:20

+ 21:9 2 Пад. 18:4, Жкн. 3:14

+ 21:10 Кат. 33:43

+ 21:11 Кат. 33:44

+ 21:12 Мыйз. 2:13

+ 21:13 Кат. 22:36, Бий. 11:18

+ 21:15 Мыйз. 2:9, Мыйз. 2:18, Мыйз. 2:29, Ыш. 15:1

* Кудук.

• 21:21 Мыйз. 2:24, Бий. 11:19-22

+ 21:22 Кат. 20:17, Кат. 20:19

+ 21:24 Мыйз. 3:16, Жаш. 12:2, Бий. 11:13

+ 21:28 Жер. 48:45-46

+ 21:29 Бий. 11:24, Рут 1:15, 1 Пад. 11:7, 2 Пад. 23:13, Жер. 48:7

+ 21:30 Кат. 32:3, Жаш. 13:17, Ыш. 15:2, Жер. 48:18, 1 Жыл. 19:7, Ыш. 15:2

+ 21:32 Кат. 32:1, Жаш. 13:25, 2 Шам. 24:5, Жер. 48:32

+ 21:33 Жаш. 13:12

+ 21:34 Мыйз. 3:1-2

+ 22:2 Бий. 11:25, Чыг. 15:15, Аюп 40:10

+ 22:5 Мыйз. 23:4

+ 22:6 Жаш. 24:9, Нек. 13:2, Мук. 6:5

+ 22:18 1 Пад. 13:8, 1 Пад. 22:14

+ 22:23 Жаш. 5:13

+ 22:36 Кат. 21:13, Кат. 21:15

+ 22:38 Амос 3:8

+ 23:1 Аюп 42:8, 1 Жыл. 15:26

+ 23:8 Нак. 26:2

+ 23:9 Мыйз. 33:28, Чыг. 33:16

+ 23:10 Башт. 13:16

+ 23:19 Ош. 11:9, 1 Шам. 15:29, 2 Тим. 2:13, Тит 1:1-2, Мал. 3:6

+ 23:22 Кат. 24:8

+ 23:23 Заб. 43:1

+ 23:24 Башт. 49:9, Башт. 49:27

+ 24:2 Кат. 11:25, Бий. 3:10, 1 Шам. 10:10, 1 Шам. 16:13, 1 Шам. 19:20, 2 Жыл. 15:1, 2 Жыл. 20:14, 2 Жыл. 24:20

+ 24:8 Кат. 23:22

+ 24:9 Башт. 49:9, Башт. 12:3, Башт. 27:29

+ 24:10 Мыйз. 23:5

+ 24:17 Мт. 2:2, Аян 22:16, Башт. 49:10, Жер. 48:45

+ 24:18 2 Шам. 8:14

+ 24:20 Башт. 36:12, Чыг. 17:8

+ 24:21 Башт. 15:19, Бий. 1:16, Бий. 4:11, Бий. 5:24, 1 Шам. 15:6, 1 Шам. 27:10, 1 Шам. 30:29, 1 Жыл. 2:55, 1 Жыл. 21:28-29, Жер. 49:16

+ 24:24 Дан. 11:30, Башт. 10:21, Башт. 10:25

+ 25:1 Кат. 33:49, Жаш. 2:1, Жаш. 3:1

+ 25:2 Чыг. 34:15

+ 25:3 Кат. 31:16, Жаш. 22:17, Заб. 105:28-29, Ош. 9:10

+ 25:4 Мыйз. 4:3, Мыйз. 21:22

+ 25:7 Чыг. 6:25

+ 25:8 Заб. 105:30, Кат. 16:48, 2 Шам. 24:25

+ 25:12 Ыш. 54:10, Жез. 34:25, Жез. 37:26, Ош. 2:18

+ 25:13 1 Жыл. 6:4-15

+ 25:15 Кат. 31:8

+ 25:17 Кат. 31:2, Кат. 31:7

+ 26:2 Чыг. 30:12-14, Чыг. 38:26, Кат. 1:2, Кат. 1:3, 2 Шам. 24:1, 1 Жыл. 21:2

+ 26:5 Чыг. 6:14, 1 Жыл. 5:1-3

+ 26:6 Башт. 46:8-9

+ 26:7 Кат. 1:21

+ 26:9 Кат. 16:1-2

+ 26:10 Кат. 16:31-35

+ 26:11 Чыг. 6:24

+ 26:12 Башт. 46:10, Чыг. 6:15, 1 Жыл. 4:24

+ 26:14 Кат. 1:23

+ 26:15 Башт. 46:16

+ 26:18 Кат. 1:25

+ 26:19 Башт. 38, Башт. 46:12, 1 Жыл. 2:3-5

+ 26:22 Кат. 1:27

+ 26:23 Башт. 46:13, 1 Жыл. 7:1

+ 26:25 Кат. 1:29

+ 26:26 Башт. 46:14

+ 26:27 Кат. 1:31

+ 26:28 Башт. 46:20

+ 26:29 1 Жыл. 7:14-19

+ 26:33 Кат. 27:1-7

+ 26:34 Кат. 1:35

+ 26:35 1 Жыл. 7:20-27

+ 26:37 Кат. 1:33

+ 26:38 Башт. 46:21, 1 Жыл. 7:6-12, 1 Жыл. 8:1-5

+ 26:41 Кат. 1:37

+ 26:42 Башт. 46:23

+ 26:43 Кат. 1:39

+ 26:44 Башт. 46:17, 1 Жыл. 7:30-40

+ 26:47 Кат. 1:41

+ 26:48 Башт. 46:24, 1 Жыл. 7:13

+ 26:50 Кат. 1:43

+ 26:51 Кат. 1:46

+ 26:53 Жаш. 11:23

+ 26:54 Кат. 33:54

• 26:57 Чыг. 6:16-25, 1 Жыл. 6:1-3, 1 Жыл. 6:16-30

+ 26:60 Чыг. 6:23-25

+ 26:61 Леб. 10:2

+ 26:62 Кат. 3:39

+ 26:65 Кат. 14:28-30

• 27:1 Кат. 36:1-12

+ 27:1 Кат. 26:33, Жаш. 17:3-4

+ 27:3 Кат. 16:1-35, Кат. 16:49

+ 27:4 Аюп 42:15

+ 27:11 Рут 4:3-6, Жер. 32:6-9

+ 27:12 Мыйз. 3:27, Мыйз. 32:49

+ 27:13 Кат. 20:24

+ 27:14 Кат. 20:12-13

+ 27:16 Кат. 16:22

+ 27:17 1 Пад. 22:17, Жез. 34:5, Зак. 10:2, Мт. 9:36, Мк. 6:34

+ 27:18 Чыг. 24:13

+ 27:19 Мыйз. 3:28, Мыйз. 31:14

+ 27:20 Жаш. 1:16-18

• 28:1 Чыг. 29:38-42

+ 28:2 Леб. 3:11, Леб. 21:6, Леб. 1:9

+ 28:10 Жез. 46:4-5

+ 28:11 Кат. 10:10

• 28:16 Чыг. 13:3-7, Леб. 23:5-8, Мыйз. 16:1-8

+ 28:16 Чыг. 12:1-13

+ 28:17 Чыг. 23:15

• 28:26 Мыйз. 16:9-12

+ 29:1 Леб. 23:23-25

+ 29:7 Леб. 16:29-31, Леб. 23:27-32

• 29:12 Леб. 23:33-43, Мыйз. 16:13-15

+ 29:12 Эзр. 3:4

+ 29:39 Леб. 7:16

+ 30:3 Леб. 5:4, Мыйз. 23:21, Заб. 49:14, Нас. 5:3

+ 31:2 Кат. 25:17

+ 31:6 Кат. 10:9

+ 31:8 Кат. 25:15, Жаш. 13:21

+ 31:15 1 Шам. 15:3

+ 31:16 Кат. 25:1-5

+ 31:17 Бий. 21:11

+ 31:18 Мыйз. 21:10-14

+ 31:19 Кат. 19:12, Кат. 19:22

+ 31:24 Леб. 11:25, Кат. 19:10

+ 31:27 Жаш. 22:8, 1 Шам. 30:24

+ 31:50 Чыг. 30:12

+ 31:53 Мыйз. 20:14

+ 31:54 Чыг. 30:16

+ 32:1 Кат. 21:32

+ 32:4 Кат. 21:24, Кат. 21:35

+ 32:8 Кат. 13:3-4, Кат. 13:21-33

+ 32:10 Мыйз. 1:34-36

+ 32:11 Кат. 14:29

+ 32:12 Кат. 14:6

+ 32:13 Кат. 14:33-35

+ 32:17 Жаш. 4:12-13

+ 32:18 Жаш. 22:4

+ 32:19 Жаш. 13:8

+ 32:39 Башт. 50:23, 1 Жыл. 7:14-15

+ 32:40 Жаш. 13:31, Жаш. 17:1

+ 32:41 Мыйз. 3:14-15, 1 Пад. 4:13, 1 Жыл. 2:21-23

+ 33:3 Чыг. 14:8

+ 33:4 Чыг. 12:12, Чыг. 12:29

+ 33:5 Чыг. 12:37

+ 33:6 Чыг. 13:20

+ 33:7 Чыг. 14:2

+ 33:8 Чыг. 15:22-23

+ 33:9 Чыг. 15:27

+ 33:11 Чыг. 16:1

+ 33:14 Чыг. 17:1

+ 33:15 Чыг. 19:2

+ 33:16 Кат. 11:34

+ 33:17 Кат. 11:35

+ 33:31 Мыйз. 10:6

+ 33:33 Мыйз. 10:7

+ 33:35 Мыйз. 2:8

+ 33:36 Кат. 20:1, Кат. 27:14

+ 33:37 Кат. 20:22

+ 33:38 Кат. 20:28, Мыйз. 10:6

+ 33:40 Кат. 21:1

+ 33:43 Кат. 21:10

+ 33:44 Кат. 21:11

+ 33:47 Мыйз. 32:49

+ 33:48 Кат. 22:1

+ 33:49 Кат. 25:1

+ 33:52 Чыг. 23:24, Мыйз. 7:5

+ 33:54 Кат. 26:54

• 34:1 Жез. 47:13-21

+ 34:3 Жаш. 15:1-4

+ 34:7 Кат. 33:37-39

+ 34:8 2 Пад. 14:25

+ 34:11 2 Пад. 23:33, Жер. 39:5

+ 34:12 Башт. 15:18, Чыг. 23:31, Мыйз. 11:24, Жаш. 1:4

+ 34:17 Жаш. 14:1, Жаш. 19:51

+ 34:19 Кат. 14:6

• 35:1 Жаш. 21:1-42

+ 35:6 Мыйз. 4:41-43, Жаш. 20:7-8

• 35:9 Мыйз. 4:41-43, Мыйз. 19:1-13, Жаш. 20

+ 35:11 Чыг. 21:13

+ 35:22 Чыг. 21:13

+ 35:25 Чыг. 29:7

+ 35:30 Мыйз. 17:6, Мыйз. 19:15

+ 35:31 Башт. 8:22, Чыг. 21:12, Чыг. 21:30

+ 35:33 Заб. 105:38, Башт. 9:6

+ 35:34 Леб. 18:25

• 36:1 Кат. 27:1-7, Жаш. 17:3-6

+ 36:4 Леб. 25:10

+ 36:7 1 Пад. 21:1-16, Жез. 45:9, Жез. 46:18

+ 36:8 1 Жыл. 23:22

+ 1:2 Чыг. 3:1, Чыг. 17:6, Чыг. 33:6, Кат. 13:26, Кат. 32:8

+ 1:3 Кат. 14:33

+ 1:4 Кат. 21:21-35

+ 1:6 Чыг. 19:1, Кат. 10:11-12

+ 1:7 Кат. 13:30

+ 1:8 Башт. 12:7, Башт. 26:3, Башт. 28:13

+ 1:9 Чыг. 18:18, Кат. 11:14

+ 1:10 Башт. 15:5

+ 1:11 2 Шам. 24:3

+ 1:15 Чыг. 18:25, Кат. 11:16

+ 1:16 Леб. 19:15, Мыйз. 16:18-19, Нак. 31:9

+ 1:17 Чыг. 23:2-3, Леб. 19:15, Чыг. 18:22, Чыг. 18:26

• 1:19 Кат. 13, Кат. 14

+ 1:21 Мыйз. 31:8, Жаш. 1:9

+ 1:30 Чыг. 14:14

+ 1:31 Чыг. 19:4, Мыйз. 32:11, Ыш. 46:3

+ 1:33 Чыг. 13:21

• 1:34 Кат. 14:20-45

+ 1:36 Кат. 14:6-9, Кат. 14:24

+ 1:37 Кат. 20:12, Кат. 27:14

+ 1:38 Чыг. 24:13, Кат. 27:18-20

+ 1:46 Кат. 20:1, Бий. 11:17

+ 2:1 Кат. 14:25, Кат. 21:4

+ 2:5 Башт. 36:8

+ 2:7 Кат. 14:33

+ 2:8 1 Пад. 9:26

+ 2:9 Бий. 11:15

+ 2:10 Кат. 13:23, Мыйз. 1:28

+ 2:11 Башт. 14:5, Мыйз. 2:11, Мыйз. 2:20, Жаш. 12:4, Жаш. 13:12, 2 Шам. 21:16, 1 Жыл. 20:4, Башт. 14:5-6

+ 2:12 Башт. 36:20-30

+ 2:13 Кат. 21:12

+ 2:14 Кат. 14:29-35, Кат. 26:64-65

+ 2:19 Бий. 11:15

+ 2:20 Башт. 14:5-6

+ 2:22 Башт. 36:20-30

+ 2:23 Жаш. 13:3-4

• 2:24 Кат. 21:21-26

+ 2:25 Чыг. 15:14-16, Чыг. 23:27

+ 2:27 Кат. 20:17-19

+ 2:36 Жаш. 13:9

• 3:1 Кат. 21:31-35

+ 3:2 Кат. 21:33-34

+ 3:4 1 Пад. 4:13

+ 3:6 Мыйз. 7:2

+ 3:9 Мыйз. 4:48, Жаш. 11:3, Жаш. 12:5, Заб. 28:6, 1 Жыл. 5:23, Ыр. 4:8, Жез. 27:5

+ 3:11 Башт. 14:5, Мыйз. 2:11, Мыйз. 2:20, 2 Шам. 11:1, 2 Шам. 12:26

+ 3:12 Кат. 32:33, Жаш. 13:8

+ 3:14 Бий. 10:4

+ 3:15 Кат. 32:39-41, 1 Жыл. 2:22

+ 3:16 Кат. 21:24, Жаш. 12:2

+ 3:17 Кат. 34:11, Жаш. 3:16

+ 3:21 Мыйз. 7:19, Жаш. 10:25

+ 3:22 Чыг. 14:14

+ 3:24 Чыг. 15:11

+ 3:26 Кат. 20:12, Мыйз. 1:37

+ 3:27 Кат. 20:12, Кат. 27:12-13, Мыйз. 31:2, Мыйз. 32:52, Мыйз. 34:4

+ 3:28 Кат. 27:18-19, Мыйз. 1:38

+ 3:29 Кат. 25:5

+ 4:1 Леб. 18:5

+ 4:2 Мыйз. 12:32, Нак. 30:6, Аян 22:18

+ 4:3 Кат. 25:1-9

+ 4:6 Заб. 118:98, Аюп 28:28, Заб. 110:10

+ 4:7 2 Шам. 7:23, Заб. 118:151, Заб. 144:18

+ 4:8 Рим. 3:2, Рим. 7:12

+ 4:9 Мыйз. 6:7, Мыйз. 11:19, Мыйз. 32:46, Заб. 77:4, Жоел 1:3

+ 4:10 Чыг. 19:9, Чыг. 19:16

+ 4:11 Чыг. 20:21, Эвр. 12:18

+ 4:13 Чыг. 20:1-17, Мыйз. 5:6-21, Чыг. 24:12, Чыг. 31:18

+ 4:16 Чыг. 20:4-5, Рим. 1:23

+ 4:19 Аюп 31:26-28, 2 Пад. 17:16, 2 Пад. 21:3, Жер. 8:2

+ 4:20 1 Пад. 8:51, Жер. 11:4

+ 4:21 Мыйз. 1:37, Мыйз. 3:26

+ 4:24 Чыг. 20:5, Чыг. 24:17, Мыйз. 9:3, Ыш. 30:27, Амос 5:6, Эвр. 12:29

+ 4:26 Мыйз. 32:1, Заб. 49:4

+ 4:27 Леб. 26:33, Мыйз. 28:64

+ 4:28 Мыйз. 28:36, Заб. 113:13-14, Жер. 16:13

+ 4:29 Жер. 29:13-14

+ 4:32 Аюп 20:4

+ 4:33 Чыг. 19:21

+ 4:35 1 Шам. 2:2, Ыш. 45:5, Мк. 12:32, 1 Кор. 8:4

+ 4:36 Чыг. 24:17

+ 4:39 Жаш. 2:11, Чыг. 15:11, 1 Пад. 8:23, 1 Пад. 8:60

• 4:41 Кат. 35:9-34, Мыйз. 19:1-13, Жаш. 20

+ 4:47 Кат. 21:21-35

+ 4:48 Мыйз. 3:9

+ 4:49 Мыйз. 3:17

• 5:1 Чыг. 20:1-17

+ 5:4 Чыг. 33:11

+ 5:5 Чыг. 20:18, Чыг. 20:21, Чыг. 24:2

+ 5:6 Леб. 26:13

+ 5:7 2 Пад. 17:35

+ 5:8 Леб. 19:4, Леб. 26:1, Мыйз. 27:15

+ 5:9 Чыг. 34:14, Мыйз. 4:24, Мыйз. 6:15, Жаш. 24:19, Ноом 1:2, Чыг. 34:7, Кат. 14:18

+ 5:10 Мыйз. 7:9

+ 5:11 Леб. 19:12, Леб. 24:10-16

+ 5:12 Чыг. 31:14-17, Леб. 19:30, Леб. 23:3, Леб. 26:2, Кат. 15:32-36, Мк. 2:27-28, Лк. 13:14

+ 5:16 Леб. 19:3, Мыйз. 27:16, Мт. 15:4, Мт. 19:19, Мк. 7:10, Мк. 10:19, Лк. 18:20, Эф. 6:2

+ 5:17 Башт. 9:6, Леб. 24:17, Мт. 5:21, Мт. 19:18, Мк. 10:19, Лк. 18:20, Рим. 13:9, Жкп. 2:11

+ 5:18 Леб. 18:20, Леб. 20:10, Мыйз. 22:22, Нак. 6:32, Мт. 5:27, Рим. 13:9

+ 5:19 Леб. 19:11, Мт. 19:18, Рим. 13:9

+ 5:20 Чыг. 23:1, Мыйз. 19:16-20, Нак. 19:5, Нак. 19:9, Нак. 21:28, Нак. 24:28, Нак. 25:18, Мт. 19:18

+ 5:21 Жер. 5:8, Мт. 5:28, Лк. 12:15, Рим. 7:7, Рим. 13:9

+ 5:22 Чыг. 31:18

+ 5:25 Чыг. 19:21

+ 5:27 Чыг. 20:18-19

+ 5:28 Мыйз. 18:17

+ 5:32 Жаш. 1:7, 2 Пад. 22:2

+ 5:33 Мыйз. 10:13

+ 6:2 Нас. 12:13

+ 6:3 Башт. 15:5, Башт. 22:17

+ 6:4 Мк. 12:29, Зак. 14:9

+ 6:5 Мыйз. 11:13, Мт. 22:37, Мк. 12:30, Лк. 10:27

+ 6:7 Мыйз. 4:9, Заб. 118:13

+ 6:8 Чыг. 13:9, Чыг. 13:16, Мыйз. 11:18

+ 6:9 Мыйз. 11:20

+ 6:10 Жаш. 24:13

+ 6:13 2 Пад. 17:36, Мт. 4:10, Лк. 4:8, Мыйз. 10:20, Жаш. 2:12, Жер. 4:2

+ 6:15 Чыг. 20:5

+ 6:16 Чыг. 17:2, Мт. 4:7, Лк. 4:12

+ 6:19 Чыг. 23:28-30

+ 6:20 Чыг. 12:26

+ 6:21 Чыг. 20:2

+ 6:22 Заб. 134:8

+ 6:25 Мыйз. 24:13

+ 7:1 Чыг. 23:23

+ 7:2 Кат. 21:2, Мыйз. 3:6, Мыйз. 20:16-17, Жаш. 6:20

+ 7:3 2 Кор. 6:14, Чыг. 34:15-16, Жаш. 23:12-13, Бий. 3:6, 1 Пад. 11:2-4

+ 7:4 Мыйз. 6:15

+ 7:5 Чыг. 23:24, Чыг. 34:13

+ 7:6 1 Пет. 2:9, Чыг. 19:5-6

+ 7:7 1 Жыл. 16:19

+ 7:8 Жер. 31:3, Ош. 11:1, Мал. 1:2

+ 7:9 Чыг. 20:6, Мыйз. 5:10

+ 7:10 Аюп 34:11, Ыш. 59:18, Ноом 1:2

+ 7:12 Башт. 17:2, Башт. 26:3

+ 7:14 Чыг. 23:26

+ 7:15 Чыг. 9:15, Чыг. 15:26, Чыг. 23:25

+ 7:16 Чыг. 23:33

+ 7:19 Мыйз. 3:21, Жаш. 10:25

+ 7:20 Чыг. 23:28, Жаш. 24:12

+ 7:21 Нек. 4:14

+ 7:22 Чыг. 23:29

+ 7:24 Жаш. 10:24, Жаш. 11:12, Жаш. 1:5

+ 7:25 Жаш. 7:20-21

+ 8:2 Чыг. 16:35, Амос 2:10, Чыг. 15:25

+ 8:3 Чыг. 16:14-15, Чыг. 16:31, Мт. 4:4, Лк. 4:4

+ 8:4 Мыйз. 29:5, Нек. 9:21

+ 8:5 Нак. 3:12, Эвр. 12:7

+ 8:7 Мыйз. 11:11

+ 8:14 Нак. 30:9, Заб. 77:11, Заб. 105:21, Ош. 13:6

+ 8:15 Кат. 21:6, Ош. 13:5, Чыг. 17:6, Кат. 20:11

+ 8:16 Чыг. 16:5, Чыг. 16:31

+ 8:17 Бий. 7:2

+ 8:20 Дан. 9:11

+ 9:2 Кат. 13:23, Мыйз. 1:28

+ 9:3 Чыг. 20:5, Чыг. 24:17, Мыйз. 4:24, Эвр. 12:29, Чыг. 23:29-31

+ 9:4 Башт. 15:16

+ 9:5 Башт. 50:24

+ 9:6 2 Пад. 17:14, 2 Жыл. 30:8

+ 9:8 Чыг. 32:4, Чыг. 32:10

+ 9:9 Чыг. 24:18, Мт. 4:2

+ 9:10 Чыг. 31:18

+ 9:12 Чыг. 32:7-10

+ 9:14 Заб. 9:6, Кат. 14:12

+ 9:18 Чыг. 34:28, Чыг. 32:11-14

+ 9:21 Чыг. 32:20

+ 9:22 Чыг. 17:7, Кат. 11:3, Кат. 11:34

+ 9:23 Кат. 13:3, Кат. 14:1

+ 9:26 Чыг. 32:11-13

+ 9:28 Кат. 14:16

+ 9:29 Нек. 1:10

• 10:1 Чыг. 34:1-4

+ 10:1 Чыг. 25:10

+ 10:2 Чыг. 25:16, Чыг. 25:21

+ 10:3 Чыг. 37:1-9

+ 10:4 Чыг. 20:1-17, Мыйз. 5:6-21, Чыг. 34:28-29

+ 10:5 Чыг. 40:20, 1 Пад. 8:9

+ 10:6 Кат. 33:30-31, Кат. 20:28, Кат. 33:38

+ 10:7 Кат. 33:33

+ 10:8 Кат. 8:14

+ 10:9 Кат. 18:20

+ 10:10 Чыг. 34:28

+ 10:11 Чыг. 33:1

+ 10:12 Мук. 6:8, Жаш. 24:14, 1 Шам. 12:24

+ 10:13 Мыйз. 5:33

+ 10:14 Чыг. 9:29, Нек. 9:6

+ 10:15 Рим. 11:28

+ 10:16 Мыйз. 30:6, Жер. 4:4, Рим. 2:29, Чыг. 32:9

+ 10:17 Жаш. 22:22, Заб. 49:1, Заб. 135:2, Дан. 2:47, Дан. 11:36, 1 Тим. 6:15, Аян 17:14, Аян 19:16, Элч. 10:34, Рим. 2:11, Гал. 2:6, Эф. 6:9, Кол. 3:25, 1 Пет. 1:17, 2 Жыл. 19:7

+ 10:18 Заб. 67:5, Заб. 145:9

+ 10:19 Чыг. 22:21, Леб. 19:34

+ 10:20 Мыйз. 6:13, Мыйз. 30:20

+ 10:22 Башт. 46:27, Чыг. 1:5, Башт. 15:5, Башт. 22:17

+ 11:4 Чыг. 14:27-28

+ 11:5 Заб. 77:14-40

+ 11:6 Кат. 16:31-33

+ 11:9 Башт. 50:24, Чыг. 3:8

+ 11:11 Мыйз. 8:7

+ 11:12 1 Пад. 9:3

+ 11:13 Мыйз. 6:5, Жаш. 22:5

+ 11:14 Леб. 26:4, Жер. 5:24, Жоел 2:23

+ 11:15 Заб. 103:14

+ 11:17 1 Пад. 8:35, 1 Пад. 17:1, 2 Жыл. 6:26

+ 11:18 Чыг. 13:9, Чыг. 13:16, Мыйз. 6:8

+ 11:19 Мыйз. 4:9

+ 11:20 Мыйз. 6:9

+ 11:24 Жаш. 1:3, Башт. 15:18, Чыг. 23:31, Кат. 34:1-12, Жаш. 1:4

+ 11:25 Мыйз. 7:24

+ 11:26 Мыйз. 30:1, Мыйз. 30:15

+ 11:27 Леб. 26:1-13, Мыйз. 28:2-14

+ 11:28 Леб. 26:14-45, Мыйз. 28:15-45

+ 11:29 Мыйз. 27:12-13, Жаш. 8:33

+ 11:30 Башт. 12:6

+ 12:2 2 Пад. 16:4

+ 12:3 Чыг. 23:24, Чыг. 34:13, Мыйз. 7:5, Бий. 2:2, 1 Пад. 14:23

+ 12:5 1 Пад. 18:29

+ 12:7 Мыйз. 27:7

+ 12:8 Бий. 17:6, Бий. 21:25

+ 12:9 Заб. 94:11

+ 12:10 Жаш. 23:1

+ 12:11 1 Пад. 8:29

+ 12:12 Кат. 18:20, Мыйз. 10:9

+ 12:16 Леб. 3:17, Леб. 7:26, Леб. 17:13

+ 12:19 Мыйз. 14:27, Нек. 13:10

+ 12:23 Башт. 9:4, Леб. 3:17, Леб. 7:26, Леб. 17:13

+ 12:30 2 Пад. 17:15

+ 12:31 2 Пад. 17:31, Жер. 7:31, Жер. 19:5

+ 12:32 Мыйз. 4:2, Аян 22:18

+ 13:1 Жер. 23:25, Жер. 23:32, Зак. 10:2

+ 13:2 Мк. 13:22, 2 Тес. 2:9, Аян 13:13, Аян 16:14

+ 13:5 Мыйз. 18:20

+ 13:8 Нак. 1:10

+ 13:9 Чыг. 32:27-28, Мыйз. 17:7

+ 13:10 Мыйз. 17:5

+ 13:13 Бий. 19:22, Бий. 20:13, 1 Шам. 2:12, 1 Шам. 10:27, 1 Шам. 25:17, 2 Шам. 16:7, 2 Шам. 20:1, 1 Пад. 21:10, 1 Пад. 21:13

+ 13:16 Жаш. 8:28

+ 13:17 Жаш. 7:20-21

+ 14:1 Мт. 5:9, Жкн. 1:12, 1 Жкн. 3:1, 1 Жкн. 5:1, Рим. 8:14, Леб. 19:27-28, Леб. 21:5

+ 14:2 Чыг. 19:5

• 14:3 Леб. 11

+ 14:21 Леб. 7:24, Леб. 11:39-40, Чыг. 19:6, Чыг. 23:19, Чыг. 34:26

+ 14:22 Леб. 27:30, Кат. 18:21

+ 14:27 Мыйз. 12:19, Кат. 18:20, Мыйз. 10:9

+ 14:28 Мыйз. 26:12

+ 15:1 Мыйз. 31:10, Нек. 10:31

+ 15:3 Мыйз. 23:20

+ 15:6 Мыйз. 28:12, 1 Пад. 4:21, Эзр. 4:20

+ 15:8 Леб. 25:35-36, Заб. 36:26, Мт. 5:42, Жкп. 2:15, 1 Жкн. 3:17

+ 15:11 Мт. 26:11

+ 15:12 Чыг. 21:2

+ 15:17 Чыг. 21:5-6

+ 15:19 Чыг. 13:2, Чыг. 13:11-16

+ 15:21 Леб. 22:20

+ 15:23 Леб. 17:13, Мыйз. 12:23-24

• 16:1 Чыг. 12:1-39, Чыг. 13:3-10, Чыг. 23:14-17, Леб. 23:4-22, Леб. 23:33-43, Кат. 28:16-31, Кат. 29:12-39

+ 16:3 Чыг. 12:11

+ 16:4 Чыг. 34:25

+ 16:9 Чыг. 34:22

+ 16:12 Мыйз. 5:15

+ 16:13 Чыг. 23:16

+ 16:18 Чыг. 18:21, Эзр. 7:25, Кат. 11:16, Мыйз. 1:16-17

+ 16:19 Чыг. 23:2-3, Леб. 19:15, Чыг. 23:8, 1 Шам. 8:3, Нак. 17:8, Нас. 7:7

+ 16:21 Чыг. 34:13, Мыйз. 7:5

+ 17:1 Леб. 22:20

+ 17:5 Мыйз. 13:10

+ 17:6 Кат. 35:30, Мыйз. 19:15

+ 17:7 Мыйз. 13:9

+ 17:9 Мыйз. 19:17

+ 17:14 1 Шам. 8:5

+ 17:15 1 Шам. 9:16

+ 17:16 Жаш. 11:6, 2 Шам. 8:4, 1 Жыл. 18:4, 1 Пад. 10:28, 2 Жыл. 1:16, 2 Жыл. 9:28

+ 17:17 1 Пад. 11:1-4, Нек. 13:26, Нак. 31:3, 1 Пад. 10:14, 1 Пад. 10:27, 2 Жыл. 1:15, 2 Жыл. 9:27

+ 17:19 Жаш. 1:8

+ 18:2 Кат. 18:20, Мыйз. 10:9, Жаш. 13:14

+ 18:3 Леб. 7:30-34

+ 18:4 Кат. 18:12

+ 18:6 Кат. 35:2, Бий. 17:7

+ 18:9 Леб. 18:26-30, Мыйз. 12:29-31

+ 18:10 Леб. 18:21, 2 Пад. 16:3, 2 Пад. 17:17, 2 Пад. 23:10, 2 Жыл. 33:6, Жер. 32:35

+ 18:11 Чыг. 22:18, Леб. 19:26, Леб. 19:31

+ 18:15 Мк. 9:8, Жкн. 1:21, Элч. 3:22, Элч. 7:37

+ 18:16 Чыг. 20:19, Мыйз. 5:27

+ 18:17 Мыйз. 5:28

+ 18:18 Жкн. 4:25

+ 18:20 Мыйз. 13:5, Жер. 14:15, Жер. 23:30, Жез. 13:8

• 19:1 Кат. 35:9-34, Мыйз. 4:41-43, Жаш. 20

+ 19:5 Чыг. 21:13

+ 19:10 Нак. 6:17

+ 19:11 Мыйз. 27:24

+ 19:13 Мыйз. 21:9

+ 19:14 Мыйз. 27:17, Аюп 24:2, Нак. 22:28, Нак. 23:10, Ош. 5:10

+ 19:15 Кат. 35:30, Мыйз. 17:6, Мт. 18:16, 2 Кор. 13:1, 1 Тим. 5:19, Эвр. 10:28

+ 19:16 Чыг. 20:16

+ 19:17 Мыйз. 17:9, Мыйз. 25:1

+ 19:19 Нак. 19:5

+ 19:21 Чыг. 21:23-25, Леб. 24:19-20, Мт. 5:38

+ 20:1 2 Жыл. 13:12, 2 Жыл. 20:15-17

+ 20:7 Мыйз. 24:5

+ 20:8 Бий. 7:3

+ 20:14 Кат. 31:7, Кат. 31:9, Жаш. 8:2

+ 20:17 Мыйз. 7:2, Жаш. 10:40-41

+ 20:19 2 Пад. 3:19

+ 21:3 Кат. 19:2, 1 Шам. 6:7

+ 21:5 Кат. 6:22-27

+ 21:8 Жун. 1:14

+ 21:9 Мыйз. 19:13

+ 21:12 1 Кор. 11:6

+ 21:15 Башт. 29:30, Башт. 29:33

+ 21:17 2 Пад. 2:9

+ 21:18 Чыг. 20:12, Мыйз. 5:16

+ 21:20 Нак. 23:20-21

+ 21:22 Кат. 25:4

+ 21:23 Жаш. 8:29, Жаш. 10:26-27, Жкн. 19:31, Гал. 3:13

+ 22:1 Чыг. 23:4

+ 22:6 Чыг. 23:19, Леб. 22:28

* Кудайга гана тиешелүү болуп калат, адамдар аларды пайдаланбашы керек.

+ 22:9 Леб. 19:19

+ 22:12 Кат. 15:38

+ 22:22 Чыг. 20:14, Леб. 20:10, Жкн. 8:5

+ 22:29 Башт. 34:8, Чыг. 22:16-17, 2 Шам. 13:1-22

+ 22:30 Леб. 18:8, Мыйз. 27:20

+ 23:1 Леб. 21:18-20, Ыш. 56:4-5

+ 23:3 Нек. 13:1-2, Кош. 1:10

+ 23:4 Кат. 22:5-6

+ 23:5 Кат. 24:10, Нак. 26:2

+ 23:7 Башт. 25:24-26, Башт. 36:8, Кат. 20:14, Чыг. 22:21, Чыг. 23:9

+ 23:10 Леб. 15:1-5

+ 23:14 Леб. 26:12

+ 23:17 Леб. 19:29, 1 Пад. 14:24, 1 Пад. 15:12, 1 Пад. 22:46, 2 Пад. 23:7, Ош. 4:14

+ 23:20 Чыг. 22:25, Мыйз. 15:3

+ 23:21 Кат. 30:3, Нас. 5:3

+ 23:25 Мк. 2:23, Рут 2:2

+ 24:1 Мал. 2:16, Мт. 5:31, Мт. 19:7, Мк. 10:4

* Талак кат – ажырашуу үчүн күйөөсү тарабынан аялынын колуна бериле турган кат.

+ 24:4 Жер. 3:1

+ 24:5 Мыйз. 20:7, Нак. 5:18

+ 24:7 Чыг. 21:16

+ 24:8 Леб. 13:2

+ 24:9 Кат. 12:10-15

+ 24:13 Чыг. 22:26-27, Мыйз. 6:25, Заб. 111:9

+ 24:14 Леб. 25:39

+ 24:15 Леб. 19:13, Жкп. 5:4

+ 24:16 2 Пад. 14:6, 2 Жыл. 25:4, Жер. 31:29-30, Жез. 18:20

+ 24:17 Чыг. 22:21

+ 24:19 Леб. 19:9, Леб. 23:22, Рут 2:1-2

+ 25:1 Мыйз. 19:17

+ 25:3 2 Кор. 11:24

+ 25:4 1 Кор. 9:9, 1 Тим. 5:18

+ 25:5 Мт. 22:24, Мк. 12:19, Лк. 20:28

+ 25:6 Башт. 38:8, Рут 4:10

+ 25:9 Рут 4:7

+ 25:14 Леб. 19:36

+ 25:17 Чыг. 17:8

+ 25:19 1 Шам. 15:2-8

+ 26:2 Чыг. 23:19, Чыг. 34:26, Леб. 23:10

+ 26:5 Башт. 46:27, Чыг. 1:7

+ 26:6 Чыг. 1:11, Чыг. 1:14

+ 26:7 Чыг. 2:23-25, Чыг. 3:9

+ 26:8 Чыг. 12:51

+ 26:9 Чыг. 3:8

+ 26:12 Леб. 27:30, Мыйз. 14:28-29

+ 26:14 Леб. 7:20, Леб. 21:1, Леб. 21:11, Ош. 9:4

+ 26:15 2 Жыл. 30:27, Заб. 32:14, Ыш. 63:15, Чыг. 3:8

+ 26:18 Чыг. 19:5

+ 26:19 Мыйз. 28:1, Чыг. 19:6

+ 27:2 Жаш. 4:1-3

+ 27:5 Чыг. 20:25, Жаш. 8:30, 1 Пад. 6:7

+ 27:7 Мыйз. 12:7

+ 27:8 Ыш. 8:1, Ыш. 30:8, Аб. 2:2

+ 27:9 Мыйз. 26:18

+ 27:12 Мыйз. 11:29, Жаш. 8:33

+ 27:15 Чыг. 20:4-5, Чыг. 34:17, Мыйз. 5:8

+ 27:16 Чыг. 20:12, Чыг. 21:17, Леб. 19:3

+ 27:17 Мыйз. 19:14

+ 27:18 Леб. 19:14

+ 27:19 Чыг. 22:21-22

+ 27:20 Леб. 18:8, Мыйз. 22:30

+ 27:21 Чыг. 22:19, Леб. 18:23

+ 27:22 Леб. 18:9, 2 Шам. 13:12

+ 27:23 Леб. 18:17, Леб. 20:14

+ 27:24 Мыйз. 19:11

+ 27:25 Чыг. 23:7, Мыйз. 16:19

+ 27:26 Заб. 118:21, Жер. 11:3, Гал. 3:10

• 28:1 Леб. 26:1-13, Мыйз. 11:13-15

+ 28:1 Мыйз. 26:19

+ 28:6 Заб. 120:7

+ 28:7 Чыг. 23:27

+ 28:8 Леб. 25:20-21

+ 28:9 Чыг. 19:6

+ 28:12 Мыйз. 11:14, Мыйз. 15:6

• 28:15 Леб. 26:14-45

+ 28:15 Дан. 9:11, Зак. 1:6, Мал. 2:2

+ 28:22 Леб. 26:16, 1 Пад. 8:37, 2 Жыл. 6:28, Амос 4:9, Ак. 2:17

+ 28:24 Жер. 3:3, Амос 4:7

+ 28:25 Жаш. 7:4

+ 28:26 1 Шам. 17:44, 1 Шам. 17:46, Заб. 78:2, Жер. 16:4, Жер. 19:7, Жер. 34:20, Ыш. 17:2, Жер. 7:33

+ 28:27 Чыг. 9:10

+ 28:29 Аюп 5:14, Аюп 12:25, Ыш. 59:10, Сап. 1:17

+ 28:30 Мыйз. 20:5-7, Жер. 8:10, Амос 5:11, Сап. 1:13

+ 28:32 2 Жыл. 29:9

+ 28:33 Бий. 6:4

+ 28:35 Аюп 2:7

+ 28:36 2 Пад. 17:3-4, 2 Пад. 24:15, 2 Пад. 25:7, 2 Жыл. 33:11, Мыйз. 4:28

+ 28:37 1 Пад. 9:7, 2 Жыл. 7:20, Жер. 24:9, Жез. 5:15

+ 28:38 Мук. 6:15, Ак. 1:6, Жоел 1:4

+ 28:39 Сап. 1:13

+ 28:41 Кош. 1:5

+ 28:47 Нек. 9:35

+ 28:48 Жер. 27:2

+ 28:49 Ыш. 5:26, Жер. 5:15, Жер. 48:40, Жер. 49:22, Жез. 17:3, Ош. 8:1, Аб. 1:8

+ 28:51 Нек. 9:37, Жер. 5:17

+ 28:52 2 Пад. 17:5, 2 Пад. 25:1

+ 28:53 Леб. 26:29, 2 Пад. 6:29, Кош. 4:10, Жер. 19:9, Жез. 5:10

+ 28:57 2 Пад. 6:29, Кош. 4:10, Жез. 5:10

+ 28:60 Чыг. 9:1-12

+ 28:62 Башт. 15:5, Мыйз. 10:22

+ 28:63 Жер. 32:41

+ 28:64 Леб. 26:33, Мыйз. 4:27, Нек. 1:8, Жер. 9:16, Жез. 12:15, Зак. 7:14

+ 28:67 Аюп 7:4

+ 28:68 Мыйз. 17:16, Ош. 8:13, Ош. 9:3

+ 29:1 Чыг. 19:1-6

+ 29:4 Ыш. 6:9-10, Жер. 5:21, Рим. 11:8

+ 29:5 Мыйз. 8:4, Нек. 9:21

+ 29:6 Чыг. 15:25, Чыг. 16:4, Чыг. 17:6

+ 29:7 Кат. 21:21-35

+ 29:8 Кат. 32:33

+ 29:9 1 Пад. 2:3

+ 29:11 Жаш. 9:21

+ 29:13 Чыг. 6:7

+ 29:18 Эвр. 12:15

+ 29:20 Мыйз. 9:14, Заб. 9:6

+ 29:23 Бий. 9:45, Башт. 14:2, Башт. 19:24, Ыш. 13:19, Ош. 11:8, Сап. 2:9

+ 29:24 Леб. 26:32, 1 Пад. 9:8, 2 Жыл. 7:21, Жер. 22:8-9

+ 29:25 2 Пад. 17:15

+ 29:27 Леб. 26:14-39, Мыйз. 28:15-68, Зак. 5:3

+ 29:28 1 Пад. 14:14

+ 29:29 Нак. 25:2

+ 30:1 Мыйз. 11:26, Леб. 26:40

+ 30:2 1 Шам. 7:3, 1 Пад. 8:48, Ыш. 55:7, Ош. 6:1

+ 30:3 Жер. 32:37, Жез. 34:13, Жез. 36:24

+ 30:4 Нек. 1:9

+ 30:6 Мыйз. 10:16, Жер. 4:4, Жер. 31:33

+ 30:7 Башт. 12:3, Чыг. 23:22

+ 30:12 Рим. 10:6

+ 30:15 Мыйз. 11:26, Жер. 21:8

+ 30:20 Мыйз. 10:20

+ 31:2 Мыйз. 34:7, Кат. 20:12, Кат. 27:12-13, Мыйз. 3:27

+ 31:3 Мыйз. 1:38

+ 31:4 Кат. 21:21-35

+ 31:5 Мыйз. 7:2

+ 31:6 Жаш. 1:5, 1 Пад. 6:13

+ 31:7 Жаш. 1:6

+ 31:10 Мыйз. 15:1, Чыг. 23:16

+ 31:11 2 Пад. 23:2, Нек. 8:3

+ 31:12 Жаш. 8:33, Жаш. 8:35

+ 31:14 Мыйз. 34:5, Кат. 27:19

+ 31:15 Чыг. 33:9, Кат. 12:5

+ 31:16 Чыг. 34:15, Бий. 2:12-13, Бий. 2:20, Жер. 11:10

+ 31:17 Кат. 14:42, Бий. 6:13

+ 31:19 Мыйз. 32:1-43

+ 31:20 Чыг. 3:8

+ 31:23 Жаш. 1:6

+ 31:24 Жаш. 24:25-26

+ 31:26 2 Пад. 22:8, 2 Жыл. 34:14

+ 31:29 Бий. 2:12-13, Бий. 2:19, 2 Пад. 22:17, 2 Жыл. 34:22

+ 32:1 Ыш. 1:2, Мук. 1:2

+ 32:2 Ыш. 55:10-11, Заб. 71:6

+ 32:4 Мт. 5:48, 2 Шам. 22:31, Заб. 17:31, Аюп 34:10, Рим. 9:14

+ 32:6 Жер. 5:21, Ыш. 63:16, Ыш. 64:8, Жкн. 8:41, Ыш. 44:2, Ыш. 51:13

+ 32:7 Заб. 76:6, Аюп 8:8

+ 32:8 Башт. 11:8, Элч. 17:26

+ 32:9 Чыг. 19:5, Зак. 2:12

+ 32:10 Заб. 16:8, Жез. 16:5-6, Ош. 13:5, Зак. 2:8

+ 32:11 Чыг. 19:4, Ыш. 31:5

+ 32:13 Ыш. 58:14, Аюп 29:6

+ 32:15 Нек. 9:25, Заб. 88:27, Заб. 94:1

+ 32:16 Бий. 5:8, Заб. 77:58

+ 32:17 Заб. 105:37, 1 Кор. 10:20

+ 32:18 Ыш. 17:10, Жер. 2:32

+ 32:21 2 Жыл. 13:9, Жер. 5:7, Рим. 10:19

+ 32:22 Жер. 15:14, Жер. 17:4

+ 32:23 Аюп 6:4, Заб. 7:13, Заб. 37:3, Кош. 3:12, Жез. 5:16

+ 32:24 Леб. 26:22, Жер. 8:17, Жез. 5:17

+ 32:25 Кош. 1:20, Жез. 7:15

+ 32:27 Заб. 12:5, Ыш. 10:13

+ 32:28 Ыш. 27:11, Жер. 4:22

+ 32:30 Леб. 26:8, Жаш. 23:10, Бий. 15:15

+ 32:31 1 Шам. 2:2

+ 32:32 Башт. 18:20

+ 32:33 Заб. 57:5-6

+ 32:35 Рим. 12:19, Эвр. 10:30

+ 32:36 Заб. 134:14, Эвр. 10:30, 1 Пад. 14:10, 1 Пад. 21:21, 2 Пад. 9:8, 2 Пад. 14:26

+ 32:37 Бий. 10:14, Жер. 2:28

+ 32:39 Чыг. 20:3, 1 Шам. 2:6, 2 Пад. 5:7, Аюп 5:18, Заб. 102:3, Заб. 146:3, Ош. 6:1, Аюп 10:7, Ыш. 43:13

+ 32:41 Заб. 7:13, Ыш. 27:1, Ыш. 34:5, Ыш. 66:16, Жез. 21:3, Жез. 21:9-10, Мыйз. 32:41, Ыш. 1:24

+ 32:42 Жер. 46:10

+ 32:43 Рим. 15:10, Башт. 4:10-12, Заб. 78:10, Аян 6:10, Аян 19:2

+ 32:46 Мыйз. 4:9

+ 32:47 Леб. 18:5

+ 32:49 Кат. 27:12

+ 32:50 Кат. 33:38

+ 32:51 Кат. 20:12, Кат. 27:14

+ 32:52 Мыйз. 3:27

• 33:1 Башт. 49:1-28

+ 33:1 Эзр. 3:2, Заб. 89:1

+ 33:2 Заб. 49:2, Заб. 79:2, Заб. 93:1, Аб. 3:3, Дан. 7:10, Зак. 14:5, Элч. 7:53, Гал. 3:19, Чыг. 19:18

+ 33:4 Жкн. 1:17, Жкн. 7:19

+ 33:5 Мыйз. 32:15, Ыш. 44:2

+ 33:8 Чыг. 17:7, Кат. 20:13

+ 33:9 Чыг. 32:26-29, Мыйз. 17:9-11, 2 Жыл. 17:9, Эзр. 7:10, Чыг. 30:7-8

+ 33:13 Башт. 27:28

+ 33:15 Башт. 49:26, Аб. 3:6

+ 33:16 Чыг. 3:2-4

+ 33:17 1 Пад. 22:11, Башт. 48:19

+ 33:19 Заб. 4:6

+ 33:20 1 Жыл. 12:8

+ 33:21 Кат. 32:1-5, Кат. 32:16-19

+ 33:22 Жаш. 19:47, Бий. 18:27

+ 33:23 Жаш. 19:32-39

+ 33:26 Мыйз. 32:15, Мыйз. 33:5, Ыш. 44:2, Чыг. 15:11

+ 33:27 Заб. 54:20, Заб. 89:3, Заб. 92:2, Аб. 1:12, Заб. 89:1, Заб. 90:9

+ 33:28 Кат. 23:9

+ 33:29 2 Шам. 7:23, Башт. 15:1, Заб. 32:20, 2 Шам. 22:45

+ 34:3 Бий. 1:16, Бий. 3:13, Башт. 14:2, Башт. 19:22, Башт. 13:12

+ 34:4 Башт. 12:7, Башт. 50:24, Мыйз. 3:27

+ 34:6 Жүй. 1:9

+ 34:7 Мыйз. 31:2

+ 34:8 Кат. 20:29

+ 34:9 Кат. 27:18, Кат. 27:23, Ыш. 11:2

+ 34:10 Чыг. 33:11

+ 1:1 Чыг. 24:13, Кат. 27:18-20, Мыйз. 1:38

+ 1:2 Мыйз. 34:5

+ 1:3 Мыйз. 11:24

+ 1:4 Башт. 15:18, Кат. 34:1-12, Мыйз. 11:24

+ 1:5 Мыйз. 7:24, Чыг. 3:12, Бий. 6:16, Мыйз. 31:5-8, Эвр. 13:5

+ 1:6 Мыйз. 31:6-7, Мыйз. 31:23

+ 1:7 Мыйз. 5:32

+ 1:8 Мыйз. 17:18-19, Заб. 1:2

+ 1:9 Мыйз. 1:21, Мыйз. 31:8

+ 1:10 Мыйз. 16:18

+ 1:14 Кат. 32:17-26, Мыйз. 3:18

+ 1:15 Кат. 32:29, Мыйз. 3:20, Жаш. 22:1-9

+ 2:1 Мт. 1:5, Жкп. 2:25, Эвр. 11:31

+ 2:5 2 Шам. 17:18-20

+ 2:7 Бий. 3:28, Бий. 7:24

+ 2:9 Чыг. 15:14-16, Чыг. 23:27

+ 2:10 Чыг. 14:21, Кат. 21:21-35

+ 2:11 Мыйз. 4:39, 1 Пад. 8:23

+ 2:12 Мыйз. 6:13

+ 2:14 Бий. 1:24-25

+ 2:15 1 Шам. 19:12, Элч. 9:25

+ 3:1 Кат. 25:1

+ 3:3 Мыйз. 31:9

+ 3:6 Леб. 20:7, Кат. 11:18

+ 3:10 Чыг. 23:23

+ 3:11 Мук. 4:13, Зак. 4:14, Зак. 6:5

+ 3:12 Кат. 13:3

+ 3:13 Заб. 113:3

+ 3:15 1 Жыл. 12:15

+ 3:16 Мыйз. 3:17

+ 3:17 Чыг. 14:21, Чыг. 14:29, 2 Пад. 2:8

+ 4:3 Мыйз. 27:2, 1 Пад. 18:31

+ 4:6 Башт. 28:18, Башт. 35:14, 1 Шам. 7:12, Чыг. 12:26

+ 4:12 Кат. 32:17, Кат. 32:20

+ 4:23 Чыг. 14:21

+ 4:24 1 Пад. 8:42-43

+ 5:4 Кат. 14:29, Кат. 26:64-65

+ 5:6 Кат. 14:33-34, Чыг. 3:8, Кат. 14:23, Кат. 14:28-29

+ 5:7 Кат. 14:31, Мыйз. 1:39

+ 5:9 Башт. 34:14

+ 5:10 Чыг. 12:6, Кат. 9:5

+ 5:12 Чыг. 16:35

+ 5:13 Кат. 22:23

+ 5:15 Чыг. 3:5

+ 6:4 Бий. 7:16-18

+ 6:16 Леб. 27:28, Мыйз. 20:17, Жаш. 2:1-6

+ 6:17 Жаш. 7:12

+ 6:19 Эвр. 11:30

+ 6:20 Мыйз. 7:2

+ 6:22 Эвр. 11:31

+ 6:24 Мт. 1:5, Жкп. 2:25, Эвр. 11:32

+ 6:25 1 Пад. 16:34

+ 7:1 Жаш. 22:20, 1 Жыл. 2:6-7

+ 7:4 Леб. 26:17, Мыйз. 28:25

+ 7:6 Кат. 14:5, 1 Шам. 4:12, Нек. 9:1, Кош. 2:10

+ 7:7 Чыг. 5:22, 2 Пад. 3:10

+ 7:9 Заб. 82:4

+ 7:12 Леб. 26:37, Бий. 2:14, Жаш. 6:17

+ 7:14 1 Шам. 10:19, 1 Шам. 10:21

+ 7:17 Кат. 26:19-20

+ 7:19 Жкн. 9:24

+ 7:20 2 Шам. 12:13

+ 7:21 Башт. 10:10, Башт. 11:2, Мыйз. 7:25-26, Мыйз. 13:17

+ 7:26 Жаш. 7:26, 2 Шам. 18:17

+ 8:1 Жаш. 6:1

+ 8:2 Жаш. 6:20, Мыйз. 20:14

+ 8:4 Бий. 20:29

+ 8:5 Жаш. 7:4-5, Бий. 20:32

+ 8:19 Бий. 20:37

+ 8:22 Мыйз. 7:2

+ 8:23 1 Шам. 15:8-9

+ 8:28 Мыйз. 13:16

+ 8:29 Жаш. 10:26, Мыйз. 21:22-23, Жаш. 7:26, 2 Шам. 18:17

+ 8:30 Мыйз. 27:2, Мыйз. 27:5-6

+ 8:31 Чыг. 20:25

+ 8:33 Мыйз. 11:29, Мыйз. 27:12-13

+ 8:34 Мыйз. 28

+ 8:35 Мыйз. 31:12

+ 9:2 Башт. 14:1-3, Жаш. 10:5, Жаш. 11:5

+ 9:3 Жаш. 6:20, Жаш. 8:28

+ 9:6 Жаш. 5:10

+ 9:9 Мыйз. 20:11, Мыйз. 20:15

+ 9:10 Кат. 21:21-35

+ 9:14 Кат. 27:21

+ 9:15 Жаш. 11:19

+ 9:17 Жаш. 18:25-28

+ 9:21 Мыйз. 29:11

+ 9:24 Мыйз. 7:1-2, Чыг. 15:14

+ 9:25 Жер. 26:14

+ 10:1 Жаш. 6:20, Жаш. 8:29, Жаш. 9:15

+ 10:2 Мыйз. 11:25

+ 10:5 Башт. 14:1-3, Жаш. 9:2, Жаш. 11:5

+ 10:8 Жаш. 1:5, Жаш. 21:44

+ 10:10 Бий. 4:15, 1 Шам. 7:10, Ыш. 28:21

+ 10:11 Чыг. 9:23, Ыш. 30:30, Аян 11:19, Аян 16:21, 2 Шам. 18:8

+ 10:13 Аб. 3:11

+ 10:14 2 Пад. 20:10-11, Ыш. 38:8

+ 10:24 Мыйз. 7:24

+ 10:25 Мыйз. 3:21, Мыйз. 7:19

+ 10:26 Жаш. 8:29

+ 10:27 Мыйз. 21:22-23

+ 10:28 Жаш. 6:20

+ 10:38 Жаш. 15:15, Бий. 1:11

+ 10:40 Мыйз. 20:16-17

+ 11:4 Бий. 7:12, 1 Шам. 13:5

+ 11:5 Башт. 14:1-3, Жаш. 9:1-2

+ 11:6 Мыйз. 17:16, 2 Шам. 8:4, 1 Жыл. 18:4

+ 11:12 Мыйз. 7:24, Мыйз. 20:16-17

+ 11:15 Чыг. 34:11-12, Мыйз. 7:2

+ 11:19 Жаш. 9:7, Жаш. 9:15

+ 11:20 Чыг. 4:21, Мыйз. 7:16, Мыйз. 20:16-17, 1 Шам. 2:25

+ 11:21 Кат. 13:23, Мыйз. 1:28, Мыйз. 2:10, Мыйз. 9:2

+ 11:22 1 Шам. 17:4

+ 11:23 Кат. 26:53, Жаш. 14:15

+ 12:2 Кат. 21:24

+ 12:4 Мыйз. 2:11, Мыйз. 3:11, Жаш. 13:12, Кат. 21:33-35

+ 12:6 Кат. 32:33, Мыйз. 29:8

+ 13:3 Мыйз. 2:23

+ 13:5 1 Пад. 15:18, Заб. 82:8, Жез. 27:9

+ 13:8 Кат. 32:33, Мыйз. 3:12

+ 13:9 Мыйз. 2:35

+ 13:12 Жаш. 12:4

+ 13:13 1 Жыл. 2:23

+ 13:14 Мыйз. 18:1-2

+ 13:21 Кат. 25:15, Кат. 31:8

+ 13:22 Кат. 31:16

+ 13:30 1 Жыл. 2:23

+ 13:31 Кат. 32:41

+ 13:33 Кат. 18:20, Мыйз. 10:9

+ 14:1 Кат. 34:17

+ 14:2 Кат. 26:53-55, Кат. 34:13

+ 14:3 Кат. 18:20, Мыйз. 10:9

+ 14:4 Башт. 48:5, Кат. 35:2

+ 14:6 Кат. 13:31, Кат. 14:6

+ 14:8 Кат. 13:32, Мыйз. 1:28

+ 14:9 Кат. 14:6-9, Кат. 14:24

+ 14:12 Кат. 13:23, Мыйз. 1:28, Мыйз. 2:10, Мыйз. 9:2, Жаш. 11:21

+ 14:15 Башт. 23:2, Башт. 35:27, Бий. 1:10, Жаш. 15:13, Жаш. 11:23

+ 15:4 Кат. 34:3-5

+ 15:6 Жаш. 18:17

+ 15:13 Кат. 13:31, Жаш. 14:15, Жаш. 21:11

+ 15:14 Кат. 13:23, Бий. 1:10, Бий. 1:20

+ 15:15 Жаш. 10:38, Бий. 1:11

+ 15:16 Бий. 1:12-15, 1 Шам. 17:25

+ 15:19 Бий. 1:10-15

+ 15:63 Бий. 1:8, Бий. 1:21, 2 Шам. 5:6

+ 16:2 2 Шам. 15:32, 2 Шам. 17:5

+ 16:10 Бий. 1:29, 1 Пад. 9:16

+ 17:1 Башт. 41:51, 1 Жыл. 7:14, Кат. 32:40

+ 17:2 Кат. 26:30-32

+ 17:3 Кат. 26:33, Кат. 27:1-7, Кат. 36:1-12

+ 17:12 Бий. 1:27-28

+ 17:14 Башт. 48:19

+ 17:16 Бий. 1:19

+ 18:1 Бий. 18:31

+ 18:7 Кат. 18:20, Мыйз. 10:9, Жаш. 13:8

+ 18:17 Жаш. 15:6

+ 18:28 Жаш. 9:17

+ 19:2 1 Жыл. 4:28-33

+ 19:9 Башт. 49:7

+ 19:16 Башт. 49:13

+ 19:46 Бий. 1:34

+ 19:47 Бий. 18:27

+ 19:50 Жаш. 24:30, Бий. 2:9

• 20:1 Кат. 35:6, Кат. 35:9-34, Мыйз. 4:41-43, Мыйз. 19:1-13

+ 20:1 Чыг. 21:13

• 21:1 Кат. 35:1-8, 1 Жыл. 6:54-81

+ 21:4 Чыг. 6:16-19, Кат. 3:17-20

+ 21:11 Жаш. 14:15, Жаш. 15:13

+ 21:43 Башт. 13:15, Башт. 15:18, Башт. 26:3, Башт. 28:13

+ 21:44 Жаш. 10:8, Жаш. 23:10

+ 21:45 1 Пад. 8:56

+ 22:2 Кат. 32:18-22, Мыйз. 3:20, Жаш. 1:12-15

+ 22:4 Жаш. 11:23

+ 22:5 Мыйз. 6:5, Мыйз. 6:17, Мыйз. 11:22

+ 22:7 Жаш. 17:5

+ 22:8 Кат. 31:27, 1 Шам. 30:24

+ 22:13 Кат. 25:7-13

+ 22:16 Мыйз. 13:12-15

+ 22:17 Кат. 25:1-5

+ 22:20 Жаш. 7:1, Жаш. 7:5

+ 22:22 Мыйз. 10:17, 1 Пад. 8:39

+ 22:31 Леб. 26:11-12

* Күбө.

+ 22:34 Башт. 31:48

+ 23:1 Мыйз. 12:10

+ 23:3 Чыг. 14:14

+ 23:4 Жаш. 13:1-7

+ 23:5 Кат. 33:53

+ 23:6 Мыйз. 5:32, Мыйз. 28:14

+ 23:7 Чыг. 23:13

+ 23:8 Мыйз. 10:10

+ 23:9 Жаш. 10:8, Жаш. 21:44

+ 23:10 Леб. 26:8, Мыйз. 32:30, Бий. 15:15, Чыг. 14:14

+ 23:12 Чыг. 34:15-16, Мыйз. 7:3, Бий. 2:21, Чыг. 23:33, Мыйз. 7:4

+ 23:14 1 Пад. 2:2, Жаш. 21:45, 1 Пад. 8:56

+ 23:15 Леб. 26:14-39, Мыйз. 28:15-68

+ 24:2 Башт. 11:27-32

+ 24:3 Башт. 12:1-5, Башт. 21:2-3

+ 24:4 Башт. 25:24-26, Башт. 36:8, Башт. 46:5-7

+ 24:5 Чыг. 3:10, Чыг. 4:14, Чыг. 7, Чыг. 12:51

+ 24:6 Чыг. 14:9

+ 24:7 Чыг. 14:20, Чыг. 14:28, Кат. 14:33-34, Жаш. 5:6

+ 24:9 Кат. 22:5-6, Мыйз. 23:4

+ 24:10 Кат. 24:10, Мыйз. 23:5

+ 24:11 Жаш. 3:17, Жаш. 6:1, Жаш. 10:10, Жаш. 11:8

+ 24:12 Кат. 21:21-35, Заб. 43:4

+ 24:13 Мыйз. 6:10, Мыйз. 6:11

+ 24:14 Мыйз. 10:12, 1 Шам. 12:24

+ 24:15 1 Пад. 18:21

+ 24:19 Леб. 19:2, Чыг. 20:5

+ 24:20 1 Шам. 12:25

+ 24:26 Мыйз. 31:24, Башт. 35:4, Бий. 9:6

+ 24:27 Башт. 31:44-45

+ 24:28 Бий. 2:6

• 24:29 Бий. 2:7-9

+ 24:30 Жаш. 19:50, Бий. 2:9

+ 24:32 Башт. 33:19, Башт. 48:22, Башт. 50:25

+ 1:1 Жаш. 24:29, Бий. 20:18

+ 1:5 1 Шам. 11:8

+ 1:7 Леб. 24:19

+ 1:8 Жаш. 15:63, 2 Шам. 5:6

+ 1:10 Жаш. 14:15, Кат. 13:23, Жаш. 15:14

+ 1:11 Жаш. 10:38, Жаш. 15:15

+ 1:12 Кат. 13:31, Жаш. 15:13-19

+ 1:16 Кат. 24:21, Кат. 10:29-32

+ 1:19 Жаш. 17:16, Жаш. 17:18

+ 1:20 Кат. 14:24, Жаш. 14:13, Бий. 1:10, Кат. 13:34, Мыйз. 2:10

+ 1:21 Жаш. 15:63

+ 1:23 Башт. 28:19

+ 1:24 Жаш. 2:14

+ 1:27 Жаш. 17:11-13

+ 1:29 Жаш. 16:10, 1 Пад. 9:16

+ 1:31 Жаш. 19:24-30

+ 1:33 Жаш. 19:32-39

+ 1:34 Жаш. 19:46

+ 1:36 Кат. 34:4, Жаш. 15:3

+ 2:1 Башт. 17:7

+ 2:2 Мыйз. 7:2, Мыйз. 12:3

+ 2:3 Чыг. 23:33

* Ыйлагандар.

• 2:6 Жаш. 24:28-31

+ 2:9 Жаш. 19:50

+ 2:10 Аюп 18:21, Жер. 9:3, 2 Тес. 1:8

+ 2:11 Бий. 3:7, Бий. 4:1, Бий. 6:1, Бий. 10:6, Бий. 13:1

+ 2:12 Мыйз. 31:16-17

+ 2:13 1 Шам. 7:4

+ 2:14 Леб. 26:37, Жаш. 7:12

+ 2:15 Леб. 26:14-46, Мыйз. 28:15-68

+ 2:17 Чыг. 34:15, Мыйз. 31:16

+ 2:18 Чыг. 2:23-25

+ 2:21 Жаш. 23:12-13

+ 3:1 Жаш. 13:2-6

+ 3:6 Чыг. 34:16

+ 3:7 Бий. 2:11

+ 3:9 2 Пад. 13:5, Бий. 1:13

+ 3:10 Кат. 24:2, Бий. 6:34, Бий. 11:29, Бий. 13:25, Бий. 14:6, Бий. 14:19, Бий. 15:14

+ 3:15 Бий. 20:16

+ 3:27 Бий. 6:34, 1 Шам. 13:3

+ 3:28 Жаш. 2:7, Бий. 7:24

+ 3:31 Бий. 5:6, 1 Шам. 13:19

+ 4:1 Бий. 2:11

+ 4:2 Жаш. 11:10, 1 Шам. 12:9

+ 4:6 Жаш. 19:37, Эвр. 11:32, Жер. 46:18

+ 4:7 1 Пад. 18:40

+ 4:11 Кат. 10:29, Кат. 24:21, Бий. 1:16, Жаш. 19:33

+ 4:15 Жаш. 10:10

+ 5:4 Мыйз. 33:2, 2 Шам. 22:8, Заб. 17:8, Заб. 67:9, Заб. 76:18, Заб. 96:4

+ 5:5 Чыг. 19:18

+ 5:6 Бий. 3:31, Бий. 4:17

+ 5:8 Мыйз. 32:16, 1 Шам. 13:19, 1 Шам. 13:22

+ 5:12 Заб. 56:9

+ 5:14 Кат. 32:39

+ 5:17 Жаш. 13:24-28

+ 5:18 Бий. 4:10

+ 5:19 Жаш. 17:11

+ 5:21 Бий. 4:7

+ 5:24 Бий. 4:17

+ 5:25 Бий. 4:19

+ 5:26 Бий. 4:21

+ 5:31 Заб. 36:6

+ 6:1 Бий. 2:11, Башт. 25:1, Кат. 25:17-18

+ 6:4 Леб. 26:16, Мыйз. 28:31-33

+ 6:9 1 Шам. 10:18

+ 6:11 Жаш. 17:2

+ 6:13 Мыйз. 31:17

+ 6:15 1 Шам. 9:21, 1 Шам. 18:18

+ 6:16 Чыг. 3:12, Жаш. 1:5

+ 6:17 2 Пад. 20:8, Заб. 85:17

+ 6:18 Башт. 18:3-8

+ 6:20 Бий. 13:19

+ 6:21 Леб. 9:24, 1 Пад. 18:38

+ 6:22 Башт. 32:30

* Теңир тынчтык.

+ 6:33 Жаш. 17:16, Ош. 1:5

+ 6:34 Кат. 24:2, Бий. 3:10, Бий. 3:27, 1 Шам. 13:3

+ 7:2 Мыйз. 8:17

+ 7:3 Мыйз. 20:8

+ 7:12 Жаш. 11:4, 1 Шам. 13:5

+ 7:16 1 Шам. 11:11, Аюп 1:17

+ 7:18 Жаш. 6:4

+ 7:22 1 Шам. 14:20, 2 Жыл. 20:22-23

+ 7:24 Жаш. 2:7, Бий. 3:28

+ 7:25 Заб. 82:12

+ 8:1 Бий. 12:1

+ 8:3 Нак. 15:1

+ 8:5 Башт. 33:17

+ 8:6 1 Шам. 25:11

+ 8:8 Башт. 32:30

+ 8:11 Кат. 32:35, Кат. 32:42

+ 8:17 1 Пад. 12:25

+ 8:21 Заб. 82:12, Ыш. 3:18

+ 8:22 1 Шам. 8:5

+ 8:24 Чыг. 32:1-4, Башт. 25:12-18

* Бул жерде: эфод кийгизилген буркан деген мааниде.

+ 8:27 Мыйз. 7:16

+ 8:31 Бий. 9:1

+ 9:4 Бий. 8:33

+ 9:5 2 Пад. 11:1

+ 9:6 Башт. 35:4, Жаш. 24:26, 1 Пад. 12:1

+ 9:7 Мыйз. 11:29, Мыйз. 27:12, Жаш. 8:33

+ 9:8 2 Пад. 14:9

+ 9:13 Заб. 103:15

+ 9:15 Жез. 31:3

+ 9:21 Кат. 21:16

+ 9:23 1 Шам. 16:14

+ 9:28 Башт. 34

+ 9:29 2 Шам. 15:4

+ 9:45 1 Пад. 12:25, Мыйз. 29:29

+ 9:48 Заб. 67:15

+ 9:53 2 Шам. 11:21

+ 9:54 1 Шам. 31:4

+ 10:4 Мыйз. 3:14

+ 10:6 Бий. 2:11, 1 Пад. 11:5, 2 Шам. 23:13

+ 10:10 1 Шам. 7:6

+ 10:14 Мыйз. 32:37

+ 11:1 Эвр. 11:32

+ 11:3 2 Шам. 10:6, 2 Шам. 10:8, 1 Шам. 22:2

+ 11:8 Бий. 10:18

+ 11:10 Жер. 42:5

+ 11:13 Кат. 21:24-26

+ 11:15 Мыйз. 2:9, Мыйз. 2:19

+ 11:16 Кат. 13:27, Кат. 14:25

+ 11:17 Кат. 20:14-21, Мыйз. 1:46

+ 11:18 Кат. 21:4, Кат. 21:13

+ 11:20 Кат. 21:21-23, Мыйз. 2:26-37

+ 11:24 Кат. 21:29

+ 11:25 Кат. 22:2, Мук. 6:5

+ 11:27 Башт. 16:5

+ 11:29 Кат. 24:2, Бий. 3:10

+ 11:30 Башт. 28:20

+ 11:31 Кат. 21:2

+ 11:33 Жез. 27:17

+ 11:35 Леб. 5:4, Кат. 30:3

+ 12:1 Бий. 8:1

+ 13:1 Бий. 2:11

+ 13:2 Жаш. 19:41

+ 13:3 Бий. 6:12, Лк. 1:28, Лк. 1:31

+ 13:5 Кат. 6:1-21, 1 Шам. 1:11

+ 13:15 Бий. 6:18

+ 13:18 Башт. 32:29

+ 13:19 Бий. 6:20

+ 13:22 Башт. 32:30

+ 13:24 1 Шам. 2:21

+ 13:25 Кат. 24:2, Бий. 3:10

+ 14:1 Жаш. 15:10, Жаш. 19:43, Башт. 38:12

+ 14:2 Башт. 34:4

+ 14:3 Башт. 24:3, Башт. 24:4

+ 14:6 Кат. 24:2, Бий. 3:10

+ 14:12 Башт. 29:27

+ 14:15 Бий. 16:5

+ 14:16 Бий. 16:15

+ 14:19 Кат. 24:2, Бий. 3:10

+ 15:14 Кат. 24:2, Бий. 3:10

+ 15:15 Кат. 6:6, Мыйз. 32:30, Жаш. 23:10

* Ыргытылган жаак сөөгү.

+ 16:1 Жаш. 15:47

+ 16:5 Бий. 14:15

+ 16:11 Бий. 15:13

+ 16:15 Бий. 14:16

+ 16:17 Кат. 6:2, Кат. 6:5, Бий. 13:5

+ 16:23 1 Шам. 5:2, 1 Жыл. 10:10

+ 17:2 Леб. 5:1

+ 17:3 Чыг. 20:4

+ 17:4 Ыш. 46:6

+ 17:5 1 Пад. 13:33

+ 17:6 Мыйз. 12:8, Бий. 18:1, Бий. 19:1, Бий. 21:25

+ 17:7 Рут 1:1, 1 Шам. 17:12, Мук. 5:2, Мт. 2:1

+ 18:1 Бий. 17:6, Бий. 19:1, Бий. 21:25, Бий. 1:34-36

+ 18:2 Бий. 13:25, Бий. 16:31

+ 18:5 Кат. 27:21, Ош. 4:12

+ 18:7 Жаш. 19:47

+ 18:12 Жаш. 15:60

+ 18:24 Башт. 31:30

+ 18:27 Башт. 49:17, Жаш. 19:47

+ 18:28 2 Шам. 10:6

+ 18:30 Чыг. 2:22, Чыг. 18:3, 2 Пад. 17:6

+ 18:31 Жаш. 18:1

+ 19:1 Бий. 17:6, Бий. 18:1, Бий. 21:25

+ 19:10 Жаш. 15:8, Жаш. 15:63, Жаш. 18:28

+ 19:20 Башт. 19:2, Аюп 31:32

+ 19:22 Мыйз. 13:13, Башт. 19:5-9

+ 19:29 1 Шам. 11:7

+ 20:1 1 Шам. 3:20, 2 Шам. 3:10, 2 Шам. 24:2, 1 Шам. 7:5, 1 Шам. 11:7

+ 20:6 Башт. 34:7

+ 20:13 Мыйз. 13:13

+ 20:15 Кат. 1:37, Кат. 26:41

+ 20:16 Бий. 3:15

+ 20:17 1 Шам. 11:8, 2 Шам. 24:9

+ 20:18 Бий. 1:1-2

+ 20:21 Башт. 49:27

+ 20:27 Чыг. 6:15, Кат. 25:7-13, Жаш. 22:13

+ 20:29 Жаш. 8:4

+ 20:32 Жаш. 8:5

+ 20:37 Жаш. 8:19

+ 20:45 Жаш. 15:32

+ 21:1 Бий. 20:1

+ 21:6 1 Шам. 9:21

+ 21:8 1 Шам. 11:1

+ 21:11 Кат. 31:17

+ 21:12 Жаш. 18:1

+ 21:13 Бий. 20:47, Мыйз. 20:10

+ 21:21 Чыг. 15:20, Бий. 11:34

+ 21:25 Мыйз. 12:8, Бий. 17:6, Бий. 18:1, Бий. 19:1

+ 1:1 Бий. 2:16

+ 1:13 Аюп 19:21

+ 1:15 Кат. 21:29

+ 1:17 2 Шам. 15:21, 1 Шам. 3:17, 1 Шам. 25:22, 2 Шам. 19:13, 1 Пад. 2:23

* Жагымдуу же бактылуу.

* Шордуу же ачуу.

+ 1:22 2 Шам. 21:9

+ 2:1 Леб. 19:9, Мыйз. 24:19

+ 2:4 Заб. 128:8

+ 2:10 1 Шам. 25:23

+ 2:12 Заб. 16:8, 1 Шам. 24:20

+ 2:13 1 Шам. 1:18

+ 2:15 Леб. 19:10, Леб. 23:22, Мыйз. 24:19

+ 3:9 Жез. 16:8

+ 3:11 Нак. 31:10

+ 4:1 2 Шам. 15:2, 2 Шам. 18:4, 2 Шам. 19:8

+ 4:4 Леб. 25:25, Кат. 27:11, Жер. 35:4

+ 4:5 Мыйз. 25:5

+ 4:7 Мыйз. 25:9

+ 4:10 Мыйз. 25:6

+ 4:11 Башт. 29:31, Рут 1:2

+ 4:12 Башт. 38:27-29, 1 Жыл. 2:4-12

+ 4:13 Башт. 29:31

+ 4:15 1 Шам. 1:8

• 4:18 1 Жыл. 2:4-15, Мт. 1:3-6

+ 4:18 Башт. 38:29

+ 4:20 Кат. 1:7

* Асман күчтөрүнүн Кудайы.

+ 1:3 Чыг. 23:15, Мыйз. 12:5-7

+ 1:4 Мыйз. 12:17-18

+ 1:8 Рут 4:15

+ 1:9 1 Шам. 12:7, 1 Шам. 15:20

+ 1:11 Башт. 28:20

+ 1:18 Рут 2:13

+ 2:1 Лк. 1:46-55, Заб. 33:3

+ 2:2 Чыг. 15:11, Мыйз. 32:31

+ 2:4 Заб. 36:15, Заб. 75:4

+ 2:5 Заб. 67:7, Заб. 112:9, Ыш. 54:1, Жер. 15:9

+ 2:6 Мыйз. 32:39

+ 2:7 Аюп 5:11, Заб. 74:8

+ 2:8 Заб. 106:41, Заб. 112:7, Аюп 36:7, Заб. 112:7-8, Аюп 38:6, Нак. 8:29, Заб. 23:2, Заб. 101:26, Заб. 103:5

+ 2:9 Заб. 90:11, Нак. 2:8, Нак. 4:19, Жер. 23:12

+ 2:10 1 Шам. 7:10, Заб. 17:14, Заб. 95:13

+ 2:12 Мыйз. 13:13

+ 2:16 Леб. 3:16-17, Леб. 7:25

+ 2:21 Бий. 13:24

+ 2:22 Чыг. 38:8

+ 2:25 Жаш. 11:20

+ 2:26 Лк. 2:52

+ 2:27 1 Пад. 13:1, Чыг. 4:14, Чыг. 4:27

+ 2:28 Чыг. 28:1, Кат. 18:8-19

+ 2:30 Чыг. 27:21, Нак. 4:8, Жер. 8:9-10

+ 2:31 1 Пад. 2:27

+ 2:34 1 Шам. 4:11

+ 2:35 1 Пад. 2:35

+ 3:1 Заб. 73:9, Нак. 29:18, Амос 8:11

+ 3:11 2 Пад. 21:12, Жер. 19:3

+ 3:17 Рут 1:17

+ 3:18 2 Шам. 10:12, 2 Шам. 15:26

+ 3:19 1 Шам. 9:6

+ 3:20 Бий. 20:1

+ 4:3 Жаш. 18:1

+ 4:4 Чыг. 25:22

+ 4:9 Бий. 13:1

+ 4:11 1 Шам. 2:34

+ 4:12 Жаш. 7:6, Нек. 9:1

+ 4:15 1 Пад. 14:4

+ 4:20 Башт. 35:17

* Атак-даңксыз.

+ 4:22 Заб. 77:61

+ 5:1 Жаш. 13:3

+ 5:2 Бий. 16:23

+ 5:3 Ыш. 46:1

+ 5:4 Ыш. 21:9, Жер. 50:2, Мук. 1:7

* Бутпарастардын курмандык чалуучу кишиси.

+ 5:5 Сап. 1:9

+ 6:3 Леб. 5:15, Леб. 5:16

+ 6:6 Чыг. 8:15, Чыг. 8:32, Чыг. 12:31

+ 6:7 Кат. 19:2, Мыйз. 21:3

+ 6:17 Жаш. 13:3

+ 6:19 Чыг. 19:21, Кат. 4:20

+ 6:21 Жаш. 18:14

+ 7:1 2 Шам. 6:3, 1 Жыл. 13:7

+ 7:3 Мыйз. 30:1-10, 1 Пад. 8:48, Ыш. 55:7, Ош. 6:1, Жоел 2:12

+ 7:4 Бий. 2:13

+ 7:5 Бий. 20:1

+ 7:6 2 Шам. 14:14, 2 Шам. 23:16, Кош. 2:19, Бий. 10:10

+ 7:9 Заб. 98:6

+ 7:10 1 Шам. 2:10, Жаш. 10:10, Заб. 17:15

* Жардам ташы.

+ 7:12 Башт. 28:18, Башт. 35:14, Жаш. 4:1-10

+ 8:3 Чыг. 23:8, Мыйз. 16:19

+ 8:5 Мыйз. 17:14, Бий. 8:5

+ 8:11 Мыйз. 17:16-20, 1 Шам. 14:52

+ 8:14 1 Пад. 21:1-16

+ 8:18 Нак. 1:28, Ыш. 1:15, Мук. 3:4

+ 9:1 1 Шам. 14:51, 1 Жыл. 8:33, 1 Жыл. 9:39

+ 9:4 2 Пад. 4:42

+ 9:6 1 Шам. 3:19

+ 9:12 1 Пад. 3:2

+ 9:16 Чыг. 2:24-25, Чыг. 3:9

+ 9:21 Бий. 20:46, Бий. 21:6, Бий. 6:15

+ 10:1 1 Шам. 9:16, 1 Шам. 16:13, 2 Шам. 2:4, 1 Пад. 1:34, 2 Пад. 9:3

+ 10:2 Башт. 35:19

+ 10:10 Кат. 24:2

+ 10:12 1 Шам. 19:24

+ 10:18 Бий. 6:9

+ 10:19 Жаш. 7:14

+ 10:24 2 Шам. 16:16, 1 Пад. 1:25, 1 Пад. 1:31, 1 Пад. 1:39, 2 Пад. 11:12, 2 Жыл. 23:11

+ 10:25 Мыйз. 17:14-20

+ 10:27 Мыйз. 13:13

+ 11:1 Бий. 21:8, 1 Шам. 31:11-13

+ 11:2 Зак. 11:17

+ 11:4 Бий. 2:4, Бий. 21:2

+ 11:6 Кат. 24:2, 1 Шам. 10:10

+ 11:7 Бий. 19:29, Бий. 20:1

+ 11:8 Бий. 1:5, Бий. 20:17, 1 Шам. 15:4, 2 Шам. 24:9

+ 11:11 Бий. 7:16

+ 11:14 1 Шам. 10:8

+ 12:1 1 Шам. 8:5, 1 Шам. 10:24

+ 12:3 Мыйз. 16:19, Кат. 16:15

+ 12:8 Башт. 46:6-7, Чыг. 2:23, Чыг. 12:36, Чыг. 12:51

+ 12:9 Бий. 3:12, Бий. 4:2, Бий. 10:7, Бий. 13:1

+ 12:10 Бий. 10:10

+ 12:11 Бий. 6:32, Бий. 11:1, 1 Шам. 7:10

+ 12:12 1 Шам. 11:1, 1 Шам. 8:19

+ 12:15 Леб. 26:14-15, Мыйз. 28:15

+ 12:21 Мыйз. 11:16, 1 Кор. 8:4

+ 12:22 Заб. 93:14, Рим. 11:2

+ 12:23 1 Пад. 8:36, 2 Жыл. 6:27

+ 12:24 Мыйз. 10:12, Жаш. 24:14

+ 12:25 Жаш. 24:20

+ 13:3 Бий. 3:27, Бий. 6:34

+ 13:5 Жаш. 11:4, Бий. 7:12

+ 13:6 Бий. 6:2, Аюп 30:6

+ 13:8 1 Шам. 10:8

+ 13:13 2 Шам. 24:10, 1 Жыл. 21:8

+ 13:14 Заб. 88:20-21, Элч. 13:22

+ 14:3 Чыг. 28:6, 1 Шам. 2:18, 1 Шам. 22:1, 1 Шам. 1:3

+ 14:6 Бий. 7:4, Бий. 7:7

+ 14:11 1 Шам. 13:6

+ 14:18 Кат. 27:21

+ 14:20 Бий. 7:22, 2 Жыл. 20:22-23

+ 14:29 Леб. 5:4

+ 14:31 Жаш. 10:12

+ 14:33 Башт. 9:4, Леб. 3:17, Леб. 7:26, Леб. 17:10, Мыйз. 12:23-24

+ 14:37 1 Шам. 28:6

+ 14:42 Жун. 1:7

+ 14:45 2 Шам. 14:11, 1 Пад. 1:52, Лк. 21:18, Элч. 27:34

+ 14:47 2 Шам. 8:3, 2 Шам. 10:6

+ 14:48 1 Шам. 15:3, 1 Шам. 15:7

+ 14:49 1 Шам. 31:2, 1 Жыл. 8:33, 1 Жыл. 9:39, 1 Жыл. 10:1, 1 Шам. 18:17-28, 1 Шам. 19:11-17, 2 Шам. 3:13-16, 2 Шам. 6:16-23

+ 14:50 2 Шам. 2:8

+ 14:51 1 Шам. 9:1, 1 Жыл. 8:33, 1 Жыл. 9:39

+ 14:52 1 Шам. 8:11

+ 15:1 1 Шам. 9:16, 1 Шам. 10:1

+ 15:2 Чыг. 17:8-16, Мыйз. 25:17-19

+ 15:4 1 Шам. 11:8

+ 15:6 Кат. 24:21, Бий. 1:16

+ 15:7 Башт. 2:11, Башт. 25:18

+ 15:8 Жаш. 8:23, Чыг. 17:14, Кат. 24:7

+ 15:10 Башт. 6:6

+ 15:12 Жаш. 15:55

+ 15:22 Нас. 4:17, Заб. 39:7-8, Заб. 49:8-14, Нак. 21:3, Ыш. 1:11-17, Жер. 7:22-23, Мук. 6:6-8, Эвр. 10:6

+ 15:23 1 Шам. 13:14

+ 15:27 1 Пад. 11:30-31

+ 15:28 1 Шам. 13:14, 1 Шам. 28:17

+ 15:29 Кат. 23:19, Тит 1:2

+ 15:35 1 Шам. 19:24

+ 16:1 1 Шам. 9:16, 1 Шам. 10:1

+ 16:5 Аюп 1:5

+ 16:6 1 Шам. 17:13, 1 Жыл. 2:13-15, 2 Жыл. 11:19

+ 16:7 1 Пад. 8:39, Нак. 21:2, Жер. 11:20

+ 16:9 2 Шам. 13:3, 2 Шам. 21:21, 1 Жыл. 2:13, 1 Жыл. 20:7

+ 16:13 1 Шам. 10:1, Кат. 24:2

+ 16:14 Бий. 9:23

+ 16:17 2 Пад. 3:15

+ 17:1 Жаш. 15:35

+ 17:4 Жаш. 11:22

+ 17:7 2 Шам. 21:19, 1 Жыл. 20:5

+ 17:8 1 Шам. 8:17

+ 17:13 1 Шам. 16:6-10, 1 Жыл. 2:13-15

+ 17:18 Башт. 37:14

+ 17:25 Жаш. 15:16, 1 Шам. 18:17-19

+ 17:44 Мыйз. 28:26

+ 17:45 Заб. 19:8

+ 17:46 1 Пад. 18:36

+ 17:47 Заб. 43:7, 2 Жыл. 20:15, Ош. 1:7

+ 17:50 2 Шам. 23:21

+ 17:52 Жаш. 15:36

+ 17:54 2 Шам. 5:6

+ 17:55 1 Шам. 14:51, 2 Шам. 2:8

+ 18:1 1 Шам. 20:17, 2 Шам. 1:26

+ 18:6 Чыг. 15:20

+ 18:7 1 Шам. 21:11, 1 Шам. 29:5

+ 18:10 1 Шам. 16:14

+ 18:14 2 Шам. 7:9

+ 18:17 1 Шам. 14:49, 1 Шам. 17:25, 1 Шам. 25:28

+ 18:18 Бий. 6:15, 1 Шам. 9:21, 2 Шам. 7:18

+ 18:19 2 Шам. 21:8

+ 18:25 Башт. 34:12, 2 Шам. 3:14

+ 19:5 1 Шам. 17:48-49

+ 19:9 1 Шам. 16:14, 1 Шам. 18:10

+ 19:11 Заб. 58:1, 1 Шам. 14:49, 1 Шам. 18:20-28, 2 Шам. 6:16-23

+ 19:12 Жаш. 2:15, Элч. 9:25

+ 19:18 1 Шам. 7:17

+ 19:20 Кат. 11:25, Кат. 24:2

+ 19:23 Кат. 24:2

+ 19:24 Ыш. 20:2, 1 Шам. 10:11-12

+ 20:1 1 Шам. 7:17

+ 20:8 2 Шам. 14:32

+ 20:15 2 Шам. 9:1, 2 Шам. 21:7

+ 20:17 Леб. 19:18, 1 Шам. 18:1, 2 Шам. 1:26

+ 20:25 1 Шам. 14:50-51

+ 20:26 Леб. 7:21, Леб. 11:24-28, Леб. 15:1-4

+ 21:1 Ыш. 10:32

+ 21:6 Леб. 24:9, Мт. 12:3, Мк. 2:25, Лк. 6:3

+ 21:7 1 Шам. 22:9, Заб. 51:2

+ 21:9 Чыг. 28:6, 1 Шам. 2:18, 1 Шам. 17:51

+ 21:10 1 Шам. 27:2, 1 Пад. 2:39

+ 21:11 1 Шам. 18:7, 1 Шам. 29:5

+ 21:13 Заб. 33:1

+ 22:1 2 Шам. 23:13, 1 Жыл. 11:15, Заб. 56:1, Заб. 141:1

+ 22:2 Бий. 11:3

+ 22:5 2 Шам. 24:11, 1 Жыл. 21:9, 1 Жыл. 29:29

+ 22:8 1 Шам. 18:3

+ 22:9 1 Шам. 21:7, Заб. 51:2

+ 22:10 1 Шам. 21:6, 1 Шам. 21:9

+ 22:18 Чыг. 28:6, 1 Шам. 2:18

+ 22:20 1 Шам. 23:6

+ 22:23 1 Пад. 2:26

+ 23:1 Жаш. 15:44

+ 23:6 1 Шам. 22:20, Чыг. 28:6, 1 Шам. 2:18

+ 23:9 1 Шам. 30:7

+ 23:13 1 Шам. 22:2, 1 Шам. 25:13, 1 Шам. 27:2

+ 23:14 Жаш. 15:24, Заб. 62:1

+ 23:17 1 Шам. 24:21

+ 23:18 1 Шам. 18:3, 1 Шам. 20:8

+ 23:19 1 Шам. 26:1, Заб. 53:1-2

+ 23:24 Жаш. 15:55

* Бөлүнүү аскасы.

• 24:1 1 Шам. 26

+ 24:1 Жаш. 15:62

+ 24:6 2 Шам. 24:10

+ 24:7 1 Шам. 26:9, 2 Шам. 1:14

+ 24:8 Заб. 7:5

+ 24:12 Заб. 58:4

+ 24:13 Башт. 16:5

+ 24:20 Рут 2:12

+ 24:21 1 Шам. 23:17

+ 25:1 1 Шам. 7:17, Башт. 21:21, Кат. 10:2

+ 25:3 Кат. 13:31, Жаш. 14:14, 1 Жыл. 2:18-24

+ 25:11 Бий. 8:6, Ыш. 32:6

+ 25:17 Мыйз. 13:13

+ 25:22 1 Шам. 3:17

+ 25:23 Рут 2:10

+ 25:24 2 Шам. 14:9

+ 25:26 2 Шам. 18:32, Дан. 4:16

+ 25:28 1 Шам. 18:17

+ 25:43 1 Шам. 27:3, 1 Шам. 30:5, 2 Шам. 2:2, 2 Шам. 3:2, 1 Жыл. 3:1

+ 25:44 2 Шам. 3:14-15

• 26:1 1 Шам. 24:1-22

+ 26:1 1 Шам. 23:19, Заб. 53:1-2

+ 26:2 Жаш. 15:24, Заб. 62:1

+ 26:5 1 Шам. 14:50, 1 Шам. 17:55

+ 26:6 2 Шам. 2:18

+ 26:9 1 Шам. 24:7, Заб. 7:5

+ 26:10 1 Шам. 31:6

+ 26:12 Башт. 2:21, Башт. 15:12

+ 26:21 1 Шам. 15:24

+ 26:23 2 Шам. 22:21, Заб. 17:21

+ 27:2 1 Шам. 23:13, 1 Шам. 21:10, 1 Пад. 2:39

+ 27:3 1 Шам. 25:43

+ 27:6 Жаш. 15:31

+ 27:8 Жаш. 13:2, 1 Шам. 15:7

+ 27:10 Жаш. 15:31-32, Бий. 1:16, 1 Шам. 30:29

+ 28:3 1 Шам. 25:1, Чыг. 22:18, Леб. 19:31, Мыйз. 18:10-12

+ 28:4 Жаш. 19:17, 1 Шам. 31:1

+ 28:6 1 Шам. 14:37, 2 Шам. 22:42, Заб. 17:42

+ 28:7 Жаш. 17:11

+ 28:14 1 Шам. 2:19, 1 Шам. 15:27

+ 28:15 1 Шам. 18:12

+ 28:17 1 Шам. 15:28

+ 28:18 1 Шам. 15:29

+ 28:19 1 Шам. 31:2, 1 Шам. 31:4

+ 29:5 1 Шам. 18:7, 1 Шам. 21:11

+ 29:9 2 Шам. 14:17, 2 Шам. 14:20, 2 Шам. 19:27, Гал. 4:14

+ 30:1 1 Шам. 27:6-7

+ 30:5 1 Шам. 25:43

+ 30:7 1 Шам. 22:20, 1 Шам. 23:6, Чыг. 28:6, 1 Шам. 2:18, 1 Шам. 23:9

+ 30:9 1 Шам. 23:13

+ 30:14 2 Шам. 8:18, 2 Шам. 15:18, 2 Шам. 20:7, 2 Шам. 20:23, 1 Пад. 1:38, 1 Жыл. 18:17, Жаш. 14:14, 1 Шам. 27:10, 1 Жыл. 2:18-24

+ 30:15 Мыйз. 23:15-16

+ 30:17 1 Жыл. 4:43

+ 30:24 Кат. 31:27, Жаш. 22:8

+ 30:29 Бий. 1:16, 1 Шам. 27:10

• 31:1 1 Жыл. 10:1-12

+ 31:1 1 Шам. 28:4

+ 31:2 1 Шам. 14:49, 1 Жыл. 8:33, 1 Жыл. 9:39, 1 Жыл. 10:1

+ 31:4 Бий. 9:54, 2 Шам. 1:10

+ 31:9 2 Шам. 1:20

+ 31:10 Бий. 2:13, Жаш. 17:11

+ 31:11 1 Шам. 11:1-11, 2 Шам. 21:10

+ 31:12 2 Шам. 21:12, 2 Жыл. 16:14, 2 Жыл. 21:19

+ 1:1 1 Шам. 31:4, 1 Шам. 30:17-20

+ 1:6 1 Шам. 31:1-4, 1 Жыл. 10:1-6

+ 1:9 Бий. 9:54

+ 1:11 2 Шам. 13:31

+ 1:14 1 Шам. 24:7

+ 1:20 Мук. 1:10, Жаш. 13:3, 1 Шам. 31:9

+ 1:21 1 Шам. 31:1

+ 1:26 1 Шам. 18:1, 1 Шам. 20:17

+ 2:1 Жаш. 14:13-15

+ 2:2 1 Шам. 25:43

+ 2:3 1 Шам. 27:2-3

+ 2:4 1 Шам. 16:13, 1 Шам. 31:11-13

+ 2:8 1 Шам. 14:50-51, Жаш. 13:26

+ 2:11 2 Шам. 5:5, 1 Пад. 2:11, 1 Жыл. 3:4

+ 2:13 Жер. 41:12

* Кылыч талаасы.

+ 2:18 1 Шам. 26:6, 2 Шам. 3:30, 2 Шам. 3:39, 2 Шам. 16:9-10, 2 Шам. 19:22, 2 Шам. 23:18, 1 Жыл. 2:16

• 3:1 1 Жыл. 3:1-4

+ 3:2 1 Шам. 25:43

+ 3:3 2 Шам. 13:37

+ 3:4 1 Пад. 1:5

+ 3:7 2 Шам. 21:8, 2 Шам. 21:10

+ 3:9 1 Шам. 15:28, 1 Шам. 16:13, 1 Шам. 28:17

+ 3:10 Бий. 20:1

+ 3:13 1 Шам. 14:49

+ 3:14 1 Шам. 18:25

+ 3:15 1 Шам. 25:44

+ 3:27 2 Шам. 20:10, 2 Шам. 2:23

+ 3:29 Леб. 14:2, Леб. 15:2

+ 3:30 1 Шам. 26:6, 2 Шам. 2:18, 2 Шам. 2:23

+ 3:39 Жер. 38:5, 2 Шам. 2:18, 2 Шам. 16:9-10, 2 Шам. 19:22

+ 4:2 Жаш. 18:25

+ 4:3 Нек. 11:33

+ 4:4 2 Шам. 9:3, 2 Шам. 9:6

+ 4:9 1 Пад. 1:29

+ 4:10 2 Шам. 1:1-16

• 5:1 1 Жыл. 11:1-3

+ 5:2 1 Шам. 18:13, Заб. 77:71

+ 5:4 1 Пад. 2:11, 1 Жыл. 29:27

+ 5:5 2 Шам. 2:11

• 5:6 1 Жыл. 11:4-9

+ 5:6 Жаш. 15:63, Бий. 1:8, Бий. 1:21

+ 5:9 1 Пад. 9:15, 1 Пад. 9:24, 1 Пад. 11:27, 2 Жыл. 32:5

+ 5:10 Эст. 9:4

• 5:11 1 Жыл. 14:1-7

+ 5:11 1 Пад. 5:1

+ 5:14 1 Жыл. 3:5-8

• 5:17 1 Жыл. 14:8-17

+ 5:18 Ыш. 17:5, 2 Шам. 23:13

+ 5:20 Ыш. 28:21

+ 5:24 2 Пад. 7:6

• 6:1 1 Жыл. 13:6-14, 1 Жыл. 15:25-29, 1 Жыл. 16:1-3

+ 6:2 Жаш. 15:9, Жаш. 15:60, Чыг. 25:22

+ 6:3 1 Шам. 7:1

+ 6:6 Кат. 4:15

+ 6:11 1 Жыл. 26:4-5

+ 6:14 Заб. 150:4

+ 6:16 1 Шам. 14:49, 1 Шам. 18:20-28, 1 Шам. 19:11-17

+ 6:17 1 Жыл. 15:1

+ 6:18 1 Пад. 8:14

+ 6:21 1 Шам. 15:28

• 7:1 1 Жыл. 17:1-15

+ 7:2 2 Шам. 12:1, 1 Пад. 1:8, 1 Жыл. 29:29, 2 Жыл. 9:29, 2 Жыл. 29:25, Заб. 50:2

+ 7:8 1 Шам. 16:11-13, Заб. 77:70

+ 7:9 1 Шам. 18:14

+ 7:10 Бий. 2:14-16, 1 Шам. 12:11

+ 7:12 1 Пад. 2:10

+ 7:13 1 Пад. 8:19

+ 7:14 Заб. 88:27-28, 2 Кор. 6:18, Эвр. 1:5, Заб. 88:31-33

+ 7:16 Заб. 88:5, Заб. 88:30, Заб. 88:36-37, Заб. 131:12, Жкн. 7:42

• 7:18 1 Жыл. 17:16-27

+ 7:22 Чыг. 15:11

+ 7:23 Мыйз. 4:7, Мыйз. 26:19, Мыйз. 33:29

• 8:1 1 Жыл. 18:1-13

+ 8:3 1 Шам. 14:47, 1 Пад. 11:24

+ 8:4 Жаш. 11:6

+ 8:7 2 Пад. 11:10, 2 Жыл. 23:9

+ 8:13 2 Пад. 14:7

+ 8:14 Башт. 25:23, Башт. 27:40, Кат. 24:18

• 8:15 2 Шам. 20:23-26, 1 Жыл. 18:14-17

+ 8:15 1 Пад. 10:9

+ 8:16 2 Шам. 2:13, 1 Жыл. 11:6, 1 Пад. 4:3

+ 8:17 2 Шам. 15:24, 2 Шам. 20:25, 1 Жыл. 24:3

+ 8:18 2 Шам. 23:20, 1 Пад. 2:35, 1 Пад. 4:4

+ 9:1 1 Шам. 18:3, 1 Шам. 20:15

+ 9:2 2 Шам. 16:1-4, 2 Шам. 19:17

+ 9:3 2 Шам. 4:4

+ 9:4 2 Шам. 17:27

+ 9:6 2 Шам. 16:4, 2 Шам. 19:24, 1 Жыл. 8:34, 1 Жыл. 9:40

+ 9:10 2 Шам. 19:17

+ 9:12 1 Жыл. 8:34

• 10:1 1 Жыл. 19

+ 10:1 1 Шам. 11:1

+ 10:6 Бий. 18:28, 2 Шам. 8:3, Бий. 11:3

+ 10:10 1 Жыл. 18:12

+ 10:12 1 Шам. 3:18

+ 10:16 1 Пад. 11:23

+ 11:1 1 Пад. 20:22, 2 Жыл. 36:10, 1 Жыл. 20:1, Мыйз. 3:11

+ 11:3 2 Шам. 23:34, 2 Шам. 23:39, 1 Жыл. 3:5

+ 11:4 Леб. 15:19

+ 11:14 1 Пад. 21:8

+ 11:21 Бий. 9:53

+ 12:1 2 Шам. 7:2, Заб. 50:2

+ 12:6 Чыг. 22:1

+ 12:7 1 Шам. 16:13

+ 12:9 Кат. 15:31

+ 12:11 2 Шам. 16:21-22

+ 12:13 Жаш. 7:20, 2 Шам. 24:10, Заб. 31:5, Заб. 50:6

+ 12:16 2 Шам. 13:31

+ 12:22 Жун. 3:9

+ 12:24 1 Жыл. 22:9

* Кудайдын сүйүктүүсү.

• 12:26 1 Жыл. 20:1-3

+ 12:26 Мыйз. 3:11

+ 13:3 1 Шам. 16:9, 1 Жыл. 2:13, 2 Шам. 13:3

+ 13:12 Башт. 34:7, Леб. 18:9

+ 13:31 2 Шам. 1:11, 2 Шам. 12:16

+ 13:32 2 Шам. 13:3

+ 13:37 2 Шам. 3:3, 1 Жыл. 3:2

+ 14:2 1 Жыл. 2:24, 2 Жыл. 11:6, 2 Жыл. 20:20, Нек. 3:5, Жер. 6:1, Амос 1:1

+ 14:4 2 Пад. 6:26

+ 14:9 1 Шам. 25:24

+ 14:11 Кат. 35:19, Мыйз. 19:12, 1 Шам. 14:45, 1 Пад. 1:52, Лк. 21:18, Элч. 27:34

+ 14:14 1 Шам. 7:6, 2 Шам. 23:16

+ 14:17 1 Шам. 29:9, 2 Шам. 19:27

+ 14:20 1 Шам. 29:9, 2 Шам. 19:27

+ 14:23 2 Шам. 13:38

+ 14:27 2 Шам. 13:1

+ 14:32 1 Шам. 20:8

+ 15:1 1 Пад. 1:5

+ 15:2 Рут 4:1, 2 Шам. 18:4, 2 Шам. 19:8

+ 15:4 Бий. 9:29

+ 15:8 Башт. 28:20

+ 15:12 Жаш. 15:51, 1 Жыл. 27:33, Заб. 3:2

+ 15:13 2 Шам. 12:11

+ 15:14 Заб. 3:1

+ 15:16 2 Шам. 16:21-22, 2 Шам. 20:3

+ 15:18 1 Шам. 30:14, 2 Шам. 8:18

+ 15:21 Рут 1:17

+ 15:23 1 Пад. 15:13, 2 Пад. 23:4

+ 15:24 2 Шам. 8:17, 1 Шам. 22:20, 2 Шам. 8:17, 2 Шам. 20:25

+ 15:26 1 Шам. 3:18

+ 15:27 1 Пад. 1:42

+ 15:30 Зак. 14:4, Мк. 1:11, Элч. 1:12, Эст. 6:7

+ 15:31 2 Шам. 16:23, 2 Шам. 17:14

+ 15:32 Жаш. 16:2

+ 15:33 2 Шам. 19:35

+ 15:34 2 Шам. 17:5-14

+ 15:36 2 Шам. 17:17

+ 15:37 1 Жыл. 27:33

+ 16:1 2 Шам. 9:2-13

+ 16:2 2 Шам. 17:29

+ 16:3 2 Шам. 9, 2 Шам. 19:27

+ 16:9 2 Шам. 2:18

+ 16:10 2 Шам. 3:39, 2 Шам. 19:22

+ 16:16 2 Шам. 15:34, 1 Шам. 10:24

+ 16:21 2 Шам. 15:16, 2 Шам. 20:3

+ 16:22 2 Шам. 12:11-12

+ 17:5 2 Шам. 15:32

+ 17:8 Нак. 17:12, Ош. 13:8

+ 17:11 Бий. 20:1

+ 17:14 2 Шам. 15:31, 2 Шам. 15:34

+ 17:17 2 Шам. 15:36, Жаш. 15:7, Жаш. 18:16

+ 17:19 Жаш. 2:1-6

+ 17:23 2 Шам. 15:12, Мт. 27:5

+ 17:24 Жаш. 13:26

+ 17:25 2 Шам. 19:13, 2 Шам. 20:9-10, 1 Жыл. 2:17

+ 17:27 2 Шам. 12:26, 2 Шам. 12:29, 2 Шам. 9:4, 2 Шам. 19:31-32, 1 Пад. 2:7, Эзр. 2:61, Нек. 7:63

+ 17:29 2 Шам. 16:2

+ 18:2 2 Шам. 15:19-22

+ 18:8 Жаш. 10:11

+ 18:17 Жаш. 7:26, Жаш. 8:29

+ 18:18 Башт. 14:17, 2 Шам. 14:27

+ 18:27 1 Пад. 1:42

+ 18:32 1 Шам. 25:26, Дан. 4:16

+ 19:8 Рут 4:1, 2 Шам. 15:2, 2 Шам. 18:4

+ 19:9 2 Шам. 5:20

+ 19:11 2 Шам. 15:29

+ 19:13 2 Шам. 17:25, 2 Шам. 8:16, Рут 1:17

+ 19:15 Жаш. 4:19

+ 19:16 2 Шам. 16:5

+ 19:17 2 Шам. 9:2-13, 2 Шам. 16:1-4

+ 19:19 2 Шам. 16:5-13

+ 19:21 Чыг. 22:28, 2 Шам. 16:9

+ 19:22 2 Шам. 3:39, 2 Шам. 16:10

+ 19:23 1 Пад. 2:8, 1 Пад. 2:36-46

+ 19:24 2 Шам. 9

+ 19:27 2 Шам. 16:3, 1 Шам. 29:9, 2 Шам. 14:17, 2 Шам. 14:20

+ 19:28 2 Шам. 9:7

+ 19:32 2 Шам. 17:27-29

+ 19:35 2 Шам. 15:33

+ 19:37 1 Пад. 2:7

+ 19:43 Ыш. 11:13

+ 20:1 Мыйз. 13:13, 1 Пад. 12:16, 2 Жыл. 10:16

+ 20:3 2 Шам. 15:16, 2 Шам. 16:21-22

+ 20:4 2 Шам. 17:25, 2 Шам. 19:13

+ 20:7 1 Шам. 30:14, 2 Шам. 8:18

+ 20:10 2 Шам. 3:27

+ 20:14 2 Пад. 15:29

• 20:23 2 Шам. 8:15-18, 1 Жыл. 18:14-17

+ 20:23 1 Шам. 30:14

+ 20:24 1 Пад. 4:6, 1 Пад. 5:14, 1 Пад. 12:18

+ 20:25 2 Шам. 15:24, 2 Шам. 19:11

+ 21:2 Жаш. 9:15

+ 21:6 1 Шам. 10:26

+ 21:7 1 Шам. 20:15

+ 21:8 2 Шам. 3:7, 1 Шам. 18:19

+ 21:9 Рут 1:22

+ 21:12 1 Шам. 31

+ 21:14 Жаш. 18:28

+ 21:16 Мыйз. 2:11, Мыйз. 2:20-21

+ 21:17 1 Пад. 11:36, 1 Пад. 15:4, 2 Пад. 8:19, 2 Жыл. 21:7, Заб. 131:17

+ 21:18 1 Жыл. 20:4-8, Мыйз. 2:11

+ 21:19 1 Шам. 17:7

+ 21:21 1 Шам. 16:9, 2 Шам. 13:3, 1 Жыл. 2:13

+ 21:22 Жаш. 11:22

• 22:1 Заб. 17

+ 22:3 Заб. 30:3-4, Заб. 70:3, Заб. 90:2, Заб. 143:2, Башт. 15:1

+ 22:4 1 Жыл. 16:25, Заб. 47:2, Заб. 95:4, Заб. 144:3

+ 22:5 Заб. 41:7, Заб. 92:4, Жун. 2:4

+ 22:6 Заб. 114:3-4

+ 22:7 Заб. 119:1, Жун. 2:8

+ 22:8 Бий. 5:5, Заб. 76:18, Заб. 96:4

+ 22:9 Заб. 20:9, Ыш. 30:33, Жез. 20:48

+ 22:10 Заб. 143:5, Ыш. 64:1, Ноом 1:3

+ 22:11 Заб. 103:3

+ 22:12 Чыг. 20:21, Заб. 96:2

+ 22:14 1 Шам. 2:10, Аюп 37:4, Заб. 67:34

+ 22:15 Аб. 3:11, Зак. 9:14, 1 Шам. 7:10

+ 22:16 Чыг. 15:8, Заб. 105:9

+ 22:17 Заб. 143:7

+ 22:18 Заб. 141:6

+ 22:20 Заб. 30:8, Заб. 117:5

+ 22:21 1 Шам. 26:23, Аюп 22:30

+ 22:24 Башт. 6:9, Аюп 1:1

+ 22:28 Заб. 100:5

+ 22:29 Аюп 29:3, Заб. 118:105

+ 22:31 Мыйз. 32:4, Мт. 5:48, Заб. 11:7, Нак. 30:5, Башт. 15:1

+ 22:32 2 Пад. 5:15, Ыш. 45:5, Дан. 2:47

+ 22:34 Мыйз. 32:13, Ыш. 58:14, Аб. 3:19

+ 22:35 Заб. 143:1

+ 22:40 Заб. 43:6

+ 22:41 Чыг. 23:27

+ 22:42 1 Шам. 28:6, Аюп 27:9, Нак. 15:29

+ 22:43 Мук. 7:10, Зак. 10:5

+ 22:44 Ыш. 55:5

+ 22:45 Мыйз. 33:29

+ 22:46 Мук. 7:17

+ 22:48 Заб. 46:3

+ 22:49 Заб. 139:2

+ 22:50 Рим. 15:9

+ 22:51 Заб. 143:10, 2 Шам. 7:16

+ 23:2 Элч. 2:30, 2 Пет. 1:21

+ 23:3 Мыйз. 32:4, 2 Шам. 22:3, 2 Жыл. 19:7, 2 Жыл. 19:9, Нак. 16:12

+ 23:5 2 Шам. 7:15-16, Заб. 88:30

• 23:8 1 Жыл. 11:11-41, 1 Жыл. 27:1-15

+ 23:13 1 Шам. 22:1, 2 Шам. 5:18

+ 23:16 1 Шам. 7:6

+ 23:18 2 Шам. 2:18

+ 23:20 Жаш. 15:21, 2 Шам. 8:18

+ 23:21 1 Шам. 17:50

+ 23:24 2 Шам. 2:18-23

+ 23:34 2 Шам. 15:12, 2 Шам. 11:3

+ 23:39 2 Шам. 11:3-17

• 24:1 1 Жыл. 21:1-6

+ 24:1 Кат. 1:2-4

+ 24:2 Бий. 20:1

+ 24:3 Мыйз. 1:11

+ 24:5 Мыйз. 2:36, Кат. 21:32

+ 24:7 Жаш. 11:3

+ 24:9 Бий. 20:17, 1 Шам. 11:8

• 24:10 1 Жыл. 21:7-17

+ 24:10 1 Шам. 24:6, 2 Шам. 12:13, 1 Шам. 13:13

+ 24:11 1 Шам. 22:5

+ 24:14 Заб. 118:156

+ 24:15 Чыг. 30:12, Бий. 20:1

+ 24:16 2 Пад. 19:35, 2 Жыл. 32:21, Ыш. 37:36, Элч. 12:23, Жун. 3:10

• 24:18 1 Жыл. 21:18-27

+ 24:21 Кат. 16:47-48

+ 24:22 1 Пад. 19:21

+ 24:25 2 Жыл. 3:1, Кат. 16:48, Кат. 25:8

+ 1:2 Нас. 4:11

+ 1:3 Жаш. 19:18

+ 1:5 2 Шам. 3:4, 2 Шам. 15:1

+ 1:6 1 Жыл. 3:2

+ 1:7 2 Шам. 2:18, 2 Шам. 8:16, 1 Шам. 22:20, 1 Шам. 23:6

+ 1:8 2 Шам. 20:25, 2 Шам. 8:18, 2 Шам. 7:2, 2 Шам. 23:8-39

+ 1:9 2 Шам. 17:17

+ 1:10 2 Шам. 12:24

+ 1:13 1 Жыл. 22:9

+ 1:25 1 Шам. 10:24

+ 1:29 2 Шам. 4:9

+ 1:31 Нек. 2:3, Дан. 2:4

+ 1:33 Эст. 6:7-8, 2 Жыл. 32:30

+ 1:34 1 Шам. 10:1, 2 Шам. 15:10, 2 Пад. 9:13

+ 1:38 1 Шам. 30:14, 2 Шам. 8:18

+ 1:42 2 Шам. 15:27, 2 Шам. 18:27

+ 1:44 1 Шам. 30:14, 2 Шам. 8:18

+ 1:46 1 Жыл. 29:23

+ 1:47 Башт. 47:30

+ 1:50 Чыг. 27:2, 1 Пад. 2:28

+ 1:52 1 Шам. 14:45, 2 Шам. 14:11, Лк. 21:18, Элч. 27:34

+ 2:2 Жаш. 23:14

+ 2:3 Мыйз. 29:9

+ 2:4 2 Шам. 7:16, 1 Пад. 9:5, 2 Жыл. 7:18

+ 2:5 2 Шам. 18:5, 2 Шам. 18:14, 2 Шам. 3:27, 2 Шам. 20:10

+ 2:7 2 Шам. 19:37-38, 2 Шам. 17:27-29

+ 2:8 2 Шам. 16:5-13, 2 Шам. 19:23

+ 2:10 Нек. 3:16, Элч. 2:29

+ 2:11 2 Шам. 2:11, 2 Шам. 5:4-5, 1 Жыл. 3:4, 1 Жыл. 29:27

+ 2:12 1 Жыл. 29:23

+ 2:15 1 Жыл. 22:9-10, 1 Жыл. 28:5-7

+ 2:17 1 Пад. 1:1-4

+ 2:22 2 Шам. 16:21-22

+ 2:24 2 Шам. 7:11-13, 1 Жыл. 22:10

+ 2:25 2 Шам. 8:18

+ 2:26 1 Шам. 22:20, 2 Шам. 15:24, Жаш. 21:18, Жер. 1:1, 1 Шам. 23:6

+ 2:27 1 Шам. 2:27-36, 1 Шам. 3:12-14

+ 2:28 2 Шам. 17:25, 2 Шам. 18:14-15, Чыг. 27:2, 1 Пад. 1:50

+ 2:31 Чыг. 21:14, Кат. 35:33

+ 2:32 2 Шам. 3:27, 2 Шам. 20:10

+ 2:35 1 Пад. 4:4, 1 Жыл. 29:22

+ 2:36 2 Шам. 16:5-13

+ 2:37 2 Шам. 15:23

+ 2:39 1 Шам. 21:10, 1 Шам. 27:2

+ 2:43 Нас. 8:2

+ 2:44 2 Шам. 16:5-13

+ 2:45 Нак. 25:5

• 3:1 2 Жыл. 1:7-12

+ 3:1 1 Пад. 7:8, 1 Пад. 9:16, 2 Жыл. 8:11, 1 Пад. 7:1, 1 Пад. 6:38, 1 Пад. 9:15, 1 Пад. 2:10

+ 3:3 1 Пад. 22:43

+ 3:4 1 Жыл. 16:39

+ 3:5 1 Пад. 9:2

+ 3:7 1 Жыл. 22:5, 1 Жыл. 29:1

+ 3:8 Башт. 13:16

+ 3:9 Нак. 2:3-6, Жкп. 1:5

+ 3:12 1 Пад. 4:29-31, 1 Пад. 5:12, 1 Пад. 10:23, Нас. 1:16

+ 3:13 1 Пад. 10:14-29, 1 Жыл. 29:12

+ 3:14 Заб. 90:16

+ 3:15 Башт. 40:20, Эст. 1:3, Эст. 2:18, Дан. 5:1, Мк. 6:21

+ 3:28 Нак. 16:10

+ 4:2 1 Жыл. 6:9

+ 4:3 2 Шам. 8:16, 1 Жыл. 18:15

+ 4:4 1 Пад. 2:35, 2 Шам. 8:18, 2 Шам. 20:25, 1 Жыл. 18:16

+ 4:5 1 Жыл. 27:33

+ 4:6 2 Шам. 20:24, 1 Пад. 5:14, 1 Пад. 12:18

+ 4:11 Жаш. 11:2

+ 4:12 Жаш. 17:11, Жаш. 19:18

+ 4:13 1 Пад. 22:3, Кат. 32:41, Мыйз. 3:4

+ 4:19 Мыйз. 3:8-10

+ 4:20 Башт. 22:17

+ 4:21 Башт. 15:18, 2 Жыл. 9:26, Заб. 71:8, Заб. 67:29, Заб. 71:10

+ 4:24 1 Жыл. 22:9

+ 4:25 Мук. 4:4, Зак. 3:10

+ 4:26 1 Пад. 10:26, 2 Жыл. 1:14, 2 Жыл. 9:25

+ 4:30 1 Пад. 3:12

+ 4:31 1 Жыл. 2:6, Заб. 88:1

+ 4:32 Нак. 1:1, Нас. 12:9, Ыр. 1:1

+ 4:34 1 Пад. 10:1, 2 Жыл. 9:23

• 5:1 2 Жыл. 2:3-18

+ 5:1 2 Шам. 5:11, 1 Жыл. 15:1

+ 5:3 1 Жыл. 22:8, 1 Жыл. 28:3

+ 5:4 1 Жыл. 22:9

+ 5:5 2 Шам. 7:13, 1 Жыл. 17:12, 1 Жыл. 22:10, 1 Жыл. 28:6

+ 5:12 1 Пад. 3:12

+ 5:13 1 Пад. 9:15, 2 Жыл. 8:9

+ 5:14 1 Пад. 4:6

+ 5:17 1 Жыл. 22:2

+ 5:18 Жаш. 13:5

• 6:1 2 Жыл. 3

+ 6:4 Жез. 40:16, Жез. 41:16, Жез. 41:26

+ 6:5 Жез. 41:6

+ 6:7 Мыйз. 27:5

+ 6:12 2 Шам. 7:13, 2 Шам. 7:16

+ 6:13 Чыг. 25:8, Мыйз. 31:6

+ 6:16 1 Пад. 6:33

+ 6:18 1 Пад. 7:24

+ 6:22 Чыг. 30:1, Чыг. 30:3, Чыг. 30:6

+ 6:23 Чыг. 25:18-20

+ 6:34 Жез. 41:24

+ 6:36 1 Пад. 7:12, Эзр. 6:4

+ 7:1 1 Пад. 9:10, 2 Жыл. 8:1

+ 7:2 1 Пад. 10:17-21

+ 7:6 Жез. 41:25

+ 7:7 Заб. 121:5

+ 7:8 1 Пад. 3:1, 2 Жыл. 8:11

+ 7:12 1 Пад. 6:36

• 7:13 2 Жыл. 3:15-17, 2 Жыл. 4:2-5, 2 Жыл. 4:11-22

+ 7:13 2 Жыл. 2:13-14

+ 7:14 Чыг. 31:3-5, Чыг. 35:31

+ 7:15 2 Пад. 25:16-17, Жер. 52:21-23

+ 7:23 2 Пад. 16:17

+ 7:24 1 Пад. 6:18

+ 7:40 Чыг. 27:3, Чыг. 38:3

+ 7:46 Жаш. 3:16, Жаш. 13:27

+ 7:47 2 Пад. 25:16, Жер. 52:20

+ 7:48 Чыг. 37:25-29, Чыг. 25:30, Чыг. 37:10-16

+ 7:49 Чыг. 25:31-40

+ 7:50 Чыг. 27:3

+ 7:51 2 Шам. 8:11-12, 1 Жыл. 18:11

• 8:1 2 Жыл. 5:2-14

+ 8:1 2 Шам. 5:7-9

+ 8:2 Леб. 23:34

+ 8:6 Чыг. 25:22, Чыг. 26:33-34

+ 8:7 1 Пад. 6:27, 2 Жыл. 3:10-13, 2 Жыл. 5:8, Чыг. 25:13-15

+ 8:9 Чыг. 16:33-34, Кат. 17:10, Чыг. 25:21, Чыг. 40:20, Мыйз. 10:5

+ 8:10 Чыг. 40:34-35, Ыш. 6:4, Аян 15:8

+ 8:12 Заб. 17:12, Заб. 96:2

• 8:14 2 Жыл. 6:3-11

+ 8:14 2 Шам. 6:18

+ 8:16 2 Шам. 7:6-8, 1 Жыл. 17:5-7

+ 8:17 2 Шам. 7:2, 1 Жыл. 17:1, 1 Жыл. 22:7

+ 8:19 2 Шам. 7:12-13

+ 8:20 1 Жыл. 28:5

• 8:22 2 Жыл. 6:12-42

+ 8:22 Эзр. 9:5

+ 8:23 Чыг. 15:11

+ 8:25 2 Шам. 7:16, 1 Пад. 2:4

+ 8:26 2 Жыл. 1:9, 2 Жыл. 6:17

+ 8:27 2 Жыл. 2:6, Ыш. 66:1, Элч. 7:48, Элч. 17:24

+ 8:29 Мыйз. 12:11

+ 8:31 Чыг. 22:11

+ 8:33 Леб. 26:17

+ 8:35 Мыйз. 11:17, 1 Пад. 17:1, Ак. 1:10

+ 8:36 1 Шам. 12:23

+ 8:37 Леб. 26:16, Мыйз. 28:22, Амос 4:9, Ак. 2:17

+ 8:39 1 Жыл. 28:9, Элч. 1:24

+ 8:46 Нак. 20:9, Нас. 7:20, Жкп. 3:2, 1 Жкн. 1:8-10, Рим. 3:23

+ 8:47 Леб. 26:40, Нек. 9:2, Дан. 9:4-5

+ 8:48 Жер. 29:12-14

+ 8:50 Заб. 105:46

+ 8:51 Мыйз. 4:20, Жер. 11:4

+ 8:53 Чыг. 19:5, Мыйз. 14:2

+ 8:54 2 Шам. 6:18

+ 8:56 Жаш. 21:45, Жаш. 23:14

+ 8:58 Заб. 118:36

+ 8:60 Мыйз. 4:35, Мыйз. 4:39

• 8:62 2 Жыл. 7:4-10

+ 8:64 2 Жыл. 4:1

+ 8:65 Леб. 23:34

• 9:1 2 Жыл. 7:11-22

+ 9:2 1 Пад. 3:5

+ 9:3 Мыйз. 11:12

+ 9:4 Заб. 77:72

+ 9:5 1 Пад. 2:4

+ 9:7 Мыйз. 4:26, Мыйз. 28:37

+ 9:8 Леб. 26:32, Мыйз. 29:24, Жер. 22:8, Жер. 52:13

• 9:10 2 Жыл. 8

+ 9:10 1 Пад. 6:38, 1 Пад. 7:1

+ 9:15 1 Пад. 5:13, 1 Пад. 7:1, 1 Пад. 7:51, 2 Шам. 5:9

+ 9:16 Жаш. 16:10, 1 Пад. 3:1, 1 Пад. 7:8

+ 9:17 Жаш. 10:10-11

+ 9:19 1 Пад. 4:26, 1 Пад. 10:26, 2 Жыл. 1:14, 2 Жыл. 9:25

+ 9:22 Леб. 25:9, 1 Пад. 5:13

+ 9:24 1 Пад. 3:1, 1 Пад. 7:8, 2 Шам. 5:9

+ 9:26 Мыйз. 2:8, 1 Пад. 22:48

+ 9:27 1 Пад. 10:11

+ 9:28 Башт. 10:29, 1 Жыл. 29:4, Аюп 22:24, Аюп 28:16, Заб. 44:10, Ыш. 13:12

• 10:1 2 Жыл. 9:1-12

+ 10:1 Заб. 71:10, Заб. 71:15, Ыш. 60:6, Жер. 6:20, Жез. 27:22, Жез. 38:13, Жоел 3:8, 1 Пад. 4:34

+ 10:2 Мт. 12:42, Лк. 11:31

+ 10:9 2 Жыл. 2:11, 2 Шам. 8:15

+ 10:11 1 Пад. 9:27-28

• 10:14 2 Жыл. 9:12-28

+ 10:17 1 Пад. 14:26, 1 Пад. 7:2

+ 10:21 1 Пад. 7:2

+ 10:22 Ыш. 23:1, Жун. 1:3

+ 10:23 1 Пад. 3:12-13, 2 Жыл. 1:12

+ 10:24 1 Пад. 4:34, 1 Пад. 10:1, 2 Жыл. 9:1

+ 10:26 1 Пад. 4:26, 2 Жыл. 1:14-17, 1 Пад. 9:19

+ 10:28 Мыйз. 17:16, 2 Жыл. 1:14-16

+ 11:2 Чыг. 34:16, Мыйз. 7:3-4

+ 11:4 1 Пад. 15:4, Нек. 13:26

+ 11:5 Бий. 2:13

+ 11:7 Кат. 21:29, 2 Пад. 23:13

+ 11:9 1 Пад. 3:5, 1 Пад. 9:2

+ 11:10 1 Пад. 9:6

+ 11:11 1 Пад. 11:31

+ 11:13 Мыйз. 12:5, Мыйз. 12:11

+ 11:15 2 Шам. 8:13, 1 Жыл. 18:13

+ 11:18 Кат. 10:12

+ 11:23 2 Шам. 10:16

+ 11:24 2 Шам. 8:3, 2 Шам. 10:18

+ 11:27 2 Шам. 5:9, 1 Пад. 9:24

+ 11:29 1 Пад. 12:15, 1 Пад. 14:2, 1 Пад. 15:29, 2 Жыл. 9:29

+ 11:30 1 Шам. 15:27

+ 11:31 1 Пад. 11:11

+ 11:33 Кат. 21:29, Бий. 2:13, 2 Пад. 23:13

+ 11:36 2 Шам. 21:17, 2 Пад. 8:20

+ 11:38 2 Шам. 7:16

+ 11:40 1 Пад. 14:25, 2 Жыл. 12:2

• 11:41 2 Жыл. 9:29-31

• 12:1 2 Жыл. 10:1

+ 12:1 Бий. 9:6

+ 12:2 1 Пад. 11:26, 1 Пад. 11:40

+ 12:4 1 Пад. 4:7, 1 Пад. 4:22, 1 Пад. 9:15

+ 12:13 Нак. 15:1

+ 12:15 1 Пад. 11:31

+ 12:16 2 Шам. 20:1

+ 12:18 1 Пад. 4:6, 1 Пад. 5:14

+ 12:20 Ош. 8:4

+ 12:22 2 Жыл. 12:5, 2 Жыл. 12:15

+ 12:25 Бий. 9:45, Бий. 8:17

+ 12:27 Мыйз. 12:5-6

+ 12:28 2 Пад. 10:29, 2 Пад. 17:16, 2 Жыл. 11:15, 2 Жыл. 13:8, Ош. 8:5-6, Ош. 10:5, Ош. 13:2, Чыг. 32:4

+ 13:1 2 Пад. 23:17

+ 13:2 2 Пад. 23:15-16, Амос 3:14

+ 13:6 Мк. 3:5, Жкп. 5:16

+ 13:8 Кат. 22:18

+ 13:24 1 Пад. 20:36

+ 13:34 1 Пад. 14:10

+ 14:2 Жаш. 18:1, 1 Пад. 11:29-31

+ 14:3 1 Шам. 9:7-8

+ 14:7 1 Пад. 16:2

+ 14:8 1 Пад. 11:31

+ 14:9 1 Пад. 12:28, Жез. 23:35

+ 14:10 Мыйз. 32:36, 1 Пад. 15:29, 1 Пад. 21:21, 2 Пад. 9:8

+ 14:11 1 Пад. 16:4, 1 Пад. 21:24

+ 14:13 2 Жыл. 19:3

+ 14:14 1 Пад. 15:27-30

+ 14:15 Мыйз. 29:28

+ 14:19 2 Жыл. 13:2-20

• 14:21 2 Жыл. 12:1-2, 2 Жыл. 12:9-16

+ 14:24 Мыйз. 23:17

+ 14:25 1 Пад. 11:40

+ 14:26 1 Пад. 10:17

• 15:1 2 Жыл. 13:1

+ 15:3 1 Пад. 11:4

+ 15:4 2 Шам. 21:17, 1 Пад. 11:36

+ 15:5 2 Шам. 11:3-17

• 15:9 2 Жыл. 14:2-5, 2 Жыл. 15:16

+ 15:12 Мыйз. 23:17, 1 Пад. 14:24

+ 15:13 2 Пад. 23:4, 2 Пад. 23:6, 2 Пад. 23:12

+ 15:15 1 Пад. 7:51

+ 15:18 1 Пад. 14:26, 2 Пад. 12:18

+ 15:21 Ыр. 6:4

+ 15:24 1 Пад. 22:2

+ 15:25 1 Пад. 14:20

+ 15:27 Жаш. 19:44, Жаш. 21:23-24

+ 15:29 1 Пад. 14:10-11, 1 Пад. 14:14, 1 Пад. 21:21

+ 16:1 2 Жыл. 19:2, 2 Жыл. 20:34

+ 16:2 1 Пад. 14:7

+ 16:3 1 Пад. 15:29, 1 Пад. 16:12

+ 16:4 1 Пад. 14:11, 1 Пад. 21:24

+ 16:9 2 Пад. 9:31

+ 16:12 1 Пад. 16:3

+ 16:15 Жаш. 19:44, Жаш. 21:23, 1 Пад. 15:27

+ 16:25 Мук. 6:16

+ 16:30 1 Пад. 21:25

+ 16:31 Аян 2:20, Чыг. 34:16, Ош. 2:13

+ 16:32 2 Пад. 10:21

+ 16:34 Жаш. 6:26

+ 17:1 Ак. 1:11

+ 17:9 Обад. 1:20, Лк. 4:26

+ 17:21 2 Пад. 4:34-35, Элч. 20:10

+ 18:4 2 Пад. 9:7

+ 18:12 2 Пад. 2:16, Жез. 3:12, Жез. 8:3, Элч. 8:39

+ 18:20 Жаш. 19:26

+ 18:21 2 Пад. 17:41, Жаш. 24:15

+ 18:22 1 Пад. 19:10, 1 Пад. 19:14, 1 Пад. 19:18

+ 18:29 2 Пад. 4:31

+ 18:31 Башт. 32:28, Башт. 35:10, 2 Пад. 17:34

+ 18:36 1 Шам. 17:46

+ 18:38 Леб. 9:24, Бий. 6:21, 1 Жыл. 21:26, 2 Жыл. 7:1

+ 18:39 Заб. 99:3

+ 18:40 Бий. 4:7, 2 Пад. 10:25

+ 18:45 Жкп. 5:18

+ 18:46 2 Пад. 3:15, Жез. 1:3, Жез. 3:14, Жаш. 19:18

+ 19:3 Башт. 21:31

+ 19:4 Аюп 6:9, Жун. 4:3, Жун. 4:8

+ 19:8 Чыг. 24:18, Чыг. 34:28, Мыйз. 9:9, Чыг. 3:1

+ 19:10 1 Пад. 18:4, Рим. 11:3

+ 19:11 Чыг. 24:12, Чыг. 34:2, Ыш. 29:6, Жер. 23:19, Жер. 30:23, Жез. 1:4

+ 19:12 Чыг. 3:2, Аюп 4:16

+ 19:14 1 Пад. 18:22

+ 19:15 2 Пад. 8:13-15

+ 19:16 2 Пад. 9:1-6, 2 Пад. 2:9-15

+ 19:17 2 Пад. 2:24, Ош. 6:5

+ 19:18 Рим. 11:4

+ 19:20 Лк. 9:61-62

+ 19:21 2 Шам. 24:22

+ 20:1 1 Пад. 15:18, 2 Пад. 6:24, 2 Пад. 8:7, 1 Пад. 16:24

+ 20:7 2 Пад. 5:7

+ 20:22 2 Шам. 11:1, 2 Жыл. 36:10

+ 20:26 1 Шам. 29:1

+ 20:34 1 Пад. 15:20

+ 20:36 1 Пад. 13:24

+ 20:39 2 Пад. 10:24

+ 20:40 Аюп 9:20, Аюп 15:6, Лк. 9:22

+ 21:2 1 Шам. 8:14

+ 21:3 Кат. 36:7, Жез. 46:18

+ 21:4 1 Пад. 20:43

+ 21:8 2 Шам. 11:14

+ 21:10 Чыг. 22:28, Леб. 24:16

+ 21:17 1 Пад. 17:1

+ 21:19 1 Пад. 22:38, 2 Пад. 9:24-26

+ 21:21 2 Пад. 9:8, 2 Пад. 10:7

+ 21:22 1 Пад. 15:29, 1 Пад. 16:11

+ 21:23 2 Пад. 9:10, 2 Пад. 9:36

+ 21:24 1 Пад. 14:10, 1 Пад. 16:4

+ 21:25 1 Пад. 16:31, Аян 2:20

+ 21:26 Башт. 15:16, 2 Пад. 21:11

+ 21:29 2 Пад. 9:25, 2 Пад. 10:1-7

• 22:1 2 Жыл. 18:2-34

+ 22:2 1 Пад. 15:24

+ 22:3 Мыйз. 4:43, Жаш. 21:38-39

+ 22:4 2 Пад. 3:7

+ 22:6 1 Пад. 18:19

+ 22:7 2 Пад. 3:11

+ 22:11 Мыйз. 33:17, Мук. 4:13, Зак. 1:18-19

+ 22:14 Кат. 22:18, Кат. 24:13

+ 22:17 Кат. 27:17, Жез. 34:5

+ 22:19 Ыш. 6:1, Дан. 7:9, Аян 4:2

+ 22:23 Жер. 20:7, Жез. 14:9

+ 22:25 1 Пад. 20:30

+ 22:27 2 Жыл. 16:10

+ 22:28 Кат. 16:29, Мук. 1:2

+ 22:30 2 Пад. 5:22

+ 22:34 2 Жыл. 35:23

+ 22:38 1 Пад. 21:19

+ 22:39 Амос 3:15

• 22:41 2 Жыл. 20:31

+ 22:41 1 Пад. 15:24

+ 22:43 1 Пад. 3:3, 1 Пад. 15:14

+ 22:44 2 Жыл. 18:1

+ 22:46 Мыйз. 23:17, 1 Пад. 15:12

+ 22:47 2 Шам. 8:14, 2 Пад. 8:20

+ 22:48 1 Пад. 9:28, 1 Жыл. 29:4, Аюп 22:24, Аюп 28:16, Заб. 44:8, Ыш. 13:12, Мыйз. 2:8

+ 1:1 1 Пад. 22:37, 2 Шам. 8:2, 2 Пад. 3:5

+ 1:2 Элч. 20:9, Жаш. 13:3, Мт. 10:25, Мт. 12:24, Мк. 3:22, Лк. 11:15, 2 Пад. 8:8

+ 1:3 1 Пад. 17:1, 1 Пад. 21:17

+ 1:8 Зак. 13:4, Мт. 3:4, Мк. 1:6

+ 1:10 Аюп 1:16, Лк. 9:54

+ 2:1 Башт. 5:24, 1 Пад. 19:19-21, Жаш. 5:9

+ 2:4 1 Пад. 16:34

+ 2:8 Чыг. 14:21, Чыг. 14:29, Жаш. 3:16

+ 2:9 Кат. 11:17, Кат. 11:25, Мыйз. 21:17

+ 2:12 2 Пад. 6:17, 2 Пад. 13:14

+ 2:16 1 Пад. 18:12, Жез. 3:12, Жез. 8:3, Элч. 8:39

+ 2:23 Аюп 19:18

+ 2:25 Жаш. 19:26, 1 Пад. 18:20

+ 3:2 1 Пад. 16:31, 2 Пад. 10:26

+ 3:3 1 Пад. 12:28-32

+ 3:5 2 Пад. 1:1

+ 3:7 1 Пад. 22:4

+ 3:9 1 Пад. 22:47

+ 3:10 Жаш. 7:7

+ 3:11 1 Пад. 22:7

+ 3:13 1 Пад. 18:19, 1 Пад. 22:6

+ 3:15 1 Шам. 10:5, 1 Шам. 16:17, 1 Пад. 18:46

+ 3:19 Мыйз. 20:19

+ 3:20 Чыг. 29:39-40

+ 3:25 Ыш. 16:7

+ 3:27 Мук. 6:7

+ 4:1 Леб. 25:39-41, Нек. 5:5, Мт. 18:25

+ 4:8 Жаш. 19:18

+ 4:12 2 Пад. 5:20-27, 2 Пад. 8:4-5

+ 4:16 Башт. 18:14

+ 4:23 Кат. 28:11

+ 4:27 Мт. 28:9, Башт. 18:17, Амос 3:7

+ 4:29 1 Пад. 18:46, Чыг. 7:19, Чыг. 14:26, Лк. 10:4

+ 4:31 1 Пад. 18:29, Жкн. 11:11

+ 4:33 Жкп. 5:16

+ 4:34 1 Пад. 17:21, Элч. 20:10

+ 4:37 Эвр. 11:35

+ 4:38 Жаш. 5:9, 2 Пад. 2:1

+ 4:42 1 Шам. 9:4, Мт. 14:16-21, Мт. 15:32-38, Мк. 6:37-44, Мк. 8:4-9, Лк. 9:13-17, Жкн. 6:5-13

+ 5:1 Лк. 4:27, Леб. 13:3

+ 5:7 Мыйз. 32:39, 1 Пад. 20:7

+ 5:10 Леб. 14:7

+ 5:15 Дан. 2:47

+ 5:16 Дан. 5:17

+ 5:20 2 Пад. 4:12, 2 Пад. 8:4-5

+ 5:27 Чыг. 4:6, Кат. 12:10

+ 6:13 Башт. 37:17

+ 6:16 2 Жыл. 32:7

+ 6:17 Заб. 67:18, Зак. 1:8, Зак. 6:1

+ 6:18 Башт. 19:11

+ 6:22 2 Жыл. 28:15, Нак. 25:21, Рим. 12:20

+ 6:24 1 Пад. 15:18, 1 Пад. 20:1, 2 Пад. 8:27

+ 6:26 2 Шам. 14:4

+ 6:29 Леб. 26:29, Мыйз. 28:57, Кош. 4:10

+ 7:2 Мал. 3:10, 2 Пад. 7:17

+ 7:6 2 Шам. 5:24, 2 Пад. 6:17

+ 7:7 Заб. 47:6

+ 7:17 2 Пад. 7:2

+ 8:1 2 Пад. 4:35-37, Башт. 41:27

+ 8:4 2 Пад. 4:12, 2 Пад. 5:20-27

+ 8:7 2 Пад. 6:24

+ 8:8 1 Пад. 19:15, 1 Пад. 19:17, 1 Шам. 9:7, 2 Пад. 1:2

+ 8:12 2 Пад. 10:32, 2 Пад. 12:17, 2 Пад. 13:22, Амос 1:3-4, Заб. 136:9, Ыш. 13:16, Ош. 14:1, Ноом 3:10, Ош. 14:1, Амос 1:13

+ 8:13 1 Пад. 19:15, 1 Пад. 19:17

• 8:16 2 Жыл. 21:4-20

+ 8:18 1 Пад. 12:28-30, 1 Пад. 16:31-33

+ 8:19 2 Шам. 21:17, 1 Пад. 11:36

+ 8:20 Башт. 27:40, 1 Пад. 22:47

• 8:25 2 Жыл. 22:1-6

+ 8:26 2 Пад. 11:1

+ 8:28 2 Пад. 8:15, 1 Пад. 22:3

+ 9:1 2 Пад. 8:28

+ 9:2 1 Пад. 19:16

+ 9:3 1 Шам. 10:1

+ 9:7 1 Пад. 18:4

+ 9:8 Мыйз. 32:36

+ 9:9 1 Пад. 14:10, 1 Пад. 15:29, 1 Пад. 16:11, 1 Пад. 21:21-22

+ 9:10 1 Пад. 21:23, 2 Пад. 9:36

+ 9:11 Жер. 29:26, Ош. 9:7

+ 9:13 Мт. 21:8, Мк. 11:8, 2 Шам. 15:10, 1 Пад. 1:34

+ 9:14 2 Пад. 8:28-29

+ 9:21 2 Жыл. 22:7, 1 Пад. 21:1

+ 9:26 1 Пад. 21:19

+ 9:27 2 Жыл. 22:9

+ 9:28 2 Пад. 23:30

+ 9:31 1 Пад. 16:9-13

+ 9:34 1 Пад. 16:31

+ 9:36 1 Пад. 21:23, 2 Пад. 9:10

+ 10:1 1 Пад. 16:24

+ 10:7 1 Пад. 21:21, 2 Пад. 9:8

+ 10:10 1 Пад. 21:19, 1 Пад. 21:21, 1 Пад. 21:29

+ 10:14 2 Жыл. 22:8

+ 10:15 1 Жыл. 2:55, Жер. 35:8

+ 10:17 1 Пад. 21:19, 1 Пад. 21:21, 1 Пад. 21:29

+ 10:18 1 Пад. 16:31-32

+ 10:19 1 Пад. 18:19, 1 Пад. 22:6

+ 10:21 1 Пад. 16:32

+ 10:24 1 Пад. 20:39

+ 10:25 1 Пад. 18:40

+ 10:26 2 Пад. 3:2

+ 10:27 2 Пад. 23:14

+ 10:29 1 Пад. 12:28

+ 10:30 2 Пад. 15:12

+ 10:32 2 Пад. 8:12

+ 10:33 Мыйз. 2:36

• 11:1 2 Жыл. 22:10

+ 11:1 2 Пад. 8:26, 2 Пад. 9:27, Бий. 9:5

+ 11:5 1 Жыл. 9:25

+ 11:10 2 Шам. 8:7, 1 Жыл. 18:7

+ 11:12 Мыйз. 17:18-19, 1 Шам. 10:24

+ 11:14 2 Пад. 23:3, 2 Жыл. 6:13, 2 Жыл. 34:31

+ 11:16 Нек. 3:28, Жер. 31:40

+ 11:18 2 Пад. 10:27

• 12:1 2 Жыл. 24

+ 12:3 1 Пад. 15:14, 1 Пад. 22:43

+ 12:9 Мк. 12:41, Лк. 21:1

+ 12:15 2 Пад. 22:7

+ 12:16 Леб. 4:24, Леб. 5:15, Леб. 7:7, Кат. 18:19

+ 12:17 2 Пад. 8:12

+ 12:18 1 Пад. 15:18

+ 12:20 2 Жыл. 24:23-26

+ 13:1 2 Пад. 11:2

+ 13:2 1 Пад. 12:28, 1 Пад. 14:16

+ 13:3 Бий. 2:14, 2 Пад. 8:12

+ 13:4 Чыг. 3:7, Чыг. 3:9

+ 13:5 Бий. 3:9

+ 13:6 1 Пад. 16:33

+ 13:11 1 Пад. 12:28, 1 Пад. 14:16

+ 13:12 2 Пад. 14:8-15

+ 13:14 2 Пад. 2:12, 2 Пад. 6:17

+ 13:17 1 Пад. 20:26

+ 13:22 2 Пад. 8:12

+ 13:25 2 Пад. 13:19

• 14:1 2 Жыл. 25:1-4, 2 Жыл. 25:17-24

+ 14:1 2 Пад. 12:21

+ 14:4 2 Пад. 12:3

+ 14:5 2 Пад. 12:20

+ 14:6 Мыйз. 24:16

+ 14:7 2 Шам. 8:13, Ыш. 16:1, Жаш. 15:38

+ 14:9 Бий. 9:8-15

+ 14:11 Жаш. 15:10

+ 14:13 Нек. 8:16, Жер. 31:38, Зак. 14:10

+ 14:14 1 Пад. 7:51, 2 Пад. 12:18

+ 14:15 2 Пад. 13:12

• 14:17 2 Жыл. 25:25-28

+ 14:19 Жаш. 10:3

+ 14:22 Мыйз. 2:8, 1 Пад. 9:26

+ 14:24 1 Пад. 12:28, 1 Пад. 14:16

+ 14:25 Кат. 34:8, 1 Пад. 8:65, Жаш. 9:13, Жун. 1:1

+ 14:26 Мыйз. 32:36, 2 Пад. 9:8, Чыг. 3:7, 2 Пад. 13:23

+ 14:28 2 Жыл. 8:3

• 15:1 2 Жыл. 26:1-4, 2 Жыл. 26:21-23

+ 15:1 2 Пад. 14:21

+ 15:3 2 Жыл. 25:2

+ 15:4 1 Пад. 15:14, 1 Пад. 22:43

+ 15:5 Леб. 13:3, Леб. 13:46

+ 15:9 1 Пад. 12:28, 1 Пад. 14:16

+ 15:12 2 Пад. 10:30

+ 15:14 1 Пад. 14:17

+ 15:18 1 Пад. 12:28, 1 Пад. 14:16

+ 15:19 1 Жыл. 5:26, Ош. 5:13

+ 15:24 1 Пад. 12:28, 1 Пад. 14:16

+ 15:28 1 Пад. 12:28, 1 Пад. 14:16

• 15:32 2 Жыл. 27

+ 15:32 2 Пад. 15:7

+ 15:34 2 Жыл. 26:4

+ 15:35 1 Пад. 15:14, 1 Пад. 22:43, 2 Жыл. 23:20

+ 15:37 2 Пад. 16:5, Ыш. 7:1

• 16:1 2 Жыл. 28

+ 16:3 1 Пад. 12:28-30, Леб. 18:21, Мыйз. 18:10

+ 16:4 Мыйз. 12:2

+ 16:5 2 Пад. 15:37, Ыш. 7:1

+ 16:6 Мыйз. 2:8, 2 Пад. 14:22

+ 16:7 2 Пад. 15:19, 2 Пад. 15:29

+ 16:8 2 Пад. 12:18

+ 16:9 Ыш. 22:6, Амос 1:5, Амос 9:7

+ 16:10 Ыш. 8:2

+ 16:14 Чыг. 27:1, 2 Жыл. 4:1

+ 16:15 Чыг. 29:39-41

+ 16:17 1 Пад. 7:27-39, 1 Пад. 7:23-26

+ 16:18 Жер. 2:18, Жез. 16:28, Жез. 23:12

+ 17:1 2 Пад. 15:30

+ 17:3 Мыйз. 28:36

+ 17:5 Мыйз. 28:52, 2 Пад. 18:9-12, Амос 3:11

+ 17:6 1 Жыл. 5:26

+ 17:7 Леб. 25:38, Чыг. 20:2

+ 17:8 Леб. 18:3, Мыйз. 18:9

+ 17:9 2 Пад. 18:8

+ 17:10 Чыг. 23:24

+ 17:12 Чыг. 20:4-5

+ 17:13 Нек. 9:30, Жер. 18:11, Жер. 36:3

+ 17:14 Мыйз. 9:6, 2 Жыл. 30:8

+ 17:15 Мыйз. 29:25, Жер. 2:5, Рим. 1:21, Мыйз. 12:30

+ 17:16 1 Пад. 12:28, 1 Пад. 14:15, 1 Пад. 16:33, Мыйз. 4:19, 2 Пад. 21:3, 2 Пад. 23:5

+ 17:17 Леб. 18:21, Мыйз. 18:10

+ 17:19 Жер. 3:8

+ 17:20 2 Пад. 13:3, 2 Пад. 15:29

+ 17:21 1 Пад. 11:11, 1 Пад. 11:31, 1 Пад. 12:20, 1 Пад. 12:28-30

+ 17:24 Эзр. 4:2, Эзр. 4:10

+ 17:28 1 Пад. 12:29

+ 17:31 Мыйз. 12:31

+ 17:32 1 Пад. 12:29

+ 17:33 Сап. 1:5

+ 17:34 Башт. 32:28, Башт. 35:10

+ 17:35 Мыйз. 5:9, Бий. 6:10

+ 17:36 Мыйз. 6:13

+ 17:37 Чыг. 20:5

+ 17:41 1 Пад. 18:21

• 18:1 2 Жыл. 29:1-2

+ 18:4 Мыйз. 16:21-22, 2 Жыл. 31:1, Кат. 21:8-9

+ 18:5 2 Пад. 23:25

+ 18:8 2 Пад. 17:9

+ 18:9 2 Пад. 17:3-7, Амос 3:11

+ 18:11 1 Жыл. 5:26

+ 18:12 Ош. 14:1

• 18:13 2 Жыл. 32:1-19, Ыш. 36

+ 18:14 Жаш. 15:39

+ 18:15 1 Пад. 15:18, 2 Пад. 12:18

+ 18:17 Жаш. 15:39, Ыш. 7:3

+ 18:18 Ыш. 22:20, Ыш. 22:15, Ыш. 37:2

+ 18:21 Жез. 29:6, Ыш. 30:2

+ 18:22 2 Пад. 18:4, 2 Жыл. 31:1

+ 18:26 Эзр. 4:7, Дан. 2:4

+ 18:31 1 Пад. 4:25

+ 18:32 Мыйз. 8:7-10

+ 18:34 2 Пад. 17:24, Ыш. 10:9

+ 18:35 Дан. 3:15, 2 Пад. 19:12, Ыш. 10:11

• 19:1 2 Жыл. 32:20-22, Ыш. 37

+ 19:2 Ыш. 22:15, Ыш. 22:20, Ыш. 36:3

+ 19:3 Ош. 13:13

+ 19:4 2 Шам. 16:12

+ 19:6 Ыш. 10:24

+ 19:8 Жаш. 10:29-30

+ 19:12 Башт. 11:31

+ 19:13 2 Пад. 18:33-34

+ 19:15 Мыйз. 6:4, 1 Пад. 18:39, Нек. 9:6, Заб. 85:10, Ыш. 44:6

+ 19:16 Заб. 30:3, Заб. 70:2, 2 Жыл. 6:40, Дан. 9:18

+ 19:18 Жер. 16:20, 2 Жыл. 32:19

+ 19:19 Заб. 82:19

+ 19:23 Заб. 19:8

+ 19:25 Ыш. 45:7

+ 19:26 Заб. 128:6

+ 19:27 Заб. 138:1-2

+ 19:28 Жез. 29:4, Жез. 38:4, Амос 4:2, Аб. 1:15

+ 19:29 Ыш. 7:11

+ 19:30 Ыш. 27:6

+ 19:31 Ыш. 9:7

+ 19:32 2 Шам. 20:15

+ 19:35 2 Шам. 24:16, 1 Жыл. 21:15, Ноом 3:3

+ 19:36 Башт. 10:11, Жун. 1:2

+ 19:37 Башт. 8:4, Жер. 51:27, Эзр. 4:2

• 20:1 2 Жыл. 32:24-26, Ыш. 38:1-8

+ 20:3 2 Пад. 18:3

+ 20:5 Заб. 38:13, Заб. 55:9

+ 20:6 2 Пад. 19:34

+ 20:8 Бий. 6:17

+ 20:11 Жаш. 10:13

• 20:12 2 Жыл. 32:31, Ыш. 39

+ 20:13 2 Жыл. 32:27

+ 20:17 2 Пад. 24:13, 2 Жыл. 36:10, Жер. 20:5, Жер. 27:19-21, Мук. 4:10

+ 20:18 2 Пад. 24:12, 2 Пад. 25:7, 2 Жыл. 33:11

+ 20:20 Нек. 2:14, 2 Жыл. 32:27-33

• 21:1 2 Жыл. 33:1-9

+ 21:3 2 Пад. 18:4, 1 Пад. 16:32-33, Мыйз. 16:21, Мыйз. 4:19, 2 Пад. 17:16, 2 Пад. 23:5, Жер. 8:2

+ 21:4 Мыйз. 12:11, 1 Пад. 18:29, Жер. 7:30, Жер. 32:34

+ 21:5 1 Пад. 6:36, 1 Пад. 7:12

+ 21:6 Леб. 18:21, Мыйз. 18:10, Леб. 19:26, Леб. 19:31

+ 21:8 1 Пад. 9:3, 2 Жыл. 7:12

+ 21:11 Жер. 15:4, Башт. 15:16, 1 Пад. 21:26

+ 21:12 1 Шам. 3:11, Жер. 19:3

+ 21:13 1 Пад. 21:21, 2 Пад. 17:6

+ 21:16 2 Пад. 24:4

+ 21:17 2 Жыл. 33:18

+ 21:18 2 Пад. 21:26, Жкн. 19:41, 2 Жыл. 33:20

• 21:19 2 Жыл. 33:21-25

+ 21:21 2 Пад. 21:2-7

+ 21:26 2 Пад. 21:18

• 22:1 2 Жыл. 34:1-13

+ 22:1 Жаш. 15:39

+ 22:2 Мыйз. 5:32

+ 22:4 2 Пад. 12:9-15

+ 22:7 2 Пад. 12:15

• 22:8 2 Жыл. 34:14-28

+ 22:8 Чыг. 24:7, Мыйз. 31:24-26

+ 22:12 Жер. 26:24, Жер. 39:14, Жер. 40:5

+ 22:13 Мыйз. 29:27

+ 22:14 Лк. 2:36, Элч. 21:9, 1 Кор. 11:5, Сап. 1:10

+ 22:17 Мыйз. 31:29

+ 22:19 Леб. 26:31, Жер. 44:22, Ыш. 57:15

+ 22:20 2 Пад. 23:24, Ыш. 57:1-2

• 23:1 2 Жыл. 34:29-32

+ 23:2 Мыйз. 31:11

+ 23:3 2 Пад. 11:14, 2 Жыл. 15:12, 2 Жыл. 29:10, 2 Жыл. 34:31

+ 23:4 2 Пад. 21:3, 1 Пад. 15:13

+ 23:5 2 Пад. 17:16, 2 Пад. 21:3

+ 23:6 Мыйз. 16:21

* Эркек менен жыныстык катнашта болгон эркек.

+ 23:7 Мыйз. 23:17, 1 Пад. 14:24

+ 23:9 Жез. 44:10-14

+ 23:10 Жаш. 15:8, Жер. 7:31-32, Жер. 19:6, Леб. 18:21, Мыйз. 18:10

+ 23:12 2 Пад. 21:4-5

+ 23:13 Кат. 21:29, 1 Пад. 11:5-7

+ 23:14 Чыг. 23:24, 2 Пад. 10:27

+ 23:15 1 Пад. 12:28

+ 23:16 Леб. 26:30, 1 Пад. 13:2

+ 23:17 1 Пад. 13:30-31

+ 23:20 Чыг. 22:20, Леб. 26:30, 1 Пад. 13:2

• 23:21 2 Жыл. 35:1-19

+ 23:21 Чыг. 12:3-11, Мыйз. 16:2-8

+ 23:24 Леб. 19:31, Леб. 20:27, Мыйз. 18:10-12

+ 23:25 2 Пад. 18:5

+ 23:26 2 Пад. 21:11, Жер. 15:4

+ 23:27 2 Пад. 21:4

• 23:28 2 Жыл. 35:20-27

+ 23:29 Жер. 46:2, Жаш. 17:11

+ 23:30 2 Пад. 9:28, 1 Шам. 10:1

• 23:31 2 Жыл. 36:1-4

+ 23:31 2 Пад. 24:18

+ 23:33 Кат. 34:11, Жер. 39:5

+ 23:34 2 Пад. 24:17, Дан. 1:7, Жер. 22:12

• 23:36 2 Жыл. 36:5-8

+ 24:1 Жер. 25:1, Дан. 1:1

+ 24:2 2 Пад. 20:17, 2 Пад. 21:12-14, 2 Пад. 23:27

+ 24:3 2 Пад. 21:2-7, 2 Пад. 21:16, 2 Пад. 21:23-26

• 24:8 2 Жыл. 36:9-10

+ 24:12 2 Пад. 20:18, Жер. 24:1-2, Жез. 17:12-13

+ 24:13 2 Пад. 20:17, Жер. 20:5, Дан. 1:2

+ 24:15 Мыйз. 28:36, Жер. 24:1, Жез. 17:12

+ 24:17 2 Пад. 23:34, Жер. 37:1, Дан. 1:7

• 24:18 2 Жыл. 36:11-21, Жер. 39:1-10, Жер. 52:1-27

+ 24:18 2 Пад. 23:31

+ 24:20 Жез. 17:15

+ 25:1 Мыйз. 28:52

+ 25:6 Кат. 34:11, 2 Пад. 23:33, Жер. 21:7, Жез. 23:24

+ 25:7 Сап. 1:8, Мыйз. 28:36, 2 Пад. 20:18

+ 25:8 Жер. 32:1, Жер. 39:9, Жер. 40:1

+ 25:9 Леб. 26:31, Жез. 16:41

+ 25:10 Нек. 1:3

+ 25:13 1 Пад. 7:15-37, 2 Жыл. 4:1-15, Жер. 27:19

+ 25:14 1 Пад. 7:45, 1 Пад. 7:50

+ 25:16 1 Пад. 7:47

+ 25:17 1 Пад. 7:15-22

+ 25:18 1 Жыл. 6:14, Эзр. 7:1, Жер. 21:1, Жер. 29:25, Жер. 37:3

• 25:22 Жер. 40:7-9, Жер. 41:1-3

+ 25:22 2 Пад. 22:12, Жер. 26:24, Жер. 39:14, Жер. 40:5, Жер. 40:7

+ 25:23 Жаш. 18:26

+ 25:25 Жер. 36:13

+ 25:26 Жер. 43:4-7

• 25:27 Жер. 52:31-34

+ 25:27 2 Пад. 24:12, 2 Пад. 24:15, Жер. 27:7

• 1:1 Башт. 5, Башт. 10, Башт. 11:10-26

* Бөлүнүү.

+ 1:27 Башт. 17:5, Лк. 3:34-36

• 1:28 Башт. 25:1-4, Башт. 25:12-16, Башт. 36:1-19

+ 1:28 Башт. 16:15-16, Башт. 21:2-3

+ 1:34 Башт. 25:25-26, Башт. 32:28

• 1:38 Башт. 36:20-30

• 1:43 Башт. 36:31-39

+ 1:44 Ыш. 34:6, Ыш. 63:1

+ 1:45 Башт. 36:15, Аюп 2:11, Жез. 25:13

+ 1:51 Башт. 36:40-43

+ 2:1 Башт. 29:32-35, Башт. 30:6-20, Чыг. 1:1-4

+ 2:3 Башт. 38, Башт. 46:12, Кат. 26:19-20

+ 2:4 Рут 4:12, Мт. 1:3

+ 2:5 Рут 4:18

+ 2:6 1 Пад. 4:31, Заб. 88:1

+ 2:7 Жаш. 7:1, Жаш. 7:25

• 2:9 Рут 4:18-22, Мт. 1:3-6

+ 2:10 Кат. 1:7, Кат. 2:3

+ 2:13 1 Шам. 16:6-9, 1 Шам. 17:13, 1 Жыл. 20:7

+ 2:16 2 Шам. 2:18

+ 2:17 2 Шам. 19:13, 2 Шам. 20:9-10, 2 Шам. 17:25

+ 2:20 Чыг. 31:2

+ 2:21 Кат. 26:29, Кат. 32:39

+ 2:22 Кат. 32:41

+ 2:23 Жаш. 13:13, Жаш. 13:30

+ 2:24 2 Шам. 14:2, 1 Жыл. 4:5

+ 2:25 1 Жыл. 2:9

+ 2:49 Жаш. 15:31, Жаш. 15:17

+ 2:50 1 Жыл. 2:19

+ 2:53 1 Жыл. 4:2

+ 2:55 2 Пад. 10:15, Жер. 35:2, Жер. 35:8, Кат. 24:21, Бий. 1:16

• 3:1 2 Шам. 3:1-5, 2 Шам. 5:14-16

+ 3:1 1 Шам. 25:43, 2 Шам. 13:1

+ 3:2 2 Шам. 13:37, 2 Шам. 15:10, 1 Пад. 1:5-6

+ 3:4 2 Шам. 2:11, 2 Шам. 5:4-5

+ 3:5 1 Жыл. 14:4-7, 2 Шам. 11:3

+ 3:9 2 Шам. 13:1

+ 3:10 2 Жыл. 9:31, 2 Жыл. 13:1, 2 Жыл. 14:1, 2 Жыл. 17:1

+ 3:11 2 Жыл. 21:1, 2 Жыл. 22:1, 2 Жыл. 24:1

+ 3:12 2 Жыл. 25:1, 2 Пад. 15:1, 2 Жыл. 26:1, 2 Жыл. 27:1

+ 3:13 2 Жыл. 28:1, 2 Жыл. 29:1, 2 Жыл. 33:1

+ 3:14 2 Жыл. 33:21, 2 Жыл. 34:1

+ 3:15 2 Жыл. 36:11, 2 Жыл. 36:1, Жер. 22:11

+ 3:16 2 Пад. 24:8-15, 2 Жыл. 36:9-10

+ 3:19 Эзр. 2:2, Эзр. 3:2, Нек. 12:1, Ак. 1:1, Ак. 2:20-23, Зак. 4:6-10

+ 3:22 Нек. 3:29, Эзр. 8:2

+ 4:1 Башт. 46:12, 1 Жыл. 2:4-7

+ 4:2 1 Жыл. 2:53

+ 4:4 1 Жыл. 2:50-51

+ 4:5 1 Жыл. 2:24

+ 4:13 Жаш. 15:17, Бий. 1:13, Бий. 3:9

+ 4:15 Кат. 13:6, Кат. 13:31

+ 4:21 Башт. 38:5, Кат. 26:20

+ 4:24 Кат. 26:12-14

+ 4:28 Жаш. 19:1-9

+ 4:41 2 Жыл. 29:1, 2 Жыл. 20:1, 2 Жыл. 26:7

+ 4:42 Башт. 36:8

+ 4:43 1 Шам. 15:8, 1 Шам. 30:17

+ 5:1 Башт. 29:32, Башт. 35:22, Башт. 49:3-4, Башт. 48:15-22

+ 5:2 Башт. 49:8-10, Мук. 5:2

+ 5:3 Башт. 46:9, Чыг. 6:14, Кат. 26:5-6

+ 5:6 2 Жыл. 28:20

+ 5:7 Кат. 32:38

+ 5:9 Жаш. 22:9

+ 5:10 1 Жыл. 5:19, 1 Жыл. 27:31, Заб. 82:7

+ 5:11 Мыйз. 3:10, Жаш. 12:5, Жаш. 13:11

+ 5:16 Ыр. 2:1, Элч. 9:35

+ 5:17 2 Жыл. 27:1, 2 Пад. 14:23

+ 5:22 2 Пад. 15:29, 2 Пад. 17:6

+ 5:23 Мыйз. 3:9, Ыр. 4:8, Жез. 27:5

+ 5:26 2 Пад. 15:19, 2 Пад. 15:29, 2 Пад. 17:6, 2 Пад. 18:11

• 6:1 Эзр. 7:1-5

+ 6:1 Башт. 46:11, Чыг. 6:16, Кат. 26:57

+ 6:2 Чыг. 6:18

+ 6:3 Кат. 26:59, Леб. 10:1, Леб. 10:12

+ 6:4 Кат. 25:7

+ 6:8 2 Шам. 8:17, 1 Пад. 2:35

+ 6:9 1 Пад. 4:2

+ 6:12 1 Жыл. 9:11, Нек. 11:11

+ 6:14 2 Пад. 25:18, Эзр. 7:1, Жер. 52:24

+ 6:15 2 Жыл. 36:20

+ 6:16 Башт. 46:11, Чыг. 6:16, Кат. 26:57

+ 6:18 Чыг. 6:18

+ 6:19 Чыг. 6:19, 1 Жыл. 23:21

+ 6:23 Чыг. 6:24

+ 6:31 1 Жыл. 16:1-6

+ 6:32 2 Жыл. 5:2

+ 6:33 1 Жыл. 15:17, 1 Жыл. 25:1

+ 6:39 1 Жыл. 15:17, 1 Жыл. 25:1, 2 Жыл. 5:12

+ 6:44 1 Жыл. 15:17, 1 Жыл. 25:1, 2 Жыл. 5:12

+ 6:49 Чыг. 30:7, Леб. 1:7, Леб. 4:20

+ 6:50 1 Жыл. 6:4-8

• 6:54 Кат. 35:1-8, Жаш. 21:1-42

+ 6:54 Чыг. 6:16-19, Кат. 3:17-20

+ 6:56 Жаш. 14:13

+ 7:1 Башт. 46:13, Кат. 26:23

+ 7:5 Кат. 1:29

+ 7:6 Башт. 46:21, Кат. 26:38, 1 Жыл. 8:1-5

+ 7:13 Башт. 46:24-25, Кат. 26:48-49, Башт. 30:7-8

+ 7:14 Кат. 26:31, Башт. 50:23, Кат. 32:39

+ 7:15 Кат. 26:33, Кат. 27:1

+ 7:19 Кат. 26:32, Жаш. 17:2

+ 7:20 Кат. 26:35-37

+ 7:24 Жаш. 16:3, Жаш. 16:5

+ 7:26 Кат. 1:10, Кат. 7:48

+ 7:27 Кат. 13:9, Кат. 13:17

+ 7:29 Жаш. 17:11

+ 7:30 Башт. 46:17-18, Кат. 26:44-46

+ 8:2 Башт. 46:21, Кат. 26:38-41, 1 Жыл. 7:6-12

+ 8:12 Эзр. 2:33

• 8:29 1 Жыл. 9:35-44

+ 8:33 1 Шам. 9:1, 1 Шам. 14:51, 1 Шам. 14:49, 1 Шам. 31:2, 1 Жыл. 10:2

+ 8:34 1 Шам. 14:49, 1 Шам. 31:2, 1 Жыл. 9:40, 1 Жыл. 10:2, 2 Шам. 9:12

• 9:1 Нек. 11:1-22

+ 9:1 2 Жыл. 36:20

* Ийбадатканада иштеген кулдар.

+ 9:2 Эзр. 2:70, Нек. 7:73

+ 9:4 1 Жыл. 2:5-6, Башт. 38:29, Башт. 38:5, Башт. 38:30

+ 9:17 Эзр. 2:42, Нек. 7:45

+ 9:20 Кат. 25:7-13

+ 9:21 1 Жыл. 26:2

+ 9:22 2 Жыл. 8:14

+ 9:25 2 Пад. 11:5

+ 9:27 Кат. 1:53

+ 9:30 Чыг. 30:23-25

+ 9:32 Леб. 24:5-9

+ 9:33 Нек. 10:39, Заб. 133:1

• 9:35 1 Жыл. 8:29-38

+ 9:39 1 Шам. 9:1, 1 Шам. 14:51

• 10:1 1 Шам. 31

+ 10:1 1 Шам. 28:4

+ 10:2 1 Шам. 14:49, 1 Жыл. 8:33, 1 Жыл. 9:39

+ 10:4 Бий. 9:54, 2 Шам. 1:10

+ 10:9 2 Шам. 1:20

+ 10:10 Бий. 16:23, 1 Шам. 5:2

+ 10:11 1 Шам. 11:1-11, 2 Шам. 21:10

+ 10:12 2 Шам. 21:12

+ 10:13 1 Шам. 13:13, 1 Шам. 15:23, 1 Шам. 28:7

• 11:1 2 Шам. 5:1-3, 2 Шам. 5:6-10

+ 11:2 1 Шам. 18:13, Заб. 77:71

+ 11:3 1 Шам. 16:13

+ 11:4 Жаш. 15:63, Бий. 1:8, Бий. 1:21

+ 11:6 2 Шам. 8:16

+ 11:8 1 Пад. 9:15, 1 Пад. 9:24, 1 Пад. 11:27, 2 Жыл. 32:5

+ 11:9 Эст. 9:4

• 11:10 2 Шам. 23:8-39, 1 Жыл. 27:1-15

+ 11:15 1 Шам. 22:1, 2 Шам. 5:18

+ 11:18 1 Шам. 7:6

+ 11:20 2 Шам. 2:18

+ 11:22 Жаш. 15:21, 2 Шам. 8:18

+ 11:23 1 Шам. 17:50

+ 11:26 2 Шам. 2:18-23

+ 11:41 2 Шам. 11:3-17

+ 12:1 1 Шам. 27:6

+ 12:2 Бий. 3:15, Бий. 20:16

+ 12:8 Мыйз. 33:20

+ 12:15 Жаш. 3:15

+ 12:19 1 Шам. 29:2-9

+ 12:23 1 Шам. 15:28, 1 Шам. 16:13, 1 Шам. 28:17

+ 12:28 2 Шам. 8:17

• 13:1 2 Шам. 6:1-11

+ 13:6 Жаш. 15:9, Жаш. 15:60, 1 Шам. 7:1-2, Чыг. 25:22

+ 13:9 Кат. 4:15

+ 13:14 1 Жыл. 26:4-5

• 14:1 2 Шам. 5:11-16

+ 14:1 1 Пад. 5:1

+ 14:4 1 Жыл. 3:5-8

• 14:8 2 Шам. 5:17-25

+ 14:9 2 Шам. 23:13

+ 14:11 Ыш. 28:21

+ 14:15 2 Пад. 7:6

+ 14:17 Чыг. 15:14-16, Чыг. 23:27, Мыйз. 2:25

+ 15:4 1 Жыл. 6:16-30

+ 15:11 2 Шам. 20:25

+ 15:13 1 Жыл. 13:7-11

+ 15:15 Чыг. 25:14, Кат. 7:9

+ 15:16 2 Жыл. 5:12, Заб. 150:3-5

+ 15:17 1 Жыл. 6:33, 1 Жыл. 6:39, 1 Жыл. 6:44

+ 15:19 1 Пад. 4:31, Заб. 88:1

+ 15:24 Кат. 10:8

• 15:25 2 Шам. 6:12-19

+ 15:26 Кат. 23:1, Аюп 42:8

+ 15:29 1 Шам. 14:49, 1 Шам. 18:20-28, 1 Шам. 19:11-17, Заб. 150:4

+ 16:1 1 Жыл. 15:1

+ 16:4 1 Жыл. 6:31

+ 16:5 1 Жыл. 6:39

• 16:7 Заб. 104:1-15, Заб. 95, Заб. 105:1, Заб. 105:47-48

+ 16:8 Ыш. 12:4

+ 16:9 Жер. 21:2

+ 16:11 Заб. 23:6, Заб. 26:8

+ 16:14 Ыш. 26:9

+ 16:15 Мыйз. 7:9

+ 16:16 Башт. 17:2, Башт. 26:3

+ 16:18 Башт. 35:11-12

+ 16:19 Мыйз. 7:7, Мыйз. 26:5

+ 16:21 Башт. 12:17, Башт. 20:3

+ 16:22 Башт. 20:7

+ 16:24 Заб. 9:2

+ 16:25 2 Шам. 22:4, Заб. 17:4, Заб. 144:3, Чыг. 18:11

+ 16:26 Ыш. 44:24, Жер. 10:12

+ 16:28 Заб. 28:1

+ 16:31 Ыш. 44:23, Ыш. 49:13, Заб. 92:1

+ 16:32 Заб. 97:7

+ 16:33 Заб. 9:9

+ 16:34 2 Жыл. 5:13, 2 Жыл. 20:21, Эзр. 3:11, Заб. 105:1

+ 16:36 Заб. 40:14

+ 16:37 1 Жыл. 16:5

+ 16:39 1 Жыл. 15:11, 1 Пад. 3:4

+ 16:40 Чыг. 29:38

+ 16:41 1 Жыл. 6:33

+ 16:42 1 Жыл. 25:1, Заб. 38:1

• 16:43 2 Шам. 6:19

+ 17:1 2 Шам. 7:1, 2 Шам. 12:1

+ 17:7 1 Шам. 16:11-13, Заб. 77:70

+ 17:8 1 Шам. 18:14

+ 17:9 Бий. 2:14-16, 1 Шам. 12:11

+ 17:11 1 Пад. 2:10

+ 17:12 1 Пад. 8:19

+ 17:13 Заб. 88:27, 2 Кор. 6:18, Эвр. 1:5

+ 17:14 Заб. 88:5, Заб. 88:30, Заб. 88:36-37, Заб. 131:12, Жкн. 7:42

• 17:16 2 Шам. 7:18-29

+ 17:20 Чыг. 15:11

+ 17:21 Мыйз. 4:7, Мыйз. 26:19, Мыйз. 33:29

• 18:1 2 Шам. 8:1-14

+ 18:3 1 Шам. 14:47

+ 18:4 Жаш. 11:6

+ 18:7 2 Пад. 11:10, 2 Жыл. 23:9

+ 18:8 1 Пад. 7:15-47

+ 18:11 1 Пад. 7:51

+ 18:13 Башт. 25:23, Башт. 27:40, Кат. 24:18

• 18:14 2 Шам. 8:15-18, 2 Шам. 20:23-26

+ 18:15 2 Шам. 2:13, 1 Жыл. 11:6, 1 Пад. 4:3

+ 18:16 2 Шам. 15:24, 2 Шам. 20:25, 1 Жыл. 24:3

+ 18:17 2 Шам. 23:20, 1 Пад. 2:35, 1 Пад. 4:4

• 19:1 2 Шам. 10

+ 19:1 1 Шам. 11:1

+ 19:6 2 Шам. 8:3

+ 19:7 Кат. 21:30, Жаш. 13:9, Жаш. 13:16

+ 19:11 1 Жыл. 18:12

+ 19:13 1 Шам. 3:18

+ 19:16 1 Пад. 11:23

• 20:1 2 Шам. 11:1, 2 Шам. 12:26-31, 2 Шам. 21:18-22

+ 20:1 2 Шам. 11:1, Мыйз. 3:11

+ 20:4 Мыйз. 2:11

+ 20:5 1 Шам. 17:7

+ 20:7 1 Шам. 16:9, 2 Шам. 13:3, 1 Жыл. 2:13

+ 20:8 Жаш. 11:22

• 21:1 2 Шам. 24:1-9

+ 21:1 Аюп 1:6, Зак. 3:1, Мт. 4:3, 1 Кор. 7:5, 1 Тес. 3:5, Аян 12:9-10

+ 21:2 Бий. 20:1, Кат. 1:2-4

+ 21:3 Мыйз. 1:11

+ 21:5 Бий. 20:17, 1 Шам. 11:8

+ 21:6 1 Жыл. 27:24

• 21:7 2 Шам. 24:10-17

+ 21:8 2 Шам. 12:13, 1 Шам. 13:13

+ 21:9 1 Шам. 22:5

+ 21:13 Заб. 118:156

+ 21:14 Чыг. 30:12

+ 21:15 2 Пад. 19:35, 2 Жыл. 32:21, Ыш. 37:36, Элч. 12:23, Жун. 3:9

• 21:18 2 Шам. 24:18-25

+ 21:22 Кат. 16:47-48

+ 21:23 1 Пад. 19:21

+ 21:26 2 Жыл. 3:1, Леб. 9:24, Бий. 6:21, 1 Пад. 18:38

+ 21:29 1 Жыл. 16:39, 2 Жыл. 1:3

+ 22:1 2 Жыл. 3:1

+ 22:2 1 Пад. 5:17

+ 22:3 1 Пад. 7:47

+ 22:4 1 Пад. 5:6

+ 22:5 1 Жыл. 29:1

+ 22:7 2 Шам. 7:2, 1 Пад. 8:17, 1 Жыл. 17:1

+ 22:8 1 Пад. 5:3, 1 Жыл. 28:3

+ 22:9 1 Пад. 5:4, 1 Пад. 4:24

+ 22:10 2 Шам. 7:13-14

+ 22:13 Жаш. 1:6, 1 Жыл. 28:20

+ 22:18 1 Жыл. 23:25

+ 23:1 1 Жыл. 29:28

+ 23:3 Кат. 4:3

+ 23:5 2 Жыл. 29:26, Нек. 12:36

+ 23:6 Чыг. 6:16, Кат. 26:57

+ 23:7 1 Жыл. 26:21-22

+ 23:8 1 Жыл. 29:8

+ 23:12 Чыг. 6:18, 1 Жыл. 6:18

+ 23:13 Чыг. 6:20, Чыг. 28:1, Кат. 6:22-27

+ 23:14 Мыйз. 33:1

+ 23:15 Чыг. 18:3-5

+ 23:16 1 Жыл. 26:24

+ 23:17 1 Жыл. 26:25

+ 23:19 1 Жыл. 24:23

+ 23:20 1 Жыл. 24:24

+ 23:21 Чыг. 6:19, 1 Жыл. 23:21

+ 23:22 Кат. 36:8

+ 23:23 1 Жыл. 24:30

+ 23:24 Кат. 4:3, Кат. 8:24-25, 2 Жыл. 31:17, Эзр. 3:8

+ 23:25 1 Жыл. 22:18

+ 23:28 Кат. 3:6-9

+ 23:31 Кат. 28:9-15

+ 24:1 Чыг. 6:23

+ 24:2 Леб. 10:2, Кат. 3:4

+ 24:3 2 Шам. 8:17

+ 24:7 Эзр. 2:36, Нек. 7:39

+ 24:10 Лк. 1:5

+ 24:20 1 Жыл. 23:13-23

+ 24:23 1 Жыл. 26:31

+ 24:31 1 Жыл. 25:8, 1 Жыл. 26:13, Нек. 11:1

+ 25:1 1 Жыл. 6:33, 1 Жыл. 6:39, 1 Жыл. 15:17, 1 Жыл. 16:42

+ 25:8 1 Жыл. 26:13

+ 26:2 1 Жыл. 9:21

+ 26:4 1 Жыл. 15:18, 1 Жыл. 15:21, 1 Жыл. 15:24

+ 26:5 2 Шам. 6:11, 1 Жыл. 13:14

+ 26:8 1 Жыл. 16:38

+ 26:13 1 Жыл. 25:8

+ 26:15 Нек. 12:25

+ 26:21 1 Жыл. 23:7-8

+ 26:24 1 Жыл. 23:16

+ 26:25 1 Жыл. 23:16

+ 26:26 2 Шам. 8:11

+ 26:29 Нек. 11:16

+ 26:30 1 Жыл. 27:17

+ 26:31 1 Жыл. 24:23, Жаш. 21:39, 1 Жыл. 6:81

• 27:1 2 Шам. 23:8-39, 1 Жыл. 11:10-47

+ 27:3 Кат. 26:19-20

+ 27:5 2 Шам. 8:18

+ 27:7 2 Шам. 2:18-23

+ 27:11 2 Шам. 21:18, 1 Жыл. 20:4

+ 27:15 Жаш. 15:17, Бий. 1:13, Бий. 3:9, 1 Жыл. 4:13

+ 27:17 1 Жыл. 26:30, 1 Жыл. 24:3

+ 27:23 Башт. 15:5

+ 27:24 1 Жыл. 21:6-7

+ 27:31 1 Жыл. 5:10, Заб. 82:7

+ 27:33 2 Шам. 15:12, 2 Шам. 16:20, 2 Шам. 15:37, 2 Шам. 17:7, 1 Пад. 4:5

+ 27:34 1 Жыл. 11:6

+ 28:1 1 Жыл. 23:2

+ 28:2 Ыш. 60:13, Ыш. 66:1, Жез. 43:7, 2 Шам. 7:1, 1 Жыл. 17:1

+ 28:3 2 Шам. 7:5, 1 Пад. 5:3, 1 Жыл. 22:8

+ 28:4 1 Шам. 16:12-13, 1 Жыл. 17:27, Башт. 49:8, Заб. 77:68, 1 Жыл. 5:2

+ 28:5 1 Жыл. 3:1-9, 1 Жыл. 14:3-7, 1 Жыл. 22:9, 2 Жыл. 1:8, 2 Жыл. 6:10

+ 28:6 2 Шам. 7:13-14

+ 28:9 1 Жыл. 29:17, Нак. 17:3, 1 Пад. 8:39, 2 Жыл. 6:30, Элч. 1:24, 2 Жыл. 15:2, Ыш. 55:6, Жер. 29:13

+ 28:13 1 Жыл. 23:6, 1 Жыл. 24:6

+ 28:18 Чыг. 25:20, Заб. 17:11, Заб. 98:1

+ 28:19 Чыг. 25:40

+ 28:20 Жаш. 1:6, 1 Жыл. 22:13

+ 29:1 1 Пад. 3:7, 1 Жыл. 22:5

+ 29:8 1 Жыл. 23:7-8

+ 29:9 2 Кор. 9:7

+ 29:11 Заб. 23:1, Заб. 88:12

+ 29:12 1 Пад. 3:13, 2 Жыл. 20:6

+ 29:15 Леб. 25:23, Заб. 38:13, Заб. 118:19, Аюп 14:2, Заб. 101:12, Заб. 143:4

+ 29:16 Ак. 2:8

+ 29:17 1 Жыл. 28:9, Нак. 17:3

+ 29:19 1 Жыл. 22:14

+ 29:22 1 Пад. 1:39, 1 Пад. 2:35

+ 29:23 1 Пад. 2:12

+ 29:25 2 Жыл. 1:1, 1 Пад. 3:13, 2 Жыл. 1:12

+ 29:27 2 Шам. 2:11, 2 Шам. 5:4-5, 1 Пад. 2:11

+ 29:29 1 Шам. 16:13, 2 Шам. 7:2, 1 Шам. 22:5

• 1:1 1 Пад. 3:4-14

+ 1:1 1 Жыл. 29:25

+ 1:3 1 Жыл. 16:39, 1 Жыл. 21:29

+ 1:4 1 Жыл. 13:5-6, 2 Шам. 6:17, 1 Жыл. 15:1

+ 1:5 Чыг. 31:2, Чыг. 27:1, Чыг. 38:1

+ 1:8 1 Жыл. 28:5

+ 1:9 1 Пад. 8:26, 2 Жыл. 6:17, Башт. 13:16, Башт. 28:14

+ 1:12 1 Пад. 4:29-31, 1 Пад. 5:12, 1 Пад. 10:23, Нас. 1:16

• 1:14 1 Пад. 10:26-29

+ 1:14 1 Пад. 4:26, 1 Пад. 9:19

+ 1:16 Мыйз. 17:16

• 2:1 1 Пад. 5

+ 2:3 1 Жыл. 14:1

+ 2:5 Заб. 134:5

+ 2:6 1 Пад. 8:27, 2 Жыл. 6:18, Ыш. 66:1

+ 2:7 1 Жыл. 22:15

+ 2:11 1 Пад. 10:9

+ 2:13 1 Пад. 7:13-14

+ 2:16 Жаш. 19:46

+ 2:17 1 Жыл. 22:2

• 3:1 1 Пад. 6, 1 Пад. 7:15-21

+ 3:1 Башт. 22:2, 1 Жыл. 22:1

+ 3:10 Чыг. 25:18-20

+ 3:14 Чыг. 26:31

+ 3:15 2 Пад. 25:16-17, Жер. 52:21-23

• 4:1 1 Пад. 7:23-51

+ 4:1 2 Жыл. 7:7, 2 Жыл. 8:12

+ 4:2 2 Пад. 16:17

+ 4:6 Жез. 40:38

+ 4:7 Чыг. 25:31-39

• 5:2 1 Пад. 8:1-13

+ 5:2 2 Шам. 6:12

+ 5:8 Чыг. 25:22, Чыг. 26:33-34, 2 Жыл. 3:10-13, Чыг. 25:13-15

+ 5:10 Чыг. 16:33-34, Кат. 17:10, Чыг. 25:21, Чыг. 40:20, Мыйз. 10:5

+ 5:11 1 Жыл. 24:1-9

+ 5:12 1 Жыл. 6:33, 1 Жыл. 6:39, 1 Жыл. 25:1, 1 Жыл. 15:16, Заб. 150:3-5

+ 5:13 1 Жыл. 16:42, 1 Жыл. 16:34, Эзр. 3:11, Заб. 105:1

+ 5:14 Чыг. 40:34-35

+ 6:1 Заб. 17:12, Заб. 96:2

• 6:3 1 Пад. 8:14-21

+ 6:3 2 Шам. 6:18

+ 6:6 2 Шам. 7:6-8, 1 Жыл. 17:5-7

+ 6:7 2 Шам. 7:2, 1 Жыл. 17:1, 1 Жыл. 22:7

+ 6:9 2 Шам. 7:12-13

+ 6:10 1 Жыл. 28:5

• 6:12 1 Пад. 8:22-53

+ 6:12 Эзр. 9:5

+ 6:14 Чыг. 15:11

+ 6:16 2 Шам. 7:16, 1 Пад. 2:4

+ 6:17 2 Жыл. 1:9

+ 6:18 2 Жыл. 2:6, Ыш. 66:1

+ 6:20 Мыйз. 12:11

+ 6:22 Чыг. 22:11

+ 6:24 Леб. 26:17

+ 6:26 Мыйз. 11:17, 1 Пад. 17:1

+ 6:27 1 Шам. 12:23

+ 6:28 Леб. 26:16, Мыйз. 28:22, Амос 4:9, Ак. 2:17

+ 6:30 1 Жыл. 28:9, Заб. 43:20, Нак. 15:11, Элч. 1:24

+ 6:32 Заб. 101:16

+ 6:36 Нак. 20:9, Нас. 7:20, Жкп. 3:2, 1 Жкн. 1:8-10, Рим. 3:23

+ 6:37 Леб. 26:40, Нек. 9:2, Дан. 9:4-5

+ 6:38 Жер. 29:12-14

+ 6:40 Нек. 1:6, Нек. 1:11, Заб. 129:2

+ 6:41 Аюп 29:14, Заб. 131:8-9

+ 6:42 Заб. 131:10

• 7:1 1 Пад. 8:62-66

+ 7:1 Леб. 9:24, Бий. 6:21, 1 Пад. 18:38, 1 Жыл. 21:26, Чыг. 40:34-35, 2 Жыл. 5:14

+ 7:3 Эзр. 3:11, Заб. 105:1

+ 7:7 2 Жыл. 4:1

+ 7:8 Леб. 23:34

• 7:11 1 Пад. 9:1-9

+ 7:12 1 Пад. 3:5

+ 7:13 2 Жыл. 6:26, 2 Жыл. 6:28

+ 7:14 2 Жыл. 12:7

+ 7:15 2 Жыл. 6:40

+ 7:16 Мыйз. 11:12

+ 7:18 1 Пад. 2:4

+ 7:20 Мыйз. 4:26, Мыйз. 28:37

+ 7:21 Леб. 26:32, Мыйз. 29:24, Жер. 22:8, Жер. 52:13

• 8:1 1 Пад. 9:10-28

+ 8:1 1 Пад. 6:38, 1 Пад. 7:1

+ 8:5 Жаш. 16:3, Жаш. 16:5, Мыйз. 3:5

+ 8:9 Леб. 25:9, 1 Пад. 5:13

+ 8:11 1 Пад. 3:1, 1 Пад. 7:8

+ 8:12 2 Жыл. 4:1, 2 Жыл. 7:7

+ 8:13 Мыйз. 16:1-17

+ 8:14 1 Жыл. 24:6, 1 Жыл. 25:1, 1 Жыл. 9:22

+ 8:17 Мыйз. 2:8, 2 Пад. 14:22

+ 8:18 Башт. 10:29, 1 Жыл. 29:4, Аюп 22:24, Аюп 28:16, Заб. 44:10, Ыш. 13:12

• 9:1 1 Пад. 10:1-13

+ 9:1 Заб. 71:10, Заб. 71:15, Ыш. 60:6, Жер. 6:20, Жез. 27:22, Жез. 38:13, Жоел 3:8, 1 Пад. 4:34, Мт. 12:42, Лк. 11:31

+ 9:8 2 Жыл. 2:11, 2 Шам. 8:15

+ 9:10 1 Пад. 9:27-28

• 9:13 1 Пад. 10:14-29

+ 9:16 1 Пад. 14:26, 1 Пад. 7:2

+ 9:21 1 Пад. 22:48

+ 9:22 1 Пад. 3:12-13, 2 Жыл. 1:12

+ 9:23 1 Пад. 4:34, 1 Пад. 10:1, 2 Жыл. 9:1

+ 9:25 1 Пад. 4:26, 2 Жыл. 1:14-17, 1 Пад. 9:19, 1 Пад. 4:26

+ 9:26 1 Пад. 4:21

+ 9:28 Мыйз. 17:16, 2 Жыл. 1:14-16

• 9:29 1 Пад. 11:41-43

• 10:1 1 Пад. 12:1-23

+ 10:1 Бий. 9:6

+ 10:2 1 Пад. 11:26, 1 Пад. 11:40

+ 10:4 1 Пад. 4:7, 1 Пад. 4:22, 1 Пад. 9:15

+ 10:15 1 Пад. 11:31

+ 10:16 2 Шам. 20:1

+ 10:18 1 Пад. 4:6, 1 Пад. 5:14

+ 11:2 2 Жыл. 12:5, 2 Жыл. 12:15

+ 11:5 2 Жыл. 8:5

+ 11:14 Кат. 35:2-3

+ 11:15 1 Пад. 12:31, 1 Пад. 13:33, Леб. 17:7, 1 Пад. 12:28

+ 11:18 1 Шам. 16:6, 1 Шам. 17:13

+ 11:22 Мыйз. 21:15-17

• 12:1 1 Пад. 14:22-28

+ 12:2 1 Пад. 11:40

+ 12:4 2 Жыл. 11:5-12

+ 12:5 1 Пад. 12:22, 2 Жыл. 11:2

+ 12:6 Чыг. 9:27

+ 12:9 1 Пад. 10:17

+ 12:12 2 Жыл. 19:3

• 12:13 1 Пад. 14:29-31

+ 12:15 1 Пад. 12:22, 2 Жыл. 11:2, 2 Жыл. 12:5, 2 Жыл. 9:29, 2 Жыл. 13:22

• 13:1 1 Пад. 15:1-24

+ 13:5 2 Шам. 7:12-13

+ 13:6 1 Пад. 11:26

+ 13:8 1 Пад. 12:28

+ 13:9 2 Жыл. 11:14, Жер. 5:7, Жер. 16:20

+ 13:12 Кат. 10:9

+ 13:20 1 Пад. 14:20

+ 13:22 2 Жыл. 9:29, 2 Жыл. 12:15

• 14:2 1 Пад. 15:9-12

+ 14:3 Чыг. 23:24, Чыг. 34:13

+ 14:6 2 Жыл. 11:5, 2 Жыл. 15:15, 2 Жыл. 20:30

+ 14:9 Жаш. 15:44, 2 Жыл. 11:8

+ 14:14 Башт. 10:19, Башт. 20:1, Башт. 26:1, 2 Жыл. 17:10, 2 Жыл. 20:29

+ 15:1 Кат. 24:2, 2 Жыл. 20:14, 2 Жыл. 24:20

+ 15:2 1 Жыл. 28:9, Ыш. 55:6, Жер. 29:13

+ 15:6 Мк. 13:8

+ 15:7 Жаш. 1:6-7

+ 15:9 2 Жыл. 11:16

+ 15:11 2 Жыл. 14:15

+ 15:12 2 Пад. 23:3, 2 Жыл. 29:10, 2 Жыл. 34:31

+ 15:13 Мыйз. 13:6-9

+ 15:15 2 Жыл. 14:6, 2 Жыл. 20:30

+ 15:16 1 Пад. 15:13-15, 2 Пад. 23:4, 2 Пад. 23:6, 2 Пад. 23:12

• 16:1 1 Пад. 15:17-22

+ 16:2 1 Пад. 14:26, 2 Пад. 12:18

+ 16:7 Ыш. 31:1, Жер. 17:5

+ 16:8 2 Жыл. 12:3, 2 Жыл. 14:9

+ 16:9 Нак. 5:21, Жер. 16:17, Жер. 32:19, Зак. 4:10, 1 Пад. 15:32

+ 16:10 2 Жыл. 18:26

+ 17:2 2 Жыл. 11:5

+ 17:4 1 Пад. 12:28

+ 17:10 2 Жыл. 14:14, 2 Жыл. 20:29

• 18:1 1 Пад. 22:4-35

+ 18:1 2 Жыл. 21:6

+ 18:2 Мыйз. 4:43, Жаш. 21:38-39

+ 18:3 2 Пад. 3:7

+ 18:5 1 Пад. 18:19

+ 18:6 2 Пад. 3:11

+ 18:10 Мыйз. 33:17, Зак. 1:18-19

+ 18:13 Кат. 22:18, Кат. 24:13

+ 18:16 Кат. 27:17, Жез. 34:5

+ 18:18 Ыш. 6:1, Дан. 7:9, Аян 4:2

+ 18:24 1 Пад. 20:30

+ 18:26 2 Жыл. 16:10

+ 18:27 Кат. 16:29, Мук. 1:2

+ 18:33 2 Жыл. 35:23

+ 19:2 1 Пад. 16:1, 2 Жыл. 20:34

+ 19:3 2 Жыл. 12:12

+ 19:5 Мыйз. 16:18

+ 19:6 Рим. 13:4

+ 19:7 Мыйз. 1:17

+ 19:8 Заб. 121:5

+ 19:9 2 Шам. 23:3

+ 19:10 Мыйз. 17:8-9, Жез. 3:17, Жез. 33:7

+ 20:2 Башт. 14:7

+ 20:3 Эзр. 8:21, Жер. 36:9, Жун. 3:5

+ 20:6 1 Жыл. 29:12

+ 20:7 Ыш. 41:8, Жкп. 2:23

+ 20:9 1 Пад. 8:33, 1 Пад. 8:37, 2 Жыл. 6:28, 2 Жыл. 6:34

+ 20:10 Мыйз. 2:5, Мыйз. 2:9, Мыйз. 2:19, Кат. 20:21

+ 20:12 Заб. 24:15, Заб. 122:1-2, Заб. 140:8

+ 20:14 2 Жыл. 15:1

+ 20:17 Мыйз. 20:1-4

+ 20:19 Чыг. 6:16, 1 Жыл. 6:16-18, 1 Жыл. 9:19

+ 20:20 2 Шам. 14:2

+ 20:21 1 Жыл. 16:34, 2 Жыл. 5:13, Эзр. 3:11, Заб. 105:1

+ 20:23 Бий. 7:22, 1 Шам. 14:20, 2 Жыл. 20:22-23

+ 20:29 2 Жыл. 14:14, 2 Жыл. 17:10

+ 20:30 2 Жыл. 14:6, 2 Жыл. 15:15

• 20:31 1 Пад. 22:41-50

+ 20:34 1 Пад. 16:1, 2 Жыл. 19:2

• 21:4 2 Пад. 8:16-24

+ 21:6 1 Пад. 12:28-30, 2 Жыл. 18:1

+ 21:7 2 Шам. 21:17, 1 Пад. 11:36

+ 21:8 Башт. 27:40, 1 Пад. 22:47

+ 21:12 1 Пад. 17:1, 2 Жыл. 14:2-5, 2 Жыл. 17:3-4

+ 21:13 1 Пад. 12:28-30, 1 Пад. 16:31-33

+ 21:16 2 Жыл. 17:11

+ 21:19 2 Жыл. 16:14

• 22:1 2 Пад. 8:25

+ 22:2 2 Пад. 11:1, 2 Жыл. 22:10

+ 22:4 1 Пад. 16:31-33

+ 22:5 2 Пад. 8:15, 1 Пад. 22:3

+ 22:8 2 Пад. 10:11-14

+ 22:9 2 Жыл. 17:4

• 22:10 2 Пад. 11:1-20

+ 22:10 2 Жыл. 22:2, Бий. 9:5

+ 23:3 2 Шам. 7:12-13

+ 23:4 1 Жыл. 9:25

+ 23:11 Мыйз. 17:18-19, 1 Шам. 10:24

+ 23:13 2 Пад. 23:3, 2 Жыл. 6:13

+ 23:15 Нек. 3:28, Жер. 31:40

+ 23:17 2 Пад. 10:27

+ 23:18 Кат. 28:2, 1 Жыл. 23:6, 1 Жыл. 24:6

+ 23:19 Леб. 11

• 24:1 2 Пад. 12:1-15

+ 24:6 Чыг. 30:11-16

+ 24:10 Мк. 12:41, Лк. 21:1

• 24:17 2 Пад. 12:17-21

+ 24:18 Мыйз. 16:21-22

+ 24:19 Жер. 25:4

+ 24:20 Кат. 24:2, 2 Жыл. 15:1

+ 24:21 Мт. 23:35, Лк. 11:51

+ 24:22 Башт. 9:5

+ 24:24 Леб. 26:8, Ыш. 30:17

• 25:1 2 Пад. 14:1-22

+ 25:3 2 Жыл. 24:25-26

+ 25:4 Мыйз. 24:16

+ 25:5 Кат. 1:3

+ 25:11 2 Шам. 8:13

+ 25:12 Заб. 140:6

+ 25:14 2 Жыл. 28:23

+ 25:18 Бий. 9:8-15

+ 25:21 Жаш. 15:10

+ 25:23 Нек. 8:16, Жер. 31:38, Зак. 14:10

+ 25:24 1 Пад. 7:51, 2 Пад. 12:18, 1 Жыл. 26:15

+ 25:27 Жаш. 10:3

• 26:1 2 Пад. 15:1-7

+ 26:2 Мыйз. 2:8, 1 Пад. 9:26

+ 26:4 2 Жыл. 25:2

+ 26:5 2 Жыл. 24:2

+ 26:7 1 Жыл. 4:41, 2 Жыл. 20:1

+ 26:8 2 Жыл. 17:11

+ 26:9 2 Пад. 14:13, Нек. 2:13, Нек. 3:13, Нек. 3:19-20

+ 26:18 Кат. 3:10, Кат. 16:40, Кат. 18:7

+ 26:20 Кат. 12:10

+ 26:21 Леб. 13:46

+ 26:22 Ыш. 1:1, Ыш. 6:1

• 27:1 2 Пад. 15:32-38

+ 27:2 2 Жыл. 26:4, 2 Жыл. 26:16

+ 27:3 2 Жыл. 33:14, Нек. 3:26, Нек. 11:21

• 28:1 2 Пад. 16

+ 28:3 Леб. 18:21, Мыйз. 18:10

+ 28:4 Мыйз. 12:2

+ 28:5 Ыш. 7:1

+ 28:9 Эзр. 9:6, Аян 18:5

+ 28:15 2 Пад. 6:22, Нак. 25:21, Рим. 12:20, Мыйз. 34:3, Бий. 1:16

+ 28:17 Амос 1:11

+ 28:18 Амос 1:6

+ 28:20 2 Пад. 15:29

• 29:1 2 Пад. 18:1-3

+ 29:7 2 Жыл. 28:24

+ 29:10 2 Пад. 23:3, 2 Жыл. 15:12, 2 Жыл. 34:31

+ 29:11 Леб. 8:14

+ 29:12 Кат. 3:17

+ 29:13 1 Жыл. 15:8, 1 Жыл. 6:39

+ 29:14 1 Жыл. 16:41-42

+ 29:16 2 Шам. 15:23

+ 29:19 2 Жыл. 28:24

+ 29:22 Леб. 8:15

+ 29:23 Леб. 4:15

+ 29:25 2 Шам. 12:1, 1 Жыл. 21:9, 2 Жыл. 8:14, 1 Жыл. 25:6

+ 29:26 1 Жыл. 23:5

+ 30:2 Кат. 9:9-11

+ 30:3 2 Жыл. 29:34

+ 30:5 Бий. 20:1

+ 30:6 Жер. 4:1, Жоел 2:12

+ 30:7 Жез. 20:18

+ 30:8 Чыг. 32:9, 2 Пад. 17:14

+ 30:9 Чыг. 34:6

+ 30:14 2 Жыл. 28:24

+ 30:16 Мыйз. 33:1

+ 30:18 Чыг. 12:43-49

+ 30:21 Чыг. 12:15, Чыг. 13:6

+ 30:26 2 Жыл. 7:8-10

+ 30:27 Кат. 6:23-27, Мыйз. 26:15

+ 31:1 Мыйз. 16:21-22

+ 31:2 1 Жыл. 23:6, 1 Жыл. 24:6

+ 31:3 Кат. 28

+ 31:4 Кат. 18:8-24

+ 31:5 Нек. 13:12

+ 31:6 Леб. 27:30, Мыйз. 14:22

+ 31:10 Мал. 3:10

+ 31:11 Нек. 10:39

+ 31:15 Жаш. 21:9-19

+ 31:17 Кат. 4:3, Кат. 8:24-25, 1 Жыл. 23:24, Эзр. 3:8

+ 31:20 2 Пад. 18:3, 2 Пад. 20:3

• 32:1 2 Пад. 18:13, Ыш. 36:1

+ 32:5 2 Жыл. 25:23, 2 Шам. 5:9

+ 32:7 Мыйз. 31:6, 2 Пад. 6:16

+ 32:8 2 Жыл. 15:2, 2 Жыл. 20:17

+ 32:12 2 Пад. 18:4, 2 Жыл. 31:1

+ 32:13 Дан. 3:15

+ 32:15 Ыш. 10:11

+ 32:21 2 Шам. 24:16, 1 Жыл. 21:15

+ 32:24 2 Пад. 20:11, Ыш. 38:8

+ 32:25 Заб. 115:3, 2 Жыл. 26:16

+ 32:26 Жер. 26:19

+ 32:30 2 Пад. 20:20

• 33:1 2 Пад. 21:1-9

+ 33:3 2 Жыл. 31:1, Мыйз. 16:21, Мыйз. 4:19, 2 Пад. 17:16, 2 Пад. 23:5

+ 33:4 Мыйз. 12:11, 1 Пад. 18:29, Жер. 7:30, Жер. 32:34

+ 33:5 1 Пад. 6:36, 1 Пад. 7:12

+ 33:6 Леб. 18:21, Мыйз. 18:10, Леб. 19:31

+ 33:8 1 Пад. 9:3, 2 Жыл. 7:12

+ 33:11 Мыйз. 28:36

+ 33:13 Дан. 4:33

+ 33:14 1 Пад. 1:33, Нек. 3:3, Нек. 12:39, Сап. 1:10

• 33:21 2 Пад. 21:19-26

+ 33:22 2 Пад. 21:2-7, 2 Жыл. 33:3-6

+ 33:23 2 Жыл. 33:12

• 34:1 2 Пад. 22:1-7

+ 34:2 Мыйз. 5:32

+ 34:3 Чыг. 23:24, Чыг. 34:13, Мыйз. 7:5, 2 Жыл. 14:3

+ 34:4 Мыйз. 16:21, 2 Пад. 23:6

+ 34:5 Леб. 26:30, 1 Пад. 13:2, 2 Пад. 23:20

+ 34:12 1 Жыл. 23:5

• 34:14 2 Пад. 22:8-20

+ 34:14 Чыг. 24:7, Мыйз. 31:24-26

+ 34:20 Жер. 26:24, Жер. 39:14, Жер. 40:5

+ 34:21 Мыйз. 29:27

+ 34:22 Сап. 1:10

+ 34:25 Мыйз. 31:29

+ 34:27 Ыш. 57:15

+ 34:28 Ыш. 57:1-2

• 34:29 2 Пад. 23:1-3

+ 34:30 Мыйз. 31:11

+ 34:31 2 Пад. 11:14, 2 Пад. 23:3, 2 Жыл. 15:12, 2 Жыл. 29:10

+ 34:33 2 Жыл. 28:3, 2 Жыл. 33:2

• 35:1 2 Пад. 23:21-23

+ 35:1 Чыг. 12:3-11, Мыйз. 16:2-8

+ 35:3 2 Жыл. 17:9

+ 35:4 1 Жыл. 23, 2 Жыл. 8:14

+ 35:7 2 Жыл. 31:3

+ 35:10 2 Жыл. 30:16, Эзр. 6:18

+ 35:13 Чыг. 12:8-9, Мыйз. 16:7

+ 35:15 1 Жыл. 25:1, 1 Жыл. 26:1-19

+ 35:17 Чыг. 12:1-20

• 35:20 2 Пад. 23:28-30

+ 35:20 Жер. 46:2

+ 35:22 2 Жыл. 18:29

+ 35:23 2 Жыл. 18:33

+ 35:24 2 Пад. 9:28, 2 Пад. 22:20

• 36:1 2 Пад. 23:30-35

+ 36:4 Жер. 22:11-12

• 36:5 2 Пад. 23:36

+ 36:6 Жер. 25:1, Дан. 1:1

+ 36:7 Дан. 1:2, Дан. 5:2

• 36:9 2 Пад. 24:8-17

+ 36:10 Жер. 24:1-2, Жез. 17:12-13

• 36:11 2 Пад. 24:18-20, Жер. 52:1-2

+ 36:12 Жер. 21:3-7, Жер. 27:12-22, Жер. 32:1-5, Жер. 38:17-26

+ 36:13 Жез. 17:15

+ 36:14 Леб. 15:31, Жер. 7:30, Жез. 5:11

• 36:15 2 Пад. 25:1-21, Жер. 39:1-10, Жер. 52:1-30

+ 36:15 Жер. 7:13, Жер. 25:3

+ 36:16 Жер. 5:13, Зак. 1:4

+ 36:17 Мыйз. 28:49-50

+ 36:21 Леб. 26:33-35, Жер. 25:11

• 36:22 Эзр. 1:1-4

+ 36:22 Жер. 29:10, Ыш. 44:28, Ыш. 45:1, Дан. 6:28, Эзр. 5:13

+ 36:23 Ыш. 41:2, Ыш. 44:28

• 1:1 2 Жыл. 36:22-23

+ 1:1 Жер. 29:10, Ыш. 44:28, Ыш. 45:1, Дан. 6:28, Эзр. 5:13

+ 1:2 Ыш. 44:28

+ 1:7 2 Пад. 24:13, 2 Жыл. 36:7

+ 1:8 Эзр. 5:14

• 2:1 Нек. 7:6-73

+ 2:1 2 Пад. 24:14-16, 2 Пад. 25:11, 2 Жыл. 36:20

+ 2:2 Эзр. 3:2, Нек. 12:1, Нек. 10:14-26

+ 2:3 Эзр. 8:3, Эзр. 10:25

+ 2:34 Нек. 3:2

+ 2:35 Нек. 3:3

+ 2:36 1 Жыл. 24:7

+ 2:37 Эзр. 10:20

+ 2:38 1 Жыл. 9:12, Эзр. 10:22

+ 2:39 Эзр. 10:21

+ 2:40 Нек. 10:9

+ 2:41 Эзр. 10:24, 1 Жыл. 6:39

+ 2:42 1 Жыл. 9:17

+ 2:43 1 Жыл. 9:2, Нек. 11:3

+ 2:55 Нек. 11:3

+ 2:61 2 Шам. 17:27, 2 Шам. 19:31

* Дубан башчы.

+ 2:63 Леб. 22:2

+ 3:1 Нек. 8:1

+ 3:2 Нек. 12:1, Зак. 3, 1 Жыл. 3:17, 1 Жыл. 3:19, Нек. 12:1, Ак. 1:1, Ак. 2:20-23, Зак. 4:6-10, Чыг. 27:1, Мыйз. 33:1, Заб. 89:1, Мыйз. 12:5-6

+ 3:3 Эзр. 4:4, Чыг. 29:38

+ 3:4 Кат. 29:12-38

+ 3:5 Кат. 28:1-15, Кат. 29:39

+ 3:7 2 Жыл. 2:16

+ 3:8 1 Жыл. 23:24, 2 Жыл. 31:17

+ 3:9 Нек. 10:9

+ 3:10 Зак. 4:9, 1 Жыл. 16:4-6, 1 Жыл. 25:1-2

+ 3:11 1 Жыл. 16:34, 2 Жыл. 5:13, Заб. 105:1

+ 3:12 Ак. 2:3

+ 4:2 Эзр. 3:2, 2 Пад. 19:37, Ыш. 37:38, 2 Пад. 17:24-41

+ 4:3 Эзр. 1:1-3

+ 4:4 Эзр. 3:3

+ 4:5 Эзр. 4:24, Ак. 1:1

+ 4:6 Эст. 1:1, Дан. 9:1

+ 4:7 Эзр. 7:1, Нек. 2:1, 2 Пад. 18:26, Ыш. 36:11, Дан. 2:4

* Санхейрип.

+ 4:13 Эзр. 4:20, Эзр. 7:24, Эст. 3:8, Элч. 16:20

+ 4:20 1 Пад. 4:21, Заб. 71:8, Мыйз. 15:6

+ 4:24 Эзр. 4:5

+ 5:1 Ак. 1:1, Зак. 1:1

+ 5:2 Эзр. 3:2, Зак. 3:1, Эзр. 6:14, Ак. 1:11, Зак. 4:6

+ 5:3 Эзр. 6:6, Эзр. 6:13

+ 5:5 Заб. 32:18

+ 5:11 1 Пад. 6:1

+ 5:12 2 Жыл. 36:16-17, 2 Пад. 25:8-11

+ 5:13 Эзр. 1:2

+ 5:14 Эзр. 1:7, Эзр. 1:8

+ 5:15 Эзр. 6:5

+ 5:16 Эзр. 3:8, Эзр. 3:10

+ 5:17 Эзр. 6:1-2

+ 6:2 2 Пад. 17:6

+ 6:4 1 Пад. 6:36

+ 6:5 Эзр. 1:7, Эзр. 5:14-15

+ 6:6 Эзр. 5:3

+ 6:8 Эзр. 7:13, Эзр. 7:21

+ 6:10 Жер. 29:7, 1 Тим. 2:2

+ 6:11 Дан. 2:5, Дан. 3:29

+ 6:13 Эзр. 5:3

+ 6:14 Эзр. 5:1-2, Ак. 1:11, Зак. 4:6, Эзр. 1:2, Эзр. 6:12, Эзр. 4:7, Эзр. 7:13

+ 6:15 Эст. 3:7

+ 6:16 1 Пад. 8:63-65, 2 Жыл. 7:5-8

+ 6:18 Кат. 3:6, Кат. 8:9-11, 1 Жыл. 24, 2 Жыл. 35:5

+ 6:19 Чыг. 12:1-13

+ 6:20 Леб. 21:6, 2 Жыл. 30:15

+ 6:21 Нек. 9:2, Нек. 10:28, Нек. 13:3

+ 6:22 Чыг. 12:15, Чыг. 13:6

+ 7:1 Нек. 2:1, 2 Пад. 25:18, Жер. 52:24

+ 7:2 2 Шам. 8:17, 2 Шам. 15:24

+ 7:5 Кат. 25:7-13, Жаш. 24:33, Кат. 20:28, 1 Жыл. 6:4-14, 1 Жыл. 6:50-53

+ 7:6 Нек. 8:1, Нек. 12:26

+ 7:10 Мыйз. 17:9-11, Мыйз. 33:10

+ 7:12 Жез. 26:7, Дан. 2:37, Аян 17:14

+ 7:13 Эзр. 6:8

+ 7:14 Эст. 1:14

+ 7:15 2 Жыл. 6:2

+ 7:17 Мыйз. 12:5-6

+ 7:24 Эзр. 4:13, Эзр. 4:20

+ 7:25 Чыг. 18:21, Мыйз. 16:18

+ 8:2 Эзр. 7:5, Чыг. 6:23, Кат. 3:4, Леб. 10:6, 1 Жыл. 24:3-4, 1 Жыл. 3:22, Нек. 10:4

+ 8:3 Эзр. 2:3, Нек. 7:8

+ 8:4 Эзр. 10:30

+ 8:10 Эзр. 10:29

+ 8:11 Эзр. 10:28

+ 8:16 Эзр. 10:15

+ 8:18 1 Жыл. 6:19, Нек. 12:24

+ 8:19 Нек. 12:24, 1 Жыл. 6:16

+ 8:20 Эзр. 2:43, Эзр. 7:7

+ 8:21 Заб. 5:9, Леб. 16:28, 2 Жыл. 20:3

+ 8:24 Эзр. 8:18-19

+ 8:25 Эзр. 7:15-16

+ 8:32 Нек. 2:11

+ 8:33 Нек. 3:4, Нек. 3:21, Нек. 11:16

+ 8:35 Эзр. 2:1

+ 8:36 Эзр. 7:21, Нек. 2:7

+ 9:2 Чыг. 34:15-16, Мыйз. 7:3-4, Нек. 13:23, Мыйз. 7:6, Заб. 105:35

+ 9:4 Ыш. 66:2, Ыш. 66:5

+ 9:5 1 Пад. 8:22

+ 9:6 Заб. 37:5, 2 Жыл. 28:9, Аян 18:5

+ 9:7 Заб. 105:6, Дан. 9:5-6

+ 9:8 Заб. 12:4, Заб. 18:9

+ 9:9 Нек. 9:36

+ 9:13 Заб. 102:10

+ 9:15 Нек. 9:33

+ 10:1 Нек. 1:6, Дан. 9:20

+ 10:3 2 Жыл. 34:31, Нек. 9:38, Мыйз. 7:3

+ 10:5 Нек. 5:12

+ 10:6 Нек. 3:1, Нек. 12:22, Эст. 4:16

+ 10:15 Эзр. 8:16, Нек. 11:16

+ 10:18 Эзр. 3:2

+ 10:19 Леб. 6:6

+ 10:20 Эзр. 2:37

+ 10:21 Эзр. 2:39

+ 10:22 Эзр. 10:38

+ 10:24 Эзр. 2:41

+ 10:25 Эзр. 2:3, Нек. 7:8

+ 10:28 Эзр. 8:11

+ 10:29 Эзр. 8:10

+ 10:30 Эзр. 8:4

+ 1:1 Нек. 10:1, Нек. 2:1, Зак. 7:1, Эст. 1:2, Дан. 8:2

+ 1:2 Нек. 7:2

+ 1:3 Нек. 2:17, Заб. 43:14, Заб. 78:4, 2 Пад. 25:9-10

+ 1:5 Нек. 9:32, Дан. 9:4

+ 1:6 2 Жыл. 6:40, Заб. 129:2, Эзр. 10:1, Дан. 9:18, Дан. 9:20

+ 1:7 Мыйз. 28:15, Дан. 9:5

+ 1:8 Леб. 26:33, Мыйз. 28:64

+ 1:9 Леб. 26:40-42, Мыйз. 30:1-4

+ 1:10 Мыйз. 9:29

+ 1:11 Башт. 40:5

+ 2:1 Эст. 3:7, Эзр. 4:7, Эзр. 7:1, Нек. 1:1

+ 2:2 Нак. 15:13

+ 2:3 1 Пад. 1:31, Ак. 1:4, 2 Пад. 25:9-10

+ 2:7 Эзр. 8:36

+ 2:8 Эзр. 7:6

+ 2:10 Нек. 2:19, Нек. 4:1, Нек. 6:1, Нек. 13:28, Нек. 13:4, Эст. 10:3

+ 2:11 Эзр. 8:32

+ 2:13 2 Жыл. 26:9, Нек. 3:13, Нек. 3:13, Нек. 3:14

+ 2:14 Нек. 3:15, Нек. 12:37, 2 Пад. 20:20

+ 2:15 2 Жыл. 26:9, Нек. 3:13

+ 2:17 2 Пад. 25:9-10, Нек. 1:3, Заб. 43:14, Заб. 78:4

+ 2:19 Нек. 2:10, Нек. 6:6

+ 3:1 Эзр. 10:6, Нек. 3:30, Нек. 12:39, Жкн. 5:2, Жер. 31:38, Зак. 14:10

+ 3:2 Эзр. 2:34

+ 3:3 Нек. 12:39, 2 Жыл. 33:14, Сап. 1:10, Эзр. 2:35

+ 3:4 Эзр. 8:33

+ 3:5 2 Шам. 14:2, 2 Жыл. 11:6, Амос 1:1

+ 3:8 Нек. 12:38

+ 3:11 Нек. 12:38

+ 3:13 2 Жыл. 26:9, Нек. 2:13, Нек. 2:15, Нек. 2:13

+ 3:14 Жер. 6:1

+ 3:15 Нек. 2:14, Нек. 12:37, 2 Пад. 25:4, Жер. 52:7, Нек. 12:37

+ 3:16 1 Пад. 2:10, Элч. 2:29

+ 3:20 Эзр. 10:6, Нек. 3:1

+ 3:21 Нек. 3:4

+ 3:25 Жер. 32:2

+ 3:26 Нек. 8:1, Нек. 8:3, Нек. 8:16, Нек. 12:37

+ 3:27 Нек. 3:5

+ 3:28 2 Жыл. 23:15

+ 3:29 1 Жыл. 3:22

+ 3:30 Нек. 3:4

+ 3:32 Нек. 3:1, Нек. 12:39, Жкн. 5:2

+ 4:1 Нек. 2:10, Нек. 2:19, Нек. 6:1, Нек. 13:28

+ 4:2 2 Пад. 17:24

+ 4:3 Нек. 2:10, Нек. 2:19, Нек. 13:4

+ 4:4 Заб. 122:3, Заб. 78:12

+ 4:5 Заб. 68:28, Жер. 18:23

+ 4:8 Заб. 82:3-5

+ 4:14 Мыйз. 1:29, Мыйз. 7:21, Мыйз. 10:17

+ 4:20 Чыг. 14:14

+ 5:1 Леб. 25:35, Леб. 25:37, Мыйз. 15:7

+ 5:5 Леб. 25:39-41, 2 Пад. 4:1, Мт. 18:25

+ 5:7 Чыг. 22:25, Леб. 25:36

+ 5:8 Леб. 25:48-49

+ 5:9 Нек. 4:4, Леб. 25:36

+ 5:12 Эзр. 10:5

+ 5:13 Элч. 18:6

+ 5:14 Нек. 2:1, Нек. 13:6

+ 5:19 Нек. 13:14, Нек. 13:22, Нек. 13:31

+ 6:1 Нек. 2:10, Нек. 2:19, Нек. 4:1, Нек. 13:28

+ 6:2 1 Жыл. 8:12

+ 6:6 Нек. 2:19

+ 6:14 Нек. 13:29

+ 6:18 Нек. 3:4, Нек. 3:30

+ 7:2 Нек. 1:2

+ 7:3 Заб. 147:3

• 7:4 Эзр. 2

+ 7:6 2 Пад. 24:14-16, 2 Пад. 25:11, 2 Жыл. 36:23

+ 7:7 Эзр. 3:2, Нек. 12:1

+ 7:8 Эзр. 8:3, Эзр. 10:25

+ 7:36 Нек. 3:2

+ 7:38 Нек. 3:3

+ 7:39 1 Жыл. 24:7

+ 7:40 Эзр. 10:20

+ 7:41 1 Жыл. 9:12, Эзр. 10:22

+ 7:42 Эзр. 10:21

+ 7:44 Эзр. 10:24, 1 Жыл. 6:41

+ 7:45 1 Жыл. 9:17

+ 7:46 1 Жыл. 9:2, Нек. 11:3

+ 7:57 Нек. 11:3

+ 7:63 2 Шам. 17:27, 2 Шам. 19:31

+ 7:65 Леб. 22:2

+ 8:1 Нек. 3:26, Нек. 12:37, Эзр. 3:1, Эзр. 7:6

+ 8:3 Мыйз. 31:11

+ 8:6 Заб. 133:2, Кош. 3:41

+ 8:12 Эст. 9:19, Эст. 9:22

+ 8:14 Леб. 23:33-43, Мыйз. 16:13-15

+ 8:16 Нек. 3:26, 2 Пад. 14:13, Нек. 12:39

+ 8:18 Мыйз. 31:11, Леб. 23:36, Кат. 29:35

+ 9:1 Нек. 8:2, Жаш. 7:6, 1 Шам. 4:12

+ 9:2 Эзр. 6:21, Нек. 10:28, Нек. 13:3, Леб. 26:40, 1 Пад. 8:47, 2 Жыл. 6:37, Дан. 9:4

+ 9:6 2 Пад. 19:15, Мыйз. 10:14

+ 9:7 Башт. 11:31, Башт. 17:5

+ 9:8 Башт. 15:6, Башт. 15:18, Жаш. 21:45, Жаш. 23:14, 1 Пад. 8:56

+ 9:9 Чыг. 3:7, Чыг. 14:10

+ 9:10 Чыг. 7

+ 9:11 Чыг. 14:21-29

+ 9:12 Чыг. 13:21

+ 9:13 Чыг. 19:18-20, Чыг. 20:1-17

+ 9:14 Чыг. 16:23, Чыг. 20:8-11

+ 9:15 Чыг. 16:4, Чыг. 16:15, Чыг. 17:1-7, Мыйз. 1:8

+ 9:17 Кат. 14:1-4, Чыг. 34:6

+ 9:18 Чыг. 32:4

+ 9:19 Заб. 105:45, Кат. 9:17-23

+ 9:20 Кат. 11:17, Мыйз. 8:3, Кат. 20:11

+ 9:21 Чыг. 16:35, Мыйз. 8:4, Мыйз. 29:5

+ 9:22 Кат. 21:21-35

+ 9:23 Башт. 15:5, Башт. 22:17, Мыйз. 10:22

+ 9:24 Жаш. 11:23, Заб. 43:3-4

+ 9:25 Мыйз. 6:10-11, Мыйз. 32:15

+ 9:26 Бий. 2:11-12, Заб. 49:17, 1 Пад. 18:4, 2 Жыл. 24:21, Жер. 2:30, Мт. 23:37, Элч. 7:52

+ 9:27 Бий. 2:14, Заб. 105:45, Бий. 2:16, Бий. 3:9, 2 Пад. 13:5

+ 9:28 Бий. 3:12, Бий. 4:1, Бий. 6:1, Заб. 105:43

+ 9:29 Леб. 18:5

+ 9:30 2 Пад. 17:13

+ 9:31 Заб. 105:45, Чыг. 34:6

+ 9:32 Нек. 1:5, Дан. 9:4, 2 Пад. 17:3-4

+ 9:33 Эзр. 9:15, Дан. 9:14

+ 9:34 Дан. 9:6

+ 9:35 Мыйз. 28:47

+ 9:36 Эзр. 9:9

+ 9:37 Мыйз. 28:33, Мыйз. 28:51

+ 9:38 Эзр. 10:3

+ 10:1 Нек. 12:2-21, Нек. 1:1, Нек. 8:9

+ 10:4 Эзр. 8:2

+ 10:9 Эзр. 3:9, Эзр. 2:40

+ 10:14 Эзр. 2:3-35

+ 10:28 Эзр. 6:21, Нек. 9:2, Нек. 13:3

+ 10:30 Чыг. 34:16, Мыйз. 7:3

+ 10:31 Чыг. 23:10-11, Леб. 25:2-7, Мыйз. 15:1

+ 10:32 Чыг. 30:12-13

+ 10:33 Чыг. 25:30, Леб. 24:5-9

+ 10:34 Нек. 13:31, Леб. 6:12

+ 10:35 Чыг. 23:19, Чыг. 34:26, Мыйз. 26:2

+ 10:36 Чыг. 13:2

+ 10:37 1 Жыл. 9:26, 2 Жыл. 31:11, Мыйз. 18:4, Кат. 18:21

+ 10:38 Кат. 18:26

+ 10:39 2 Жыл. 31:11, 1 Жыл. 9:33, Нек. 13:11

• 11:1 1 Жыл. 9:1-22

+ 11:1 Ыш. 48:2, Дан. 9:24, Мт. 4:5, Мт. 27:53, 1 Жыл. 24:31, 1 Жыл. 25:8, 1 Жыл. 26:13

+ 11:3 Эзр. 2:43, Нек. 7:46, Эзр. 2:55, Нек. 7:57

+ 11:4 Башт. 38:29

+ 11:5 Башт. 38:5, Кат. 26:20, 1 Жыл. 4:21

+ 11:11 1 Жыл. 6:12-13, 1 Жыл. 9:11

+ 11:16 Эзр. 10:15, Эзр. 8:33, 1 Жыл. 26:29

+ 11:17 1 Жыл. 6:39, Нек. 12:8, 1 Жыл. 16:41-42

+ 11:19 Эзр. 2:42, Нек. 7:45

+ 11:21 2 Жыл. 27:3, Нек. 3:26

+ 11:22 1 Жыл. 6:39

+ 11:24 Кат. 26:13, Кат. 26:19

+ 12:1 1 Жыл. 3:19, Эзр. 3:2, Ак. 1:1, Ак. 2:20-23, Зак. 4:6-10, Нек. 10:2-8

+ 12:8 Нек. 11:17

+ 12:10 Эзр. 3:2, Зак. 3:1

+ 12:16 Зак. 1:1

+ 12:22 Эзр. 10:6

+ 12:24 Эзр. 8:19, Эзр. 8:18, Эзр. 2:40, 1 Жыл. 25:1

+ 12:25 1 Жыл. 26:15

+ 12:26 Нек. 12:10

+ 12:27 1 Жыл. 15:16

+ 12:30 Нек. 13:22

+ 12:31 Нек. 2:13, Нек. 3:13

+ 12:35 1 Жыл. 6:39

+ 12:36 1 Жыл. 23:5, 2 Жыл. 29:26

+ 12:37 Нек. 2:14, Нек. 3:15, Нек. 3:26, Нек. 8:1, Нек. 8:3, Нек. 8:16

+ 12:38 Нек. 3:11, Нек. 3:8

+ 12:39 Нек. 8:16, Нек. 3:3, 2 Жыл. 33:14, Сап. 1:10, Нек. 3:1, Нек. 3:1, Жкн. 5:2, Нек. 3:25

+ 12:46 1 Жыл. 25:1, 1 Жыл. 26:12

+ 12:47 Кат. 18:21-28

+ 13:1 Нек. 8:3, Мыйз. 23:3-4

+ 13:2 Кат. 22:5-6, Мыйз. 23:3-6

+ 13:3 Эзр. 6:21, Нек. 9:2, Нек. 10:28

+ 13:4 Нек. 12:44, Нек. 2:10, Нек. 2:19, Кат. 18:21, Кат. 18:24

+ 13:6 Нек. 5:14

+ 13:9 2 Жыл. 29:15-16

+ 13:10 Мыйз. 12:19

+ 13:11 Нек. 10:39

+ 13:12 2 Жыл. 31:5

+ 13:14 Нек. 5:19, Нек. 13:22, Нек. 13:31

+ 13:15 Чыг. 20:8-10, Жер. 17:21

+ 13:22 Нек. 12:30, Нек. 5:19, Нек. 13:14, Нек. 13:31

+ 13:23 Эзр. 9:2, Эзр. 10:5, Мал. 2:11

+ 13:25 Чыг. 34:15-16, Мыйз. 7:3-4

+ 13:26 Мыйз. 17:17, 1 Пад. 11:2-4

+ 13:27 Эзр. 10:2

+ 13:28 Нек. 2:10, Нек. 4:1, Нек. 6:1

+ 13:29 Нек. 6:14

+ 13:31 Нек. 10:34, Нек. 5:19, Нек. 13:14, Нек. 13:22

+ 1:1 Эст. 8:9, Эст. 9:30

+ 1:2 Нек. 1:1

+ 1:10 Эст. 7:9

+ 1:14 Эзр. 7:14

+ 1:19 Эст. 8:8, Дан. 6:8

+ 1:20 Эф. 5:33

+ 2:1 Эст. 1:19-20

+ 2:6 2 Пад. 24:14-15, 2 Жыл. 36:10, Жер. 24:1, Жер. 29:1-2

+ 2:15 Эст. 9:29

+ 2:23 Эст. 6:2, Эст. 10:2

+ 3:7 Нек. 2:1, Эст. 9:24, Эст. 9:26, Эзр. 6:15

+ 3:8 Эзр. 4:12, Элч. 16:20

+ 3:10 Башт. 41:42, Эст. 8:2

+ 3:12 Эст. 8:9

+ 3:13 Эст. 8:10, Эзр. 6:15

+ 3:15 Эст. 8:14

+ 4:3 Дан. 9:3

+ 4:7 Эст. 3:9

+ 4:8 Эст. 3:14

+ 4:11 Дан. 2:9

+ 4:16 Эзр. 10:6

+ 5:1 Эст. 4:16

+ 5:2 Эст. 4:11

+ 5:3 Эст. 7:2, Мк. 6:23

+ 5:8 Эст. 7:3

+ 5:9 Эст. 3:1

+ 5:10 Эст. 6:13

+ 5:11 Эст. 9:7-10, Эст. 3:1

+ 5:14 Эст. 6:4, Эст. 7:9-10

+ 6:1 Эст. 2:23, Эст. 10:2

+ 6:2 Эст. 2:21-22

+ 6:4 Эст. 5:14, Эст. 7:9-10

+ 6:7 1 Пад. 1:33

+ 6:12 2 Шам. 15:30

+ 6:13 Эст. 5:10

+ 7:1 Эст. 5:3, Мк. 6:23

+ 7:3 Эст. 5:8

+ 7:4 Эст. 3:9

+ 7:6 Эст. 3:10

+ 7:9 Эст. 1:10, Эст. 5:14, Эст. 6:4, Заб. 7:16, Нак. 11:5, Дан. 6:24

+ 7:10 Башт. 40:22

+ 8:2 Башт. 41:42, Эст. 3:10

+ 8:3 Эст. 3:1

+ 8:4 Эст. 5:2

+ 8:8 Эст. 3:12

+ 8:9 Эст. 1:1, Эст. 3:12, Эст. 1:22

+ 8:10 Башт. 41:42, Эст. 3:10, Эст. 3:13

+ 8:12 Эзр. 6:15

+ 8:14 Эст. 3:15

+ 8:15 Нак. 11:10

+ 8:16 Заб. 96:11

+ 9:1 Эзр. 6:15, Эст. 3:13

+ 9:4 2 Шам. 5:10, 1 Жыл. 11:9

+ 9:12 Эст. 5:6, Эст. 7:2

+ 9:19 Нек. 8:12

+ 9:24 Эст. 3:7

+ 9:27 Ыш. 56:3, Зак. 2:11

+ 9:29 Эст. 2:15

+ 9:30 Эст. 1:1, Эст. 8:9

+ 9:31 Эст. 4:3

+ 10:2 Эст. 2:23, Эст. 6:1-2

+ 10:3 Башт. 41:40, Нек. 2:10

+ 1:1 Башт. 22:21, Жер. 25:20, Кош. 4:21, Жез. 14:14, Жез. 14:20, Жкп. 5:11, Башт. 6:9, Заб. 17:22-24

+ 1:3 Бий. 6:3

+ 1:5 1 Шам. 16:5, Башт. 8:20

+ 1:6 Аюп 2:1, Аюп 38:7

+ 1:7 1 Пет. 5:8

+ 1:10 Заб. 127:2

+ 1:11 Рут 1:13, Аюп 19:21

+ 1:15 1 Пад. 10:1

+ 1:16 2 Пад. 1:10

+ 1:17 Бий. 7:16, 1 Шам. 11:11, 2 Пад. 24:2

+ 1:20 Башт. 37:29, Башт. 37:34

+ 1:21 Башт. 3:19, Нас. 3:10, Нас. 5:14, 1 Тим. 6:7, Заб. 112:2

+ 2:1 Аюп 1:6

+ 2:7 Чыг. 9:9, Мыйз. 28:35

+ 2:8 Жез. 27:30, Жун. 3:6

+ 2:10 Заб. 38:2

+ 2:11 Нак. 17:17, Башт. 36:15, Жер. 49:7, Башт. 25:2

+ 2:12 Башт. 37:29, Жез. 27:30

+ 2:13 Кош. 2:10, Жез. 3:15

+ 3:3 Жер. 20:14-18

+ 3:11 Аюп 10:18-19

+ 3:16 Заб. 57:8, Нас. 6:3

+ 3:20 Жер. 20:18

+ 3:21 Жер. 8:3, Аян 9:6

+ 3:22 Нас. 3:20

+ 3:23 Аюп 19:8

+ 3:25 Нак. 10:24, Ыш. 66:4

+ 4:3 Ыш. 35:3

+ 4:6 Аюп 1:1

+ 4:7 Заб. 33:10-11, Заб. 36:25, Нак. 10:3

+ 4:8 Нак. 22:8, Гал. 6:7-8

+ 4:9 Чыг. 15:8, Заб. 17:16, Аюп 15:30, Ыш. 30:33

+ 4:13 Башт. 15:12, Аюп 33:15

+ 4:14 Заб. 118:120

+ 4:16 1 Пад. 19:12

+ 4:17 Аюп 9:2, Аюп 25:4, Заб. 142:2, Нас. 7:20

+ 4:18 Аюп 15:15

+ 4:21 Аюп 36:12

+ 5:1 Аюп 15:15, Заб. 88:6, Зак. 14:5

+ 5:2 Нак. 29:11

+ 5:9 Аюп 9:10, Аюп 37:5

+ 5:10 Заб. 64:10, Заб. 146:8

+ 5:11 1 Шам. 2:7

+ 5:13 Аюп 18:7, 1 Кор. 3:19

+ 5:14 Мыйз. 28:29, Аюп 12:25, Ыш. 59:10

+ 5:15 Заб. 34:10

+ 5:16 Заб. 62:12, Заб. 106:42

+ 5:17 Заб. 93:12, Нак. 3:11

+ 5:18 Мыйз. 32:39, Ыш. 30:26, Ош. 6:1

+ 5:19 Заб. 33:20, Нак. 6:16, Нак. 30:18

+ 5:20 1 Пад. 17:6, Заб. 32:19, Заб. 36:19

+ 5:21 Заб. 30:21

+ 5:25 Заб. 71:16

+ 5:26 Башт. 15:15, Башт. 25:8

+ 6:3 Нак. 27:3

+ 6:4 Мыйз. 32:23, Заб. 37:3, Кош. 3:13

+ 6:9 1 Пад. 19:4, Жун. 4:3

+ 6:15 Заб. 40:10, Жер. 15:18

+ 6:19 Башт. 25:15, Ыш. 21:14, Жер. 25:23, 1 Пад. 10:1

+ 6:26 Аюп 15:2

+ 7:1 Аюп 14:6, Аюп 14:14

+ 7:2 Леб. 19:13

+ 7:4 Мыйз. 28:67

+ 7:6 Аюп 9:25, Ыш. 38:12, Аюп 17:11

+ 7:8 Аюп 20:9

+ 7:10 Заб. 36:10, Заб. 102:16

+ 7:16 Аюп 9:21, Аюп 10:1, Аюп 10:20, Нас. 1:2, Заб. 38:6-7, Заб. 61:10, Заб. 143:4

+ 7:17 Заб. 8:5, Заб. 143:3

+ 7:18 Заб. 10:5

+ 7:19 Аюп 14:6, Заб. 38:14

+ 7:20 Аюп 16:12, Кош. 3:12

+ 8:1 Аюп 2:11

+ 8:3 Аюп 34:12

+ 8:6 Нак. 3:33

+ 8:8 Мыйз. 32:7

+ 8:9 Заб. 101:12, Нас. 6:12

+ 8:12 Заб. 128:6

+ 8:13 Заб. 9:18, Аюп 27:8, Нак. 10:28, Нак. 11:7

+ 8:14 Ыш. 59:6

+ 8:15 Аюп 27:18

+ 8:18 Аюп 7:10

+ 8:21 Заб. 125:2

+ 8:22 Заб. 108:29

+ 9:2 Аюп 4:17, Аюп 15:14, Аюп 25:4

+ 9:3 Аюп 10:2

+ 9:6 Ыш. 2:19, Ыш. 13:13, Ак. 2:6

+ 9:8 Аюп 26:7, Заб. 103:2, Ыш. 40:22, Жер. 10:12, Жер. 51:15

* Жылдыздар тобунун азыркы аты: Чоң жетиген – Жети Аркар, Кичи Жетиген – Алты Аркар, Алтын казык – Үркөр.

+ 9:9 Аюп 38:31-32, Амос 5:8

+ 9:10 Аюп 5:9

* Коркунучтуу деңиз жаныбары.

+ 9:13 Аюп 26:12, Заб. 88:11, Ыш. 51:9

+ 9:15 1 Кор. 4:4

+ 9:19 Жер. 49:19, Жер. 50:44

+ 9:20 Аюп 15:6

+ 9:21 Аюп 1:1, Аюп 1:8, Аюп 7:16, Аюп 10:1

+ 9:22 Нас. 9:2, Жез. 21:3

+ 9:24 Аюп 12:17

+ 9:25 Аюп 7:6

+ 9:30 Жер. 2:22

+ 9:32 Аюп 33:13, Аюп 39:32, Нас. 6:10, Ыш. 45:9, Рим. 9:20

+ 10:1 Аюп 7:16, Аюп 9:21

+ 10:2 Аюп 9:3

+ 10:4 1 Шам. 16:7

+ 10:7 Аюп 2:3, Мыйз. 32:39, Ыш. 43:13

+ 10:8 Заб. 118:71

+ 10:9 Аюп 4:19, Аюп 33:6, Ыш. 64:8

+ 10:10 Заб. 138:13

+ 10:17 Аюп 19:12

+ 10:18 Аюп 3:11-12, Жер. 20:14-18

+ 10:20 Аюп 14:1, Аюп 7:16

+ 10:21 Заб. 87:7, Заб. 87:13, Заб. 38:14

+ 11:1 Аюп 2:11

+ 11:4 Аюп 10:7

+ 11:8 Заб. 138:8

+ 11:10 Аюп 9:12, Аюп 12:14

+ 11:13 Заб. 142:6

+ 11:14 Аюп 22:23

+ 11:17 Аюп 22:28, Нак. 4:18, Ыш. 60:3, Дан. 12:3

+ 11:19 Нак. 3:24

+ 12:4 Заб. 90:14, Аюп 16:10, Аюп 17:2, Аюп 30:1

+ 12:6 Аюп 21:7

+ 12:10 Кат. 16:22, Дан. 5:23, Элч. 17:28

+ 12:11 Аюп 34:3

+ 12:12 Аюп 32:7

+ 12:14 Нас. 7:13, Аюп 11:10

+ 12:17 Аюп 9:24

+ 12:18 Дан. 2:21, Дан. 5:20

+ 12:21 Заб. 106:40, Ыш. 40:23

+ 12:22 Дан. 2:22, Нас. 12:14, 1 Кор. 4:5

+ 12:23 Ыш. 9:3, Ыш. 26:15

+ 12:24 Заб. 106:40

+ 12:25 Мыйз. 28:29, Аюп 5:14, Заб. 106:27

+ 13:3 Аюп 23:4

+ 13:5 Нак. 17:28

+ 13:9 Гал. 6:7

+ 13:19 Ыш. 50:8

+ 13:21 Заб. 38:11, Аюп 33:7

+ 13:22 Аюп 14:15

+ 13:24 Аюп 19:11, Аюп 33:10

+ 13:25 Заб. 82:14

+ 13:26 Заб. 24:7

+ 13:27 Аюп 33:11

+ 13:28 Ыш. 50:9, Жкп. 5:2

+ 14:1 Аюп 15:14, Аюп 25:4, Башт. 47:9

+ 14:2 1 Жыл. 29:15, Заб. 101:12, Заб. 143:4, Нас. 6:12, Нас. 8:13

+ 14:4 Аюп 15:14

+ 14:6 Аюп 7:19, Аюп 7:1-2

+ 14:11 Ыш. 19:5

+ 14:12 Заб. 88:30

+ 14:13 Аюп 21:13

+ 14:14 Ыш. 26:19, Аюп 7:1

+ 14:15 Аюп 13:22

+ 14:16 Аюп 31:4, Аюп 34:21

+ 14:21 Нас. 9:5

+ 15:1 Аюп 2:11

+ 15:2 Аюп 16:3, Аюп 6:26

+ 15:6 Аюп 9:20, Лк. 19:22

+ 15:7 Нак. 8:25, Заб. 89:3

+ 15:8 Жер. 23:18

+ 15:9 Аюп 12:3, Аюп 13:2

+ 15:14 Аюп 4:17, Аюп 9:2, Аюп 14:1, Аюп 25:4-6, Заб. 50:7

+ 15:15 Аюп 4:18, Аюп 5:1, Заб. 88:6, Зак. 14:5

+ 15:16 Аюп 34:7, Нак. 19:28, Аюп 25:6

+ 15:18 Заб. 77:4

+ 15:27 Заб. 72:7

+ 15:30 Аюп 4:9

+ 15:32 Аюп 22:16, Заб. 54:24

+ 15:34 Аюп 20:26, Заб. 20:10

+ 15:35 Заб. 7:15, Ыш. 59:4, Жкп. 1:15

+ 16:3 Аюп 15:2

+ 16:7 Аюп 1:15-19

+ 16:9 Заб. 34:15, Заб. 36:12

+ 16:10 Аюп 12:4, Аюп 17:2, Аюп 30:1, Ыш. 50:6

+ 16:12 Аюп 7:20

+ 16:13 Аюп 20:25

+ 16:19 Заб. 88:38

+ 17:2 Аюп 12:4, Аюп 16:10, Аюп 30:1

+ 17:3 Заб. 118:122, Нак. 22:26

+ 17:6 Мыйз. 28:37, Аюп 30:9

+ 17:11 Аюп 7:6

+ 17:12 Ыш. 5:20

+ 17:13 Нас. 12:5

+ 18:1 Аюп 2:11, Аюп 8:1

+ 18:3 Заб. 72:22

+ 18:5 Аюп 21:17, Нак. 13:9, Нак. 24:20

+ 18:7 Аюп 5:13

+ 18:8 Заб. 9:16, Заб. 139:6

+ 18:11 Аюп 15:21, Аюп 20:25, Аюп 27:20

+ 18:15 Башт. 19:24, Заб. 10:6, Жез. 38:22

+ 18:17 Аюп 24:20, Заб. 33:17, Нак. 10:7

+ 18:19 Заб. 20:11

+ 18:21 Бий. 2:10, Жер. 9:3, 2 Тес. 1:8

+ 19:7 Аюп 24:12, Аб. 1:2

+ 19:8 Аюп 3:23, Кош. 3:9

+ 19:9 Заб. 88:40

+ 19:11 Аюп 13:24, Аюп 33:10

+ 19:12 Аюп 10:17, Аюп 30:12, Кош. 3:5

+ 19:13 Заб. 30:12, Заб. 37:11, Заб. 68:9, Заб. 87:9

+ 19:17 Аюп 2:9

+ 19:18 2 Пад. 2:23

+ 19:21 Рут 1:13, Аюп 1:11

+ 19:23 Ыш. 30:8

+ 19:24 Жер. 17:1

+ 19:25 Нак. 23:11, Ыш. 43:14

+ 19:26 Заб. 16:15, 1 Жкн. 3:2

+ 19:29 Нас. 12:14

+ 20:1 Аюп 2:11, Аюп 11:1

+ 20:4 Башт. 2:7, Мыйз. 4:32

+ 20:6 Ыш. 14:13-14

+ 20:7 Заб. 82:11

+ 20:8 Ыш. 29:7

+ 20:9 Аюп 7:8, Аюп 7:10

+ 20:12 Заб. 9:28

+ 20:25 Аюп 16:13

+ 20:26 Аюп 15:34, Заб. 20:10, Эвр. 12:29

+ 20:29 Аюп 27:13, Аюп 31:2

+ 21:3 Аюп 16:20

+ 21:5 Нак. 30:32, Мук. 7:16

+ 21:7 Аюп 12:6, Заб. 72:3-4, Нас. 8:14, Жер. 12:1, Мал. 3:15

+ 21:14 Аюп 22:17

+ 21:15 Чыг. 5:2

+ 21:16 Аюп 22:18, Заб. 1:1

+ 21:17 Аюп 18:5-6, Нак. 13:9, Нак. 24:20

+ 21:18 Заб. 1:4, Заб. 82:14, Нак. 10:25

+ 21:19 Чыг. 20:5

+ 21:20 Заб. 74:8, Ыш. 51:17, Жер. 25:15, Обад. 1:16, Аян 14:10

+ 21:22 Ыш. 40:14, Рим. 11:35, 1 Кор. 2:16, Аюп 4:18, Аюп 15:15

+ 21:30 Нак. 16:4

+ 21:31 Мыйз. 7:10

+ 22:1 Аюп 2:11, Аюп 4:1, Аюп 15:1

+ 22:3 Аюп 35:7

+ 22:6 Чыг. 22:6, Мыйз. 24:13

+ 22:7 Аюп 31:17

+ 22:9 Аюп 31:21, Ыш. 10:2, Жез. 22:7

+ 22:10 Аюп 18:8

+ 22:11 Жун. 2:4

+ 22:12 Аюп 35:5

+ 22:13 Заб. 72:11, Заб. 93:7

+ 22:16 Аюп 15:32

+ 22:17 Аюп 21:14

+ 22:18 Аюп 21:16

+ 22:19 Заб. 51:8, Заб. 57:11

+ 22:22 Нак. 2:6

+ 22:23 Аюп 11:14

+ 22:24 Башт. 10:29, 1 Пад. 9:28, 1 Жыл. 29:4

+ 22:26 Заб. 36:4, Ыш. 58:14

+ 22:27 Заб. 49:14, Нас. 5:3

+ 22:28 Аюп 11:17, Нак. 4:18, Ыш. 60:3, Дан. 12:3

+ 22:30 Жкп. 5:15

+ 23:4 Аюп 13:3, Аюп 16:21

+ 23:10 Заб. 138:3, Заб. 65:10, 1 Пет. 1:7

+ 23:13 Нак. 19:21, Ыш. 14:26, Дан. 4:32

+ 24:2 Мыйз. 19:14, Нак. 22:28, Нак. 23:10

+ 24:4 Амос 2:7, Нак. 28:28

+ 24:7 Чыг. 22:26-27

+ 24:12 Аб. 1:2

+ 24:13 Жкн. 3:19-20

+ 24:15 Нак. 7:9

+ 24:20 Аюп 18:17

+ 24:24 Заб. 36:10

+ 25:1 Аюп 2:11, Аюп 8:1, Аюп 18:1

+ 25:3 Мт. 5:45

+ 25:4 Аюп 4:17, Аюп 9:2, Аюп 15:14, Заб. 142:2

+ 25:6 Аюп 15:16, Заб. 21:6, Ыш. 41:14

* Түпкүр.

+ 26:6 Заб. 138:8, Нак. 15:11

+ 26:7 Аюп 9:8

+ 26:8 Нак. 30:4

+ 26:10 Башт. 1:9, Башт. 1:10, Нак. 8:29

+ 26:11 Заб. 103:7

+ 26:12 Аюп 9:13, Заб. 88:11, Ыш. 51:9

+ 26:13 Ыш. 27:1

+ 27:2 Аюп 34:5

+ 27:3 Аюп 33:4

+ 27:8 Аюп 8:13

+ 27:9 Заб. 17:42, Заб. 65:18, Нак. 1:28, Нак. 28:9, Жкн. 9:31

+ 27:13 Аюп 20:29

+ 27:14 Ыш. 1:22

+ 27:15 Заб. 77:64

+ 27:16 Зак. 9:3

+ 27:17 Заб. 38:7, Нак. 13:22

+ 27:18 Аюп 8:15

+ 27:19 Заб. 48:18

+ 27:21 Аюп 30:22

+ 27:23 Кош. 2:15

+ 28:12 Нак. 16:16, Нас. 7:24

+ 28:13 Заб. 26:13, Ыш. 53:8, Жез. 26:20

+ 28:15 Нак. 3:14-15

+ 28:16 Башт. 10:29, 1 Пад. 9:28, 1 Жыл. 29:4, Аюп 22:24

+ 28:18 Нак. 8:11

+ 28:26 Аюп 38:25

+ 28:27 Нак. 8:22

+ 28:28 Заб. 110:10, Нак. 1:7, Нак. 9:10, Нак. 3:7, Нак. 14:16

+ 29:3 2 Шам. 22:29, Заб. 17:29, Заб. 118:105

+ 29:5 Аюп 1:2

+ 29:6 Башт. 49:12

+ 29:10 Заб. 136:6

+ 29:12 Заб. 81:5, Нак. 31:8

+ 29:14 Заб. 131:9

+ 29:16 Нак. 14:21, Нак. 29:7

+ 29:17 Заб. 3:7, Заб. 13:4, Заб. 57:7, Нак. 30:14

+ 29:23 Заб. 118:129

+ 30:1 Аюп 12:4, Аюп 16:10, Аюп 17:2

+ 30:9 Мыйз. 28:37, Аюп 17:6

+ 30:10 Заб. 87:9

+ 30:12 Аюп 19:12

+ 30:15 Аюп 18:11

+ 30:22 Аюп 27:21

+ 30:26 Жер. 8:15, Жер. 14:19

+ 30:30 Кош. 4:8, Заб. 101:3

+ 31:1 Нак. 6:25, Мт. 5:28

+ 31:2 Аюп 20:29

+ 31:4 2 Жыл. 16:9, Нак. 15:3, Зак. 4:10

+ 31:6 Дан. 5:27

+ 31:8 Леб. 26:16

+ 31:9 Аюп 24:15

+ 31:10 Мыйз. 28:30, Жер. 8:10

+ 31:12 Нак. 6:27-29

+ 31:15 Нак. 22:2

+ 31:17 Аюп 22:7

+ 31:18 Жкп. 1:27

+ 31:20 Аюп 29:13

+ 31:21 Аюп 22:9

+ 31:24 Мк. 10:22, Мк. 10:24

+ 31:25 Заб. 61:11

+ 31:27 Мыйз. 4:19

+ 31:29 Нак. 24:17-18

+ 31:30 Мт. 5:44, Рим. 12:14

+ 31:32 Бий. 19:20-21

+ 31:33 Аюп 28:13

+ 31:35 Аюп 13:22

+ 31:40 Башт. 3:18

+ 32:2 Башт. 22:21

+ 32:4 Аюп 15:10

+ 32:7 Аюп 12:12

+ 32:8 Аюп 33:4, Заб. 118:100

+ 32:20 Заб. 38:4, Жер. 6:11, Жер. 20:10

+ 33:4 Башт. 2:7, Аюп 27:3, Аюп 32:8, Заб. 103:30, Элч. 17:25

+ 33:6 Аюп 4:19, Аюп 10:9, Ыш. 64:8

+ 33:7 Аюп 13:21

+ 33:9 Аюп 9:21, Аюп 10:7, Аюп 12:4, Аюп 16:17, Аюп 27:5-6, Аюп 32:1

+ 33:10 Аюп 13:24, Аюп 19:11

+ 33:11 Аюп 13:27, Аюп 14:16

+ 33:13 Аюп 9:32, Аюп 39:32

+ 33:15 Кат. 12:6, Аюп 4:13

+ 33:16 Аюп 36:10

+ 33:19 Аюп 30:17

+ 33:20 Заб. 101:5, Заб. 106:18

+ 33:23 Заб. 33:8

+ 33:24 Заб. 48:8

+ 33:25 2 Пад. 5:14

+ 33:26 Заб. 16:15

+ 33:28 Заб. 15:10, Ыш. 38:17

+ 33:30 Заб. 55:14

+ 34:3 Аюп 12:11

+ 34:5 Аюп 27:2, Аюп 33:9

+ 34:7 Аюп 15:16, Нак. 19:28

+ 34:8 Заб. 1:1

+ 34:9 Аюп 9:22, Аюп 21:16

+ 34:10 Башт. 18:25, Заб. 91:16

+ 34:11 Нак. 24:12, Заб. 61:13

+ 34:12 Аюп 8:3

+ 34:15 Башт. 3:19, Заб. 89:4, Заб. 103:29, Нас. 3:20, Нас. 12:7

+ 34:19 Аюп 31:15, Нак. 22:2

+ 34:20 Дан. 8:25

+ 34:21 Аюп 14:16, Аюп 31:4

+ 34:22 Заб. 138:12

+ 34:24 Заб. 2:9

+ 34:28 Аюп 35:9

+ 34:35 Аюп 35:15

+ 34:37 Аюп 27:23, Кош. 2:15

+ 35:3 Аюп 9:22, Аюп 21:16

+ 35:5 Аюп 22:12

+ 35:7 Аюп 22:2-3

+ 35:9 Чыг. 2:23, Аюп 34:28, Нас. 4:1, Нас. 5:7

+ 35:10 Заб. 41:9

+ 35:12 Аюп 27:9

+ 35:14 Аюп 9:11, Аюп 23:9

+ 35:16 Аюп 34:35, Аюп 34:37, Аюп 38:2, Аюп 42:3

+ 36:4 Аюп 37:16

+ 36:6 Аюп 34:28

+ 36:7 Заб. 33:16, 1 Шам. 2:8

+ 36:8 Заб. 106:10

+ 36:10 Аюп 33:16

+ 36:12 Ыш. 1:19-20, Аюп 4:21

+ 36:16 Заб. 4:2

+ 36:19 Заб. 48:8, Нак. 11:4

+ 36:26 Заб. 101:28

+ 36:27 Нак. 3:20

+ 36:32 Аб. 3:4

+ 37:3 Аюп 36:30, Аюп 36:32

+ 37:4 2 Шам. 22:14, Заб. 17:14, Заб. 28:3-4

+ 37:5 Аюп 5:9

+ 37:6 Заб. 148:8

+ 37:8 Заб. 103:22

+ 37:10 Аюп 38:29-30

+ 37:12 Заб. 148:8

+ 37:13 Чыг. 9:18, 1 Пад. 18:45

+ 37:16 Аюп 36:4

+ 37:18 Ыш. 44:24

+ 37:19 Ыш. 60:2

+ 37:24 Нак. 15:33

+ 38:1 Аюп 40:1, Зак. 9:14

+ 38:2 Аюп 35:16, Аюп 42:3

+ 38:3 Аюп 40:2

+ 38:4 Заб. 103:5, Нак. 8:29

+ 38:6 1 Шам. 2:8

+ 38:7 Башт. 6:2, Аюп 1:6, Аюп 2:1

+ 38:8 Башт. 1:9, Заб. 32:7, Заб. 103:9, Жер. 5:22

+ 38:15 Аюп 18:5

+ 38:22 Заб. 134:7

+ 38:23 Жаш. 10:11, Ыш. 30:30

+ 38:25 Аюп 28:26

+ 38:26 Заб. 106:35, Ыш. 35:6, Ыш. 41:18

+ 38:28 Аюп 5:10

+ 38:29 Аюп 37:10, Заб. 147:5

+ 38:30 Аюп 37:10

+ 38:31 Аюп 9:9, Амос 5:8

+ 38:32 Аюп 9:9

+ 38:33 Жер. 31:35

+ 38:39 Заб. 103:21

+ 38:40 Заб. 16:11

+ 38:41 Заб. 146:9

+ 39:1 Заб. 103:18

+ 39:16 Кош. 4:3

+ 39:20 Жер. 8:16

+ 39:24 Жер. 4:19, Амос 3:6

+ 39:32 Аюп 9:32, Аюп 33:13

+ 39:34 Аюп 42:6

+ 40:1 Аюп 38:1

+ 40:2 Аюп 38:3

+ 40:3 Аюп 32:2

+ 40:4 Аюп 37:4

+ 40:9 Заб. 97:1, Ыш. 59:16

+ 40:10 Кат. 22:4

+ 40:23 Жаш. 9:15, Жаш. 9:27

+ 41:1 Аюп 3:8, Аюп 40:20, Заб. 73:14, Заб. 103:26, Ыш. 27:1

+ 41:3 Чыг. 9:29, Заб. 23:1

+ 42:2 Башт. 18:14, Жер. 32:17, Мт. 19:26

+ 42:3 Аюп 38:2

+ 42:4 Аюп 38:3, Аюп 40:2

+ 42:6 Аюп 2:8

+ 42:7 Аюп 2:11

+ 42:8 Кат. 23:1, 1 Жыл. 15:26, Башт. 20:7, Жкп. 5:16

+ 42:9 Аюп 2:11

+ 42:10 Ыш. 40:2, Ыш. 61:7

+ 42:11 Аюп 19:13

+ 42:13 Аюп 1:2

+ 42:15 Кат. 27:1-8

+ 42:16 Башт. 50:23

+ 1:1 Аюп 21:16, Нак. 1:15, Нак. 4:14, Нак. 24:1, Заб. 25:4-5, Нак. 3:34, Нак. 21:24

+ 1:2 Жаш. 1:8, Заб. 118:47-48, Заб. 118:97

+ 1:3 Жер. 17:8, Жез. 47:12

+ 1:4 Аюп 21:18, Заб. 34:5

+ 1:6 Заб. 36:18

+ 2:1 Элч. 4:25-26

+ 2:2 Заб. 17:51, Заб. 19:7, Заб. 88:20-21

+ 2:4 Заб. 10:4, Заб. 36:13, Заб. 58:9, Нак. 1:26

+ 2:6 Заб. 109:2, Аян 14:1

+ 2:7 Элч. 13:33, Эвр. 1:5, Эвр. 5:5, 2 Шам. 7:14

+ 2:9 Аян 2:27, Аян 12:5, Аян 19:15, Ыш. 30:14, Жер. 19:11

+ 2:11 Эвр. 12:28, Флп. 4:4

+ 2:12 Заб. 33:8

+ 3:1 2 Шам. 15:14-17

+ 3:2 2 Шам. 15:12

+ 3:3 Заб. 70:11

+ 3:4 Башт. 15:1, Заб. 26:6

+ 3:5 Заб. 2:6, Заб. 33:4

+ 3:6 Заб. 4:8

+ 3:7 Заб. 26:3

+ 3:8 Аюп 16:10, Аюп 29:17, Заб. 57:7

+ 3:9 Заб. 36:39, Ыш. 43:11, Жун. 2:10

+ 4:1 Аб. 3:19

+ 4:2 Аюп 36:16

+ 4:4 Чыг. 11:7

+ 4:6 Мыйз. 33:19, Заб. 50:21

+ 4:7 Кат. 6:25, Заб. 30:17, Заб. 43:4, Заб. 66:2

+ 4:9 Заб. 3:6

+ 5:3 Заб. 83:4

+ 5:4 Заб. 87:10, Заб. 118:147

+ 5:6 Заб. 10:5

+ 5:7 Заб. 54:24

+ 5:8 1 Пад. 8:29, Заб. 10:4

+ 5:10 Жер. 5:16, Заб. 11:2, Рим. 3:13

+ 5:13 Заб. 113:21-22, Заб. 102:4

+ 6:1 1 Жыл. 15:20-21

+ 6:2 Заб. 37:2

+ 6:4 Заб. 89:13

+ 6:6 Заб. 29:10, Заб. 87:11, Заб. 113:25, Нас. 9:10, Ыш. 38:18

+ 6:8 Заб. 30:10

+ 6:9 Аюп 21:16, Заб. 118:115, Мт. 7:23

+ 6:11 Заб. 39:13

+ 7:2 Заб. 10:1, Заб. 63:11, Заб. 30:16

+ 7:3 Аюп 10:16

+ 7:5 Заб. 54:21, 1 Шам. 24:8, 1 Шам. 26:9

+ 7:8 Ыш. 33:10

+ 7:9 Заб. 25:1, Заб. 34:24, Заб. 42:1

+ 7:10 Аюп 23:10, Заб. 10:5

+ 7:11 Башт. 15:1

+ 7:12 Ноом 1:5

+ 7:13 Мыйз. 32:41, Мыйз. 32:23

+ 7:14 Заб. 20:13, Заб. 63:8

+ 7:15 Аюп 15:35, Ыш. 59:4, Жкп. 1:15

+ 7:16 Эст. 7:9, Нак. 11:5, Нак. 26:27, Нак. 28:10, Нас. 10:8, Дан. 6:24

+ 7:18 Заб. 9:3

+ 8:1 Заб. 80:1, Заб. 83:1

+ 8:2 Заб. 148:13, Ыш. 12:4, Заб. 112:4, Мт. 21:16

+ 8:5 Аюп 7:17, Заб. 143:3, Эвр. 2:6-8

+ 8:7 Башт. 1:26, Башт. 1:28, Заб. 109:1, 1 Кор. 15:27, Эф. 1:22

+ 9:2 Заб. 25:7, Заб. 39:6, Заб. 95:3

+ 9:3 Заб. 7:18

+ 9:5 Заб. 139:13, Заб. 28:10

+ 9:6 Мыйз. 9:14, Мыйз. 29:20

+ 9:8 Заб. 101:13, Заб. 144:13, Кош. 5:19

+ 9:9 1 Шам. 2:10, Заб. 57:12, Заб. 66:5, Заб. 95:13, Заб. 97:9, Заб. 109:6, Ыш. 2:4, Ыш. 3:13, Жоел 3:12

+ 9:10 2 Шам. 22:3

+ 9:11 Заб. 90:14

+ 9:14 Заб. 106:18

+ 9:15 Ыш. 25:9

+ 9:16 Заб. 7:16, Аюп 18:8, Нак. 29:5, Нак. 29:6

+ 9:17 Чыг. 7:5, Чыг. 14:4

+ 9:18 Аюп 8:13

+ 9:22 Заб. 21:1

+ 9:25 Заб. 13:1, Заб. 52:1

+ 9:27 Заб. 29:7

+ 9:28 Рим. 3:14, Аюп 20:12

+ 9:29 Заб. 16:11, Заб. 36:32, Нак. 24:15

+ 9:30 Аюп 38:40, Заб. 58:4, Мук. 7:2

+ 9:32 Ыш. 29:15, Жез. 8:12, Жез. 9:9

+ 9:35 Мыйз. 10:18, Ош. 14:4

+ 9:36 Заб. 36:17

+ 9:37 Чыг. 15:18, Заб. 28:10, Заб. 145:10

+ 9:39 Заб. 81:3

+ 10:1 Заб. 7:2

+ 10:2 Заб. 63:4

+ 10:3 Заб. 81:5

+ 10:4 Мук. 1:2, Жун. 2:8, Аб. 2:20, Заб. 2:4, Ыш. 66:1, Аюп 7:18, Аюп 23:10

+ 10:5 Башт. 22:1

+ 10:6 Башт. 19:24, Аюп 18:15, Заб. 74:9

+ 10:7 Заб. 32:5, Заб. 61:8, Заб. 98:4

+ 11:2 Ыш. 57:1, Мук. 7:2

+ 11:3 Заб. 5:10, Заб. 40:6, Заб. 143:8

+ 11:7 Заб. 17:31, Заб. 118:140, Нак. 30:5

+ 12:2 Заб. 88:47, Кош. 5:20, Аюп 13:24, Аб. 1:2

+ 12:4 Эзр. 9:8, Заб. 18:9

+ 12:5 Мыйз. 32:27

+ 12:6 Заб. 114:7

• 13:1 Заб. 52

+ 13:1 Заб. 9:25, Мук. 7:2, Рим. 3:10-12

+ 13:2 Башт. 11:5, Мыйз. 26:15, Заб. 32:14, Заб. 101:19

+ 13:3 Аюп 15:16

+ 13:4 Нак. 30:14, Жер. 10:25, Жез. 34:3, Мук. 3:3

+ 14:1 Заб. 23:3-4, Ыш. 33:14-16

+ 14:2 Заб. 105:3

+ 14:3 Леб. 19:16

+ 14:4 Бий. 11:35

+ 14:5 Леб. 25:36, Жез. 18:8, Чыг. 23:5

+ 15:2 Заб. 72:25

+ 15:4 Чыг. 23:13, Жаш. 23:7, Ош. 2:17, Зак. 13:2

+ 15:5 Кат. 18:20, Жер. 10:16, Жер. 51:19, Кош. 3:24

+ 15:8 Заб. 108:31, Элч. 2:25-28

+ 15:10 Аюп 33:28, Заб. 29:4, Заб. 48:16, Заб. 85:13, Ыш. 38:17, Элч. 2:27

+ 15:11 Мт. 7:14

+ 16:1 Заб. 85:1, Заб. 141:1

+ 16:3 Аюп 23:10, Заб. 65:10

+ 16:5 Аюп 23:11

+ 16:7 Заб. 30:22

+ 16:8 Мыйз. 32:10, Зак. 2:8, Рут 2:12, Заб. 35:8, Заб. 56:2, Заб. 62:8, Заб. 90:4

+ 16:10 Заб. 118:70

+ 16:12 Аюп 38:40, Заб. 9:29

+ 16:15 Аюп 19:26, Аюп 33:26

• 17:1 2 Шам. 22

+ 17:2 Мыйз. 6:5, Заб. 114:1

+ 17:3 Заб. 18:15, Заб. 30:3-4, Заб. 70:3, Заб. 90:2, Заб. 143:2, Башт. 15:1

+ 17:4 1 Жыл. 16:25, Заб. 47:2, Заб. 95:4, Заб. 144:3

+ 17:5 Заб. 41:7, Заб. 92:4, Жун. 2:4

+ 17:6 Заб. 114:3

+ 17:7 Жун. 2:8

+ 17:8 Бий. 5:5, Заб. 76:18, Заб. 96:4

+ 17:9 Заб. 20:9, Ыш. 30:33, Жез. 20:48

+ 17:10 Заб. 143:5, Ыш. 64:1, Ноом 1:3

+ 17:11 Заб. 103:3

+ 17:12 Чыг. 20:21, Заб. 96:2

+ 17:13 Жаш. 10:11, Ыш. 30:30

+ 17:14 1 Шам. 2:10, Аюп 37:4-5, Заб. 67:34, Заб. 76:18-19

+ 17:15 Аб. 3:11, Зак. 9:14, 1 Шам. 7:10

+ 17:16 Чыг. 15:8, Заб. 105:9

+ 17:17 Заб. 143:7

+ 17:18 Заб. 141:6

+ 17:20 Заб. 30:8, Заб. 117:5

+ 17:21 1 Шам. 26:23, Аюп 22:30

+ 17:24 Башт. 6:9, Аюп 1:1

+ 17:28 Заб. 100:5

+ 17:29 2 Шам. 21:17, 2 Пад. 8:20, Заб. 131:17

+ 17:31 Мыйз. 32:4, Мт. 5:48, Заб. 11:7, Нак. 30:5, Башт. 15:1

+ 17:32 2 Пад. 5:15, Ыш. 45:5, Дан. 2:47

+ 17:34 Мыйз. 32:13, Ыш. 58:14, Аб. 3:19

+ 17:35 Заб. 143:1

+ 17:38 Чыг. 23:27

+ 17:41 Чыг. 23:27

+ 17:42 Аюп 27:9, Нак. 15:29

+ 17:43 Мук. 7:10, Зак. 10:5

+ 17:44 Ыш. 55:5

+ 17:45 Мыйз. 33:29

+ 17:46 Мук. 7:17

+ 17:48 Заб. 46:3

+ 17:50 Рим. 15:9

+ 17:51 Заб. 143:10, 2 Шам. 7:16

+ 18:2 Заб. 49:6, Заб. 88:6, Заб. 96:6

+ 18:5 Рим. 10:18

+ 18:6 Жоел 2:16, Нас. 1:5

+ 18:8 Мыйз. 4:7, Заб. 22:3, Заб. 118:130

+ 18:9 Рим. 7:12, Заб. 12:4

+ 18:10 Заб. 118:142, Заб. 118:151, Заб. 118:160

+ 18:11 Нак. 3:14, Нак. 8:10, Нак. 24:13

+ 18:14 Кат. 15:30, Рим. 6:12, Рим. 6:14

+ 18:15 Заб. 17:3

+ 19:2 Заб. 68:30, Нак. 18:10

+ 19:3 Заб. 127:5, Заб. 133:3

+ 19:5 Заб. 20:3

+ 19:8 Заб. 32:17, Ыш. 31:1, Ыш. 36:9, 1 Шам. 17:45, Нак. 21:31

+ 20:2 Заб. 27:7

+ 20:3 Заб. 19:5

+ 20:5 2 Пад. 20:6, Заб. 60:6, Заб. 90:16

+ 20:8 Заб. 15:8

+ 20:10 Заб. 17:9, Мал. 4:1, Аюп 15:34, Аюп 20:26, Заб. 96:3, Эвр. 10:27

+ 20:11 Аюп 18:19

+ 20:13 Заб. 17:15

+ 21:2 Мт. 27:46, Мк. 15:34, Заб. 9:22, Кош. 3:8

+ 21:3 Заб. 87:2

+ 21:6 Бий. 3:9

+ 21:7 Аюп 25:6, Ыш. 41:14, Ыш. 49:7, Ыш. 53:3

+ 21:8 Заб. 90:14, Мт. 27:39-43, Мк. 15:29-32, Лк. 23:35-37

+ 21:10 Заб. 71:6

+ 21:12 Заб. 106:12

+ 21:13 Заб. 117:10-12, Жер. 50:27, Амос 4:1

+ 21:15 Заб. 118:28

+ 21:17 Заб. 58:7

+ 21:18 Лк. 23:35

+ 21:19 Жкн. 19:24

+ 21:21 Заб. 34:17, Флп. 3:2

+ 21:22 2 Тим. 4:17

+ 21:23 Эвр. 2:12

+ 21:24 Заб. 134:20

+ 21:26 Заб. 34:18, Леб. 7:16

+ 21:28 Заб. 95:7, Сап. 2:11

+ 21:29 Дан. 7:14, Дан. 7:27, Обад. 1:21, Зак. 14:9, Лк. 1:33, 1 Кор. 15:24, Аян 11:15

+ 21:31 Заб. 101:19

+ 21:32 Заб. 77:6, Заб. 101:19

+ 22:1 Заб. 79:2, Нас. 12:11, Ыш. 40:11, Жез. 34:11, Жкн. 10:11, Флп. 4:19

+ 22:2 Жез. 34:14, Жкн. 10:9

+ 22:3 Заб. 18:8, Нак. 4:11, Нак. 8:20

+ 22:4 Заб. 137:7, Нак. 10:9, Ыш. 43:2, Мук. 7:14

+ 22:5 Заб. 91:11, Нак. 27:9, Нас. 9:8, Лк. 7:46

+ 23:1 Чыг. 9:29, Аюп 41:3, Заб. 49:12, Заб. 88:11

+ 23:2 1 Шам. 2:8, Заб. 101:26, Заб. 103:5, Нак. 8:29

+ 23:3 Заб. 14, Ыш. 33:14-16

+ 23:7 Заб. 117:19-20, Ыш. 26:2

+ 23:8 Чыг. 15:3

+ 23:10 Мал. 1:14

+ 24:1 Заб. 85:4, Заб. 142:8

+ 24:3 Ыш. 49:23

+ 24:4 Заб. 26:11, Заб. 85:11

+ 24:5 Заб. 25:3

+ 24:6 Заб. 102:17

+ 24:7 Аюп 13:26, Заб. 118:9, Жер. 3:25, Заб. 50:3

+ 24:11 Жер. 14:7, Заб. 78:9, Дан. 9:19

+ 24:13 Заб. 36:22, Нак. 2:21, Ыш. 60:21

+ 24:15 2 Жыл. 20:12, Заб. 122:1-2, Заб. 140:8

+ 24:22 Заб. 43:27, Заб. 129:8

+ 25:1 Заб. 7:9

+ 25:2 1 Жыл. 28:9, 1 Жыл. 29:17, Заб. 138:23, Нак. 17:3, Жер. 17:10

+ 25:3 Заб. 24:5

+ 25:5 Заб. 1:1, Заб. 138:21

+ 25:6 Мыйз. 21:6, Заб. 72:13, Мт. 27:24

+ 25:7 Заб. 9:2

+ 25:9 Заб. 27:3

+ 25:10 Чыг. 23:8

+ 26:1 Ыш. 60:20, Мук. 7:8

+ 26:3 Заб. 3:7, Заб. 22:4

+ 26:4 Заб. 22:6, Заб. 60:5, Заб. 64:5

+ 26:6 Заб. 3:4, Эф. 5:19

+ 26:8 Заб. 104:4

+ 26:10 Ыш. 49:15

+ 26:11 Заб. 24:4

+ 26:12 Заб. 40:3, Чыг. 20:16, Нак. 6:19

+ 26:13 Ыш. 53:8, Жез. 26:20, Жез. 32:23

+ 26:14 Жаш. 1:6, Заб. 30:25, Ыш. 8:17

+ 27:1 Заб. 82:2, Заб. 108:1, Заб. 87:5, Заб. 142:7, Нак. 1:12

+ 27:2 Заб. 133:2

+ 27:3 Нак. 26:23, Жер. 9:8, Заб. 25:9

+ 27:5 Ыш. 5:12

+ 27:7 Башт. 15:1, Заб. 20:2

+ 27:9 Ыш. 40:11, Ыш. 46:3

+ 28:1 Башт. 6:2, Аюп 1:6, Аюп 2:1, Заб. 88:7, 1 Жыл. 16:28, Заб. 95:7

+ 28:3 Аюп 37:4, Жез. 1:24

+ 28:5 Бий. 9:15, Заб. 103:16, Жез. 31:3

+ 28:6 Мыйз. 3:9, Заб. 113:4, Заб. 113:6

+ 28:8 Кат. 13:27

+ 28:10 Башт. 6:17, Чыг. 15:18, Заб. 9:5, Заб. 9:37

+ 28:11 Заб. 67:36

+ 29:2 Заб. 34:19

+ 29:4 Аюп 33:28, Заб. 15:10, Заб. 48:16, Заб. 85:13, Ыш. 38:17

+ 29:6 Ыш. 57:16, Жер. 3:5, Кош. 3:31, Мук. 7:18, Заб. 125:5

+ 29:7 Заб. 9:26

+ 29:10 Заб. 6:6, Ыш. 38:18

+ 29:12 Жер. 31:13

• 30:1 Заб. 70:1-3

+ 30:2 Дан. 9:16

+ 30:3 Заб. 17:3

+ 30:6 Лк. 23:46

+ 30:7 Мыйз. 32:21

+ 30:9 Заб. 17:20

+ 30:10 Заб. 6:8

+ 30:12 Аюп 19:13, Заб. 30:12, Заб. 37:11, Заб. 68:9, Заб. 87:9

+ 30:13 Нас. 9:5

+ 30:14 Жер. 6:25, Жер. 46:5

+ 30:16 Заб. 7:2

+ 30:17 Кат. 6:25, Заб. 4:7

+ 30:22 Заб. 16:7

+ 30:24 Заб. 96:10

+ 30:25 Жаш. 1:6, Заб. 26:14

+ 31:2 Жкн. 1:47, Рим. 4:7-8

+ 31:5 Заб. 37:19, Заб. 50:5, 1 Жкн. 1:9

+ 31:7 Заб. 118:114

+ 31:9 Нак. 26:3, Жкп. 3:3

+ 31:11 Заб. 67:4

+ 32:2 Заб. 70:22

+ 32:3 Заб. 39:4, Заб. 95:1, Заб. 97:1, Заб. 143:9, Заб. 149:1, Ыш. 42:10, Аян 5:9

+ 32:5 Заб. 32:5, Заб. 61:8, Заб. 118:64

+ 32:6 Башт. 1:6-7, Заб. 148:5, Жкн. 1:3, Эвр. 11:3

+ 32:7 Башт. 1:9, Аюп 38:8-11, Заб. 103:9, Жер. 5:22

+ 32:9 Башт. 1:3

+ 32:10 Ыш. 19:3

+ 32:11 Нак. 19:21, Ыш. 46:10

+ 32:12 Мыйз. 7:6, Заб. 143:15

+ 32:13 Аюп 7:18, Аюп 23:10, Заб. 10:4

+ 32:14 Мыйз. 26:15, Ыш. 63:15

+ 32:16 Амос 2:14

+ 32:17 Заб. 19:8, Нак. 21:31

+ 32:18 Заб. 146:11

+ 32:19 1 Пад. 17:6, Аюп 5:20

+ 32:20 Башт. 15:1, Мыйз. 33:29

+ 33:1 1 Шам. 21:12-13

+ 33:3 1 Шам. 2:1

+ 33:5 Заб. 3:5

+ 33:7 Заб. 17:1

+ 33:8 Аюп 33:23, Дан. 6:22

+ 33:9 1 Пет. 2:3, Заб. 2:12

+ 33:10 Заб. 36:25, Нак. 10:3

+ 33:11 Аюп 4:10-11

+ 33:13 1 Пет. 3:10-12

+ 33:14 Нак. 13:3

+ 33:15 Заб. 36:27, Ыш. 1:16-17, 3 Жкн. 1:11

+ 33:16 Аюп 36:7, Нак. 15:29

+ 33:17 Аюп 18:17, Нак. 10:7

+ 33:19 Заб. 50:19

+ 33:20 Аюп 5:19, 2 Тим. 3:11

+ 33:21 Жкн. 19:36

+ 34:1 Ыш. 49:25

+ 34:4 Заб. 39:15, Жер. 17:18, Заб. 68:23-26, Заб. 108:6-15

+ 34:5 Аюп 21:18, Заб. 1:4

+ 34:6 Заб. 72:18, Жер. 23:12

+ 34:7 Заб. 56:7, Заб. 118:85, Жер. 18:20

+ 34:8 Ыш. 47:11

+ 34:9 Лк. 1:47

+ 34:10 Чыг. 15:11, Заб. 70:19, Заб. 85:8, Заб. 88:7-9, Заб. 112:5, Аюп 5:15

+ 34:12 Заб. 37:20, Заб. 108:5, Нак. 17:13, Жер. 18:20

+ 34:13 Кат. 29:7

+ 34:16 Аюп 16:9, Заб. 36:12

+ 34:17 Аб. 1:13, Заб. 21:21

+ 34:18 Заб. 21:26

+ 34:19 Заб. 68:5, Жкн. 15:25, Заб. 29:2

+ 34:21 Кош. 2:16

+ 34:22 Заб. 9:22, Заб. 37:22

+ 34:23 Заб. 43:24, Заб. 77:65

+ 34:24 Заб. 7:9

+ 34:25 Заб. 39:16, Заб. 69:4, Кош. 2:16

+ 34:28 Заб. 70:8

+ 35:2 Рим. 3:18

+ 35:5 Нак. 4:16, Мук. 2:1

+ 35:6 Заб. 56:11, Заб. 70:19, Заб. 107:5, Кош. 3:23

+ 35:7 Рим. 11:33, Заб. 103:14, Заб. 144:16

+ 35:8 Заб. 62:4, Заб. 16:8

+ 35:10 Нак. 10:11, Нак. 13:14, Жер. 2:13, Жкн. 4:10, Жкн. 1:9, 1 Пет. 2:9, Аян 22:5

+ 35:11 Жер. 22:16, Гал. 4:9

+ 35:13 Заб. 1:5

+ 36:1 Нак. 3:31, Нак. 23:17, Нак. 24:19

+ 36:2 Аюп 14:2, Заб. 89:6

+ 36:4 Аюп 22:26, Ыш. 58:14

+ 36:5 Нак. 3:5, Нак. 16:3

+ 36:6 Бий. 5:31, Ыш. 58:8

+ 36:9 Заб. 24:13

+ 36:10 Аюп 7:10, Аюп 24:24

+ 36:11 Нак. 2:21, Мт. 5:5

+ 36:12 Аюп 16:9, Заб. 34:16

+ 36:13 Заб. 2:4

+ 36:15 1 Шам. 2:4

+ 36:16 Нак. 16:8

+ 36:17 Заб. 9:36

+ 36:18 Заб. 1:6

+ 36:19 1 Пад. 17:6, Аюп 5:20, Заб. 32:19

+ 36:20 Заб. 67:3, Заб. 101:4, Ош. 13:3

+ 36:23 Ыш. 26:7

+ 36:24 Нак. 24:16, Мук. 7:8

+ 36:25 Аюп 4:7, Заб. 33:10-11, Нак. 10:3

+ 36:26 Мыйз. 15:8, Заб. 111:5

+ 36:27 Заб. 33:15

+ 36:28 Заб. 96:10, Ыш. 14:20

+ 36:30 Нак. 10:31, Нак. 15:28

+ 36:31 Мыйз. 6:6, Заб. 39:9, Заб. 118:11, Ыш. 51:7, Жер. 31:33

+ 36:32 Заб. 9:29

+ 36:34 Заб. 90:8, Заб. 91:12, Нак. 29:16

+ 36:38 Заб. 72:17

+ 36:39 Заб. 3:9, Ыш. 43:11, Жун. 2:10

+ 36:40 Заб. 10:1

+ 37:1 Заб. 69:1

+ 37:2 Заб. 6:2

+ 37:3 Мыйз. 32:23, Аюп 6:4, Кош. 3:13

+ 37:4 Ыш. 1:6

+ 37:5 Эзр. 9:6

+ 37:12 Аюп 19:13-14, Заб. 87:18

+ 37:14 Ыш. 53:7

+ 37:16 Заб. 38:8

+ 37:19 Заб. 31:5

+ 37:21 Заб. 34:12, Нак. 17:13, Жер. 18:20

+ 37:22 Заб. 9:22, Заб. 34:22

+ 38:1 1 Жыл. 16:41, 1 Жыл. 25:1, Заб. 61:1, Заб. 76:1

+ 38:2 Аюп 2:10

+ 38:4 Аюп 32:20, Жер. 6:11, Жер. 20:9

+ 38:5 Заб. 89:12

+ 38:6 Заб. 88:48, Заб. 90:5, Аюп 7:16, Заб. 61:10, Заб. 93:10-11, Заб. 143:4, Нас. 1:2

+ 38:7 Аюп 27:16-17, Заб. 48:11, Нас. 2:18

+ 38:8 Заб. 37:16

+ 38:11 Аюп 13:21

+ 38:13 2 Пад. 20:5, Заб. 55:9, 1 Жыл. 29:15, Заб. 118:19, Заб. 118:54

+ 38:14 Аюп 7:19, Аюп 10:21-22

+ 39:3 Заб. 68:3, Жер. 38:6

+ 39:4 Заб. 32:3, Заб. 51:8

+ 39:6 Заб. 9:2, Заб. 70:16

+ 39:7 Заб. 50:18, 1 Шам. 15:22, Ыш. 50:4, Эвр. 10:5-7

+ 39:9 Заб. 36:31, Заб. 118:11

+ 39:13 Заб. 68:4

+ 39:15 Заб. 34:4, Жер. 17:18, Заб. 6:11

+ 39:16 Заб. 34:25

+ 39:18 Заб. 85:1, Заб. 108:22

+ 40:2 Нак. 14:21, Нак. 29:7, Заб. 36:18

+ 40:3 Заб. 26:12

+ 40:4 Ыш. 38:1-8

+ 40:7 Заб. 11:3

* Чыккынчылык кылды.

+ 40:10 Жкн. 13:18

+ 40:14 1 Жыл. 16:36, Заб. 71:18, Заб. 88:53, Заб. 105:48

+ 41:1 2 Жыл. 20:19

+ 41:2 Заб. 62:1, Заб. 83:2

+ 41:4 Заб. 78:10, Заб. 113:10, Жоел 2:17, Мук. 7:10, Заб. 79:6, Заб. 101:10, Кош. 2:18

+ 41:5 Жез. 46:10

+ 41:6 Заб. 42:5

+ 41:7 Мыйз. 3:9, Заб. 17:5, Заб. 87:8, Жун. 2:4

+ 41:9 Заб. 62:7, Элч. 16:25

+ 41:10 Заб. 17:3, Заб. 42:2

+ 42:1 Заб. 7:9

+ 42:2 Заб. 43:10, Заб. 41:10

+ 42:3 Заб. 2:6

+ 42:5 Заб. 41:6

+ 43:2 Кат. 23:23, Мыйз. 32:7, Заб. 77:3

+ 43:3 Мыйз. 7:1

+ 43:4 Жаш. 24:12, Кат. 6:25, Заб. 4:7

+ 43:5 Заб. 73:12

+ 43:7 1 Шам. 17:47, Заб. 32:16-17

+ 43:10 Заб. 42:2, Заб. 88:39

+ 43:11 Леб. 26:17, Мыйз. 28:25, Жаш. 7:4

+ 43:12 Леб. 26:33

+ 43:14 Заб. 78:4, Дан. 9:16, Мук. 6:16

+ 43:15 Мыйз. 28:37

+ 43:20 Аюп 30:29

+ 43:22 1 Жыл. 28:9, 2 Жыл. 6:30, Нак. 15:11, Элч. 1:24

+ 43:23 Рим. 8:36

+ 43:24 Заб. 34:23, Заб. 77:65

+ 43:27 Заб. 24:20

+ 44:1 Заб. 68:1

+ 44:4 Чыг. 32:27, Ыр. 3:8

+ 44:7 Эвр. 1:8-9

+ 44:9 Нак. 7:17

+ 44:10 Башт. 10:29, 1 Пад. 9:28, 1 Жыл. 29:4, Аюп 22:24

+ 44:15 Ыр. 1:3

+ 45:1 1 Жыл. 15:20-21

+ 45:2 Заб. 7:2, Мыйз. 4:7, Ноом 1:7

+ 45:4 Заб. 92:3

+ 45:5 Заб. 64:10

+ 45:6 Ыш. 12:6

+ 45:7 Заб. 2:1, Амос 1:2, Амос 9:5

+ 45:9 Заб. 65:5

+ 45:10 Ыш. 2:4, Мук. 4:3, 1 Шам. 2:4, Заб. 75:4, Жез. 39:3

+ 46:2 Заб. 94:1

+ 46:3 Мыйз. 7:21, Заб. 65:3, Заб. 75:12, Мал. 1:14

+ 46:4 2 Шам. 22:48

+ 46:8 Дан. 7:14, Дан. 7:27, Обад. 1:21, Зак. 14:9, Лк. 1:33, 1 Кор. 15:24, Аян 11:15

+ 46:10 Заб. 88:19

+ 47:2 1 Жыл. 16:25, Заб. 17:4

+ 47:3 Кош. 2:15

+ 47:5 Башт. 14:1, 2 Шам. 10:6

+ 47:7 Ыш. 13:8

+ 47:8 1 Пад. 22:48, Жез. 27:26

+ 47:10 Заб. 25:3

+ 47:11 Заб. 112:3

+ 47:12 Заб. 96:8

+ 48:2 Мук. 1:2, Ыш. 34:1

+ 48:5 Заб. 77:2

+ 48:7 Нак. 11:28

+ 48:8 Аюп 33:24, Аюп 36:18, Мт. 16:26, Мк. 8:37

+ 48:11 Нас. 2:14-16, Нас. 3:19, Нас. 9:2, Заб. 38:7, Нас. 2:18

+ 48:13 Нас. 3:18

+ 48:16 Заб. 15:10, Заб. 29:4

+ 48:18 Аюп 27:19, 1 Тим. 6:7

+ 48:20 Аюп 33:30

+ 48:21 Нас. 3:19

+ 49:1 1 Жыл. 6:39, 1 Жыл. 15:17, 1 Жыл. 25:1, 2 Жыл. 5:12, Мыйз. 10:17, Заб. 112:3

+ 49:2 Мыйз. 33:2, Заб. 79:2, Заб. 93:1

+ 49:3 Чыг. 19:16, Леб. 10:2, Кат. 16:35, 1 Пад. 19:11-12

+ 49:4 Мыйз. 4:26, Мыйз. 32:1, Ыш. 1:2

+ 49:6 Заб. 18:2, Заб. 96:6, Заб. 57:12

+ 49:7 Заб. 80:9

+ 49:8 1 Шам. 15:22, Заб. 39:7

+ 49:10 Ыш. 40:16

+ 49:12 Чыг. 9:29, Аюп 41:3, Заб. 23:1, Элч. 17:25

+ 49:14 Заб. 106:22, Эвр. 13:15, Кат. 30:3, Нас. 5:3, Жун. 2:10

+ 49:15 Заб. 80:8

+ 49:19 Заб. 51:4

+ 49:21 Нас. 8:11, Ыш. 57:11

+ 49:22 Заб. 9:18

+ 50:2 2 Шам. 12:1

+ 50:3 Заб. 24:7, Ыш. 43:25

+ 50:4 Леб. 16:30, 1 Жкн. 1:7, 1 Жкн. 1:9

+ 50:5 Заб. 31:5, Рим. 7:18

+ 50:6 2 Шам. 12:13, Рим. 3:4

+ 50:7 Аюп 14:4, Аюп 15:14, Заб. 57:4

+ 50:9 Ыш. 1:18

+ 50:12 Мт. 5:12, Кош. 5:21

+ 50:16 2 Шам. 11:17, 2 Шам. 12:9

+ 50:18 Заб. 39:7

+ 50:19 Заб. 33:19

+ 50:20 Заб. 68:36, Заб. 146:2

+ 50:21 Заб. 4:6

+ 51:2 1 Шам. 22:9

+ 51:4 Заб. 49:19

+ 51:7 Заб. 26:13

+ 51:8 Заб. 39:3, Аюп 22:19

+ 51:9 Заб. 48:7

+ 51:10 Жер. 11:16

• 52:1 Заб. 13

+ 52:2 Заб. 9:25, Мук. 7:2, Рим. 3:10-12

+ 52:3 Башт. 11:5, Мыйз. 26:15, Заб. 32:14, Заб. 101:19

+ 52:4 Аюп 15:16

+ 52:5 Нак. 30:14, Жер. 10:25, Жез. 34:3, Мук. 3:3

+ 52:6 Леб. 26:17, Нак. 28:1

+ 53:1 1 Шам. 23:19, 1 Шам. 26:1

+ 53:5 Заб. 85:14

+ 53:7 Заб. 142:12

+ 53:9 Заб. 58:10, Заб. 91:12, Заб. 111:8, Заб. 117:7

+ 54:3 Заб. 63:1

+ 54:8 Жер. 9:2

+ 54:10 Жер. 6:7, Жез. 7:23

+ 54:15 Заб. 41:5

+ 54:16 Кат. 16:30-33, Заб. 123:3, Нак. 1:12

+ 54:20 Мыйз. 33:27, Заб. 89:3, Заб. 92:2, Аб. 1:12

+ 54:21 Заб. 7:5

+ 54:22 Нак. 5:3

+ 54:23 Заб. 36:5, Ыш. 46:4, Мт. 11:28-30

+ 54:24 Аян 20:3, Заб. 5:7, Нак. 10:27

+ 55:1 1 Шам. 21:13

+ 55:5 Заб. 117:6, Ыш. 51:7, Ыш. 51:12, Мт. 10:28

+ 55:7 Заб. 70:10

+ 55:9 Заб. 38:13, Чыг. 32:32, Заб. 68:29, Заб. 138:16, Мал. 3:16

+ 55:13 Леб. 5:4, Кат. 30:3, Мыйз. 23:21, Заб. 49:14, Заб. 115:8

+ 55:14 Заб. 114:8, Аюп 33:30

• 56:1 Заб. 107:2-6

+ 56:1 Заб. 57:1, Заб. 58:1, Заб. 74:1, 1 Шам. 22:1, 1 Шам. 24:3, Заб. 141:1

+ 56:2 Рут 2:12, Заб. 16:8

+ 56:4 Заб. 143:5-7

+ 56:5 Заб. 57:7, Дан. 6:16, Нак. 12:18, Нак. 30:14

+ 56:7 Заб. 7:16

+ 56:8 Заб. 111:7-8

+ 56:9 Бий. 5:12, 1 Жыл. 15:16

+ 56:11 Заб. 35:5

+ 57:1 Заб. 56:1, Заб. 58:1, Заб. 74:1

+ 57:4 Заб. 50:7

+ 57:5 Мыйз. 32:33, Заб. 139:4, Жер. 8:17

+ 57:7 Аюп 29:17, Заб. 3:8, Заб. 56:5

+ 57:9 Аюп 3:16, Нас. 6:3

+ 57:11 Аюп 22:19, Заб. 67:24

+ 57:12 Заб. 9:9

+ 58:1 Заб. 56:1, Заб. 57:1, Заб. 74:1, 1 Шам. 19:11

+ 58:2 Заб. 19:1

+ 58:4 Заб. 9:30, 1 Шам. 24:12

+ 58:7 Заб. 21:17

+ 58:9 Заб. 2:4, Заб. 36:13

+ 58:10 Заб. 9:10

+ 58:11 Заб. 20:4, Заб. 53:9

+ 58:12 Башт. 15:1

+ 58:13 Нак. 12:13

+ 58:15 Заб. 21:17

+ 58:17 Заб. 17:3

• 59:1 Заб. 107:7-14

+ 59:1 Заб. 79:1

+ 59:2 2 Шам. 8:3, 2 Шам. 8:13

+ 59:3 Заб. 79:3

+ 59:5 Ыш. 51:17

+ 59:8 Башт. 12:6, Башт. 33:18, Башт. 33:17

+ 59:13 Заб. 145:3, Жер. 17:5

+ 60:4 Нак. 18:10

+ 60:5 Заб. 14:1, Рут 2:12, Заб. 16:8

+ 60:7 2 Пад. 20:6, Заб. 20:5

+ 60:9 Кат. 30:3, Нас. 5:3, Жун. 2:10

+ 61:1 1 Жыл. 16:41, 1 Жыл. 25:1, Заб. 38:1, Заб. 76:1

+ 61:3 Заб. 17:3, Заб. 29:7

+ 61:5 Нак. 26:23, Жер. 9:8

+ 61:10 Аюп 7:16, Заб. 38:6, Заб. 143:4, Нас. 1:2, Аюп 31:6, Ыш. 40:17, Дан. 4:32, Дан. 5:27

+ 61:11 Аюп 31:25, Лк. 12:15

+ 61:12 Аян 19:1

+ 61:13 Чыг. 34:6, Заб. 85:5, Аюп 34:11, Нак. 24:12

+ 62:1 1 Шам. 23:14, 2 Шам. 16:14, 2 Шам. 17:2, 2 Шам. 17:29

+ 62:2 Ыш. 26:9, Заб. 41:2, Заб. 142:6

+ 62:4 Заб. 35:8

+ 62:5 Заб. 103:33

+ 62:7 Заб. 41:9, Заб. 149:5, Элч. 16:25

+ 62:8 Рут 2:12, Заб. 16:8

+ 62:10 Кат. 16:32-33

+ 62:12 Мыйз. 6:13, Аюп 5:16, Заб. 106:42

+ 63:2 Заб. 54:3-4

+ 63:3 Жер. 18:18

+ 63:4 Заб. 10:2, Заб. 56:4, Нак. 12:18, Нак. 30:14

+ 63:5 Нак. 1:11, Жер. 5:26

+ 63:6 Аюп 22:13, Заб. 72:11

+ 63:8 Заб. 7:13-14, Заб. 17:15

+ 63:9 Нак. 12:13, Нак. 18:7, Нас. 10:12

+ 63:11 Заб. 7:2, Заб. 10:1

+ 64:2 Кат. 30:3, Нас. 5:3, Жун. 2:10

+ 64:3 Заб. 85:9

+ 64:4 Ыш. 6:7

+ 64:5 Заб. 23:4, Заб. 26:4

+ 64:6 Заб. 21:28

+ 64:8 Заб. 88:10, Заб. 106:29, Жун. 1:15, Мт. 8:26, Ыш. 17:12-13

+ 64:10 Леб. 26:4, Аюп 5:10, Заб. 45:5

+ 64:13 Ыш. 30:23, Жоел 2:22

+ 65:1 Заб. 97:4, Заб. 99:1

+ 65:3 Заб. 46:3, Мыйз. 33:29

+ 65:4 Заб. 85:9

+ 65:5 Заб. 45:9

+ 65:6 Чыг. 14:21-22, Жаш. 3:14-17

+ 65:10 Аюп 23:10, Ыш. 1:25, Ыш. 48:10, Зак. 13:9, Мал. 3:3, 1 Пет. 1:7

+ 65:11 Жез. 17:20, Ош. 7:12

+ 65:12 Ыш. 43:2

+ 65:13 Кат. 30:3, Нас. 5:3, Жун. 2:10

+ 65:16 Мк. 5:19

+ 65:18 Нак. 15:8, Нак. 28:9, Ыш. 59:2

+ 66:2 Кат. 6:25, Заб. 4:6

+ 66:3 Тит 2:11

+ 66:5 Заб. 9:9

+ 66:7 Леб. 26:4, Заб. 84:13

+ 67:2 Кат. 10:35, Ыш. 33:10, Кат. 10:35

+ 67:3 Заб. 36:20, Ош. 13:3, Заб. 96:5, Мук. 1:4

+ 67:4 Заб. 31:11

+ 67:5 Ыш. 40:3

+ 67:6 Ош. 14:4, Мыйз. 10:18

+ 67:7 1 Шам. 2:5, Заб. 112:9, Ыш. 61:1

+ 67:8 Чыг. 13:21

+ 67:9 Чыг. 19:18, Бий. 5:4

+ 67:13 Заб. 109:5

+ 67:15 Бий. 9:48

+ 67:17 Чыг. 19:18, Заб. 131:13-14

+ 67:18 2 Пад. 6:17, Ыш. 66:15, Аб. 3:8

+ 67:19 Эф. 4:8

+ 67:20 Заб. 54:23, Ыш. 46:4, Мт. 11:28

+ 67:22 Заб. 109:6

+ 67:23 Амос 9:3

+ 67:24 Заб. 57:11

+ 67:28 1 Шам. 9:21

+ 67:29 Заб. 75:12

+ 67:31 Заб. 21:13

+ 67:32 Ыш. 11:11, Ыш. 45:14

+ 67:33 Заб. 101:22-23

+ 67:34 Заб. 17:11, Заб. 103:3, 2 Шам. 22:14, Аюп 37:4, Заб. 17:14, Заб. 28:3

+ 67:36 Заб. 28:11

+ 68:1 Заб. 44:1

+ 68:2 Кош. 3:54, Жун. 2:4, Жун. 2:6

+ 68:3 Аюп 22:11, Заб. 17:5, Заб. 39:3, Заб. 41:7

+ 68:4 Заб. 118:82, Ыш. 38:14

+ 68:5 Заб. 34:19, Жкн. 15:25, Заб. 39:13

+ 68:8 Жер. 15:15

+ 68:9 Аюп 19:13-14

+ 68:10 Жкн. 2:17, Рим. 15:3

+ 68:15 Жер. 38:6, Заб. 143:7

+ 68:17 Заб. 62:4, Заб. 108:21

+ 68:22 Мт. 27:34, Жкн. 19:28-29

+ 68:23 Заб. 34:4-8, Заб. 108:6-15

+ 68:24 Рим. 11:9-10

+ 68:26 Элч. 1:20

+ 68:28 Нек. 4:5

+ 68:29 Чыг. 32:32, Заб. 55:9, Мал. 3:16, Аян 3:5

+ 68:30 Заб. 19:2

+ 68:32 Заб. 49:13

+ 68:35 Заб. 95:11

+ 68:36 Заб. 68:36, Заб. 146:2

+ 68:37 Заб. 101:29

• 69:1 Заб. 39:13-17

+ 69:1 Заб. 37:1

+ 69:3 Заб. 34:4, Жер. 17:18, Заб. 6:11

+ 69:4 Заб. 34:25

+ 69:6 Заб. 85:1, Заб. 108:22

• 70:1 Заб. 30:1-4

+ 70:2 Дан. 9:16

+ 70:3 Заб. 17:3

+ 70:4 Заб. 139:2, Заб. 139:5

+ 70:5 Жер. 14:8, Жер. 17:7

+ 70:6 Заб. 21:10-11

+ 70:8 Заб. 34:28

+ 70:10 Заб. 55:7

+ 70:11 Заб. 3:3

+ 70:13 Заб. 34:4, Заб. 39:15, Жер. 17:18

+ 70:15 Заб. 39:6

+ 70:19 Заб. 35:6, Кош. 3:23, Чыг. 15:11, Заб. 34:10

+ 70:20 Ош. 6:2

+ 70:22 Заб. 32:2

+ 71:1 Заб. 126:1, Ыш. 16:5, Ыш. 32:1

+ 71:2 Ыш. 9:7, Ыш. 11:4, Ыш. 32:1

+ 71:4 Нак. 29:14

+ 71:5 Заб. 88:37-38

+ 71:6 Мыйз. 32:2

+ 71:7 Заб. 91:13

* Эфрат.

+ 71:8 Чыг. 23:31, 1 Пад. 4:21, Заб. 88:26, Мук. 5:4, Зак. 9:10

+ 71:9 Ыш. 49:23, Мук. 7:17

+ 71:10 Башт. 10:4, Жун. 1:3, 1 Пад. 10:1, Ыш. 43:3, Ыш. 45:14

+ 71:11 Ыш. 49:23

+ 71:12 Нак. 31:8

+ 71:14 Заб. 115:6

+ 71:15 1 Пад. 10:10

+ 71:16 Аюп 5:25

+ 71:17 Заб. 103:31, Башт. 12:3

+ 71:18 Заб. 135:4

+ 71:19 Кат. 14:21, Ыш. 6:3, Ыш. 11:9, Аб. 2:14, Заб. 40:14

+ 72:1 Заб. 31:2, Жкн. 1:47

+ 72:3 Аюп 21:7, Заб. 36:1, Нак. 3:31

+ 72:11 Аюп 22:13

+ 72:13 Мыйз. 21:6, Аюп 34:9, Заб. 25:6

+ 72:17 Заб. 36:38

+ 72:18 Заб. 34:6, Жер. 23:12

+ 72:22 Аюп 18:3, Нас. 3:18

+ 72:25 Заб. 15:2

+ 72:26 Заб. 15:5, Кош. 3:24

+ 72:28 Жкп. 4:8, Заб. 117:17

+ 73:1 Заб. 78:13, Заб. 94:7, Заб. 99:3, Жез. 34:31, Зак. 9:16

+ 73:2 Чыг. 3:1-2, Чыг. 19:18

+ 73:4 Кош. 2:7

+ 73:6 1 Пад. 6:18, 2 Пад. 25:13-17

+ 73:8 Заб. 82:5

+ 73:9 1 Шам. 3:1, Нак. 29:18, Амос 8:11

+ 73:11 Кош. 2:3

+ 73:12 Заб. 43:5

+ 73:13 Аюп 3:8, Аюп 40:20, Аюп 41:1, Заб. 103:26, Ыш. 27:1

+ 73:15 Чыг. 17:5-6, Кат. 20:11, Жаш. 3:13

+ 73:16 Заб. 103:19, Жер. 33:25

+ 73:17 Башт. 8:22

+ 73:19 Ыр. 2:14

+ 73:20 Леб. 26:44, Заб. 105:45

+ 73:23 Заб. 64:7

+ 74:1 Заб. 56:1, Заб. 57:1, Заб. 58:1

+ 74:3 Дан. 8:19, Аб. 2:3

+ 74:4 Ыш. 24:19-20, Аюп 9:7

+ 74:8 1 Шам. 2:7

+ 74:9 Ыш. 51:17, Жер. 25:15, Жез. 23:32-34, Обад. 1:16, Зак. 12:2, Аян 14:10

+ 74:11 Заб. 100:8

+ 75:3 Заб. 47:3-4

+ 75:4 1 Шам. 2:4, Заб. 45:10, Жез. 39:3

* Башка котормодо: «түбөлүктүү тоолор».

+ 75:6 Жер. 51:39

+ 75:7 Чыг. 15:1, Чыг. 15:21

+ 75:8 Жоел 2:11, Ноом 1:6, Аян 6:17

+ 75:12 Кат. 30:3, Нас. 5:3, Жун. 2:10, Заб. 46:2-3, Заб. 67:29, Мал. 1:14

+ 76:1 1 Жыл. 16:41, 1 Жыл. 25:1, Заб. 38:1, Заб. 61:1

+ 76:3 Заб. 85:7

+ 76:6 Мыйз. 32:7, Заб. 142:5

+ 76:12 Заб. 104:5-6

+ 76:14 Чыг. 15:11

+ 76:17 Заб. 113:3, Аб. 3:10

+ 76:18 Заб. 17:14, Заб. 143:6

+ 76:19 Заб. 96:4

+ 76:20 Аб. 3:15

+ 76:21 Чыг. 12:50-51, Нас. 12:12, Ыш. 63:11, Ош. 12:13

+ 77:2 Заб. 48:5, Мт. 13:35

+ 77:3 Кат. 23:23, Мыйз. 32:7, Заб. 43:2

+ 77:4 Аюп 15:18, Мыйз. 4:9, Мыйз. 6:7, Мыйз. 11:19, Мыйз. 32:46

+ 77:5 Мыйз. 31:12-13

+ 77:6 Заб. 101:19

+ 77:8 Чыг. 32:9, Жер. 5:23, 2 Пад. 17:14, Зак. 1:4

+ 77:11 Мыйз. 8:14, Заб. 105:13, Ош. 13:6

+ 77:12 Кат. 13:23, Чыг. 7, Мук. 7:15

+ 77:13 Чыг. 14:21-22, Чыг. 15:8

+ 77:14 Чыг. 13:21-22

+ 77:15 Чыг. 17:6, Кат. 20:11

+ 77:18 Чыг. 17:7, Кат. 20:13, Кат. 11:4-6

+ 77:21 Кат. 11:1

+ 77:23 Башт. 7:11

+ 77:24 Чыг. 16:4, Чыг. 16:14-31

+ 77:27 Чыг. 16:13, Кат. 11:31

+ 77:29 Кат. 11:20

+ 77:31 Кат. 11:33-34

+ 77:32 Кат. 14:11

+ 77:33 Заб. 38:6

+ 77:35 Мыйз. 32:4

+ 77:36 Ыш. 29:13, Ош. 7:13-14

+ 77:37 Жез. 20:16

+ 77:38 Чыг. 34:6, Кат. 14:20

+ 77:39 Башт. 6:3

+ 77:40 Ыш. 63:10

+ 77:43 Чыг. 7:3, Заб. 104:27-36

+ 77:44 Чыг. 7:17-24

+ 77:45 Чыг. 8:2-14, Чыг. 8:21-24

+ 77:46 Чыг. 10:12-15

+ 77:47 Чыг. 9:23-25

+ 77:48 Чыг. 9:19-21

+ 77:49 Чыг. 12:13, Чыг. 12:23

+ 77:51 Чыг. 12:29, Заб. 134:8

+ 77:52 Заб. 76:21

+ 77:53 Чыг. 14:27-28, Чыг. 15:10

+ 77:54 Чыг. 15:17

+ 77:55 Жаш. 23:4, Заб. 134:12

+ 77:56 Бий. 2:11-12

+ 77:57 Ош. 7:16

+ 77:58 Мыйз. 31:29, Мыйз. 32:16

+ 77:60 Жаш. 18:1, Бий. 18:30

+ 77:62 1 Шам. 4:10

+ 77:64 1 Шам. 4:11, Аюп 27:15

+ 77:65 Заб. 34:23, Заб. 43:24, Ыш. 42:13

+ 77:68 Башт. 49:8, 1 Жыл. 5:2, 1 Жыл. 28:4, Заб. 86:2

+ 77:70 1 Шам. 16:12-13

+ 77:71 2 Шам. 5:2

+ 77:72 1 Пад. 9:4

+ 78:1 Кош. 1:10

+ 78:2 Мыйз. 28:26

+ 78:3 Жер. 14:16, Сап. 1:17

+ 78:4 Заб. 43:14, Дан. 9:16, Мук. 6:16

+ 78:5 Заб. 84:6, Заб. 88:47

+ 78:6 Жер. 10:25, Аян 16:1

+ 78:7 Заб. 13:4

+ 78:8 Ыш. 64:9

+ 78:9 Заб. 24:11, Жер. 14:7, Лк. 18:13

+ 78:10 Заб. 41:4, Заб. 113:10, Жоел 2:17, Мук. 7:10, Мыйз. 32:43

+ 78:11 Заб. 101:21

+ 78:12 Башт. 4:15, Леб. 26:21

+ 78:13 Заб. 73:1, Жез. 34:31, Зак. 9:16

+ 79:1 Заб. 59:1

+ 79:2 Заб. 76:21, Нас. 12:12, 1 Шам. 4:4, 2 Шам. 6:2, Заб. 98:1, Мыйз. 33:2, Заб. 49:2

+ 79:3 Кат. 2:18-24

+ 79:4 Заб. 59:3, Кат. 6:25

+ 79:5 Заб. 88:47, Зак. 1:12

+ 79:6 Заб. 41:4, Заб. 101:10

+ 79:8 Кат. 6:25

+ 79:9 Ыш. 5:1, Жер. 2:21, Мт. 21:33, Мыйз. 7:1

+ 79:12 Заб. 71:8

+ 79:13 Заб. 88:41, Кош. 2:2

+ 79:15 Ыш. 63:15

+ 79:17 2 Пад. 25:9

+ 79:20 Кат. 6:25

+ 80:1 Заб. 8:1, Заб. 83:1

+ 80:4 Леб. 23:24, Кат. 10:10

+ 80:6 Чыг. 11:4, Мыйз. 28:49, Жер. 5:15

+ 80:7 Чыг. 1:11

+ 80:8 Заб. 49:15, Чыг. 17:1-7, Кат. 20:2-13

+ 80:9 Заб. 49:7

+ 80:10 Чыг. 20:2-3

+ 80:13 Жез. 20:25

+ 80:14 Мыйз. 5:29, Ыш. 48:18

+ 80:17 Мыйз. 32:13-14

+ 81:1 Ыш. 3:13

+ 81:2 Леб. 19:15, Мыйз. 1:17, Нак. 18:5

+ 81:3 Заб. 9:39, Жер. 22:3

+ 81:4 Аюп 29:12, Нак. 24:11

+ 81:5 Заб. 10:3

+ 81:6 Жкн. 10:34

+ 81:7 Заб. 48:13, Жез. 31:14

+ 82:2 Заб. 27:1

+ 82:4 Нек. 4:8

+ 82:5 Заб. 73:8, Жаш. 7:9

+ 82:7 Башт. 25:12-16, 1 Жыл. 5:10

+ 82:8 Жаш. 13:5, 1 Пад. 15:18, Жез. 27:9

+ 82:9 2 Пад. 15:19

+ 82:10 Бий. 4:13-15, Бий. 7:19-25

+ 82:11 Жаш. 17:11, 1 Шам. 28:7, Аюп 20:7

+ 82:12 Бий. 7:25, Бий. 8:21

+ 82:14 Аюп 13:25, Аюп 21:18

+ 82:15 Ыш. 10:16-17

+ 82:16 1 Пад. 19:11, Аюп 9:17, Аюп 38:1

+ 82:19 Чыг. 6:3

+ 83:1 Заб. 8:1, Заб. 80:1

+ 83:3 Заб. 41:2, Заб. 62:1

+ 83:4 Заб. 5:3

+ 83:5 Заб. 22:6, Заб. 64:5

+ 83:6 Заб. 121:1

+ 83:10 Башт. 15:1

+ 83:12 Башт. 15:1, Мал. 4:2, Лк. 1:78

+ 83:13 Нак. 16:20

+ 84:3 Заб. 31:1

+ 84:4 Чыг. 32:12

+ 84:6 Заб. 78:5

+ 84:13 Леб. 26:4, Заб. 66:6

+ 84:14 Ыш. 58:8

+ 85:1 Заб. 16:1, Заб. 141:1, Заб. 39:18

+ 85:4 Заб. 24:1

+ 85:5 Чыг. 34:6, Заб. 144:8

+ 85:7 Заб. 76:3

+ 85:8 Чыг. 15:11, Заб. 34:10, Заб. 95:4, Заб. 96:9, Жер. 10:6

+ 85:9 Заб. 65:4, Аян 15:4

+ 85:10 Мыйз. 6:4, Ыш. 37:16

+ 85:11 Заб. 24:4

+ 85:13 Аюп 33:28, Заб. 15:10, Ыш. 38:17

+ 85:14 Заб. 53:5

+ 85:15 Чыг. 34:6

+ 85:16 Заб. 115:7

+ 85:17 Бий. 6:17

+ 86:2 Заб. 47:2, Ыш. 28:16, Заб. 77:68

+ 86:3 Заб. 45:5-6

+ 86:5 Заб. 47:9

+ 86:7 Заб. 35:9, Жез. 47:1

+ 87:1 1 Пад. 4:31, 1 Жыл. 2:6

+ 87:2 Заб. 21:3, Лк. 18:7

+ 87:4 Заб. 15:10

+ 87:5 Заб. 27:1, Заб. 142:7, Нак. 1:12

+ 87:6 Ыш. 26:14

+ 87:7 Аюп 10:21-22, Заб. 142:3, Кош. 3:6

+ 87:8 Заб. 41:7-8

+ 87:9 Аюп 19:13, Заб. 30:12, Аюп 30:10

+ 87:11 Заб. 6:6, Ыш. 38:18

+ 87:13 Аюп 10:21-22, Нас. 9:5

+ 87:14 Заб. 5:4

+ 87:17 Аюп 6:4

+ 87:18 Заб. 21:17

+ 87:19 Аюп 19:13-14, Заб. 37:12

+ 88:1 1 Пад. 4:31, 1 Жыл. 2:6

+ 88:2 Заб. 100:1

+ 88:5 2 Шам. 7:16, Заб. 131:11-12

+ 88:6 Заб. 18:1, Аюп 5:1, Аюп 15:15, Зак. 14:5

+ 88:7 Чыг. 15:11, Башт. 6:2, Аюп 1:6

+ 88:9 Заб. 34:10

+ 88:10 Аюп 38:11, Заб. 64:8, Жун. 1:15

+ 88:11 Аюп 9:13, Аюп 26:12, Ыш. 51:9

+ 88:12 1 Жыл. 29:11, Заб. 23:1

+ 88:13 Мыйз. 3:9, Бий. 4:6

+ 88:15 Заб. 96:2

+ 88:16 Кат. 6:25, Заб. 4:7

+ 88:19 Заб. 46:10

+ 88:20 1 Шам. 13:14, 1 Шам. 16:13, Элч. 13:22

+ 88:24 Заб. 2:9

+ 88:26 Заб. 71:8

+ 88:27 Мыйз. 32:15, Заб. 94:1

+ 88:28 2 Шам. 7:14, 1 Пад. 10:22

+ 88:29 Ыш. 55:3

+ 88:30 Аюп 14:12

+ 88:33 2 Шам. 7:14

+ 88:34 Жер. 33:21

+ 88:36 Амос 4:2, Эвр. 6:17-18

+ 88:38 Аюп 16:19

+ 88:39 Заб. 43:10

+ 88:40 Аюп 19:9, Жер. 13:18, Кош. 5:16

+ 88:41 Кош. 2:2

+ 88:46 2 Шам. 24:15

+ 88:47 Заб. 12:1, Заб. 78:5, Аб. 1:2, Зак. 1:12, Заб. 12:2, Заб. 78:5

+ 88:48 Аюп 7:7

+ 88:49 Заб. 48:10

+ 88:53 Заб. 40:14

+ 89:1 Заб. 33:1, Эзр. 3:2

+ 89:2 Мыйз. 33:27

+ 89:3 Нак. 8:25, Мыйз. 33:27, Заб. 92:2, Аб. 1:12

+ 89:4 Башт. 3:19, Аюп 34:15, Заб. 102:14, Нас. 3:20, Нас. 12:7

+ 89:5 2 Пет. 3:8, Заб. 38:6

+ 89:6 Заб. 36:2, Ыш. 40:6-8

+ 89:8 Жер. 16:17

+ 89:10 Башт. 6:3, Башт. 47:9

+ 89:12 Нас. 7:2

+ 89:17 Заб. 127:2

+ 90:1 Заб. 31:7, Заб. 120:5

+ 90:2 Заб. 17:3

+ 90:3 Заб. 123:7, Нак. 6:5

+ 90:4 Заб. 16:8, Заб. 35:5

+ 90:5 Ыр. 3:8, Аюп 5:19-23, Нак. 3:23, Нак. 3:25

+ 90:8 Заб. 36:34, Заб. 91:12, Нак. 29:16

+ 90:9 Мыйз. 33:27, Заб. 17:3

+ 90:10 Нак. 12:21

+ 90:12 Нак. 3:23, Мт. 4:6, Лк. 4:10-11

+ 90:13 Мк. 16:18, Лк. 10:19

+ 90:14 Заб. 21:8-9, Нак. 8:17, Заб. 9:11

+ 90:15 Аюп 12:4, Жер. 33:3

+ 90:16 Заб. 20:5

+ 91:2 Заб. 146:1

+ 91:6 Заб. 110:2, Аян 15:3

+ 91:9 Заб. 92:4

+ 91:11 Заб. 22:5, Нак. 27:9, Нас. 9:8

+ 91:12 Заб. 36:34, Заб. 59:10, Заб. 90:8, Нак. 29:16

+ 91:13 Заб. 71:7, Нак. 11:28, Ыш. 65:22, Нак. 11:28

+ 91:14 Заб. 134:2

+ 91:16 Заб. 17:2, Башт. 18:25, Аюп 34:10

+ 92:1 1 Жыл. 16:31, Заб. 95:10, Заб. 96:1, Заб. 98:1, Заб. 103:1

+ 92:2 Мыйз. 33:27, Заб. 54:20, Заб. 89:3, Аб. 1:12

+ 92:3 Аб. 3:10

+ 92:4 Заб. 91:9

+ 93:1 Мыйз. 32:35, Мыйз. 32:43, Ыш. 35:4, Мыйз. 33:2, Заб. 49:2

+ 93:2 Ыш. 33:10

+ 93:3 Аян 6:10

+ 93:5 Ыш. 3:15

+ 93:6 Ыш. 10:2

+ 93:7 Аюп 22:13, Сап. 1:12, Мал. 3:14

+ 93:9 Нак. 20:12

+ 93:10 Аюп 7:16, Заб. 38:6, Нас. 1:2, 1 Кор. 3:20

+ 93:14 1 Шам. 12:22, Рим. 11:2

+ 93:17 Заб. 123:1-3

+ 93:21 Чыг. 23:7, Нак. 17:15, Ыш. 5:23

+ 93:22 Заб. 17:3

+ 94:1 Мыйз. 32:15, Заб. 88:27

+ 94:3 1 Шам. 5:3, 2 Жыл. 2:5, Заб. 85:8, Заб. 134:5

+ 94:5 Башт. 1:9-10

+ 94:6 2 Жыл. 6:13, Дан. 6:10

+ 94:7 Заб. 73:1, Жез. 34:31, Зак. 9:16, Эвр. 3:7-11

+ 94:11 Кат. 14:22-23, Мыйз. 1:35, Мыйз. 12:9, Жез. 20:15

• 95:1 1 Жыл. 16:23-33

+ 95:1 Заб. 32:3, Ыш. 42:10

+ 95:2 Заб. 99:4

+ 95:3 Заб. 9:2

+ 95:4 2 Шам. 22:4, Заб. 17:4, Заб. 144:3, Чыг. 18:11

+ 95:5 Ыш. 44:24, Жер. 10:12

+ 95:7 Заб. 28:1

+ 95:9 Заб. 113:7

+ 95:10 Заб. 92:1, Заб. 96:1, Заб. 98:1

+ 95:11 Ыш. 44:23, Ыш. 49:13, Заб. 97:7

+ 95:13 Заб. 9:9

+ 96:1 Заб. 92:1, Заб. 95:10, Заб. 98:1

+ 96:2 Чыг. 19:9, Чыг. 20:21, Заб. 17:12, Заб. 88:15

+ 96:3 Заб. 20:10

+ 96:4 Заб. 76:19

+ 96:5 Жаш. 3:11, Мук. 4:13, Зак. 4:14, Зак. 6:5, Заб. 67:3, Мук. 1:4, Ноом 1:5

+ 96:6 Заб. 18:2, Заб. 49:6

* Теңирдин бардык периштелери.

+ 96:7 Ыш. 42:17, Жер. 10:14, Эвр. 1:6

+ 96:8 Заб. 47:12

+ 96:9 1 Шам. 5:3, 2 Жыл. 2:5, Заб. 85:8

+ 96:10 Нак. 8:13, Амос 5:15, Рим. 12:9, Заб. 30:24, Заб. 36:28

+ 96:11 Заб. 26:1, Заб. 111:4, Нак. 4:18, Мук. 7:8

+ 96:12 Заб. 31:11

+ 97:1 Заб. 32:3, Ыш. 42:10, Ыш. 59:16

+ 97:3 Ыш. 52:10

+ 97:4 Заб. 65:1, Заб. 99:1

+ 97:6 Кат. 10:10

+ 97:7 Заб. 95:11

+ 97:8 Ыш. 55:12

+ 97:9 Заб. 95:13, Заб. 109:6, Ыш. 2:4, Ыш. 3:13, Жоел 3:12

+ 98:1 Заб. 92:1, Заб. 95:10, Заб. 96:1, Заб. 79:2

+ 98:2 Заб. 112:4

+ 98:4 Заб. 10:7

+ 98:6 Чыг. 32:11-14, Кат. 16:48, 1 Шам. 7:9-10

+ 98:7 Чыг. 33:9

+ 98:8 Кат. 14:20, Кат. 20:12

+ 98:9 Заб. 2:6

+ 99:1 Заб. 65:1, Заб. 97:4

+ 99:3 1 Пад. 18:39, Заб. 73:1, Жез. 34:31, Зак. 9:16

+ 99:4 Заб. 95:2

+ 99:5 Заб. 105:1

+ 100:1 Заб. 88:2

+ 100:2 Заб. 118:1, 1 Пад. 9:4

+ 100:5 Чыг. 20:16, Нак. 19:5, Нак. 6:17, Нак. 30:13

+ 100:8 Заб. 74:11

+ 101:1 Заб. 141:2

+ 101:4 Заб. 36:20, Аюп 30:30, Кош. 1:13

+ 101:5 Заб. 36:2, Аюп 33:20, Заб. 106:18

+ 101:7 Сап. 2:14

+ 101:9 Ыш. 65:15, Жер. 29:22

+ 101:10 Заб. 41:4, Заб. 79:6

+ 101:12 1 Жыл. 29:15, Аюп 8:9, Аюп 14:2, Заб. 108:23, Заб. 143:4

+ 101:13 Заб. 9:8, Кош. 5:19, Заб. 134:13

+ 101:14 Кат. 10:35, Ыш. 33:10, Жер. 29:20, Дан. 9:2

+ 101:15 Нек. 4:2

+ 101:16 1 Пад. 8:41

+ 101:17 Ыш. 60:1

+ 101:19 Заб. 21:31, Заб. 77:6

+ 101:20 Башт. 11:5, Мыйз. 26:15, Заб. 13:2

+ 101:21 Заб. 78:11

+ 101:22 Заб. 67:33

+ 101:25 Аб. 1:12

+ 101:26 1 Шам. 2:8

+ 101:27 Ыш. 51:6, Аян 20:11

+ 101:28 Аюп 36:26, Мал. 3:6, Эвр. 1:10-12, Эвр. 13:8

+ 101:29 Заб. 68:37, Заб. 111:2

+ 102:1 Заб. 103:1, Заб. 145:1

+ 102:3 Чыг. 15:26, Чыг. 34:7

+ 102:4 Заб. 5:13

+ 102:5 Ыш. 40:31

+ 102:8 Чыг. 34:6

+ 102:9 Ыш. 57:16, Жер. 3:5, Кош. 3:31, Мук. 7:18

+ 102:10 Эзр. 9:13, Жез. 20:44

+ 102:11 Заб. 35:6, Ыш. 55:9

+ 102:12 Ыш. 43:25

+ 102:13 Мал. 3:17

+ 102:14 Башт. 2:7

+ 102:15 Аюп 14:11, Заб. 89:6

+ 102:16 Аюп 7:10, Аюп 24:24, Заб. 36:10

+ 102:17 Заб. 24:6

+ 102:18 Чыг. 20:6, Мыйз. 7:9

+ 102:19 Заб. 10:4, Заб. 92:2

+ 102:20 Заб. 148:2

+ 103:1 Заб. 102:1, 2 Шам. 7:22, Заб. 92:1

+ 103:2 Аюп 9:8, Жер. 10:12, Жер. 51:15

+ 103:3 Амос 9:6, Заб. 17:11

+ 103:4 Зак. 6:5, Жез. 1:13, Эвр. 1:7

+ 103:5 1 Шам. 2:8, Заб. 23:2, Нак. 8:29, Заб. 118:90, Нас. 1:4

+ 103:7 Аюп 26:11, Заб. 17:16, Ыш. 50:2

+ 103:9 Башт. 1:9, Аюп 38:8-11, Заб. 32:7, Жер. 5:22

+ 103:14 Мыйз. 11:14-15, Заб. 146:8-9

+ 103:15 Бий. 9:13, Нак. 31:6, Нас. 10:19, Элч. 14:17

+ 103:18 Аюп 39:1

+ 103:19 Башт. 1:14, Заб. 73:16, Жер. 33:25

+ 103:20 Ыш. 45:7

+ 103:21 Аюп 38:39, Жоел 1:20

+ 103:22 Аюп 37:8

+ 103:24 Нак. 3:19

+ 103:27 Заб. 135:25

+ 103:28 Заб. 144:16

+ 103:29 Башт. 3:19, Аюп 34:15, Заб. 89:4, Заб. 145:4, Нас. 3:20, Нас. 12:7

+ 103:30 Аюп 33:4

+ 103:31 Заб. 71:17

+ 103:32 Заб. 143:5

+ 103:33 Заб. 62:5, Заб. 145:2

• 104:1 1 Жыл. 16:8-22

+ 104:1 Ыш. 12:4

+ 104:2 Жер. 21:2

+ 104:4 Заб. 23:6, Заб. 26:8

+ 104:5 Заб. 76:12-13

+ 104:7 Ыш. 26:9

+ 104:8 Мыйз. 7:9, Леб. 26:42

+ 104:9 Башт. 17:2, Башт. 26:3

+ 104:11 Башт. 35:11-12

+ 104:12 Мыйз. 7:7, Мыйз. 26:5

+ 104:14 Башт. 12:17, Башт. 20:3

+ 104:15 Башт. 20:7

+ 104:16 Башт. 41:54

+ 104:17 Башт. 37:28, Башт. 45:5

+ 104:19 Башт. 37:7, Башт. 41:54

+ 104:20 Башт. 41:14

+ 104:21 Башт. 41:40

+ 104:23 Башт. 46:6

+ 104:24 Чыг. 1:7, Мыйз. 26:5

+ 104:25 Чыг. 9:12

+ 104:26 Чыг. 3:10, Чыг. 4:14

+ 104:27 Чыг. 7:3, Заб. 77:43-51

+ 104:28 Чыг. 10:21-23

+ 104:29 Чыг. 7:17-24

+ 104:30 Чыг. 8:2-14

+ 104:31 Чыг. 8:16-24

+ 104:32 Чыг. 9:23-25

+ 104:34 Чыг. 10:12-15

+ 104:36 Чыг. 12:29

+ 104:37 Чыг. 12:35-36

+ 104:38 Чыг. 12:33

+ 104:39 Чыг. 13:21-22

+ 104:40 Чыг. 16:4, Чыг. 16:14-31

+ 104:41 Чыг. 17:6, Кат. 20:11

+ 104:42 Башт. 15:14

+ 104:43 Башт. 15

+ 104:44 Жаш. 24:13

+ 105:1 1 Жыл. 16:34, 2 Жыл. 5:13, 2 Жыл. 20:21, Эзр. 3:11, Жер. 33:11

+ 105:3 Заб. 14:2

+ 105:6 Эзр. 9:7, Жер. 3:25

+ 105:7 Чыг. 14:11

+ 105:8 Чыг. 9:16, Чыг. 14:18

+ 105:9 Чыг. 15:8, Заб. 17:16, Чыг. 14:21-22

+ 105:10 Лк. 1:71

+ 105:11 Чыг. 14:28

+ 105:12 Чыг. 14:31

+ 105:13 Мыйз. 8:14, Заб. 77:11, Ош. 13:6

+ 105:14 Кат. 11:4

+ 105:15 Кат. 11:20, Заб. 77:29

+ 105:16 Кат. 16:1-3

+ 105:17 Кат. 16:31-32, Кат. 11:6

+ 105:18 Кат. 16:35

+ 105:19 Чыг. 32:4, Мыйз. 9:8

+ 105:20 Жер. 2:11, Рим. 1:23

+ 105:21 Мыйз. 8:12-14, Заб. 77:11, Нак. 3:12, Ош. 13:6

+ 105:23 Чыг. 32:10, Мыйз. 9:14

+ 105:24 Кат. 14:2-4

+ 105:27 Кат. 14:30

+ 105:28 Кат. 25:1-5, Ош. 9:10

+ 105:30 Кат. 25:7-8

+ 105:31 Башт. 15:6, Кат. 25:10-13

+ 105:32 Чыг. 17:7, Кат. 20:13

+ 105:33 Кат. 20:10

+ 105:34 Бий. 1:21, Бий. 1:27-36

+ 105:35 Бий. 3:5-6, Ош. 7:8

+ 105:36 Чыг. 23:33, Бий. 2:3, Бий. 2:13

+ 105:37 Мыйз. 32:17

+ 105:38 Кат. 35:33

+ 105:41 Бий. 2:14

+ 105:42 Бий. 4:3

+ 105:43 Бий. 2:16

+ 105:44 Бий. 3:9, Бий. 4:3

+ 105:45 Леб. 26:42, Заб. 73:20, Кош. 3:32

+ 105:46 Эзр. 1:1

+ 105:48 1 Жыл. 16:35-36, Заб. 40:14

+ 106:1 Заб. 105:1

+ 106:2 Заб. 105:10, Мыйз. 30:3, Ыш. 11:12, Жер. 32:37, Жез. 11:17, Сап. 3:20

+ 106:9 Лк. 1:53

+ 106:10 Аюп 36:7, Ыш. 9:2, Ыш. 42:7, Ыш. 49:9

+ 106:11 Нак. 1:25

+ 106:12 Заб. 21:12

+ 106:16 Ыш. 45:2

+ 106:18 Аюп 33:20, Заб. 9:14

+ 106:20 2 Пад. 20:5

+ 106:22 Заб. 49:14, Эвр. 13:15

+ 106:25 Жун. 1:4

+ 106:27 Аюп 12:25, Ыш. 24:20

+ 106:29 Заб. 64:8, Заб. 88:10, Жун. 1:15, Мт. 8:26

+ 106:33 Ыш. 50:2

+ 106:34 Башт. 19:24-28, Жер. 4:26

+ 106:35 Аюп 38:26, Ыш. 35:6, Ыш. 41:18

+ 106:38 Башт. 12:2, Чыг. 1:7, Аюп 42:10

+ 106:40 Аюп 12:21, Аюп 12:24

+ 106:41 1 Шам. 2:8, Заб. 112:7

+ 106:42 Аюп 22:19, Заб. 118:74, Аюп 5:16, Заб. 62:12

+ 106:43 Дан. 12:10, Ош. 14:10

• 107:1 Заб. 56:8-12, Заб. 59:7-14

+ 107:2 Заб. 111:7-8

+ 107:3 1 Жыл. 15:16

+ 107:5 Заб. 35:5

+ 107:8 Башт. 12:6, Башт. 33:18, Башт. 33:17

+ 107:13 Заб. 145:3, Жер. 17:5

+ 108:1 Заб. 27:1

+ 108:2 Заб. 51:4

+ 108:3 Заб. 34:19

+ 108:5 Заб. 34:12, Нак. 17:13, Жер. 18:20

+ 108:6 Заб. 34:4-8, Заб. 68:23-26

+ 108:7 Нак. 28:10

+ 108:8 Элч. 1:20

+ 108:9 Чыг. 22:24

+ 108:10 Жер. 18:21

+ 108:13 Аюп 18:19, Заб. 20:11

+ 108:14 Чыг. 20:5

+ 108:15 Кош. 1:22, Аюп 18:17, Нак. 10:7

+ 108:18 Кат. 5:22

+ 108:21 Заб. 68:17

+ 108:22 Заб. 39:8

+ 108:23 Заб. 101:12, Чыг. 10:19

+ 108:29 Аюп 8:22

+ 108:31 Заб. 15:8

+ 109:1 Мт. 22:44, Мк. 12:36, Лк. 20:42-43, Элч. 2:34-35, Заб. 8:7, Мк. 16:19, Эвр. 1:13, Эвр. 10:13

+ 109:2 Заб. 2:6, Заб. 71:8

+ 109:4 Эвр. 6:17-18, Башт. 14:18-20, Эвр. 5:6, Эвр. 7:17, Эвр. 7:21

+ 109:5 Заб. 67:13

+ 109:6 Заб. 9:9, Жоел 3:12, Заб. 67:22

+ 110:1 Заб. 149:1, Заб. 137:1

+ 110:2 Заб. 91:6

+ 110:3 Заб. 111:3

+ 110:4 Чыг. 34:6

+ 110:5 Заб. 104:8

+ 110:9 Лк. 1:68, Заб. 98:3, Лк. 1:49

+ 110:10 Аюп 28:28, Нак. 1:7, Нак. 9:10, Мыйз. 4:6

+ 111:1 Заб. 1:2, Заб. 127:1

+ 111:2 Нак. 11:21

+ 111:3 Заб. 110:3

+ 111:4 Заб. 26:1, Заб. 96:11, Мук. 7:8

+ 111:5 Заб. 36:26

+ 111:6 Нак. 10:7

+ 111:7 Заб. 56:8, Заб. 107:2

+ 111:8 Заб. 53:9

+ 111:9 Нак. 11:24-25, Мыйз. 24:13, 2 Кор. 9:9

+ 111:10 Аюп 16:9

+ 112:2 Аюп 1:21, Заб. 113:26

+ 112:3 Заб. 47:11, Заб. 49:1, Мук. 1:11

+ 112:4 Заб. 98:2, Заб. 148:13, Заб. 8:1

+ 112:5 Заб. 34:10

+ 112:6 Заб. 10:4

+ 112:7 1 Шам. 2:8, Заб. 106:41

+ 112:9 1 Шам. 2:5, Заб. 67:7

+ 113:1 Чыг. 12:37

+ 113:3 Чыг. 14:21-22, Заб. 76:17, Жаш. 3:13

+ 113:4 Заб. 28:6

+ 113:7 Заб. 95:9

+ 113:8 Чыг. 17:6, Кат. 20:11, Заб. 77:15

+ 113:10 Заб. 41:4, Заб. 78:10, Жоел 2:17, Мук. 7:10

+ 113:11 Заб. 2:4, Заб. 10:4, Ыш. 66:1, Заб. 134:6

+ 113:12 Заб. 134:15-18

+ 113:13 Мыйз. 4:28

+ 113:15 Ыш. 46:7, Жер. 10:5

+ 113:16 Ыш. 44:9

+ 113:18 Башт. 15:1

+ 113:22 Ыш. 65:23

+ 113:25 Заб. 6:6, Нас. 9:10, Ыш. 38:18

+ 113:26 Заб. 112:2

+ 114:1 Мыйз. 6:5, Заб. 17:2

+ 114:3 Заб. 17:5-6

+ 114:5 Чыг. 34:6

+ 114:7 Заб. 12:6

+ 114:8 Заб. 55:14

+ 114:9 Заб. 26:13

+ 115:1 2 Кор. 4:13

+ 115:2 Заб. 61:8

+ 115:3 2 Жыл. 32:25

+ 115:5 Кат. 30:3, Заб. 49:14, Нас. 5:3, Жун. 2:10

+ 115:6 Заб. 71:14

+ 115:7 Заб. 85:16

+ 115:8 Заб. 49:14, Заб. 55:13

+ 116:1 Рим. 15:11

+ 116:2 Заб. 35:6, Ыш. 55:9

+ 117:1 Заб. 105:1

+ 117:5 Заб. 17:20, Заб. 30:8

+ 117:6 Заб. 55:5, Заб. 55:12, Ыш. 51:7, Ыш. 51:12, Эвр. 13:6

+ 117:7 Заб. 53:9

+ 117:8 Заб. 145:3, Жер. 17:5

+ 117:10 Заб. 21:13

+ 117:14 Чыг. 15:2, Ыш. 12:2

+ 117:15 Чыг. 15:6

+ 117:17 Заб. 72:28, Заб. 106:22

+ 117:19 Заб. 23:7, Ыш. 26:2

+ 117:20 Аян 21:27

+ 117:22 Ыш. 28:16, Зак. 10:4, Мт. 21:42, Мк. 12:10, Лк. 20:17, Элч. 4:11, Эф. 2:20, 1 Пет. 2:7

+ 117:26 Мт. 21:9, Мт. 23:39, Мк. 11:9, Лк. 13:35, Лк. 19:38

+ 117:27 2 Шам. 21:17, 2 Пад. 8:20, Заб. 17:29

+ 117:29 Заб. 105:1

+ 118:1 Заб. 100:2, Заб. 100:6

+ 118:3 1 Жкн. 3:9, 1 Жкн. 5:18

+ 118:6 Заб. 118:80

+ 118:8 Заб. 37:22

+ 118:9 Аюп 13:26, Заб. 24:7, Жер. 3:25

+ 118:10 2 Жыл. 15:2

+ 118:11 Аюп 23:12, Заб. 36:3, Заб. 39:9

+ 118:12 Заб. 26:11

+ 118:13 Мыйз. 6:7

+ 118:14 Нак. 3:14-15

+ 118:15 Заб. 24:4

+ 118:19 1 Жыл. 29:15, Заб. 38:13

+ 118:20 Заб. 41:2

+ 118:21 Мыйз. 27:26, Жер. 11:3

+ 118:23 Заб. 118:161, Дан. 6:4, Дан. 6:10

+ 118:28 Заб. 21:15

+ 118:34 Заб. 118:69

+ 118:36 Нак. 23:4

+ 118:42 Нак. 27:11

+ 118:46 Мт. 10:18, Элч. 26:1

+ 118:47 Заб. 1:2

+ 118:51 Жер. 20:7, Кош. 3:14

+ 118:53 Нек. 13:25

+ 118:54 1 Жыл. 29:15, Заб. 38:13

+ 118:57 Заб. 15:5

+ 118:61 Аюп 18:8-10, Заб. 139:6, Жер. 18:22

+ 118:62 Заб. 41:9, Элч. 16:25

+ 118:64 Заб. 32:5

+ 118:68 Заб. 105:1, Мк. 10:18

+ 118:69 Заб. 118:34

+ 118:70 Заб. 16:10

+ 118:71 Рим. 8:28

+ 118:72 Заб. 18:11

+ 118:73 Аюп 10:8, Аюп 31:15

+ 118:74 Заб. 106:42

+ 118:80 Заб. 118:6

+ 118:82 Заб. 68:4, Кош. 4:17

+ 118:84 Аян 6:10

+ 118:85 Заб. 7:16, Жер. 18:20

+ 118:89 Ыш. 40:8

+ 118:90 Заб. 103:5, Нас. 1:4

+ 118:91 Жер. 33:25

+ 118:98 Мыйз. 4:6

+ 118:100 Аюп 32:7-9

+ 118:101 Нак. 1:15

+ 118:103 Заб. 18:10, Аян 10:9-10

+ 118:105 Нак. 6:23, 2 Пет. 1:19

+ 118:106 Нек. 10:29

+ 118:110 Аюп 18:8-10, Заб. 139:6, Жер. 18:22

+ 118:111 Мыйз. 33:4, Жер. 15:16

+ 118:114 Заб. 31:7, Башт. 15:1

+ 118:115 Аюп 21:16, Заб. 6:9, Мт. 7:23

+ 118:120 Аюп 4:14

+ 118:122 Аюп 17:3

+ 118:123 Заб. 118:82, Кош. 4:17

+ 118:127 Заб. 18:11, Нак. 8:10

+ 118:130 Заб. 18:8

+ 118:131 Аюп 29:23

+ 118:135 Кат. 6:25

+ 118:136 Жер. 9:1, Жез. 9:4

+ 118:140 Заб. 11:7, Заб. 17:31, Нак. 30:5

+ 118:142 Заб. 18:10

+ 118:147 Заб. 5:5

+ 118:151 Мыйз. 4:7, Заб. 144:18

+ 118:154 Кош. 3:58

+ 118:156 2 Шам. 24:14

+ 118:157 Заб. 3:2

+ 118:158 Заб. 138:20

+ 118:160 Жкн. 17:17

+ 118:161 1 Шам. 26:18, Заб. 118:23

+ 118:162 1 Шам. 30:20, Жер. 15:16

+ 118:166 Башт. 49:18

+ 118:168 Аюп 23:10, Заб. 138:3, Нак. 5:21, Эвр. 4:13

+ 118:176 Ыш. 53:6, Жер. 50:6, 1 Пет. 2:25

+ 119:2 Нак. 6:17

+ 119:4 Заб. 139:11, Нак. 25:22

+ 119:5 Башт. 10:2, Жез. 27:13, Ыр. 1:4, Жер. 49:28-29

+ 120:1 Заб. 119:1

+ 120:2 Заб. 123:8

+ 120:3 Нак. 3:23, Нак. 3:26

+ 120:5 Заб. 90:1

+ 120:8 Кат. 6:24, Мыйз. 28:6

+ 121:1 Заб. 119:1, Ыш. 2:3, Зак. 8:21

+ 121:4 Мыйз. 16:16, Заб. 119:1

+ 121:5 1 Пад. 7:7, 2 Жыл. 19:8

+ 121:6 Жер. 31:23

+ 121:9 Нек. 2:10, Эст. 10:3

+ 122:1 Заб. 119:1, Заб. 10:4, 2 Жыл. 20:12, Заб. 24:15

+ 122:3 Нек. 4:4

+ 122:4 Жер. 20:7, Кош. 3:14

+ 123:1 Заб. 119:1, Заб. 128:1, Заб. 93:17

+ 123:3 Кат. 16:30-33, Заб. 54:16, Нак. 1:12

+ 123:4 Аюп 22:11, Заб. 68:3

+ 123:7 Заб. 90:3

+ 123:8 Заб. 120:2

+ 124:1 Заб. 119:1

+ 124:5 Нак. 2:15, Заб. 127:5, Гал. 6:16

+ 125:1 Заб. 119:1

+ 125:2 Аюп 8:21

+ 125:3 Жоел 2:21

+ 125:6 Заб. 29:6

+ 126:1 Заб. 119:1, Заб. 71:1

+ 126:2 Нас. 8:16, Башт. 3:17

+ 126:3 Башт. 33:5

+ 127:1 Заб. 119:1, Заб. 111:1

+ 127:2 Заб. 89:17

+ 127:3 Заб. 143:12

+ 127:5 Заб. 19:3, Заб. 133:3

+ 127:6 Заб. 124:5, Гал. 6:16

+ 128:1 Заб. 119:1, Заб. 128:1

+ 128:3 Мук. 3:12

+ 128:5 Заб. 34:4

+ 128:6 2 Пад. 19:26, Аюп 8:12

+ 128:8 Рут 2:4, Заб. 117:26

+ 129:1 Заб. 119:1, Кош. 3:55

+ 129:2 Нек. 1:6, Нек. 1:11, 2 Жыл. 6:40

+ 129:4 Аюп 37:24, Ыш. 55:7

+ 129:7 Заб. 130:3

+ 129:8 Заб. 24:22

+ 130:1 Заб. 119:1

+ 130:3 Заб. 129:7

+ 131:1 Заб. 119:1

+ 131:3 1 Жыл. 22:7, Элч. 7:46

* Келишим сандыгы.

+ 131:7 Заб. 98:5

+ 131:8 Заб. 77:61, 2 Жыл. 6:41

+ 131:9 Аюп 29:14

+ 131:10 2 Жыл. 6:42

+ 131:11 Заб. 88:34-35, Заб. 109:4, 2 Шам. 7:12

+ 131:12 1 Пад. 8:25

+ 131:13 Чыг. 19:18, Заб. 67:17, Заб. 77:68

+ 131:15 Заб. 147:3, Рут 1:6

+ 131:17 2 Шам. 21:17, 2 Пад. 8:20, Заб. 17:29

+ 132:1 Заб. 119:1, Башт. 13:8

+ 132:2 Чыг. 29:7, Леб. 8:12

+ 132:3 Мыйз. 3:9, Леб. 25:21, Мыйз. 28:8

+ 133:1 Заб. 119:1, 1 Жыл. 9:33

+ 133:2 Заб. 27:2

+ 133:3 Кат. 6:24, Заб. 19:3, Заб. 127:5

+ 134:2 Заб. 91:14

+ 134:4 Чыг. 19:5, Мыйз. 7:6

+ 134:5 2 Жыл. 2:5, Заб. 85:8, Заб. 94:3

+ 134:6 Заб. 113:11

+ 134:7 Аюп 38:22, Жер. 10:13, Жер. 51:16

+ 134:8 Чыг. 12:29, Заб. 77:51

+ 134:9 Мыйз. 6:22

+ 134:10 Заб. 135:17-20

+ 134:11 Кат. 21:21-35, Жаш. 12:7-24

+ 134:12 Мыйз. 29:8, Жаш. 23:4, Заб. 77:55

+ 134:13 Заб. 101:13

+ 134:14 Мыйз. 32:36

+ 134:15 Заб. 113:12-16

+ 134:16 Мыйз. 4:28

+ 134:17 Жер. 10:14, Аб. 2:19

+ 134:18 Ыш. 44:9

+ 134:20 Заб. 21:24

+ 134:21 Заб. 131:13

+ 135:1 Заб. 105:1

+ 135:2 Мыйз. 10:17

+ 135:4 Заб. 71:18

+ 135:5 Нак. 3:19, Жер. 10:12

+ 135:6 Ыш. 44:24

+ 135:7 Башт. 1:16-18

+ 135:10 Чыг. 12:29, Заб. 77:51

+ 135:11 Чыг. 12:51

+ 135:13 Чыг. 14:21-22, Заб. 77:13

+ 135:15 Чыг. 14:27

+ 135:16 Чыг. 15:22

+ 135:17 Заб. 134:10-12

+ 135:19 Кат. 21:21-26

+ 135:20 Кат. 21:33-35

+ 135:24 Заб. 105:10

+ 135:25 Заб. 103:27

+ 136:1 Жез. 1:1, Жез. 3:15, Жез. 10:15

+ 136:5 Дан. 6:10

+ 136:6 Аюп 29:10, Жез. 3:26

+ 136:7 Ыш. 34:5, Жер. 49:7-22, Жез. 25:12-14, Жез. 35, Амос 1:11-12, Обад. 1:1-16, Мал. 1:3-4

+ 136:8 Ыш. 21:9, Ыш. 47:1, Жер. 50:1, Аян 18:6

+ 136:9 2 Пад. 8:12, Ыш. 13:16, Ноом 3:10

+ 137:1 Заб. 110:1, 1 Шам. 5:3, 2 Жыл. 2:5, Заб. 85:8

+ 137:2 Заб. 27:2

+ 137:7 Заб. 70:20

+ 137:8 Заб. 105:1

+ 138:1 Жер. 12:3

+ 138:2 2 Пад. 19:27

+ 138:3 Аюп 23:10, Нак. 5:21, Эвр. 4:13

+ 138:6 Рим. 11:33

+ 138:7 Жер. 23:23-24, Жун. 1:3

+ 138:8 Аюп 11:8, Аюп 26:6, Амос 9:2

+ 138:12 Аюп 34:21-22

+ 138:13 Аюп 10:10-11

+ 138:15 Нас. 11:5

+ 138:16 Чыг. 32:32, Заб. 55:9, Мал. 3:16

+ 138:17 Заб. 91:6

+ 138:19 Аюп 4:9, Ыш. 11:4, 2 Тес. 2:8

+ 138:21 Заб. 25:5, Заб. 118:158

+ 138:23 Заб. 25:2

+ 139:2 Заб. 70:4

+ 139:4 Заб. 57:5-6, Рим. 3:13

+ 139:5 Заб. 140:9

+ 139:6 Аюп 18:8-10, Жер. 18:22

+ 139:11 Заб. 10:6, Заб. 119:4, Нак. 25:22

+ 139:13 Заб. 9:5

+ 140:2 Чыг. 30:7, Аян 5:8, Аян 8:3-4, Чыг. 29:41

+ 140:3 Заб. 33:13, Нак. 13:3, Нас. 12:4

+ 140:5 Нак. 25:12, Нак. 27:6

+ 140:6 2 Жыл. 25:12

+ 140:7 Ыш. 5:14

+ 140:8 2 Жыл. 20:12, Заб. 24:15, Заб. 122:1-2

+ 140:9 Заб. 139:5

+ 140:10 Заб. 7:16

+ 141:1 1 Шам. 22:1, 1 Шам. 24:3, Заб. 56:1

+ 141:2 Заб. 101:1

+ 141:3 Заб. 142:4, Заб. 139:6

+ 141:5 Заб. 26:13

+ 141:6 Заб. 17:18

+ 141:7 Ыш. 42:7

+ 142:2 Аюп 4:17, Аюп 9:2, Нас. 7:20, Рим. 3:20, Гал. 2:16

+ 142:3 Заб. 87:7, Кош. 3:6

+ 142:5 Мыйз. 32:7, Заб. 76:6

+ 142:6 Заб. 41:2, Заб. 62:2

+ 142:7 Заб. 27:1, Нак. 1:12

+ 142:8 Заб. 24:1

+ 142:10 Нек. 9:20

+ 142:11 Жер. 14:17

+ 142:12 Заб. 53:7

+ 143:1 Заб. 17:3, Заб. 17:35

+ 143:2 Башт. 15:1, Заб. 17:3

+ 143:3 Аюп 7:17, Заб. 8:5

+ 143:4 Аюп 7:16, Заб. 38:6-7, Заб. 61:10, Нас. 1:2, 1 Жыл. 29:15, Аюп 14:2, Заб. 101:12

+ 143:5 2 Шам. 22:10, Заб. 17:10, Ыш. 64:1, Заб. 103:32

+ 143:6 Заб. 76:18

+ 143:7 Заб. 68:15

+ 143:8 Заб. 11:3

+ 143:9 Заб. 32:3, Ыш. 42:10

+ 143:10 Заб. 17:51

+ 143:12 Заб. 127:3

+ 143:14 Ыш. 3:25, Жер. 14:2

+ 143:15 Заб. 32:12

+ 144:3 2 Шам. 22:4, Заб. 17:4, Заб. 47:2, Аюп 5:9, Аюп 9:10

+ 144:6 Заб. 77:4

+ 144:8 Чыг. 34:6, Заб. 85:5

+ 144:13 Заб. 9:37, Заб. 101:13, Кош. 5:19

+ 144:14 Заб. 145:8, Лк. 13:11-13

+ 144:15 Заб. 103:27

+ 144:16 Заб. 103:14, Заб. 103:28

+ 144:18 Мыйз. 4:7

+ 144:19 Нак. 10:24

+ 145:1 Заб. 102:1, Заб. 103:1

+ 145:2 Заб. 103:33

+ 145:3 Заб. 117:8, Жер. 17:5

+ 145:4 Заб. 103:29, Ыш. 2:22

+ 145:7 Заб. 102:6, Заб. 106:9, Ыш. 61:1

+ 145:8 Мт. 9:28-30, Заб. 144:14, Лк. 13:11-13

+ 145:9 Чыг. 22:21, Мыйз. 10:18

+ 145:10 Чыг. 15:18, Заб. 9:35

+ 146:1 Заб. 91:2

+ 146:2 Заб. 50:20, Заб. 68:36, Мыйз. 30:3, Жер. 32:37, Жез. 34:13

+ 146:3 Мыйз. 32:39

+ 146:4 Ыш. 40:26

+ 146:5 Ыш. 40:28

+ 146:7 1 Жыл. 15:16

+ 146:8 Мыйз. 11:14, Аюп 5:10

+ 146:9 Аюп 38:41

+ 146:10 Заб. 32:17

+ 146:11 Заб. 32:18

+ 147:2 Нек. 7:3

+ 147:3 Заб. 131:15

+ 147:5 Аюп 37:6, Аюп 38:29

+ 147:9 Мыйз. 7:6, Амос 3:2, Мыйз. 4:8

+ 148:1 Мт. 21:9, Лк. 2:14, Лк. 19:38

+ 148:2 Заб. 102:20

+ 148:4 Мыйз. 10:14, Башт. 1:7

+ 148:5 Заб. 32:6, Эвр. 11:3

+ 148:6 Аюп 14:15, Заб. 103:9

+ 148:7 Башт. 1:21

+ 148:8 Аюп 37:6

+ 148:13 Заб. 8:2-3, Заб. 112:4

+ 149:1 Заб. 32:3, Ыш. 42:10, Заб. 110:1

+ 149:5 Заб. 62:7

+ 149:9 Ыш. 65:6

+ 150:1 1 Жыл. 15:16, 2 Жыл. 5:12, Башт. 1:6-8

+ 150:3 Заб. 97:6, Заб. 32:2, Заб. 70:22

+ 150:4 Чыг. 15:20

+ 150:5 1 Жыл. 15:19

+ 1:1 1 Пад. 4:31, Нак. 10:1, Нак. 25:1, Нас. 12:9

+ 1:3 Нак. 2:9

+ 1:4 Нак. 8:5

+ 1:7 Аюп 28:28, Заб. 110:10, Нак. 8:13, Нак. 9:10, Нак. 16:6

+ 1:8 Нак. 6:20

+ 1:9 Нак. 4:9

+ 1:10 Мыйз. 13:8, Нак. 16:29

+ 1:11 Заб. 9:30, Заб. 63:5, Жер. 5:26

+ 1:12 Кат. 16:32-33, Заб. 123:3, Заб. 27:1

+ 1:15 Заб. 1:1, Нак. 4:14, Нак. 24:1

+ 1:16 Нак. 6:18, Ыш. 59:7, Рим. 3:15

+ 1:19 Нак. 15:27

+ 1:20 Нак. 8:1, Нак. 9:3

+ 1:22 Нак. 8:5, Заб. 1:1, Нак. 21:24

+ 1:24 Ыш. 65:12, Ыш. 66:4, Жер. 7:13

+ 1:25 Заб. 106:11

+ 1:26 Заб. 2:4

+ 1:28 1 Шам. 8:18, Аюп 27:8-9, Ыш. 1:15, Жер. 11:11, Жез. 8:18, Мук. 3:4

+ 1:31 Жер. 6:19

+ 2:1 Нак. 1:8

+ 2:4 Нак. 3:14

+ 2:5 Нак. 1:7

+ 2:6 1 Пад. 3:9-12, Жкп. 1:5

+ 2:7 Нак. 30:5

+ 2:8 1 Шам. 2:9, Заб. 90:11

+ 2:9 Нак. 1:3

+ 2:14 Нак. 10:23, Нак. 15:21, Жер. 11:15

+ 2:15 Заб. 124:5, Нак. 14:2

+ 2:16 Нак. 6:24, Нак. 7:5, Нак. 23:27

+ 2:18 Нак. 5:5, Нак. 7:27

+ 2:21 Заб. 36:11, Мт. 5:5

+ 2:22 Нак. 10:30

+ 3:1 Нак. 1:8

+ 3:2 Нак. 3:16, Нак. 4:10, Нак. 9:11, Нак. 10:27

+ 3:3 Нак. 6:21, Нак. 7:3

+ 3:5 Заб. 36:5

+ 3:6 Нак. 11:5

+ 3:7 Нак. 12:15, Жер. 9:23, Аюп 28:28

+ 3:9 Чыг. 23:19, Чыг. 34:26, Мыйз. 26:2

+ 3:10 Мыйз. 28:8, Мал. 3:10

+ 3:11 Заб. 93:12, Аюп 5:17

+ 3:12 Мыйз. 8:5, 1 Кор. 11:32, Эвр. 12:6, Аян 3:19

+ 3:14 Аюп 28:15, Нак. 8:19, Нак. 16:16

+ 3:15 Аюп 28:18, Нак. 8:11

+ 3:16 Нак. 3:2, Нак. 4:10, Нак. 9:11, Нак. 10:27, Нак. 8:18, Нак. 22:4

+ 3:18 Башт. 2:9, Башт. 3:22, Нак. 11:30, Нак. 13:12, Нак. 15:4

+ 3:19 Заб. 103:24, Нак. 8:27, Жер. 10:12, Заб. 135:5

+ 3:20 Башт. 7:11, Аюп 36:27

+ 3:23 Нак. 10:9, Заб. 90:12, Нак. 4:12

+ 3:24 Аюп 11:19

+ 3:25 Заб. 90:5

+ 3:27 Гал. 6:10

+ 3:28 Леб. 19:13, Мыйз. 24:14-15

+ 3:31 Заб. 36:1, Нак. 23:17, Нак. 24:1, Нак. 24:19

+ 3:33 Зак. 5:4, Мал. 2:2, Аюп 8:6, Нак. 14:11

+ 3:34 Заб. 1:1, Жкп. 4:6, 1 Пет. 5:5

+ 4:1 Нак. 1:8

+ 4:4 1 Жыл. 28:9, Леб. 18:5, Ыш. 55:3

+ 4:8 1 Шам. 2:30

+ 4:9 Нак. 1:9

+ 4:10 Нак. 3:2, Нак. 3:16, Нак. 9:11, Нак. 10:27

+ 4:12 Нак. 3:23

+ 4:13 Нак. 3:18

+ 4:14 Заб. 1:1, Нак. 1:15

+ 4:16 Заб. 35:5, Мук. 2:1

+ 4:18 Аюп 11:17, Аюп 22:28, Заб. 96:11, Ыш. 60:3, Дан. 12:3, Мт. 13:43

+ 4:19 1 Шам. 2:9, Жер. 23:12, Жкн. 12:35

+ 4:22 Нак. 14:30

+ 4:24 Нак. 6:12

+ 4:26 Эвр. 12:13

+ 4:27 Мыйз. 5:32, Мыйз. 28:14

+ 5:3 Нак. 2:16, Заб. 54:22

+ 5:4 Нас. 7:26

+ 5:5 Нак. 2:18, Нак. 7:27

+ 5:15 Ыр. 4:15

+ 5:18 Мыйз. 24:5

+ 5:21 2 Жыл. 16:9, Заб. 138:3, Заб. 118:168, Жер. 16:17, Жер. 32:19

+ 6:1 Аюп 17:3

+ 6:5 Заб. 90:3

+ 6:6 Нак. 10:26, Нак. 18:9

+ 6:8 Нак. 30:25

+ 6:9 Нак. 19:15

+ 6:11 Нак. 13:4, Нак. 24:33-34, Нас. 4:5

+ 6:12 Нак. 16:27

+ 6:13 Нак. 10:19

+ 6:15 Ыш. 30:13

+ 6:16 Аюп 5:19, Нак. 30:18

+ 6:17 Заб. 100:5, Нак. 16:5, Нак. 21:4, Нак. 12:22, Нак. 17:7, Заб. 119:2, Мыйз. 19:10

+ 6:18 Башт. 6:5, Нак. 15:26, Нак. 1:16, Ыш. 59:7, Рим. 3:15

+ 6:19 Чыг. 20:16, Заб. 26:12

+ 6:20 Нак. 1:8

+ 6:21 Нак. 3:3

+ 6:23 Заб. 118:105, Нак. 10:17

+ 6:24 Нак. 2:16

+ 6:25 Мт. 5:28

+ 6:31 Чыг. 22:4

+ 6:32 Чыг. 20:14

+ 6:34 Нак. 27:4, Ыр. 8:6

+ 7:1 Нак. 2:1

+ 7:2 Леб. 18:5, Нак. 4:4

+ 7:3 Нак. 3:3

+ 7:5 Нак. 2:16

+ 7:7 Нак. 1:4

+ 7:9 Аюп 24:15

+ 7:10 Башт. 38:14-15

+ 7:12 Нак. 23:28

+ 7:17 Заб. 44:9

+ 7:21 Нак. 5:3, Нак. 6:24

+ 7:22 Нас. 9:12

+ 7:27 Нак. 2:18, Нак. 5:5

+ 8:1 Нак. 1:20-21, Нак. 9:3

+ 8:5 Нак. 1:4, Нак. 1:22

+ 8:10 Заб. 18:11, Заб. 118:127, Нак. 3:14

+ 8:11 Нак. 3:15

+ 8:13 Нак. 1:7, Нак. 9:10, Нак. 16:6, Заб. 96:10, Нак. 4:24, Нак. 6:17

+ 8:14 Нас. 7:19

+ 8:17 Заб. 90:14, Жкн. 14:21, Мт. 7:8

+ 8:18 Нак. 3:16, Нак. 22:4

+ 8:19 Нак. 3:14, Нак. 16:16

+ 8:22 Аюп 28:27, Аян 3:14

+ 8:25 Аюп 15:7, Заб. 89:3

+ 8:27 Нак. 3:19

+ 8:28 Башт. 1:6

+ 8:29 Башт. 1:9, Башт. 1:10, Аюп 26:10, 1 Шам. 2:8, Заб. 23:2, Заб. 101:26, Заб. 103:5

+ 8:32 Заб. 118:1, Заб. 127:1

+ 8:35 Нак. 3:18, Нак. 4:22, Нак. 18:22

+ 9:2 Ыр. 8:2

+ 9:3 Нак. 1:20, Нак. 8:1

+ 9:5 Жкн. 7:37

+ 9:8 Заб. 140:5

+ 9:9 Мт. 13:12, Мк. 4:25

+ 9:10 Аюп 28:28, Заб. 110:10, Нак. 1:7

+ 9:11 Нак. 3:2, Нак. 3:16, Нак. 4:10, Нак. 10:27

+ 9:13 Нак. 7:11

+ 9:17 Нак. 5:15, Нак. 20:17

+ 10:1 Нак. 1:1, Нак. 25:1, Нак. 15:20, Нак. 29:3, Нак. 17:21, Нак. 17:25

+ 10:2 Нак. 11:4, Нак. 11:6

+ 10:3 Аюп 4:7, Заб. 33:10-11, Заб. 36:25, Нак. 13:25

+ 10:4 Нак. 21:5

+ 10:7 Аюп 18:17, Заб. 33:17

+ 10:9 Заб. 22:4, Нак. 3:23, Нак. 28:18

+ 10:10 Нак. 6:13

+ 10:11 Заб. 35:10, Нак. 13:14, Нак. 14:27, Нак. 16:22

+ 10:12 Жкп. 5:20, 1 Пет. 4:8

+ 10:13 Нак. 19:29, Нак. 26:3

+ 10:14 Нак. 18:7

+ 10:15 Нак. 18:11

+ 10:16 Нак. 11:19

+ 10:17 Нак. 6:23

+ 10:19 Мт. 12:36, Нак. 17:27, Нас. 5:2

+ 10:21 Ош. 4:6

+ 10:23 Нак. 2:14, Жер. 11:15

+ 10:24 Аюп 3:25, Ыш. 66:4, Заб. 144:19

+ 10:25 Аюп 21:19, Мт. 7:27, Нак. 12:3

+ 10:26 Нак. 6:6

+ 10:27 Нак. 3:2, Нак. 3:16, Нак. 4:10, Нак. 9:11, Заб. 54:24

+ 10:28 Аюп 8:13, Нак. 11:7

+ 10:30 Нак. 2:21-22

+ 10:31 Заб. 36:30, Нак. 15:28

+ 11:1 Леб. 19:36, Мыйз. 25:13, Нак. 16:11, Нак. 20:10, Нак. 20:23, Жез. 45:10

+ 11:2 Нак. 16:18, Нак. 18:12, Нак. 29:23

+ 11:3 Нак. 13:6

+ 11:4 Аюп 36:19, Жез. 7:19, Сап. 1:18, Нак. 10:2

+ 11:5 Нак. 3:6, Эст. 7:9, Заб. 7:16, Дан. 6:24

+ 11:6 Нак. 13:6

+ 11:7 Аюп 8:13, Нак. 10:28

+ 11:8 Нак. 21:18

+ 11:10 Эст. 8:15, Нак. 29:2

+ 11:11 Нак. 29:8

+ 11:13 Нак. 20:19

+ 11:14 Нак. 15:22, Нак. 20:18, Нак. 24:6

+ 11:18 Ош. 10:12, Гал. 6:8

+ 11:19 Нак. 10:16

+ 11:20 Заб. 118:1

+ 11:21 Нак. 16:5, Заб. 111:2

+ 11:24 Нак. 13:7, 2 Кор. 9:6

+ 11:25 Заб. 111:9

+ 11:26 Башт. 42:6

+ 11:27 Эст. 7:9, Заб. 7:16, Нак. 26:27, Дан. 6:24

+ 11:28 Заб. 48:7, Заб. 91:13

+ 11:30 Башт. 2:9, Башт. 3:22, Нак. 3:18, Нак. 13:12, Нак. 15:4

+ 11:31 1 Пет. 4:18

+ 12:1 Нак. 15:10

+ 12:3 Нак. 10:25

+ 12:4 Рут 3:11, Нак. 18:22, Нак. 31:10, Нак. 14:30

+ 12:5 Мт. 12:35

+ 12:6 Заб. 9:30, Заб. 63:5, Жер. 5:26, Нак. 14:3

+ 12:10 Мыйз. 25:4

+ 12:11 Нак. 28:19

+ 12:13 Заб. 58:13, Нак. 18:7, Нак. 21:23

+ 12:14 Нак. 13:2, Нак. 18:20, Ыш. 3:10, Жер. 22:15

+ 12:15 Нак. 3:7

+ 12:16 Нак. 29:11

+ 12:17 Нак. 14:5

+ 12:18 Заб. 56:5, Нак. 4:22

+ 12:19 Нак. 19:9

+ 12:21 Заб. 90:10

+ 12:22 Нак. 6:17

+ 12:23 Нак. 13:16

+ 13:1 Нак. 1:22, Заб. 1:1

+ 13:2 Нак. 12:14, Нак. 18:20

+ 13:3 Нак. 12:13, Нак. 21:23

+ 13:4 Нак. 6:9-11, Нак. 21:25

+ 13:6 Нак. 11:6, Нак. 11:3, Нак. 19:3

+ 13:7 Нак. 11:24

+ 13:9 Аюп 18:5-6, Аюп 21:17

+ 13:10 Нак. 28:25

+ 13:12 Башт. 2:9, Башт. 3:22, Нак. 3:18, Нак. 11:30, Нак. 15:4

+ 13:14 Заб. 35:10, Нак. 10:11

+ 13:16 Нас. 10:3

+ 13:17 Нак. 25:13

+ 13:18 Нак. 15:31-32, Нас. 7:5

+ 13:22 Аюп 27:16, Нак. 28:8

+ 13:24 Нак. 19:18, Нак. 22:15, Нак. 23:13, Нак. 29:17

+ 13:25 Нак. 10:3

+ 14:2 Нак. 2:15

+ 14:3 Нак. 12:6

+ 14:5 Чыг. 23:1, Нак. 12:17

+ 14:6 Нак. 15:14

+ 14:11 Нак. 3:33

+ 14:12 Нак. 16:25

+ 14:13 Нас. 2:2, Лк. 6:25

+ 14:19 Башт. 42:6, 1 Шам. 2:36

+ 14:20 Нак. 19:7, Нак. 19:4

+ 14:21 Заб. 40:2, Нак. 29:7

+ 14:23 Нак. 21:5

+ 14:27 Заб. 35:10, Нак. 10:11, Нак. 13:14

+ 14:29 Нак. 15:18, Нак. 16:32, Нак. 19:11, Нас. 7:8-9

+ 14:30 Нак. 4:22, Нак. 12:4

+ 14:31 Нак. 17:5

+ 15:1 Бий. 8:1-3, 1 Пад. 12:13-17

+ 15:2 Нас. 10:13-14

+ 15:3 2 Жыл. 16:9, Аюп 31:4, Зак. 4:10

+ 15:4 Башт. 2:9, Башт. 3:22, Нак. 3:18, Нак. 11:30, Нак. 13:12

+ 15:8 Нак. 21:27, Нак. 28:9, Ыш. 1:11, Ыш. 66:3, Жер. 6:20, Нас. 4:17

+ 15:10 Нак. 12:1

+ 15:11 Нак. 27:20, Аюп 26:6, 1 Жыл. 28:9, 2 Жыл. 6:30, Заб. 43:20, Элч. 1:24

+ 15:12 Амос 5:10

+ 15:13 Нак. 17:22, Нек. 2:2, Нак. 18:14

+ 15:14 Нак. 14:6

+ 15:16 Нак. 16:8, Нас. 4:6

+ 15:17 Нак. 17:1

+ 15:18 Нак. 28:25, Нак. 29:22, Нак. 14:29

+ 15:19 Нак. 19:24, Нак. 22:5, Нак. 22:13

+ 15:20 Нак. 10:1, Нак. 29:3

+ 15:21 Нак. 2:14, Нак. 10:23, Жер. 11:15

+ 15:22 Нак. 11:14, Нак. 20:18, Нак. 24:6

+ 15:23 Нак. 25:11

+ 15:24 Кол. 3:1-2

+ 15:25 Заб. 67:6

+ 15:26 Нак. 6:18, Нак. 16:24

+ 15:27 Нак. 1:19, Нак. 23:4, 1 Тим. 6:9, Нак. 17:23

+ 15:28 Заб. 36:30, Нак. 10:31

+ 15:29 Заб. 17:42, Заб. 33:16

+ 15:30 Нак. 25:25

+ 15:32 Нак. 13:18, Нас. 7:5

+ 15:33 Нак. 18:12, Нак. 29:23

+ 16:1 Нак. 16:9, Нак. 19:21, Мт. 10:19, Лк. 12:12

+ 16:2 Нак. 21:2, Нак. 24:12

+ 16:3 Заб. 36:5

+ 16:4 Аюп 21:30, Рим. 9:22

+ 16:5 Нак. 6:17, Нак. 11:21, Нак. 28:20

+ 16:6 Дан. 4:24

+ 16:7 Башт. 26:28

+ 16:8 Заб. 36:16, Нак. 15:16

+ 16:9 Нак. 16:1, Нак. 19:21, Нак. 20:24

+ 16:10 1 Пад. 3:28

+ 16:11 Леб. 19:36, Мыйз. 25:13, Нак. 11:1, Нак. 20:10, Нак. 20:23, Жез. 45:10

+ 16:12 2 Шам. 23:3, Нак. 25:5, Нак. 29:14

+ 16:13 Нак. 22:11

+ 16:14 Нак. 19:12, Нак. 20:2

+ 16:15 Заб. 71:6

+ 16:16 Нак. 3:14, Нак. 8:19

+ 16:18 Нак. 11:2, Нак. 18:12, Нак. 29:23

+ 16:20 Нак. 19:8, Заб. 83:13

+ 16:22 Заб. 35:10, Нак. 10:11, Нак. 13:14, Нак. 14:27

+ 16:24 Нак. 15:26

+ 16:25 Нак. 14:12

+ 16:26 Нас. 6:7

+ 16:27 Нак. 6:12, Жкп. 3:6

+ 16:28 Нак. 26:20

+ 16:29 Нак. 1:10

+ 16:31 Нак. 20:29

+ 16:32 Нак. 14:29

+ 16:33 Элч. 1:26

+ 17:1 Нак. 15:17

+ 17:2 Нак. 19:26

+ 17:3 Нак. 27:21, 1 Жыл. 28:9, 1 Жыл. 29:17, Заб. 25:2, Жер. 17:10

+ 17:5 Нак. 14:31, Аюп 19:29, Нак. 24:18

+ 17:6 Заб. 127:6

+ 17:7 Нак. 6:17

+ 17:8 Мыйз. 16:19, Нак. 18:16, Нак. 21:14

+ 17:12 2 Шам. 17:8, Ош. 13:8

+ 17:13 Заб. 34:12, Жер. 18:20

+ 17:14 Нак. 20:3, Нак. 25:8, 1 Тес. 4:11

+ 17:15 Чыг. 23:7, Нак. 24:24, Ыш. 5:23, Заб. 93:21

+ 17:17 Нак. 18:24, Нак. 27:10

+ 17:19 Нак. 29:23

+ 17:21 Нак. 10:1, Нак. 19:13

+ 17:22 Нак. 15:13

+ 17:23 Нак. 15:27, Мук. 7:3

+ 17:25 Нак. 10:1

+ 17:27 Нак. 10:19, Нас. 5:2

+ 17:28 Аюп 13:5

+ 18:4 Нак. 20:5

+ 18:5 Нак. 24:24, Мыйз. 1:17

+ 18:6 Нак. 10:13, Нак. 19:29, Нак. 26:3

+ 18:7 Нак. 10:14, Заб. 63:8, Нак. 12:13, Нас. 10:12

+ 18:8 Нак. 26:22

+ 18:10 Чыг. 34:5-7, Заб. 19:2, Заб. 60:4

+ 18:11 Нак. 10:15

+ 18:12 Нак. 11:2, Нак. 16:18, Нак. 15:33, Нак. 29:23

+ 18:14 Нак. 15:13

+ 18:16 Нак. 17:8

+ 18:20 Нак. 12:14, Нак. 13:2

+ 18:22 Нак. 12:4, Нак. 19:14, Нак. 8:35

+ 18:24 Нак. 17:17

+ 19:1 Нак. 28:6

+ 19:2 Нак. 21:5, Нак. 28:20

+ 19:3 Нак. 13:6

+ 19:4 Нак. 14:20

+ 19:5 Чыг. 20:16, Мыйз. 19:19, Нак. 21:28, Нак. 24:28, Нак. 25:18

+ 19:6 Нак. 29:26

+ 19:7 Нак. 14:20

+ 19:8 Нак. 16:20

+ 19:9 Чыг. 20:16

+ 19:10 Нак. 26:1, Нас. 10:7

+ 19:11 Нак. 14:29

+ 19:12 Нак. 16:14, Нак. 20:2, Нак. 28:15

+ 19:13 Нак. 17:21, Нак. 21:9, Нак. 27:15

+ 19:14 Нак. 12:4, Нак. 18:22

+ 19:15 Нак. 6:9, Нак. 20:4, Нак. 20:13

+ 19:16 Нак. 13:13

+ 19:17 Мыйз. 15:7-8, Нак. 22:9, Нак. 28:27, Нас. 11:1, Мт. 5:7

+ 19:18 Нак. 13:24

+ 19:21 Аюп 23:13, Нак. 16:1, Нак. 16:9, Ыш. 14:27

+ 19:23 Нак. 10:16, Нак. 11:19

+ 19:24 Нак. 15:19, Нак. 22:13, Нак. 26:15

+ 19:25 Нак. 21:11

+ 19:26 Чыг. 20:12

+ 19:28 Аюп 15:16

+ 19:29 Нак. 10:13, Нак. 18:6, Нак. 26:3

+ 20:1 Башт. 9:21, Нак. 23:29-32, Нак. 31:4, Эф. 5:18

+ 20:2 Нак. 16:14, Нак. 19:12

+ 20:4 Нак. 19:15

+ 20:5 Нак. 18:4

+ 20:9 1 Пад. 8:46, 2 Жыл. 6:36, Нас. 7:20, Жкп. 1:21, 1 Жкн. 1:8-10, Рим. 3:23

+ 20:10 Леб. 19:36, Мыйз. 25:13, Нак. 11:1, Нак. 16:11, Нак. 20:23, Жез. 45:10

+ 20:12 Чыг. 4:11, Заб. 93:9

+ 20:13 Нак. 19:15

+ 20:16 Нак. 22:26-27, Нак. 27:13

+ 20:17 Нак. 9:17

+ 20:18 Нак. 11:14, Нак. 15:22, Нак. 24:6

+ 20:19 Нак. 11:13

+ 20:20 Чыг. 21:17, Нак. 30:11, Нак. 30:17

+ 20:21 Нак. 13:11

+ 20:22 Леб. 19:18, Нак. 24:29, Рим. 12:19, Заб. 26:14

+ 20:23 Леб. 19:36, Мыйз. 25:13, Нак. 11:1, Нак. 16:11, Нак. 20:10, Жез. 45:10

+ 20:24 Нак. 16:1, Нак. 16:9, Нак. 19:21

+ 20:25 Нас. 5:4

+ 20:27 1 Кор. 2:11

+ 20:29 Леб. 19:32, Нак. 16:31

+ 21:1 Эзр. 6:22

+ 21:2 Нак. 16:2, Нак. 24:12, Лк. 16:15

+ 21:3 1 Шам. 15:22, Мук. 6:6-8

+ 21:4 Нак. 6:17

+ 21:5 Нак. 14:23, Нак. 10:4

+ 21:6 Нак. 20:21

+ 21:9 Нак. 19:13, Нак. 21:9, Нак. 25:24, Нак. 27:15

+ 21:11 Нак. 19:25

+ 21:13 1 Жкн. 3:17

+ 21:14 Нак. 17:8

+ 21:16 Заб. 48:14-15

+ 21:18 Нак. 11:8

+ 21:19 Нак. 19:13, Нак. 25:24, Нак. 27:15

+ 21:22 Нас. 7:19, Нас. 9:16, Нас. 9:18

+ 21:23 Нак. 12:13, Нак. 13:3

+ 21:24 Заб. 1:1, Нак. 1:22

+ 21:25 Нак. 13:4

+ 21:26 Мыйз. 15:7-8, Мт. 5:42

+ 21:27 Нак. 15:8, Ыш. 66:3

+ 21:28 Чыг. 20:16, Нак. 19:5

+ 21:30 Ыш. 44:25, 1 Кор. 1:20, 1 Кор. 3:19

+ 21:31 Заб. 19:7-8, Заб. 32:17, Ыш. 31:1

+ 22:1 Нас. 7:1

+ 22:2 Аюп 31:15, Нак. 29:13

+ 22:3 Нак. 27:12

+ 22:4 Нак. 3:16, Нак. 8:18

+ 22:5 Нак. 15:19

+ 22:6 Эф. 6:4

+ 22:8 Аюп 4:8, Гал. 6:7

+ 22:9 Нак. 19:17

+ 22:10 Нак. 26:20

+ 22:11 Нак. 16:13

+ 22:13 Нак. 15:19, Нак. 19:24, Нак. 26:13

+ 22:14 Нак. 2:16, Нак. 23:27, Нас. 7:26

+ 22:15 Нак. 13:24

+ 22:16 Нак. 28:22

+ 22:17 Нак. 5:1, Нак. 24:23

+ 22:22 Чыг. 23:6, Зак. 7:10

+ 22:23 Нак. 23:11

+ 22:27 Нак. 20:16

+ 22:28 Мыйз. 19:14, Аюп 24:2, Нак. 23:10

+ 23:4 Нак. 28:20, Мт. 6:19, 1 Тим. 6:9-10, Эвр. 13:5

+ 23:5 Нак. 27:24, 1 Тим. 6:17

+ 23:10 Мыйз. 19:14, Аюп 24:2, Нак. 22:28

+ 23:11 Нак. 19:25, Нак. 22:23

+ 23:13 Нак. 13:24, Нак. 19:18, Нак. 22:15

+ 23:17 Заб. 36:1, Нак. 3:31, Нак. 24:1

+ 23:18 Нак. 24:14

+ 23:20 Нак. 20:1, Ыш. 5:11-12, Эф. 5:18

+ 23:22 Чыг. 20:12, Нак. 1:8

+ 23:27 Нак. 22:14, Нак. 2:16, Нас. 7:26

+ 23:28 Нак. 7:12

+ 23:30 Ыш. 5:11, Ыш. 5:22

+ 23:31 Нак. 20:1

+ 23:35 Ыш. 56:12

+ 24:1 Заб. 1:1, Заб. 36:1, Нак. 1:15, Нак. 3:31, Нак. 4:14, Нак. 23:17, Нак. 24:19

+ 24:2 Заб. 9:28

+ 24:4 Лк. 16:11

+ 24:5 Нак. 21:22

+ 24:6 Нак. 11:14, Нак. 15:22, Нак. 20:18

+ 24:9 Заб. 1:1, Нак. 3:34, Нак. 21:24

+ 24:10 Эвр. 12:3

+ 24:11 Заб. 81:4, Ыш. 58:6

+ 24:12 Нак. 16:2, Нак. 21:2, Аюп 34:11, Заб. 61:13, Рим. 2:6

+ 24:13 Заб. 18:11

+ 24:14 Нак. 23:18

+ 24:15 Заб. 9:29

+ 24:16 Заб. 36:24

+ 24:17 Аюп 31:29, Мук. 7:8

+ 24:18 Нак. 17:5

+ 24:19 Жер. 12:1, Заб. 36:1, Нак. 23:17, Нак. 24:1

+ 24:20 Аюп 18:5-6, Аюп 21:17, Нак. 13:9

+ 24:21 1 Пет. 2:17

+ 24:23 Леб. 19:15, Мыйз. 1:17, Мыйз. 16:19, Нак. 18:5, Нак. 28:21

+ 24:24 Чыг. 23:7, Нак. 17:15, Ыш. 5:23

+ 24:28 Чыг. 20:16, Нак. 19:5, Нак. 25:18

+ 24:29 Нак. 20:22

+ 24:34 Нак. 6:10-11, Нас. 4:5

+ 25:1 Нак. 1:1, Нак. 10:1, 2 Пад. 18:5-7

+ 25:2 Мыйз. 29:29

+ 25:5 1 Пад. 2:44-45, Нак. 16:12

+ 25:6 Лк. 14:8-11

+ 25:11 Нак. 15:23

+ 25:12 Заб. 140:5

+ 25:13 Нак. 13:17

+ 25:14 Жүй. 1:12

+ 25:16 Нак. 27:7

+ 25:18 Чыг. 20:16, Нак. 12:18, Нак. 19:5, Нак. 24:28

+ 25:21 2 Пад. 6:22, 2 Жыл. 28:15, Мт. 5:44

+ 25:22 Заб. 139:11, Рим. 12:20

+ 25:24 Нак. 19:13, Нак. 21:9, Нак. 21:19

+ 25:25 Нак. 15:30

+ 26:1 Нак. 17:7, Нак. 19:10, Нак. 26:8

+ 26:2 Кат. 23:8, Мыйз. 23:5

+ 26:3 Заб. 31:9, Заб. 31:9, Нак. 10:13, Нак. 19:29

+ 26:5 Мт. 21:24-27

+ 26:8 Нак. 26:1

+ 26:11 2 Пет. 2:22

+ 26:12 Нак. 28:11, Нак. 29:20

+ 26:13 Нак. 22:13

+ 26:15 Нак. 15:19, Нак. 19:24

+ 26:20 Нак. 16:28, Нак. 22:10

+ 26:22 Нак. 18:8

+ 26:23 Заб. 28:3, Жер. 9:8, Мт. 23:27

+ 26:25 Жер. 12:6

+ 26:27 Эст. 7:9, Заб. 7:16, Нас. 10:8, Дан. 6:24

+ 27:1 Лк. 12:19-20, Жкп. 4:13-14

+ 27:3 Аюп 6:3

+ 27:4 Нак. 6:34

+ 27:5 Нак. 28:23

+ 27:6 Заб. 140:5

+ 27:7 Нак. 25:16

+ 27:10 Нак. 17:17

+ 27:11 Заб. 118:42

+ 27:12 Нак. 22:3

+ 27:13 Нак. 20:16

+ 27:15 Нак. 19:13, Нак. 21:9, Нак. 25:24

+ 27:18 1 Кор. 9:7

+ 27:20 Нак. 15:11, Аб. 2:5, Нас. 1:8, Нас. 4:8

+ 27:21 Нак. 17:3

+ 27:24 Нак. 23:5, 1 Тим. 6:17

+ 28:1 Леб. 26:17, 2 Пад. 7:7, Леб. 26:8, 1 Шам. 17:32

+ 28:2 1 Пад. 16:8-28, 2 Пад. 15:8-15

+ 28:3 Мт. 18:30

+ 28:6 Нак. 19:1

+ 28:8 Чыг. 22:25, Нак. 13:22

+ 28:9 Заб. 65:18, Нак. 15:8

+ 28:10 Заб. 7:16, Нак. 26:27

+ 28:11 Нак. 26:12

+ 28:12 Нак. 11:10, Аюп 24:4, Нак. 28:28, Нак. 29:2

+ 28:13 Аюп 31:33, 1 Жкн. 1:9

+ 28:15 Нак. 19:12

+ 28:17 Башт. 4:12, Башт. 9:6

+ 28:18 Нак. 10:9

+ 28:19 Нак. 12:11

+ 28:20 Нак. 19:2, Нак. 21:5, Нак. 23:4

+ 28:21 Нак. 18:5, Нак. 24:23, Жез. 13:19

+ 28:22 Нак. 22:16

+ 28:23 Нак. 29:5, Нак. 27:5

+ 28:24 Чыг. 20:12

+ 28:25 Нак. 13:10, Нак. 15:18

+ 28:27 Мыйз. 15:7-8, Нак. 19:17

+ 28:28 Нак. 28:12

+ 29:1 Нак. 1:25, Нак. 6:15

+ 29:2 Нак. 11:10, Нак. 28:12, Нак. 28:28

+ 29:3 Нак. 10:1, Нак. 15:20, Лк. 15:13, Лк. 15:30

+ 29:5 Нак. 28:23

+ 29:6 Заб. 9:16

+ 29:7 Заб. 40:2

+ 29:8 Нак. 11:11

+ 29:10 Башт. 4:5, Башт. 4:8

+ 29:11 Аюп 5:2, Нак. 12:16

+ 29:13 Нак. 22:2

+ 29:14 Заб. 71:4, Нак. 16:12

+ 29:15 Нак. 10:1, Нак. 17:25

+ 29:16 Заб. 36:34, Заб. 90:8, Заб. 91:12

+ 29:17 Нак. 13:24

+ 29:18 1 Шам. 3:1, Заб. 73:9, Амос 8:11, Чыг. 32:25

+ 29:20 Нак. 26:12

+ 29:22 Нак. 15:18

+ 29:23 Нак. 11:2, Нак. 16:18, Нак. 18:12, Нак. 15:33, Нак. 18:12

+ 29:24 Леб. 5:1, Бий. 17:2

+ 29:25 Лк. 12:4

+ 29:26 Нак. 19:6

+ 30:4 Жкн. 3:13, Аюп 28:26, Ыш. 40:12

+ 30:5 Заб. 11:7, Заб. 17:31, Заб. 3:3, Нак. 2:7

+ 30:6 Мыйз. 4:2, Мыйз. 12:32, Аян 22:18

+ 30:8 Мт. 6:11, 1 Тим. 6:8

+ 30:9 Мыйз. 8:12-14, Мыйз. 31:20, Заб. 77:11, Заб. 105:21, Ош. 13:6

+ 30:10 Нас. 7:21

+ 30:11 Чыг. 21:17, Нак. 20:20

+ 30:12 Нак. 16:2

+ 30:13 Заб. 100:5

+ 30:14 Аюп 29:17, Заб. 13:4

+ 30:17 Башт. 9:22, Нак. 20:20

+ 30:18 Нак. 6:16

+ 30:22 Нак. 19:10

+ 30:25 Нак. 6:6-8

+ 30:27 Жоел 2:7

+ 30:32 Аюп 21:5, Мук. 7:16

+ 31:3 Мыйз. 17:17, 1 Пад. 11:1-4, Нак. 7:26

+ 31:4 Нак. 20:1, Нас. 10:17, Эф. 5:18

+ 31:6 Заб. 103:15

+ 31:8 Аюп 29:12, Аюп 29:15

+ 31:9 Леб. 19:15, Мыйз. 1:16, Мыйз. 16:18-19

+ 31:10 Рут 3:11, Нак. 12:4, Нак. 3:15

+ 31:15 Нак. 20:13

+ 31:20 Мыйз. 15:7-8, Нак. 22:9

+ 31:31 Нак. 11:16

+ 1:1 Нас. 1:12, Нас. 7:27, Нас. 12:8-10

+ 1:2 Аюп 7:6, Заб. 38:6-7, Заб. 143:4, Нас. 8:8, Рим. 8:20

+ 1:3 Нас. 2:11, Нас. 3:9, Нас. 5:15

+ 1:4 Заб. 103:5, Заб. 118:90

+ 1:5 Заб. 18:6

+ 1:7 Заб. 103:8-9

+ 1:8 Нак. 27:20

+ 1:9 Нас. 3:15

+ 1:11 Нас. 2:16

+ 1:13 Нас. 2:26, Нас. 3:10

+ 1:15 Нас. 7:13

+ 1:16 1 Пад. 3:12, 1 Пад. 4:29, Нас. 2:9

+ 1:18 Нас. 12:12

+ 2:2 Нак. 14:13

+ 2:4 1 Пад. 7:1, Ыр. 8:11

+ 2:5 Ыр. 4:16

+ 2:8 1 Пад. 9:28, 1 Пад. 10:10, 1 Пад. 10:14, 1 Пад. 11:3

+ 2:9 1 Пад. 3:12, 1 Жыл. 29:25, Нас. 1:16

+ 2:11 Нас. 1:3, Нас. 3:9, Нас. 5:15

+ 2:14 Заб. 48:11, Нас. 3:19, Нас. 9:2

+ 2:16 Нас. 1:11

+ 2:18 Заб. 38:7, Заб. 48:11

+ 2:23 Аюп 14:1

+ 2:24 Нас. 3:12-13, Нас. 5:18, Нас. 8:15, Нас. 5:18

+ 2:26 Нас. 1:13

+ 3:2 Эвр. 9:27

+ 3:4 Рим. 12:15

+ 3:7 Башт. 37:29, Амос 5:13

+ 3:9 Нас. 1:3, Нас. 2:11, Нас. 5:15

+ 3:10 Башт. 3:19, Нас. 1:13, Нас. 2:26

+ 3:11 Нас. 8:17

+ 3:12 Нас. 2:24

+ 3:13 Нас. 2:24, Нас. 5:19

+ 3:15 Нас. 1:9

+ 3:17 Мт. 16:27, 2 Кор. 5:10

+ 3:18 Заб. 48:13, Заб. 48:21, Заб. 72:22

+ 3:19 Заб. 48:11, Нас. 2:14, Нас. 9:2

+ 3:20 Башт. 3:19, Нас. 12:7

+ 3:22 Нас. 2:24

+ 4:1 Нас. 9:11, Кош. 1:2, Аюп 35:9, Нас. 5:7

+ 4:2 Аюп 3:22, Нас. 7:1

+ 4:3 Аюп 3:16, Нас. 6:3

+ 4:5 Нак. 6:10-11, Нак. 24:33-34

+ 4:6 Нак. 15:16

+ 4:8 Нас. 1:8

+ 4:11 1 Пад. 1:2

+ 4:14 Башт. 41:14, Башт. 41:41-43

+ 4:17 Ыш. 1:12, 1 Шам. 15:22, Нак. 15:8

+ 5:1 Мт. 6:7

+ 5:2 Нак. 10:19

+ 5:3 Заб. 49:14

+ 5:4 Леб. 5:4, Кат. 30:3, Мыйз. 23:21, Нак. 20:25

+ 5:5 Элч. 5:4

+ 5:6 Нас. 12:13

+ 5:7 Аюп 35:9, Нас. 3:16, Нас. 4:1

+ 5:12 Нас. 6:1

+ 5:14 Аюп 1:21

+ 5:15 Нас. 1:3, Нас. 2:11, Нас. 3:9

+ 5:18 Нас. 2:24

+ 6:1 Нас. 5:12

+ 6:2 Заб. 16:14, Заб. 72:7, Лк. 12:20

+ 6:3 Ыш. 14:20, Жер. 8:2, Аюп 3:16, Нас. 4:3

+ 6:7 Нак. 16:26

+ 6:8 Нас. 2:15

+ 6:10 Нас. 1:10, Нас. 3:15, Аюп 9:32, Ыш. 45:9, Рим. 9:20

+ 6:11 Нас. 5:2

+ 6:12 Аюп 8:9, Аюп 14:2

+ 7:1 Нак. 22:1, Нас. 4:2

+ 7:2 Заб. 89:12

+ 7:3 Мт. 5:4, Лк. 6:21, 2 Кор. 7:10

+ 7:5 Нак. 15:31-32

+ 7:7 Мыйз. 16:19, Нак. 17:8

+ 7:8 Нак. 14:29

+ 7:13 Аюп 12:14, Нас. 1:15

+ 7:15 Нас. 8:14

+ 7:17 Нак. 10:27

+ 7:19 Нак. 21:22, Нас. 9:16, Нас. 9:18

+ 7:20 1 Пад. 8:46, 2 Жыл. 6:36, Заб. 142:2, Нак. 20:9, Жкп. 3:2, 1 Жкн. 1:8-10, Рим. 3:10

+ 7:21 Нак. 30:10

+ 7:24 Аюп 28:12

+ 7:25 Нас. 1:17

+ 7:26 Нак. 5:4, Нак. 22:14, Нак. 23:27

+ 7:29 Башт. 1:27, Башт. 3:6-7

+ 8:2 1 Пад. 2:43

+ 8:3 Нас. 10:4

+ 8:4 Аюп 9:12, Дан. 4:32

+ 8:9 Нас. 3:16, Нас. 4:1

+ 8:13 Аюп 14:2, Нас. 6:12

+ 8:14 Нас. 7:15

+ 8:15 Нас. 2:24

+ 8:16 Заб. 126:2

+ 8:17 Нас. 3:11

+ 9:2 Аюп 9:22, Заб. 48:11, Нас. 2:14, Нас. 3:19, Аюп 9:22

+ 9:5 Аюп 14:21, Заб. 30:13, Заб. 87:13, Ыш. 26:14

+ 9:7 Нас. 2:24

+ 9:10 Заб. 6:6, Ыш. 38:18

+ 9:12 Нак. 7:23

+ 9:16 Нас. 7:19

+ 9:18 Жаш. 7:1

+ 10:4 Нас. 8:3

+ 10:7 Нак. 19:10

+ 10:8 Заб. 7:16, Нак. 26:27

+ 10:9 Мыйз. 19:5

+ 10:11 Жер. 8:17

+ 10:12 Заб. 63:8, Нак. 18:7

+ 10:14 Нак. 15:2

+ 10:17 Нак. 31:4

+ 10:19 Бий. 9:13, Заб. 103:15, Нас. 7:12

+ 10:20 Чыг. 22:28

+ 11:5 Заб. 138:15

+ 11:9 Нас. 2:10, Нас. 9:7, Аюп 31:7, Нас. 12:14, 2 Кор. 5:10

+ 12:1 2 Шам. 19:35

+ 12:2 Ыш. 5:30

+ 12:4 Заб. 140:3, Жер. 25:10

+ 12:5 Аюп 17:13, Ыш. 14:18

+ 12:6 Ыш. 30:14

+ 12:7 Башт. 2:7, Башт. 3:19, Заб. 89:4, Нас. 3:20, Кат. 16:22, Аюп 34:14-15

+ 12:8 Нас. 1:2

+ 12:9 1 Пад. 4:31, Нак. 1:1

+ 12:11 Заб. 22:1, Заб. 79:2, Жкн. 10:11

+ 12:12 Нас. 1:18

+ 12:13 Мыйз. 6:2, Нас. 5:6

+ 12:14 1 Кор. 4:5, Нас. 11:9, 2 Кор. 5:10, Рим. 2:15-16

+ 1:1 1 Пад. 4:32, Ыр. 4:10

+ 1:2 Нас. 7:1

+ 1:3 Заб. 118:32, Заб. 44:14-15

+ 1:4 Ыр. 2:14, Ыр. 4:3, Ыр. 6:4, Заб. 119:5, Ыш. 60:7

+ 1:6 Заб. 22:1, Заб. 79:2, Нас. 12:11, Жкн. 10:11

+ 1:7 Ыр. 5:9, Ыр. 6:1

+ 1:8 2 Жыл. 1:16-17

+ 1:10 Жез. 16:11-14

+ 1:11 Ыр. 4:13-14

+ 1:12 Заб. 44:9, Жкн. 19:39

+ 1:13 Жаш. 15:62, Ыр. 4:13

+ 1:14 Ыр. 4:1, Ыр. 5:12

+ 1:16 Ыш. 37:24

+ 2:1 1 Жыл. 5:16, Элч. 9:35

+ 2:3 Ыш. 25:4, Ыш. 32:2

+ 2:5 Ыр. 5:8

+ 2:6 Мыйз. 33:27, Ыр. 8:3

+ 2:7 Ыр. 3:5, Ыр. 5:8, Ыр. 8:4

+ 2:9 2 Шам. 2:18, Ыр. 8:14

+ 2:12 2 Шам. 23:4

+ 2:14 Заб. 73:19, Жер. 48:28

+ 2:16 Ыр. 7:11, Ыр. 6:3

+ 2:17 Ыр. 4:6

+ 3:1 Ыш. 26:9, Ыр. 5:6

+ 3:3 Ыр. 5:7

+ 3:4 Ыр. 8:2

+ 3:5 Ыр. 5:8, Ыр. 8:4

+ 3:6 Ыр. 8:5, Ыр. 4:6, Ыр. 4:14

+ 3:8 Заб. 44:4, Заб. 90:5

+ 4:1 Ыр. 6:7, Ыр. 1:14, Ыр. 5:12, Мук. 7:14, Ыр. 6:5

+ 4:2 Ыр. 6:6

+ 4:3 Ыр. 6:7

+ 4:5 Ыр. 7:4

+ 4:6 Ыр. 2:17, Ыр. 3:6

+ 4:8 Мыйз. 3:9

+ 4:9 Ыр. 5:1, Ыр. 5:2

+ 4:10 Ыр. 1:1

+ 4:11 Нак. 24:13

+ 4:13 Ыр. 1:11, Ыр. 1:13

+ 4:15 Нак. 5:15-18

+ 4:16 Нас. 2:5

+ 5:1 Ыр. 4:9, Ыр. 4:14, Нак. 9:5

+ 5:2 Аян 3:20

+ 5:6 Нак. 1:28

+ 5:7 Ыр. 3:3

+ 5:8 Ыр. 2:5, Ыр. 2:7, Ыр. 3:5, Ыр. 8:4

+ 5:9 Ыр. 1:7, Ыр. 6:1

+ 5:12 Ыр. 1:14, Ыр. 4:1

+ 6:1 Ыр. 1:7, Ыр. 5:9

+ 6:2 Ыр. 4:16, Ыр. 5:1

+ 6:3 Ыр. 7:10, Ыр. 2:16

+ 6:5 Мук. 7:14, Ыр. 4:1

+ 6:6 Ыр. 4:2

+ 6:7 Ыр. 4:3

+ 6:11 Ыр. 7:13

+ 7:4 Ыр. 4:5

+ 7:11 Ыр. 2:16

+ 7:13 Ыр. 6:11

+ 8:2 Ыр. 3:4, Нак. 9:2, Ыр. 5:1

+ 8:3 Ыр. 2:6

+ 8:4 Ыр. 2:7, Ыр. 3:5, Ыр. 5:8

+ 8:5 Ыр. 3:6

+ 8:6 Жер. 22:24, Ак. 2:23, Рим. 8:35, Нак. 6:34, Мыйз. 4:24

+ 8:11 Нас. 2:4

+ 8:12 Нак. 27:18

+ 8:14 Ыр. 2:9, Ыр. 2:17

+ 1:1 Ош. 1:1, Амос 1:1, Мук. 1:1

+ 1:2 Мыйз. 32:1, Жер. 22:29

+ 1:3 Жер. 5:4, Жер. 8:7

+ 1:6 Заб. 37:4, Лк. 10:34

+ 1:7 Мыйз. 28:51

+ 1:9 Башт. 19:24, Рим. 9:29

+ 1:10 Башт. 18:20, Жер. 23:14, Жез. 16:46

+ 1:11 1 Шам. 15:22, Нак. 15:8, Ош. 6:6

+ 1:12 Чыг. 23:17, Чыг. 34:23, Нас. 4:17

+ 1:13 Жер. 6:20, Амос 5:21-22, Мал. 1:10, Кат. 28:1-15

+ 1:15 Жер. 4:31, Кош. 1:17, 1 Шам. 8:18, Нак. 1:28, Жер. 11:11, Мук. 3:4, Нак. 6:17, Ыш. 59:3

+ 1:16 Заб. 50:4, Жер. 4:14, Жкп. 4:8

+ 1:17 Чыг. 22:22, Жер. 21:12, Жер. 22:3, Мук. 6:8, Зак. 7:9-10, Жкп. 1:27

+ 1:18 Заб. 50:9, Ыш. 44:22

+ 1:19 Мыйз. 30:16

+ 1:20 Аюп 27:14

+ 1:21 Леб. 17:7, Жез. 16:15, Жез. 23:3

+ 1:22 Жер. 6:30, Жез. 22:19-20

+ 1:23 Мук. 3:11, Мук. 7:3, Жер. 5:28, Зак. 7:10

+ 1:24 Мыйз. 32:41, Жер. 46:10

+ 1:25 Жез. 22:18, Зак. 13:9, Мал. 3:2-3

+ 1:26 Зак. 8:3

+ 1:28 Заб. 1:6

+ 1:29 Ыш. 65:3, Ыш. 66:17

+ 1:30 Жер. 8:13

+ 1:31 Ыш. 66:24

• 2:1 Мук. 4:1-3

+ 2:3 Ыш. 56:7, Ыш. 60:3, Ыш. 66:20, Мал. 1:11, Ыш. 27:13, Жер. 31:6, Зак. 8:20-22

+ 2:4 Жоел 3:10, Жез. 39:9, Ош. 2:18, Зак. 9:10

+ 2:5 Ыш. 60:1, 1 Жкн. 1:7, Эф. 5:8

+ 2:7 Ыш. 39:2, Мыйз. 17:16-17

+ 2:8 Жер. 2:28, Ыш. 44:9-17

+ 2:10 Сап. 2:3, 2 Тес. 1:9

+ 2:11 Ыш. 5:15-16

+ 2:13 Жез. 27:6, Жез. 31:3, Зак. 11:1-2

+ 2:16 Заб. 47:8, Жез. 27:25

+ 2:19 Аюп 9:6, Ыш. 13:13, Ак. 2:6, Аян 6:15

+ 2:20 Ыш. 30:22, Ыш. 31:7

+ 2:22 Заб. 145:3-4

+ 3:1 Леб. 26:26, Жез. 4:16

+ 3:5 Мук. 7:3-6

+ 3:9 Башт. 13:13, Башт. 18:20

+ 3:10 Нак. 12:14, Жер. 22:15

+ 3:13 Заб. 9:9, Заб. 81:1, Ыш. 2:4, Жоел 3:12

+ 3:14 Ош. 4:1, Мук. 6:2, Амос 3:10

+ 3:15 Заб. 93:5

+ 3:16 Ыш. 32:9, Амос 6:1, Сап. 1:12

+ 3:18 Бий. 8:21

+ 3:25 Жер. 14:2, Аюп 2:3

+ 4:2 Жер. 23:5, Жер. 33:15, Зак. 3:8, Зак. 6:12

+ 4:3 Обад. 1:17

+ 4:4 Жез. 36:25, Жоел 3:21

+ 4:5 Чыг. 13:21, Зак. 2:5

+ 4:6 Ыш. 25:4

+ 5:1 Заб. 79:9, Жер. 2:21, Ош. 9:10, Мт. 21:33, Жкн. 15:1

+ 5:5 Жер. 5:10, Жер. 39:8

+ 5:6 Ыш. 7:23-24, 1 Пад. 17:1

+ 5:7 Заб. 79:9

+ 5:8 Мук. 2:2

+ 5:11 Нак. 23:20-21

+ 5:12 Заб. 27:5

+ 5:13 Ыш. 1:3, Ош. 4:6

+ 5:14 Заб. 140:7

+ 5:15 Ыш. 2:11, Ыш. 2:17

+ 5:19 Жер. 17:15, Жез. 12:22, 2 Пет. 3:4

+ 5:20 Аюп 17:12, Мал. 2:17

+ 5:21 Нак. 3:7

+ 5:23 Чыг. 23:7, Нак. 17:15, Нак. 24:24

+ 5:24 Ыш. 47:14

+ 5:25 Жер. 4:24, Ыш. 9:12, Ыш. 9:17, Ыш. 9:21, Ыш. 10:4

+ 5:26 Мыйз. 28:49, Ыш. 11:10, Ыш. 11:12

+ 5:28 Жер. 4:13

+ 5:29 Жер. 2:15, Ноом 2:11

+ 5:30 Нас. 12:2, Ыш. 8:22, Жер. 4:23, Кош. 3:2

+ 6:1 2 Жыл. 26:23, 1 Пад. 22:19, Дан. 7:9, Аян 4:2

* Асманда жашаган жаркыраган периштелер.

+ 6:2 Жез. 1:11, Аян 4:8

+ 6:3 Кат. 14:21, Заб. 71:19, Ыш. 11:9, Аб. 2:14, Аян 4:8

+ 6:4 1 Пад. 8:10, Аян 15:8

+ 6:7 Жер. 1:9, Дан. 10:16

+ 6:9 Мыйз. 29:4, Жер. 5:21, Мт. 13:14-15, Мк. 4:12, Элч. 28:26-27

+ 6:10 Жер. 5:21, Жкн. 12:40

+ 6:13 Мыйз. 7:6

+ 7:1 2 Пад. 16:1, 2 Пад. 15:37, 2 Пад. 16:5, 2 Жыл. 28:5

+ 7:3 2 Пад. 18:17, Ыш. 36:2

+ 7:7 Ыш. 8:10

+ 7:14 Ыш. 37:30, Ыш. 38:7, Мт. 1:23

+ 7:17 1 Пад. 12:16-17

+ 7:18 Ыш. 5:26

+ 7:20 2 Пад. 18:13, Ыш. 36:1

+ 7:24 Ыш. 5:6, Ыш. 32:13

* «Талап – тоноо шашып келе жатат, олжо өз кадамын тездетти».

+ 8:1 Мыйз. 27:8, Ыш. 30:8, Аб. 2:2

+ 8:2 2 Пад. 16:10

+ 8:4 Ыш. 7:8-9

+ 8:6 Ыш. 7:1, Ыш. 7:4

+ 8:7 Ыш. 7:20

+ 8:8 Ыш. 30:28, Дан. 11:10

+ 8:10 Ыш. 7:7

+ 8:12 1 Пет. 3:14

+ 8:14 Жез. 11:16, Ыш. 28:16, 1 Пет. 2:8

+ 8:16 Ыш. 29:11, Дан. 12:4, Аян 5:1, Аян 10:4, Аян 22:10

+ 8:17 Ыш. 26:14

+ 8:18 Эвр. 2:13, Ыш. 20:3

+ 8:19 Леб. 19:31, Ыш. 19:13, 1 Шам. 28:11-14

+ 8:20 Ыш. 60:2

+ 8:21 Чыг. 22:28

+ 8:22 Ыш. 5:30, Ноом 1:8

+ 9:1 2 Пад. 15:29, 2 Жыл. 16:4

+ 9:2 Ыш. 42:6-7, Ыш. 49:6, Мт. 4:15-16, Лк. 1:79

+ 9:3 Ыш. 26:15

+ 9:4 Бий. 7:19-25, Ыш. 10:26

+ 9:5 Ыш. 2:4, Жез. 39:9, Ош. 2:18, Мук. 4:3

+ 9:6 Ыш. 26:12, Мук. 5:5

+ 9:7 Заб. 88:4, Лк. 1:32, 2 Шам. 7:13, 2 Пад. 19:31, Ыш. 37:32

+ 9:11 Ыш. 7:1, Ыш. 8:6

+ 9:12 2 Пад. 16:6, 2 Жыл. 28:18, Ыш. 5:25, Ыш. 10:4

+ 9:13 Жер. 2:30

+ 9:14 Мыйз. 28:13, Ыш. 19:15

+ 9:15 Мук. 3:5

+ 9:17 Ыш. 5:25

+ 9:19 Ыш. 24:6

+ 9:20 Леб. 26:26

+ 9:21 Ыш. 5:25

+ 10:1 Жер. 8:8

+ 10:2 Чыг. 22:31, Чыг. 23:6, Амос 2:7, Аюп 22:9, Заб. 93:6, Жез. 22:7

+ 10:4 Ыш. 5:25, Ыш. 9:12

+ 10:5 Аб. 1:12

+ 10:6 Ыш. 9:17

+ 10:7 Мук. 4:12

+ 10:9 Амос 6:2

+ 10:11 2 Пад. 18:33-35, Ыш. 36:18-20, Ыш. 37:12

+ 10:12 2 Пад. 19:35-37, Ыш. 37:36-38

+ 10:13 Мыйз. 32:27

+ 10:16 Заб. 105:15

+ 10:17 Ыш. 27:4, Ыш. 33:12

+ 10:22 Башт. 22:17

+ 10:23 Ыш. 28:22, Рим. 9:27-28

+ 10:24 2 Пад. 19:6, Ыш. 37:6

+ 10:26 Бий. 7:22, Бий. 7:25, Ыш. 9:4, Чыг. 14:27-30

+ 10:27 Ноом 1:13

+ 10:28 1 Шам. 14:2

+ 10:29 1 Шам. 13:23, 1 Шам. 7:17, 1 Шам. 11:4

+ 10:30 1 Шам. 25:44, Жаш. 21:18, Жер. 1:1

+ 10:32 1 Шам. 21:1

+ 10:33 Ыш. 10:18, Жез. 31:3, Амос 2:9

+ 11:2 Ыш. 42:1, Ыш. 61:1, Мт. 3:16

+ 11:4 Заб. 71:2, Заб. 71:4, Аюп 4:9, Заб. 138:19, 2 Тес. 2:8, Аян 2:16

+ 11:6 Ыш. 65:25

+ 11:9 Ыш. 65:25, Кат. 14:21, Заб. 71:19, Аб. 2:14

+ 11:10 Мыйз. 28:49, Ыш. 5:26, Ыш. 49:22, Ыш. 62:11, Аян 5:5, Аян 22:16, Рим. 15:12

+ 11:11 Ош. 11:11, Мук. 7:12, Зак. 7:10

+ 11:12 Мыйз. 30:3, Жер. 32:37, Жез. 11:17, Сап. 3:20

+ 11:13 2 Шам. 19:41-43, Жер. 3:18, Жез. 37:16-17, Ош. 1:11

+ 11:14 Жер. 49:28

+ 11:15 Ыш. 7:20, Аян 16:12

+ 11:16 Чыг. 14:29, Ыш. 19:23

+ 12:1 Ыш. 11:11

+ 12:2 Чыг. 15:2, Заб. 117:13

+ 12:4 1 Жыл. 16:8, Заб. 104:1, Заб. 8:2-3

+ 12:5 Чыг. 15:1

+ 12:6 Сап. 3:14, Зак. 2:10, Зак. 9:9, Заб. 45:6, Ош. 11:9

+ 13:1 Ыш. 21:1, Ыш. 47:1, Жер. 50:1

+ 13:2 Ыш. 5:6

+ 13:5 Жер. 50:24

+ 13:6 Жез. 30:3, Жоел 1:15, Обад. 1:15, Сап. 1:7

+ 13:7 Жез. 7:17

+ 13:8 Ыш. 42:14, Жер. 4:31, Жер. 30:6, Мук. 4:9-10

+ 13:9 Ыш. 24:1

+ 13:10 Ыш. 24:23, Жез. 32:7-8, Жоел 2:31, Мт. 24:29, Аян 6:12

+ 13:11 Ыш. 2:11

+ 13:12 Башт. 10:29, 1 Пад. 9:28, 1 Жыл. 29:4, Аюп 22:24, Заб. 44:8

+ 13:13 Аюп 9:6, Ак. 2:6

+ 13:14 Жер. 50:16

+ 13:16 2 Пад. 8:12, Заб. 136:9, Ноом 3:10, Кош. 5:11, Зак. 14:2

+ 13:17 Ыш. 21:12, Жер. 51:11, Жер. 51:28, Дан. 5:31

+ 13:18 Жер. 50:29

+ 13:19 Башт. 19:24, Мыйз. 29:23, Жер. 49:18, Сап. 2:9

+ 13:20 Жер. 51:37, Жер. 3:2

* Жиндер.

+ 13:21 Аюп 30:29, Ыш. 34:13, Жер. 50:39, Мук. 1:8

+ 14:1 Зак. 1:17, Жез. 47:22, Эф. 2:12-14

+ 14:2 Ыш. 49:22, Ыш. 66:20

+ 14:4 Аб. 2:6

+ 14:8 Жез. 31:16-17

+ 14:12 Аян 9:1, Аян 12:8-9

+ 14:13 Жер. 51:53

+ 14:14 Жез. 28:2, 2 Тес. 2:4

+ 14:15 Аюп 20:6-7, Кош. 2:1, Мт. 11:23

+ 14:17 Жер. 50:33

+ 14:20 Заб. 36:28

+ 14:23 Ыш. 34:11

+ 14:25 Ыш. 10:5, Ыш. 37:36, Ноом 3:7, Сап. 2:13, Ыш. 10:27, Ноом 1:13

+ 14:27 Аюп 9:13, Аюп 23:13, Дан. 4:32

+ 14:28 2 Пад. 16:20

+ 14:32 Сап. 3:12

+ 15:1 Ыш. 25:10, Жер. 48:1, Жез. 25:8, Амос 2:1, Сап. 2:8, Кат. 21:15, Мыйз. 2:9, Мыйз. 2:18, Мыйз. 2:29

+ 15:2 Кат. 21:30, Кат. 32:38, Жез. 7:18

+ 15:4 Кат. 32:37, Жер. 48:34

+ 15:5 Жер. 48:5

+ 16:1 2 Пад. 14:7

+ 16:2 Бий. 11:18

+ 16:5 Ыш. 32:1

+ 16:6 Жер. 48:29

+ 16:7 2 Пад. 3:25, Жер. 48:31-34

+ 16:8 Кат. 21:32

+ 16:9 Кат. 32:37, Жер. 48:34

+ 16:11 Жер. 4:19

+ 16:14 Ыш. 21:16, Ыш. 21:16, Жер. 48:13

+ 17:1 Ыш. 7:8-9, Жер. 49:23, Амос 1:3, Зак. 9:1

+ 17:2 Мыйз. 28:26, Жер. 7:33

+ 17:5 2 Шам. 5:18

+ 17:6 Ыш. 24:13, Мук. 7:1

+ 17:8 Ыш. 27:9, Мук. 5:13

+ 17:9 Мук. 5:11

+ 17:10 Мыйз. 32:18, Заб. 105:21, Жер. 2:32

+ 17:12 Заб. 64:8

+ 18:3 Ыш. 5:26

+ 18:4 Заб. 10:4

+ 19:1 Жер. 46:2, Жез. 29:2, Жоел 3:19, Заб. 17:10, Заб. 103:3, Чыг. 12:12, Кат. 33:4

+ 19:2 Бий. 7:22

+ 19:3 Заб. 32:10, Ыш. 8:19

+ 19:4 Жер. 46:13, Жез. 29:19

+ 19:5 Аюп 14:11

+ 19:6 Жез. 30:12

+ 19:11 Кат. 13:23, Заб. 77:12, Заб. 77:43

+ 19:12 1 Пад. 4:30

+ 19:13 Жез. 30:13

+ 19:14 Жер. 48:26

+ 19:15 Ыш. 9:14-15

+ 19:16 Жер. 50:37, Жер. 51:30, Ноом 3:13

+ 19:18 Сап. 3:9

+ 19:19 Башт. 28:18-19

+ 19:21 Жун. 1:16, Зак. 14:16-18

+ 19:22 Жер. 46:26, Жез. 29:13

+ 19:23 Ыш. 11:16

+ 19:24 Башт. 12:2-3

* Ашур аскер башчысынын наамы.

+ 20:1 1 Шам. 5:1

+ 20:2 1 Шам. 19:24, Мук. 1:8, Мук. 1:11

+ 20:3 Ыш. 8:18

+ 20:4 Ноом 3:10

+ 21:1 Ыш. 13:1, Ыш. 47:1, Жер. 50:1, Жер. 51:42, Жер. 51:1

+ 21:2 Ыш. 24:16, Ыш. 33:1, Башт. 14:1, Жер. 49:34, Жез. 32:24, Дан. 8:2, Ыш. 13:17, Дан. 5:31

+ 21:3 Ыш. 13:8

+ 21:6 Жер. 6:17, Жез. 3:17, Жез. 33:2, Ош. 9:8

+ 21:8 Аб. 2:1

+ 21:9 1 Шам. 5:4, Жер. 50:2, Жер. 51:8

+ 21:10 Жер. 51:33, Амос 1:3

+ 21:14 Башт. 25:15, Аюп 6:19, Жер. 25:23

+ 21:16 Ыш. 16:14

+ 22:2 Ыш. 32:13, Кош. 4:9

+ 22:4 Жер. 9:1, Мук. 1:8

+ 22:6 Ыш. 21:2, 2 Пад. 16:9, Амос 1:5, Амос 9:7

+ 22:9 2 Шам. 5:7

+ 22:12 Мук. 1:16, 2 Шам. 3:31

+ 22:13 Ыш. 56:12, 1 Кор. 15:32

+ 22:15 2 Пад. 18:18, Ыш. 36:3, Ыш. 37:2

+ 22:16 2 Жыл. 16:14

+ 22:20 2 Пад. 18:18, 2 Пад. 19:2

+ 22:22 Мт. 16:18, Аян 3:7-8

+ 23:1 Жер. 47:4, Жез. 26:2, Жоел 3:4, Амос 1:9, Зак. 9:2, 1 Пад. 10:22, Жун. 1:3

+ 23:2 Башт. 10:15, Жаш. 19:28

+ 23:3 Жез. 27:3-36

+ 23:11 Чыг. 14:21

+ 23:13 Ыш. 47:1

+ 23:15 Жер. 25:11, Жер. 25:22

+ 23:17 Аян 17:1-2

+ 24:1 Ыш. 13:9

+ 24:2 Ош. 4:9

+ 24:4 Жер. 4:28, Ош. 4:3, Жоел 1:10

+ 24:5 Кат. 35:33

+ 24:6 Мыйз. 29:27, Зак. 5:3, Ыш. 9:19

+ 24:7 Жоел 1:10

+ 24:8 Жер. 7:34, Жер. 16:9, Жез. 26:13, Ош. 2:11

+ 24:11 Жоел 1:12

+ 24:13 Ыш. 17:6, Мук. 7:1

+ 24:16 Ыш. 21:2, Ыш. 33:1

+ 24:17 Жер. 48:43-44, Кош. 3:47

+ 24:18 Амос 5:19, Башт. 7:11, Заб. 17:8

+ 24:20 Аюп 12:25, Заб. 106:27, Ыш. 29:9

+ 24:23 Заб. 92:1, Ыш. 13:10

+ 25:1 Чыг. 15:2

+ 25:2 Жер. 9:11

+ 25:4 Ыш. 4:6, Жоел 3:16

+ 25:6 Ыш. 2:2-3

+ 25:8 1 Кор. 15:54-55, Аян 7:17, Аян 21:4

+ 25:9 Заб. 9:15

+ 25:10 Ыш. 15:1, Жер. 48:1, Жез. 25:8, Амос 2:1, Сап. 2:8

+ 26:2 Заб. 23:7, Заб. 117:19-20

+ 26:4 Мыйз. 32:18, Ыш. 17:10, Ыш. 44:8

+ 26:7 Заб. 36:23

+ 26:9 Заб. 62:2, 1 Жыл. 16:14, Заб. 104:7

+ 26:11 Мук. 7:16, Заб. 20:10, Эвр. 10:27

+ 26:12 Ыш. 9:6, Мук. 5:5

+ 26:13 Чыг. 1:11, Бий. 3:8

+ 26:14 Нас. 9:5

+ 26:15 Ыш. 9:3

+ 26:17 Ыш. 13:8, Жкн. 16:21

+ 26:19 Жез. 37:12, Дан. 12:2

+ 26:20 Ыш. 2:10, Сап. 2:3

+ 26:21 Мук. 1:3

+ 27:1 Мыйз. 32:41

+ 27:2 Ыш. 5:7

+ 27:4 Ыш. 27:4

+ 27:6 Ыш. 37:31, Ош. 14:6

+ 27:8 Чыг. 15:8, Аюп 4:9, Ыш. 11:4

+ 27:9 2 Пад. 18:4, Ыш. 17:8

+ 27:10 Ыш. 17:9, Мук. 5:11

+ 27:11 Мыйз. 32:28

+ 27:13 Мт. 24:31, 1 Тес. 4:16, Аян 11:15, Ыш. 11:11, Мук. 7:12

+ 28:2 Ыш. 28:17, Жез. 13:11, Жез. 38:22

+ 28:6 1 Пад. 3:28

+ 28:7 Ош. 4:11

+ 28:10 Жер. 6:10

+ 28:11 Мыйз. 28:49, Ыш. 33:19, 1 Кор. 14:21

+ 28:13 Ыш. 8:14-15

+ 28:14 Нак. 3:34, Нак. 21:24

+ 28:16 Заб. 86:2, Заб. 117:22, Зак. 3:9, Рим. 9:33, Рим. 10:11, 1 Пет. 2:6

+ 28:17 Ыш. 28:2, Жез. 38:22

+ 28:21 Жаш. 10:10, 2 Шам. 5:20

+ 28:22 Ыш. 10:23

+ 28:29 Жер. 32:19, Рим. 11:33

+ 29:1 2 Шам. 5:9

+ 29:3 2 Пад. 25:1, Жез. 4:2

+ 29:6 Чыг. 19:16-18, 1 Пад. 19:11-12

+ 29:7 Аюп 20:8

+ 29:9 Ыш. 24:20

+ 29:10 Рим. 11:8

+ 29:11 Ыш. 8:16, Дан. 12:4, Аян 5:1, Аян 10:4, Аян 22:10

+ 29:13 Заб. 77:36, Жер. 12:2, Мт. 15:9, Мк. 7:7, Кол. 2:22

+ 29:14 1 Кор. 1:19

+ 29:15 Жез. 8:12, Жез. 9:9

+ 29:16 Ыш. 29:16, Жер. 18:6, Рим. 9:20-24

+ 29:18 Ыш. 32:2, Ыш. 35:5

+ 29:19 Ыш. 61:1

+ 29:21 Амос 5:10

+ 29:22 Ыш. 51:2

+ 30:2 Ыш. 31:1, Ыш. 36:6, Жер. 2:18

+ 30:3 2 Пад. 18:21, Ыш. 22:20

+ 30:4 Кат. 13:23, Ыш. 19:11

+ 30:5 Жер. 2:36

+ 30:7 Ыш. 36:6, Жер. 46:17

+ 30:8 Мыйз. 27:8, Аюп 19:23, Ыш. 8:1, Аб. 2:2

+ 30:10 Жер. 11:21, Амос 2:11, Мук. 2:6, Жез. 13:8-9

+ 30:13 Нак. 6:15

+ 30:14 Заб. 2:9, Нас. 12:6, Жер. 19:11

+ 30:17 Леб. 26:8, 2 Жыл. 24:24

+ 30:18 2 Пет. 3:9

+ 30:22 Ыш. 2:20, Ыш. 31:7

+ 30:23 Заб. 64:13-14

+ 30:25 Жоел 3:18

+ 30:26 Ыш. 60:19-20, Мыйз. 32:39, Аюп 5:18

+ 30:27 Мыйз. 4:24

+ 30:28 Ыш. 8:8, Дан. 11:10

+ 30:29 Ыш. 26:4

+ 30:30 Жаш. 10:11, Заб. 17:13

+ 30:33 Жез. 24:9, Аюп 4:9, Аюп 15:30, Заб. 17:8, Жез. 20:48

+ 31:1 Ыш. 30:2, Жер. 2:18, Заб. 19:8, Нак. 21:31

+ 31:3 Жер. 17:5

+ 31:4 Ош. 11:10, Амос 3:8

+ 31:5 Мыйз. 32:11

+ 31:7 Ыш. 2:20, Ыш. 30:22

+ 31:8 Ыш. 37:36

+ 31:9 Заб. 20:10

+ 32:1 Заб. 71:1, Ыш. 16:5

+ 32:2 Ыш. 4:6, Ыш. 25:4

+ 32:3 Ыш. 29:18, Ыш. 35:5

+ 32:6 1 Шам. 25:11

+ 32:9 Ыш. 3:16, Амос 6:1, Сап. 1:12

+ 32:13 Ыш. 5:6, Ыш. 7:24, Ыш. 22:2

+ 32:15 Жез. 39:29, Жоел 2:28

+ 32:19 Ыш. 28:2, Ыш. 28:17

+ 33:1 Ыш. 21:2, Ыш. 24:16, Жер. 30:16

+ 33:4 Жоел 2:9

+ 33:5 Ыш. 2:17

+ 33:7 Ыш. 36:22

+ 33:8 Леб. 26:22

+ 33:9 Жер. 4:28, Ош. 4:3, Жоел 1:10, Ноом 1:4

+ 33:10 Заб. 67:2

+ 33:12 Ыш. 10:17

+ 33:14 Эвр. 10:31

+ 33:15 Заб. 14, Заб. 23:3-4

+ 33:19 Мыйз. 28:49, Ыш. 28:11

* Кемеде парус бекитилүүчү мамы.

+ 34:1 Заб. 48:1, Мук. 1:2

+ 34:3 Жоел 2:20

* Жылдыздар.

+ 34:4 Жоел 2:10, Жоел 3:15, Мт. 24:29, Аян 6:13-14

+ 34:5 Мыйз. 32:41, Жер. 49:7-22, Жез. 25:12-14, Жез. 35, Амос 1:11-12, Обад. 1:1-16, Мал. 1:3-4

+ 34:6 Башт. 36:33, 1 Жыл. 1:44, Ыш. 63:1, Сап. 1:7, Жез. 39:17

+ 34:7 Кат. 23:22, Заб. 21:13

+ 34:8 Ыш. 61:2, Ыш. 63:4

+ 34:9 Мыйз. 29:23

+ 34:10 Ыш. 66:24, Жер. 17:27, Жез. 20:48, Аян 14:11, Аян 19:3

+ 34:11 Ыш. 14:23, Ыш. 13:21-22, Сап. 2:14

+ 34:13 Ыш. 32:13, Аюп 30:29, Ыш. 13:21, Мук. 1:8

+ 34:14 Аян 18:2

+ 34:15 Мыйз. 14:13

+ 35:2 Ыш. 55:12, Ыш. 40:5

+ 35:3 Аюп 4:3, Эвр. 12:12

+ 35:4 Мыйз. 32:35, Мыйз. 32:43, Заб. 93:1

+ 35:5 Ыш. 29:18, Ыш. 32:2, Ыш. 42:18, Мт. 11:5

+ 35:6 Элч. 3:8, Элч. 14:10, Ыш. 41:18, Ыш. 49:10

+ 35:8 Ыш. 40:3, Ыш. 52:1

+ 35:10 Ыш. 51:11, Ыш. 60:20

• 36:1 2 Пад. 18:13-37, 2 Жыл. 32:1-19

+ 36:2 Жаш. 15:39, Ыш. 7:3

+ 36:3 Ыш. 22:20, Ыш. 22:15, Ыш. 37:2

+ 36:6 Жез. 29:6, Ыш. 30:2

+ 36:7 2 Пад. 18:4, 2 Жыл. 31:1

+ 36:11 Эзр. 4:7, Дан. 2:4

+ 36:16 1 Пад. 4:25

+ 36:17 Мыйз. 8:7-10

+ 36:19 2 Пад. 17:24, Ыш. 10:9

+ 36:20 Дан. 3:15, 2 Пад. 19:12, Ыш. 10:11

• 37:1 2 Пад. 19, 2 Жыл. 32:20-22

+ 37:2 Ыш. 22:15, Ыш. 36:3

+ 37:3 Ош. 13:13

+ 37:4 2 Шам. 16:12

+ 37:6 Ыш. 10:24

+ 37:8 Жаш. 10:29-30

+ 37:12 Башт. 11:31

+ 37:13 2 Пад. 18:33-34

+ 37:16 Чыг. 25:22, Мыйз. 6:4, 1 Пад. 18:39, Нек. 9:6, Заб. 85:10, Ыш. 44:6

+ 37:17 Заб. 30:3, Заб. 70:2, 2 Жыл. 6:40, Дан. 9:18

+ 37:19 Жер. 16:20, 2 Жыл. 32:19

+ 37:20 Заб. 82:19

+ 37:24 Заб. 19:8

+ 37:26 Ыш. 45:7

+ 37:27 Заб. 128:6

+ 37:28 Заб. 138:2

+ 37:29 Жез. 29:4, Жез. 38:4, Амос 4:2, Аб. 1:15

+ 37:30 Ыш. 7:11

+ 37:31 Ыш. 27:6

+ 37:32 Ыш. 9:7

+ 37:33 2 Шам. 20:15

+ 37:36 2 Шам. 24:16, 1 Жыл. 21:15, Ноом 3:3

+ 37:37 Башт. 10:11, Жун. 1:2

+ 37:38 Башт. 8:4, Жер. 51:27, Эзр. 4:2

• 38:1 2 Пад. 20:1-11, 2 Жыл. 32:24-26

+ 38:3 2 Пад. 18:3

+ 38:5 Заб. 38:13

+ 38:6 Ыш. 37:35

+ 38:8 Жаш. 10:13

+ 38:11 Заб. 26:13, Ыш. 53:8, Жез. 26:20

+ 38:12 Аюп 7:6

+ 38:13 Кош. 3:4

+ 38:14 Жез. 7:16, Ноом 2:7, Заб. 68:4

+ 38:17 Заб. 15:10, Аюп 33:28, Мук. 7:19

+ 38:18 Заб. 6:6, Нас. 9:10

+ 38:19 Мыйз. 4:9, Мыйз. 6:7, Заб. 77:4

• 39:1 2 Пад. 20:12-19, 2 Жыл. 32:31

+ 39:2 2 Жыл. 32:27

+ 39:6 2 Пад. 24:13, 2 Жыл. 36:10, Жер. 20:5, Жер. 27:19-21, Мук. 4:10

+ 39:7 2 Пад. 24:12, 2 Пад. 25:7, 2 Жыл. 33:11

+ 40:1 Ыш. 49:13, Зак. 1:17

+ 40:2 Ош. 2:14, Аюп 42:10, Жер. 16:18

+ 40:3 Ыш. 35:8, Заб. 67:5, Мт. 3:3, Мк. 1:3, Лк. 3:4-6, Жкн. 1:23

+ 40:5 Ыш. 35:2

+ 40:8 Заб. 118:89, 1 Пет. 1:24-25, Жкп. 1:11

+ 40:10 Ыш. 62:11, Аян 22:12

+ 40:11 Заб. 22:1, Жер. 31:10, Жез. 34:15, Мук. 5:4, Жкн. 10:11

+ 40:12 Нак. 30:4

+ 40:13 Рим. 11:34, 1 Кор. 2:16

+ 40:14 Аюп 21:22

+ 40:16 Заб. 49:10

+ 40:17 Заб. 61:10, Дан. 4:32

+ 40:18 Ыш. 46:5, Элч. 17:29

+ 40:20 Ыш. 44:9, Ыш. 46:7, Жер. 10:3-5

+ 40:22 Кат. 13:34, Аюп 9:8, Аюп 26:7, Заб. 103:2, Жер. 10:12, Жер. 51:15

+ 40:23 Аюп 12:21, Заб. 106:40

+ 40:26 Заб. 146:4

+ 40:27 Ыш. 49:14

+ 40:28 Заб. 146:5

+ 40:29 2 Кор. 12:10

+ 40:31 Заб. 102:5

+ 41:1 Ыш. 43:9

+ 41:2 2 Жыл. 36:23

+ 41:4 Ыш. 44:6, Ыш. 48:12, Аян 1:17

+ 41:7 Ыш. 40:19

+ 41:8 Ыш. 42:19, Ыш. 43:10, Ыш. 44:1, Жер. 30:10, 2 Жыл. 20:7, Жкп. 2:23

+ 41:14 Аюп 25:6, Заб. 21:7

+ 41:18 Ыш. 35:6

+ 41:19 Ыш. 55:13

+ 41:24 Жер. 10:5, 1 Кор. 8:4

+ 41:25 Ыш. 41:2, Жер. 1:15, Жер. 50:3

+ 41:26 Ыш. 46:10, Ыш. 48:14

+ 41:27 Ыш. 40:9, Ыш. 52:7

+ 42:1 Ыш. 41:8, Ыш. 43:10, Ыш. 52:13, Ыш. 53:11, Мт. 3:17, Мт. 17:5, Мк. 1:11, Лк. 3:22, Ыш. 11:2, Ыш. 61:1, Мт. 12:17-21

+ 42:5 Зак. 12:1

+ 42:6 Ыш. 45:13, Ыш. 42:6, Ыш. 49:6, Лк. 2:3, Лк. 2:30-32, Элч. 13:47

+ 42:7 Ыш. 9:2, Ыш. 35:5, Ыш. 49:9, Ыш. 61:1

+ 42:8 Ыш. 48:11

+ 42:10 Заб. 32:3

+ 42:11 Ыш. 21:16

+ 42:13 Заб. 77:65

+ 42:14 Ыш. 13:8

+ 42:15 Ыш. 50:2

+ 42:16 Ыш. 40:4

+ 42:17 Заб. 96:7, Ыш. 45:16, Ыш. 44:11, Жер. 10:14

+ 42:18 Ыш. 35:5

+ 42:19 Ыш. 41:8

+ 42:20 Жер. 6:10, Жез. 12:2

+ 42:22 Жер. 50:33

+ 42:25 Ош. 7:9

+ 43:1 Ыш. 45:3

+ 43:2 Заб. 65:12, Дан. 3:25

+ 43:3 Заб. 71:10, Ыш. 45:14

+ 43:5 Ош. 11:11, Мук. 7:12, Зак. 8:7

+ 43:8 Ыш. 42:18-19

+ 43:9 Ыш. 41:1

+ 43:10 Ыш. 41:8, Жер. 30:10

+ 43:11 Ыш. 45:21, Ош. 13:4

+ 43:13 Мыйз. 32:39, Аюп 10:7

+ 43:16 Чыг. 14:21, Ыш. 51:10

+ 43:19 Ыш. 48:6, 2 Кор. 5:17, Аян 21:5, Ыш. 35:6-8

+ 43:20 Чыг. 17:1-7

+ 43:22 Мук. 6:3

+ 43:24 Мал. 2:17

+ 43:25 Заб. 50:3, Жер. 31:34

+ 43:26 Ыш. 1:18

+ 43:27 Башт. 3:6, Жер. 5:31

+ 44:1 Ыш. 41:8, Жер. 30:10

+ 44:3 Жез. 39:29, Жоел 2:28, Жкн. 7:38

+ 44:6 Ыш. 41:4, Ыш. 48:12, Аян 1:8, Аян 1:17, Мыйз. 6:4, 1 Пад. 18:39, Нек. 9:6, Заб. 85:10

+ 44:8 Мыйз. 32:18, Ыш. 26:4

+ 44:9 Ыш. 41:24, Ыш. 41:29

+ 44:10 Жер. 10:3-5, Аб. 2:18

+ 44:11 Ыш. 42:17, Ыш. 45:16

+ 44:18 Ыш. 45:20

+ 44:20 Ош. 12:1

+ 44:21 Ыш. 41:8

+ 44:22 Ыш. 1:18

+ 44:23 Заб. 95:11, Ыш. 49:13, Ыш. 48:20

+ 44:24 Аюп 37:18, Заб. 135:5, Ыш. 42:5

+ 44:25 1 Кор. 1:20, 1 Кор. 3:19

+ 44:26 2 Жыл. 36:22-23

+ 44:27 Ыш. 11:15, Ыш. 51:10, Жер. 50:38, Жер. 51:36

+ 44:28 2 Жыл. 36:22, Эзр. 1:1, Ыш. 45:1, Дан. 6:28, Элч. 13:22

+ 45:1 Ноом 2:6

+ 45:2 Заб. 106:16

+ 45:3 Ыш. 43:1

+ 45:4 Ыш. 41:8

+ 45:5 Мыйз. 4:35

+ 45:6 Чыг. 15:11

+ 45:7 Кош. 3:38, 2 Пад. 19:25, Ыш. 37:26

+ 45:9 Ыш. 29:16, Жер. 18:6, Рим. 9:20-24, Аюп 9:32, Нас. 6:10

+ 45:12 Ыш. 44:24, Жер. 27:5

+ 45:13 Ыш. 42:6, Ыш. 44:28

+ 45:14 Заб. 71:10, Ыш. 43:3, Зак. 8:23, 1 Кор. 14:25

+ 45:16 Ыш. 42:17, Ыш. 44:11

+ 45:17 Ыш. 54:4

+ 45:19 Жер. 29:13-14

+ 45:20 Ыш. 44:17-18

+ 45:21 Ыш. 43:11, Ош. 13:4

+ 45:23 Рим. 14:11, Флп. 2:10-11

+ 46:1 Жер. 50:2, Жер. 51:44, 1 Шам. 5:3

+ 46:2 Жер. 48:7

+ 46:3 Мыйз. 1:31

+ 46:4 Заб. 67:20

+ 46:5 Ыш. 40:18, Элч. 17:29

+ 46:6 Бий. 17:4, Ыш. 44:15

+ 46:7 Заб. 113:15

+ 46:10 Ыш. 41:26

+ 46:11 Ыш. 41:2, Жер. 12:9

+ 46:13 Ыш. 51:5, Ыш. 56:1

+ 47:1 Амос 5:2, Ыш. 13:1, Ыш. 21:1, Жер. 50:1

+ 47:2 Бий. 16:21

+ 47:3 Жер. 13:26, Ноом 3:5

+ 47:6 Зак. 1:15

+ 47:7 Аян 18:7

+ 47:8 Сап. 2:15

+ 47:11 Заб. 34:8

+ 47:14 Ыш. 5:24, Ноом 1:10, Мал. 4:1

+ 48:1 Нек. 11:1, Жер. 7:4, Мук. 1:5

+ 48:3 Ыш. 41:26

+ 48:4 Чыг. 32:9

+ 48:5 Жер. 44:17

+ 48:6 Ыш. 43:19, Жер. 33:3

+ 48:10 Аюп 23:10, Заб. 65:10, Ыш. 1:25, Зак. 13:9, Мал. 3:3

+ 48:11 Жез. 20:9, Ыш. 42:8

+ 48:12 Ыш. 41:4, Ыш. 44:6, Аян 1:8, Аян 1:17

+ 48:13 Аюп 9:8, Заб. 103:2, Ыш. 42:5, Жер. 10:12, Жер. 51:15, Зак. 12:1

+ 48:14 Ыш. 41:26, Ыш. 41:2, Ыш. 46:10

+ 48:15 Ыш. 45:1-3

+ 48:16 Ыш. 61:1

+ 48:18 Заб. 80:14, Лк. 19:42

+ 48:19 Башт. 22:17

+ 48:20 Ыш. 52:11, Жер. 50:8, Зак. 2:6-7, Аян 18:4, Ыш. 44:23

+ 48:21 Чыг. 17:6, Кат. 20:11

+ 49:1 Жер. 1:4-5, Гал. 1:15-16, Мт. 1:21, Лк. 1:31

+ 49:2 Ыш. 11:4

+ 49:3 Жкн. 17:10

+ 49:6 Ыш. 42:6, Жер. 1:5, Элч. 13:47, Элч. 26:23

+ 49:7 Заб. 21:7, Ыш. 53:3

+ 49:8 2 Кор. 6:2, Ыш. 42:6

+ 49:9 Ыш. 42:7, Ыш. 61:1

+ 49:10 Аян 7:16-17, Ыш. 35:6

+ 49:12 Ыш. 43:5

+ 49:13 Заб. 95:11, Ыш. 44:23, Ыш. 40:1

+ 49:14 Ыш. 40:27

+ 49:15 Заб. 26:10

+ 49:18 Ыш. 60:4, Жер. 22:24, Жез. 5:11, Жез. 16:48, Сап. 2:9, Рим. 14:11

+ 49:19 Жер. 31:27, Зак. 2:4

+ 49:20 Зак. 10:10

+ 49:22 Ыш. 11:10, Ыш. 14:2

+ 49:23 Заб. 71:9, Мук. 7:17, Заб. 24:3

+ 49:24 Мк. 3:27

+ 49:25 Заб. 34:1

+ 49:26 Аян 16:6

+ 50:1 Мыйз. 24:1, Жер. 3:8

+ 50:2 Жер. 35:17, Кат. 11:23, Ыш. 59:1, Чыг. 14:21-22, Заб. 103:7, Заб. 105:2, Заб. 106:33, Ыш. 42:15

+ 50:3 Жер. 4:28, Аян 6:12, Аян 6:12

+ 50:4 Заб. 39:7

+ 50:6 Ыш. 53:6, Мт. 26:67, Мк. 14:65, Мк. 15:19

+ 50:7 Жер. 1:18, Жез. 3:9

+ 50:8 Рим. 8:33, Аюп 13:19

+ 50:9 Аюп 13:28, Ыш. 51:8

+ 51:2 Башт. 12:2, Жез. 33:24

+ 51:3 Ыш. 40:1, Ыш. 52:9, Башт. 2:8, Жез. 28:13, Жез. 36:35

+ 51:4 Ыш. 42:6, Ыш. 49:6

+ 51:5 Ыш. 46:13, Ыш. 60:9

+ 51:6 Заб. 101:26-27, Мк. 13:31

+ 51:7 Мыйз. 6:6, Заб. 36:28, Жер. 31:33, Мт. 10:28

+ 51:8 Ыш. 50:9

+ 51:9 Аюп 9:13, Аюп 26:12, Заб. 88:11, Ыш. 30:7

+ 51:10 Чыг. 14:21, Заб. 105:9, Ыш. 43:16-17

+ 51:11 Ыш. 35:10

+ 51:12 Ыш. 40:1, Ыш. 66:13, Заб. 55:5, Заб. 117:6, Мт. 10:28

+ 51:13 Ыш. 40:12, Ыш. 48:14

+ 51:15 Жер. 31:35

+ 51:17 Ыш. 52:1, Заб. 74:8, Жер. 25:15, Обад. 1:16, Зак. 12:2, Аян 14:10

+ 51:19 Жер. 15:5, Ноом 3:7

+ 51:22 Жер. 25:17, Ноом 3:11

+ 52:1 Ыш. 51:17, Нек. 11:1, Ыш. 48:2, Мт. 4:5, Мт. 27:53, Ыш. 35:8, Жоел 3:17, Ноом 1:15, Аян 21:27

+ 52:5 Рим. 2:24

+ 52:7 Ыш. 41:27, Ноом 1:15, Рим. 10:15

+ 52:9 Ыш. 40:1, Ыш. 51:3

+ 52:10 Заб. 97:3, Лк. 3:6

+ 52:11 Ыш. 48:20, Зак. 2:7, Эзр. 1:7-11

+ 52:12 Ыш. 58:8, Мук. 2:13

+ 52:13 Ыш. 42:1

+ 52:15 Ыш. 49:23, Рим. 15:21, 1 Кор. 2:9

+ 53:1 Жкн. 12:38, Рим. 10:16

+ 53:2 Ыш. 11:1

+ 53:3 Ыш. 49:7

+ 53:4 Мт. 8:17

+ 53:5 1 Пет. 2:24-25

+ 53:6 Заб. 118:176, Жер. 50:6

+ 53:7 Жер. 11:19, Ыш. 37:14, Элч. 8:32-33

+ 53:8 Заб. 26:13, Ыш. 38:11, Жез. 26:20, Жез. 32:23

+ 53:9 1 Пет. 2:22, Мк. 15:46

+ 53:11 Ыш. 42:1, Ыш. 52:13, Рим. 5:16

+ 54:1 1 Шам. 2:5, Гал. 4:27

+ 54:4 Ыш. 45:17, Сап. 3:11

+ 54:5 Жер. 3:14, Ош. 2:7

+ 54:6 Ыш. 62:4

+ 54:7 Жер. 51:5

+ 54:8 Заб. 88:29-30, Ыш. 55:3

+ 54:9 Башт. 8:21, Башт. 9:11

+ 54:10 Кат. 25:12-13, Жез. 34:25, Жез. 37:26, Ош. 2:18

+ 54:13 Жер. 31:33-34, Жкн. 6:45, 1 Кор. 2:13, 1 Тес. 4:9

+ 54:17 Заб. 4:2

+ 55:1 Ыш. 44:3, Жкн. 7:37

+ 55:2 Жкн. 6:27

+ 55:3 Ыш. 61:8, Жер. 32:40, Жез. 16:60, Заб. 88:29-30, Ыш. 54:6, Элч. 13:34

+ 55:5 2 Шам. 22:44

+ 55:6 1 Жыл. 28:9, 2 Жыл. 15:2, Жер. 29:13, Амос 5:4, Амос 5:6, Сап. 2:3

+ 55:9 Заб. 102:11

+ 55:11 Мыйз. 32:2, Жез. 12:25

+ 55:12 Заб. 97:8, Ыш. 35:2

+ 55:13 Ыш. 41:19

+ 56:1 Ыш. 46:13, Ыш. 51:5

+ 56:2 Чыг. 20:8

+ 56:3 Чыг. 12:38, Мыйз. 23:8, Эст. 9:27, Ыш. 14:1, Зак. 2:11

+ 56:7 Ыш. 2:2-3, Ыш. 60:3, Ыш. 66:20, Мал. 1:11, Мт. 21:13, Мк. 11:17, Лк. 19:46

+ 56:8 Ыш. 11:12, Жкн. 10:16

+ 56:9 Жер. 12:9, Жез. 39:17, Аян 19:17-18

+ 56:10 Жер. 6:17

+ 56:11 Жез. 34:2

+ 56:12 Нак. 23:35, Ыш. 22:13

+ 57:2 Дан. 12:13

+ 57:3 Мк. 8:38

+ 57:5 Жез. 16:20-21

+ 57:8 Жез. 16:25, Жез. 23:17

+ 57:11 Заб. 49:21

+ 57:13 Жер. 11:12

+ 57:15 2 Пад. 22:19, 2 Жыл. 34:27

+ 57:16 Заб. 102:9

+ 57:17 Жер. 6:13

+ 57:18 Жер. 3:22, Ыш. 40:1

+ 57:19 Рим. 2:10, Эф. 2:17

+ 57:21 Ыш. 48:22

+ 58:1 Мук. 1:5, Мук. 3:8

+ 58:3 Леб. 16:29, Кат. 29:7, Мал. 3:14

+ 58:5 Леб. 16:29, Зак. 7:5, Мт. 6:16

+ 58:6 Лк. 4:18, Заб. 81:4, Нак. 24:11

+ 58:7 Мт. 25:35, Лк. 3:11, Жкп. 2:15-16

+ 58:8 Заб. 36:6, Заб. 84:14, Ыш. 52:12

+ 58:11 Жер. 31:12, Жкн. 7:38

+ 58:12 Аюп 3:14, Ыш. 61:4

+ 58:13 Нек. 13:15-21

+ 58:14 Аюп 22:26, Заб. 36:4, Мыйз. 32:13

+ 59:1 Кат. 11:23, Ыш. 50:2

+ 59:2 Ош. 5:4, Заб. 65:18, Нак. 15:8, Нак. 28:9

+ 59:3 Ыш. 1:15, Нак. 6:17

+ 59:4 Аюп 15:35, Заб. 7:15, Жкп. 1:15

+ 59:6 Аюп 8:14

+ 59:7 Нак. 1:16, Нак. 6:18, Ыш. 59:7, Рим. 3:15-17

+ 59:10 Мыйз. 28:29, Аюп 5:14, Сап. 1:17

+ 59:11 Жез. 7:16, Ноом 2:7

+ 59:16 Жер. 5:1, Жез. 22:30, Заб. 97:1, Ыш. 63:5

+ 59:17 Эф. 6:14, Эф. 6:17, 1 Тес. 5:8

+ 59:18 Мыйз. 7:10, Жер. 51:56

+ 59:20 Рим. 11:26-27

+ 59:21 Жер. 31:31

+ 60:1 Заб. 101:17, Мал. 4:2, 1 Жкн. 1:7

+ 60:2 Аюп 37:19

+ 60:3 Ыш. 2:2-3, Ыш. 56:7, Ыш. 66:20, Мал. 1:11, Аюп 11:17, Аюп 22:28, Нак. 4:18, Дан. 12:3, Аян 21:24

+ 60:4 Ыш. 49:18, Ыш. 66:20

+ 60:5 Ыш. 61:6

+ 60:6 1 Пад. 10:1, 2 Жыл. 9:1, Мт. 2:11

+ 60:7 Заб. 119:5, Ыр. 1:4, Ыш. 21:16, Башт. 25:13

+ 60:8 Ош. 11:11

+ 60:9 Ыш. 51:5, 1 Пад. 10:22, Ыш. 23:1, Жун. 1:3

+ 60:10 Зак. 6:15

+ 60:11 Аян 21:25

+ 60:12 Зак. 14:17-19

+ 60:14 Ыш. 49:23, Жез. 48:35

+ 60:16 Ыш. 66:12, Башт. 49:24

+ 60:18 Ыш. 11:9

+ 60:19 Ыш. 30:26, Аян 21:23, Аян 22:5

+ 60:20 Заб. 26:1, Ыш. 35:10, Ыш. 65:19, Аян 21:4

+ 60:21 Заб. 36:9, Жез. 37:25, Мт. 15:13

+ 61:1 Ыш. 11:2, Лк. 4:18-19, Лк. 7:22, Ыш. 29:19, Леб. 25:8-15, Ыш. 42:7, Ыш. 49:9

+ 61:2 Леб. 25:10, Ыш. 34:8, Ыш. 63:4, Мт. 5:4

+ 61:3 Мт. 15:13

+ 61:4 Аюп 3:14, Ыш. 58:12, Амос 9:14

+ 61:6 Чыг. 19:6, 1 Пет. 2:9, Ыш. 60:5

+ 61:7 Аюп 42:10, Ыш. 40:2, Зак. 9:12

+ 61:8 Заб. 10:7, Ыш. 55:3, Жер. 32:40, Жез. 16:60

+ 61:9 Ыш. 65:23

+ 61:10 Зак. 3:4, Жер. 2:32, Аян 21:2

+ 62:2 Аян 2:17, Аян 3:12

+ 62:3 Зак. 9:16

+ 62:4 Ыш. 54:6, Ош. 1:10, Ош. 2:23

+ 62:5 Жер. 32:41, Сап. 3:17

+ 62:8 Мыйз. 28:33, Жер. 5:17

+ 62:10 Ыш. 11:10, Ыш. 49:22

+ 62:11 Ыш. 40:10, Аян 22:12

+ 63:1 Башт. 36:33, 1 Жыл. 1:44, Ыш. 34:6

+ 63:3 Жоел 3:13, Аян 19:15

+ 63:4 Ыш. 34:8, Ыш. 61:2

+ 63:5 Ыш. 59:16

+ 63:6 Ыш. 51:22

+ 63:9 Бий. 10:16, Чыг. 14:9, Чыг. 23:20

+ 63:10 Заб. 77:40, Элч. 7:51, Эф. 4:30

+ 63:11 Чыг. 12:50-51, Заб. 76:21, Ош. 12:13

+ 63:12 Чыг. 14:21

+ 63:15 Башт. 11:5, Мыйз. 26:15, Заб. 13:2, Заб. 32:14

+ 63:16 Мыйз. 32:6, Ыш. 64:8, Жкн. 8:41

+ 63:19 Жер. 14:8

+ 64:1 2 Шам. 22:10, Заб. 17:10, Заб. 143:5

+ 64:4 1 Кор. 2:9

+ 64:5 Элч. 10:35

+ 64:6 Заб. 1:4, Заб. 89:6

+ 64:7 Ыш. 43:22, Ош. 7:7

+ 64:8 Мыйз. 32:6, Ыш. 63:16, Жкн. 8:41, Аюп 10:9, Аюп 33:6, Ыш. 45:9, Жер. 18:6, Рим. 9:20-24

+ 64:11 2 Пад. 25:9, Ак. 1:9, Ак. 2:3

+ 65:2 Рим. 10:20

+ 65:3 Ыш. 1:29, Ыш. 66:17

+ 65:4 Леб. 11:7

+ 65:6 Заб. 149:9, Чыг. 20:5

+ 65:8 Башт. 18:26, Мк. 13:20

+ 65:10 Ыш. 33:9, Ыш. 35:2, Жаш. 7:24, Сап. 2:6

* Гат (же Баал-Гат) жана Мени (Манути) – күн жана ай кудайларынын аттары.

* Гат (же Баал-Гат) жана Мени (Манути) – күн жана ай кудайларынын аттары.

+ 65:12 Нак. 1:24, Ыш. 66:4, Жер. 7:13

+ 65:13 Ыш. 55:1, Лк. 6:25

+ 65:14 Лк. 6:25

+ 65:15 Жер. 29:22, Ыш. 62:2, Аян 2:17, Аян 3:12

+ 65:16 Жер. 4:2

+ 65:17 Ыш. 66:22, 2 Пет. 3:13, Аян 21:1, 1 Кор. 2:9

+ 65:19 Ыш. 35:10, Ыш. 60:20, Аян 21:4

+ 65:21 Жер. 31:5, Жез. 28:26

+ 65:22 Заб. 21:13

+ 65:23 Мыйз. 28:41, Заб. 113:22, Ыш. 61:9

+ 65:24 Дан. 9:21

+ 65:25 Ыш. 11:6, Башт. 3:14, Ыш. 11:9

+ 66:1 Жез. 43:7, Мт. 5:35, 1 Пад. 8:27, 2 Жыл. 2:6, Элч. 7:49-50

+ 66:2 Эзр. 9:4

+ 66:3 Ыш. 1:11

+ 66:4 Аюп 3:25, Нак. 10:24, Нак. 1:24, Ыш. 65:12, Жер. 7:13

+ 66:7 Ыш. 13:8, Аян 12:5

+ 66:12 Ыш. 60:16

+ 66:13 Ыш. 40:1, Ыш. 51:12

+ 66:15 2 Пет. 3:7, 2 Тес. 1:8, Заб. 67:18, Аб. 3:8

+ 66:16 Мыйз. 32:41, Жер. 25:33

+ 66:17 Ыш. 1:29, Ыш. 65:3, Леб. 11:7, Леб. 11:29

+ 66:18 Ыш. 2:2, Зак. 14:16

+ 66:20 Ыш. 14:2, Ыш. 49:22, Ыш. 60:4, Ыш. 2:2-3, Ыш. 56:7, Ыш. 60:3, Мал. 1:11

+ 66:21 Чыг. 19:6, Ыш. 61:6

+ 66:22 Ыш. 65:17

+ 66:24 Ыш. 1:31, Мт. 18:9, Мк. 9:47

+ 1:1 Жаш. 21:18, 1 Пад. 2:26

+ 1:2 2 Пад. 22:1, Жер. 3:6, Жер. 25:3, Сап. 1:1

+ 1:3 2 Пад. 23:36, 2 Пад. 24:18, Жер. 39:2, 2 Пад. 25:8-11

+ 1:4 Ыш. 49:1, Гал. 1:15, Ыш. 49:6, Элч. 9:15

+ 1:6 Чыг. 4:10

+ 1:8 Жез. 2:6, Жез. 3:11, Мт. 10:28, Жер. 15:20

+ 1:9 Ыш. 6:7, Дан. 10:16, Жер. 5:14

+ 1:10 Жер. 18:7, Жер. 31:28

+ 1:11 Амос 7:8, Амос 8:2

+ 1:13 Зак. 6:6

+ 1:14 Жер. 4:6, Жер. 6:1, Жер. 10:22, Жер. 13:20, Жер. 47:2, Жез. 26:7

+ 1:15 Жер. 25:9

+ 1:17 1 Пад. 18:46

+ 1:18 Ыш. 50:7, Жер. 6:27, Жер. 15:20, Жез. 3:8-9

+ 2:2 Жер. 3:4, Жез. 16:8, Мыйз. 2:7

+ 2:3 Чыг. 19:6, Чыг. 28:36, Мыйз. 7:6, Жкп. 1:18, Аян 14:4

+ 2:5 Мук. 6:3, 2 Пад. 17:15, Рим. 1:21

+ 2:6 Мыйз. 8:15

+ 2:7 Мыйз. 8:7, Мыйз. 11:11, Леб. 18:25, Кат. 35:33, Жез. 36:17

+ 2:8 Жер. 23:13

+ 2:9 Чыг. 20:5-6

+ 2:10 Ыш. 21:16-17

+ 2:11 Ыш. 37:19, Жер. 16:20, Заб. 105:20, Рим. 1:23

+ 2:13 Заб. 35:10, Жер. 17:13, Жкн. 4:10

+ 2:15 Ыш. 5:29, Жер. 4:7, Ноом 2:11, Жер. 9:11, Жер. 46:19

+ 2:18 Ыш. 30:2, Ыш. 31:1, Жер. 2:18, Жез. 16:28, Жез. 23:12

+ 2:20 Жер. 30:8, Жез. 34:27, Жез. 6:13, Жез. 16:15-16, Ош. 4:13

+ 2:21 Ыш. 5:1, Заб. 79:9, Мт. 21:33

+ 2:22 Аюп 9:30, Жез. 24:12

+ 2:24 Ош. 8:9

+ 2:25 Мыйз. 32:16, Жер. 3:13, Жер. 18:12

+ 2:26 Жер. 32:32

+ 2:27 Бий. 10:10

+ 2:28 Мыйз. 32:37, Жер. 11:12-13

+ 2:30 Ыш. 9:13, Жер. 5:3, 1 Пад. 18:4, 2 Жыл. 24:21, Мт. 23:37, Элч. 7:52

+ 2:32 Ыш. 61:10, Мыйз. 32:18, Ыш. 17:10, Жер. 3:21, Ош. 8:14

+ 2:33 Жер. 22:20, Жер. 30:14

+ 2:34 2 Пад. 21:16, 2 Пад. 24:4, Жер. 19:4

+ 2:36 Ыш. 30:3-5

+ 3:1 Мыйз. 24:1-4

+ 3:2 Ыш. 13:20, Жез. 16:25

+ 3:3 Мыйз. 28:24, Амос 4:7

+ 3:5 Заб. 102:9, Кош. 3:31

+ 3:6 2 Пад. 22:1, Жер. 1:2, Жез. 6:13, Жез. 16:15-16, Ош. 4:13

+ 3:8 Мыйз. 24:1, Ыш. 50:1, 2 Пад. 17:19, Жез. 23:11

+ 3:9 Чыг. 34:15

+ 3:10 Жез. 23:4

+ 3:11 Жез. 16:51

+ 3:12 Заб. 102:9

+ 3:13 Жез. 6:13, Жез. 16:15-16, Ош. 4:13

+ 3:15 Жер. 23:4

+ 3:16 Чыг. 25:10

+ 3:18 Ыш. 11:13, Жер. 50:4, Жез. 37:19, Ош. 1:11

+ 3:20 Ош. 3:1

+ 3:21 Мыйз. 32:18, Ыш. 17:10, Жер. 2:32

+ 3:22 Ыш. 57:18, Жер. 30:17

+ 3:25 Эзр. 9:6-7, Заб. 105:6

+ 4:1 2 Жыл. 30:6, Жоел 2:12

+ 4:2 Мыйз. 6:13, Жер. 5:2, Жер. 9:24

+ 4:3 Ош. 10:12, Мт. 13:7, Мк. 4:7, Эвр. 6:8

+ 4:4 Мыйз. 10:16, Мыйз. 30:6, Рим. 2:29, Жер. 21:11

+ 4:5 Ош. 5:8, Ош. 8:1

+ 4:6 Жер. 1:14, Жез. 26:7

+ 4:7 Ыш. 5:29, Жер. 2:15, Ноом 2:11

+ 4:8 Ыш. 22:12, Жоел 1:13

+ 4:10 Жер. 14:13, Жез. 14:9

+ 4:12 Жер. 51:1, Ош. 4:19, Ош. 13:15

+ 4:13 Жез. 38:9, Ыш. 5:28, Кош. 4:19, Аб. 1:8

+ 4:14 Заб. 50:4, Ыш. 1:16, Жкп. 4:8

+ 4:17 2 Пад. 25:1-4

+ 4:18 Жер. 2:17

+ 4:19 Ыш. 16:11

+ 4:20 Жез. 7:26, Жер. 10:20

+ 4:22 Мыйз. 32:28

+ 4:23 Башт. 1:2, Ыш. 5:30

+ 4:24 Жез. 38:20, Ноом 1:5

+ 4:25 Жер. 9:10

+ 4:26 Заб. 106:34

+ 4:27 Жер. 5:10

+ 4:28 Ыш. 24:4, Ош. 4:3, Жоел 1:10, Ыш. 50:3

+ 4:30 Кош. 1:19, Жез. 23:22, Жез. 23:40

+ 4:31 Ыш. 13:8, Жер. 6:24, Жер. 13:21, Жер. 22:23, Мук. 4:9-10, Ыш. 1:15, Кош. 1:17

+ 5:1 Ыш. 59:16, Жез. 22:30, Башт. 18:26

+ 5:2 Мыйз. 6:13, Жер. 4:2

+ 5:3 Жер. 2:30, Амос 4:6, Ак. 2:17

+ 5:4 Жер. 8:7

+ 5:5 Жер. 2:20

+ 5:6 Ыш. 5:29, Жер. 2:15, Ош. 13:7-8, Ноом 2:11

+ 5:7 Мыйз. 32:21, 2 Жыл. 13:9, Чыг. 23:13, Жаш. 23:6

+ 5:8 Чыг. 20:14, Чыг. 20:17, Жез. 22:11

+ 5:9 Жер. 9:9

+ 5:10 Жер. 4:27

+ 5:12 Ыш. 28:15, Жер. 6:14, Жер. 14:13

+ 5:13 2 Жыл. 36:16, Зак. 1:4

+ 5:14 Жер. 1:9, Аян 11:5

+ 5:15 Аб. 1:6, Мыйз. 28:49

+ 5:16 Заб. 5:10

+ 5:17 Леб. 26:16, Мыйз. 28:51

+ 5:19 Жер. 13:22, Жер. 16:10, Жер. 22:8

+ 5:21 Мыйз. 32:6, Мыйз. 29:4, Ыш. 6:9, Мк. 8:18

+ 5:22 Жер. 10:7, Аян 15:4, Башт. 1:9, Аюп 38:8-11, Заб. 32:7, Заб. 103:9

+ 5:23 Чыг. 32:9, Заб. 77:8

+ 5:24 Мыйз. 11:14

+ 5:26 Заб. 63:5, Нак. 1:11, Нак. 12:6

+ 5:28 Ыш. 1:23

+ 5:29 Жер. 5:9, Жер. 9:9

+ 5:31 Жер. 6:13, Жер. 14:14, Жер. 29:9, Кош. 2:14, Жез. 13:6

+ 6:1 2 Шам. 14:2, Нек. 3:14, Жер. 1:14, Жез. 26:7

+ 6:4 Жоел 3:9

+ 6:6 Мыйз. 20:19-20, Сап. 3:1

+ 6:7 Заб. 54:10, Жез. 7:23

+ 6:10 Ыш. 28:10, Ыш. 42:20, Жез. 12:2, Жкн. 8:43

+ 6:11 Жер. 20:9

+ 6:12 Мыйз. 28:30

+ 6:13 Ыш. 57:17, Жер. 5:31, Жер. 23:11, Мук. 3:11

+ 6:14 Жер. 23:17, Жез. 13:10, Мук. 3:5

+ 6:15 Сап. 2:1, Жер. 8:10-12

+ 6:16 Жер. 18:15, Мт. 11:29

+ 6:17 Жер. 44:16

+ 6:19 Нак. 1:31

+ 6:20 1 Пад. 10:1, 2 Жыл. 9:1, Ыш. 1:13, Амос 5:21, Мал. 1:10

+ 6:21 Жез. 3:20, Жез. 18:24

+ 6:22 Жер. 1:13, Жер. 50:41-43

+ 6:24 Ыш. 13:8, Жер. 4:31, Мук. 4:9-10

+ 6:25 Заб. 30:14, Жер. 20:3, Жер. 20:10, Жер. 46:5

+ 6:26 Амос 8:10, Зак. 12:10, Жер. 48:8

+ 6:27 Жер. 9:7, Жер. 1:18

+ 6:30 Ыш. 1:22, Ыш. 1:25, Жез. 22:19-20

+ 7:2 Жер. 19:14, Жер. 26:2

+ 7:3 Жер. 18:11, Жер. 26:13

+ 7:4 Ыш. 48:1, Мук. 3:11

+ 7:5 Жер. 22:3

+ 7:7 Жер. 25:5

+ 7:9 Жер. 5:2, Ош. 4:2

+ 7:11 Мт. 21:13, Мк. 11:17, Лк. 19:46

+ 7:13 Нак. 1:24, Ыш. 65:12, Ыш. 66:4

+ 7:15 2 Пад. 17:6, 2 Пад. 17:23

+ 7:16 Чыг. 32:10, Мыйз. 9:14, Жер. 11:14, Жер. 14:11

+ 7:20 2 Жыл. 34:25

+ 7:21 Ош. 8:13

+ 7:22 1 Шам. 15:22

+ 7:23 Леб. 26:12, Жер. 11:4, Мыйз. 4:40, Мыйз. 5:33, Мыйз. 18:17

+ 7:24 Заб. 80:11-12

+ 7:25 2 Жыл. 36:15

+ 7:26 Жер. 16:12

+ 7:30 2 Пад. 21:4-5, Жер. 32:34-35, Леб. 15:31, 2 Жыл. 36:14, Жез. 5:11

+ 7:31 Жаш. 15:8, 2 Пад. 23:10, Жер. 19:2, Мыйз. 12:31

* Оттуу жер.

+ 7:33 Мыйз. 28:26, Ыш. 17:2

+ 7:34 Аян 18:23, Леб. 26:31, Жер. 16:9, Жер. 25:10

* Жылдыздардын.

+ 8:2 Мыйз. 4:19, Жез. 8:16, Жер. 9:22, Жер. 16:4, Жер. 25:33

+ 8:3 Аюп 3:21, Аян 9:6

+ 8:7 Жер. 5:4

+ 8:8 Ыш. 10:1

+ 8:10 Мыйз. 28:30

+ 8:11 Жез. 13:10, Мук. 3:5

+ 8:12 Сап. 2:1, Жер. 6:12-15

+ 8:13 Ыш. 1:30

+ 8:14 Жер. 9:15, Жер. 23:15, Кош. 3:15

+ 8:15 Аюп 30:26, Жер. 14:19

+ 8:16 Аюп 39:20-25

+ 8:17 Кат. 21:6, Мыйз. 32:24, Заб. 57:5-6, Нас. 10:11

+ 8:19 Мук. 4:9, Мыйз. 32:21

+ 8:21 Жер. 14:17

+ 8:22 Жер. 46:11

+ 9:1 Жер. 13:17, Кош. 1:2, Кош. 1:16

+ 9:2 Заб. 54:8

+ 9:3 Заб. 63:4, Бий. 2:10, Аюп 18:21, Ош. 4:1, 2 Тес. 1:8

+ 9:4 Жер. 12:6, Мук. 7:5

+ 9:7 Жер. 6:27

+ 9:8 Заб. 27:3, Заб. 61:5, Нак. 26:23, Мук. 6:12

+ 9:9 Жер. 5:9, Жер. 5:29

+ 9:10 Жоел 1:19-20, Жер. 4:25

+ 9:11 Ыш. 25:2, Жер. 2:15, Жер. 34:22, Жер. 46:19

+ 9:15 Жер. 8:14, Жер. 23:15, Аян 8:11

+ 9:16 Леб. 26:33, Мыйз. 28:64, Жер. 49:37

+ 9:17 Амос 5:16

+ 9:18 Жер. 14:17

+ 9:22 Жер. 8:2

+ 9:23 Нак. 3:5, Нак. 21:30

+ 9:24 Жкп. 1:9, 1 Кор. 1:31, 2 Кор. 10:17

+ 9:26 Жер. 49:32, Мыйз. 10:16, Жер. 4:4

+ 10:4 Ыш. 40:19-20, Ыш. 41:7

+ 10:5 Заб. 113:12-15, Ыш. 46:7, Ыш. 41:23-24

+ 10:6 Чыг. 15:11, Заб. 85:8

+ 10:7 Жер. 5:22, Аян 15:4

+ 10:9 1 Пад. 10:22

+ 10:11 Заб. 95:5

+ 10:12 Аюп 9:8, Заб. 103:2, Заб. 135:5, Нак. 3:19

+ 10:13 Аюп 38:22, Заб. 134:7, Жер. 51:16

+ 10:14 Заб. 96:7, Ыш. 42:17, Заб. 134:17, Аб. 2:18-19, Рим. 1:25

+ 10:16 Кат. 18:20, Заб. 15:5, Мыйз. 32:9, Жер. 51:15-19

+ 10:19 Жер. 14:17, Жер. 30:12

+ 10:20 Жер. 4:20

+ 10:21 Жез. 34:2, Жез. 34:5-6

+ 10:22 Жер. 1:14, Жез. 26:7

+ 10:23 Нак. 16:1, Нак. 20:24, Дан. 5:23

+ 10:24 Заб. 6:2, Заб. 37:2

+ 10:25 Жер. 10:25, Аян 16:1, Заб. 13:4, Заб. 78:6-7

+ 11:3 Мыйз. 27:26

+ 11:4 Мыйз. 4:20, 1 Пад. 8:51, Леб. 26:12, Жер. 7:22

+ 11:5 Чыг. 3:8, Башт. 17:2, Башт. 26:3

+ 11:8 Леб. 26:14-45, Мыйз. 28:15-65

+ 11:9 Жез. 22:25

+ 11:10 Мыйз. 31:16

+ 11:11 1 Шам. 8:18, Нак. 1:28, Ыш. 1:15, Жез. 8:18, Мук. 3:4

+ 11:12 Ыш. 57:13, Жер. 2:28

+ 11:13 Жер. 2:28

+ 11:14 Жер. 7:16, Жер. 14:11

* Курмандыктар.

+ 11:15 Нак. 2:14, Нак. 10:23, Нак. 15:21, Ыш. 1:11-12

+ 11:16 Заб. 51:10, Рим. 11:17

+ 11:17 Ыш. 5:2, Жер. 2:21

+ 11:19 Ыш. 53:7

+ 11:20 1 Шам. 16:7, Жер. 17:10, Жер. 20:12, Аян 2:23, Жер. 15:15, Жер. 20:12

+ 11:21 Ыш. 30:10, Амос 2:11, Мук. 2:6, Жаш. 21:18, Жер. 1:1

+ 12:1 Эзр. 9:15, Дан. 9:7, Жкн. 17:25, Аян 16:5, Аюп 12:6, Аюп 21:7, Заб. 72:3, Заб. 91:8, Нак. 24:19, Аб. 1:13, Мал. 3:15

+ 12:2 Ыш. 29:13

+ 12:3 Заб. 16:3, Заб. 138:1

+ 12:4 Ыш. 40:24, Жер. 9:10, Жер. 23:10, Жоел 1:10, Рим. 8:22, Жер. 4:25, Ош. 4:3

+ 12:6 Жер. 9:4, Нак. 26:25

+ 12:9 Ыш. 46:11, Ыш. 56:9, Жез. 39:17, Аян 19:17-18

+ 12:10 Ыш. 5:1-2

+ 12:13 Мыйз. 28:38, Мук. 6:15

+ 12:14 Жез. 25

+ 12:15 Жер. 48:47, Жер. 49:6

+ 12:16 Жер. 4:2

+ 13:1 Чыг. 28:39, Леб. 16:4

+ 13:13 Ыш. 51:17

+ 13:14 Зак. 11:6

+ 13:16 Ыш. 5:30, Ыш. 8:22, Амос 8:9, Жкн. 11:10, Жкн. 12:35

+ 13:17 Жер. 9:1, Зак. 10:3, Зак. 13:7

+ 13:18 2 Пад. 24:12, Жер. 22:26, Аюп 19:9, Жер. 13:18, Кош. 5:16

+ 13:20 Жер. 1:14, Жер. 6:22

+ 13:21 Ыш. 13:8, Жер. 4:31, Мук. 4:9-10

+ 13:22 Жер. 5:19

+ 13:24 Заб. 1:4, Заб. 82:14

+ 13:25 Аюп 20:29

+ 13:26 Ыш. 47:3, Ноом 3:5, Аб. 2:16

+ 13:27 Жер. 5:8, Ыш. 1:16

+ 14:2 Ыш. 3:25

+ 14:4 Жер. 3:3, Жоел 1:11

+ 14:7 Заб. 24:11, Заб. 78:9

+ 14:8 Заб. 70:5, Жер. 17:13

+ 14:10 Ош. 8:13, Ош. 9:9

+ 14:11 Жер. 7:16, Жер. 11:14

+ 14:12 Нак. 1:28, Ыш. 1:15, Мук. 3:4, Жер. 6:20, Мыйз. 32:24, Жер. 16:4, Жер. 24:10, Жер. 32:24, Жез. 5:17, Жез. 14:21

+ 14:13 Ыш. 28:15, Жер. 5:12

+ 14:14 Жер. 5:31, Жез. 13:6, Мк. 13:6

+ 14:15 Мыйз. 18:20

+ 14:16 Заб. 78:3

+ 14:17 Жер. 13:17, Жер. 8:21

+ 14:18 Жез. 7:15

+ 14:19 Кош. 5:22, Жер. 8:15

+ 14:20 Заб. 105:6, Дан. 9:5, Дан. 9:8

+ 14:21 Леб. 26:42

+ 14:22 Леб. 26:4, Жез. 34:26, Зак. 10:1

+ 15:1 Чыг. 32:11-14, 1 Шам. 7:10, Заб. 98:6

+ 15:2 Жер. 43:11, Зак. 11:9, Аян 13:10

+ 15:3 Леб. 26:16-22, Аян 6:8

+ 15:4 2 Пад. 21:3-7, 2 Пад. 21:11, Жер. 34:17

+ 15:5 Ыш. 51:19, Ноом 3:7

+ 15:9 1 Шам. 2:5, Амос 8:9

+ 15:10 Аюп 3:3, Жер. 20:14, Чыг. 22:25

+ 15:13 Жер. 17:2

+ 15:14 Жер. 16:13, Мыйз. 32:22

+ 15:15 Жер. 11:20, Заб. 68:8

+ 15:16 Жез. 3:1-3, Аян 10:9-10, Заб. 118:111, Заб. 118:162

+ 15:17 Кош. 3:28

+ 15:18 Жер. 30:12, Аюп 6:15

+ 15:20 Ыш. 50:7, Жер. 1:18, Жез. 3:8-9, Жер. 1:8

+ 16:4 Жер. 8:2, Жер. 25:33, Жер. 14:12, Жез. 5:17, Жез. 14:21, Мыйз. 28:26

+ 16:5 Жез. 24:16

+ 16:6 Леб. 19:28, Мыйз. 14:1

+ 16:9 Ыш. 24:8, Жер. 7:34, Жез. 26:13, Ош. 2:11, Амос 8:10, Аян 18:23

+ 16:10 Жер. 5:19

+ 16:11 Мыйз. 29:24-26, Жер. 22:9

+ 16:12 Жер. 7:26

+ 16:13 Мыйз. 4:28, Мыйз. 28:36

+ 16:15 Жер. 23:7-8

+ 16:16 Аб. 1:14-15

+ 16:17 2 Жыл. 16:9, Заб. 89:8, Нак. 5:21, Жер. 32:19

+ 16:18 Ыш. 40:2, Аян 18:6

+ 16:19 Заб. 27:7, Заб. 31:3, Жер. 17:17, Амос 2:4

+ 16:20 Ыш. 37:19, 1 Кор. 8:4

+ 17:1 Аюп 19:24, Чыг. 27:2

+ 17:2 Мыйз. 16:21, Жер. 15:13

+ 17:4 Мыйз. 32:22

+ 17:5 Заб. 117:8, Заб. 145:3, Ыш. 31:3

+ 17:6 Жер. 48:6

+ 17:7 Заб. 70:5

+ 17:8 Заб. 1:3

+ 17:10 1 Жыл. 28:9, 1 Жыл. 29:17, Заб. 25:2, Нак. 17:3, Жер. 32:19

+ 17:11 Заб. 38:7

+ 17:13 Заб. 70:5, Жер. 14:18, Заб. 35:10, Жер. 2:13, Жкн. 4:10

+ 17:15 Ыш. 5:19

+ 17:17 Жер. 16:19

+ 17:18 Заб. 34:4, Заб. 39:15

+ 17:21 Нек. 13:15

+ 17:22 Чыг. 20:8

+ 17:25 Жер. 22:4

+ 17:26 Леб. 7:12, 2 Жыл. 33:16

+ 17:27 Жез. 20:48, Ош. 8:14, Амос 2:5

+ 18:1 Зак. 11:13

+ 18:3 Мт. 27:9-10

+ 18:6 Аюп 10:9, Аюп 33:6, Ыш. 29:16, Ыш. 45:9, Ыш. 64:8, Рим. 9:20-24

+ 18:7 Жер. 1:10, Жер. 31:28, Жер. 42:10

+ 18:8 Чыг. 32:14, 2 Шам. 24:16, Жез. 18:21, Жун. 3:10

+ 18:10 1 Шам. 2:30

+ 18:11 Жер. 36:3, Жун. 3:8, Жер. 7:3, Жер. 26:13

+ 18:12 Жер. 2:25

+ 18:15 Жер. 2:31, Жер. 6:16

+ 18:16 Жер. 25:9, Леб. 26:32

+ 18:17 Ош. 13:15

+ 18:18 Жер. 11:19

+ 18:20 Заб. 34:12, Нак. 17:13, Заб. 118:85

+ 18:21 Заб. 108:9-10

+ 18:22 Заб. 139:6

+ 18:23 Заб. 63:3, Нек. 4:5, Заб. 68:28

+ 19:1 Жер. 18:2

+ 19:2 Жаш. 15:8, 2 Пад. 23:10, Жер. 7:31-32

+ 19:3 1 Шам. 3:11, 2 Пад. 21:12

+ 19:4 2 Пад. 21:16, 2 Пад. 24:4, Жер. 2:34

+ 19:5 Леб. 18:21, Мыйз. 12:31

+ 19:7 Мыйз. 28:26, Жер. 7:33

+ 19:8 Сап. 2:15

+ 19:9 Леб. 26:29, Мыйз. 28:53, Кош. 2:20, Кош. 4:10, Жез. 5:10

+ 19:11 Заб. 2:9, Ыш. 30:14, Жер. 7:32

+ 19:13 Мыйз. 4:19, Жер. 32:29, Сап. 1:5

+ 19:14 Жер. 7:2, Жер. 26:2

+ 20:2 Жер. 29:26

* Айланада тынчтык.

* Туш-туштан коркунуч.

+ 20:3 Жер. 6:25

+ 20:5 2 Пад. 24:13-14

+ 20:6 Жер. 14:14

+ 20:7 Жез. 14:9, Заб. 118:50, Кош. 3:14

+ 20:9 Аюп 32:20, Заб. 38:3, Жер. 6:11

+ 20:10 Жер. 6:25, Жер. 46:5

+ 20:11 Жер. 1:8, Жер. 23:40

+ 20:12 1 Шам. 16:7, Жер. 11:20, Аян 2:23, Жер. 15:15

+ 20:13 Заб. 108:30-31

+ 20:14 Аюп 3:3, Жер. 15:10

+ 20:16 Башт. 19:24-25

+ 20:17 Аюп 3:10-11

+ 20:18 Аюп 3:20

+ 21:1 Жер. 38:1, 2 Пад. 25:18, Жер. 29:25, Жер. 37:3, Жер. 52:24

+ 21:2 2 Пад. 25:1, Заб. 104:2

+ 21:5 Жез. 20:33

+ 21:7 Жер. 37:17, Жер. 39:5, Жер. 52:9, Мыйз. 28:50, Жез. 5:11

+ 21:8 Мыйз. 30:15

+ 21:9 Жер. 38:2, Жер. 39:18, Жер. 45:5

+ 21:10 2 Жыл. 36:19

+ 21:11 Ыш. 1:17, Мук. 6:8, Зак. 7:9-10, Жер. 4:4

+ 21:13 Жер. 49:4

+ 21:14 Жез. 20:47

+ 22:3 Ыш. 1:17, Жер. 7:5-6, Жер. 21:12

+ 22:4 Жер. 17:25

+ 22:5 Жер. 44:6, Жер. 49:13

+ 22:7 Ыш. 37:24, Жер. 6:6

+ 22:8 Леб. 26:32, 1 Пад. 9:8, 2 Жыл. 7:21

+ 22:9 Мыйз. 29:24-26, Жер. 16:11

+ 22:10 2 Жыл. 35:24-25

+ 22:12 2 Пад. 23:34

+ 22:13 Леб. 19:13, Мыйз. 24:15, Аб. 2:12

+ 22:15 2 Пад. 23:25, Ыш. 3:10

+ 22:16 Нак. 31:9

+ 22:18 2 Пад. 23:36

+ 22:19 Жер. 36:30

+ 22:20 Кат. 27:12, Мыйз. 32:49

+ 22:23 Жер. 4:31

+ 22:24 Ыш. 49:18, Жез. 5:11, Сап. 2:9, Рим. 14:11, Эст. 8:8, Ыр. 8:6, Ак. 2:23, 2 Пад. 24:8-12, Жер. 24:1

+ 22:26 2 Пад. 24:12, Жер. 13:18

+ 22:28 Жер. 48:38

+ 22:29 Ыш. 1:2

+ 22:30 Жер. 36:30

+ 23:1 Жез. 34:1-10, Зак. 11:16-17

+ 23:3 Мыйз. 30:3, Жер. 32:37, Жез. 34:13

+ 23:4 Жер. 3:15

+ 23:5 Ош. 3:5, Жез. 34:23

+ 23:6 Жер. 32:37, Жез. 28:26, Жер. 33:14-16

+ 23:8 Жер. 16:14-15

+ 23:11 Жер. 6:13, Жер. 7:30, Жер. 32:34, Сап. 3:4

+ 23:12 Заб. 34:6, Заб. 72:18, Нак. 4:19

+ 23:13 Жер. 2:8

+ 23:14 Жер. 29:23, Жез. 13:22, Башт. 18:20, Башт. 19:24, Ыш. 1:10, Жез. 16:46

+ 23:15 Жер. 8:14, Жер. 9:15, Аян 8:11

+ 23:16 Жез. 13:2

+ 23:17 Жер. 6:14, Жез. 13:10, Мук. 3:5

+ 23:18 Аюп 15:8

+ 23:19 1 Пад. 19:11, Жез. 1:4

+ 23:20 Жер. 30:23-24

+ 23:21 Жер. 5:31, Жер. 14:14, Жез. 13:6

+ 23:23 Заб. 138:7-12

+ 23:24 Ыш. 66:1

+ 23:25 Мыйз. 13:1, Зак. 10:2

+ 23:27 Бий. 3:27

+ 23:30 Мыйз. 18:20, Жер. 14:15, Жез. 13:8

+ 23:32 Мук. 3:5

+ 23:40 Жер. 20:11

+ 24:1 Амос 8:1, Мук. 7:1, 2 Пад. 24:12-15, Жез. 17:12

+ 24:2 Жер. 29:16

+ 24:6 Жер. 31:28, Жер. 42:10

+ 24:7 Мыйз. 30:6, Жер. 32:39

+ 24:8 Жер. 21:1

+ 24:9 Мыйз. 28:37

+ 24:10 Жер. 14:12, Жез. 5:17, Жез. 14:21

+ 25:1 2 Пад. 24:1, Жер. 36:1, Дан. 1:1

+ 25:3 Жер. 1:2, Жер. 7:13, Жер. 26:5

+ 25:4 2 Жыл. 24:19

+ 25:5 Жер. 7:7

+ 25:6 Чыг. 20:3-4

+ 25:9 Жер. 1:15, Жер. 27:6, Жер. 43:10, Жер. 18:16

+ 25:10 Нас. 12:4, Жер. 7:34

+ 25:11 Жер. 29:10, Дан. 9:2, Зак. 1:12, Зак. 7:5

+ 25:13 Жер. 46

+ 25:14 Жер. 27:7, Жер. 50:9, Жер. 51:28

+ 25:15 Заб. 74:8, Ыш. 51:17, Обад. 1:16, Аян 14:10

+ 25:16 Жер. 47:6

+ 25:17 Ыш. 51:22, Ноом 3:11

+ 25:19 Жер. 46:25

+ 25:20 Башт. 22:21, Аюп 1:1, Кош. 4:21, Жер. 47:1

+ 25:21 Жер. 48

+ 25:22 Ыш. 23:1, Жер. 27:3, Жер. 47:4

+ 25:23 Башт. 22:21, Ыш. 21:13, Жер. 49:8

+ 25:25 Жер. 49:34-39

+ 25:27 Жез. 38:21

+ 25:28 Жер. 49:12

+ 25:29 1 Пет. 4:17, Жез. 38:22

+ 25:30 Жоел 3:16, Амос 1:2

+ 25:32 Жер. 23:19, Жер. 30:23

+ 25:33 Ыш. 66:16, Жер. 8:2, Жер. 16:4

+ 25:34 Жер. 4:8

+ 26:1 2 Пад. 23:36

+ 26:2 Жер. 7:2, Жер. 19:14, Мыйз. 4:2, Аян 22:18

+ 26:3 Жер. 18:8, Жер. 36:3, Жун. 3:10

+ 26:4 Леб. 26:14, Мыйз. 28:15

+ 26:5 Жер. 25:3-4

+ 26:10 Жер. 36:10

+ 26:13 Жер. 7:3, Жер. 18:11, Мыйз. 30:2-3, Жун. 3:10

+ 26:14 Жаш. 9:25

+ 26:17 Элч. 5:34

+ 26:18 Мук. 3:12

+ 26:19 2 Жыл. 32:26, Чыг. 32:14

+ 26:20 Жаш. 9:17, 1 Шам. 7:1

+ 26:21 2 Пад. 23:36

+ 26:22 Жер. 36:12, Жер. 36:25

+ 26:24 2 Пад. 22:12

+ 27:1 2 Пад. 24:18

+ 27:2 Жер. 28:10

+ 27:3 Жер. 25:21-22

+ 27:5 Ыш. 45:12, Дан. 4:14

+ 27:6 Ыш. 44:28, Ыш. 45:1, Жер. 25:9, Жер. 43:10, Дан. 2:38, Дан. 4:19

+ 27:7 Жер. 52:31, Жер. 25:12-14

+ 27:8 Жер. 28:10, Жез. 34:27, Жер. 14:20

+ 27:9 Жер. 29:8

+ 27:10 Жер. 5:31

+ 27:12 Жер. 38:17

+ 27:13 Жер. 14:12

+ 27:16 Жер. 28:3

+ 27:19 2 Пад. 24:14-15

+ 27:22 2 Пад. 25:13, Эзр. 1:7, Жер. 29:10

+ 28:1 2 Пад. 24:18, Жаш. 9:3, Жаш. 21:17

+ 28:2 Мыйз. 28:48, Жер. 27:8

+ 28:3 Жер. 27:16

+ 28:9 Жер. 6:14, Мыйз. 18:22

+ 28:10 Жер. 27:2

+ 28:14 Жер. 27:6

+ 28:15 Жер. 29:31-32

+ 29:1 Жез. 8:1

+ 29:2 2 Пад. 24:12, Жер. 24:1

+ 29:7 Эзр. 6:10, 1 Тим. 2:1-2

+ 29:8 Жер. 27:9, Жер. 27:15

+ 29:9 Жер. 5:31

+ 29:10 Жер. 25:11-12, Дан. 9:2, Зак. 1:12, 2 Жыл. 36:22, Эзр. 1:1

+ 29:12 1 Пад. 8:48, 2 Жыл. 6:38, Дан. 9:3

+ 29:13 1 Жыл. 28:9, 2 Жыл. 15:2, Ыш. 55:6

+ 29:14 Мыйз. 4:29, Мыйз. 30:3

+ 29:16 Жер. 24:3, Жер. 24:8

+ 29:18 Жер. 14:12, Жер. 15:4, Жер. 18:16

+ 29:19 2 Жыл. 24:19, Жер. 25:4

+ 29:21 Жер. 5:31

+ 29:22 Ыш. 65:15

+ 29:23 Жер. 23:14

+ 29:24 2 Пад. 25:18, Жер. 21:1

+ 29:26 2 Пад. 9:11, Ош. 9:7, Жер. 20:2

+ 29:31 Жер. 28:15-16

+ 30:2 Жер. 36:2, Аб. 2:2, Зак. 5:1

+ 30:3 Мыйз. 30:3, Жер. 29:14, Жер. 12:15, Жез. 20:42

+ 30:6 Ыш. 13:8, Жоел 2:6, Ноом 2:10

+ 30:7 Жоел 2:11, Сап. 1:14, Дан. 12:1

+ 30:8 Жер. 2:20, Жер. 27:8, Жез. 34:27

+ 30:9 Жез. 23:5, Жез. 34:23-24, Жез. 37:24

+ 30:10 Ыш. 41:8, Леб. 26:6, Жер. 46:27, Жез. 39:26, Мук. 4:4

+ 30:11 Жер. 46:27-28

+ 30:12 Жер. 15:18

+ 30:16 Ыш. 33:1

+ 30:17 Жер. 3:22, Жер. 33:6, Ош. 6:1

+ 30:19 Жез. 36:10

+ 30:22 Леб. 26:12

+ 30:23 1 Пад. 19:11, Жез. 1:4

+ 30:24 Жер. 23:19-20

+ 31:3 Мыйз. 7:8, Мал. 1:2

+ 31:4 Чыг. 15:20

+ 31:5 Ыш. 65:21

+ 31:6 Ыш. 2:3

+ 31:8 Жер. 3:18

+ 31:9 Жер. 50:4, Чыг. 4:22, Ош. 11:1, Мал. 1:6

+ 31:10 Ыш. 40:11

+ 31:11 Чыг. 13:13, Леб. 25:49, Ыш. 49:24

+ 31:12 Ыш. 58:11

+ 31:13 Заб. 29:12

+ 31:15 Мт. 2:18

+ 31:18 Кош. 5:21

+ 31:20 Чыг. 4:22, Ош. 11:1, Мал. 1:6

+ 31:22 Жер. 49:4

+ 31:23 Жер. 29:14, Заб. 121:6

+ 31:27 Ыш. 49:19, Жез. 36:11, Зак. 2:4, Зак. 10:8

+ 31:28 Жер. 1:10, Жер. 18:7, Жер. 24:6, Жер. 42:10

+ 31:29 Кош. 5:7, Жез. 18:2-4

+ 31:30 Мыйз. 24:16

+ 31:31 Лк. 22:20, 2 Кор. 3:6

+ 31:32 Жер. 3:14

+ 31:33 Жер. 32:40, Жез. 37:26, Мыйз. 6:6, Ыш. 51:7, Рим. 2:15-16, Леб. 26:12

+ 31:34 Ош. 2:20, Ыш. 43:25, Эвр. 8:8-12, Эвр. 10:16-17

+ 31:35 Башт. 1:16, Аюп 38:33, Ыш. 51:15

+ 31:36 Жер. 33:20-26

+ 31:37 Жер. 33:26, Рим. 11:1

+ 31:38 Нек. 3:1, 2 Пад. 14:13

+ 31:40 Жер. 7:31-32, 2 Жыл. 23:15, Нек. 3:28

+ 32:1 2 Пад. 24:18

+ 32:2 2 Пад. 25:1, Нек. 3:25

+ 32:5 Жер. 21:10, Жер. 34:3, Жер. 38:3

+ 32:7 Жер. 22:11, Жаш. 21:18, Жер. 1:1, Леб. 25:25, Кат. 27:11

+ 32:8 Леб. 25:25, Кат. 27:11, Рут 4:4

+ 32:12 Жер. 36:4, Жер. 43:3, Жер. 45:1

+ 32:17 Башт. 18:14, Аюп 42:2, Мт. 19:26

+ 32:18 Чыг. 20:5, Чыг. 34:7, Мыйз. 5:9

+ 32:19 2 Жыл. 16:9, Жер. 16:17, Жер. 17:10

+ 32:20 Заб. 134:9

+ 32:21 Чыг. 6:6, Мыйз. 4:34

+ 32:22 Чыг. 3:8, Мыйз. 26:15

+ 32:23 Дан. 9:10-14

+ 32:24 Жер. 14:12, Жез. 5:17

+ 32:26 Башт. 18:14

+ 32:29 2 Жыл. 36:19, Жер. 21:10, Жер. 19:13, Сап. 1:5

+ 32:30 Жер. 3:25

+ 32:32 Жер. 2:26

+ 32:34 2 Пад. 21:4-5, Жер. 7:30-31, Жер. 23:11

+ 32:35 Леб. 18:21, Мыйз. 18:10, Мыйз. 12:31

+ 32:36 Жер. 21:10

+ 32:37 Мыйз. 30:3, Ыш. 11:12, Жез. 11:17, Сап. 3:20, Жер. 23:6, Жез. 28:26

+ 32:38 Леб. 26:12

+ 32:39 Жез. 11:19

+ 32:40 Ыш. 55:3, Жер. 31:33, Жез. 16:60

+ 32:41 Ыш. 62:5, Сап. 3:17, Мыйз. 28:63

+ 32:42 Зак. 8:15

+ 32:44 Жер. 29:14

+ 33:1 Жер. 32:2

+ 33:3 Ыш. 48:6

+ 33:4 Мыйз. 31:17

+ 33:6 Жер. 3:22, Жер. 30:17, Ош. 6:1

+ 33:7 Жер. 29:14

+ 33:8 Леб. 16:30, Жез. 36:25, Зак. 13:1

+ 33:10 Жер. 32:43

+ 33:11 Жер. 7:34, Жер. 16:9, Заб. 105:1

+ 33:15 Ош. 3:5, Жез. 34:23

+ 33:16 Жер. 32:37, Жез. 28:26, Жер. 23:5-6

+ 33:17 2 Шам. 7:16

+ 33:19 Башт. 8:22

+ 33:21 Заб. 88:34

+ 33:22 Башт. 15:5, Башт. 22:17, 1 Пад. 4:20

+ 33:25 Заб. 73:17, Заб. 103:19

+ 33:26 Жер. 31:37, Жер. 29:14

+ 34:1 2 Пад. 25:1, Жер. 39:1, Жер. 52:4

+ 34:2 2 Пад. 24:18, Жер. 32:1, Жер. 21:10

+ 34:3 Жер. 32:3-5

+ 34:5 Жер. 38:20, Жер. 39:7, 2 Жыл. 16:14

+ 34:7 Жаш. 10:3, Жаш. 10:10

+ 34:9 Леб. 25:39-46

+ 34:13 Чыг. 20:2, Леб. 26:13

+ 34:14 Чыг. 21:2, Мыйз. 15:12

+ 34:17 Жер. 14:12, Жер. 15:4

+ 34:20 Мыйз. 28:26, Жер. 7:33

+ 34:21 Жер. 37:5, Жер. 37:11

+ 34:22 Жер. 37:8, Жер. 4:7

+ 35:1 2 Пад. 23:36, Жер. 25:1

+ 35:2 1 Жыл. 2:55, 1 Жыл. 9:26, 1 Жыл. 9:33

+ 35:6 2 Пад. 10:15, 2 Пад. 10:23

+ 35:11 2 Пад. 24:1, Жер. 46:2

+ 35:15 Чыг. 20:3, Жер. 18:11, Жер. 25:5

+ 35:17 Ыш. 50:2

+ 36:1 2 Пад. 24:1, Жер. 25:1, Жер. 45:1

+ 36:2 Жер. 30:1, Аб. 2:2, Зак. 5:1, Жер. 1:2

+ 36:3 Жез. 12:3, Жер. 18:11, Жер. 26:3, Жун. 3:10

+ 36:4 Жер. 32:12

+ 36:9 Эзр. 8:21, 2 Жыл. 20:3, Жун. 3:5

+ 36:10 Жер. 26:10, 1 Жыл. 9:26, 1 Жыл. 9:33

+ 36:12 Жер. 26:22

+ 36:22 Амос 3:15

+ 36:24 Жаш. 7:6

+ 36:26 Жер. 26:20-23

+ 36:29 Жер. 26:9

+ 36:30 Жер. 22:30, 2 Пад. 22:19

+ 37:1 2 Пад. 24:17, Жез. 17:13

+ 37:2 2 Жыл. 36:12

+ 37:3 Жер. 38:1, Жер. 21:1

+ 37:4 Жер. 32:2

+ 37:5 Жер. 34:21

+ 37:6 Кош. 4:17

+ 37:8 Жер. 34:22

+ 37:13 Зак. 14:10, Жер. 38:19

+ 37:15 Жер. 38:6

+ 37:17 Жер. 21:7

+ 37:19 Жер. 28:2

+ 37:21 Жер. 32:2, Жер. 38:9, Жер. 52:6

+ 38:1 Жер. 37:3, Жер. 21:1

+ 38:2 Мыйз. 30:15, Жер. 21:9

+ 38:3 Жер. 32:3

+ 38:4 Жер. 26:11, Жер. 37:15

+ 38:5 2 Шам. 3:39

+ 38:6 Башт. 37:24, Зак. 9:11, Заб. 68:15

+ 38:7 Жер. 39:16, Элч. 8:27, Жер. 37:13

+ 38:9 Жер. 52:6

+ 38:17 Жер. 27:12

+ 38:18 Жер. 21:10

+ 38:19 Жер. 37:13

+ 38:20 Жер. 34:5

+ 38:22 Жер. 38:6

+ 38:23 Жер. 39:6

+ 38:26 Жер. 37:20

• 39:1 2 Пад. 25:1-21, Жер. 52:4-16

+ 39:1 Мыйз. 28:52

+ 39:2 Жер. 1:3

+ 39:5 Жаш. 5:10, Кат. 34:11, 2 Пад. 23:33, Жер. 21:7

+ 39:7 Жер. 34:4-5

+ 39:8 Жер. 21:10, Жез. 16:41, Нек. 1:3

+ 39:9 Жер. 40:1, Жер. 52:12

+ 39:14 2 Пад. 22:12, Жер. 26:24, Жер. 40:5

+ 39:15 Жер. 32:2, Жер. 33:1

+ 39:16 Жер. 38:7

+ 39:17 Жер. 22:25

+ 39:18 Жер. 21:9

+ 40:1 Жер. 39:11, Жаш. 18:25, Жер. 31:15

+ 40:2 Мыйз. 29:24-28

+ 40:3 Жер. 44:23, Дан. 9:10-12

+ 40:5 2 Пад. 22:12

+ 40:6 Жаш. 18:26

• 40:7 2 Пад. 25:22-26

+ 40:7 2 Пад. 22:12, Жер. 39:14, Жер. 40:5

+ 40:8 Жаш. 18:26

+ 40:13 Жер. 40:8, Жер. 42:1, Жер. 43:2

+ 41:1 Жаш. 18:26, Жер. 40:14

+ 41:2 2 Пад. 25:25

+ 41:5 Жаш. 17:7, Жаш. 18:1, 1 Пад. 16:24

+ 41:9 1 Пад. 15:16

+ 41:11 Жер. 40:15

+ 41:12 2 Шам. 2:13

+ 41:15 Жер. 40:14

+ 42:1 Жер. 40:13

+ 42:2 1 Шам. 7:8, 1 Шам. 12:19

+ 42:5 Башт. 31:50, Бий. 11:10

+ 42:6 Жер. 7:23

+ 42:10 Жер. 24:6, Жер. 31:28

+ 42:14 Жер. 4:19, Жер. 43:7

+ 42:16 Жез. 11:8

+ 43:2 Жер. 40:13, Жер. 42:1, Жер. 42:19

+ 43:3 Жер. 32:12

+ 43:6 Жер. 39:10, Жер. 40:7, Жер. 40:5

+ 43:7 Жер. 2:16

+ 43:10 Ыш. 44:28, Ыш. 45:1, Жер. 25:9, Жер. 27:6

+ 43:11 Жер. 44:13, Жер. 15:2, Зак. 11:9, Аян 13:10

+ 43:12 Жер. 46:25, Жез. 30:13

+ 44:1 Жер. 43:8, Жер. 46:14

+ 44:3 Мыйз. 16:14, Жер. 19:4

+ 44:4 2 Жыл. 36:15-16

+ 44:9 1 Пад. 11:8, 2 Пад. 11:1

+ 44:12 Жер. 42:15-17

+ 44:13 Жер. 43:11

+ 44:16 Жер. 6:17, Жер. 42:13-14

+ 44:17 Жер. 19:13

+ 44:22 Жез. 8:6, 2 Пад. 22:19

+ 44:23 Жер. 40:3

+ 44:27 Жер. 31:28

+ 44:28 Жез. 6:8

+ 44:30 Жер. 46:17, Жез. 30:21

+ 45:1 Жер. 32:12, 2 Пад. 24:1, Жер. 36:1, Жер. 36:23

+ 45:2 Жер. 36:26

+ 45:5 Жер. 21:9, Жер. 39:18

+ 46:1 Жер. 25:13

+ 46:2 Ыш. 19:1, Жез. 29:1, Жоел 3:19, 2 Пад. 23:29, 2 Жыл. 35:20, Жер. 25:1, Жер. 36:1, Жер. 45:1

+ 46:5 Жер. 6:25, Жер. 20:10

+ 46:10 Ыш. 13:19, Жоел 1:15, Сап. 1:7, Ыш. 1:24, Мыйз. 32:42, Жер. 46:2

+ 46:11 Жер. 8:22, Жез. 30:21

+ 46:12 Ноом 2:5

+ 46:14 Жер. 2:16, Жер. 44:1, Жез. 30:13

+ 46:16 Леб. 26:37

+ 46:17 Ыш. 30:7

+ 46:18 Жер. 4:2, Бий. 4:6, 1 Пад. 18:42, Жер. 48:15

+ 46:19 Жез. 29:12, Жез. 30:23, Жер. 2:15, Жер. 9:11, Жер. 44:1

+ 46:20 Ош. 10:11

+ 46:24 Жер. 1:14-15

+ 46:25 Жез. 30:14, Ноом 3:8, Жер. 25:19

+ 46:26 Ыш. 19:22, Жез. 29:13

+ 46:27 Ыш. 41:8, Жер. 30:10, Леб. 26:6, Жез. 39:26, Мук. 4:4

+ 46:28 Жер. 30:10-11

+ 47:1 Ыш. 14:29, Жер. 25:20, Жез. 25:15, Жоел 3:4, Амос 1:6, Сап. 2:4, Зак. 9:5

+ 47:2 Жер. 1:14, Жез. 26:7

+ 47:4 Ыш. 23:1, Жез. 26:2, Жоел 3:4, Амос 1:9, Зак. 9:4, Башт. 10:14, Амос 9:7

+ 47:6 Мыйз. 32:41, Жер. 25:16

+ 47:7 Жез. 14:17

+ 48:1 Ыш. 15:1, Ыш. 25:10, Жер. 25:21, Жез. 25:8, Амос 2:1, Сап. 2:8, Кат. 32:3, Кат. 32:37-38

+ 48:5 Ыш. 15:5

+ 48:6 Жер. 17:6

+ 48:7 Кат. 21:29, Жер. 49:3-4

+ 48:8 Жер. 6:26

+ 48:11 Сап. 1:12

+ 48:13 Ыш. 16:14

+ 48:15 Жер. 46:18

+ 48:18 Кат. 21:30

+ 48:19 Мыйз. 2:35, Жаш. 13:9

+ 48:26 Жер. 25:27, Жер. 51:39, Ыш. 19:14

+ 48:27 Сап. 2:8

+ 48:28 Ыр. 2:14

+ 48:29 Ыш. 16:6

+ 48:31 Ыш. 16:7-10

+ 48:32 Кат. 21:32

+ 48:34 Кат. 32:37, Ыш. 15:4

+ 48:37 Жер. 47:5

+ 48:38 Жер. 22:28

+ 48:40 Мыйз. 28:49, Жер. 49:22, Жез. 17:3

+ 48:41 Жер. 49:22

+ 48:43 Ыш. 24:17-18

+ 48:44 Амос 5:19

+ 48:45 Кат. 24:17

+ 48:46 Кат. 21:28-29

+ 48:47 Жер. 12:15, Жер. 49:6, Жер. 49:39

+ 49:1 Жез. 21:28, Жез. 25:1, Амос 1:13, Сап. 2:8, 1 Пад. 11:5, 1 Пад. 11:33

+ 49:2 Мыйз. 3:11, 2 Шам. 12:26

+ 49:3 Жер. 48:2, Жер. 48:6-7, Амос 1:15

+ 49:4 Жер. 31:22, Жер. 21:13

+ 49:6 Жер. 12:15, Жер. 48:47, Жер. 49:39

• 49:7 Обад. 1:1-9

+ 49:7 Ыш. 34:5, Жез. 25:12-14, Жез. 35, Амос 1:11-12, Обад. 1:1-16, Мал. 1:3-4, Башт. 36:15, Аюп 2:11

+ 49:8 Башт. 25:3, Жер. 25:23

+ 49:12 Жер. 25:28-29

+ 49:13 Жер. 22:5, Жер. 48:24

+ 49:16 Кат. 24:21, Аб. 2:9

+ 49:17 Жез. 35:3, Жез. 35:7, Жез. 35:9

+ 49:18 Башт. 19:24, Мыйз. 29:23, Сап. 2:9, Жер. 50:40

+ 49:19 Жер. 12:5, Аюп 9:19, Жер. 50:44-46

+ 49:20 Ыш. 14:24

+ 49:22 Мыйз. 28:49, Жез. 17:3, Жер. 48:40-41

+ 49:23 Ыш. 17:1, Амос 1:3, Зак. 9:1, 2 Пад. 18:34

+ 49:24 Жер. 48:41

+ 49:26 Жер. 50:30

+ 49:27 1 Пад. 15:18, 2 Пад. 6:24, Жер. 17:27, Амос 1:4

+ 49:28 Заб. 119:5, Ыш. 21:16, Ыш. 60:7, Ыш. 11:14

+ 49:29 Аюп 15:21, Жер. 6:25

+ 49:31 Бий. 18:9-10, Жез. 38:11

+ 49:32 Жер. 9:26

+ 49:33 Жер. 9:11

+ 49:34 2 Пад. 24:18, Башт. 14:1, Ыш. 21:2, Жез. 32:24, Дан. 8:2, Жер. 25:25

+ 49:36 Дан. 7:2, Аян 7:1

+ 49:37 Жер. 9:16

+ 49:39 Жер. 12:15, Жер. 48:47, Жер. 49:6

+ 50:1 Ыш. 13:1, Ыш. 21:1, Ыш. 47:1

+ 50:2 Ыш. 46:1, Жер. 51:44, 1 Шам. 5:4, Ыш. 21:9

+ 50:3 Жер. 1:15, Жер. 51:62

+ 50:4 Ыш. 11:13, Жер. 3:18, Жез. 37:19, Ош. 1:11, Жер. 31:9, Ош. 3:5

+ 50:5 Жер. 32:40

+ 50:6 Заб. 118:176, Ыш. 53:6, Зак. 10:2, 1 Пет. 2:25, Жез. 34:2

+ 50:8 Ыш. 48:20, Жер. 51:6, Жер. 51:45, Зак. 2:6-7, Аян 18:4

+ 50:9 Жер. 25:12-14

+ 50:13 Жер. 18:16

+ 50:14 Ыш. 21:2

+ 50:15 Жер. 51:58, Заб. 136:8, Аян 18:6

+ 50:16 Ыш. 13:14

+ 50:17 Ыш. 53:6, Зак. 10:2, 2 Пад. 17:6, 2 Пад. 25:1

+ 50:18 Ыш. 10:12, Ыш. 14:25

+ 50:19 Жез. 34:13, Мук. 7:14

+ 50:20 Ыш. 33:24

+ 50:21 Жез. 23:23

+ 50:22 Жер. 51:54

+ 50:23 Жер. 51:20

+ 50:25 Ыш. 13:5

+ 50:28 Жер. 51:11

+ 50:29 Ыш. 13:18, Жез. 35:15, Обад. 1:15, Аб. 2:8

+ 50:30 Жер. 49:26

+ 50:32 Жер. 17:27

+ 50:33 Ыш. 14:17, Ыш. 42:22

+ 50:37 Ыш. 19:16, Жер. 51:30, Ноом 3:13

+ 50:38 Ыш. 44:27

+ 50:39 Аюп 30:29, Ыш. 13:21, Ыш. 34:13, Мук. 1:8

+ 50:40 Башт. 19:24, Мыйз. 29:23, Сап. 2:9, Жер. 49:19

+ 50:41 Жер. 1:15, Жер. 6:22-24

+ 50:43 Ыш. 13:8, Жер. 4:31, Мук. 4:9-10

+ 50:44 Жер. 12:5, Аюп 9:19, Жер. 49:19-21

+ 50:45 Ыш. 14:24

+ 51:1 Жер. 4:11, Ош. 4:19, Ош. 13:15

+ 51:4 Жер. 49:26

+ 51:5 Ыш. 54:7

+ 51:6 Жер. 50:8, Башт. 19:15

+ 51:7 Аян 14:8, Аян 17:2, Кош. 4:21, Аб. 2:15

+ 51:8 Аян 14:8, Аян 18:9

+ 51:11 Ыш. 13:17, Дан. 5:31, Жер. 50:28

+ 51:13 Аян 17:1

+ 51:14 Амос 6:8

+ 51:15 Аюп 9:8, Заб. 103:2

+ 51:16 Аюп 38:22, Заб. 134:7, Жер. 51:16

+ 51:17 Ыш. 42:17, Заб. 134:17, Аб. 2:18-19

+ 51:19 Кат. 18:20, Заб. 15:5, Мыйз. 32:9, Жер. 10:12-16

+ 51:20 Жер. 50:23

+ 51:27 Жер. 4:5, Ош. 5:8, Ош. 8:1, Башт. 8:4, 2 Пад. 19:37

+ 51:28 Ыш. 13:17, Жер. 25:14

+ 51:29 Жер. 50:45

+ 51:30 Ыш. 19:16, Ноом 3:13, Амос 1:5

+ 51:33 Ыш. 21:10

+ 51:34 Заб. 73:13-14

+ 51:36 Ыш. 44:27

+ 51:37 Ыш. 13:20-22

+ 51:38 Ноом 2:11-12

+ 51:43 Жер. 50:12, Жер. 50:40

+ 51:44 Ыш. 46:1, Жер. 50:2

+ 51:45 Жер. 50:8

+ 51:47 Жер. 50:2

+ 51:48 Аян 18:20

+ 51:51 Кош. 1:10

+ 51:52 Жез. 26:15

+ 51:53 Ыш. 14:13

+ 51:54 Жер. 50:22

+ 51:56 Ыш. 59:18

+ 51:58 Жер. 50:15, Аб. 2:13

+ 51:59 Жер. 28:1

+ 51:62 Жер. 50:3

+ 51:63 Аян 18:21

• 52:1 2 Пад. 24:18, 2 Жыл. 36:11-21

+ 52:1 2 Пад. 23:31

+ 52:3 Жез. 17:15

+ 52:4 Мыйз. 28:52

+ 52:9 Кат. 34:11, 2 Пад. 23:33, Жер. 21:7, Жез. 23:24

+ 52:10 Сап. 1:8

+ 52:11 Мыйз. 28:36, 2 Пад. 20:18

+ 52:12 Жер. 32:1, Жер. 39:9, Жер. 40:1

+ 52:13 Леб. 26:31, Жез. 16:41

+ 52:14 Нек. 1:3

+ 52:17 1 Пад. 7:15-37, 2 Жыл. 4:1-15, Жер. 27:19

+ 52:18 1 Пад. 7:45, 1 Пад. 7:50

+ 52:20 1 Пад. 7:47

+ 52:21 1 Пад. 7:15-22

+ 52:24 1 Жыл. 6:14, Эзр. 7:1, Жер. 21:1, Жер. 29:25, Жер. 37:3

+ 52:28 2 Пад. 24:12-14

• 52:31 2 Пад. 25:27-30

+ 52:31 2 Пад. 24:12, 2 Пад. 24:15, Жер. 27:7

+ 1:2 Жер. 9:1, Нас. 4:1, Ыш. 51:19, Ноом 3:7, Жез. 23:22-26

+ 1:3 Жер. 52:27

+ 1:5 Жер. 30:14-15, Дан. 9:16, Мыйз. 28:41, 2 Жыл. 36:20

+ 1:7 Обад. 1:12-13

+ 1:8 Жез. 16:37, Жез. 23:29, Ош. 2:10

+ 1:9 Кош. 1:2

+ 1:10 Жер. 51:51, Мыйз. 23:3-4

+ 1:11 Жер. 38:9, Жер. 52:6, Кош. 2:12, Кош. 4:4

+ 1:13 Аюп 30:30, Заб. 101:3, Жез. 17:20, Ош. 7:12

+ 1:14 Ыш. 10:27, Ноом 1:13

+ 1:16 Жер. 9:1, Жер. 13:17

+ 1:17 Ыш. 1:15, Жер. 4:31

+ 1:18 Жер. 12:1

+ 1:19 Жер. 3:1-2, Жер. 4:30

+ 1:20 Мыйз. 32:25, Жез. 7:15

+ 1:22 Заб. 108:15

+ 2:1 Ыш. 14:15

+ 2:2 Заб. 88:41

+ 2:3 Заб. 73:11, Заб. 78:5, Заб. 88:47

+ 2:4 Кош. 3:12

+ 2:9 Жер. 51:30, Амос 1:5, 1 Шам. 3:1

+ 2:10 Жаш. 7:6, 1 Шам. 4:12, Нек. 9:1, Аюп 2:8, Аюп 2:13, Жез. 3:15, Жез. 7:18

+ 2:12 Жер. 38:9, Жер. 52:6, Кош. 1:11, Кош. 4:4

+ 2:14 Жер. 5:31, Жез. 13:6

+ 2:15 Аюп 27:23, Аюп 34:37, Заб. 47:3

+ 2:16 Кош. 3:46, Заб. 34:25, Заб. 34:21

+ 2:17 Леб. 26:14, Мыйз. 28:15, Кош. 2:17

+ 2:18 Заб. 41:4

+ 2:19 1 Шам. 7:6, 2 Шам. 14:14, 2 Шам. 23:16

+ 2:20 Леб. 26:29, Мыйз. 28:53, Кош. 4:10, Жер. 19:9, Жез. 5:10

+ 3:1 Жер. 20:18

+ 3:2 Ыш. 5:30

+ 3:4 Ыш. 38:13

+ 3:5 Аюп 19:12

+ 3:6 Заб. 87:7, Заб. 142:3

+ 3:8 Заб. 21:2

+ 3:9 Аюп 19:8

+ 3:10 Ош. 13:8

+ 3:12 Кош. 2:4, Мыйз. 32:23, Аюп 16:12-13

+ 3:13 Мыйз. 32:23, Аюп 6:4, Заб. 37:3

+ 3:14 Аюп 30:9, Жер. 20:7

+ 3:15 Жер. 8:14, Жер. 9:15, Жер. 23:15

+ 3:23 Заб. 35:6

+ 3:24 Заб. 15:5, Заб. 72:26

+ 3:28 Жер. 15:17

+ 3:30 Ыш. 50:6, Мт. 5:39

+ 3:31 Ыш. 57:16, Жер. 3:5, Мук. 7:18

+ 3:32 Заб. 105:45

+ 3:37 Элч. 5:38

+ 3:38 Аюп 2:10, Ыш. 45:7, Амос 3:6

+ 3:41 Нек. 8:6, Заб. 133:2

+ 3:42 Дан. 9:5

+ 3:46 Кош. 2:16

+ 3:47 Ыш. 24:17, Жер. 48:43

+ 3:48 Жер. 13:17, Кош. 1:16

+ 3:49 Башт. 11:5, Заб. 13:2, Заб. 32:14, Ыш. 63:15

+ 3:52 Заб. 10:1

+ 3:53 Жер. 38:6

+ 3:54 Заб. 68:2, Жун. 2:4, Жун. 2:6

+ 3:55 Заб. 129:1

+ 3:58 Заб. 118:154

+ 3:60 Жер. 11:19

+ 4:1 Кош. 2:19

+ 4:2 Заб. 2:9, Жер. 19:11

+ 4:4 Жер. 38:9, Жер. 52:6, Кош. 1:11, Кош. 2:12

+ 4:6 Башт. 19:24

+ 4:8 Аюп 30:30

+ 4:9 Ыш. 22:2

+ 4:10 Леб. 26:29, Мыйз. 28:57, 2 Пад. 6:29, 2 Пад. 25:3, Жер. 19:9, Жез. 5:10

+ 4:11 Мыйз. 32:22, Жер. 17:27

+ 4:13 Жер. 5:31, Жер. 23:21

+ 4:14 Кат. 19:16

+ 4:16 Кош. 5:12

+ 4:17 Заб. 118:82, Заб. 118:123

+ 4:18 Жез. 7:2-3, Амос 8:2

+ 4:19 Жер. 4:13, Аб. 1:8

+ 4:20 Жез. 19:4

+ 4:21 Башт. 22:21, Аюп 1:1, Жер. 25:20, Жер. 25:15, Жер. 51:7, Аб. 2:15

+ 4:22 Ыш. 40:2, Обад. 1:10

+ 5:2 Заб. 78:1

+ 5:6 Ош. 12:1

+ 5:7 Жер. 31:29, Жез. 18:1

+ 5:11 Ыш. 13:6, Зак. 14:2

+ 5:12 Кош. 4:16

+ 5:13 Бий. 16:21

+ 5:15 Жер. 16:9, Ош. 2:11, Амос 8:10

+ 5:16 Заб. 88:40, Жер. 13:18

+ 5:19 Заб. 9:8, Заб. 101:13, Заб. 144:13

+ 5:20 Заб. 12:2

+ 5:21 Жер. 31:18, Заб. 50:12

+ 5:22 Жер. 14:19

• 1:1 Жез. 10:7-20

+ 1:1 Жез. 3:15, Жез. 10:15, Жез. 43:3, Элч. 7:56, Элч. 10:11, Аян 19:11, Жез. 8:3, Жез. 40:2

+ 1:2 2 Пад. 24:15

+ 1:3 1 Пад. 18:46, Жез. 3:14, Жез. 3:22, Жез. 8:1, Жез. 33:22, Жез. 37:1, Жез. 40:1, Аян 1:10

+ 1:4 1 Пад. 19:11, Жер. 23:19, Жер. 30:23

+ 1:5 Жез. 8:2, Аян 4:6-8

+ 1:7 Жез. 1:7, Жез. 40:3, Дан. 10:6

+ 1:10 Аян 4:7

+ 1:11 Ыш. 6:2

+ 1:13 Заб. 103:4

+ 1:16 Дан. 10:6

+ 1:18 Аян 4:8

+ 1:22 Башт. 1:7-8, Жез. 10:1, Аян 4:6

+ 1:24 Жез. 43:2, Аян 1:15

+ 1:26 Чыг. 24:10, Жез. 10:1, Дан. 7:13

+ 1:27 Жез. 8:2, Башт. 9:13, Аян 4:3, Аян 10:1

+ 2:1 Дан. 8:17

+ 2:2 Жез. 3:24

+ 2:3 Жез. 20:21

+ 2:5 Жез. 3:11, Жез. 33:33, Зак. 2:9, Зак. 4:9, Зак. 6:15

+ 2:6 Жер. 1:8, Жез. 3:11, Мук. 7:4

+ 2:9 Жез. 8:3, Дан. 10:10, Зак. 5:1, Аян 10:2

+ 2:10 Аян 5:1

+ 3:1 Жер. 15:16, Аян 10:9-10

+ 3:8 Жер. 1:18

+ 3:9 Зак. 7:12, Ыш. 50:7, Жер. 1:18

+ 3:11 Жез. 2:5, Жез. 2:7

+ 3:12 2 Пад. 2:16, Жез. 8:3, Жез. 11:1, Жез. 11:24, Жез. 43:5, Элч. 8:39

+ 3:13 Жез. 1:11, Жез. 1:15, Жез. 1:24

+ 3:14 1 Пад. 18:46, Жез. 1:3

+ 3:15 Жез. 1:1, Жез. 10:15, Жез. 43:3, Аюп 2:13, Кош. 2:10

• 3:16 Жез. 33:1-9

+ 3:17 Ыш. 21:6, Жер. 6:17, Ош. 9:8, Аб. 2:1, 2 Жыл. 19:10

+ 3:19 Жез. 33:9

+ 3:20 Жер. 6:21, Жез. 18:24

+ 3:22 1 Пад. 18:46, Жез. 1:3, Жез. 8:4, Жез. 37:1

+ 3:23 Жез. 2:1-2

+ 3:25 Жез. 4:8

+ 3:26 Аюп 29:10, Заб. 136:6

+ 3:27 Жез. 24:27

+ 4:2 2 Пад. 25:1, Жез. 17:17

+ 4:6 Кат. 14:34

+ 4:8 2 Пад. 25:1-3, Жер. 39:1-2, Жер. 52:4-6, Жез. 3:25

+ 4:13 Дан. 1:8, Ош. 9:3

+ 4:14 Леб. 11:2, Мыйз. 14:3, Элч. 10:14, Чыг. 22:31, Леб. 11:39, Леб. 22:8

+ 4:16 Леб. 26:26, Ыш. 3:1, Жез. 5:16, Жез. 14:13, Жез. 12:19

+ 5:2 Жез. 4:8, Жез. 5:12

+ 5:3 Жер. 40:6, Жер. 52:16

+ 5:6 Жез. 16:47-48

+ 5:8 Жез. 13:8

+ 5:9 Дан. 9:12

+ 5:10 Леб. 26:29, Мыйз. 28:57, Кош. 4:10, Жер. 19:9, Леб. 26:33, Мыйз. 4:27, Мыйз. 28:64, Нек. 1:8, Жер. 9:16, Жез. 12:14-15, Зак. 2:6, Зак. 7:14

+ 5:11 Леб. 15:31, 2 Жыл. 36:14, Жер. 7:30, Жез. 8:5-6, Ыш. 49:18, Сап. 2:9, Жез. 7:4, Жез. 8:18, Жез. 9:10

+ 5:12 Жез. 5:2

+ 5:13 Жез. 16:42

+ 5:15 Мыйз. 28:37

+ 5:16 Мыйз. 32:23, Леб. 26:26, Жез. 4:16

+ 5:17 Мыйз. 32:24, Жез. 14:21, Аян 6:8

+ 6:2 Жез. 21:2-3, Жез. 36:1

+ 6:4 2 Жыл. 14:5

+ 6:5 Леб. 26:30, 2 Пад. 23:16

+ 6:8 Жез. 12:16, Жез. 14:22

+ 6:9 Чыг. 34:15, Жез. 16:61, Жез. 20:43, Жез. 36:31

+ 6:11 Жез. 5:12

+ 6:13 Жер. 2:20, Ош. 4:13

+ 7:2 Кош. 4:18, Амос 8:2

+ 7:4 Жез. 5:11, Жез. 7:9, Жез. 8:18, Жез. 9:10

+ 7:7 Сап. 1:14-15

+ 7:9 Жез. 5:11

+ 7:13 Леб. 25:13-14

+ 7:15 Мыйз. 32:25, Кош. 1:21, Жез. 5:12, Жез. 6:11, Жер. 14:18

+ 7:16 Ыш. 38:14, Ноом 2:7

+ 7:17 Ыш. 13:7, Жез. 21:7

+ 7:18 Ыш. 15:2-3

+ 7:19 Нак. 11:4, Сап. 1:18

+ 7:23 Заб. 54:10, Жер. 6:7

+ 7:24 Аб. 1:7

+ 7:26 Жер. 4:20

+ 8:1 Жез. 14:1, Жез. 20:1, 1 Пад. 18:46, Жез. 1:3

+ 8:2 Жез. 1:5, Жез. 1:27-28

+ 8:3 Жез. 2:9, 1 Пад. 18:12, Жез. 3:12, Жез. 1:1, Жез. 11:1, Жез. 40:2, 1 Пад. 18:12, Жез. 3:12, Элч. 8:39

+ 8:4 Жез. 37:1

+ 8:8 Жез. 12:5

+ 8:10 Чыг. 20:4-5, Мыйз. 4:16-18

+ 8:12 Заб. 9:32, Ыш. 29:15, Жез. 9:9

* Жасалма кудай.

+ 8:16 Жез. 40:28, 1 Пад. 6:3, Жоел 2:17, Жер. 8:2

+ 8:18 Жез. 5:11, Жез. 7:4, Жез. 9:10, 1 Шам. 8:18, Аюп 27:8-9, Ыш. 1:15, Мук. 3:4

+ 9:2 2 Пад. 15:35, 2 Жыл. 23:20, Дан. 10:5, Аян 1:13

+ 9:4 Заб. 118:136, Аян 7:3-4

+ 9:5 Жез. 5:11

+ 9:6 Мыйз. 28:49-50, 2 Жыл. 36:17, Чыг. 12:13

+ 9:8 Жез. 11:13

+ 9:9 Жез. 7:23, Заб. 9:32, Ыш. 29:15, Жез. 8:12

+ 9:10 Жез. 5:11, Жез. 7:4, Жез. 8:18, Ош. 13:14, Жез. 11:21

• 10:1 Жез. 1:4-28

+ 10:2 Жез. 9:2

+ 10:3 1 Пад. 8:10

+ 10:12 Аян 4:6

* Куюн.

+ 10:15 Жез. 1:1, Жез. 3:15, Жез. 43:3

+ 10:19 Жез. 11:22

+ 11:1 1 Пад. 18:12, Жез. 3:12, Жез. 10:19, Жез. 8:16

+ 11:6 Жез. 7:23, Жез. 24:7

+ 11:8 Жер. 42:16

+ 11:13 Жез. 9:8

+ 11:16 Ыш. 8:14, Аян 21:22

+ 11:17 Мыйз. 30:3, Ыш. 11:12, Жер. 32:37, Сап. 3:20

+ 11:19 Жер. 32:39, Жез. 18:31, Жез. 36:26

+ 11:20 Леб. 26:12, Жез. 14:11, Зак. 13:9

+ 11:21 Жез. 9:10

+ 11:22 Жез. 10:19

+ 11:23 Зак. 14:4

+ 11:24 1 Пад. 18:12, Жез. 3:12

+ 12:2 Ыш. 42:18-20, Жер. 5:21, Мт. 13:13, Мк. 8:18

+ 12:3 Жер. 36:3

+ 12:5 Жез. 8:8

+ 12:9 Жез. 21:7, Жез. 24:19, Жез. 37:18

+ 12:10 2 Жыл. 36:11-13, Жез. 21:25

+ 12:13 Жез. 17:20, Жез. 19:8, Жез. 32:3, Ош. 7:12

+ 12:14 Леб. 26:33, Жез. 5:10

+ 12:15 Жез. 6:7

+ 12:16 Жез. 6:8, Жез. 14:22

+ 12:19 Жез. 4:16

+ 12:22 Ыш. 5:19, 2 Пет. 3:4, Жез. 16:44, Жез. 18:2

+ 12:24 Жез. 13:23, Мук. 3:6

+ 12:25 Ыш. 55:11

+ 12:27 Дан. 10:14

+ 13:2 Жер. 23:16, Жер. 23:26

+ 13:5 Жез. 22:30

+ 13:6 Жер. 5:31, Жер. 14:14, Жер. 23:21, Жез. 22:28

+ 13:8 Жер. 23:30, Жез. 5:8

+ 13:9 Жез. 20:38, Жез. 6:7

+ 13:10 Жер. 6:14, Жер. 8:11, Мук. 3:5

+ 13:11 Ыш. 28:2, Ыш. 28:17, Жез. 38:22

+ 13:14 Жез. 6:7

+ 13:19 Нак. 28:21

+ 13:22 Жер. 23:14, Жез. 18:21

+ 13:23 Жез. 12:24, Мук. 3:6

+ 14:1 Жез. 8:1, Жез. 20:1

* Буркан.

+ 14:3 2 Пад. 3:13, Жез. 20:3, Жез. 20:31

+ 14:6 Жез. 18:30

+ 14:8 Мыйз. 28:37, Жез. 5:15, Жез. 6:7

+ 14:9 1 Пад. 22:22-23, Жер. 20:7

+ 14:11 Леб. 26:12, Жез. 11:20, Зак. 13:9

+ 14:13 Леб. 26:25-26, Ыш. 3:1, Жез. 4:16, Жез. 5:16-17

+ 14:14 Башт. 6:9, Аюп 1:1, Дан. 1:6, Дан. 6:4

+ 14:16 Жез. 5:11

+ 14:17 Жез. 29:8

+ 14:21 Жер. 14:12, Жез. 5:17, Аян 6:8

+ 14:22 Жез. 6:8, Жез. 12:16

+ 15:2 Жез. 17:6

+ 15:6 Жер. 4:12, Жер. 51:1, Жез. 19:10, Ош. 4:19

+ 16:2 Жез. 20:4, Жез. 22:2

+ 16:3 Башт. 15:16, Мыйз. 7:1, Бий. 1:26

+ 16:6 Мыйз. 32:10

+ 16:8 Рут 3:9, Чыг. 19:5

+ 16:12 Башт. 24:22

+ 16:13 Мыйз. 32:13-14

+ 16:15 Леб. 17:7, Ыш. 1:21, Жез. 23:3, Жер. 2:20, Ош. 1:2

+ 16:17 Жез. 7:20, Жез. 23:40-41

+ 16:19 Ош. 2:8

+ 16:21 Жез. 20:26, Жез. 23:37

+ 16:25 Жер. 3:2

+ 16:26 Жез. 20:7, Жез. 23:19

+ 16:28 2 Пад. 16:7-18, Жер. 2:18, Жез. 23:12

+ 16:29 Жез. 23:14-17

+ 16:32 Ош. 3:1

+ 16:33 Ош. 8:9

+ 16:37 Жез. 23:22, Кош. 1:8, Жез. 23:29, Ош. 2:10

+ 16:38 Леб. 20:10, Мыйз. 22:22, Жез. 23:45

+ 16:39 Жез. 23:26, Ош. 2:3

+ 16:40 Жез. 23:47

+ 16:41 2 Пад. 25:9, Жер. 39:8, Жер. 52:13, Жез. 23:27

+ 16:42 Жез. 5:13

+ 16:44 Жез. 12:22, Жез. 18:2

+ 16:45 Жез. 16:3

+ 16:46 Башт. 18:20, Ыш. 1:10, Жер. 23:14

+ 16:47 Жез. 5:6-7

+ 16:48 Жез. 5:11

+ 16:49 Башт. 13:10

+ 16:50 Башт. 13:13, Башт. 18:20

+ 16:51 Жер. 3:11

+ 16:53 Жез. 29:14, Жез. 39:25

+ 16:60 Леб. 26:42, Ыш. 55:3, Жер. 32:40

+ 16:61 Жез. 6:9, Жез. 20:43, Жез. 36:31

+ 17:3 Мыйз. 28:49, Жер. 48:40, Жер. 49:22

+ 17:5 Мыйз. 8:7

+ 17:6 Жез. 15:2-3

+ 17:10 Жез. 19:12

+ 17:12 2 Пад. 24:12-15, Жер. 24:1-2

+ 17:13 2 Пад. 24:17, Жер. 37:1

+ 17:15 2 Пад. 24:20, 2 Жыл. 36:13

+ 17:16 Жез. 5:11

+ 17:17 2 Пад. 25:1, Жез. 4:2, Жер. 37:5

+ 17:20 Жез. 12:13, Жез. 17:20, Жез. 32:3, Ош. 7:12

+ 17:21 Жез. 5:10

+ 17:23 Жез. 20:40, Жез. 31:6, Дан. 4:9, Мт. 13:32, Мк. 4:32

+ 17:24 Жез. 20:47

• 18:1 Жез. 33:10-20

+ 18:2 Жер. 31:29, Кош. 5:7, Жез. 12:22, Жез. 16:44

+ 18:3 Жез. 5:11

+ 18:4 Чыг. 32:33, Мыйз. 24:16

+ 18:6 Жез. 22:9, Чыг. 20:14, Леб. 18:19

+ 18:7 Чыг. 22:26

+ 18:8 Чыг. 22:25, Заб. 14:5

+ 18:9 Леб. 18:5, Жез. 20:11, Рим. 10:5, Гал. 3:12

+ 18:13 Леб. 20:9, Леб. 20:11, Жез. 33:4

+ 18:19 Чыг. 20:5

+ 18:20 Мыйз. 24:16, 2 Пад. 14:6, Рим. 2:9, Ыш. 3:10-11

+ 18:23 2 Пет. 3:9, 1 Тим. 2:4, 1 Тим. 2:6

+ 18:24 Жез. 3:20

+ 18:30 Жез. 14:6

+ 18:31 Жез. 11:19, Жез. 36:26

+ 19:2 Башт. 49:9

+ 19:4 Кош. 4:20

+ 19:5 2 Пад. 23:34, 2 Пад. 23:36

+ 19:8 Жез. 12:13, Жез. 17:20, Жез. 32:3, Ош. 7:12

+ 19:10 Жез. 15:2, Жез. 15:6

+ 19:12 Жер. 4:12, Жер. 51:1, Жез. 17:10, Ош. 4:19

+ 20:1 Жез. 8:1, Жез. 14:1

+ 20:3 2 Пад. 3:13, Жез. 14:3, Жез. 20:31, Жез. 5:11

+ 20:4 Жез. 22:2, Жез. 23:36, Жез. 16:2, Жез. 22:2

+ 20:5 Чыг. 6:7

+ 20:6 Чыг. 3:8

+ 20:7 Леб. 18:3, Жез. 16:26, Жез. 23:19

+ 20:9 Заб. 105:8, Ыш. 48:11

+ 20:10 Чыг. 13:18, Чыг. 13:20

+ 20:11 Леб. 18:5, Жез. 18:9

+ 20:12 Жез. 37:28, Жез. 38:23, Чыг. 20:8-11

+ 20:13 Леб. 19:30, Леб. 26:2, Жез. 22:8, Жез. 23:38, Чыг. 32:10-14, Кат. 14:12-20

+ 20:15 Кат. 14:28-30, Заб. 94:11

+ 20:16 Заб. 77:37

+ 20:18 2 Жыл. 30:7, Жаш. 24:14

+ 20:19 Мыйз. 5:32-33

+ 20:20 Чыг. 20:8

+ 20:21 Жез. 2:3

+ 20:23 Мыйз. 28:64

+ 20:25 Заб. 80:13

+ 20:26 Жез. 16:20-21, Жез. 6:7

+ 20:28 Жез. 6:13

* Бийик жер.

+ 20:31 Жез. 16:20-21, 2 Пад. 3:13, Жез. 14:3, Жез. 20:3, Жез. 5:11

+ 20:32 Мыйз. 4:28, 2 Пад. 19:18

+ 20:33 Жер. 21:5

+ 20:34 Жер. 31:8

+ 20:35 Ош. 2:14

+ 20:36 Кат. 14:20-23, Кат. 14:28-30

+ 20:38 Жез. 13:9

+ 20:39 Жез. 39:7, Жез. 43:7

+ 20:40 Ыш. 56:7, Жез. 17:23

+ 20:41 Жез. 11:17, Жез. 28:25, Жез. 36:23, Жез. 39:27

+ 20:42 Чыг. 6:8

+ 20:43 Жез. 6:9, Жез. 16:61, Жез. 36:31

+ 20:44 Заб. 102:10

+ 20:47 Жер. 21:14, Жез. 17:24, Лк. 23:31, Жез. 21:4

+ 20:48 Ыш. 34:9-10, Жер. 17:27

+ 20:49 Жез. 17:2, Жез. 24:3

+ 21:2 Жез. 6:2

+ 21:3 Мыйз. 32:41, Жер. 47:6, Аюп 9:22, Нас. 9:2

+ 21:4 Жез. 20:47

+ 21:7 Жез. 12:9, Жез. 7:17

+ 21:9 Мыйз. 32:41

+ 21:20 Мыйз. 3:11, 2 Шам. 12:26, Жез. 25:4-5

+ 21:22 2 Пад. 25:1, Жер. 39:1, Жер. 52:4, Жез. 4:2

+ 21:25 2 Жыл. 36:13, Жез. 12:10, Жез. 35:5, Лк. 1:52

+ 21:28 Жер. 49:1-6, Амос 1:13-15, Сап. 2:8

+ 21:29 Жез. 13:6

+ 21:30 Башт. 19:30-37

+ 21:32 Жез. 25:10

+ 22:2 Жез. 20:4, Жез. 23:36, Жез. 16:2, Жез. 20:4

+ 22:4 Жез. 5:14

+ 22:7 Чыг. 20:12, Чыг. 22:21, Мыйз. 24:17, Ыш. 10:2

+ 22:8 Жез. 20:13, Жез. 23:38

+ 22:9 Леб. 19:16, Жез. 18:6

+ 22:10 Башт. 35:22, Башт. 49:4, Мыйз. 22:30, Мыйз. 27:20

+ 22:11 Чыг. 20:14, Чыг. 20:17, Жер. 5:8, Леб. 18:7-16

+ 22:12 Мыйз. 27:25, Чыг. 22:25, Леб. 25:36

+ 22:15 Жез. 5:10

+ 22:18 Ыш. 1:25, Зак. 13:9, Мал. 3:3

+ 22:24 1 Пад. 8:35

+ 22:25 Жер. 11:9, Жез. 19:3

+ 22:26 Жер. 23:11, Сап. 3:4, Леб. 10:10, Леб. 11:47, Мал. 2:8, Жер. 17:27

+ 22:27 Сап. 3:3

+ 22:28 Жез. 13:6, Жез. 13:10

+ 22:30 Заб. 105:23, Жез. 13:5

+ 22:31 Жез. 9:10

+ 23:3 Леб. 17:7, Ыш. 1:21, Жез. 16:15

+ 23:5 Ош. 2:5

+ 23:9 2 Пад. 17:5-6

+ 23:11 2 Пад. 17:19, Жер. 3:8, Жер. 3:11

+ 23:12 Жер. 2:18, Жез. 16:28

+ 23:14 Ноом 2:3, Жез. 16:29

+ 23:17 Ыш. 57:8

+ 23:19 Жез. 16:26, Жез. 20:7

+ 23:22 Жез. 16:37

+ 23:23 Жер. 50:21

+ 23:24 2 Пад. 25:6

+ 23:26 Жез. 16:39

+ 23:27 Жез. 16:41

+ 23:30 Чыг. 34:15

+ 23:31 Ыш. 51:17

+ 23:34 Заб. 74:9

+ 23:35 1 Пад. 14:9

+ 23:36 Жез. 20:4, Жез. 22:2

+ 23:37 Жез. 16:38, Жез. 16:20-21, Жез. 20:26

+ 23:38 Леб. 15:31, 2 Жыл. 36:14, Жез. 5:11, Жер. 7:30, Жез. 20:13, Жез. 22:8

+ 23:39 Жез. 23:11

+ 23:40 Жер. 4:30, Жез. 16:17-18, Ош. 2:13

+ 23:45 Жез. 16:38

+ 23:47 Жез. 16:40, 2 Жыл. 36:17-19

+ 23:48 Жез. 16:41

+ 23:49 Жез. 6:7

+ 24:2 2 Пад. 25:1, Жер. 39:1, Жер. 52:4

+ 24:3 Жез. 11:3, Жез. 11:7

+ 24:6 Жез. 22:2, Ноом 3:1

+ 24:7 Леб. 17:13, Мыйз. 12:16, Мыйз. 12:24

+ 24:9 Ноом 3:1, Ыш. 30:33

+ 24:12 Жер. 2:22

+ 24:14 Жез. 5:11

* Аялыңды.

+ 24:16 Жер. 16:5

+ 24:17 Леб. 10:6, Леб. 21:10, Мыйз. 26:14

+ 24:19 Жез. 12:9, Жез. 21:7

+ 24:21 2 Жыл. 36:17, Жез. 23:47

+ 24:23 Жез. 4:17, Жез. 33:10

+ 24:24 Жез. 6:7

+ 24:26 Жез. 33:21-22

+ 24:27 Жез. 3:26-27

+ 25:2 Жер. 49:1-6, Жез. 21:28, Амос 1:13-15, Сап. 2:8

+ 25:3 Сап. 2:8

+ 25:5 2 Шам. 11:1, 2 Шам. 12:26, Жез. 21:20

+ 25:7 Жез. 6:14

+ 25:9 Ыш. 15:1, Ыш. 25:10, Жер. 48:1, Амос 2:1-3, Сап. 2:8, Жаш. 13:17-19

+ 25:10 Жез. 21:32

+ 25:12 2 Жыл. 28:17

+ 25:13 Ыш. 34:5, Жер. 49:7-22, Жез. 32:29, Жез. 35, Амос 1:11-12, Обад. 1:1-16, Мал. 1:3-4, Башт. 36:34, Аюп 2:11, Ыш. 21:13

+ 25:16 1 Шам. 30:14, 2 Шам. 8:18, Ыш. 14:29, Жоел 3:4, Амос 1:6, Сап. 2:4

+ 26:2 Ыш. 23:1, Жер. 47:4, Жоел 3:4, Амос 1:9, Зак. 9:4

+ 26:5 Жез. 47:10

+ 26:6 Жез. 6:7

+ 26:7 2 Пад. 24:1, Жер. 25:1, Дан. 1:1, Эзр. 7:12, Дан. 2:37, Аян 17:14

+ 26:8 Жез. 4:2

+ 26:9 Жез. 21:22

+ 26:13 Ыш. 24:8, Жер. 7:34, Жер. 16:9, Аян 18:22

+ 26:14 Жез. 47:10

+ 26:15 Жер. 51:52

+ 26:16 Жун. 3:6, Жез. 27:35, Жез. 32:10

+ 26:17 Жез. 27:2

+ 26:20 Жез. 31:14, Жез. 32:23, Заб. 26:13

+ 26:21 Жез. 27:36, Жез. 28:19

+ 27:2 Жез. 26:17, Жез. 28:12

+ 27:5 Мыйз. 3:9, 1 Жыл. 5:23

+ 27:6 Ыш. 2:13, Зак. 11:2

+ 27:8 Башт. 10:18

+ 27:9 Жаш. 13:5, 1 Пад. 15:18, Заб. 82:8

+ 27:10 Жез. 30:5, Жез. 38:5

+ 27:12 1 Пад. 10:22, Жез. 38:13

+ 27:13 Башт. 10:2, Жез. 32:26, Жез. 38:2, Жез. 39:1

+ 27:14 Башт. 10:3, Жез. 38:6

+ 27:15 Башт. 10:7, Ыш. 21:13

+ 27:17 Бий. 11:33

+ 27:18 Ыш. 7:8

+ 27:19 Чыг. 30:24

+ 27:21 Заб. 119:5, Ыр. 1:4, Ыш. 60:7

+ 27:22 1 Пад. 10:1, 2 Жыл. 9:1

+ 27:23 Башт. 11:31, Амос 1:5

+ 27:25 Заб. 47:8, Ыш. 2:16

+ 27:26 Заб. 47:8

+ 27:29 Аян 18:17

+ 27:30 Аюп 2:8, Кош. 2:10, Аян 18:19

+ 27:32 Аян 18:18

+ 27:33 Аян 18:3

+ 27:35 Жез. 26:16, Жез. 32:10

+ 27:36 Жер. 18:16, Жез. 26:21, Жез. 28:19

+ 28:2 Жез. 26:2, Жез. 27:2, Ыш. 14:14, 2 Тес. 2:4

+ 28:3 Жез. 14:14, Дан. 1:17

+ 28:4 Зак. 9:3

+ 28:7 Жез. 31:12, Аб. 1:7

+ 28:10 Жез. 31:18, Жез. 32:19

+ 28:12 Жез. 26:17, Жез. 27:2-3

+ 28:13 Башт. 2:8-9, Ыш. 51:3, Жез. 31:8-9, Чыг. 28:17-20

+ 28:14 Башт. 3:24

+ 28:19 Жез. 26:21, Жез. 27:36

+ 28:21 Ыш. 23:2, Жоел 3:4

+ 28:23 Жез. 5:17

+ 28:24 Кат. 33:55, Жаш. 23:13, Жез. 6:7

+ 28:25 Жез. 11:17, Жез. 20:41

+ 28:26 Жер. 23:6, Жер. 32:37, Ыш. 65:21, Амос 9:14, Мук. 4:4

+ 29:2 Ыш. 19:1, Жер. 46:2, Жез. 30:4, Жез. 31:2, Жез. 32:2, Жоел 3:19

+ 29:3 Заб. 73:13-14, Ыш. 27:1, Ыш. 51:9, Жез. 32:2

+ 29:4 Жез. 38:4, Амос 4:2, Аб. 1:15, 2 Пад. 19:28, Ыш. 37:29

+ 29:5 Мыйз. 28:26, 1 Шам. 17:44

+ 29:6 Жез. 6:7, 2 Пад. 18:21, Ыш. 36:7

+ 29:8 Жез. 14:17

+ 29:10 Жез. 30:6

+ 29:12 Жез. 30:7, Жез. 30:23, Жез. 30:26

+ 29:13 Жер. 46:26

+ 29:14 Жез. 16:53

+ 29:16 Жез. 6:7

+ 29:19 Жер. 46:13, Жер. 46:26, Жез. 30:10

+ 30:3 Ыш. 13:6, Жоел 1:15, Обад. 1:15, Сап. 1:7

+ 30:4 Жез. 29:8

+ 30:5 Жез. 27:10, Жез. 38:5

+ 30:6 Жез. 29:10

+ 30:7 Жез. 29:12

+ 30:8 Жез. 6:7

+ 30:10 Жер. 46:26, Жез. 29:19

+ 30:12 Ыш. 19:6

+ 30:13 Жер. 43:12, Жер. 46:25, Ыш. 19:13

+ 30:14 Жез. 29:14, Кат. 13:23, Жер. 46:25, Амос 6:2

+ 30:17 Башт. 41:45, Башт. 46:20, Ыш. 19:18

+ 30:18 Жер. 2:16

+ 30:19 Жез. 6:7

+ 30:21 Жер. 46:11

+ 30:23 Жез. 29:12

+ 31:2 Жез. 29:2, Жез. 30:4, Жез. 32:2

+ 31:3 Бий. 9:15, Дан. 4:7-9

+ 31:6 Жез. 17:23, Дан. 4:9, Мт. 13:32, Мк. 4:32

+ 31:8 Башт. 2:8, Ыш. 51:3, Жез. 28:13

+ 31:10 Дан. 4:27, Дан. 5:20

+ 31:12 Жез. 28:7, Аб. 1:7

+ 31:13 Жез. 32:4

+ 31:14 Жез. 26:20, Жез. 32:18

+ 31:16 Ыш. 14:8-9

+ 31:18 Жез. 28:10, Жез. 32:19

+ 32:2 Жез. 29:2, Жез. 30:4, Жез. 31:2, Жез. 29:3

+ 32:3 Жез. 12:13, Жез. 17:20, Жез. 19:8, Ош. 7:12

+ 32:4 Жез. 31:13

+ 32:7 Ыш. 13:10, Жоел 2:31, Аян 6:12

+ 32:8 Чыг. 10:22, Ыш. 5:3

+ 32:10 Жез. 26:16

+ 32:11 Жер. 46:26

+ 32:12 Жез. 28:7

+ 32:15 Жез. 6:7

+ 32:18 Жез. 26:20, Жез. 31:14

+ 32:19 Жез. 28:10, Жез. 31:18

+ 32:21 Жез. 28:10, Жез. 31:18, Ыш. 14:9-10

+ 32:22 Жез. 31:15

+ 32:23 Ноом 1:14, Заб. 26:13, Жез. 26:20

+ 32:24 Башт. 14:1, Ыш. 21:2, Жер. 49:34, Дан. 8:2

+ 32:26 Башт. 10:2, Жез. 27:13, Жез. 38:2, Жез. 39:1

+ 32:28 Жез. 28:10

+ 32:29 Жез. 25:12-14

+ 32:30 Ыш. 23:2

• 33:1 Жез. 3:16-21

+ 33:2 Ыш. 21:6, Жер. 6:17, Ош. 9:8, Аб. 2:1

+ 33:3 Ош. 5:8, Жоел 2:1, Амос 3:6

+ 33:4 Леб. 20:9, Леб. 20:11, Жез. 18:13

+ 33:7 2 Жыл. 19:10

+ 33:9 1 Тим. 4:16

• 33:10 Жез. 18

+ 33:10 Жез. 4:17, Жез. 24:23

+ 33:11 Жез. 16:48, 2 Пет. 3:9, 1 Тим. 2:4, 1 Тим. 2:6

+ 33:13 Жез. 3:20

+ 33:15 Чыг. 22:26, Леб. 6:2-5

+ 33:22 1 Пад. 18:46, Жез. 1:3, Жез. 24:26-27

+ 33:24 Ыш. 51:2

+ 33:25 Башт. 9:4, Леб. 3:17, Жез. 22:3

+ 33:27 Жез. 5:11, Мыйз. 28:26

+ 33:29 Жез. 6:7

+ 33:31 Жез. 8:1, Жез. 14:1, Жез. 20:1

+ 33:33 Жез. 2:5, Зак. 2:9, Зак. 4:9, Зак. 6:15

+ 34:2 Жер. 23:1-4, Жер. 50:6, Зак. 11:16-17

+ 34:3 Заб. 13:4, Мук. 3:3, Зак. 11:5

+ 34:5 Кат. 27:17, 1 Пад. 22:17, Мт. 9:36, Мк. 6:34

+ 34:8 Жез. 5:11

+ 34:9 Жез. 13:8, Жез. 13:21

+ 34:11 Ыш. 40:11, Мук. 5:4, Жкн. 10:11

+ 34:12 Жез. 30:3

+ 34:13 Мыйз. 30:3, Жез. 11:17

+ 34:14 Заб. 22:2

+ 34:16 Мук. 4:6-7

+ 34:17 Зак. 10:3, Мт. 25:32-33

+ 34:21 Мыйз. 33:17, Дан. 8:4

+ 34:23 Жез. 37:24, Жкн. 10:16, Жер. 23:5, Жер. 30:9, Ош. 3:5, Мук. 5:4

+ 34:24 Леб. 26:12

+ 34:25 Ыш. 54:10, Жез. 37:26, Ош. 2:18, Леб. 26:6

+ 34:26 Леб. 26:4, Жер. 14:22, Зак. 10:1, Мал. 3:10

+ 34:27 Жер. 2:20, Жер. 27:8, Жер. 30:8

+ 34:31 Заб. 73:1, Заб. 99:3, Зак. 9:16, Жкн. 10:14

+ 35:2 Башт. 32:3

+ 35:3 Ыш. 34:5, Жер. 49:7-22, Жез. 25:12-14, Обад. 1:1-16, Мал. 1:3-4

+ 35:4 Жез. 6:7

+ 35:5 Жез. 21:25, Амос 1:11

+ 35:6 Жез. 5:11, Башт. 9:6

+ 35:11 Жез. 5:11

+ 35:12 Заб. 136:7

+ 35:15 Жер. 50:29, Обад. 1:15, Аб. 2:8

+ 36:1 Жез. 6:2-3, Мыйз. 32:13, Ыш. 58:14

+ 36:4 Мук. 6:2

+ 36:5 Жез. 35:15

+ 36:10 Жер. 30:19

+ 36:11 Башт. 1:28, Ыш. 49:19, Жер. 31:27, Зак. 2:4, Зак. 10:8, Аюп 42:12

+ 36:12 Жез. 5:17

+ 36:13 Кат. 13:33

+ 36:17 Леб. 18:25, Жер. 2:7

+ 36:18 Жез. 5:11, Жез. 22:3

+ 36:19 Леб. 26:33, Жез. 5:10

+ 36:21 Заб. 105:8, Ыш. 48:11, Жез. 20:9

+ 36:23 Жез. 20:41

+ 36:24 Мыйз. 30:3, Жез. 11:17

+ 36:25 Ыш. 4:4, Жоел 3:21, Леб. 16:30, Жер. 33:8, Зак. 13:1

+ 36:26 Жез. 11:19, Жез. 18:31

+ 36:27 Жез. 37:14

+ 36:28 Леб. 26:12, Жез. 11:20

+ 36:29 Жез. 37:23, Жез. 34:29

+ 36:30 Леб. 26:4

+ 36:31 Жез. 6:9, Жез. 16:61, Жез. 20:43

+ 36:35 Башт. 2:8, Ыш. 51:3, Жез. 28:13, Жез. 31:8-9

+ 36:37 Жез. 34:31

+ 36:38 2 Жыл. 35:7, Жез. 6:7

+ 37:1 1 Пад. 18:46, Жез. 1:3, Жез. 3:22, Жез. 8:4

+ 37:3 1 Кор. 15:35

+ 37:5 Башт. 2:7

+ 37:10 Аян 11:11

+ 37:12 Ыш. 26:19, Дан. 12:2, Жкн. 5:21

+ 37:14 Жез. 36:27

+ 37:18 Жез. 12:9, Жез. 21:7, Жез. 24:19

+ 37:19 Ыш. 11:13, Жер. 3:18, Жер. 50:4, Ош. 1:11

+ 37:21 Мыйз. 30:3, Жез. 11:17

+ 37:23 Жез. 14:11, Жез. 36:25, Леб. 26:12, Жез. 11:20

+ 37:24 Жер. 30:10, Жер. 23:5, Жез. 34:23-24, Жкн. 10:16

+ 37:25 Жоел 3:20

+ 37:26 Жез. 34:25, Ош. 2:18

+ 37:27 Зак. 2:10-11, Аян 21:3, Леб. 26:11-12, Жез. 11:20

+ 37:28 Жез. 6:7, Жез. 20:12

+ 38:2 Башт. 10:2, Жез. 27:13, Жез. 32:26, Жез. 39:1

+ 38:4 2 Пад. 19:28, Жез. 29:4, Амос 4:2, Аб. 1:15

+ 38:5 Жез. 27:10

+ 38:6 Башт. 10:3, Жез. 27:14

+ 38:8 Жез. 34:28

+ 38:9 Жер. 4:13

+ 38:11 Бий. 18:9-10, Жер. 49:31

+ 38:13 1 Пад. 10:1, Жез. 27:15, Жез. 27:22

+ 38:16 Жез. 20:41

+ 38:17 Жер. 6:22-23

+ 38:19 Амос 1:1, Ак. 2:6, Аян 16:18

+ 38:20 Жер. 4:24, Ноом 1:5

+ 38:21 Жер. 25:27, Жер. 25:29

+ 38:22 Жез. 5:17, Жез. 14:16, Башт. 19:24, Аюп 18:15, Заб. 10:6, Жез. 13:11, Жез. 13:13

+ 38:23 Жез. 20:12, Жез. 6:7

+ 39:1 Башт. 10:2, Жез. 27:13, Жез. 32:26, Жез. 38:2

+ 39:2 Жез. 38:6, Жез. 38:15

+ 39:3 Заб. 75:3

+ 39:4 Мыйз. 28:26

+ 39:6 Жез. 28:18, Жез. 30:8, Аян 20:9

+ 39:7 Жез. 20:39, Жез. 43:7

+ 39:9 Ыш. 2:4, Ыш. 9:5, Ош. 2:18, Мук. 4:3

+ 39:10 Зак. 2:9

* «Амон» сансыз аскер деген маанини берет.

+ 39:17 Ыш. 34:6, Сап. 1:7, Аян 19:17-18

+ 39:18 Амос 4:1

+ 39:22 Жоел 2:27

+ 39:23 Мыйз. 29:24-28

+ 39:25 Жер. 30:3, Жез. 20:9

+ 39:26 Леб. 26:6, Жер. 30:10, Жер. 46:27, Мук. 4:4

+ 39:27 Жез. 20:41

+ 39:29 Ыш. 32:15, Ыш. 44:3, Жоел 2:28

• 40:1 1 Пад. 6, 2 Жыл. 3

+ 40:1 Жез. 33:21, 1 Пад. 18:46, Жез. 1:3

+ 40:2 Жез. 1:1, Жез. 8:3, Аян 21:10

+ 40:3 Жез. 1:7, Жез. 47:3, Зак. 2:1, Аян 11:1, Аян 21:15

+ 40:4 Жез. 44:5

+ 40:5 Жез. 42:20

+ 40:6 Жез. 43:1

+ 40:16 1 Пад. 6:4, Жез. 41:16, Жез. 41:26, Жез. 41:18

+ 40:17 Жез. 41:6, Жез. 42:1

+ 40:28 Жез. 8:16

+ 40:38 2 Жыл. 4:6

+ 40:39 Леб. 1:3, Леб. 4:2-3, Леб. 5:1-6

+ 40:44 1 Жыл. 6:31-32

+ 40:46 1 Пад. 2:35, Жез. 43:19

+ 40:47 Жез. 41:13-15

+ 40:49 1 Пад. 6:3

+ 41:2 1 Пад. 6:17

+ 41:4 1 Пад. 6:20, 2 Жыл. 3:8

+ 41:5 1 Пад. 6:5, 1 Пад. 6:8

+ 41:6 Жез. 40:17, 1 Пад. 6:6

+ 41:13 Жез. 40:47

+ 41:16 1 Пад. 6:4, Жез. 40:16

+ 41:18 1 Пад. 6:29, 1 Пад. 7:36, Жез. 40:16

+ 41:19 Жез. 1:10, Жез. 10:14

+ 41:21 Чыг. 25:23-30

+ 41:24 1 Пад. 6:34

+ 41:25 1 Пад. 7:6

+ 41:26 1 Пад. 6:4

+ 42:1 Жез. 40:17

+ 42:13 Кат. 18:9

+ 42:14 Леб. 6:11, Жез. 44:19

+ 42:20 Жез. 40:5

+ 43:1 Жез. 40:6

+ 43:2 Жез. 10:18, Жез. 11:22-23, Жез. 1:24, Аян 1:15, Аян 18:1

+ 43:3 Жез. 1:1, Жез. 3:15, Жез. 10:15, Жез. 2:1

+ 43:5 Жез. 3:12, Жез. 8:16

+ 43:7 1 Жыл. 28:2, Ыш. 60:13, Ыш. 66:1, Жез. 20:39, Жез. 39:7

+ 43:10 Жез. 40:4

+ 43:13 Чыг. 27:1-8

+ 43:15 Чыг. 27:2, 1 Пад. 1:50, 1 Пад. 2:28

+ 43:17 Чыг. 20:26

+ 43:18 Леб. 1:5

+ 43:19 1 Пад. 2:35, Жез. 40:46, Жез. 45:18

+ 43:20 Чыг. 29:12, Леб. 8:15, Жез. 45:19

+ 43:21 Чыг. 29:14

+ 43:24 Леб. 2:13

+ 43:25 Чыг. 29:35, Леб. 8:33

+ 43:27 Леб. 1:3, Леб. 3:1

+ 44:4 Жез. 1:28

+ 44:5 Жез. 40:4

+ 44:6 Жез. 45:9

+ 44:7 Элч. 21:28, Леб. 3:11

+ 44:15 1 Пад. 2:35, Жез. 40:46

+ 44:16 Жез. 41:21

+ 44:18 Чыг. 28:39-43, Леб. 16:4

+ 44:19 Леб. 6:11, Леб. 16:23, Жез. 42:14

+ 44:20 Леб. 21:5, Кат. 6:5

+ 44:21 Леб. 10:9

+ 44:22 Леб. 21:7, Леб. 21:13

+ 44:23 Леб. 10:10, Леб. 11:47

+ 44:24 Мыйз. 17:9, Мыйз. 19:17

+ 44:25 Леб. 21:1-3

+ 44:26 Кат. 19:11-12

+ 44:27 Леб. 4:3

+ 44:28 Кат. 18:20, Мыйз. 10:9

+ 44:29 Леб. 27:21, Кат. 18:14

+ 44:30 Чыг. 23:19, Чыг. 34:26, Мыйз. 26:2, Кат. 15:20, Мал. 3:10

+ 44:31 Чыг. 22:31, Леб. 11:39, Леб. 22:8, Жез. 4:14

+ 45:1 Жез. 47:21

+ 45:2 Жез. 48:9-10

+ 45:4 Жез. 48:11-12

+ 45:5 Жез. 48:13

+ 45:6 Жез. 48:15

+ 45:7 Жез. 48:21

+ 45:9 Жез. 44:6, Кат. 36:7, 1 Пад. 21:1-16

+ 45:10 Леб. 19:36, Мыйз. 25:13, Нак. 11:1

+ 45:12 Чыг. 30:13

+ 45:17 Кат. 28:9-15

+ 45:18 Леб. 16:16

+ 45:19 Чыг. 12:7, Чыг. 29:12, Леб. 8:15, Жез. 43:20

+ 45:21 Леб. 23:5-6

+ 45:23 Леб. 23:8, Кат. 28:15

+ 45:24 Леб. 2:1

+ 45:25 Леб. 23:34

+ 46:2 Жез. 44:3

+ 46:4 Кат. 28:9-10, Жез. 45:17

+ 46:6 Кат. 28:11-15

+ 46:9 Чыг. 23:14-17, Мыйз. 16:16

+ 46:12 Леб. 7:16, Леб. 22:23

+ 46:13 Чыг. 29:38, Кат. 28:3

+ 46:17 Леб. 25:10

+ 46:18 Кат. 36:7, 1 Пад. 21:1-16

+ 47:1 Жоел 3:18, Зак. 14:8, Аян 22:1

+ 47:3 Жез. 40:3

+ 47:8 Мыйз. 3:17, Жаш. 3:16

+ 47:10 Жаш. 15:62, Ыш. 15:8, Жез. 26:5

+ 47:12 Башт. 2:9, Аян 22:2

• 47:13 Кат. 34:1-15

+ 47:14 Башт. 12:7

+ 47:19 Жез. 48:28

+ 47:22 Ыш. 14:1

+ 48:1 Кат. 2:25-31, Жаш. 19:40

+ 48:2 Жаш. 19:24

+ 48:3 Жаш. 19:32

+ 48:4 Жаш. 16:1, Жаш. 16:5

+ 48:5 Жаш. 17:7

+ 48:6 Жаш. 13:15

+ 48:7 Жаш. 15:1

+ 48:8 Жез. 45:1-6

+ 48:9 Жез. 45:2-3

+ 48:11 1 Пад. 2:35, Жез. 40:46, Жез. 44:10

+ 48:13 Жез. 45:4

+ 48:15 Жез. 45:6

+ 48:16 Аян 21:16

+ 48:21 Жез. 45:7

+ 48:23 Жаш. 18:11

+ 48:24 Жаш. 19:1

+ 48:25 Жаш. 19:17

+ 48:26 Жаш. 19:10

+ 48:27 Жаш. 13:24

+ 48:28 Жез. 47:19

+ 48:30 Аян 21:13

+ 48:35 Ыш. 60:14, Жоел 3:21

+ 1:1 2 Пад. 24:1, Жер. 25:1, 2 Жыл. 36:5-7

+ 1:2 2 Пад. 24:13, 2 Жыл. 36:10

+ 1:6 Жез. 14:14, Жез. 14:20

+ 1:7 2 Пад. 23:34, 2 Пад. 24:17

+ 1:8 Жез. 4:13, Ош. 9:3

+ 1:9 Башт. 39:21

+ 1:12 Рим. 14:2

+ 1:17 Башт. 41:12

+ 1:20 Башт. 41:8, Башт. 41:24

+ 1:21 Дан. 6:28, Дан. 10:1

+ 2:1 Башт. 41:8

+ 2:4 1 Пад. 1:31, Дан. 3:9, Дан. 5:10, Дан. 6:6, Дан. 6:21

+ 2:5 Эзр. 6:11, Дан. 3:29

+ 2:6 Дан. 5:7, Дан. 5:16

+ 2:9 Эст. 4:11

+ 2:12 Дан. 3:13, Дан. 3:19

+ 2:17 Дан. 1:6

+ 2:21 Аюп 12:18, Дан. 5:20

+ 2:22 Аюп 12:22, Нас. 12:14, 1 Кор. 4:5

+ 2:28 Башт. 40:8, Дан. 10:14

+ 2:30 Башт. 41:16

+ 2:37 Эзр. 7:12, Жез. 26:7, Аян 17:14

+ 2:38 Жер. 27:6

+ 2:39 Зак. 6:1

+ 2:40 Дан. 7:7, Дан. 7:23

+ 2:44 Ак. 2:22, Эвр. 12:28

+ 2:46 Элч. 10:25, Элч. 16:29, Элч. 14:13

+ 2:47 Мыйз. 10:17, 2 Пад. 5:15

+ 3:1 Башт. 11:2

+ 3:6 Аян 13:15

+ 3:8 Дан. 6:12-13

+ 3:9 1 Пад. 1:31

+ 3:12 Дан. 2:49

+ 3:13 Дан. 2:12

+ 3:15 2 Пад. 18:35

+ 3:19 Дан. 2:12

+ 3:25 Ыш. 43:2

+ 3:26 Элч. 16:17

+ 3:29 Эзр. 6:11, Дан. 2:5

+ 3:31 Дан. 6:25, 1 Пет. 1:2, 2 Пет. 1:2

+ 3:33 Дан. 2:44

+ 4:2 Дан. 2:1, Дан. 7:15

+ 4:4 Дан. 2:2, Дан. 2:10-11

+ 4:5 Дан. 1:7, Башт. 41:38, Дан. 5:11, Дан. 5:14

+ 4:7 Бий. 9:15, Жез. 31:3-7, Мк. 4:32

* Жети жыл.

+ 4:14 Жер. 27:5

+ 4:15 Башт. 41:8

+ 4:16 1 Шам. 25:26, 2 Шам. 18:32

+ 4:19 Жер. 27:6

+ 4:24 Нак. 16:6, Элч. 8:22, 2 Тим. 2:25

+ 4:31 Дан. 2:44, Дан. 6:26

+ 4:32 Заб. 61:10, Ыш. 40:17, Аюп 23:13, Ыш. 14:27

+ 4:33 2 Жыл. 33:13

+ 5:1 Дан. 7:1, Дан. 8:1, Башт. 40:20, Эст. 1:3, Эст. 2:18, Мк. 6:21

+ 5:2 Дан. 1:2

+ 5:4 Заб. 113:12-15

+ 5:6 Ноом 2:10

+ 5:7 Дан. 2:2, Дан. 4:6

+ 5:8 Башт. 41:8

+ 5:10 1 Пад. 1:31, Дан. 2:4

+ 5:11 Башт. 41:38, Дан. 4:5, Дан. 2:48

+ 5:12 Дан. 1:7, Дан. 4:5, Дан. 1:17

+ 5:17 2 Пад. 5:16

+ 5:20 Дан. 4:27-30

+ 5:21 Дан. 4:31

+ 5:23 Аюп 12:10, Жер. 10:23, Элч. 12:23, Аян 16:9

+ 5:27 Аюп 31:6, Заб. 61:10

+ 5:31 Жер. 51:11, Дан. 9:1

+ 6:3 Башт. 41:40, Эст. 10:3

+ 6:4 Жез. 14:14

+ 6:6 1 Пад. 1:31, Дан. 2:4

+ 6:8 Эст. 1:19, Эст. 8:8

+ 6:10 Заб. 136:5-6, 1 Пад. 8:48, 2 Жыл. 6:38, Заб. 118:23

+ 6:13 Дан. 3:8

+ 6:17 Мт. 27:66, Аян 20:3

+ 6:21 1 Пад. 1:31, Дан. 2:4

+ 6:23 Дан. 3:25

+ 6:24 Мыйз. 19:19, Эст. 7:9, Заб. 7:16, Нак. 11:5

+ 6:25 Дан. 3:31

+ 6:26 Дан. 4:31

+ 6:27 Дан. 3:33

+ 6:28 2 Жыл. 36:22, Эзр. 1:1, Ыш. 44:28, Ыш. 45:1

+ 7:1 Дан. 5:1, Дан. 8:1

+ 7:2 Жер. 49:36, Аян 7:1

+ 7:3 Аян 13:1-2

+ 7:6 Аян 13:2

+ 7:7 Аян 12:3, Аян 17:3, Аян 17:12

+ 7:8 Дан. 8:9, Аян 9:7, Аян 13:5

* Кудайдын ысымы.

+ 7:9 Аян 20:4, 1 Пад. 22:19, Ыш. 6:1, Аян 4:2, Аян 1:14

+ 7:10 Мыйз. 33:2, Аян 5:11, Аян 20:12

+ 7:11 Аян 19:20

+ 7:13 Жез. 1:26, Аян 1:13, Мт. 26:64, Мк. 14:62, Аян 1:7, Аян 14:14

+ 7:14 Заб. 109:1-2, Ыш. 9:6, Мт. 28:18, Дан. 7:27, Обад. 1:21, Зак. 14:9, Лк. 1:33, 1 Кор. 15:24, Аян 11:15

+ 7:15 Дан. 4:2

+ 7:18 Мт. 25:34

+ 7:21 Дан. 8:24, Аян 13:7

+ 7:23 Дан. 2:43

* Бир жыл.

* Эки жыл.

* Жарым жыл.

+ 7:27 Дан. 7:14

+ 7:28 Лк. 2:19, Лк. 2:51

+ 8:1 Дан. 5:1, Дан. 7:1

+ 8:2 Нек. 1:1, Эст. 1:2

+ 8:7 Дан. 11:11

+ 8:8 Дан. 7:3

+ 8:9 Дан. 7:8

+ 8:10 Аян 12:4

+ 8:11 Чыг. 29:38-42, Дан. 11:31, Дан. 12:11

+ 8:13 Дан. 12:6

+ 8:16 Дан. 9:21, Лк. 1:19, Лк. 1:26

+ 8:17 Аян 1:17, Жез. 2:1

+ 8:18 Дан. 10:9, Зак. 4:1

+ 8:19 Дан. 11:36

+ 8:21 Дан. 11:3

+ 8:24 Дан. 7:21, Аян 13:7

+ 8:25 Аюп 34:20

+ 8:26 Дан. 10:14

+ 9:1 Дан. 5:31, Дан. 6:1, Дан. 11:1

+ 9:2 Жер. 25:11, Жер. 29:10, Зак. 1:12, Зак. 7:5

+ 9:3 Эст. 4:3

+ 9:4 Леб. 26:40, 1 Пад. 8:47, 2 Жыл. 6:37, Нек. 9:2, Нек. 1:5, Нек. 9:32, Мыйз. 7:9

+ 9:5 Эзр. 9:6-7, Нек. 1:7

+ 9:6 Нек. 9:34

+ 9:9 Нек. 9:17

+ 9:11 Мыйз. 8:19-20, Мыйз. 28:15

+ 9:12 Жез. 5:9

+ 9:13 Леб. 26:14-45, Мыйз. 28:15-68

+ 9:14 Нек. 9:33

+ 9:15 Чыг. 32:11

+ 9:16 Заб. 30:2, Заб. 70:2, Заб. 43:14, Заб. 78:4, Мук. 6:16

+ 9:17 Кат. 6:25

+ 9:18 2 Пад. 19:16, Нек. 1:6

+ 9:19 Заб. 78:9, Лк. 18:13, Заб. 24:10, Заб. 78:9

+ 9:20 Нек. 1:6

+ 9:21 Ыш. 65:24, Дан. 8:16, Лк. 1:19, Лк. 1:26, Чыг. 29:39

+ 9:23 Дан. 10:11, Дан. 10:19

* 24-27-аяттардагы жума жети жылды билдирет.

+ 9:24 Нек. 11:1, Ыш. 48:2, Мт. 4:5, Мт. 27:53

+ 9:26 Мт. 24:6-14

* Бутпарастардын бурканы.

+ 9:27 Дан. 11:31, Дан. 12:11, Мт. 24:15, Мк. 13:14

+ 10:1 2 Жыл. 36:22, Эзр. 1:1, Ыш. 44:28, Ыш. 45:1, Дан. 1:7, Дан. 4:5

+ 10:4 Башт. 2:14

+ 10:5 Жез. 9:2, Аян 1:13

+ 10:6 Жез. 1:14, Жез. 1:16, Мт. 28:3, Аян 1:14, Аян 19:12, Жез. 1:7, Аян 1:15

+ 10:7 Элч. 9:7

+ 10:9 Дан. 8:18, Зак. 4:1, Жкн. 18:6, Аян 1:17

+ 10:10 Жез. 2:9, Жез. 8:3

+ 10:11 Дан. 9:23, Дан. 10:19

+ 10:12 Дан. 9:23

+ 10:13 Дан. 10:21, Дан. 12:1, Жүй. 1:9, Аян 12:7

+ 10:14 Дан. 2:28, Дан. 8:26, Аб. 2:3

+ 10:16 Ыш. 6:7, Жер. 1:9

+ 10:19 Дан. 9:23, Дан. 10:11

+ 10:20 Дан. 12:1

+ 11:1 Дан. 5:31, Дан. 6:1, Дан. 9:1

+ 11:2 Дан. 10:21

+ 11:3 Дан. 7:6, Дан. 8:5, Дан. 8:21

+ 11:10 Ыш. 8:8, Ыш. 30:28

+ 11:11 Дан. 8:7

+ 11:15 Жез. 4:2

+ 11:16 Дан. 8:9

+ 11:19 Жез. 26:21

+ 11:31 Дан. 8:11, Дан. 9:27, Мт. 24:15, Мк. 13:14

+ 11:33 Дан. 12:3, Дан. 12:10

+ 11:36 2 Тес. 2:4, Мыйз. 10:17, Дан. 2:47, Аян 13:5, Дан. 8:19

+ 11:41 Ыш. 11:14

+ 11:43 2 Жыл. 12:3, Жез. 30:4, Ноом 3:9

+ 12:1 Дан. 10:13, Жүй. 1:9, Аян 12:7, Жер. 30:7, Мт. 24:21, Мк. 13:19, Аян 16:18, Чыг. 32:32, Чыг. 32:33, Дан. 10:21, Аян 20:12

+ 12:2 Ыш. 26:19, Жез. 37:12, Мт. 25:46, Жкн. 5:28-29, Элч. 24:15

+ 12:3 Дан. 11:33, Дан. 12:10, Мт. 13:43, Аюп 11:17, Аюп 22:28, Нак. 4:18, Ыш. 60:3

+ 12:4 Ыш. 8:16, Ыш. 29:11, Аян 5:1, Аян 10:4, Аян 22:10

+ 12:6 Дан. 10:5, Дан. 8:13

+ 12:10 Дан. 11:35, Аян 22:11, Дан. 11:33, Дан. 12:3, Заб. 106:43, Ош. 14:10

+ 12:11 Дан. 8:11, Дан. 9:27, Дан. 11:31

+ 12:13 Ыш. 57:2

+ 1:1 2 Пад. 14:23, 2 Пад. 15:1, 2 Пад. 16:1, 2 Пад. 18:1, Ыш. 1:1, Амос 1:1, Мук. 1:1

+ 1:2 Ош. 2:4, Жез. 16:15

* Кудай үрөн себет.

+ 1:4 2 Пад. 10:11

+ 1:5 Жаш. 17:16, Бий. 6:33

* Ырайым кылынбаган.

+ 1:6 1 Пет. 2:10

+ 1:7 1 Шам. 17:47, Зак. 4:6

* Менин элим эмес.

+ 1:10 Башт. 22:17, Ыш. 62:4, Рим. 9:26

+ 1:11 Ыш. 11:13, Жер. 3:18, Жер. 50:4, Жез. 37:19

+ 2:1 Ош. 1:6, Ош. 1:9

+ 2:2 Ыш. 50:1

+ 2:3 Жез. 16:39

+ 2:4 Ош. 1:6, Ош. 1:2

+ 2:7 Ыш. 54:5, Жер. 3:14

+ 2:8 Жез. 16:19

+ 2:10 Кош. 1:8, Жез. 16:37, Жез. 23:29

+ 2:11 Кат. 28:9-15, Ыш. 24:8, Жер. 7:34, Жер. 16:9, Амос 8:10

+ 2:12 Ош. 9:1, Мук. 1:7

+ 2:13 1 Пад. 16:31-32, Ош. 11:2, Жез. 23:40

+ 2:14 Жез. 20:35, Ыш. 40:2

* Менин күйөөм.

* Менин мырзам.

+ 2:17 Чыг. 23:13, Зак. 13:2

+ 2:18 Ыш. 54:10, Жез. 34:25, Жез. 37:26, Ыш. 2:4, Жез. 39:9, Мук. 4:3

+ 2:19 2 Кор. 11:2

+ 2:20 Жер. 31:34

+ 2:23 Ош. 1:10, Ош. 1:6, 1 Пет. 2:10, Ош. 1:9, Рим. 9:25

+ 3:2 Леб. 27:16

+ 3:5 Жер. 50:4, Жер. 23:5, Жер. 33:15, Жез. 34:23

+ 4:1 Ыш. 3:14, Мук. 6:2

+ 4:3 Ыш. 24:4, Жер. 4:28, Жоел 1:10, Жоел 1:18, Сап. 1:3

+ 4:6 Нак. 10:21, Ыш. 5:13

+ 4:8 Леб. 10:17

+ 4:9 Ыш. 24:2

+ 4:10 Леб. 26:26, Мук. 6:14, Ак. 1:6

+ 4:11 Нак. 20:1

+ 4:12 Бий. 18:5, Ош. 5:4

+ 4:13 Жез. 6:13

+ 4:14 Мыйз. 23:17

+ 4:15 Ош. 9:15, Ош. 12:11, Амос 4:4, Амос 5:5

+ 4:19 Жер. 4:11-12, Жер. 51:1, Ош. 13:15

+ 5:1 Бий. 4:6

+ 5:2 Кат. 25:2

+ 5:4 Ыш. 59:2, Ош. 4:12

+ 5:5 Ош. 7:10

+ 5:6 Ыш. 1:11, Ош. 6:6

+ 5:8 Жер. 4:5, Ош. 8:1, Ош. 9:9, Ош. 4:15, Ош. 10:5, Жоел 2:1, Амос 3:6

+ 5:10 Мыйз. 19:14

+ 5:13 2 Пад. 15:19, Ош. 7:11, Ош. 8:9, Ош. 12:1, Мук. 1:9, Ноом 3:19

+ 5:14 Ош. 13:7

+ 5:15 Леб. 26:40-42

+ 6:1 Мыйз. 30:1-10, 1 Шам. 7:3, 1 Пад. 8:48, Жоел 2:12, Мыйз. 32:39, Аюп 5:18, Заб. 102:3, Заб. 146:3, Жер. 30:17

+ 6:2 Заб. 70:20

+ 6:4 Ош. 13:3

+ 6:5 Жер. 23:29, 1 Пад. 19:17

+ 6:6 Мт. 9:13, Мт. 12:7

+ 6:8 Ош. 12:11

+ 6:9 Жаш. 24:1

+ 6:11 Жоел 3:13

+ 7:7 2 Пад. 15:10, 2 Пад. 15:14, 2 Пад. 15:25, 2 Пад. 15:30

+ 7:8 Заб. 105:35

+ 7:9 Ыш. 42:25

+ 7:10 Ош. 5:5

+ 7:11 2 Пад. 17:3-4, Ош. 5:13

+ 7:12 Жез. 12:13

+ 7:14 Заб. 77:36-37

+ 7:16 Заб. 77:57

+ 8:1 Жер. 4:5, Ош. 5:8, Мыйз. 28:49

+ 8:2 Мт. 7:21-23

+ 8:4 1 Пад. 12:20, Ош. 7:7

+ 8:5 1 Пад. 12:28, Ош. 10:5, Ош. 13:2

+ 8:7 Ош. 10:13

+ 8:8 2 Пад. 17:6

+ 8:9 Ош. 5:13, Ош. 7:11, Жер. 2:24, Жез. 16:33-34

+ 8:13 Жер. 7:21, Жер. 14:10, Мыйз. 28:68

+ 8:14 Мыйз. 32:18, Ыш. 17:10, Жер. 3:21, Жер. 17:27, Амос 2:5

+ 9:1 Ош. 2:5

+ 9:3 Мыйз. 28:68, Ош. 8:13, Жез. 4:13, Дан. 1:8

+ 9:4 Мыйз. 26:14, Кат. 19:11-22

+ 9:7 2 Пад. 9:11, Жер. 29:26

+ 9:8 Жез. 3:17, Жез. 33:7

+ 9:9 Бий. 19:22, Ош. 10:9, Жер. 14:10, Ош. 8:13

+ 9:10 Заб. 79:9, Ыш. 5:1, Мт. 21:33, Кат. 25:1-5, Заб. 105:28

+ 9:13 Ош. 14:1

+ 9:15 Ош. 4:15, Ош. 12:11, Амос 4:4, Амос 5:5

+ 9:17 Мыйз. 28:64-65

+ 10:1 Заб. 79:9, Ыш. 5:1, Мт. 21:33

+ 10:5 1 Пад. 12:28, Ош. 4:15, Ош. 8:5, Ош. 13:2

+ 10:8 Лк. 23:30, Аян 6:16

+ 10:9 Бий. 19:22, Ош. 9:9

+ 10:11 Жер. 46:20

+ 10:12 Нак. 11:19, Гал. 6:8, Жер. 4:3

+ 10:13 Ош. 8:7

+ 10:14 2 Пад. 17:3-4, Ыш. 13:16

+ 11:1 Мыйз. 7:8, Чыг. 4:22, Жер. 31:9, Мал. 1:6, Мт. 2:15

+ 11:3 Чыг. 15:26

+ 11:4 Жкн. 6:44, Жкн. 12:32, Чыг. 16:14-31

+ 11:9 Кат. 23:19, Ыш. 12:6

+ 11:10 Ыш. 31:4, Ыш. 11:11, Мук. 7:12, Зак. 8:7

+ 11:11 Ыш. 60:8, Зак. 10:10

+ 12:1 Ыш. 44:20, Ош. 5:13

+ 12:3 Башт. 32:24-32

+ 12:4 Башт. 28:12, Башт. 28:19, Башт. 35:9, Башт. 35:15

+ 12:5 Чыг. 3:15

+ 12:6 Мук. 6:8

+ 12:7 Амос 8:5, Мук. 6:11

+ 12:8 Зак. 11:5, Аян 3:17

+ 12:11 Ош. 6:8, Ош. 4:15, Амос 4:4, Амос 5:5

+ 12:12 Башт. 28:5, Башт. 29:20

+ 12:13 Чыг. 12:50-51, Заб. 76:21

+ 12:14 2 Пад. 17:17

+ 13:1 Ош. 11:2

+ 13:2 1 Пад. 12:28, Ош. 8:5, Ош. 10:5

+ 13:3 Ош. 6:4, Заб. 1:4, Заб. 36:20

+ 13:4 Чыг. 20:3, Ыш. 43:11, Ыш. 45:21

+ 13:5 Мыйз. 8:15, Мыйз. 32:10

+ 13:6 Мыйз. 8:12-14, Мыйз. 31:20, Заб. 77:11, Заб. 105:21, Нак. 30:9

+ 13:7 Жер. 5:6, Ош. 5:14

+ 13:8 2 Шам. 17:8, Нак. 17:12, Кош. 3:10

+ 13:10 1 Шам. 8:5, 1 Шам. 8:19

+ 13:11 1 Шам. 8:22, 1 Шам. 15:23

+ 13:13 2 Пад. 19:3

+ 13:14 Заб. 48:16, Ыш. 25:8, Ыш. 26:19, Жез. 37:12, Жез. 9:10, 1 Кор. 15:55

+ 13:15 Жер. 4:12, Жер. 51:1, Жез. 19:12, Ош. 4:19

+ 14:1 2 Пад. 18:12, 2 Пад. 8:12, Ош. 9:13, Амос 1:13

+ 14:2 Ош. 6:1, Ош. 12:6

+ 14:3 Эвр. 13:15

+ 14:4 Ош. 5:13, Заб. 9:35

+ 14:6 Ыш. 27:6

+ 14:10 Заб. 106:43, Дан. 12:10

+ 1:3 Мыйз. 4:9, Заб. 77:4

+ 1:4 Мыйз. 28:38, Мыйз. 28:42

+ 1:5 Ыш. 24:11

+ 1:6 Аян 9:8

+ 1:10 Ыш. 24:4, Жер. 4:28, Ош. 4:3, Ыш. 24:7

+ 1:11 Жер. 14:4

+ 1:12 Ыш. 24:11

+ 1:13 Жер. 4:8, Жоел 1:9, Жоел 2:14

+ 1:14 Жоел 2:15-16

+ 1:15 Ыш. 13:6, Обад. 1:15, Сап. 1:7

+ 1:16 Мыйз. 12:6-7

+ 1:19 Жер. 9:10

+ 1:20 Заб. 103:21

+ 2:1 Ош. 5:8, Амос 3:6

+ 2:2 Амос 5:18, Амос 5:20, Сап. 1:15, Жоел 1:6

+ 2:3 Жоел 1:19, Башт. 2:8

+ 2:4 Аян 9:7, Аян 9:9

+ 2:6 Ноом 2:10

+ 2:7 Нак. 30:27

+ 2:9 Ыш. 33:4

+ 2:10 Жоел 3:15, Аян 8:12

+ 2:11 Мал. 3:2, Аян 6:17

+ 2:12 Мыйз. 30:1-10, 1 Шам. 7:3, 1 Пад. 8:48, Ыш. 55:7, Жер. 4:1, Ош. 6:1, Ош. 12:6

+ 2:13 Чыг. 34:6

+ 2:14 2 Шам. 12:22, Амос 7:3, Амос 7:6, Жун. 1:6, Жун. 3:9, Жоел 1:9, Жоел 1:13

+ 2:15 Жоел 2:1, Кат. 10:3

+ 2:16 Жоел 1:14

+ 2:17 1 Пад. 6:3, Жез. 8:16, Заб. 41:4, Заб. 78:10, Заб. 113:10, Мук. 7:10

+ 2:18 Зак. 1:14, Зак. 8:2

+ 2:20 Зак. 14:8, Ыш. 34:3

+ 2:21 Заб. 125:2-3

+ 2:22 Жоел 1:18

+ 2:23 Аб. 3:18, Зак. 10:7, Леб. 26:4, Мыйз. 11:14, Жер. 5:24

+ 2:25 Жоел 1:4

• 2:27 Элч. 2:17-21

+ 2:27 Чыг. 20:2, Жез. 39:18

+ 2:28 Ыш. 32:15, Ыш. 44:3, Жез. 39:29

+ 2:30 Мт. 24:30, Лк. 21:11, Аян 8:7

+ 2:31 Ыш. 13:10, Жез. 32:7-8, Аян 6:12

+ 2:32 Рим. 10:13, Обад. 1:17

+ 3:1 Жер. 30:3

+ 3:2 Сап. 3:8, Зак. 14:2, Ыш. 66:16

+ 3:3 Обад. 1:11, Ноом 3:10

+ 3:4 Ыш. 23:1, Жер. 47:4, Жез. 28:21, Амос 1:9

+ 3:5 2 Жыл. 21:16-17

* Грек.

+ 3:8 1 Пад. 10:1, 2 Жыл. 9:1

+ 3:10 Ыш. 2:4, Мук. 4:3

+ 3:12 Заб. 95:13, Заб. 97:9, Заб. 109:6, Ыш. 2:4, Ыш. 3:13, Мт. 25:32

+ 3:13 Ош. 6:11, Мт. 13:39, Мк. 4:29, Аян 14:15, Аян 14:19, Аян 19:15

+ 3:14 Жоел 1:15

+ 3:15 Жоел 2:10

+ 3:16 Жер. 25:30, Амос 1:2, Ыш. 25:4

+ 3:17 Ыш. 52:1, Ноом 1:15

+ 3:18 Амос 9:13, Ыш. 30:25, Жез. 47:1, Зак. 14:8, Кат. 25:1

+ 3:19 Ыш. 19:1, Жез. 29:2, Ыш. 34:5, Жер. 49:10, Жез. 35:3, Амос 1:11, Обад. 1:10, Мал. 1:3

+ 3:20 Жез. 37:25

+ 3:21 Ыш. 4:4, Жез. 36:25

+ 1:1 2 Шам. 14:2, 2 Жыл. 11:6, Нек. 3:5, 2 Пад. 14:23, 2 Пад. 15:1, 2 Жыл. 26:1, Ыш. 1:1, Ош. 1:1, Зак. 14:5

+ 1:2 Жер. 25:30, Жоел 3:16, Жаш. 19:26, 1 Пад. 18:19

+ 1:3 Ыш. 17:1, Жер. 49:23, 2 Пад. 10:32-33, Ыш. 21:10

+ 1:4 2 Пад. 8:12, 2 Пад. 13:22, Жер. 49:27

+ 1:5 Жер. 51:30, Ош. 4:15, Жез. 27:23, 2 Пад. 16:9, Ыш. 22:6, Амос 9:7

+ 1:6 Жер. 47:1, Жер. 47:5, 2 Жыл. 28:18, Жоел 3:6

+ 1:8 1 Шам. 5:1, Амос 3:9, Сап. 2:4, Зак. 9:5

+ 1:9 Ыш. 23:1, Жер. 47:4, Жез. 26:2, Жоел 3:4, Зак. 9:4, 1 Пад. 5:1

+ 1:11 Ыш. 34:5, Ыш. 63:1, Жер. 49:7-22, Жез. 25:12-14, Обад. 1:1-16, Мал. 1:3-4, 2 Жыл. 28:17, Жез. 35:5

+ 1:13 Жер. 49:1, Жез. 21:28, Жез. 25:2, Сап. 2:8, 2 Пад. 8:12, Ош. 14:1

+ 1:14 Мыйз. 3:11, 2 Шам. 12:26

+ 1:15 Жер. 49:3

+ 2:1 Ыш. 15:1, Ыш. 25:10, Жер. 48:1, Жез. 25:8, Сап. 2:8

+ 2:2 Жер. 48:24

+ 2:4 Леб. 26:14-15, Жер. 16:19-20

+ 2:5 Жер. 17:27, Ош. 8:14

+ 2:6 Леб. 25:39, 2 Пад. 4:1, Амос 8:6

+ 2:7 Аюп 24:4, Ыш. 10:2, Леб. 18:8, Мыйз. 22:30

+ 2:9 Кат. 13:33-34, Жаш. 24:8

+ 2:10 Чыг. 12:51, Мыйз. 8:2

+ 2:11 Кат. 6:2, Ыш. 30:10, Жер. 11:21, Амос 7:13, Мук. 2:6

+ 2:14 Заб. 32:16-17

+ 3:1 Чыг. 12:51

+ 3:2 Мыйз. 7:6, Мыйз. 10:15

+ 3:6 Жез. 33:4, Ош. 5:8, Жоел 2:1, Кош. 3:38, Мук. 1:12

+ 3:7 Башт. 18:17

+ 3:8 Ыш. 31:4, Кат. 22:38

+ 3:9 1 Пад. 21:1

+ 3:10 Ыш. 3:14, Мук. 6:10-12

+ 3:11 Мыйз. 28:52, 2 Пад. 17:5-6, 2 Пад. 18:9-12

+ 3:14 Чыг. 27:2, 1 Пад. 13:1-3, 2 Пад. 23:15

+ 3:15 Жер. 36:22, 1 Пад. 22:39

+ 4:1 Заб. 21:12, Жез. 39:18

+ 4:2 Заб. 88:36, 2 Пад. 19:28, Жез. 29:4, Жез. 38:4, Аб. 1:15

+ 4:3 Жез. 12:5, Жез. 12:12

+ 4:4 Амос 5:5, Кат. 28:3-4

+ 4:5 Леб. 7:13, Леб. 22:18, Мт. 23:13

* Ачкачылык.

+ 4:6 Жер. 5:3, Ак. 2:17

+ 4:7 Жер. 3:3

+ 4:9 Леб. 26:16, Мыйз. 28:22, Ак. 2:17, 1 Пад. 8:37, 2 Жыл. 6:28, Жоел 1:4

+ 4:10 Чыг. 9:3, Мыйз. 28:27, Мыйз. 28:60

+ 4:11 Башт. 19:24, Зак. 3:2

+ 4:13 Мук. 1:3

+ 5:2 Ыш. 47:1

+ 5:4 Ыш. 55:6, Сап. 2:3

+ 5:5 Ош. 4:15, Ош. 9:15, Ош. 12:11, Амос 4:4, Амос 8:14

+ 5:6 Мыйз. 4:24, Эвр. 12:29

+ 5:8 Аюп 9:9, Аюп 38:31, Амос 4:13

+ 5:10 Нак. 15:12

+ 5:11 Мыйз. 28:30, Мыйз. 28:39, Мук. 6:15, Сап. 1:13

+ 5:12 Чыг. 23:8, Ыш. 29:21

+ 5:15 Заб. 96:10, Рим. 12:9

+ 5:16 Жер. 9:17

+ 5:17 Чыг. 12:12

+ 5:18 Жоел 1:15, Жоел 2:2, Сап. 1:15

+ 5:21 Ыш. 1:11-14, Жер. 6:20, Мал. 1:10, Леб. 3

+ 5:25 Элч. 7:42-43

+ 5:27 2 Пад. 17:6

+ 6:1 Ыш. 32:9, Сап. 1:12

+ 6:2 Ыш. 10:9, Ноом 3:8

+ 6:8 Жер. 51:14

+ 7:1 Чыг. 10:4, Жоел 1:4

+ 7:3 Жоел 2:13-14, Жун. 1:6, Жун. 3:9

+ 7:8 Жер. 1:11, Жер. 1:13, Амос 8:2

+ 7:9 2 Пад. 15:8-12

+ 7:10 1 Пад. 12:32

+ 7:11 Амос 6:7

+ 7:12 Мук. 3:5

+ 7:13 Амос 2:12, 1 Пад. 12:29-33

+ 7:14 Амос 1:1

+ 7:16 Ыш. 30:10, Мук. 2:6

+ 8:1 Жер. 24:1, Мук. 7:1

+ 8:2 Жер. 1:11, Жер. 1:13, Амос 7:8, Кош. 4:18, Жез. 7:2-3

+ 8:5 Кат. 28:11, Нек. 13:15-16, Леб. 19:36, Мук. 6:10

+ 8:6 Леб. 25:39, 2 Пад. 4:1, Амос 2:6

+ 8:8 Амос 9:5

+ 8:9 Жер. 15:9, Мук. 3:6, Лк. 23:44

+ 8:10 Жер. 16:9, Кош. 5:15, Ош. 2:11, Жер. 6:26, Зак. 12:10

+ 8:11 1 Шам. 3:1, Заб. 73:9

+ 8:14 1 Пад. 12:29-30

+ 9:1 Бий. 16:26-30

+ 9:2 Заб. 138:8-10

+ 9:3 Заб. 67:23

+ 9:5 Заб. 45:7, Амос 8:8

+ 9:6 Заб. 103:3, Амос 4:13

+ 9:7 Жер. 47:4, 2 Пад. 16:9, Ыш. 22:6, Амос 1:5

+ 9:9 Лк. 22:31

+ 9:10 Амос 6:3

+ 9:11 Элч. 15:16-18

+ 9:13 Жоел 3:18

+ 9:14 Аюп 3:14, Ыш. 58:12, Ыш. 61:4, Жер. 31:5

• 1:1 Жер. 49:7-22

+ 1:1 Ыш. 34:5, Жер. 49:7-22, Жез. 25:12-14, Жез. 35, Амос 1:11-12, Мал. 1:3-4

+ 1:4 Кат. 24:21, Аб. 2:9

+ 1:9 Башт. 36:5, Аюп 2:11, Амос 1:12

+ 1:11 2 Пад. 25:13-17, Жоел 3:3, Ноом 3:10, Заб. 136:7

+ 1:12 Мук. 4:11, Мук. 7:8

+ 1:13 Нак. 17:5, Жез. 35:10

+ 1:15 Ыш. 13:6, Жоел 1:15, Сап. 1:7, Жер. 50:29, Жез. 35:15, Аб. 2:8

+ 1:16 Жер. 25:27-28, Заб. 74:8, Ыш. 51:17, Жер. 25:15, Зак. 12:2, Аян 14:10

+ 1:17 Ыш. 4:3, Жоел 2:32

+ 1:18 Зак. 12:6

+ 1:20 1 Пад. 17:9

+ 1:21 Дан. 7:14, Дан. 7:27, Зак. 14:9, Лк. 1:33, 1 Кор. 15:24, Аян 11:15

+ 1:1 2 Пад. 14:25

+ 1:2 Ноом 1:1, Сап. 2:13

+ 1:3 1 Пад. 10:22, Ыш. 23:1, Жаш. 19:46

+ 1:4 Заб. 106:25

+ 1:5 Элч. 27:18

+ 1:6 Жоел 2:13-14, Амос 7:3, Амос 7:6, Жун. 3:9

+ 1:7 1 Шам. 14:41-42

+ 1:9 Заб. 94:5, Заб. 145:6

+ 1:14 Мыйз. 21:8

+ 1:15 Заб. 64:8

+ 1:16 Ыш. 19:21

+ 2:1 Мт. 12:40, Мт. 16:4

+ 2:3 Заб. 3:5, Заб. 17:7, Заб. 117:5

+ 2:4 Заб. 87:7, Аюп 22:11, Заб. 17:5, Заб. 41:7, Заб. 68:3

+ 2:6 Заб. 17:5

+ 2:8 Заб. 17:7

+ 2:9 Заб. 31:7

+ 2:10 Заб. 49:14, Заб. 3:9

+ 3:2 Жун. 1:1-2

+ 3:5 2 Жыл. 20:3, Эзр. 8:21, Жер. 36:9

+ 3:6 Аюп 2:8, Жез. 27:30

+ 3:8 Жер. 18:8-11, Жер. 36:3

+ 3:9 2 Шам. 12:22, Жоел 2:13-14, Амос 7:3, Амос 7:6, Жун. 1:6

+ 3:10 Чыг. 32:14, 2 Шам. 24:16, Жер. 18:8

+ 4:2 Чыг. 34:6

+ 4:3 Кат. 11:15, 1 Пад. 19:4, Аюп 6:9

+ 1:1 2 Пад. 16:1, 2 Пад. 18:1, Ыш. 1:1, Ош. 1:1, Ыш. 7:9, Жер. 23:13-14

+ 1:2 1 Пад. 22:28, Заб. 48:2, Ыш. 34:1, Заб. 10:4, Жун. 2:8, Аб. 2:20

+ 1:3 Ыш. 26:21, Амос 4:13

+ 1:4 Заб. 96:5

+ 1:7 1 Шам. 5:4, Ош. 2:12, Ош. 9:1

+ 1:8 Ыш. 22:4, Жер. 9:1, Ыш. 20:2, Аюп 30:29, Ыш. 13:21, Ыш. 34:13, Жер. 50:39

+ 1:9 Ош. 5:13, Ноом 3:19

+ 1:10 2 Шам. 1:20

+ 1:12 Амос 3:6

+ 1:13 2 Пад. 18:14

+ 1:14 Жаш. 15:44

+ 1:15 1 Шам. 22:1

+ 1:16 Ыш. 22:12

+ 2:1 Заб. 35:5, Мук. 2:1

+ 2:2 Ыш. 5:8

+ 2:6 Ыш. 30:10, Жер. 11:21, Амос 2:12

+ 2:10 Леб. 18:25

+ 2:13 Ыш. 52:12

+ 3:1 Заб. 81:2-4

+ 3:3 Заб. 13:4, Жез. 34:3

+ 3:4 1 Шам. 8:18, Нак. 1:28, Ыш. 1:15, Жер. 11:11

+ 3:5 Жер. 23:32, Жер. 6:14, Жер. 8:11, Жез. 13:10

+ 3:6 Жез. 12:24, Жез. 13:23, Амос 8:9

+ 3:7 Зак. 13:4

+ 3:8 Ыш. 58:1, Мук. 1:5

+ 3:11 Ыш. 1:23, Жер. 6:13, Ыш. 48:1, Жер. 7:4

+ 3:12 Заб. 128:3, Жер. 26:18

• 4:1 Ыш. 2:2-4

+ 4:2 Ыш. 56:7, Ыш. 60:3, Ыш. 66:20, Мал. 1:11, Ыш. 27:13, Жер. 31:6, Зак. 8:20-22

+ 4:3 Жоел 3:10, Жез. 39:9, Ош. 2:18, Зак. 9:10

+ 4:4 1 Пад. 4:25, Леб. 26:6, Жер. 30:10, Жер. 46:27, Жез. 39:26

+ 4:5 Элч. 14:16

+ 4:6 Сап. 3:19

+ 4:9 Жер. 8:19, Ыш. 13:8, Жер. 6:24, Жер. 50:43

+ 4:10 Ыш. 39:6

+ 4:12 Ыш. 10:7

+ 4:13 1 Пад. 22:11, Жаш. 3:11, Заб. 96:5, Зак. 4:14, Зак. 6:5

+ 5:2 1 Жыл. 5:2, Мт. 2:6, Жкн. 7:42

+ 5:4 Ыш. 40:11, Сап. 3:13, Заб. 71:8

+ 5:5 Ыш. 9:6, Ыш. 26:12

+ 5:10 Ак. 2:22, Зак. 9:10

+ 5:11 Ыш. 17:9, Ыш. 27:10

+ 5:12 Мыйз. 18:10

+ 5:13 Ыш. 17:8, Зак. 13:2

+ 5:14 Чыг. 34:13, Мыйз. 16:21

+ 6:2 Жез. 36:4, Ыш. 3:14, Ош. 4:1

+ 6:3 Ыш. 43:22

+ 6:4 Чыг. 12:51, Чыг. 15:20, Кат. 12:2

+ 6:5 Кат. 22:5-6, Кат. 23:7-10, Бий. 11:25

+ 6:6 1 Шам. 15:22

+ 6:7 Чыг. 13:2, 2 Пад. 3:27

+ 6:8 Мыйз. 10:12, Ыш. 1:17, Жер. 21:12, Зак. 7:9-10, Эвр. 13:16

+ 6:10 Амос 3:10, Амос 8:5

+ 6:11 Леб. 19:35-36, Ош. 12:7

+ 6:12 Амос 3:10, Жер. 9:8

+ 6:14 Леб. 26:26, Ош. 4:10, Ак. 1:6

+ 6:15 Леб. 26:16, Мыйз. 28:38-40, Амос 5:11, Сап. 1:13, Ак. 1:6

+ 6:16 1 Пад. 16:25-33, Заб. 43:14, Заб. 78:4, Дан. 9:16

+ 7:1 Ыш. 24:13, Жер. 24:1, Ош. 9:10, Амос 8:1-2, Мк. 11:13

+ 7:2 Заб. 11:1, Заб. 13:1-3, Заб. 9:29-30

+ 7:3 Нак. 17:23, Ыш. 1:23

+ 7:4 Жез. 2:6

+ 7:5 Жер. 9:4

+ 7:6 Мт. 10:35-36, Лк. 12:53

+ 7:7 Кош. 3:25, Кош. 3:26

+ 7:8 Обад. 1:12, Мук. 4:11, Заб. 36:24, Нак. 24:16-18, Заб. 26:1, Заб. 111:4

+ 7:9 Ыш. 58:8

+ 7:10 Заб. 41:4, Заб. 78:10, Заб. 113:10, Жоел 2:17, 2 Шам. 22:43, Заб. 17:42, Зак. 10:5

+ 7:12 Ыш. 11:11-12, Ыш. 43:5, Ош. 11:11, Зак. 8:7, Зак. 10:10

+ 7:14 Заб. 22:4, Жер. 50:19

+ 7:15 Заб. 77:12, Ыш. 11:16

+ 7:16 Ыш. 26:11, Аюп 21:5, Нак. 30:32

+ 7:17 Башт. 3:14, Заб. 71:9, Ыш. 49:23, 2 Шам. 22:46, Заб. 17:46

+ 7:18 Чыг. 15:11, Заб. 102:9, Чыг. 34:6-7

+ 7:19 Ыш. 38:17

+ 7:20 Башт. 17:2, Башт. 26:3, Заб. 104:9

+ 1:1 Жун. 1:2, Аб. 1:1

+ 1:2 Чыг. 20:5, Мыйз. 7:10, Ыш. 59:18

+ 1:3 Чыг. 34:6-7, Заб. 17:10

+ 1:4 Чыг. 14:21-22, Заб. 105:9, Ыш. 33:9

+ 1:5 Заб. 96:5, Жер. 4:24, Жез. 38:20

+ 1:6 Заб. 75:8, Мал. 3:2, Жез. 38:20

+ 1:7 Заб. 45:2

+ 1:8 Ыш. 8:22

+ 1:10 Мук. 7:4, Жоел 2:5

+ 1:13 Ыш. 10:27, Ыш. 14:25

+ 1:14 Жез. 32:23

+ 1:15 Ыш. 52:7, Кат. 30:3, Ыш. 52:1, Жоел 3:17

+ 2:2 Заб. 79:9, Ыш. 5:1, Мт. 21:33

+ 2:3 Жез. 23:14

+ 2:5 Жер. 46:12

+ 2:6 Ыш. 45:1

+ 2:7 Ыш. 38:14, Жез. 7:16

+ 2:10 Сап. 2:13, Жоел 2:6

+ 2:11 Ыш. 5:29, Жер. 2:15

+ 2:12 Жер. 51:38

+ 2:13 Ноом 3:5, 2 Пад. 19:9-10

+ 3:1 Жез. 24:8

+ 3:3 2 Пад. 19:36

+ 3:4 Аян 17:1-2, Аян 18:3

+ 3:5 Ноом 2:13, Жер. 13:22, Жер. 13:26, Аб. 2:16

+ 3:7 Ыш. 10:5, Ыш. 14:25, Сап. 2:13, Ыш. 51:19, Жер. 15:5, Кош. 1:2

+ 3:8 Жер. 46:25, Жез. 30:14, Амос 6:2

+ 3:9 2 Жыл. 12:3

+ 3:10 Ыш. 20:4, 2 Пад. 8:12, Ыш. 13:16, Жоел 3:3, Обад. 1:11

+ 3:11 Жер. 25:17

+ 3:13 Ыш. 19:16, Жер. 51:30

+ 3:19 Ош. 5:13, Мук. 1:9, Аюп 27:23, Кош. 2:15

+ 1:1 Ноом 1:1

+ 1:2 Заб. 12:1, Заб. 88:47, Аюп 24:12

+ 1:4 Мук. 7:3

+ 1:5 Элч. 13:41

+ 1:6 Жер. 5:15-17, Жез. 28:7, Жез. 31:12

+ 1:8 Жер. 4:13, Мыйз. 28:49

+ 1:12 Мыйз. 33:27, Заб. 89:3, Заб. 92:2, Ыш. 10:5-6

+ 1:13 Заб. 34:17, Аюп 12:6, Жер. 12:1

+ 1:15 2 Пад. 19:28, Амос 4:2, Жер. 16:16

+ 2:1 Ыш. 21:8, Жер. 6:17, Жез. 3:17, Жез. 33:2, Ош. 9:8

+ 2:2 Мыйз. 27:8, Ыш. 8:1, Ыш. 30:8

+ 2:3 Дан. 10:14, Сап. 3:8, 2 Пет. 3:9, Эвр. 10:37

+ 2:4 Рим. 1:17, Гал. 3:11, Эвр. 10:38

+ 2:5 Нак. 27:20, Жер. 27:7

+ 2:6 Ыш. 14:4

+ 2:8 Жер. 50:29, Жез. 35:15, Обад. 1:15

+ 2:9 Жер. 49:16

+ 2:11 Лк. 19:40

+ 2:12 Жер. 22:13, Мук. 3:10

+ 2:13 Жер. 51:58

+ 2:14 Кат. 14:21, Заб. 71:19, Ыш. 6:3, Ыш. 11:9

+ 2:15 Жер. 51:7

+ 2:16 Жер. 13:26, Ноом 3:5, Кош. 4:21

+ 2:18 Зак. 10:2, Ыш. 44:10-11

+ 2:19 Заб. 134:17, Жер. 10:14

+ 2:20 Заб. 10:4, Мук. 1:2, Сап. 1:7

+ 3:4 Аюп 36:32, Жез. 1:27

+ 3:6 Башт. 49:26, Мыйз. 33:15

+ 3:7 Бий. 7:21

+ 3:8 Ыш. 66:15

+ 3:10 Чыг. 19:18, Заб. 76:17, Заб. 92:3

+ 3:11 Жаш. 10:12-13

+ 3:15 Заб. 76:20

+ 3:16 Аюп 4:14, Заб. 118:120

+ 3:18 Заб. 12:6, Заб. 20:2, Заб. 34:9, Жоел 2:23, Зак. 10:7

+ 3:19 2 Шам. 22:34, Заб. 17:34, Заб. 4:1, Заб. 60:1

+ 1:1 2 Пад. 22:1, Жер. 1:2

+ 1:3 Ош. 4:3

+ 1:4 2 Пад. 23:4

+ 1:5 Жер. 19:13, 1 Пад. 11:5, 1 Пад. 11:33, 2 Пад. 17:33

+ 1:7 Аб. 2:20, Ыш. 13:6, Жер. 46:10, Жоел 1:15, Ыш. 34:6, Жез. 39:17

+ 1:8 2 Пад. 24:12, 2 Пад. 25:7

+ 1:10 Нек. 3:3, Нек. 12:39, 2 Жыл. 33:14, 2 Пад. 22:14

+ 1:12 Жер. 48:11, Заб. 93:7, Мал. 3:14

+ 1:13 Мыйз. 28:30, Мыйз. 28:39, Амос 5:11, Мук. 6:15

+ 1:15 Жез. 7:7, Жоел 2:2, Амос 5:18

+ 1:17 Ыш. 59:10, Заб. 78:3

+ 1:18 Нак. 11:4, Жез. 7:19, Сап. 3:8

+ 2:1 Жер. 6:15, Сап. 3:5

+ 2:3 Ыш. 55:6, Амос 5:4, Амос 5:6, Ыш. 2:10, Ыш. 26:20

+ 2:5 1 Шам. 30:14, 2 Шам. 8:18, Жер. 47:7, Жез. 25:16

+ 2:6 Ыш. 65:10

+ 2:8 Ыш. 15:1, Ыш. 25:10, Жер. 48:1, Жез. 25:8, Амос 2:1-3, Жер. 49:1, Жез. 21:28, Жез. 25:2, Амос 1:13-15

+ 2:9 Ыш. 49:18, Жез. 16:48, Башт. 19:24, Мыйз. 29:23, Ыш. 13:19, Жер. 49:18

+ 2:10 Ыш. 16:6, Жер. 48:29

+ 2:11 Заб. 21:28

+ 2:12 Ыш. 18

+ 2:13 Ыш. 10:5, Ыш. 14:25, Ноом 2:10, Ноом 3:7

+ 2:14 Ыш. 13:21-22, Ыш. 34:11, Ыш. 34:14

+ 2:15 Ыш. 47:8, Жер. 19:8

+ 3:1 Жер. 6:6

+ 3:3 Жез. 22:27

+ 3:4 Жер. 23:11

+ 3:5 Сап. 2:1

+ 3:8 Аб. 2:3, Жоел 3:2, Зак. 14:2, Сап. 1:18

+ 3:9 Ыш. 6:7, Ыш. 19:18

+ 3:11 Ыш. 54:4

+ 3:12 Ыш. 14:32

+ 3:13 Аян 14:5, Мук. 5:4

+ 3:14 Зак. 2:10, Зак. 9:9

+ 3:15 Лк. 1:75

+ 3:17 Ыш. 62:5, Жер. 32:41

+ 3:19 Мук. 4:6-7

+ 3:20 Мыйз. 30:3, Ыш. 11:12, Жер. 32:37, Жез. 11:17

+ 1:1 Эзр. 4:24, Зак. 1:1, Эзр. 5:1, Эзр. 6:14, 1 Жыл. 3:19, Эзр. 3:2, Нек. 12:1, Ак. 2:20-23, Зак. 4:6-10, 1 Жыл. 6:15

+ 1:4 Нек. 2:3, Заб. 131:3-5

+ 1:6 Мыйз. 28:38, Леб. 26:16, Ош. 4:10, Мук. 6:15

+ 1:10 1 Пад. 8:35

+ 1:11 1 Пад. 17:1

+ 1:12 Эзр. 5:2

+ 1:13 Жаш. 1:5, Жаш. 1:9, Ак. 2:4

+ 2:1 Леб. 23:34

+ 2:2 Ак. 1:1, Ак. 2:20-23

+ 2:3 Эзр. 3:12, Зак. 4:10

+ 2:4 Ак. 1:13

+ 2:5 Чыг. 29:45

+ 2:6 Аюп 9:6, Ыш. 2:19, Ыш. 13:13, Эвр. 12:26

+ 2:8 1 Жыл. 29:16

+ 2:13 Леб. 22:4-6, Кат. 19:22

+ 2:14 Ыш. 64:6

+ 2:17 Леб. 26:16, Мыйз. 28:22, 1 Пад. 8:37, 2 Жыл. 6:28, Амос 4:9, Жер. 5:3, Амос 4:6

+ 2:18 Эзр. 3:10, Зак. 8:9

+ 2:19 Зак. 8:12

+ 2:21 Ак. 1:1, Ак. 2:2

+ 2:22 Дан. 2:44, Зак. 12:9, Мук. 5:10, Зак. 14:13

+ 2:23 Ыр. 8:6, Жер. 22:24

+ 1:1 Эзр. 4:24, Ак. 1:1, Нек. 12:16, Эзр. 5:1, Эзр. 6:14, Мт. 23:35

+ 1:3 Ыш. 31:6, Мал. 3:7

+ 1:4 Заб. 77:8, 2 Жыл. 36:15-16, Жер. 5:13, Дан. 9:6

+ 1:6 Мыйз. 28:2, Кош. 2:17

+ 1:8 Аян 6:4, 2 Пад. 6:17, Зак. 6:2-7

+ 1:12 Заб. 79:5, Заб. 88:47, Жер. 25:11, Жер. 29:10, Дан. 9:2, Зак. 7:5

+ 1:14 Жоел 2:18, Зак. 8:2

+ 1:15 Ыш. 47:6

+ 1:16 Эзр. 6:14, Зак. 2:2

+ 1:17 Ыш. 40:1, Ыш. 14:1, Зак. 2:12

+ 1:19 1 Пад. 22:11

+ 2:1 Жез. 40:3

+ 2:2 Зак. 1:16

+ 2:4 Ыш. 49:19, Жер. 31:27

+ 2:5 Ыш. 4:5

+ 2:6 Ыш. 48:20, Жез. 5:10, Жез. 17:21

+ 2:7 Ыш. 52:11

+ 2:8 Мыйз. 32:10, Заб. 16:8

+ 2:9 Жез. 39:10, Зак. 2:11, Зак. 4:9, Зак. 6:15, Жез. 2:5, Жез. 33:33

+ 2:10 Ыш. 12:6, Сап. 3:14, Зак. 9:9, Жез. 37:27

+ 2:11 Эст. 9:27, Ыш. 56:3, Зак. 8:22

+ 2:12 Мыйз. 32:9, Зак. 1:17

+ 3:1 Эзр. 3:2, Эзр. 5:2, Нек. 12:1, 1 Жыл. 21:1, Аюп 1:6, Аян 12:9-10

+ 3:2 Жүй. 1:9, Амос 4:11

+ 3:4 Лк. 15:22, Ыш. 61:10, Аян 7:14, Аян 19:8

+ 3:5 Чыг. 29:6

+ 3:9 Ыш. 28:16

+ 3:10 1 Пад. 4:25

+ 4:1 Дан. 8:18, Дан. 10:9

+ 4:2 Чыг. 25:31, Чыг. 25:37, Аян 1:12, Аян 4:5

+ 4:3 Аян 11:4

+ 4:6 1 Жыл. 3:19, Эзр. 3:2, Эзр. 5:2, Нек. 12:1, Ак. 1:1, Ак. 2:20-23, Эзр. 5:2, Ош. 1:7

+ 4:7 Ыш. 28:16

+ 4:9 Эзр. 3:10, Зак. 2:9, Зак. 6:15, Жез. 33:33

+ 4:10 Эзр. 3:12, Ак. 2:3, 2 Жыл. 16:9, Нак. 5:21, Нак. 15:3

+ 4:14 Жаш. 3:11, Мук. 4:13, Зак. 6:5

+ 5:1 Жез. 2:9

+ 5:3 Мыйз. 29:27, Ыш. 24:6, Чыг. 20:7, Чыг. 20:15, Чыг. 20:16

+ 5:4 Мыйз. 28:15, Нак. 3:33, Мал. 2:2, Леб. 19:12, Мал. 3:5

+ 6:1 Дан. 2:39, 2 Пад. 6:17, Аян 6:4

+ 6:3 Зак. 1:8, Аян 6:2-4

+ 6:5 Жаш. 3:11, Мук. 4:13, Зак. 4:14

+ 6:11 Зак. 3:1

+ 6:12 Зак. 3:8, Зак. 4:7, Зак. 4:9

+ 6:15 Ыш. 60:10, Зак. 2:9, Зак. 4:9, Жез. 33:33

+ 7:1 Зак. 1:1, Зак. 1:7, Нек. 1:1

+ 7:5 Жер. 25:11, Жер. 29:10, Дан. 9:2, Зак. 1:12, Ыш. 58:5

+ 7:9 Ыш. 1:17, Жер. 21:12, Мук. 6:8

+ 7:10 Чыг. 22:21-22, Мыйз. 27:19, Нак. 22:22, Зак. 8:17

+ 7:12 Жез. 3:9

+ 7:13 Нак. 1:24-28, Ыш. 1:15, Жер. 11:11

+ 7:14 Леб. 26:33

+ 8:2 Жоел 2:18, Зак. 1:14

+ 8:3 Зак. 2:10, Ыш. 1:26

+ 8:7 Ыш. 43:5, Ош. 11:11, Мук. 7:12

+ 8:8 Жер. 31:33, Зак. 13:9

+ 8:9 Эзр. 3:10, Ак. 2:18

+ 8:12 Леб. 26:4, Ак. 2:19

+ 8:15 Жер. 32:42

+ 8:16 Эф. 4:25

+ 8:17 Зак. 7:10, Зак. 5:4

+ 8:21 Заб. 121:1, Ыш. 2:3

+ 8:22 Зак. 2:11

+ 8:23 Ыш. 45:14, 1 Кор. 14:25

+ 9:1 Ыш. 17:1, Жер. 49:23, Амос 1:3, 2 Жыл. 16:9, Нак. 15:3, Зак. 4:10

+ 9:3 Аюп 27:16, Жез. 28:4

+ 9:4 Ыш. 23:1, Жер. 47:4, Жез. 26:2, Жоел 3:4, Амос 1:9

+ 9:7 Леб. 3:17

+ 9:9 Сап. 3:14, Зак. 2:10, Мт. 21:5, Жкн. 12:15

+ 9:10 Ыш. 2:4, Мук. 5:10, Ак. 2:22, Заб. 71:8, Мук. 5:4

+ 9:11 Чыг. 24:8, Эвр. 13:20, Башт. 37:24, Ыш. 42:7, Ыш. 51:14, Ыш. 61:1, Жер. 38:6

+ 9:12 Ыш. 61:7

+ 9:13 Башт. 10:4

+ 9:14 2 Шам. 22:15, Заб. 17:15, Аб. 3:11, Аюп 38:1

+ 9:16 Заб. 99:3, Ыш. 62:3

+ 10:1 Леб. 26:4, Жер. 14:22, Жез. 34:26

+ 10:2 Жер. 10:14, Аб. 2:18, Мыйз. 13:1, Жер. 23:25, Кат. 27:17, 1 Пад. 22:17, Ыш. 53:6, Жер. 50:6, Жез. 34:5, Мт. 9:36, Мк. 6:34

+ 10:3 Жез. 34:17

+ 10:4 Заб. 117:22

+ 10:5 2 Шам. 22:43, Заб. 17:42, Мук. 7:10

+ 10:7 Жоел 2:23, Аб. 3:18

+ 10:8 Ыш. 49:19, Жез. 36:11

+ 10:10 Ыш. 11:11-12, Ыш. 27:13, Ош. 11:11, Мук. 7:12, Ыш. 49:20

+ 10:11 Жез. 30:13

+ 11:1 Ыш. 2:13

+ 11:2 Ыш. 2:13, Жез. 27:6

+ 11:3 Жер. 25:34, Жез. 19:1-3

+ 11:5 Ош. 12:8, Аян 3:17, Жез. 34:3

+ 11:6 Жер. 13:14

+ 11:9 Жер. 15:2

+ 11:12 Чыг. 21:32, Мт. 26:15

+ 11:13 Мт. 27:9-10

+ 11:16 Жез. 34:3-4

+ 11:17 Жер. 23:1, Жкн. 10:13, 1 Шам. 11:2

+ 12:1 Аюп 9:8, Заб. 103:2, Жер. 10:12, Жер. 51:15, Ыш. 42:5, Ыш. 48:13

+ 12:2 Заб. 74:8, Ыш. 51:17, Ыш. 51:22-23, Жер. 25:15, Обад. 1:16, Аян 14:10

+ 12:4 Мыйз. 28:28

+ 12:6 Обад. 1:18

+ 12:10 Жкн. 19:37, Аян 1:7, Жер. 6:26, Амос 8:10

+ 12:11 2 Жыл. 35:22

+ 13:1 Леб. 16:30, Жез. 36:25

+ 13:2 Чыг. 23:13, Ош. 2:17, Мук. 5:13

+ 13:3 Мыйз. 13:1-11

+ 13:4 Мук. 3:7, 2 Пад. 1:6

+ 13:7 Мт. 26:31, Мк. 14:27

+ 13:9 Аюп 23:10, Заб. 65:10, Ыш. 1:25, Ыш. 48:10, Жез. 22:18, Мал. 3:3, Леб. 26:12, Жез. 11:20

+ 14:1 Ыш. 13:6, Жоел 1:15, Обад. 1:15, Сап. 1:7

+ 14:2 Жоел 3:2, Сап. 3:8, Кош. 5:11, Ыш. 13:16, Мт. 24:40-41

+ 14:4 2 Шам. 15:30, Мк. 11:1, Элч. 1:12, Жез. 11:23

+ 14:5 Амос 1:1, Мыйз. 33:2, Мк. 8:38, 1 Тес. 3:13, Жүй. 1:14

+ 14:7 Мк. 13:32, Аян 21:25

+ 14:8 Жез. 47:1, Аян 22:1, Жоел 2:20

+ 14:9 Заб. 46:8, Дан. 7:14, Дан. 7:27, Обад. 1:21, Лк. 1:33, 1 Кор. 15:24, Аян 11:15, Мыйз. 6:4, Эф. 4:5

+ 14:10 Жаш. 15:32, Жаш. 18:24, Жер. 37:13, Жер. 38:7, 2 Пад. 14:13, Нек. 3:1, Жер. 31:38

+ 14:13 Ак. 2:22

+ 14:16 Леб. 23:34, Леб. 23:39-43, Ыш. 2:2, Ыш. 66:18

+ 14:17 1 Пад. 17:1, Ыш. 60:12

+ 14:20 Чыг. 28:36

+ 14:21 Мк. 11:15, Жкн. 2:14-15

+ 1:2 Мыйз. 7:8, Жер. 31:3

+ 1:3 Рим. 9:13, Ыш. 34:5, Жер. 49:10, Жез. 35:3, Жоел 3:19, Амос 1:11, Обад. 1:1

+ 1:4 Ыш. 34:5, Ыш. 63:1, Жер. 49:7-22, Жез. 25:12-14, Жез. 35, Амос 1:11-12, Обад. 1:1-16

+ 1:6 Чыг. 4:22, Жер. 31:9, Ош. 11:1, Мал. 2:1

+ 1:7 Леб. 3:11

+ 1:8 Леб. 22:20, Леб. 22:22, Мыйз. 15:21

+ 1:10 Ыш. 1:11-13, Жер. 6:20, Амос 5:21

+ 1:11 Заб. 112:3, Ыш. 2:2-3, Ыш. 56:7, Ыш. 60:3, Ыш. 66:19

+ 1:14 Чыг. 12:5, Заб. 23:10, Заб. 46:2-3, Заб. 75:12

+ 2:1 Мал. 1:6

+ 2:2 Мыйз. 28:15, Нак. 3:33, Зак. 5:4, Мыйз. 28:15-20

+ 2:3 Чыг. 29:14

+ 2:4 Кат. 3:12

+ 2:6 Леб. 10:11, Мыйз. 33:10

+ 2:7 Нак. 5:2, Мыйз. 17:9

+ 2:8 Жез. 22:26

+ 2:9 Мыйз. 1:17, Мыйз. 16:19

+ 2:10 Эф. 4:6

+ 2:11 Эзр. 9:2, Нек. 13:23

+ 2:16 Мт. 19:6, Мк. 10:9, Лк. 16:18, 1 Кор. 7:10-11

+ 2:17 Ыш. 43:24, Ыш. 5:20, Аюп 23

+ 3:1 Чыг. 23:20, Мт. 11:10, Мк. 1:2, Лк. 1:76, Лк. 7:27

+ 3:2 Заб. 75:8, Жоел 2:11, Ноом 1:6, Аян 6:17

+ 3:3 Ыш. 1:25, Жез. 22:18, Зак. 13:9

+ 3:5 Леб. 19:31, Чыг. 20:14, Чыг. 20:16, Леб. 19:12, Леб. 19:13, Мыйз. 24:17

+ 3:6 Кат. 23:19, Заб. 101:27-28, Жкп. 1:17, Элч. 7:51, Ыш. 31:6, Зак. 1:3

+ 3:9 Мал. 2:2

+ 3:10 Леб. 26:4, 2 Пад. 7:2, Жер. 14:22, Жез. 34:26, Зак. 10:1, 2 Жыл. 31:10, Нак. 3:9-10

+ 3:14 Аюп 9:22, Аюп 35:3, Ыш. 58:3, Сап. 1:12

+ 3:15 Аюп 21:14-15, Аюп 22:17, Заб. 72:3-4, Жер. 12:1

+ 3:16 Чыг. 32:32, Заб. 55:9, Заб. 68:29

+ 3:17 Чыг. 19:5, 1 Пет. 2:9, Заб. 102:13

+ 3:18 Чыг. 11:7

+ 4:1 Мт. 3:12, Эвр. 6:8, Ыш. 47:14

+ 4:2 Заб. 83:12, Лк. 1:78

+ 4:4 Чыг. 20:3-17, Мыйз. 4:10

+ 4:5 Мал. 3:1, Мт. 11:14, Мт. 17:10, Мк. 9:11, Жкн. 1:21

+ 4:6 Лк. 1:17

• 1:1 Лк. 3:23-28

+ 1:1 Башт. 22:18, 2 Шам. 7:12-13

+ 1:2 Башт. 21:3, Башт. 25:6, Башт. 29:35

+ 1:3 Башт. 38, Кат. 26:21, 1 Жыл. 2:9

+ 1:4 Рут 4:18-22

+ 1:5 Жаш. 2:1, Жаш. 6:24

+ 1:6 1 Шам. 17:12, Ыш. 11:1, 2 Шам. 11:3, 2 Шам. 12:24

+ 1:7 1 Жыл. 3:10-14

+ 1:8 2 Жыл. 26:1

+ 1:11 1 Жыл. 3:16, 2 Жыл. 36:1, 2 Пад. 24:14-15

+ 1:12 1 Жыл. 3:17-19, Эзр. 3:2, Ак. 1:1

+ 1:16 Лк. 1:27

• 1:18 Лк. 2:1-7

+ 1:18 Лк. 1:27, Лк. 1:35

+ 1:19 Мыйз. 22:23-24, Мыйз. 24:1

+ 1:21 Ыш. 49:1, Лк. 1:31, Элч. 4:12, Элч. 13:38

+ 2:1 Лк. 1:5, Лк. 2:4-7, Жкн. 7:42

+ 2:2 Жер. 23:5, Кат. 24:17

+ 2:6 2 Шам. 5:2, Мук. 5:2

+ 2:11 Чыг. 30:23, Ыр. 3:6, Ыш. 60:6, Жкн. 19:39

+ 2:12 Башт. 20:6

+ 2:15 Ош. 11:1, Мт. 1:22

+ 2:23 Лк. 1:26, Лк. 2:39, Жкн. 1:45

• 3:1 Мк. 1:1-8, Лк. 3:1-9, Лк. 3:15-17, Жкн. 1:19-28

+ 3:1 Лк. 1:80, Жкн. 1:6

+ 3:2 Мк. 1:15

+ 3:3 Ыш. 40:3

+ 3:4 2 Пад. 1:8, Леб. 11:22, 1 Шам. 14:26

+ 3:6 Элч. 19:18

+ 3:7 Мт. 12:34, Мт. 23:33, Рим. 5:9, 1 Тес. 1:10

+ 3:9 Жкн. 8:33

+ 3:10 Мт. 7:19

+ 3:11 Жкн. 1:15, Жоел 2:28, Элч. 2:3

+ 3:12 Ыш. 30:24, Мал. 4:1, Мт. 13:30, Эвр. 6:8

• 3:13 Мк. 1:9-11, Лк. 3:21-22

+ 3:16 Элч. 7:56, Ыш. 11:2, Жкн. 1:32-33

+ 3:17 Мк. 9:7, Жкн. 12:28, Ыш. 42:1, Мт. 17:5, 2 Пет. 1:17

• 4:1 Мк. 1:12-13, Лк. 4:1-13

+ 4:2 Мыйз. 9:9, 1 Пад. 19:8, Мт. 21:18

+ 4:3 1 Жыл. 21:1, 1 Тес. 3:5

+ 4:4 Мыйз. 8:3

+ 4:5 Нек. 11:2, Ыш. 48:2, Ыш. 52:1

+ 4:6 Заб. 90:11-12, Жкн. 7:4

+ 4:7 Мыйз. 6:16

+ 4:10 Мт. 16:23, Мыйз. 6:13

+ 4:11 Лк. 22:43

• 4:12 Мк. 1:14-15, Лк. 4:14-15

+ 4:12 Мт. 14:3

+ 4:13 Мт. 2:23, Жаш. 19:32-34, Мк. 1:21

+ 4:16 Ыш. 9:1-2

• 4:18 Мк. 1:16-20, Лк. 5:1-11

+ 4:18 Жкн. 1:40-42

* Адамдарды Кудайга алып келүүчү.

+ 4:19 Мт. 13:47

+ 4:20 Мт. 19:27

• 4:23 Лк. 6:17-19

+ 4:23 Мк. 1:39

+ 4:24 Лк. 2:2

+ 4:25 Мк. 5:20, Мк. 7:31

• 5:3 Лк. 6:20-23

+ 5:3 Сап. 3:12

+ 5:4 Нас. 7:3, Ыш. 61:2-3, 2 Кор. 7:10, Аян 21:4

+ 5:5 Заб. 36:11, Нак. 2:21

+ 5:6 Заб. 41:2, Ыш. 55:1, Жкн. 7:37

+ 5:7 Нак. 19:17, Лк. 6:36

+ 5:8 Заб. 23:4, Заб. 50:12, 1 Жкн. 3:2, Эвр. 12:14, Аян 22:4

+ 5:9 Жкп. 3:18, 2 Тим. 2:22, Жкн. 1:12, 1 Жкн. 3:1, 1 Жкн. 5:1, Рим. 8:14

+ 5:11 Жкп. 1:2, 1 Пет. 4:14

+ 5:12 Элч. 5:41, Жкп. 1:2, Рим. 5:3, 2 Кор. 12:10, Эвр. 10:34

• 5:13 Мк. 9:50, Лк. 14:34-35

+ 5:14 Эф. 5:8

+ 5:15 Мк. 4:21, Лк. 8:16, Лк. 11:33

+ 5:16 1 Пет. 2:12, 2 Кор. 9:13

+ 5:17 Рим. 3:31, Рим. 10:4

+ 5:18 Лк. 16:17

+ 5:19 Мт. 11:11, Мт. 18:4

+ 5:20 Жкн. 3:5

+ 5:21 Чыг. 20:13

+ 5:22 1 Жкн. 3:15

+ 5:25 Нак. 25:8, Лк. 12:58-59

+ 5:27 Чыг. 20:14

+ 5:28 Аюп 31:1, Нак. 6:25

+ 5:30 Мт. 18:8-9, Мк. 9:43-44

• 5:31 Мт. 19:9, Мк. 10:11-12, Лк. 16:18

+ 5:31 Мыйз. 24:1-3

+ 5:32 Рим. 7:3, 1 Кор. 7:10-11

+ 5:33 Кат. 30:3, Мыйз. 23:21

+ 5:34 Ыш. 66:1, Элч. 7:49

+ 5:35 Заб. 98:5, Заб. 47:3

* Шайтандан.

+ 5:37 Жкп. 5:12

• 5:38 Лк. 6:27-36

+ 5:38 Чыг. 21:23-25, Леб. 24:19-20, Мыйз. 19:21

+ 5:39 Кош. 3:30, 1 Пет. 2:23, Рим. 12:17, 1 Кор. 6:7

+ 5:42 Мыйз. 15:7-8, Нак. 21:26

+ 5:43 Леб. 19:18

+ 5:44 Рим. 12:20, Лк. 23:34, Элч. 7:60, 1 Пет. 3:9, Рим. 12:14

+ 5:45 Аюп 25:3, Элч. 14:17

+ 5:48 Леб. 19:2, Мыйз. 18:13, Мыйз. 32:4, Заб. 17:31, Мт. 19:21, Жкп. 1:4, Эф. 5:1, Кол. 1:28

+ 6:1 1 Жкн. 2:29

+ 6:2 Лк. 6:24

• 6:5 Лк. 11:2-4

+ 6:5 Лк. 18:11

+ 6:6 2 Пад. 4:33

+ 6:7 1 Пад. 18:26, Нас. 5:1

+ 6:10 Мт. 26:42

+ 6:11 Нак. 30:8

+ 6:13 Мт. 26:41, Жкн. 17:15, 2 Тес. 3:3

+ 6:14 Мк. 11:25-26, Эф. 4:32, Кол. 3:13

+ 6:15 Мт. 18:35, Жкп. 2:13

+ 6:16 Ыш. 58:5

• 6:19 Лк. 11:34-36, Лк. 12:22-34

+ 6:19 Нак. 23:4, 1 Тим. 3:3, 1 Тим. 6:9, Эвр. 13:5, Жкп. 5:2-3

+ 6:20 Мт. 19:21, 1 Пет. 1:4

+ 6:24 Лк. 16:13

+ 6:25 Флп. 4:6, 1 Пет. 5:7

+ 6:26 Мт. 10:31, Мт. 12:12

+ 6:29 1 Пад. 10:4-7

+ 6:30 Мт. 8:26, Мт. 14:31, Мт. 16:8

+ 6:33 Заб. 36:4

• 7:1 Лк. 6:37-38, Лк. 6:41-42

+ 7:1 Рим. 14:10, 1 Кор. 4:5, Жкп. 4:12

+ 7:2 Мк. 4:24, Рим. 2:1

+ 7:6 Мт. 15:26

• 7:7 Лк. 11:9-13

+ 7:8 Нак. 8:17, Мт. 18:19, Мт. 21:22, Мк. 11:24, Жкн. 14:13-14, 1 Жкн. 3:22, 1 Жкн. 5:14

+ 7:11 Башт. 6:5, Мт. 12:34

+ 7:12 Лк. 6:31, Мт. 22:40, Гал. 5:14

• 7:13 Лк. 13:24

+ 7:14 Заб. 15:11

• 7:15 Лк. 6:43-44, Лк. 13:25-27

+ 7:15 Мыйз. 13:1-3, Жер. 14:14, Жер. 23:16, Мт. 24:11, Мк. 13:22, Элч. 13:6, 2 Пет. 2:1, 1 Жкн. 4:1, Элч. 20:29

+ 7:16 Жкп. 2:18

+ 7:17 Мт. 12:33-35

+ 7:19 Мт. 3:10

+ 7:21 Ош. 8:2

+ 7:22 Мт. 25:11, Лк. 6:46, Жкн. 13:13, Мк. 9:38, Лк. 9:49

+ 7:23 Заб. 6:9, Мт. 25:41

• 7:24 Лк. 6:47-49

+ 7:27 Нак. 10:25

+ 7:29 Мк. 1:22, Лк. 4:32

• 8:1 Мк. 1:40-45, Лк. 5:12-16

+ 8:2 Леб. 13:3, Кат. 12:10, 2 Пад. 5:1, 2 Жыл. 26:20, Мк. 9:22

+ 8:4 Мт. 9:30, Мт. 17:9, Мк. 1:34, Леб. 14:1-32, Лк. 17:14

• 8:5 Лк. 7:1-10

+ 8:8 Заб. 106:20

+ 8:10 Элч. 10:2

+ 8:11 Лк. 13:29, Лк. 16:23, Эф. 3:6

* Эврей элинин ичинен өздөрүн Асман Падышачылыгы үчүн тандалгандар деп эсептегендер.

+ 8:12 Мт. 13:42, Мт. 22:13, Мт. 22:30, Мт. 24:51, Мт. 25:13, Лк. 13:28

+ 8:13 Мт. 9:29, Жкн. 4:53

• 8:14 Мк. 1:29-34, Лк. 4:38-41

+ 8:14 1 Кор. 9:5

+ 8:15 Мк. 5:41, Мк. 9:27, Элч. 3:7, Элч. 9:41

+ 8:17 Ыш. 53:4

• 8:18 Лк. 9:57-62

+ 8:18 Мк. 4:35, Лк. 8:22

• 8:23 Мк. 4:35-41, Лк. 8:22-25

+ 8:26 Мт. 6:30, Заб. 64:8, Заб. 88:10, Заб. 103:7

• 8:28 Мк. 5:1-20, Лк. 8:26-39

* Эврей ели асканын боорун оюп, мүрзө үчүн атайын үңкүрлөрдү даярдачу, даяр үңкүрлөр да бар болчу.

+ 8:29 Мк. 1:23-24, Лк. 4:34

+ 8:34 Лк. 5:8, Элч. 16:39

• 9:1 Мк. 2:1-12, Лк. 5:17-26

+ 9:1 Мт. 4:13

+ 9:2 Мк. 6:55, Мт. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48

+ 9:3 Леб. 24:16, Мт. 26:65, Жкн. 10:33

• 9:9 Мк. 2:13-17, Лк. 5:27-32

+ 9:11 Мт. 11:19, Лк. 15:2

+ 9:13 Ош. 6:6, Лк. 15:7, 1 Тим. 1:15

• 9:14 Мк. 2:18-22, Лк. 5:33-39

+ 9:14 Мт. 11:2, Мт. 14:12, Лк. 11:1, Жкн. 1:35, Лк. 18:12

+ 9:15 Мт. 25:1-13, Жкн. 3:29, Аян 19:7, Аян 21:2, Мк. 14:7, Лк. 17:22, Жкн. 16:20

• 9:18 Мк. 5:21-43, Лк. 8:40-56

+ 9:20 Леб. 15:25

+ 9:21 Мк. 3:10

* Грек тилинде бул сөз "айыктың" деген маанини да берет жана төмөнкү аяттарда кездешет: Мк.5:34; Мк.10:52; Лк.7:50; Лк.8:48; Лк.17:19; Лк.18:42.

+ 9:22 Мк. 10:52, Лк. 7:50, Эф. 2:8

+ 9:24 Жкн. 11:11

+ 9:25 Элч. 9:40, Мк. 1:31, Мк. 9:27, Элч. 3:7, Элч. 9:41

+ 9:27 2 Шам. 7:12-16, Мт. 22:42, Лк. 1:32, Мт. 20:29-34

+ 9:29 Мт. 8:13

+ 9:30 Мт. 8:4, Мт. 12:16, Мт. 17:9, Мк. 1:44

+ 9:31 Мк. 1:45, Мк. 7:36

+ 9:34 Мт. 10:25, Мт. 12:24

+ 9:36 Мк. 8:2, Кат. 27:17, 1 Пад. 22:17, Жез. 34:5, Зак. 10:2, Мк. 6:34

+ 9:38 Лк. 10:2, Жкн. 4:35

• 10:1 Мк. 3:13-19, Мк. 6:7-13, Лк. 6:12-16, Лк. 9:1-6, Лк. 10:1-12

+ 10:6 Заб. 118:176, Ыш. 53:6, Жер. 50:6, Зак. 10:2, Мт. 15:24, 1 Пет. 2:25

+ 10:7 Мт. 3:2, Мт. 4:17

+ 10:8 Леб. 13:3, Мт. 8:2, Элч. 20:35

+ 10:10 1 Тим. 5:18

+ 10:14 Элч. 13:51

+ 10:15 Башт. 18:20, Башт. 19:24, Жер. 23:14, Жез. 16:48

• 10:16 Мк. 13:9-13, Лк. 12:2-12, Лк. 21:12-17

+ 10:16 Лк. 10:3, Башт. 3:1

+ 10:18 Элч. 17:6, Элч. 18:12, Элч. 24:1, Элч. 25:6, Заб. 118:46

+ 10:20 Нак. 16:1

+ 10:21 Мт. 24:10

+ 10:22 Мт. 24:9, Жкн. 15:18, Жкп. 5:11, Гал. 6:9, Аян 2:10

+ 10:23 Элч. 8:1, Элч. 14:6

+ 10:24 Лк. 6:40, Жкн. 13:16

+ 10:25 2 Пад. 1:2, Мт. 9:34, Мт. 12:24

+ 10:26 Мк. 4:21, Лк. 8:17, Лк. 12:2

+ 10:28 Заб. 55:5, Заб. 117:6, Нак. 29:25, Ыш. 51:7, Ыш. 51:12

+ 10:31 Мт. 6:26, Мт. 12:12

+ 10:32 Рим. 10:9, Аян 3:5

+ 10:33 Мт. 25:12, 1 Жкн. 2:23, 2 Тим. 2:12

• 10:34 Лк. 12:51-53, Лк. 14:26-27

+ 10:34 Элч. 14:4

+ 10:36 Мук. 7:6

+ 10:38 Мт. 16:24-25, Мк. 8:34-35, Лк. 9:23

+ 10:39 Жкн. 12:25

+ 10:40 Мт. 25:40, Лк. 10:16, Жкн. 12:44, Жкн. 13:20, Гал. 4:14

+ 10:41 1 Пад. 17:10-15, 2 Пад. 4:8

+ 10:42 Мк. 9:41, Эвр. 6:10

• 11:1 Лк. 7:18-35

+ 11:2 Мт. 14:3, Лк. 3:19-20, Жкн. 3:24, Жкн. 4:25, Жкн. 6:14, Жкн. 11:27

+ 11:5 Ыш. 35:5, Ыш. 61:1

+ 11:6 Жкн. 6:61, Жкн. 16:1

+ 11:7 Мт. 3:1

+ 11:9 Мт. 14:5, Мт. 21:26

* Же: кабарчымды.

+ 11:10 Чыг. 23:20, Мал. 3:1, Мк. 1:2

+ 11:11 Лк. 1:15

+ 11:12 Лк. 16:16

+ 11:14 Мал. 4:5, Мт. 17:12-13, Лк. 1:17

+ 11:15 Аян 2:7

+ 11:18 Мт. 3:4, Лк. 1:15

+ 11:19 Жкн. 2:1, Жкн. 12:2, Мт. 9:10-11

• 11:20 Лк. 10:13-15

+ 11:21 Мк. 6:45, Мк. 8:21, Мк. 3:7

+ 11:22 Ыш. 23:1, Жер. 47:4, Жез. 26:2, Жоел 3:4, Амос 1:9, Зак. 9:2, Мт. 15:21

+ 11:23 Ыш. 14:13, Ыш. 14:15

+ 11:24 Жез. 16:48

• 11:25 Лк. 10:21-22

+ 11:25 Аюп 37:24, Ыш. 29:14

+ 11:27 Жкн. 13:3, Жкн. 17:2, Жкн. 6:46, Жкн. 7:29, Жкн. 8:19, Жкн. 10:15

+ 11:28 Заб. 54:23, Заб. 67:20, Жкн. 7:37

+ 11:29 Жер. 28:10-14, Ош. 10:11, Зак. 9:9, Жер. 6:16

+ 11:30 1 Жкн. 5:3

• 12:1 Мк. 2:23-28, Лк. 6:1-5

+ 12:1 Мыйз. 23:25

+ 12:2 Чыг. 20:8-10, Кат. 15:32-36

+ 12:3 1 Шам. 21:1-6

+ 12:4 Чыг. 25:30, Леб. 24:5-9

+ 12:5 Кат. 28:9

+ 12:6 Мт. 12:41

+ 12:7 Ош. 6:6

• 12:9 Мк. 3:1-6, Лк. 6:6-11

+ 12:10 Лк. 11:54, Лк. 20:20

+ 12:12 Мт. 6:26, Мт. 10:31

+ 12:13 1 Пад. 13:6

+ 12:16 Мт. 8:4, Мт. 9:30

+ 12:17 Ыш. 42:1-4

• 12:22 Мк. 3:20-30, Лк. 11:14-23

+ 12:23 2 Шам. 7:12-16, Мт. 9:27

+ 12:24 2 Пад. 1:2, Мт. 9:34, Мт. 10:25

+ 12:27 Мк. 9:38, Элч. 19:13

+ 12:29 Ыш. 49:24-25

+ 12:30 Мк. 9:40

+ 12:31 Мк. 3:29, Лк. 12:10

+ 12:33 Мт. 7:17-20, Лк. 6:43-45

+ 12:34 Мт. 3:7, Мт. 23:33, Башт. 6:5, Мт. 7:11, Мт. 15:18, Жкп. 3:6

+ 12:35 Нак. 12:5

+ 12:36 Нак. 10:19, Рим. 14:12

+ 12:37 Мт. 5:22, Жкп. 3:2-12

• 12:38 Мк. 8:11-12, Лк. 11:29-32

+ 12:38 1 Кор. 1:22

+ 12:39 Мт. 16:4

+ 12:40 Жун. 2:1

+ 12:41 Рим. 2:27, Жун. 3:5, Мт. 12:6

+ 12:42 1 Пад. 10:1-13

• 12:43 Лк. 11:24-26

+ 12:45 2 Пет. 2:20

• 12:46 Мк. 3:31-35, Лк. 8:19-21

+ 12:46 Мт. 13:55, Жкн. 2:12, Жкн. 7:3, Элч. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 12:50 Жкн. 15:14, Эвр. 2:11

• 13:1 Мк. 4:1-9, Лк. 8:4-8

+ 13:7 Жер. 4:3

+ 13:9 Мт. 11:15

• 13:10 Мк. 4:10-12, Лк. 8:9-10

+ 13:11 Мт. 19:11

+ 13:12 Нак. 9:9, Мт. 25:29

+ 13:13 Ыш. 42:20, Жер. 5:21

+ 13:15 Ыш. 6:9-10, Жкн. 12:40, Элч. 28:26-27

+ 13:16 Лк. 10:23-24

+ 13:17 Эвр. 11:13, 1 Пет. 1:10-12

• 13:18 Мк. 4:13-20, Лк. 8:11-15

+ 13:21 Гал. 1:6, Эвр. 6:4

+ 13:22 Мт. 6:25, Мк. 10:23, 1 Тим. 6:10

+ 13:23 Жкн. 15:5

+ 13:30 Мт. 3:12

• 13:31 Мк. 4:30-34, Лк. 13:18-21

+ 13:32 Мт. 17:20, Лк. 17:6, Жез. 17:23, Жез. 31:6, Дан. 4:9

+ 13:33 1 Кор. 5:6, Гал. 5:9

+ 13:35 Заб. 77:2

+ 13:38 Жкн. 8:44

+ 13:39 Жоел 3:13, Аян 14:15-16

+ 13:41 Мт. 24:31

+ 13:42 Дан. 3:6, Жкн. 15:6, Аян 20:15, Мт. 8:12

+ 13:43 Нак. 4:18, Дан. 12:3, Мт. 11:15

+ 13:47 Мт. 4:19

+ 13:48 Жкн. 21:11

+ 13:49 Мт. 25:32

+ 13:50 Дан. 3:6, Мт. 8:12

• 13:53 Мк. 6:1-6, Лк. 4:16-30

+ 13:54 Мт. 2:23, Лк. 2:39, Лк. 4:23, Мк. 1:21

+ 13:55 Жкн. 6:42, Мт. 12:46

+ 13:57 Мт. 11:6, Жкн. 4:44

• 14:1 Мк. 6:14-29, Лк. 9:7-9

+ 14:2 Мт. 16:14

+ 14:3 Мт. 4:12, Мт. 11:2, Лк. 3:19-20, Жкн. 3:24

+ 14:4 Леб. 18:16, Леб. 20:21

+ 14:5 Мт. 11:9, Мт. 21:26

+ 14:7 Эст. 5:3, Эст. 7:2

+ 14:12 Мт. 9:14

• 14:13 Мк. 6:30-44, Лк. 9:10-17, Жкн. 6:1-14

+ 14:16 2 Пад. 4:42-44

+ 14:21 Мт. 15:38

• 14:22 Мк. 6:45-56, Жкн. 6:15-21

+ 14:23 Мк. 1:35, Лк. 4:42, Лк. 5:16

+ 14:26 Лк. 24:37

+ 14:31 Мт. 6:30

+ 14:33 Заб. 2:7, Лк. 1:35

+ 14:34 Кат. 34:11, Мк. 6:53, Лк. 5:1

• 15:1 Мк. 7:1-23

+ 15:2 Лк. 11:38

+ 15:3 Гал. 1:14

+ 15:4 Чыг. 20:12, Чыг. 21:17

+ 15:7 Мт. 23:13, Элч. 28:25

+ 15:9 Ыш. 29:13, Кол. 2:22

+ 15:11 Элч. 10:15

+ 15:13 Ыш. 60:21, Ыш. 61:3, Жүй. 1:12

+ 15:14 Мт. 23:16, Лк. 6:39

+ 15:18 Мт. 12:34, Жкп. 3:6

+ 15:19 Гал. 5:19-21, 1 Кор. 6:9-10

• 15:21 Мк. 7:24-30

+ 15:21 Жаш. 19:28-29, Ыш. 23

+ 15:22 2 Шам. 7:12-16, Мт. 9:27, Лк. 1:32

+ 15:24 Заб. 118:176, Ыш. 53:6, Жер. 50:6, Зак. 10:2, Мт. 10:6, 1 Пет. 2:25

+ 15:26 Мт. 7:6

• 15:29 Мк. 7:31

+ 15:30 Ыш. 35:5-6

+ 15:32 Мт. 9:36

+ 15:33 2 Пад. 4:42-44

+ 15:38 Мт. 14:21

• 16:1 Мк. 8:11-13, Лк. 12:54-56

+ 16:1 Мт. 3:7, 1 Кор. 1:22

+ 16:4 Жун. 2:1, Мт. 12:39

• 16:5 Мк. 8:14-21

+ 16:6 Лк. 12:1, 1 Кор. 5:7-8

+ 16:8 Мт. 6:30

+ 16:9 Мт. 14:13-21

+ 16:10 Мт. 15:36-37

• 16:13 Мк. 8:27-30, Лк. 9:18-21

+ 16:14 Мт. 14:2, 1 Пад. 17:1, Мал. 4:5, Жер. 1:1

+ 16:16 Заб. 2:7

+ 16:17 1 Кор. 2:13

+ 16:18 Мк. 3:16, Жкн. 1:42, Эф. 2:20

+ 16:19 Ыш. 22:22

+ 16:20 Мт. 9:30

• 16:21 Мк. 8:31, Лк. 9:22-27

+ 16:21 Лк. 17:25, Мк. 9:31, Мк. 10:34, Жкн. 2:19

+ 16:23 Мт. 4:10, Флп. 3:19

+ 16:24 Мт. 10:38-39

+ 16:25 Мт. 19:29

+ 16:26 Заб. 48:8

+ 16:27 Мыйз. 33:2, Дан. 7:13, Зак. 14:5, Мт. 24:30, Мт. 25:31, 1 Тес. 4:16, Нас. 3:17, Аян 2:23

+ 16:28 Мт. 24:34, Жкн. 21:22

• 17:1 Мк. 9:2-13, Лк. 9:28-36

+ 17:1 Мк. 5:37, Мк. 14:33

+ 17:2 Дан. 7:9, Аян 1:16

+ 17:3 Мал. 4:5

+ 17:5 Ыш. 42:1, Мт. 3:17, Мыйз. 18:15, 2 Пет. 1:17

+ 17:9 Мт. 8:4, Мт. 9:30, Мк. 1:44

+ 17:11 Мал. 4:5

+ 17:12 Ыш. 53:7

+ 17:13 Мт. 11:14, Лк. 1:17

• 17:14 Мк. 9:14-29, Лк. 9:37-43

+ 17:18 Мк. 1:26, Элч. 8:7

+ 17:20 Мт. 13:31, Лк. 17:6, Мк. 11:23

• 17:22 Мк. 9:30-32, Лк. 9:43-45

+ 17:23 Мт. 16:21, Мт. 20:19

+ 17:24 Мк. 9:33, Чыг. 30:13, Чыг. 38:26, Мт. 22:17

+ 17:27 Рим. 13:7

• 18:1 Мк. 9:33-37, Мк. 9:42-48, Лк. 9:46-48, Лк. 17:1-2

+ 18:3 1 Кор. 14:20, Мт. 19:16

+ 18:5 Мт. 10:40, Лк. 10:16, Жкн. 13:20

+ 18:7 Мт. 26:24

+ 18:8 Мт. 5:30, Мт. 25:41, Аян 20:10

+ 18:9 Ыш. 66:24, Мт. 5:29

• 18:10 Лк. 15:3-7

+ 18:14 Жкн. 6:39

• 18:15 Лк. 17:3

+ 18:15 Леб. 19:17, Жкп. 5:19, Гал. 6:1

+ 18:16 Мыйз. 19:15, 2 Кор. 13:1

+ 18:17 Мт. 5:46-47, Тит 3:10

+ 18:19 Мт. 7:7-8

+ 18:21 Лк. 17:4

+ 18:25 Леб. 25:39-41, 2 Пад. 4:1, Нек. 5:5

+ 18:30 Нак. 28:3

+ 18:35 Мт. 6:15, Жкп. 2:13

• 19:1 Мк. 10:1-12

+ 19:4 Башт. 1:27

+ 19:5 Башт. 2:24, Эф. 5:31

+ 19:6 1 Кор. 6:16, Мал. 2:16, 1 Кор. 7:10

+ 19:7 Мыйз. 24:1

+ 19:9 Мт. 5:32, 1 Кор. 7:10

+ 19:11 Мк. 4:11, 1 Кор. 7:7, 1 Тим. 5:14

• 19:13 Мк. 10:13-16, Лк. 18:15-17

+ 19:14 Мт. 18:3

• 19:16 Мк. 10:17-31, Лк. 18:18-30

+ 19:16 Лк. 10:25

+ 19:17 Заб. 105:1, Заб. 118:68, Леб. 18:5, Нек. 9:29, Жез. 20:11, Рим. 10:5, Гал. 3:12

+ 19:19 Чыг. 20:12-16, Леб. 19:18

+ 19:20 Флп. 3:6

+ 19:21 Мт. 5:48, Лк. 12:33, Мт. 6:20, 1 Пет. 1:4

+ 19:23 Заб. 48:7-8

+ 19:26 Башт. 18:14, Аюп 42:2, Жер. 32:17, Мк. 14:36

+ 19:27 Мт. 4:20-22

+ 19:28 Мт. 16:27, Мт. 25:31, Дан. 7:9, Лк. 22:30, 1 Кор. 6:2, Аян 3:21

+ 19:29 Мт. 16:25

+ 19:30 Мт. 20:16, Лк. 13:30

+ 20:8 Леб. 19:13, Мыйз. 24:15

+ 20:16 Мт. 19:30, Лк. 13:30

• 20:17 Мк. 10:32-34, Лк. 18:31-34

+ 20:19 Мт. 16:21, Мт. 17:23

• 20:20 Мк. 10:35-45

+ 20:20 Мт. 10:2, Мк. 1:19

+ 20:21 Мт. 19:28

+ 20:22 Мт. 26:39, Жкн. 18:11

+ 20:26 1 Пет. 5:3, Мт. 23:11, Мк. 9:35

+ 20:28 Жкн. 13:4-5, Ыш. 53:10-11, Жкн. 11:51, 1 Пет. 1:18-19, Рим. 4:25, Гал. 1:4, 1 Тим. 2:6, Тит 2:14

• 20:29 Мк. 10:46-52, Лк. 18:35-43

+ 20:29 Жаш. 6:1, 1 Пад. 16:34

+ 20:30 2 Шам. 7:12-16, Мт. 9:27-31

+ 20:34 Лк. 7:13

• 21:1 Мк. 11:1-11, Лк. 19:28-38, Жкн. 12:12-19

+ 21:1 2 Шам. 15:30, Зак. 14:4, Элч. 1:12

+ 21:4 Ыш. 62:11, Зак. 9:9, Жкн. 12:15, Мт. 1:23, Мт. 26:56, Жкн. 19:36

+ 21:8 2 Пад. 9:13

+ 21:9 2 Шам. 7:12-16, Мт. 9:27, Заб. 117:25-26, Заб. 148:1, Мт. 23:39

+ 21:11 Лк. 7:16

• 21:12 Мк. 11:15-19, Лк. 19:45-48, Жкн. 2:13-22

+ 21:12 Леб. 1:14, Леб. 5:7, Леб. 12:8, Лк. 2:24

+ 21:13 Ыш. 56:7, Жер. 7:11

+ 21:15 2 Шам. 7:12-16, Мт. 9:27

+ 21:16 Лк. 19:39, Заб. 8:2-3

+ 21:17 Лк. 19:29, Лк. 24:50, Жкн. 11:18

• 21:18 Мк. 11:12-14, Мк. 11:20-24

+ 21:18 Мт. 4:2

+ 21:19 Жер. 24:8, Жер. 29:16-17, Ош. 9:10, Мук. 7:1, Мт. 24:32, Лк. 13:6

+ 21:21 Мт. 17:20, Жкп. 1:6, 1 Кор. 13:2

+ 21:22 Мт. 7:8, Мт. 17:20, 1 Кор. 13:2

• 21:23 Мк. 11:27-33, Лк. 20:1-8

+ 21:23 Элч. 4:7

+ 21:25 Мт. 3:6, Лк. 7:30

+ 21:26 Мт. 11:9, Мт. 14:5

+ 21:32 Лк. 7:29

• 21:33 Мк. 12:1-12, Лк. 20:9-19

+ 21:33 Заб. 79:9, Ыш. 5:1, Ыр. 8:11, Мк. 13:34

+ 21:35 Мт. 22:6, Мт. 23:34, Эвр. 11:36-37

+ 21:37 Мт. 3:17, Эвр. 1:1

+ 21:38 Эвр. 1:2

+ 21:39 Эвр. 13:12

+ 21:41 Элч. 13:46

+ 21:42 Заб. 117:22-23, Элч. 4:11, 1 Пет. 2:7

+ 21:44 Ыш. 8:14-15, Ыш. 28:16

+ 21:46 Мк. 11:18, Мк. 11:32

• 22:1 Лк. 14:15-24

+ 22:1 Мт. 13:34

+ 22:2 Мт. 25:10, Аян 19:7, Аян 21:2

+ 22:6 Мт. 21:35, Мт. 23:34, Эвр. 11:36-37

+ 22:7 Мт. 21:41

+ 22:8 Мт. 10:11, Элч. 13:46, Аян 3:4

+ 22:13 Мт. 8:12

• 22:15 Мк. 12:13-17, Лк. 20:20-26

+ 22:15 Лк. 11:54

+ 22:16 Мыйз. 10:17, Кол. 3:25

+ 22:17 Мт. 17:24-25

+ 22:18 Мк. 7:6, Лк. 12:1

+ 22:21 Рим. 13:7

• 22:23 Мк. 12:18-27, Лк. 20:27-40

+ 22:23 Элч. 4:1, Элч. 23:8

+ 22:24 Башт. 38:8, Мыйз. 25:5

+ 22:32 Чыг. 3:2, Чыг. 3:6

• 22:34 Мк. 12:28-34, Лк. 10:25-28

+ 22:37 Мыйз. 6:5, Мыйз. 11:13, Жаш. 22:5

+ 22:39 Леб. 19:18, Мт. 19:19

+ 22:40 Мт. 7:12, Гал. 5:14

• 22:41 Мк. 12:35-37, Лк. 20:41-44

+ 22:42 2 Шам. 7:12-16, Мт. 9:27

+ 22:44 Заб. 109:1, Элч. 2:34-35

+ 22:46 Лк. 20:40

• 23:1 Мк. 12:38-40, Лк. 11:37-52, Лк. 20:45-47

+ 23:3 Рим. 2:17-23

+ 23:5 Чыг. 13:9, Мыйз. 6:8, Мыйз. 11:18, Кат. 15:38

+ 23:6 Лк. 14:7-8

+ 23:8 Жкп. 3:1, Лк. 22:32, Фил. 1:16

+ 23:9 Чыг. 4:22, Жер. 31:9, Ош. 11:1, Мал. 1:6

+ 23:11 Мт. 20:26, Мк. 9:35, Мк. 10:43

+ 23:12 Лк. 14:11, Лк. 18:14

+ 23:13 Мт. 15:7

* Оттуу көлгө түшө турган адам.

+ 23:16 Мт. 15:14

+ 23:17 Чыг. 30:29

+ 23:19 Чыг. 29:37

+ 23:21 Заб. 25:8, Заб. 131:14

+ 23:22 Ыш. 66:1

+ 23:23 Мыйз. 14:22, Заб. 32:5, Мук. 6:8, Зак. 7:9

+ 23:27 Элч. 23:1, Нак. 26:23

+ 23:30 Элч. 7:52

+ 23:33 Мт. 3:7, Мт. 12:34

+ 23:34 Мт. 21:35, Мт. 22:6, Эвр. 11:36-37, Мт. 10:17, Мк. 13:9, Лк. 21:12

+ 23:35 Башт. 4:8, 1 Жкн. 3:12, Эвр. 11:4, 2 Жыл. 24:21, Зак. 1:1, Нек. 9:26, Аян 18:24

• 23:37 Лк. 13:34-35

+ 23:37 2 Жыл. 24:21, Нек. 9:26, Элч. 7:52, Мыйз. 32:11-12, Рут 2:12, Заб. 146:2

+ 23:39 Заб. 117:26, Мт. 21:9

• 24:1 Мк. 13:1-13, Лк. 21:5-19

+ 24:2 Лк. 19:44

+ 24:4 1 Жкн. 3:7, Кол. 2:8, 2 Тес. 2:3

+ 24:5 Жер. 14:14

+ 24:6 Жер. 51:46

+ 24:7 2 Жыл. 15:6, Аян 6:4, Элч. 11:28, Аян 6:8, Аян 6:12

+ 24:9 Мт. 10:22, Жкн. 15:18

+ 24:10 Мт. 10:21

+ 24:11 Мт. 7:15

+ 24:13 Жкп. 5:11, Аян 2:10

+ 24:14 Мт. 28:19, Рим. 10:18, Кол. 1:6, Кол. 1:23

• 24:15 Мк. 13:14-23, Лк. 21:20-24

+ 24:15 Дан. 9:27, Дан. 11:31, Дан. 12:11

+ 24:17 Лк. 17:31

+ 24:19 Лк. 23:29

+ 24:21 Жер. 30:7, Дан. 12:1, Аян 16:18

+ 24:22 Ыш. 65:8, Лк. 18:7

+ 24:23 Лк. 17:23

+ 24:24 Мыйз. 13:1, 2 Тес. 2:9, Аян 13:13, Аян 16:14

+ 24:25 Жкн. 13:19, Жкн. 14:29

+ 24:27 Лк. 17:24

+ 24:28 Лк. 17:37

• 24:29 Мк. 13:24-27, Лк. 21:25-28

+ 24:29 Амос 8:9, Ыш. 13:10, Ыш. 13:13, Ыш. 34:4, Жоел 2:31, Ак. 2:6, Элч. 2:20, Аян 6:13

+ 24:30 Дан. 7:13, Мт. 16:27, Зак. 12:10-12

+ 24:31 Ыш. 27:13, 1 Кор. 15:52, 1 Тес. 4:16, Аян 11:15, Мт. 13:41, 2 Тес. 2:1

• 24:32 Мк. 13:28-31, Лк. 21:29-33

+ 24:34 Мт. 16:28

+ 24:35 Заб. 101:26-27, Ыш. 51:6, 2 Пет. 3:10

• 24:36 Мк. 13:32-37, Лк. 12:38-40, Лк. 17:26-30, Лк. 17:34-36

+ 24:36 Зак. 14:7

+ 24:37 Башт. 6:5

+ 24:39 Башт. 7:21

+ 24:40 Зак. 14:2

+ 24:42 Мт. 25:13

+ 24:43 2 Пет. 3:10, 1 Тес. 5:2

+ 24:44 Аян 3:3, Аян 16:15

• 24:45 Лк. 12:42-48

+ 24:46 Мт. 25:21, Жкн. 13:17

+ 24:48 Мт. 25:5

+ 24:51 Мт. 8:12

+ 25:1 Мт. 9:15, Жкн. 3:29, Аян 19:7, Аян 21:2

+ 25:10 Мт. 22:2

+ 25:11 Мт. 7:22, Лк. 6:46, Лк. 13:25

+ 25:12 Мт. 10:33

+ 25:13 1 Кор. 16:13, Мт. 24:36, Мт. 24:42

• 25:14 Лк. 19:12-27

+ 25:19 Рим. 14:12

+ 25:21 Лк. 16:10, Эвр. 12:2

+ 25:26 Нак. 20:4

+ 25:29 Мт. 13:12

+ 25:30 Мт. 8:12

+ 25:31 Дан. 7:13, Мт. 16:27, Мт. 19:28

+ 25:32 Жоел 3:12, 2 Кор. 5:10, Жез. 34:17, Мт. 13:49

+ 25:34 Дан. 7:18, Аян 21:7

+ 25:35 Ыш. 58:7, Лк. 3:11, Жкп. 2:15-16

+ 25:36 2 Тим. 1:16-18

+ 25:40 Мт. 10:40

+ 25:41 Заб. 6:9, Мт. 7:23, Мк. 9:43-44, Жүй. 1:7, Аян 20:10

+ 25:45 Лк. 10:16

+ 25:46 Дан. 12:2

• 26:1 Мк. 14:1-2, Лк. 22:1-2, Жкн. 11:45-53

+ 26:2 Чыг. 12:1-30

• 26:6 Мк. 14:3-9, Лк. 7:36-50, Жкн. 12:1-8

+ 26:6 Мт. 21:17, Жкн. 11:1, Жкн. 11:18, Леб. 13:3

+ 26:11 Мыйз. 15:11, Мт. 9:15, Жкн. 7:33

+ 26:12 Жкн. 19:40

+ 26:13 Мт. 24:14

• 26:14 Мк. 14:10-11, Лк. 22:3-6

+ 26:14 Жкн. 13:2, Элч. 1:16

+ 26:15 Чыг. 21:32, Зак. 11:12

• 26:17 Мк. 14:12-21, Лк. 22:7-14, Лк. 22:21-23, Жкн. 13:21-30

+ 26:21 Заб. 40:10, Жкн. 13:18

+ 26:24 Ыш. 53, Мт. 18:7

• 26:26 Мк. 14:22-26, Лк. 22:15-20, 1 Кор. 11:23-25

+ 26:26 Жкн. 6:51, 1 Кор. 10:16, Эвр. 10:10

+ 26:28 Чыг. 24:8

+ 26:30 Лк. 22:39

• 26:31 Мк. 14:27-31, Лк. 22:31-34, Жкн. 13:36-38

+ 26:31 Зак. 13:7, Жкн. 16:32

+ 26:32 Мт. 28:7

+ 26:35 Жкн. 11:16, Жкн. 21:19

• 26:36 Мк. 14:32-42, Лк. 22:39-46

+ 26:37 Мк. 5:37, Мк. 9:2

+ 26:38 Жкн. 12:27

+ 26:39 Эвр. 5:7, Мк. 10:38, Жкн. 18:11, Жкн. 5:30, Жкн. 6:38, Гал. 1:4

+ 26:41 Мт. 6:13, 1 Пет. 4:7

+ 26:42 Мт. 6:10

+ 26:45 Жкн. 2:4, Мт. 16:21, Мт. 17:22, Мт. 20:18

• 26:47 Мк. 14:43-50, Лк. 22:47-53, Жкн. 18:3-12

+ 26:47 Элч. 1:16

+ 26:51 Лк. 22:38

+ 26:52 Аян 13:10

+ 26:55 Мт. 21:23, Лк. 21:37

+ 26:56 Мт. 1:22-23, Мт. 21:4, Жкн. 19:36, Мт. 26:31, Жкн. 16:32

• 26:57 Мк. 14:53-65, Лк. 22:54-55, Лк. 22:63-71, Жкн. 18:13-14, Жкн. 18:19-24

+ 26:60 Заб. 26:12, Заб. 34:11

+ 26:61 Мк. 15:29, Жкн. 2:19

+ 26:62 Мт. 27:13

+ 26:63 Заб. 2:7

+ 26:64 Заб. 109:1, Дан. 7:13, Мт. 16:27, Мт. 24:30, Эвр. 1:13

+ 26:65 Кат. 14:6, Элч. 14:14, Мт. 9:3, Жкн. 10:36

+ 26:66 Леб. 24:16

+ 26:67 Ыш. 50:6

• 26:69 Мк. 14:66-72, Лк. 22:56-62, Жкн. 18:15-18, Жкн. 18:25-27

+ 26:75 Мт. 26:34

• 27:1 Мк. 15:1, Лк. 23:1-2, Жкн. 18:28-32

+ 27:2 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Элч. 3:13, 1 Тим. 6:13

• 27:3 Элч. 1:18-19

+ 27:5 2 Шам. 17:23

+ 27:6 2 Пад. 12:9, Мк. 12:41, Жкн. 8:20

+ 27:9 Мт. 2:17

+ 27:10 Жер. 18:3, Жер. 32:7-9, Зак. 11:12-13

• 27:11 Мк. 15:2-5, Лк. 23:3-5, Жкн. 18:33-38

+ 27:11 Мт. 2:2

+ 27:13 Мт. 26:62

• 27:15 Мк. 15:6-15, Лк. 23:13-25, Жкн. 18:39

+ 27:18 Жкн. 12:19

+ 27:20 Элч. 3:14

+ 27:23 Лк. 23:41, Эвр. 4:15

+ 27:24 Мыйз. 21:6, Заб. 25:6, Заб. 72:13

+ 27:25 1 Тес. 2:16

+ 27:26 Мт. 20:19

• 27:27 Мк. 15:16-20, Жкн. 19:2-3

+ 27:30 Ыш. 50:6, Мт. 20:19

• 27:32 Мк. 15:21-32, Лк. 23:26-43, Жкн. 19:17-27

+ 27:34 Заб. 68:22

+ 27:35 Заб. 21:19

+ 27:39 Заб. 21:7, Заб. 108:25

+ 27:40 Мк. 14:58, Жкн. 2:19, Мт. 4:3-6

+ 27:42 Жкн. 10:18, Жкн. 1:49, Жкн. 12:13, Жкн. 20:29

• 27:45 Мк. 15:33-41, Лк. 23:44-49, Жкн. 19:28-30

+ 27:46 Элч. 3:1, Заб. 21:2

+ 27:48 Заб. 68:22

+ 27:51 Чыг. 26:33, Леб. 16:2

+ 27:52 Ыш. 26:19, Жез. 37:12, Дан. 12:2, Жкн. 5:21, Жкн. 5:25

+ 27:53 Нек. 11:2, Ыш. 48:2, Ыш. 52:1

+ 27:56 Лк. 8:2, Мт. 20:20

• 27:57 Мк. 15:42-47, Лк. 23:50-56, Жкн. 19:38-42

+ 27:60 Ыш. 53:9

+ 27:63 Мт. 16:21, Мт. 17:23, Мт. 20:19

+ 27:66 Дан. 6:17, Аян 20:3

• 28:1 Мк. 16:1-8, Лк. 24:1-12, Жкн. 20:1-10

* Жекшемби.

+ 28:1 Лк. 8:2, Мт. 27:61

+ 28:2 Мт. 27:60

+ 28:3 Жез. 1:14, Дан. 7:9, Дан. 10:6, Мк. 9:3, Элч. 1:10

+ 28:4 Аян 1:17

+ 28:7 Мт. 26:32

+ 28:9 Жкн. 20:19, Жкн. 20:21, 2 Пад. 4:27, Мт. 28:17, Лк. 24:52

+ 28:10 Мт. 12:50, Жкн. 20:17, Рим. 8:29, Эвр. 2:11

• 28:16 Мк. 16:14-18, Лк. 24:36-49, Жкн. 20:19-23

+ 28:17 Жкн. 20:25

+ 28:18 Ыш. 9:6, Дан. 7:13-14, Мт. 11:27, Жкн. 17:2

+ 28:19 2 Кор. 13:13, Жкн. 4:1-2, Элч. 8:13, Кол. 1:23

+ 28:20 Жкн. 14:15, Мт. 13:39

• 1:1 Мт. 3:1-12, Лк. 3:1-9, Жкн. 1:19-28

+ 1:1 Заб. 2:7

+ 1:2 Чыг. 23:20, Мал. 3:1, Мт. 11:10, Лк. 7:27

+ 1:3 Ыш. 40:3

+ 1:4 Лк. 1:80, Жкн. 1:6

+ 1:5 Элч. 19:18

+ 1:6 2 Пад. 1:8, Леб. 11:22, 1 Шам. 14:26

+ 1:8 Жоел 2:28

• 1:9 Мт. 3:13, Лк. 3:21-22, Лк. 4:1-13

+ 1:9 Мт. 2:23, Лк. 2:39

+ 1:10 Элч. 7:56, Ыш. 11:2, Жкн. 1:32-33

+ 1:11 Мк. 9:7, Жкн. 12:28, Ыш. 42:1, Мк. 9:7, 2 Пет. 1:17

+ 1:13 1 Жыл. 21:1, 1 Тес. 3:5, Лк. 22:43

• 1:14 Мт. 4:18-22, Лк. 5:1-11

+ 1:14 Жаш. 21:39, 1 Пад. 9:11, Ыш. 9:1

+ 1:15 Гал. 4:4, Мт. 3:2

+ 1:16 Кат. 34:11, Мт. 14:34, Мк. 6:53, Жкн. 1:40-42

+ 1:17 Мт. 13:47

+ 1:18 Мк. 10:28

• 1:21 Лк. 4:31-41

+ 1:21 Мт. 4:13

+ 1:22 Мт. 7:28-29

+ 1:24 Мк. 5:7, Элч. 19:15, Жкн. 6:69

+ 1:26 Мк. 9:20, Элч. 8:7

+ 1:27 Элч. 17:19

+ 1:30 1 Кор. 9:5

+ 1:31 Мк. 5:41, Мк. 9:27, Элч. 3:7, Элч. 9:41

+ 1:34 Мт. 12:16, Мк. 3:12

• 1:35 Лк. 4:42-44

+ 1:35 Мт. 14:23, Лк. 5:16

+ 1:38 Ыш. 61:1

• 1:40 Мт. 8:1-4, Лк. 5:12-16

+ 1:40 Леб. 13:3, Кат. 12:10, 2 Пад. 5:1, 2 Жыл. 26:20, Мк. 9:22

+ 1:42 Лк. 17:14

+ 1:43 Мт. 9:30

+ 1:44 Леб. 14:1-32, Лк. 17:14

+ 1:45 Мк. 7:36

• 2:1 Мт. 9:1-8, Лк. 5:17-26

+ 2:1 Мт. 4:13, Мк. 1:21

+ 2:4 Мк. 6:55

+ 2:5 Мт. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48

+ 2:7 Мк. 14:64, Заб. 31:5, Ыш. 43:25

• 2:13 Мт. 9:9-13, Лк. 5:27-32

+ 2:16 Лк. 15:2

+ 2:17 Лк. 15:7, 1 Тим. 1:15

• 2:18 Мт. 9:14-17, Мт. 12:1-8, Лк. 5:33

+ 2:18 Мт. 11:2, Лк. 11:1, Жкн. 1:35, Лк. 18:12

+ 2:19 Мт. 25:1-13, Жкн. 3:29, Аян 19:7, Аян 21:2

+ 2:20 Мк. 14:7, Лк. 17:22

+ 2:23 Мыйз. 23:25

+ 2:24 Чыг. 20:8-10, Кат. 15:32-36

+ 2:25 1 Шам. 21:1-6

+ 2:26 1 Шам. 22:20, 2 Шам. 8:17, Чыг. 25:30, Леб. 24:5-9

+ 2:27 Чыг. 23:12, Мыйз. 5:14

• 3:1 Мт. 12:9-14, Лк. 6:6-11

+ 3:1 Мк. 1:21

+ 3:2 Лк. 14:1, Лк. 20:20

+ 3:4 Лк. 14:3

+ 3:5 Эф. 4:18, 1 Пад. 13:6

+ 3:7 Ыш. 34:5, Жез. 35:15, Мт. 11:21

+ 3:10 Мк. 5:28

+ 3:11 Мт. 14:33, Мк. 1:24

+ 3:12 Мт. 12:16, Мк. 1:34

• 3:13 Мт. 10:1-4, Лк. 6:12-16

+ 3:16 Мт. 16:18, Жкн. 1:42

+ 3:17 Мк. 1:19

+ 3:18 Мт. 9:9

+ 3:19 Мк. 14:10, Мк. 14:44

• 3:20 Мт. 12:22-32, Лк. 11:14-23, Лк. 12:10

+ 3:20 Мк. 6:31

+ 3:21 2 Кор. 5:13

+ 3:22 2 Пад. 1:2, Мт. 9:34, Мт. 10:25

+ 3:27 Ыш. 49:24-25

+ 3:29 Лк. 12:10, 1 Жкн. 5:16, Эвр. 10:26, Эвр. 10:29

• 3:31 Мт. 12:46-50, Лк. 8:19-21

+ 3:31 Мк. 6:3, Жкн. 2:12, Жкн. 7:3, Элч. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 3:35 Жкн. 15:14, Эвр. 2:11

• 4:1 Мт. 13:1-23, Лк. 8:4-15

+ 4:7 Жер. 4:3

+ 4:9 Мт. 11:15, Аян 2:7

• 4:10 Мт. 13:18-23, Лк. 8:11-15

+ 4:11 Мт. 19:11, 1 Кор. 5:12-13

+ 4:12 Ыш. 6:9-10, Ыш. 42:20, Жкн. 12:40, Элч. 28:26-27

+ 4:14 Ыш. 55:10-11, Элч. 8:4

+ 4:17 Гал. 1:6, Эвр. 6:4

+ 4:19 Мт. 6:25, Мк. 10:23, 1 Тим. 6:10

+ 4:20 Жкн. 15:5

• 4:21 Лк. 8:16-18

+ 4:21 Мт. 5:15, Лк. 11:33

+ 4:22 Мт. 10:26, Лк. 12:2

+ 4:23 Мт. 11:15, Мк. 4:9

+ 4:24 Мт. 7:2

+ 4:25 Нак. 9:9

+ 4:29 Жоел 3:13, Мт. 13:38, Аян 14:15

• 4:30 Мт. 13:31-35, Лк. 13:18-19

+ 4:31 Мт. 17:20, Лк. 17:6

+ 4:32 Жез. 17:3, Жез. 31:6, Дан. 4:9

• 4:35 Мт. 8:23-27, Лк. 8:22-25

+ 4:35 Мт. 8:18, Лк. 8:22

+ 4:37 Элч. 27:14

+ 4:39 Заб. 64:8, Заб. 88:10, Заб. 103:7

• 5:1 Мт. 8:28-34, Лк. 8:26-39

+ 5:7 Мк. 1:24

+ 5:17 Лк. 5:8, Элч. 16:39

+ 5:19 Заб. 65:16

* Он шаар.

+ 5:20 Мт. 4:25, Мк. 7:31

• 5:21 Мт. 9:18-26, Лк. 8:40-56

+ 5:22 Лк. 13:14, Элч. 13:15, Элч. 18:8

+ 5:25 Леб. 15:25

+ 5:28 Мк. 3:10

+ 5:30 Лк. 5:17, Лк. 6:19

+ 5:34 Мк. 10:52

+ 5:37 Мк. 9:2, Мк. 14:33

+ 5:39 Жкн. 11:11

+ 5:41 Мк. 1:31, Мк. 9:27, Элч. 3:7, Элч. 9:41, Лк. 7:14

+ 5:43 Мк. 1:44, Мк. 9:9

• 6:1 Мт. 13:53-58, Лк. 4:16-30

+ 6:1 Мт. 2:23, Лк. 2:39, Лк. 4:23

+ 6:2 Мк. 1:21

+ 6:3 Мт. 11:6

+ 6:4 Жкн. 4:44

• 6:7 Мт. 10:1, Мт. 10:5-15, Лк. 9:1-6

+ 6:7 Мк. 3:13-18

+ 6:11 Элч. 13:51

+ 6:12 Мк. 1:15

+ 6:13 Жкп. 5:14

• 6:14 Мт. 14:1-12, Лк. 9:7-9

+ 6:14 Мк. 8:28

+ 6:15 Мт. 21:11

+ 6:17 Леб. 18:16, Леб. 20:21, Мт. 11:2, Лк. 3:19-20, Жкн. 3:24

+ 6:21 Башт. 40:20, Эст. 1:3

+ 6:23 Эст. 5:3, Эст. 7:2

+ 6:29 Мк. 2:18

• 6:30 Мт. 14:13-21, Лк. 9:10-17, Жкн. 6:1-14

+ 6:30 Мк. 6:7

+ 6:31 Мк. 3:20

+ 6:34 Кат. 27:17, 1 Пад. 22:17, Жез. 34:5, Зак. 10:2, Мт. 9:36

+ 6:37 2 Пад. 4:42-44

• 6:45 Мт. 14:22-36, Жкн. 6:15-21

+ 6:45 Мт. 11:21, Мк. 8:22

+ 6:46 Лк. 6:12, Лк. 9:28

+ 6:49 Лк. 24:37

+ 6:52 Мк. 6:41, Мк. 8:17, Жкн. 12:40, 2 Кор. 3:14

+ 6:53 Кат. 34:11, Мт. 14:34, Лк. 5:1

+ 6:55 Мк. 2:4, Элч. 5:15

+ 6:56 Мк. 5:27

• 7:1 Мт. 15:1-20

+ 7:3 Гал. 1:14

+ 7:4 Эвр. 9:10

+ 7:5 Лк. 11:38

+ 7:6 Мт. 23:13

+ 7:7 Ыш. 29:13, Кол. 2:22

+ 7:10 Чыг. 20:12, Чыг. 21:17

+ 7:15 Элч. 10:15, Тит 1:15

+ 7:19 Элч. 10:15, Элч. 11:9, Тит 1:15

+ 7:20 Мт. 12:34, Жкп. 3:6

+ 7:21 Гал. 5:19-21, 1 Кор. 6:9-10

• 7:24 Мт. 15:21-28

+ 7:24 Жаш. 19:28-29, Ыш. 23

+ 7:26 Элч. 21:2-3

+ 7:27 Мт. 7:6

+ 7:31 Мк. 8:24, Мк. 5:20, Мк. 1:9

+ 7:32 Ыш. 35:5-6

+ 7:33 Мк. 8:23, Жкн. 9:6

+ 7:36 Мк. 1:44-45

• 8:1 Мт. 15:32-39

+ 8:2 Мт. 9:36

+ 8:4 2 Пад. 4:42-44

• 8:11 Мт. 16:1-4

+ 8:11 Лк. 11:16, 1 Кор. 1:22

• 8:14 Мт. 16:5-12

+ 8:15 Лк. 12:1, 1 Кор. 5:7-8

+ 8:17 Мк. 6:52, Мк. 7:18

+ 8:18 Жер. 5:21

+ 8:19 Мк. 6:41-43

+ 8:20 Мк. 8:8

+ 8:22 Мк. 6:45

+ 8:23 Мк. 7:33, Жкн. 9:6

• 8:27 Мт. 16:13-20, Лк. 9:18-21

+ 8:28 Мк. 6:14, 1 Пад. 17:1, Мал. 4:5

+ 8:29 Мк. 14:61-62, Жкн. 11:27

+ 8:30 Мт. 9:30

• 8:31 Мт. 16:21-28, Лк. 9:22-27

+ 8:31 Лк. 17:25, Мк. 9:31, Мк. 10:34, Жкн. 2:19

+ 8:32 Жкн. 16:25

+ 8:33 Мт. 4:10, Флп. 3:19

+ 8:34 Мт. 10:38-39

+ 8:35 Мк. 10:29

+ 8:36 Лк. 12:20

+ 8:37 Заб. 48:8-9

+ 8:38 Ыш. 57:3, Рим. 1:16, 2 Тим. 1:8, Мыйз. 33:2, Дан. 7:13, Зак. 14:5

+ 9:1 Мк. 13:30, Жкн. 21:22

• 9:2 Мт. 17:1-13, Лк. 9:28-36

+ 9:2 Мк. 5:37, Мк. 14:33

+ 9:3 Дан. 7:9

+ 9:4 Мал. 4:5

+ 9:7 Мыйз. 18:15, 2 Пет. 1:17

+ 9:9 Мк. 1:44, Мк. 5:43

+ 9:12 Ыш. 53:7

+ 9:13 Мт. 11:14, Лк. 1:17

• 9:14 Мт. 17:14-20, Лк. 9:37-43

+ 9:17 Лк. 11:14

+ 9:20 Мк. 1:26

+ 9:22 Мк. 1:40

+ 9:23 Мт. 17:20-21

+ 9:26 Мк. 1:26

+ 9:27 Мк. 1:31, Мк. 5:41, Элч. 3:7, Элч. 9:41

• 9:30 Мт. 17:22-23, Лк. 9:43-45

+ 9:31 Мк. 8:31, Мк. 10:32-34

+ 9:32 Мк. 6:52

• 9:33 Мт. 18:1-9, Лк. 9:46-50, Лк. 22:24-30

+ 9:33 Мт. 17:24

+ 9:35 Мк. 10:43-44

+ 9:36 Мк. 10:16

+ 9:37 Мт. 10:40, Лк. 10:16, Жкн. 13:20

+ 9:38 Мт. 7:22, Мт. 12:27, Элч. 19:13, Кат. 11:28

+ 9:40 Мт. 12:30, Лк. 11:23

+ 9:41 Мт. 10:42

+ 9:42 Лк. 17:2

+ 9:43 Мт. 5:30, Мт. 25:41, Аян 20:10

+ 9:47 Ыш. 66:24

+ 9:50 Мт. 5:13, Лк. 14:34, Жез. 43:24, Рим. 12:18, 2 Кор. 13:11, 1 Тес. 5:13

• 10:1 Мт. 19:1-12

+ 10:4 Мыйз. 24:1-3

+ 10:6 Башт. 1:27

+ 10:7 Башт. 2:24, 1 Кор. 6:16, Эф. 5:31, 1 Кор. 6:16

+ 10:9 Мал. 2:16, 1 Кор. 7:10

+ 10:12 Мт. 5:32

• 10:13 Мт. 19:13-15, Лк. 18:15-17

+ 10:15 Мт. 18:3

+ 10:16 Мк. 9:36

• 10:17 Мт. 19:16-30, Лк. 18:18-30

+ 10:17 Лк. 10:25

+ 10:18 Заб. 105:1, Заб. 118:68

+ 10:19 Чыг. 20:12-16, Мыйз. 24:14, 1 Кор. 6:8

+ 10:20 Флп. 3:6

+ 10:21 Лк. 12:33

+ 10:23 Заб. 48:7-8, Мк. 4:19

+ 10:27 Башт. 18:14, Аюп 42:2, Жер. 32:17, Мк. 14:36, Лк. 1:37

+ 10:28 Мк. 1:18-20

+ 10:29 Мк. 8:35, Лк. 14:26

+ 10:30 2 Кор. 12:10

+ 10:31 Мт. 20:16, Лк. 13:30

• 10:32 Мт. 20:17-19, Лк. 18:31-34

+ 10:34 Мк. 8:31, Мк. 9:31

• 10:35 Мт. 20:20-28

+ 10:35 Мк. 1:19

+ 10:37 Мт. 19:28

+ 10:38 Мк. 14:36, Жкн. 18:11, Лк. 12:50

+ 10:39 Элч. 12:2, Аян 1:9

+ 10:43 1 Пет. 5:3, Мт. 23:11, Мк. 9:35

+ 10:45 Жкн. 13:4-5, Ыш. 53:10-11, Жкн. 11:51, Рим. 4:25, Гал. 1:4, 1 Тим. 2:6, Тит 2:14, 1 Пет. 1:18-19

• 10:46 Мт. 20:29-34, Лк. 18:35-43

+ 10:46 Жаш. 6:1, 1 Пад. 16:34

+ 10:47 2 Шам. 7:12-16, Лк. 1:32

+ 10:52 Мк. 5:34, Лк. 7:50, Лк. 17:19

• 11:1 Мт. 21:1-11, Лк. 19:28-40, Жкн. 12:12-19

+ 11:1 2 Шам. 15:30, Зак. 14:4, Элч. 1:12, Мт. 21:17, Лк. 24:50, Жкн. 11:18

+ 11:8 2 Пад. 9:13

+ 11:10 Заб. 117:25-26, Заб. 148:1, Мт. 23:39

• 11:12 Мт. 21:18-19

+ 11:12 Мт. 4:2

+ 11:13 Жер. 24:8, Жер. 29:16-17, Ош. 9:10, Мук. 7:1, Мк. 13:28, Лк. 13:6

• 11:15 Мт. 21:12-17, Лк. 19:45-48, Жкн. 2:13-22

+ 11:15 Леб. 1:14, Леб. 5:7, Леб. 12:8, Лк. 2:24

+ 11:17 Ыш. 56:7, Жер. 7:11

+ 11:18 Мт. 21:46

+ 11:19 Лк. 21:37

• 11:20 Мт. 21:19-22

+ 11:23 Мт. 7:7, Мт. 17:20, 1 Кор. 13:2

+ 11:24 Мт. 7:7, Жкп. 1:6

+ 11:25 Мт. 6:14, Кол. 3:13

• 11:27 Мт. 21:23-27, Лк. 20:1-8

+ 11:28 Элч. 4:7

+ 11:30 Мк. 1:4

+ 11:31 Лк. 7:30

+ 11:32 Мт. 11:9, Мт. 14:5

• 12:1 Мт. 21:33-46, Лк. 20:9-19

+ 12:1 Заб. 79:9, Ыш. 5:1, Ыр. 8:11, Мк. 13:34

+ 12:5 Мт. 22:6, Мт. 23:34, Эвр. 11:36-37, Эвр. 11:36-37

+ 12:6 Мт. 3:17, Эвр. 1:1

+ 12:7 Эвр. 1:2, 1 Пад. 21:19

+ 12:8 Эвр. 13:12

+ 12:9 Элч. 13:46

+ 12:11 Заб. 117:22-23, Элч. 4:11, 1 Пет. 2:7

+ 12:12 Мк. 11:18, Мк. 11:32

• 12:13 Мт. 22:15-22, Лк. 20:20-26

+ 12:13 Лк. 11:54

+ 12:14 Мт. 17:24-25

+ 12:15 Мк. 7:6, Лк. 12:1

+ 12:17 Рим. 13:7

• 12:18 Мт. 22:23-33, Лк. 20:27-40

+ 12:18 Мт. 3:7, Элч. 23:8

+ 12:19 Башт. 38:8, Мыйз. 25:5-6

+ 12:26 Чыг. 3:2, Чыг. 3:6

• 12:28 Мт. 22:34-40, Лк. 10:25-28

+ 12:30 Мыйз. 6:4-5, Мыйз. 11:13, Жаш. 22:5

+ 12:31 Леб. 19:18, Мт. 19:19

+ 12:32 Мыйз. 4:35, Мыйз. 6:4

+ 12:33 1 Пад. 15:22, Ош. 6:6, Мук. 6:6-8

+ 12:34 Лк. 20:40

• 12:35 Мт. 22:41-46, Лк. 20:41-44

+ 12:35 2 Шам. 7:12-16, Мк. 10:47, Лк. 1:32

+ 12:36 Заб. 109:1, Элч. 2:34-35

+ 12:37 Мк. 6:20

• 12:38 Мт. 23:1-36, Лк. 20:45-47

+ 12:39 Лк. 11:43

• 12:41 Лк. 21:1-4

+ 12:41 2 Пад. 12:9, Мт. 27:6

+ 12:44 2 Кор. 8:1-3, 2 Кор. 8:12

• 13:1 Мт. 24:1-14, Лк. 21:5-19

+ 13:2 Лк. 19:44

+ 13:5 1 Жкн. 3:7, Кол. 2:8, 2 Тес. 2:3

+ 13:6 Жер. 14:14

+ 13:7 Жер. 51:46

+ 13:8 2 Жыл. 15:6, Аян 6:4, Элч. 11:28, Аян 6:8, Аян 6:12

+ 13:9 Заб. 118:46, Элч. 17:6, Элч. 18:12, Элч. 24:1, Элч. 25:6

+ 13:10 Мт. 28:19, Рим. 10:18, Кол. 1:6

+ 13:11 Элч. 4:8

+ 13:12 Мт. 10:35-36

+ 13:13 Мт. 10:22, Жкн. 15:18, Жкп. 5:11, Аян 2:10

• 13:14 Мт. 24:15-28, Лк. 21:20-24

+ 13:14 Дан. 9:27, Дан. 11:31, Дан. 12:11

+ 13:15 Лк. 17:31

+ 13:17 Лк. 23:29

+ 13:19 Жер. 30:7, Дан. 12:1, Аян 16:18

+ 13:20 Ыш. 65:8, Лк. 18:7

+ 13:21 Лк. 17:23

+ 13:22 Мыйз. 13:1, 2 Тес. 2:9, Аян 13:13, Аян 16:14

+ 13:23 Жкн. 13:19, Жкн. 14:29

• 13:24 Мт. 24:29-31, Лк. 21:25-28

+ 13:24 Амос 8:9

+ 13:25 Ыш. 13:10, Ыш. 24:23, Ыш. 34:4, Жез. 32:7, Жоел 2:31, Элч. 2:20, Аян 6:13

+ 13:26 Дан. 7:13, Мт. 16:27

+ 13:27 Мт. 13:41

• 13:28 Мт. 24:32-35, Лк. 21:29-33

+ 13:30 Мк. 9:1

+ 13:31 Заб. 101:26-27, Ыш. 51:6, 2 Пет. 3:10

• 13:32 Мт. 24:36-44, Лк. 17:26-30, Лк. 17:34-36

+ 13:32 Зак. 14:7

+ 13:33 Эф. 6:18, 1 Тес. 5:6, Мт. 25:13

+ 13:34 Мк. 12:1

+ 13:35 Мт. 25:13, 2 Пет. 3:10, 1 Тес. 5:2

+ 13:36 Мт. 25:1-13

• 14:1 Мт. 26:1-5, Лк. 22:1-2, Жкн. 11:45-53

+ 14:1 Чыг. 12:1-30, Жкн. 11:53

• 14:3 Мт. 26:6-13, Лк. 7:36-50, Жкн. 12:1-8

+ 14:3 Мт. 21:17, Жкн. 11:1, Жкн. 11:18, Леб. 13:3

+ 14:7 Мыйз. 15:11, Мк. 2:20, Жкн. 7:33

+ 14:8 Жкн. 19:40

+ 14:9 Мт. 24:14

• 14:10 Мт. 26:14-16, Лк. 22:3-6

+ 14:10 Жкн. 13:2, Элч. 1:16

• 14:12 Мт. 26:17-30, Лк. 22:7-23, Жкн. 13:21-30

+ 14:12 Чыг. 12:6, 1 Кор. 5:7

+ 14:18 Заб. 40:10, Жкн. 13:18

+ 14:21 Ыш. 53, Мт. 18:7

• 14:22 Мт. 26:26-30, Лк. 22:15-20, 1 Кор. 11:23-25

+ 14:22 Жкн. 6:51, 1 Кор. 10:16

+ 14:24 Чыг. 24:8

+ 14:26 Лк. 22:39

• 14:27 Мт. 26:31-35, Лк. 22:31-34, Жкн. 13:36-38

+ 14:27 Зак. 13:7, Жкн. 16:32

+ 14:28 Мк. 16:7

• 14:32 Мт. 26:36-46, Лк. 22:39-46

+ 14:33 Мк. 5:37, Мк. 9:2

+ 14:34 Жкн. 12:27

+ 14:35 Эвр. 5:7

+ 14:36 Мк. 10:27, Мк. 10:38, Жкн. 18:11, Жкн. 5:30, Жкн. 6:38

+ 14:38 Мт. 6:13, 1 Пет. 4:7

+ 14:41 Жкн. 2:4, Мк. 9:31, Мк. 10:33

• 14:43 Мт. 26:47-56, Лк. 22:47-53, Жкн. 18:3-12

+ 14:43 Элч. 1:16

+ 14:47 Лк. 22:38

+ 14:49 Мк. 11:27, Мт. 1:22-23, Мт. 21:4, Жкн. 19:36

+ 14:50 Мк. 14:27, Жкн. 16:32

• 14:53 Мт. 26:57-68, Лк. 22:54-55, Лк. 22:63-71, Жкн. 18:13-14, Жкн. 18:19-24

+ 14:56 Заб. 26:12, Заб. 34:11, Мыйз. 17:6, Мыйз. 19:15

+ 14:58 2 Кор. 5:1, Мк. 15:29, Жкн. 2:19

+ 14:60 Мк. 15:4-5

+ 14:61 Ыш. 53:7, Заб. 2:7

+ 14:62 Заб. 109:1, Дан. 7:13, Мт. 16:27, Мт. 24:30, Эвр. 1:13

+ 14:63 Кат. 14:6, Элч. 14:14

+ 14:64 Мк. 2:7, Жкн. 10:36, Леб. 24:16

+ 14:65 Ыш. 50:6, Мк. 10:34

• 14:66 Мт. 26:69-75, Лк. 22:56-62, Жкн. 18:15-18, Жкн. 18:25-27

+ 14:72 Мк. 14:30

• 15:1 Мт. 27:1-2, Мт. 27:11-14, Лк. 23:1-5, Жкн. 18:28-38

+ 15:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Элч. 3:13, Элч. 4:27, 1 Тим. 6:13

+ 15:2 Мт. 2:2

+ 15:4 Мк. 14:60-61

+ 15:5 Ыш. 53:7

• 15:6 Мт. 27:15-26, Лк. 23:13-25, Жкн. 18:39

+ 15:10 Жкн. 12:19, Элч. 5:17

+ 15:11 Элч. 3:14

+ 15:14 Лк. 23:41, Эвр. 4:15

+ 15:15 Мк. 10:34

• 15:16 Мт. 27:27-31, Жкн. 19:2-3

+ 15:19 Ыш. 50:6, Мк. 10:34, Мк. 14:65

• 15:21 Мт. 27:32-44, Лк. 23:26-43, Жкн. 19:17-27

+ 15:21 Рим. 16:13

+ 15:24 Заб. 21:19

+ 15:29 Заб. 21:7, Заб. 108:25, Мк. 14:58, Жкн. 2:19

+ 15:31 Жкн. 10:18

+ 15:32 Жкн. 1:49, Жкн. 12:13, Жкн. 20:29

• 15:33 Мт. 27:45-56, Лк. 23:44-49, Жкн. 19:28-30

+ 15:34 Заб. 21:2

+ 15:36 Заб. 68:22

+ 15:38 Чыг. 26:33, Леб. 16:2

+ 15:40 Лк. 8:2

• 15:42 Мт. 27:57-61, Лк. 23:50-56, Жкн. 19:38-42

+ 15:46 Ыш. 53:9

• 16:1 Мт. 28:1-8, Лк. 24:1-12, Жкн. 20:1-10

+ 16:1 Мк. 15:40

+ 16:3 Мк. 15:46

+ 16:7 Мк. 14:28

• 16:9 Мт. 28:9-10, Мт. 28:16-20, Лк. 24:13-49, Жкн. 20:11-23

+ 16:9 Лк. 8:2

+ 16:11 Лк. 24:11

+ 16:15 Элч. 1:8, Кол. 1:23

+ 16:16 Элч. 16:31, Рим. 10:9, 1 Пет. 3:21, Жкн. 3:18

+ 16:17 Лк. 10:17, Элч. 5:16, Элч. 8:7, Элч. 16:18, Элч. 19:12, Элч. 2:4, Элч. 10:46, 1 Кор. 12:10, 1 Кор. 14:2

+ 16:18 Заб. 90:13, Лк. 10:19, Элч. 28:3-5, Элч. 9:12, Элч. 28:8

+ 16:19 Лк. 24:51, Элч. 1:9, 1 Тим. 3:16, Заб. 109:1, Элч. 7:55-56, 1 Пет. 3:22, Рим. 8:34, Эф. 1:20, Кол. 3:1, Эвр. 1:3, Эвр. 8:1, Эвр. 12:2, Аян 3:21

+ 16:20 Элч. 5:12

+ 1:3 Элч. 1:1

+ 1:5 Мт. 2:1, 1 Жыл. 24:10, Чыг. 28:1

+ 1:6 Флп. 3:6

+ 1:7 1 Шам. 1:2

+ 1:8 1 Жыл. 24:19

+ 1:9 Чыг. 30:7-8

+ 1:10 Заб. 140:2

+ 1:11 Чыг. 30:1-10

+ 1:13 Элч. 10:4

+ 1:15 Лк. 7:28, Кат. 6:2-3, Лк. 7:33, Ыш. 49:1, Жер. 1:4-5, Гал. 1:15

+ 1:17 Мал. 4:5, Мт. 11:14, Мт. 17:12-13, Мал. 4:6, Мал. 3:1, Мк. 1:2

+ 1:18 Башт. 15:8, Бий. 6:17

+ 1:19 Дан. 8:16, Дан. 9:21

+ 1:25 Башт. 30:23

* Элизабеттин боюна бүткөнүнө беш ай болуп, алтынчы айга караганда.

+ 1:26 Дан. 8:16, Дан. 9:21, Мт. 2:23, Жкн. 1:45, Мт. 1:16

+ 1:28 Бий. 13:3

+ 1:31 Ыш. 49:1, Мт. 1:20

+ 1:32 2 Шам. 7:13, Заб. 88:4, Ыш. 9:7, Мк. 11:10

+ 1:33 Дан. 7:14, Дан. 7:27, Обад. 1:21, Зак. 14:9, 1 Кор. 15:24, Аян 11:15

+ 1:35 Мт. 18:20, Заб. 2:7, Мт. 14:33

+ 1:37 Башт. 18:14, Аюп 42:2, Жер. 32:17, Мк. 10:27

+ 1:46 1 Шам. 2:1-10

+ 1:47 Заб. 34:9, Ыш. 61:10, Аб. 3:18

+ 1:48 1 Шам. 1:11, Лк. 11:27

+ 1:49 Заб. 98:3, Заб. 110:9

+ 1:50 Мыйз. 5:10, Мыйз. 7:9

+ 1:51 Ыш. 51:9

+ 1:52 Аюп 5:11, Заб. 146:6, Жез. 21:26

+ 1:53 Заб. 106:9

* Төрөлгөнүнө сегиз күн болгондо.

+ 1:59 Башт. 17:12, Леб. 12:3

+ 1:68 Заб. 110:9, Заб. 129:8

+ 1:69 Элч. 3:21, Рим. 1:2, Тит 1:1-2

* Бизге Куткаруучу жиберди.

+ 1:71 Заб. 105:10

+ 1:72 Леб. 26:42, Заб. 104:8

+ 1:73 Башт. 22:16-18, Башт. 26:3, Эвр. 6:13, Сап. 3:15

+ 1:76 Лк. 7:26, Лк. 20:6, Мал. 3:1, Мт. 3:3, Мк. 1:2-3

+ 1:77 Лк. 3:3

+ 1:78 Заб. 83:12, Мал. 4:2

+ 1:79 Заб. 106:10, Ыш. 9:2, Ыш. 42:7, Ыш. 49:9, Мт. 4:16

+ 1:80 Лк. 3:2

• 2:1 Мт. 1:18-25

+ 2:1 Кат. 1:2, 1 Жыл. 21:1, Элч. 5:37

+ 2:4 Лк. 1:26-27, 1 Шам. 17:58

+ 2:9 Элч. 12:7

+ 2:11 Мт. 1:21, Ыш. 9:6

+ 2:12 1 Шам. 2:34, 2 Пад. 19:29

+ 2:13 Аян 5:11

+ 2:14 Заб. 148:1, Лк. 19:38

+ 2:19 Дан. 7:28, Лк. 2:51

+ 2:21 Башт. 17:12-13, Леб. 12:3

+ 2:22 Леб. 12:4

+ 2:23 Чыг. 13:2

+ 2:24 Леб. 12:8

+ 2:25 Ыш. 40:1, Ыш. 57:18

+ 2:30 Ыш. 42:6, Ыш. 49:6, Жкн. 8:12

+ 2:35 Жкн. 19:25

+ 2:37 Элч. 13:2, Элч. 14:23

+ 2:39 Мт. 2:23, Лк. 1:26-27

+ 2:41 Мыйз. 16:1

+ 2:43 Леб. 23:8

+ 2:50 Лк. 9:45, Лк. 18:34

+ 2:51 Дан. 7:28, Лк. 2:19

+ 2:52 1 Шам. 2:26

• 3:1 Мт. 3:1-12, Мк. 1:1-8, Жкн. 1:19-28

+ 3:1 Лк. 13:1, Лк. 23:1, Лк. 9:7

+ 3:2 Мт. 26:3, Жкн. 11:49, Лк. 1:63, Лк. 1:80, Жкн. 1:6-7

+ 3:6 Ыш. 40:3-5, Ыш. 52:10

+ 3:7 Мт. 12:34, Мт. 23:33

+ 3:8 Лк. 16:24, Жкн. 8:33

+ 3:9 Лк. 13:9, Мт. 7:19

+ 3:10 Элч. 2:37, Элч. 16:30

+ 3:11 Ыш. 58:7, Мт. 25:35, Жкп. 2:15-16

+ 3:14 Лк. 19:8

+ 3:15 Жкн. 1:19-20

+ 3:16 Жоел 2:28

+ 3:17 Ыш. 30:24, Мал. 4:1, Мт. 13:30

+ 3:20 Мт. 11:2, Мт. 14:1-12, Мк. 6:17-18, Жкн. 3:24

• 3:21 Мт. 3:13-17, Мк. 1:9-11

+ 3:21 Элч. 7:56

+ 3:22 Ыш. 11:2, Жкн. 1:32-33, Мк. 9:7, Жкн. 12:28, Ыш. 42:1, Лк. 9:35, 2 Пет. 1:17

• 3:23 Мт. 1:1-17

+ 3:23 Кат. 4:3

+ 3:27 1 Жыл. 3:17-19, Эзр. 3:2, Ак. 1:1

+ 3:31 2 Шам. 5:14

+ 3:32 1 Шам. 17:12, Ыш. 11:1, Рут 4:18-22

+ 3:33 Башт. 38, Кат. 26:21

+ 3:34 1 Жыл. 1:17-27

+ 3:38 Башт. 5

• 4:1 Мт. 4:1-11, Мк. 1:12-13

+ 4:2 1 Жыл. 21:1, 1 Тес. 3:5, Мыйз. 9:9, 1 Пад. 19:8, Мт. 21:18

+ 4:4 Мыйз. 8:3

+ 4:6 1 Жкн. 5:19, Аян 13:2

+ 4:8 Мыйз. 6:13

+ 4:10 Заб. 90:11-12

+ 4:12 Мыйз. 6:16

• 4:14 Мт. 13:53-58, Мк. 6:1-6

+ 4:15 Мк. 1:21

+ 4:16 Мт. 2:23, Лк. 2:39

+ 4:18 Ыш. 11:2, Ыш. 58:6, Леб. 25:10, Ыш. 61:1-2

+ 4:23 Мт. 11:23, Мк. 2:1-12, Жкн. 4:46-53

+ 4:24 Жкн. 4:44

+ 4:25 1 Пад. 17:1, 1 Пад. 18:2, Жкп. 5:17

+ 4:26 1 Пад. 17:9

+ 4:27 Леб. 13:3, Кат. 12:10, 2 Жыл. 26:20, 2 Пад. 5:1-14

+ 4:30 Жкн. 8:59, Жкн. 10:39

• 4:31 Мк. 1:21-28

+ 4:31 Мт. 4:13

+ 4:32 Мт. 7:28-29

+ 4:34 Мт. 8:29, Мк. 1:23-24, Лк. 8:28, Элч. 19:15

+ 4:35 Лк. 9:42, Элч. 8:7

• 4:38 Мт. 8:14-17, Мк. 1:29-34

+ 4:38 1 Кор. 9:5

+ 4:41 Заб. 2:7, Мт. 12:16, Мк. 3:12

• 4:42 Мк. 1:35-39

+ 4:42 Лк. 5:16

+ 4:43 Ыш. 61:1

• 5:1 Мт. 4:18-22, Мк. 1:16-20

+ 5:1 Кат. 34:11, Мт. 14:34, Мк. 6:53

+ 5:4 Жкн. 21:6

+ 5:8 Ыш. 6:5

+ 5:10 Мт. 13:47

• 5:12 Мт. 8:1-4, Мк. 1:40-45

+ 5:12 Леб. 13:3, Кат. 12:10, 2 Пад. 5:1, 2 Жыл. 26:20, Мк. 9:22

+ 5:14 Мт. 9:30, Мт. 17:9, Мк. 1:34, Леб. 14:1-32, Лк. 17:14

+ 5:16 Мт. 14:23, Лк. 4:42

• 5:17 Мт. 9:1-8, Мк. 2:1-12

+ 5:17 Лк. 6:19, Лк. 8:46

+ 5:20 Мт. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48

+ 5:21 Мт. 26:65, Заб. 31:5, Ыш. 43:25

• 5:27 Мт. 9:9-17, Мк. 2:13-22

+ 5:29 Лк. 19:6

+ 5:30 Лк. 15:2

+ 5:32 Лк. 15:7, 1 Тим. 1:15

• 5:33 Мт. 9:14-17, Мк. 2:18-22

+ 5:33 Мт. 11:2, Лк. 11:1, Жкн. 1:35, Лк. 18:12

+ 5:34 Мт. 25:1-13, Жкн. 3:29, Аян 19:7, Аян 21:2

+ 5:35 Мк. 14:7, Лк. 17:22

• 6:1 Мт. 12:1-14, Мк. 2:23

+ 6:1 Мыйз. 23:25

+ 6:2 Чыг. 20:8-10, Кат. 15:32-36

+ 6:3 1 Шам. 21:6

+ 6:4 Чыг. 25:30, Леб. 24:5-9

+ 6:6 Мк. 1:21

+ 6:7 Лк. 14:1, Лк. 20:20

+ 6:9 Лк. 14:3

+ 6:10 1 Пад. 13:6

• 6:12 Мт. 10:1-4, Мк. 3:13-19

+ 6:14 Мт. 16:18, Жкн. 1:42

+ 6:15 Мт. 9:9

+ 6:16 Лк. 22:47

• 6:17 Мт. 4:23

+ 6:19 Лк. 5:17, Лк. 8:46

+ 6:20 Сап. 3:12

+ 6:21 Заб. 41:2, Ыш. 55:1, Жкн. 7:37, Нас. 7:3, 2 Кор. 7:10

+ 6:22 1 Пет. 4:14

+ 6:23 Элч. 5:41, Жкп. 1:2, 2 Кор. 12:10

+ 6:24 Амос 6:1, Мт. 6:2, Жкп. 5:1

+ 6:25 Ыш. 65:13, Нак. 14:13, Ыш. 65:14

+ 6:26 Ыш. 30:10, Мук. 2:11

• 6:27 Мт. 5:38-48

+ 6:28 Лк. 23:34, Элч. 7:60, 1 Пет. 3:9

+ 6:29 Кош. 3:30, 1 Пет. 2:23, 1 Кор. 6:7

+ 6:30 Мыйз. 15:7-8, Нак. 21:26

+ 6:31 Мт. 7:12

+ 6:35 Заб. 36:26

+ 6:36 Мт. 5:7

• 6:37 Мт. 7:1-5

+ 6:37 Рим. 14:10, 1 Кор. 4:5, Рим. 2:1, Рим. 14:10, Жкп. 2:13

+ 6:38 2 Кор. 9:6, Мк. 4:24, Рим. 2:1

+ 6:39 Мт. 15:14

+ 6:40 Мт. 10:24, Жкн. 13:16

• 6:43 Мт. 7:17-20, Мт. 12:33-35

+ 6:45 Нак. 12:5, Мт. 15:18, Жкп. 3:6

• 6:46 Мт. 7:24-27

+ 6:46 Ош. 8:2, Мт. 7:22, Мт. 25:11, Жкн. 13:13

+ 6:48 Нак. 10:25, Нак. 12:3

• 7:1 Мт. 8:5-13

+ 7:4 Элч. 10:2

+ 7:7 Заб. 106:20

+ 7:13 Мт. 20:34

+ 7:14 Лк. 8:54

+ 7:15 1 Пад. 17:23, 2 Пад. 4:36

+ 7:16 Мыйз. 18:15, Мт. 21:11

• 7:18 Мт. 11:2-19

+ 7:19 Жкн. 4:25, Жкн. 6:14, Жкн. 11:27

+ 7:22 Ыш. 35:5, Ыш. 61:1

+ 7:23 Жкн. 6:61, Жкн. 16:1

+ 7:24 Лк. 3:2

+ 7:26 Мт. 14:5, Мт. 21:26

+ 7:27 Чыг. 23:20, Мал. 3:1, Мк. 1:2

+ 7:28 Лк. 1:15

+ 7:29 Лк. 3:12

+ 7:33 Мт. 3:4, Лк. 1:15

+ 7:34 Жкн. 2:1, Жкн. 12:2, Лк. 5:30

• 7:36 Мт. 26:6-13, Мк. 14:3-9, Жкн. 12:1-8

+ 7:39 Лк. 15:2

+ 7:41 Мт. 18:28

+ 7:42 Мт. 6:14, Мк. 11:25-26, Эф. 4:32, Кол. 3:13

+ 7:46 Заб. 22:5

+ 7:48 Лк. 5:20

+ 7:50 Лк. 8:48, Лк. 17:19, Лк. 18:42, Эф. 2:8

+ 8:1 Лк. 4:43

+ 8:2 Лк. 23:49, Мт. 27:56, Мк. 16:9, Лк. 24:10, Жкн. 19:25

+ 8:3 Лк. 24:10

• 8:4 Мт. 13:1-9, Мк. 4:1-9

+ 8:7 Жер. 4:3

+ 8:8 Мт. 11:15, Аян 2:7

• 8:9 Мт. 13:10-23, Мк. 4:10-25

+ 8:10 Мт. 19:11, Ыш. 6:9, Ыш. 42:20, Жер. 5:21

+ 8:11 Ыш. 55:10-11, Элч. 8:4

+ 8:13 Гал. 1:6, Эвр. 6:4

+ 8:14 Мт. 6:25, Мк. 10:23, 1 Тим. 6:10

+ 8:15 Жкн. 15:5

+ 8:16 Мт. 5:15, Лк. 11:33

+ 8:17 Мт. 10:26, Лк. 12:2

+ 8:18 Нак. 9:9

• 8:19 Мт. 12:46-50, Мк. 3:31-35

+ 8:19 Мк. 6:3, Жкн. 2:12, Жкн. 7:3, Элч. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 8:21 Жкн. 15:14, Эвр. 2:11

• 8:22 Мт. 8:23-27, Мк. 4:35-41

+ 8:22 Мт. 8:18, Мк. 4:35

+ 8:24 Заб. 64:8, Заб. 88:10, Заб. 103:7

• 8:26 Мт. 8:28-34, Мк. 5:1-20

+ 8:28 Лк. 4:34

+ 8:35 Лк. 10:39

+ 8:37 Лк. 5:8, Элч. 16:39

+ 8:39 Заб. 65:16

• 8:40 Мт. 9:18-26, Мк. 5:21-43

+ 8:41 Лк. 13:14, Элч. 13:15, Элч. 18:8

+ 8:43 Леб. 15:25

+ 8:44 Мк. 3:10

+ 8:46 Лк. 5:17, Лк. 6:19

+ 8:48 Лк. 7:50, Эф. 2:8

+ 8:51 Мк. 14:33, Лк. 9:28

+ 8:52 Жкн. 11:11

+ 8:54 Мк. 1:31, Мк. 9:27, Элч. 3:7, Элч. 9:41, Лк. 7:14

+ 8:56 Мк. 1:44, Мк. 9:9

• 9:1 Мт. 10:5-15, Мк. 6:7-13

+ 9:1 Лк. 6:12-16

+ 9:5 Элч. 13:51

+ 9:6 Мк. 1:15

• 9:7 Мт. 14:1-12, Мк. 6:14-29

+ 9:7 Лк. 3:1, Лк. 9:19

+ 9:8 1 Пад. 17:1, Мал. 4:5

+ 9:9 Лк. 3:19-20, Лк. 23:8

• 9:10 Мт. 14:13-21, Мк. 6:30-44, Жкн. 6:1-14

+ 9:10 Лк. 9:2

+ 9:13 2 Пад. 4:42-44

• 9:18 Мт. 16:13-19, Мк. 8:27-29

+ 9:19 Лк. 9:7, 1 Пад. 17:1, Мал. 4:5

+ 9:20 Лк. 22:67, Жкн. 11:27

• 9:21 Мт. 16:20-28, Мк. 8:30

+ 9:22 Лк. 17:25, Лк. 18:33, Лк. 24:7, Жкн. 2:19

+ 9:23 Мт. 10:38-39, Лк. 14:27

+ 9:25 Лк. 12:20

+ 9:26 Рим. 1:16, 2 Тим. 1:8, Мыйз. 33:2, Дан. 7:13, Зак. 14:5

+ 9:27 Лк. 21:32, Жкн. 21:22

• 9:28 Мт. 17:1-8, Мк. 9:2-8

+ 9:28 Мк. 14:33, Лк. 8:51

+ 9:29 Дан. 7:9

+ 9:30 Мал. 4:5

+ 9:35 Ыш. 42:1, Лк. 23:35, Мыйз. 18:15, 2 Пет. 1:17

• 9:37 Мт. 17:14-18, Мк. 9:14-27

+ 9:42 Лк. 4:35

• 9:43 Мт. 17:22-23, Мк. 9:30-32

+ 9:44 Лк. 9:22, Лк. 18:32-33

+ 9:45 Лк. 2:50, Лк. 18:34

• 9:46 Мт. 18:1-5, Мк. 9:33-40

+ 9:48 Мт. 10:40, Лк. 10:16, Жкн. 13:20

+ 9:49 Мт. 7:22, Мт. 12:27, Элч. 19:13, Кат. 11:28

+ 9:50 Лк. 11:23

+ 9:51 Лк. 24:51, Элч. 1:9

+ 9:52 Мт. 10:5

+ 9:54 2 Пад. 1:10, Аян 13:13

• 9:57 Мт. 8:19-22

+ 9:61 1 Пад. 19:20

• 10:1 Мт. 10:7-16

+ 10:2 Мт. 9:37-38, Жкн. 4:35

+ 10:3 Мт. 10:16

+ 10:4 2 Пад. 4:29

+ 10:7 Гал. 6:6, 1 Тим. 5:18

+ 10:8 1 Кор. 10:27

+ 10:9 Мк. 1:15

+ 10:11 Элч. 13:51

+ 10:12 Башт. 18:20, Башт. 19:24, Жер. 23:14, Жез. 16:48

• 10:13 Мт. 11:20-24

+ 10:13 Мк. 6:45, Мк. 8:21, Мк. 3:7

+ 10:14 Ыш. 23:1, Жер. 47:4, Жез. 26:2, Жоел 3:4, Амос 1:9, Зак. 9:2

+ 10:15 Ыш. 14:13, Ыш. 14:15

+ 10:16 Мт. 10:40, Мт. 25:45, Жкн. 13:20, Гал. 4:14

+ 10:17 Мк. 16:17, Элч. 5:16, Элч. 8:7, Элч. 16:18, Элч. 19:12

+ 10:18 Ыш. 14:12, Аян 9:1, Аян 12:8-9

+ 10:19 Заб. 90:13, Мк. 16:18, Элч. 28:3-5

+ 10:20 Чыг. 32:32, Заб. 68:29, Эвр. 12:23, Аян 3:5

• 10:21 Мт. 11:25-27, Мт. 13:16-17

+ 10:21 Аюп 37:24, Ыш. 29:14

+ 10:22 Жкн. 6:46, Жкн. 7:29, Жкн. 8:19, Жкн. 10:15

+ 10:23 Мт. 13:16-17

+ 10:24 Эвр. 11:13, 1 Пет. 1:10-12

+ 10:25 Лк. 18:18

+ 10:27 Мыйз. 6:5, Мыйз. 11:13, Жаш. 22:5, Леб. 19:18, Мт. 22:37, Мк. 12:30

+ 10:28 Леб. 18:5, Рим. 10:5, Гал. 3:12

+ 10:32 Кат. 8:19

+ 10:33 2 Пад. 17:34, Жкн. 4:9, Жкн. 8:48

+ 10:34 Ыш. 1:6

+ 10:38 Жкн. 11:1, Жкн. 12:2

+ 10:39 Лк. 8:35

+ 10:41 Лк. 12:25

+ 10:42 Заб. 15:5

• 11:1 Мт. 6:9-15, Мт. 7:7-11

+ 11:1 Мт. 11:2, Мк. 2:18, Жкн. 1:35

+ 11:3 Нак. 30:8

+ 11:4 Мт. 26:41

+ 11:10 Нак. 8:17, Мт. 18:19, Мт. 21:22, Мк. 11:24, Жкн. 14:13-14, 1 Жкн. 3:22, 1 Жкн. 5:14

+ 11:13 Башт. 6:5, Мт. 12:34, Элч. 2:38

• 11:14 Мт. 12:22-30, Мт. 12:43-45, Мк. 3:20-27

+ 11:15 2 Пад. 1:2, Мт. 9:34, Мт. 10:25

+ 11:16 Мк. 8:11, 1 Кор. 1:22

+ 11:19 Лк. 9:49, Элч. 19:13

+ 11:22 Ыш. 49:24-25

+ 11:23 Лк. 9:50

+ 11:26 2 Пет. 2:20

+ 11:27 Лк. 1:48

+ 11:28 Жкн. 13:17, Жкп. 1:22, Рим. 2:13

• 11:29 Мт. 12:38-42, Мт. 16:1-4, Мк. 8:11-13

+ 11:31 1 Пад. 10:1-13, Мт. 12:6

+ 11:32 Жун. 3:5

• 11:33 Мт. 6:22-23

+ 11:33 Мт. 5:15, Мк. 4:21, Лк. 8:16

• 11:37 Мт. 23:1-36, Мк. 12:38-40, Лк. 20:45-47

+ 11:38 Мк. 7:3-5

+ 11:42 Лк. 18:12

+ 11:43 Лк. 14:7, Лк. 20:46

+ 11:44 Нак. 26:23

+ 11:48 Элч. 7:51-52

+ 11:49 Мт. 21:35

+ 11:50 Нек. 9:26, Аян 18:24, Башт. 4:8, 1 Жкн. 3:12, Эвр. 11:4, 2 Жыл. 24:21

+ 11:54 Лк. 20:20

+ 12:1 Мт. 16:6, Мк. 8:15, 1 Кор. 5:7-8

+ 12:2 Мт. 10:26, Мк. 4:22, Лк. 8:17

• 12:4 Мт. 10:17-20, Мт. 10:28-33

+ 12:4 Заб. 55:5, Заб. 117:6, Нак. 29:25, Ыш. 51:7, Ыш. 51:12

+ 12:5 Эвр. 10:31

+ 12:7 Мт. 6:26, Мт. 12:12

+ 12:8 Рим. 10:9, Аян 3:5

+ 12:9 Мт. 25:12, 1 Жкн. 2:23, 2 Тим. 2:12

+ 12:10 Мт. 12:31-32, Мк. 3:29

+ 12:12 Нак. 16:1

• 12:13 Мт. 6:19-21, Мт. 6:25-34

+ 12:15 1 Тим. 6:6-10, Чыг. 20:17, Заб. 61:11

+ 12:19 Ыш. 22:13

+ 12:20 Заб. 38:7, Нас. 2:18, Нас. 6:2

+ 12:21 1 Тим. 6:18

+ 12:22 Флп. 4:6, 1 Пет. 5:7

+ 12:24 Мт. 10:31, Мт. 12:12

+ 12:27 1 Пад. 10:4-7

+ 12:28 Мт. 8:26, Мт. 14:31, Мт. 16:8

+ 12:31 Заб. 36:4

+ 12:32 Ыш. 40:11, Жкн. 10:16, Лк. 22:29

+ 12:33 Мт. 19:21, Лк. 18:22

• 12:35 Мт. 24:45-51

+ 12:36 Аян 3:20

+ 12:39 2 Пет. 3:10, 1 Тес. 5:2

+ 12:43 Мт. 25:21, Жкн. 13:17

+ 12:45 Мт. 25:5

+ 12:48 Леб. 5:17

• 12:49 Мт. 10:34-36

+ 12:50 Мк. 10:38

+ 12:51 Элч. 14:4

+ 12:53 Мук. 7:6

• 12:54 Мт. 5:25-26, Мт. 16:2-3

+ 12:58 Нак. 25:8

+ 13:1 Лк. 3:1, Лк. 23:1

+ 13:2 Аюп 4:7

+ 13:4 Ыш. 8:6, Жкн. 9:7, Жкн. 9:11

+ 13:6 Ыш. 5:2, Мт. 21:19, Мк. 11:13

+ 13:7 Мт. 7:19, Лк. 3:9

+ 13:10 Мт. 4:23, Мк. 6:2

+ 13:13 Заб. 144:14, Заб. 145:8

+ 13:14 Лк. 8:41, Элч. 13:15, Элч. 18:8, Чыг. 20:9

+ 13:15 Лк. 14:5

+ 13:17 1 Пет. 3:16

• 13:18 Мт. 13:31-33, Мк. 4:30-32

+ 13:19 Мт. 17:20, Лк. 17:6, Жез. 17:23, Жез. 31:6, Дан. 4:9

+ 13:21 1 Кор. 5:6, Гал. 5:9

• 13:22 Мт. 7:13-14, Мт. 7:21-23

+ 13:25 Мт. 25:11-12

+ 13:27 Заб. 6:9

+ 13:28 Мт. 8:12

+ 13:29 Мт. 8:11, Эф. 3:6

+ 13:30 Мт. 19:30, Мт. 20:16, Мк. 10:31

• 13:31 Мт. 23:37-39

+ 13:31 Лк. 3:1, Лк. 9:7

+ 13:34 2 Жыл. 24:21, Нек. 9:26, Элч. 7:52, Мыйз. 32:11-12, Рут 2:12, Заб. 146:2

* Ийбадаткана.

+ 13:35 Заб. 117:26, Лк. 19:38

+ 14:1 Лк. 6:7, Лк. 20:20

+ 14:3 Мт. 12:10, Мк. 3:4

+ 14:5 Лк. 13:15

+ 14:7 Лк. 11:43

+ 14:8 Нак. 25:6-7

+ 14:11 Мт. 23:12, Лк. 18:14

+ 14:14 1 Кор. 15:23, 1 Тес. 4:16

• 14:15 Мт. 22:1-10

+ 14:15 Аян 19:9

+ 14:20 Мыйз. 24:5

• 14:25 Мт. 10:37-38

+ 14:26 Жкн. 12:25

+ 14:27 Мт. 16:24, Лк. 9:23

+ 14:34 Мт. 5:13, Мк. 9:50

+ 14:35 Мт. 11:15, Лк. 8:8, Аян 2:7

• 15:1 Мт. 18:12-14

+ 15:2 Лк. 5:30, Лк. 19:7

+ 15:4 Жез. 34:6, Жез. 34:11

+ 15:6 1 Пет. 2:25

+ 15:7 Лк. 5:31-32

+ 15:12 Мыйз. 21:17

+ 15:18 Чыг. 10:16

+ 15:22 Зак. 3:4

+ 15:24 Рим. 11:15, Эф. 2:1, Эф. 2:5, Кол. 2:13

+ 15:30 Нак. 29:3

+ 16:8 Жкн. 12:36, 1 Тес. 5:5

+ 16:10 Мт. 25:21, Лк. 19:17

+ 16:11 Нак. 24:4

+ 16:13 Мт. 6:24

• 16:14 Мт. 11:12-13

+ 16:14 1 Тим. 6:10

+ 16:15 1 Шам. 16:7, 1 Пад. 8:39, Нак. 21:2, Жер. 11:20

+ 16:16 Мт. 3:2, Лк. 4:43, Мт. 11:12-13

+ 16:17 Мт. 5:18

+ 16:18 Мал. 2:16, Мт. 5:32, Мт. 19:19

+ 16:22 Мт. 18:10, Элч. 12:15

+ 16:23 Мт. 11:23, Мт. 8:11

+ 16:24 Лк. 3:8

+ 16:29 Элч. 26:22, Элч. 28:23

+ 16:31 Мт. 28:11-15, Жкн. 12:10-11

• 17:1 Мт. 18:6-7, Мт. 18:21-22

+ 17:1 Лк. 22:22

+ 17:2 Мк. 9:42

+ 17:3 Леб. 19:17, Мт. 18:15

+ 17:4 Мт. 6:14

+ 17:5 Мк. 9:24

+ 17:6 Мт. 17:20, Лк. 13:19

+ 17:12 Леб. 13:3, Лк. 5:11, Леб. 13:46

+ 17:14 Леб. 14:1-32, Мт. 8:4, Мк. 1:44, Лк. 5:14

+ 17:16 Лк. 5:12, 2 Пад. 17:34, Жкн. 4:9

+ 17:19 Мк. 10:52, Лк. 7:50, Эф. 2:8

• 17:20 Мт. 24:23-28, Мт. 24:37-41

+ 17:20 Лк. 19:11, Элч. 1:6

+ 17:22 Лк. 5:35, Жкн. 8:56

+ 17:23 Мк. 13:21, Лк. 21:28

+ 17:25 Лк. 9:22

+ 17:26 Башт. 6:5

+ 17:27 Башт. 6:14, Башт. 7:21

+ 17:29 Башт. 19:16, Башт. 19:24, 2 Пет. 2:6-8

+ 17:31 Мк. 13:15

+ 17:32 Башт. 19:26

+ 17:33 Мт. 10:39

+ 18:1 Лк. 21:36, Рим. 12:12, Эф. 6:18, Кол. 4:2, 1 Тес. 5:17

+ 18:7 Заб. 21:3, Заб. 87:2, Аян 6:10, Мк. 13:20, Рим. 8:33, Кол. 3:12, Тит 1:1

+ 18:8 Эвр. 10:37

+ 18:9 Лк. 16:15

+ 18:10 Элч. 3:1

+ 18:11 Мт. 6:5

+ 18:12 Лк. 5:33, Лк. 11:42

* Бул эврей элинде өкүнүүнү, кайгырууну билдирет.

+ 18:13 Заб. 78:9, Дан. 9:19

+ 18:14 Мт. 23:12, Лк. 14:11

• 18:15 Мт. 19:13-15, Мк. 10:13-16

+ 18:17 Мт. 18:3

• 18:18 Мт. 19:16-30, Мк. 10:17-31

+ 18:18 Лк. 10:25

+ 18:19 Заб. 105:1, Заб. 118:68

+ 18:20 Чыг. 20:12-16

+ 18:21 Флп. 3:6

+ 18:22 Лк. 12:33

+ 18:24 Заб. 48:7-8

+ 18:27 Башт. 18:14, Аюп 42:2, Жер. 32:17, Мк. 14:36

+ 18:28 Лк. 5:11

+ 18:29 Лк. 14:26

• 18:31 Мт. 20:17-19, Мк. 10:32-34

+ 18:33 Лк. 9:22, Лк. 24:7, Жкн. 2:19

+ 18:34 Лк. 2:50, Лк. 9:45

• 18:35 Мт. 20:29-34, Мк. 10:46-52

+ 18:35 Жаш. 6:1, 1 Пад. 16:34

+ 18:38 2 Шам. 7:12-16, Мт. 22:42, Лк. 1:32

+ 18:42 Лк. 7:50, Эф. 2:8

+ 19:1 Жаш. 6:1, 1 Пад. 16:34

+ 19:7 Лк. 5:30, Лк. 15:2

+ 19:8 Чыг. 22:1, 2 Шам. 12:6, Лк. 3:14

+ 19:9 Лк. 3:8, Жкн. 8:33, Жкн. 8:39

• 19:11 Мт. 25:14-30

+ 19:11 Лк. 17:20, Элч. 1:6

+ 19:14 Жкн. 15:8

+ 19:17 Лк. 16:10

+ 19:22 Аюп 9:20, Аюп 15:6, 1 Пад. 20:40

+ 19:26 Мт. 13:12

+ 19:27 Мт. 22:7, Лк. 20:16

• 19:28 Мт. 21:1-11, Мк. 11:1-11, Жкн. 12:12-19

+ 19:29 2 Шам. 15:30, Зак. 14:4, Элч. 1:12

+ 19:36 2 Пад. 9:13

+ 19:38 Заб. 117:25-26, Заб. 148:1

+ 19:39 Мт. 21:15-16

+ 19:40 Аб. 2:11

+ 19:41 Жкн. 11:35

+ 19:42 Заб. 80:14, Ыш. 48:18

+ 19:43 Ыш. 29:3, Жер. 6:6, Жез. 4:2, Жез. 26:8

+ 19:44 Заб. 136:9, Лк. 21:6

• 19:45 Мт. 21:12-17, Мк. 11:15-19, Жкн. 2:13-22

+ 19:46 Ыш. 56:7, Жер. 7:11

• 20:1 Мт. 21:23-27, Мк. 11:27-33

+ 20:2 Элч. 4:7

+ 20:4 Лк. 3:3

+ 20:5 Лк. 7:30

+ 20:6 Лк. 7:26, Лк. 9:8

• 20:9 Мт. 21:33-46, Мк. 12:1-12

+ 20:9 Заб. 79:9, Ыш. 5:1, Ыр. 8:11, Мк. 13:34

+ 20:12 Лк. 11:48-49

+ 20:13 Мт. 3:17, Эвр. 1:1

+ 20:14 Эвр. 1:2

+ 20:15 Эвр. 13:12

+ 20:16 Элч. 13:46

+ 20:17 Заб. 117:22

+ 20:18 Ыш. 8:14-15, Ыш. 28:16

• 20:19 Мт. 22:15-22, Мк. 12:13-17

+ 20:20 Лк. 6:7, Лк. 14:1, Лк. 11:54

+ 20:22 Мт. 17:24-25

+ 20:23 Мк. 7:6, Лк. 12:1

+ 20:25 Рим. 13:7

• 20:27 Мт. 22:23-33, Мк. 12:18-27

+ 20:27 Элч. 23:8

+ 20:28 Мыйз. 25:5

+ 20:35 2 Тес. 1:5

+ 20:37 Чыг. 3:2, Чыг. 3:6

+ 20:40 Мт. 22:46

• 20:41 Мт. 22:41-46, Мк. 12:35-40

+ 20:41 2 Шам. 7:12-16, Лк. 1:32, Лк. 18:38

+ 20:42 Заб. 109:1, Элч. 2:34-35

+ 20:46 Лк. 11:43

• 21:1 Мк. 12:41-44

+ 21:1 2 Пад. 12:9, Мт. 27:6, Жкн. 8:20

+ 21:4 2 Кор. 8:1-3, 2 Кор. 8:12

• 21:5 Мт. 24:1-14, Мк. 13:1-13

+ 21:6 Лк. 19:44

+ 21:8 1 Жкн. 3:7, Кол. 2:8, 2 Тес. 2:3, Жер. 14:14

+ 21:10 2 Жыл. 15:6, Аян 6:4

+ 21:11 Элч. 11:28, Аян 6:8, Аян 6:12

+ 21:12 Элч. 4:3, Элч. 17:6, Элч. 18:12, Элч. 24:1, Элч. 25:6

+ 21:15 Элч. 6:10

+ 21:18 1 Шам. 14:45, 2 Шам. 14:11, Элч. 27:34

• 21:20 Мт. 24:15-21, Мк. 13:14-19

+ 21:23 Мт. 27:25, 1 Тес. 2:16

+ 21:24 Аян 11:2

• 21:25 Мт. 24:29-31, Мк. 13:24-27

+ 21:27 Дан. 7:13

• 21:29 Мт. 24:32-35, Мк. 13:28-31

+ 21:32 Лк. 9:27

+ 21:33 Заб. 101:26-27, Ыш. 51:6, 2 Пет. 3:10

+ 21:34 Ыш. 24:17

+ 21:36 Мт. 25:13, 1 Тес. 5:6, Лк. 18:1, Рим. 12:12, Эф. 6:18, Кол. 4:2, 1 Тес. 5:17

+ 21:37 Мт. 21:23, Мт. 26:55

• 22:1 Мт. 26:1-5, Мт. 26:14-16, Мк. 14:1-2, Мк. 14:10-11, Жкн. 11:45-53

+ 22:1 Чыг. 12:1-30

+ 22:3 Жкн. 13:2

+ 22:6 Элч. 1:16

• 22:7 Мт. 26:17-25, Мк. 14:12-21, Жкн. 13:21-30

+ 22:7 Чыг. 12:6, 1 Кор. 5:7

• 22:14 Мт. 26:26-30, Мк. 14:22-26, 1 Кор. 11:23-25

+ 22:16 Аян 19:9

+ 22:19 Жкн. 6:51, 1 Кор. 10:16, 1 Кор. 11:24

+ 22:20 Чыг. 24:8, Жер. 31:31

+ 22:21 Заб. 40:10, Жкн. 13:18

+ 22:22 Элч. 2:23

• 22:24 Мт. 18:1-5, Мк. 9:33-37, Лк. 9:46-50

+ 22:26 Мт. 20:26, Мк. 10:43-44

+ 22:27 Мт. 20:28, Жкн. 13:4-5

+ 22:28 Эвр. 2:18

+ 22:29 Лк. 12:32

+ 22:30 Мт. 19:28, Аян 3:21

• 22:31 Мт. 26:31-35, Мк. 14:27-31, Жкн. 13:36-38

+ 22:31 Аюп 1:6-12, Амос 9:9

+ 22:32 Жкн. 17:9

+ 22:33 Жкн. 21:19, Элч. 12:4

+ 22:35 Лк. 9:3, Лк. 10:4

+ 22:37 Ыш. 53:12

• 22:39 Мт. 26:36-46, Мк. 14:32-42

+ 22:40 Мт. 6:13

* «Мени ушул азапка сала көрбө!»

+ 22:42 Мк. 10:38, Жкн. 18:11, Эвр. 5:7, Мт. 6:10

+ 22:43 Мт. 4:11, Мк. 1:13

• 22:47 Мт. 26:47-56, Мк. 14:43-50, Жкн. 18:3-11

+ 22:47 Элч. 1:16

+ 22:49 Лк. 22:38

+ 22:53 Лк. 20:1, Эф. 6:12

• 22:54 Мт. 26:57-58, Мт. 26:69-75, Мк. 14:53-54, Мк. 14:66-72, Жкн. 18:12-18, Жкн. 18:25-27

+ 22:61 Лк. 22:34

• 22:63 Мт. 26:67-68, Мк. 14:65

+ 22:63 Ыш. 50:6

• 22:66 Мт. 26:59-66, Мк. 14:55-64, Жкн. 18:19-24

+ 22:69 Заб. 109:1, Мк. 16:19, Элч. 7:56, Эвр. 1:3

+ 22:71 Мт. 9:3, Жкн. 10:36

• 23:1 Мт. 27:1-2, Мт. 27:11-14, Мк. 15:1-5, Жкн. 18:28-30

+ 23:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Элч. 3:13, Элч. 4:27, 1 Тим. 6:13

+ 23:2 Элч. 17:7, Лк. 20:25

+ 23:3 Мт. 2:2

+ 23:4 Жкн. 18:38, Жкн. 19:4, Эвр. 4:15

+ 23:7 Лк. 3:1, Лк. 9:7

+ 23:8 Лк. 9:9

• 23:13 Мт. 27:15-26, Мк. 15:6-15, Жкн. 18:39

• 23:26 Мт. 27:32-44, Мк. 15:21-32, Жкн. 19:17-27

+ 23:29 Мк. 13:17, Лк. 21:23

+ 23:30 Ош. 10:8, Аян 6:16

+ 23:31 Жез. 20:47

+ 23:34 Элч. 7:60, Заб. 21:19

+ 23:35 Ыш. 42:1, Лк. 9:35, Жкн. 10:18

+ 23:41 Лк. 23:4, Эвр. 4:15

• 23:44 Мт. 27:45-56, Мк. 15:33-41, Жкн. 19:28-30

+ 23:44 Амос 8:9

+ 23:45 Чыг. 26:33, Леб. 16:2

+ 23:46 Заб. 30:6, Элч. 7:59

+ 23:48 Лк. 18:13

+ 23:49 Лк. 8:2

• 23:50 Мт. 27:57-61, Мк. 15:42-47, Жкн. 19:38-42

+ 23:53 Ыш. 53:9

+ 23:56 Чыг. 20:10, Мыйз. 5:14

• 24:1 Мт. 28:1-10, Мк. 16:1-8, Жкн. 20:1-10

+ 24:4 Жкн. 20:12

+ 24:7 Лк. 9:22, Лк. 18:33, Жкн. 2:19

+ 24:8 Жкн. 2:22

+ 24:10 Мк. 15:40, Лк. 8:2-3

+ 24:11 Мк. 16:11

• 24:13 Мк. 16:12-13

+ 24:16 Жкн. 20:14

+ 24:18 Жкн. 19:25

+ 24:20 Элч. 2:23

+ 24:26 1 Пет. 1:11

+ 24:27 Башт. 3:15, Башт. 12:3, Башт. 22:8, Кат. 21:9, Кат. 24:17, Мыйз. 18:15, 2 Шам. 7:12-14, Заб. 15:10, Ыш. 7:14, Ыш. 9:2, Ыш. 11:1, Ыш. 50:6, Ыш. 53, Жер. 23:5-6, Дан. 7:13, Дан. 9:24-27, Мук. 5:2, Зак. 9:9, Зак. 12:10, Зак. 13:7, Элч. 8:35

+ 24:30 Лк. 9:16

+ 24:34 1 Кор. 15:5

• 24:36 Мт. 28:16-20, Мк. 16:14-18, Жкн. 20:19-23, Элч. 1:6-8

+ 24:37 Мт. 14:26, Мк. 6:49

+ 24:39 1 Жкн. 1:1

+ 24:41 Жкн. 21:5

+ 24:45 Элч. 16:14

+ 24:46 Лк. 24:27

+ 24:48 Элч. 1:8

+ 24:49 Жкн. 14:26, Элч. 1:8, Элч. 1:4, Элч. 2:4

• 24:50 Мк. 16:19-20, Элч. 1:9-11

+ 24:50 Мт. 21:17, Лк. 19:29, Жкн. 11:18, Элч. 1:9

+ 24:52 Мт. 28:9

+ 24:53 Элч. 2:46, Элч. 3:1, Элч. 5:21

+ 1:1 Башт. 1:1, Аян 19:13, Жкн. 20:28, 1 Жкн. 5:20, Флп. 2:6

+ 1:3 Заб. 32:6, 1 Кор. 8:6, Кол. 1:16, Эвр. 1:2

+ 1:4 Жкн. 5:26, Жкн. 11:25, 1 Жкн. 1:2, 1 Жкн. 5:11, Жкн. 8:12, Жкн. 9:5, Жкн. 12:46

+ 1:6 Мт. 3:1, Мк. 1:4, Лк. 1:80, Лк. 3:2

+ 1:7 Жкн. 3:26, Жкн. 5:33, Жкн. 10:41, Жкн. 20:31, Элч. 19:4

+ 1:9 Заб. 35:10, Ыш. 49:6, 1 Пет. 2:9

+ 1:11 Жкн. 5:43

* Же: укугу.

+ 1:12 Мт. 5:9, 1 Жкн. 3:1, 1 Жкн. 5:1, Рим. 8:14

+ 1:13 Жкн. 3:3, Жкп. 1:18

+ 1:14 1 Жкн. 4:2, 2 Жкн. 1:7, 1 Тим. 3:16, Эвр. 2:14

+ 1:15 Мт. 3:11

+ 1:17 Мыйз. 33:4, Жкн. 7:19, Жкн. 14:6

+ 1:18 Чыг. 33:20, Жкн. 6:46, 1 Жкн. 4:12, Кол. 1:15, 1 Тим. 6:16

• 1:19 Мт. 3:1-12, Мк. 1:2-8, Лк. 3:15-17

+ 1:20 Элч. 13:25

+ 1:21 Мал. 4:5, Мт. 17:12-13, Лк. 1:17, Мыйз. 18:15, Мыйз. 18:18-19

+ 1:23 Ыш. 40:3

+ 1:29 Чыг. 12:3, Леб. 1:10, Ыш. 53:7, 1 Пет. 1:19, 1 Жкн. 2:2, 1 Жкн. 4:10

+ 1:31 Лк. 1:17

+ 1:32 Ыш. 11:2, Мт. 3:16, Мк. 1:10, Лк. 3:22

+ 1:33 Жоел 2:28, Элч. 1:5

+ 1:35 Мт. 11:2, Мк. 2:18, Лк. 11:1

+ 1:36 Жкн. 1:29

+ 1:38 Жкн. 18:4, Жкн. 18:7

+ 1:40 Мт. 4:18-20, Мк. 1:16-20, Лк. 5:2-11

+ 1:41 Жкн. 4:25

* Эврей тилиндеги «кейфа» деген сөз «таш» деп которулат. Грекче «петрос».

+ 1:42 Мт. 16:18, Мк. 3:16, Гал. 1:18, 1 Кор. 1:12

+ 1:44 Жкн. 12:21

+ 1:45 Жкн. 21:2, Мыйз. 18:15, Лк. 24:27, Мт. 2:23, Лк. 2:39

+ 1:47 Заб. 31:2, Рим. 9:6

+ 1:49 Заб. 2:7, Мт. 27:11, Мт. 27:42, Жкн. 11:27

+ 1:51 Башт. 28:12, Дан. 7:13

+ 2:1 Жкн. 4:46, Жкн. 21:2

+ 2:4 Мк. 14:41, Жкн. 7:6, Жкн. 7:30, Жкн. 8:20, Жкн. 13:1

+ 2:6 Жкн. 3:25

+ 2:12 Мк. 3:31, Мк. 6:3, Жкн. 7:3, Элч. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

• 2:13 Мт. 21:12-13, Мк. 11:15-17, Лк. 19:45-46

+ 2:13 Мыйз. 16:1, Мыйз. 16:16, Жкн. 6:4, Жкн. 11:55

+ 2:16 Лк. 2:49

+ 2:17 Заб. 68:10

+ 2:18 Жкн. 4:48, Жкн. 6:30, 1 Кор. 1:22

+ 2:19 Мк. 8:31, Мк. 14:58, Мк. 15:29, Жкн. 10:18

+ 2:22 Лк. 24:8, Жкн. 12:16

+ 2:23 Жкн. 11:45

+ 3:1 Жкн. 7:50, Жкн. 19:39

+ 3:5 Мк. 16:16, Элч. 2:38, Мт. 5:20, 1 Кор. 15:50

+ 3:13 Нак. 30:4, Жкн. 6:38, 1 Кор. 15:47, Эф. 4:9

+ 3:14 Кат. 21:9, Жкн. 8:28, Жкн. 12:32

+ 3:16 Рим. 5:8, Эф. 2:4, 1 Жкн. 3:1, 1 Жкн. 4:10

+ 3:17 Жкн. 8:15, Жкн. 12:47

+ 3:18 Мк. 16:16

+ 3:19 Жкн. 1:4, Жкн. 8:12, Жкн. 7:7

+ 3:20 Эф. 5:13

+ 3:22 Жкн. 4:1-2

+ 3:24 Мт. 11:2, Мк. 6:17-18, Лк. 3:19-20

+ 3:25 Жкн. 2:6

+ 3:26 Жкн. 1:7, Жкн. 5:33

+ 3:27 1 Кор. 4:7

+ 3:28 Мал. 3:1, Мк. 1:2, Жкн. 1:20

+ 3:29 Мт. 9:15, Мт. 25:1-13, Аян 19:7, Аян 21:2, Мт. 9:15, Мк. 2:19

+ 3:33 Жкн. 8:26

+ 3:35 Мт. 3:17, Мт. 17:5, Жкн. 5:20

+ 3:36 Жкн. 5:24, Жкн. 6:40, 1 Жкн. 5:12-13

+ 4:2 Жкн. 3:22

+ 4:3 Жкн. 2:11-12

+ 4:4 Лк. 9:52-53

+ 4:5 Башт. 33:19, Башт. 48:22

* Эврей тилинде бул сөз айкашы кадимки агын сууну билдирет.

+ 4:10 Заб. 35:10, Жер. 2:13, Жер. 17:13

+ 4:14 Ыш. 55:1, Жкн. 7:38

+ 4:19 Жкн. 9:20

+ 4:20 Башт. 12:6-7, Башт. 33:18, Мыйз. 11:29, Мыйз. 27:12, Бий. 9:7, Мыйз. 12:5

+ 4:22 2 Пад. 17:28-34, Заб. 147:8-9, Элч. 13:23, Рим. 3:1-2

+ 4:23 Рим. 8:15, Эф. 6:18, Заб. 144:18

+ 4:24 2 Кор. 3:17

+ 4:25 Жкн. 1:41, Мт. 11:2, Мыйз. 18:18

+ 4:26 Жкн. 9:37

+ 4:34 Мыйз. 8:3, Жкн. 5:30, Жкн. 6:38, Жкн. 9:4, Жкн. 14:31

+ 4:35 Мт. 9:38, Лк. 10:2

+ 4:36 1 Кор. 3:6-9

+ 4:42 Жкн. 1:29, 1 Жкн. 4:14

+ 4:44 Мт. 13:57, Мк. 6:4, Лк. 4:24

+ 4:45 Жкн. 2:23

+ 4:46 Жкн. 2:1, Жкн. 21:2, Жкн. 2:12

+ 4:48 Жкн. 2:18, Жкн. 6:30, 1 Кор. 1:22

+ 4:53 Мт. 8:13, Элч. 16:34, Элч. 18:8

+ 4:54 Жкн. 2:11

* Боорукерлик үйү.

+ 5:2 Нек. 3:1, Нек. 12:39

+ 5:8 Мт. 9:6-7, Мк. 2:11, Лк. 5:24

+ 5:10 Чыг. 20:10, Жер. 17:21

+ 5:16 Жкн. 15:20

+ 5:18 Жкн. 7:1, Флп. 2:6

+ 5:20 Мт. 3:17, Мт. 17:5, Жкн. 3:35, Жкн. 10:17, Жкн. 15:9, Жкн. 17:26

+ 5:21 Ыш. 26:19, Жез. 37:5, Жез. 37:12, Дан. 12:2, Рим. 8:11, 1 Кор. 15:45

+ 5:22 Жкн. 17:2, Элч. 10:42

+ 5:23 Мт. 10:40, Лк. 10:16, Жкн. 13:20, Жкн. 15:23

+ 5:24 Жкн. 3:36, Жкн. 6:40, Жкн. 20:31, 1 Жкн. 5:9-13, 1 Жкн. 3:14

+ 5:25 Мт. 27:52-53, Эф. 2:1, Эф. 2:5

+ 5:26 Жкн. 1:4, Жкн. 11:25, 1 Жкн. 1:2, 1 Жкн. 5:11

+ 5:27 Дан. 7:13

+ 5:28 Ыш. 26:19, Жез. 37:12, Жкн. 11:25, Жкн. 11:43

+ 5:29 Дан. 12:2

+ 5:30 Мк. 14:36, Жкн. 6:38, Жкн. 8:16

+ 5:31 Жкн. 8:13

+ 5:33 Жкн. 1:7, Жкн. 3:26, Жкн. 10:41

+ 5:35 Мт. 5:16, 2 Пет. 1:19

+ 5:36 Жкн. 8:18, Жкн. 10:25, 1 Жкн. 5:9

+ 5:39 Лк. 24:27

+ 5:41 1 Тес. 2:6

+ 5:43 Жкн. 10:25, Жкн. 12:12, Жкн. 1:11, Жкн. 3:11-12

+ 5:44 Жкн. 12:43

+ 5:46 Кат. 21:9, Мыйз. 28:15

• 6:1 Мт. 14:13-21, Мк. 6:30-44, Лк. 9:10-17

* Бул көл «Тиберия көлү» деп да аталат.

+ 6:4 Чыг. 12:1-30, Мыйз. 16:1, Мыйз. 16:16, Жкн. 2:13, Жкн. 11:55

+ 6:5 Жкн. 1:44, 2 Пад. 4:42-44

+ 6:8 Жкн. 1:40, Жкн. 1:44

+ 6:11 Мт. 15:36

+ 6:14 Мт. 11:2-3, Жкн. 4:25, Жкн. 11:27

• 6:16 Мт. 14:22-27, Мк. 6:45-52

+ 6:27 Ыш. 55:2

+ 6:29 1 Жкн. 3:23

+ 6:30 Мт. 12:38, Жкн. 2:18, Жкн. 4:48, 1 Кор. 1:22

+ 6:31 Чыг. 16:15, Кат. 11:7-9, Нек. 9:15, Заб. 77:24

+ 6:34 Жкн. 4:15

+ 6:35 Жкн. 4:14, Жкн. 7:37

+ 6:37 Жкн. 17:6

+ 6:38 Жкн. 3:13, 1 Кор. 15:47, Мк. 14:36, Жкн. 5:30

+ 6:39 Мт. 18:14, Жкн. 10:28-29

+ 6:40 Жкн. 3:35, Жкн. 5:24, 1 Жкн. 5:12-13

+ 6:42 Мт. 13:55

+ 6:44 Ош. 11:4, Жкн. 12:32

+ 6:45 Ыш. 54:13

+ 6:46 Чыг. 33:20, Мт. 11:27, Жкн. 1:18

+ 6:51 Жкн. 3:13, Мт. 26:26-28

+ 6:53 Мк. 14:22-24, 1 Кор. 10:16, 1 Кор. 11:27

+ 6:56 Жкн. 15:4-5, 1 Жкн. 3:24

+ 6:62 Мк. 16:19, Лк. 24:51, Элч. 1:9

+ 6:63 2 Кор. 3:6

+ 6:64 Жкн. 13:11

+ 6:69 Мк. 1:24

+ 6:70 Жкн. 13:2, Жкн. 13:27

+ 6:71 Жкн. 18:2-3

+ 7:1 Жкн. 5:18, Жкн. 8:37, Жкн. 11:53

+ 7:2 Леб. 23:34, Мыйз. 16:13-15

+ 7:3 Мк. 3:31, Мк. 6:3, Жкн. 2:12, Элч. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 7:6 Мк. 14:41, Жкн. 2:4, Жкн. 8:20, Жкн. 13:1

+ 7:7 Жкн. 15:18, Жкн. 3:19

+ 7:13 Жкн. 19:38

+ 7:16 Жкн. 8:28, Жкн. 12:49, Жкн. 14:10

+ 7:18 Жкн. 5:41, Жкн. 8:50

+ 7:19 Мыйз. 33:4, Жкн. 1:17

+ 7:20 Мк. 3:22, Жкн. 8:48, Жкн. 10:20

+ 7:23 Мт. 12:2, Жкн. 5:16

+ 7:24 Жкн. 8:15

+ 7:27 Жкн. 8:14, Жкн. 9:29, Жкн. 19:9

+ 7:29 Мт. 11:27, Жкн. 8:55

+ 7:30 Жкн. 10:39, Мк. 14:41, Жкн. 2:4, Жкн. 7:6, Жкн. 8:20, Жкн. 13:1

+ 7:31 Жкн. 8:30

+ 7:33 Мк. 14:7, Жкн. 14:19, Жкн. 16:5

+ 7:34 Жкн. 8:21-22, Жкн. 13:33

+ 7:37 Леб. 23:36, Кат. 29:35, Нек. 8:18, Мт. 11:28, Заб. 41:2, Ыш. 55:1, Мт. 5:6, Жкн. 4:14, Жкн. 6:35

+ 7:38 Заб. 35:10, Ыш. 58:11, Жер. 2:13, Жер. 17:13, Зак. 14:8

+ 7:39 Ыш. 44:3, Жоел 2:28, Элч. 2:4

+ 7:40 Мыйз. 18:15, Мыйз. 18:18-19, Жкн. 1:21

+ 7:42 2 Шам. 7:12, 2 Шам. 7:16, 1 Шам. 16:1, Мук. 5:2, Мт. 2:1, Лк. 2:4-7

+ 7:43 Жкн. 9:16, Жкн. 10:19

+ 7:48 1 Кор. 1:20, 1 Кор. 2:8

+ 7:50 Жкн. 3:1, Жкн. 19:39

+ 7:51 Кат. 35:30, Мыйз. 17:6, Мыйз. 19:15

+ 7:52 2 Пад. 14:25

+ 8:5 Леб. 20:10, Мыйз. 22:22-24, Жез. 16:38

+ 8:6 Лк. 11:54, Лк. 20:20

+ 8:7 Мыйз. 17:7, Рим. 2:1, Рим. 2:22

+ 8:11 Жкн. 5:14

+ 8:12 Ыш. 42:6, Ыш. 49:6, Лк. 2:30, Жкн. 1:4, Жкн. 1:9, Жкн. 12:35

+ 8:13 Жкн. 5:31

+ 8:14 Жкн. 13:3, Жкн. 16:28, Жкн. 7:27

+ 8:15 Жкн. 3:17, Жкн. 7:24, Жкн. 12:47

+ 8:16 Жкн. 5:30, Жкн. 16:32

+ 8:17 Кат. 35:30, Мыйз. 17:6, Мыйз. 19:15

+ 8:18 Жкн. 5:36, 1 Жкн. 5:9

+ 8:19 Мт. 11:27, Жкн. 16:3

+ 8:20 Мк. 14:41, Жкн. 2:4, Жкн. 7:6, Жкн. 13:1

+ 8:21 Жез. 3:18, Жез. 33:8, Жкн. 7:34-35, Жкн. 13:33

+ 8:23 1 Жкн. 4:5, Жкн. 17:14

+ 8:26 Жкн. 15:15, Жкн. 3:33

+ 8:28 Кат. 21:9, Жкн. 3:14, Жкн. 12:32, Жкн. 5:30, Жкн. 7:16

+ 8:29 Жкн. 4:34, Жкн. 6:38

+ 8:30 Жкн. 7:31

+ 8:32 Жкп. 2:12, 1 Пет. 2:16, Рим. 6:18, 1 Кор. 7:22, 2 Кор. 3:17, Гал. 5:1

+ 8:33 Мт. 3:9

+ 8:34 2 Пет. 2:19, Рим. 6:16-20, Тит 3:3

+ 8:35 Башт. 21:10, Гал. 4:30

+ 8:37 Жкн. 5:18, Жкн. 7:1, Жкн. 11:53

+ 8:39 Лк. 19:9

+ 8:41 Мыйз. 32:6, Ыш. 63:16, Ыш. 64:8

+ 8:43 Жер. 6:10

+ 8:44 1 Жкн. 3:8, 1 Жкн. 3:10, 1 Жкн. 3:12, Башт. 3:4, 2 Кор. 11:3, Аян 12:9

+ 8:48 Мк. 3:22, Жкн. 7:20

+ 8:49 Жкн. 5:23

+ 8:50 Жкн. 5:41, Жкн. 7:18

+ 8:51 Жкн. 5:24, Жкн. 11:26

+ 8:54 Эвр. 5:5, Жкн. 17:1, Элч. 3:13, 2 Пет. 1:17

+ 8:55 Жкн. 7:28-29

+ 8:56 Мт. 13:17, Лк. 17:22

+ 8:59 Жкн. 10:31

+ 9:2 Чыг. 20:5, Жез. 18:19

+ 9:4 Жкн. 4:34, Жкн. 11:9, Жкн. 12:35

+ 9:5 Жкн. 1:4, Жкн. 8:12, Жкн. 12:46

+ 9:6 Мк. 7:33, Мк. 8:23

+ 9:7 Ыш. 8:6, Лк. 13:4

+ 9:14 Жкн. 5:9

+ 9:16 Чыг. 20:8-10, Кат. 15:32-36, Жкн. 7:43, Жкн. 10:19

+ 9:17 Жкн. 4:19, Жкн. 6:14

+ 9:22 Жкн. 7:13, Жкн. 12:42, Жкн. 16:2

+ 9:24 Жаш. 7:19

+ 9:29 Жкн. 7:27, Жкн. 8:14

+ 9:31 Аюп 27:9, Заб. 65:18, Нак. 15:8, Нак. 28:9, Ыш. 59:2

+ 9:37 Жкн. 4:26

+ 9:40 Рим. 2:19

+ 9:41 Жкн. 15:22, Жкп. 4:17

+ 10:6 Мк. 6:52, Мк. 8:17

+ 10:9 Заб. 22:2, Жез. 34:14

+ 10:11 Заб. 22:1, Заб. 79:2, Ыш. 40:11, Жез. 34:11-15, Жез. 34:31, Нас. 12:12, Эвр. 13:20, Жкн. 15:13, 1 Жкн. 3:16

+ 10:12 Мт. 7:15, Элч. 20:29

+ 10:13 Зак. 11:16-17

+ 10:15 Мт. 11:27

+ 10:16 Ыш. 56:8, Жкн. 11:52, Ыш. 40:11, Жез. 34:23, Жез. 37:24, Лк. 12:32

+ 10:17 Мт. 3:17, Жкн. 5:20

+ 10:18 Жкн. 2:19

+ 10:19 Жкн. 7:43, Жкн. 9:16

+ 10:20 Мк. 3:22, Жкн. 7:20, Жкн. 8:48, Ош. 9:7

+ 10:21 Чыг. 4:11, Заб. 145:8

+ 10:23 Элч. 3:11, Элч. 5:12

+ 10:24 Мт. 26:63, Жкн. 1:24-25, Жкн. 1:41

+ 10:25 Жкн. 5:36

+ 10:28 Жкн. 3:16, Жкн. 17:12

+ 10:30 Жкн. 17:11

+ 10:31 Жкн. 8:59

+ 10:33 Леб. 24:16, Мт. 9:3

+ 10:34 Заб. 81:6

+ 10:36 Жкн. 3:17, Заб. 2:7, Мк. 2:7, Мк. 14:64

+ 10:38 Жкн. 14:10

+ 10:39 Лк. 4:30, Жкн. 7:30

+ 10:40 Жкн. 1:28

+ 10:41 Жкн. 1:7, Жкн. 3:26, Жкн. 5:33

+ 10:42 Жкн. 7:31

+ 11:1 Лк. 10:38-39

+ 11:2 Жкн. 12:3

+ 11:8 Жкн. 8:59, Жкн. 10:31

+ 11:9 Жкн. 9:4, Жкн. 12:35

+ 11:10 Жер. 13:16

+ 11:11 Мт. 9:24, Мк. 5:39, 2 Пад. 4:31

+ 11:16 Мт. 10:3, Мк. 3:18, Лк. 6:15, Жкн. 14:5, Жкн. 20:24, Жкн. 21:2, Элч. 1:13, Жкн. 13:37

+ 11:24 Лк. 14:14, Жкн. 5:29, Жкн. 6:39

+ 11:25 Жкн. 1:4, Жкн. 5:26, 1 Жкн. 1:2, 1 Жкн. 5:11

+ 11:26 Жкн. 5:24, Жкн. 8:51

+ 11:27 Заб. 2:7, Мт. 11:2, Жкн. 1:49, Мт. 16:16, Мк. 8:29

+ 11:35 Лк. 19:41

+ 11:37 Жкн. 9:6-7

+ 11:38 Мт. 27:60

+ 11:41 Жкн. 17:1

+ 11:42 Жкн. 3:17

+ 11:43 Жкн. 5:28

+ 11:44 Жкн. 5:28

• 11:45 Мт. 26:1-5, Мк. 14:1-22, Лк. 22:1-2

+ 11:45 Жкн. 2:23

+ 11:50 Жкн. 18:14

+ 11:51 Ыш. 53:10-11, Мк. 10:45

+ 11:52 Ыш. 49:6, Жкн. 10:16, 1 Жкн. 2:2

+ 11:53 Мк. 14:1, Жкн. 5:18, Жкн. 7:1, Жкн. 8:37

+ 11:55 Чыг. 12:1-30, Мыйз. 16:1, Мыйз. 16:16, Жкн. 2:13, Жкн. 6:4, 2 Жыл. 30:17-18

+ 11:57 Жкн. 7:11

• 12:1 Мт. 26:6-13, Мк. 14:3-9, Лк. 7:36-50

+ 12:1 Чыг. 12:1-30, Жкн. 11:55, Мт. 21:17, Жкн. 11:1, Жкн. 11:18

+ 12:2 Лк. 10:38

+ 12:3 Жкн. 11:2

+ 12:6 Жкн. 13:29

+ 12:8 Мыйз. 15:11

+ 12:9 Жкн. 11:44

• 12:12 Мт. 21:4-9, Мк. 11:7-10, Лк. 19:35-38

+ 12:13 Заб. 117:25-26

+ 12:15 Зак. 9:9, Мт. 21:4-5

+ 12:16 Жкн. 2:22

+ 12:19 Жкн. 11:47-48

+ 12:21 Жкн. 1:44

+ 12:23 Жкн. 2:4, Жкн. 17:1

+ 12:24 1 Кор. 15:36

+ 12:25 Мт. 10:39, Лк. 14:26

* Ушул азаптан.

+ 12:27 Мк. 14:34, Жкн. 13:21

+ 12:28 Мк. 1:11, Мк. 9:7

+ 12:29 Элч. 23:9

+ 12:30 Жкн. 11:42

+ 12:31 Жкн. 16:11, 2 Кор. 4:4, Кол. 2:15

+ 12:32 Кат. 21:9, Жкн. 3:14, Жкн. 8:28, Ош. 11:4, Жкн. 6:44

+ 12:33 Жкн. 18:32

+ 12:34 Заб. 88:5, Заб. 109:4, Ыш. 9:7

+ 12:35 Ыш. 2:5, Жкн. 1:4, Жкн. 8:12, Эф. 5:8, Нак. 4:19, Жер. 13:16, Жкн. 9:4, Жкн. 11:9, 1 Жкн. 1:6

+ 12:36 Лк. 16:8, 1 Тес. 5:5

+ 12:38 Ыш. 53:1, Рим. 10:16

+ 12:40 Ыш. 6:10, Мт. 13:15, Мк. 4:12, Элч. 28:27

+ 12:41 Ыш. 6:1

+ 12:42 Жкн. 3:1, Жкн. 9:22, Жкн. 16:2

+ 12:43 Жкн. 5:44

+ 12:44 Мт. 10:40, Жкн. 13:20, Жкн. 14:1

+ 12:45 Жкн. 14:9

+ 12:46 Жкн. 1:4, Жкн. 8:12, Жкн. 9:5

+ 12:47 Жкн. 3:17, Жкн. 4:42, Жкн. 8:15

+ 12:48 Мыйз. 18:19

+ 13:1 Чыг. 12:1-30, Жкн. 12:1, Мк. 14:41, Жкн. 2:4, Жкн. 7:6, Жкн. 8:20

+ 13:2 Жкн. 6:70

+ 13:3 Мт. 11:27, Жкн. 17:2, Жкн. 8:14, Жкн. 16:28

+ 13:5 Мт. 20:28, Лк. 22:27

+ 13:8 1 Кор. 6:11, Эф. 5:26, Тит 3:5, Эвр. 10:22

+ 13:10 Жкн. 15:3

+ 13:11 Жкн. 6:64, Жкн. 18:2

+ 13:13 Мт. 7:22, Мт. 23:8, Лк. 6:46, Флп. 2:11

+ 13:14 1 Тим. 5:10

+ 13:15 1 Пет. 2:21

+ 13:16 Лк. 6:40, Жкн. 15:20

+ 13:17 Мт. 24:46, Лк. 11:28, Жкп. 1:22, Рим. 2:13

• 13:18 Мт. 26:21-25, Мк. 14:18-21, Лк. 22:21-23

* Чыккынчылык кылды.

+ 13:18 Жкн. 6:70, Заб. 40:10

+ 13:19 Мк. 13:23, Жкн. 14:29, Жкн. 16:4

+ 13:20 Мт. 10:40, Лк. 10:16, Жкн. 12:44

+ 13:21 Мк. 14:34, Жкн. 12:27

+ 13:23 Жкн. 19:26, Жкн. 20:2, Жкн. 21:7, Жкн. 21:20

+ 13:29 Жкн. 12:6

+ 13:31 1 Пет. 4:11

+ 13:32 Жкн. 17:1, Жкн. 17:5

+ 13:33 Жкн. 7:34, Жкн. 8:21

+ 13:34 1 Жкн. 2:7-8, 1 Жкн. 3:11, 2 Жкн. 1:5, Леб. 19:18, Жкн. 15:12

• 13:36 Мт. 26:31-35, Мк. 14:27-31, Лк. 22:31-34

+ 13:37 Жкн. 11:16, Жкн. 21:19

+ 13:38 Жкн. 18:27

+ 14:1 Жкн. 12:44

+ 14:3 Жкн. 14:1, 1 Тес. 4:17

+ 14:5 Жкн. 11:16

+ 14:6 Жкн. 1:17, Жкн. 11:25, Эвр. 10:20

+ 14:8 Жкн. 1:43, Жкн. 12:21

+ 14:9 Жкн. 12:45

+ 14:10 Жкн. 10:38

+ 14:11 Жкн. 5:36

+ 14:12 Жкн. 8:14, Жкн. 13:3, Жкн. 16:28

+ 14:14 Мт. 7:7-8, Мк. 11:24, Жкн. 15:16, Жкн. 16:23, 1 Жкн. 3:22

+ 14:15 Мт. 28:20, 1 Жкн. 5:3, 2 Жкн. 1:6, Рим. 13:10

* Грек тилинде бул сөз «коргоочу, жардамчы, арачы» деген маанилерди камтыйт.

+ 14:16 Жкн. 15:26, Жкн. 16:13

+ 14:17 1 Кор. 2:14, Элч. 2:4

+ 14:19 Жкн. 7:33

+ 14:21 Нак. 8:17, Жкн. 16:27

+ 14:22 Лк. 6:16, Элч. 1:13

+ 14:23 Аян 3:20

+ 14:26 Жкн. 15:26, Жкн. 16:13, 1 Кор. 2:10, 1 Жкн. 2:20, Лк. 24:49

+ 14:27 Флп. 4:7, Кол. 3:15

+ 14:28 Жкн. 14:1-2, 1 Кор. 11:3, 1 Кор. 15:24

+ 14:29 Мк. 13:23, Жкн. 13:19

+ 14:30 Жкн. 12:31, Эф. 2:2

+ 15:1 Ыш. 5:1

+ 15:2 Жер. 2:21, Мт. 3:10, Мт. 7:19

+ 15:3 Жкн. 13:10

+ 15:4 1 Жкн. 2:6

+ 15:5 Рим. 11:17, Жкн. 6:56, 1 Жкн. 3:24, Мк. 4:20

+ 15:6 Мт. 13:42

+ 15:7 Жкн. 14:14

+ 15:9 Мт. 3:17, Жкн. 5:20

+ 15:11 Жкн. 3:29, Жкн. 16:24, Жкн. 17:13, 1 Жкн. 1:4, 2 Жкн. 1:12

+ 15:12 Жкн. 13:34

+ 15:13 Жкн. 10:11, 1 Жкн. 3:16, Рим. 5:7-8, Эф. 5:2

+ 15:14 Мк. 3:35

+ 15:15 Жкн. 3:32, Жкн. 8:26

+ 15:16 Мт. 7:7-8, Мк. 11:24, Жкн. 14:14, Жкн. 16:23

+ 15:17 1 Жкн. 2:7, 1 Жкн. 3:11, 2 Жкн. 1:5

+ 15:18 Мк. 13:13, Жкн. 7:7, 1 Жкн. 3:13

+ 15:19 Жкн. 8:23, Жкн. 17:14

+ 15:20 Мт. 10:24, Лк. 6:40, Жкн. 13:16, Жкн. 5:16, 1 Кор. 4:12, 2 Кор. 4:9, 1 Тес. 2:15, 2 Тим. 3:12

+ 15:22 Жкн. 9:41

+ 15:23 Жкн. 5:23

+ 15:24 Жкн. 7:31, Жкн. 10:37

+ 15:25 Заб. 34:19, Заб. 68:5

+ 15:26 Жкн. 14:17, Жкн. 16:13, Элч. 5:32, 1 Жкн. 5:6-8

+ 15:27 Лк. 24:48, Жкн. 19:35, Элч. 1:8

+ 16:2 Жкн. 9:22, Жкн. 12:42, Элч. 8:1, Элч. 9:1, Элч. 26:9

+ 16:3 Жкн. 18:19

+ 16:4 Мк. 13:23, Жкн. 13:19, Жкн. 14:29

+ 16:5 Жкн. 7:33, Жкн. 14:12

+ 16:7 Жкн. 15:26

+ 16:9 Жкн. 8:24

+ 16:11 Жкн. 12:31, Кол. 2:15

+ 16:13 Жкн. 14:17, Жкн. 15:26, 1 Жкн. 2:20, 1 Кор. 2:10

+ 16:15 Жкн. 17:10

+ 16:16 Жкн. 7:33

+ 16:20 Мт. 9:15

+ 16:21 Ыш. 26:17

+ 16:22 2 Кор. 6:10

+ 16:23 Мт. 7:7-8, Мк. 11:24, Жкн. 14:14, Жкн. 15:16

+ 16:24 Жкн. 3:29, Жкн. 15:11, Жкн. 17:13, 2 Жкн. 1:12

+ 16:25 Мк. 8:32

+ 16:27 Жкн. 14:21

+ 16:28 Жкн. 8:14, Жкн. 13:3

+ 16:30 Жкн. 2:24-25

+ 16:32 Мт. 26:31, Мк. 14:27, Жкн. 8:16

+ 16:33 Жкн. 14:27, Кол. 3:15, Рим. 8:37, Аян 3:21

+ 17:1 Жкн. 11:41, Жкн. 2:4, Жкн. 12:23, Жкн. 8:54, Жкн. 13:32

+ 17:2 Мт. 28:18, Жкн. 5:22, Жкн. 13:3

+ 17:5 Жкн. 1:1-2

+ 17:8 Жкн. 6:69

+ 17:9 Лк. 22:32

+ 17:10 Жкн. 16:15, Ыш. 49:3

+ 17:11 Жкн. 10:30

+ 17:12 2 Тес. 3:3, Жкн. 13:2, Жкн. 10:28

+ 17:13 Жкн. 3:29, Жкн. 15:11, Жкн. 16:24, 2 Жкн. 1:12

+ 17:14 Жкн. 8:23, Жкн. 15:19

+ 17:15 Мт. 6:13

+ 17:17 Заб. 118:160

+ 17:18 Жкн. 20:21

+ 17:22 Рим. 8:30

+ 17:24 Жкн. 14:3

+ 17:25 Жер. 12:1, Жкн. 8:55, Жкн. 10:15

+ 17:26 Мт. 3:17, Жкн. 5:20

• 18:1 Мт. 26:47-56, Мк. 14:43-50, Лк. 22:47-53

+ 18:1 Мт. 26:36

+ 18:2 Лк. 22:39

+ 18:3 Элч. 1:16

+ 18:4 Жкн. 13:1, Жкн. 1:38, Жкн. 20:15

* Же: Назир.

+ 18:9 Жкн. 17:12

+ 18:10 Лк. 22:38

+ 18:11 Мк. 10:38, Мк. 14:36

• 18:12 Мт. 26:57-58, Мк. 14:53-54, Лк. 22:54

+ 18:13 Лк. 3:2, Элч. 4:6

+ 18:14 Жкн. 11:50

• 18:16 Мт. 26:69-70, Мк. 14:66-68, Лк. 22:55-57

• 18:19 Мт. 26:59-66, Мк. 14:55-64, Лк. 22:66-71

+ 18:20 Жкн. 7:26

+ 18:22 1 Пад. 12:24, Элч. 23:2, Элч. 23:4

+ 18:26 Жкн. 18:10

+ 18:27 Мт. 26:64, Мк. 14:72, Лк. 22:60, Жкн. 13:38

• 18:28 Мт. 27:1-2, Мт. 27:11-14, Мк. 15:1-5, Лк. 23:1-5

+ 18:28 Элч. 10:28, Мыйз. 16:1

+ 18:29 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Элч. 3:13, Элч. 4:27, 1 Тим. 6:13

+ 18:32 Мк. 10:33, Жкн. 12:33

+ 18:33 Мт. 2:2

+ 18:36 Жкн. 8:23, Жкн. 17:14

+ 18:37 Жкн. 3:11, 1 Жкн. 4:6

+ 18:38 Лк. 23:41, Эвр. 4:15

+ 18:39 Мк. 15:6-7

• 19:1 Мт. 27:15-31, Мк. 15:6-20, Лк. 23:13-25

+ 19:4 Лк. 23:41, Эвр. 4:15

+ 19:7 Жкн. 10:36, Леб. 24:16

+ 19:9 Ыш. 53:7, Элч. 8:32-33

+ 19:11 Жкн. 18:2, Жкн. 18:14

+ 19:12 Элч. 3:13

+ 19:15 Заб. 92:1

• 19:17 Мт. 27:32-44, Мк. 15:21-32, Лк. 23:26-43

+ 19:20 Эвр. 13:12

+ 19:24 Заб. 21:19

+ 19:25 Лк. 24:18, Лк. 8:2

+ 19:26 Жкн. 13:23

• 19:28 Мт. 27:45-56, Мк. 15:33-41, Лк. 23:44-49

+ 19:28 Заб. 68:22

+ 19:31 Мыйз. 21:23, Жаш. 8:29, Жаш. 10:26-27

+ 19:34 1 Жкн. 5:6

+ 19:35 Жкн. 15:27, Элч. 1:8, 1 Жкн. 1:1-3, Аян 1:2

+ 19:36 Чыг. 12:46, Кат. 9:12, Заб. 33:21, Мт. 1:23, Мт. 21:4, Мт. 26:56

+ 19:37 Зак. 12:10

• 19:38 Мт. 27:57-61, Мк. 15:42-47, Лк. 23:50-56

+ 19:38 Жкн. 7:13

+ 19:39 Жкн. 3:1, Жкн. 7:50, Мт. 2:11

+ 19:40 Жкн. 11:44

+ 19:41 2 Пад. 21:18, 2 Пад. 21:26

• 20:1 Мт. 28:1-10, Мк. 16:1-8, Лк. 24:1-12

+ 20:1 Лк. 8:2

+ 20:2 Жкн. 13:23

+ 20:9 Заб. 15:10, Лк. 24:27

• 20:11 Мк. 16:9-11

+ 20:12 Лк. 24:4, Элч. 1:10

+ 20:14 Лк. 24:16, Лк. 24:31, Жкн. 21:4

+ 20:15 Жкн. 1:38, Жкн. 18:4

+ 20:17 Мт. 28:10, Рим. 8:29, Эвр. 2:11

• 20:19 Мт. 28:16-20, Мк. 16:14-18, Лк. 24:36-49

+ 20:21 Жкн. 17:18

+ 20:22 Башт. 2:7

+ 20:23 Мт. 16:19, Мт. 18:18

+ 20:24 Жкн. 11:16

+ 20:28 Жкн. 1:1, 1 Жкн. 5:20, Флп. 2:6

+ 20:29 Мк. 15:32, 1 Пет. 1:8

+ 20:30 Жкн. 21:25

+ 20:31 Заб. 2:7, Мт. 14:33, Лк. 1:35, Жкн. 1:7, Элч. 19:4, Жкн. 3:14-15, 1 Жкн. 5:13

+ 21:1 Жкн. 6:1

+ 21:2 Жкн. 11:16, Жкн. 14:5, Жкн. 20:24, Жкн. 1:45, Жкн. 2:1, Мт. 4:21, Лк. 5:10

+ 21:4 Лк. 24:16, Лк. 24:31, Жкн. 20:14

+ 21:5 Лк. 24:41

+ 21:6 Лк. 5:4

+ 21:7 Жкн. 13:23

+ 21:14 Жкн. 20:19, Жкн. 20:26

+ 21:16 Элч. 20:28, 1 Пет. 5:1

+ 21:19 Жкн. 13:37, 2 Пет. 1:14

+ 21:20 Жкн. 13:23, Жкн. 13:25

+ 21:22 Мт. 16:27, Мк. 9:1

+ 21:24 Жкн. 15:27, 3 Жкн. 1:12

+ 21:25 Жкн. 20:30

+ 1:1 Лк. 1:3, Мк. 16:19, Лк. 24:51

+ 1:3 Мт. 28:17, Мк. 16:14, Лк. 24:15-49, Жкн. 20:19-29, 1 Кор. 15:5-7

+ 1:4 Лк. 24:49

+ 1:5 Лк. 3:3, Жоел 2:28

+ 1:6 Амос 9:11, Мук. 4:8, Лк. 17:20, Лк. 19:11

+ 1:7 1 Тес. 5:1

+ 1:8 Элч. 8:1, Элч. 8:14, Лк. 24:48-49, Мк. 16:15

+ 1:9 Мк. 16:19

+ 1:10 Дан. 7:9, Дан. 10:6, Мк. 9:3, Жкн. 20:12

+ 1:11 Мт. 16:27

+ 1:12 2 Шам. 15:30, Зак. 14:4

+ 1:13 Мт. 10:2-4, Мк. 3:17-18, Лк. 6:14-16

+ 1:14 Мк. 3:31, Мк. 6:3, Жкн. 2:12, Жкн. 7:3, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 1:16 Лк. 22:47, Лк. 22:37, Лк. 24:44

+ 1:17 Жкн. 6:71, Жкн. 13:21

+ 1:19 Мт. 27:8

+ 1:20 Заб. 68:26, Заб. 108:8

+ 1:23 Элч. 18:7, Кол. 4:11

+ 1:24 1 Пад. 8:39, 1 Жыл. 28:9, 2 Жыл. 6:30, Элч. 15:8

+ 1:26 Нак. 16:33

* Ысрайыл эли бул күнү Түшүм майрамын майрамдачу. Мыйз. 16,9-10ду кара.

+ 2:1 Чыг. 23:16, Чыг. 34:22, Леб. 23:15, Мыйз. 16:9, Элч. 20:16

+ 2:3 Мт. 3:11

+ 2:4 Элч. 4:31, Элч. 13:52, Лк. 24:49, Элч. 1:4-5

* Жүйүт динине өткөндөр.

+ 2:11 Элч. 6:5, Элч. 13:43

+ 2:13 1 Кор. 14:23

+ 2:16 Жоел 2:28-32

+ 2:17 Ыш. 32:15, Ыш. 44:3, Жез. 39:29

+ 2:19 Мт. 24:30, Лк. 21:11, Аян 8:7

+ 2:20 Ыш. 13:10, Жез. 32:7-8, Аян 6:12

+ 2:21 Рим. 10:13

+ 2:22 Жкн. 3:2

+ 2:23 Лк. 22:22, Лк. 23:33

+ 2:24 Лк. 24:5-6, Рим. 8:11

+ 2:25 Заб. 15:8-11

+ 2:27 Аюп 33:28, Заб. 29:4, Заб. 48:16, Заб. 85:13, Ыш. 38:17

+ 2:28 Мт. 7:14, Заб. 15:8-11, Элч. 13:35

+ 2:29 1 Пад. 2:10, Нек. 3:16, Элч. 13:36

+ 2:30 2 Шам. 23:2, 2 Шам. 7:12-16, Заб. 131:11

+ 2:31 Заб. 15:10

+ 2:33 Заб. 109:1, Мк. 16:19, Элч. 7:55-56, Рим. 8:34, Эвр. 1:3

+ 2:34 Заб. 109:1, Лк. 20:42-43

+ 2:37 Лк. 3:10, Элч. 16:30

+ 2:38 Мк. 1:4, Элч. 10:48, Лк. 11:13, Элч. 8:15

+ 2:39 Эф. 2:13

+ 2:44 Элч. 4:32-37

+ 3:2 Элч. 14:8

+ 3:6 2 Кор. 6:10

+ 3:7 Мк. 1:31, Мк. 5:41, Мк. 9:27, Элч. 9:41

+ 3:8 Ыш. 35:6, Элч. 14:10

+ 3:11 Жкн. 10:23, Элч. 5:12

+ 3:13 Чыг. 3:6, Жкн. 8:54, Жкн. 17:1, 2 Пет. 1:17, Лк. 23:14, Жкн. 19:12

+ 3:14 Лк. 23:18

+ 3:17 Элч. 13:27, 1 Тим. 1:13

+ 3:21 Лк. 1:69-70, Рим. 1:2

+ 3:22 Мыйз. 18:15-16, Мт. 17:5, Элч. 7:37

+ 3:23 Леб. 23:29, Мыйз. 18:19

+ 3:24 1 Шам. 3:19-20

+ 3:25 Башт. 22:18, Башт. 26:4

+ 4:1 Мт. 22:23, Элч. 23:8

+ 4:3 Лк. 21:12

+ 4:6 Мт. 26:3, Лк. 3:2, Жкн. 18:13

+ 4:7 Лк. 20:2

+ 4:8 Мк. 13:11, Элч. 6:10, Элч. 13:9

+ 4:9 Элч. 3:6-8

+ 4:11 Заб. 117:22, Лк. 20:17, 1 Пет. 2:7

+ 4:12 Мт. 1:21

+ 4:14 Элч. 3:11

+ 4:19 Элч. 5:29

+ 4:21 Лк. 20:6, Лк. 22:2, Элч. 5:26

+ 4:24 Чыг. 20:11

+ 4:26 Заб. 2:1-2

+ 4:27 Лк. 23:1, Лк. 23:11, Элч. 3:13

+ 4:29 Эф. 6:19

+ 4:31 Элч. 2:4, Элч. 13:52

+ 4:32 Элч. 2:44

+ 4:34 2 Кор. 8:14

+ 4:36 Элч. 9:27, Элч. 13:2, Элч. 15:36, Гал. 2:9

+ 5:4 Нас. 5:4-5

+ 5:12 Мк. 16:20, Жкн. 10:23, Элч. 3:11

+ 5:15 Мк. 6:55, Элч. 19:11-12

+ 5:17 Элч. 4:1, Элч. 23:8, Мк. 15:10, Элч. 13:45

+ 5:18 Лк. 21:12, Элч. 4:3

+ 5:19 Элч. 12:7-10, Элч. 16:26

+ 5:26 Лк. 20:6, Лк. 22:2, Элч. 4:21

+ 5:27 Мт. 10:17, Мт. 26:59

+ 5:28 Элч. 4:17-18, Мт. 27:25

+ 5:29 Элч. 4:19

+ 5:32 Лк. 24:48, Жкн. 15:26

+ 5:33 Элч. 7:54

+ 5:34 Элч. 22:3, Жер. 26:17

+ 5:37 Кат. 1:2, 1 Жыл. 21:1, Лк. 2:2

+ 5:38 Кош. 3:37

+ 5:39 Ыш. 8:9-10

+ 5:41 Мт. 5:12, 1 Пет. 4:13-14, 2 Кор. 12:10

* Дүйнөнүн ар тарабына чачырап кеткен, грек тилин жана маданиятын кабыл алган эврейлер.

+ 6:1 Элч. 9:29

+ 6:3 1 Тим. 3:8

+ 6:5 Элч. 8:5, Элч. 21:8, Элч. 2:11, Элч. 13:43

+ 6:6 1 Тим. 4:14, 1 Тим. 5:22, 2 Тим. 1:6

+ 6:7 Элч. 12:24, Элч. 19:20

* Кулчулуктан бошотулган эврейлер.

+ 6:10 Элч. 4:8, Лк. 21:15

+ 6:11 1 Пад. 21:10, Мт. 26:59

+ 6:13 Элч. 21:28

+ 6:14 Мт. 26:61, Жкн. 2:19-22, Мт. 5:17

+ 7:2 Башт. 11:31, Башт. 12:4

+ 7:3 Башт. 12:1

+ 7:4 Башт. 11:32

+ 7:5 Башт. 15:3, Башт. 18:10, Башт. 12:7, Башт. 13:15, Башт. 15:18

+ 7:6 Башт. 15:13, Чыг. 12:40

+ 7:7 Башт. 15:14, Чыг. 3:12

+ 7:8 Башт. 17:9-14, Башт. 21:2-4, Башт. 25:26, Башт. 29:31-35, Башт. 30:5-24

+ 7:9 Башт. 37:11, Башт. 37:28, Башт. 39:2

+ 7:10 Башт. 41:37-43

+ 7:12 Башт. 42:1-5

+ 7:13 Башт. 43:1-15, Башт. 45:1-4

+ 7:14 Башт. 45:9-10, Башт. 46:27

+ 7:15 Башт. 46:5, Башт. 46:28, Башт. 49:33, Чыг. 1:6

+ 7:16 Башт. 50:25, Жаш. 24:32

+ 7:17 Чыг. 1:7, Чыг. 1:12

+ 7:18 Чыг. 1:8

+ 7:19 Чыг. 1:10-11, Чыг. 1:16

+ 7:20 Чыг. 2:2-3, Эвр. 11:23

+ 7:21 Чыг. 2:3-10

+ 7:24 Чыг. 2:11-12

+ 7:28 Чыг. 2:13-14

+ 7:29 Чыг. 2:15, Чыг. 2:22, Чыг. 18:3-5

+ 7:30 Чыг. 3:2

+ 7:32 Чыг. 3:6

+ 7:33 Жаш. 5:15

+ 7:34 Чыг. 3:5, Чыг. 3:8-10

+ 7:35 Чыг. 2:14

+ 7:36 Чыг. 14:27-31, Мыйз. 1:3, Мыйз. 8:2

+ 7:37 Мыйз. 18:15, Элч. 3:22

+ 7:38 Чыг. 19:3, Мыйз. 5:27

+ 7:39 Чыг. 16:3, Кат. 11:4-6

+ 7:40 Чыг. 32:1, Чыг. 32:23

+ 7:41 Чыг. 32:4-6, Ыш. 2:8

+ 7:42 Мыйз. 4:19, Заб. 80:13

+ 7:43 1 Пад. 11:5-7, 2 Пад. 23:13, Амос 5:25-27

+ 7:44 Чыг. 38:21, Аян 15:5, Чыг. 25:40

+ 7:45 Жаш. 3:14-17, Жаш. 3:10

+ 7:46 Заб. 88:20-21, 2 Шам. 7:1-2, 1 Пад. 8:17

+ 7:47 1 Пад. 6

+ 7:48 1 Пад. 8:27, Элч. 17:24

+ 7:50 Ыш. 66:1-2

+ 7:51 Чыг. 32:9, Мыйз. 10:16, Мыйз. 10:16, Жер. 4:4, Жер. 9:26, Ыш. 63:10, Мал. 3:6

+ 7:52 1 Пад. 18:4, 2 Жыл. 24:21, Жер. 2:30, Мт. 23:37

+ 7:53 Мыйз. 33:2, Гал. 3:19, Эвр. 2:2

+ 7:54 Элч. 5:33

+ 7:55 Чыг. 24:16, Ыш. 6:1, Заб. 109:1, Мк. 16:19

+ 7:56 Мк. 1:10, Заб. 109:1, Дан. 7:13, Мк. 16:19, Элч. 7:56, Эвр. 1:3

+ 7:58 Леб. 24:14-16, Кат. 15:35-36, 1 Пад. 21:13, Элч. 8:1, Элч. 22:20

+ 7:59 Заб. 30:6, Лк. 23:46

+ 7:60 Лк. 22:41, Лк. 23:34

+ 8:1 Элч. 22:20, Жкн. 16:2, Мт. 10:23

+ 8:3 Гал. 1:13, 1 Кор. 15:9, Флп. 3:6

+ 8:4 Мк. 4:14, Элч. 11:19

+ 8:5 Элч. 6:5, Элч. 21:8

+ 8:7 Лк. 4:35, Мк. 16:17-18

+ 8:13 Мт. 28:19, Элч. 16:33, Элч. 18:8

+ 8:14 Элч. 1:8

+ 8:15 Элч. 2:38

+ 8:16 Мт. 28:19, Элч. 19:5, Элч. 10:44, Элч. 11:15

+ 8:17 Элч. 9:17, Элч. 19:6

+ 8:22 Дан. 4:24, 2 Тим. 2:25

+ 8:24 Чыг. 8:8

+ 8:25 Жкн. 4:39

+ 8:26 Элч. 5:19, Элч. 10:4, Элч. 11:13, Элч. 12:7, Элч. 27:23

+ 8:27 Жер. 38:7

+ 8:29 Элч. 10:19

+ 8:31 Рим. 10:14

+ 8:33 Ыш. 53:7-8

+ 8:35 Лк. 24:27

+ 8:39 2 Пад. 2:16, Жез. 3:12, Жез. 8:3

+ 8:40 Жаш. 13:3

+ 9:1 Элч. 8:3, Жкн. 16:2

+ 9:3 Элч. 22:6-11, Элч. 26:12-18

* «Теңирге каршы тура албайсың»

+ 9:7 Дан. 10:7

+ 9:10 Элч. 22:12, Башт. 22:1

+ 9:11 Элч. 21:39, Элч. 22:3

+ 9:15 Рим. 1:5, Гал. 1:15-16, 1 Тим. 2:7, Жер. 1:4-5

+ 9:16 Элч. 20:23, 1 Тес. 3:3

+ 9:17 Элч. 8:17, Элч. 19:6

+ 9:19 Гал. 1:17

+ 9:21 Гал. 1:13, Гал. 1:23

+ 9:22 1 Тим. 1:12, Элч. 18:28

+ 9:23 Элч. 20:3, Элч. 23:30

+ 9:25 Жаш. 2:15, 1 Шам. 19:12, 2 Кор. 11:32

+ 9:27 Элч. 4:36, Элч. 13:2, Элч. 15:36, Гал. 2:9, 1 Кор. 9:6, Гал. 1:18-19

+ 9:29 Элч. 6:1

+ 9:30 Элч. 11:25

+ 9:34 Элч. 3:6

+ 9:36 Жаш. 19:46, Жкн. 13:14, 1 Тим. 2:10, 1 Тим. 5:10

+ 9:40 Мт. 9:25, Элч. 28:8, Жкп. 5:16

+ 9:41 Мк. 1:31, Мк. 5:41, Мк. 9:27, Элч. 3:7

+ 10:2 Мт. 8:10, Лк. 7:4-5

+ 10:3 Элч. 3:1

+ 10:4 Элч. 8:26, Аян 8:4

+ 10:6 Элч. 9:43

+ 10:9 Элч. 11:5-14

+ 10:14 Леб. 11:2, Мыйз. 14:3, Жез. 4:14

+ 10:15 Мк. 7:15-16, Рим. 14:14, 1 Тим. 4:4, Тит 1:15

+ 10:19 Элч. 8:29

+ 10:22 Лк. 7:4-5

+ 10:25 Дан. 2:46, Элч. 16:29

+ 10:26 Аян 19:10, Аян 22:8-9

+ 10:28 Жкн. 4:9, Жкн. 18:28

+ 10:34 Мыйз. 10:17, Рим. 2:11, Рим. 10:12

+ 10:35 Ыш. 64:5, Рим. 10:12

+ 10:36 Ыш. 52:7

+ 10:37 Мк. 1:14

+ 10:38 Мт. 3:16, Жкн. 1:32-33, Мт. 4:24, Лк. 13:16

+ 10:42 Жкн. 5:22, Элч. 17:31, 1 Пет. 4:5, 2 Тим. 4:1

+ 10:43 Лк. 24:27, Рим. 3:21

* Сүннөткө отургузулган.

+ 10:46 Мк. 16:17, 1 Кор. 12:10

+ 10:47 Элч. 2:4

+ 10:48 Элч. 2:38

+ 11:2 Элч. 15:1, Гал. 2:12

+ 11:3 Лк. 15:2, Гал. 2:12

+ 11:5 Элч. 10:9-32

+ 11:9 Мк. 7:19, Элч. 10:15

+ 11:12 Элч. 15:9

+ 11:13 Элч. 8:26

+ 11:15 Элч. 10:44

+ 11:16 Элч. 1:5

+ 11:17 Элч. 2:38

+ 11:19 Элч. 8:1

+ 11:22 Элч. 4:36, Элч. 9:27, Элч. 13:1

+ 11:24 Элч. 6:5

+ 11:25 Элч. 9:30

+ 11:27 Элч. 13:1, Элч. 15:32

+ 11:28 Элч. 21:10, Мт. 24:7, Элч. 18:2

* Агрипа.

+ 12:2 Лк. 5:10, Мк. 10:39

+ 12:3 Чыг. 12:15

+ 12:4 Лк. 22:33

+ 12:5 2 Кор. 1:11, Эф. 6:18

+ 12:7 Элч. 8:26, Элч. 16:26

+ 12:10 Элч. 5:19, Элч. 16:26

+ 12:11 Заб. 33:7, Заб. 90:11, 2 Кор. 1:10

+ 12:12 Элч. 13:5, Элч. 15:37, 1 Пет. 5:13, Кол. 4:10, 2 Тим. 4:11, Фил. 1:24

+ 12:15 Мт. 18:10-11, Эвр. 1:14

+ 12:17 Элч. 15:13, Элч. 21:18, Жкп. 1:1, Гал. 1:19, Гал. 2:9

+ 12:23 Дан. 5:23, Аян 16:9, 2 Шам. 24:16, 2 Пад. 19:35

+ 12:24 Элч. 6:7, Элч. 19:20

+ 12:25 Элч. 11:29-30, Элч. 12:12

+ 13:1 Элч. 11:27, Элч. 4:36, Элч. 11:22, Лк. 3:1

+ 13:2 Лк. 2:37, Рим. 1:1, Гал. 1:15

+ 13:5 Элч. 12:12, Элч. 15:37, Кол. 4:10

+ 13:6 Мт. 7:15

+ 13:9 Элч. 4:8, Элч. 6:10

+ 13:13 Элч. 15:38

+ 13:15 Лк. 8:41, Элч. 18:8

* Эврей элинин салты боюнча эл алдына чыгып сүйлөй турган адам колу менен белги берчү.

+ 13:17 Чыг. 1:7, Чыг. 12:51

+ 13:18 Чыг. 16:35, Заб. 94:10, Мыйз. 9:7

+ 13:19 Мыйз. 7:1, Жаш. 14:1, Бий. 2:16, Бий. 3:9, 1 Шам. 12:11

+ 13:21 1 Шам. 8:5, 1 Шам. 9:1, 1 Шам. 10:1, 1 Шам. 13:1

+ 13:22 1 Шам. 15:23, 1 Шам. 13:14, Заб. 88:20-21, Ыш. 44:28

* Тобо кылуу менен коштолгон чөмүлдүрүү.

+ 13:24 Лк. 3:3

+ 13:25 Лк. 3:16, Жкн. 1:20, Жкн. 1:27

+ 13:27 Элч. 3:17, Лк. 24:26-27

+ 13:28 Лк. 23:23

+ 13:29 Лк. 23:53

+ 13:30 Лк. 24:6

+ 13:31 Элч. 1:3, Лк. 24:48

+ 13:32 Заб. 2:7, Эвр. 1:5, Эвр. 5:5

+ 13:34 Рим. 6:9, Ыш. 55:3

+ 13:35 Заб. 15:10, Элч. 2:27

+ 13:36 1 Пад. 2:10, Элч. 2:29

+ 13:38 Мт. 1:21, 1 Жкн. 2:12

+ 13:39 Рим. 3:20, Гал. 2:16, Гал. 3:11, Ыш. 53:11, Рим. 3:28

+ 13:40 Аб. 1:5

+ 13:43 Элч. 2:11, Элч. 6:5

+ 13:45 Элч. 5:17

+ 13:46 Элч. 4:30, Эф. 6:19, Мт. 10:11, Мт. 22:8, Аян 3:4, Мк. 12:9, Элч. 18:6

+ 13:47 Ыш. 49:6, Элч. 26:23

+ 13:50 1 Тес. 2:15

+ 13:51 Мт. 10:14, Мк. 6:11, Лк. 9:5

+ 13:52 Элч. 2:4, Элч. 4:31

+ 14:1 Элч. 13:5

+ 14:3 Элч. 4:30, Эф. 6:19

+ 14:4 Мт. 10:34, Лк. 12:51

+ 14:6 Мт. 10:23

+ 14:8 Элч. 3:2

+ 14:9 Мт. 9:2

+ 14:10 Ыш. 35:6, Элч. 3:8

+ 14:11 Элч. 28:6

* Байыркы гректердин кудайларынын башчысы.

* Кудайлардын элчиси.

+ 14:13 Дан. 2:46

* Эврей элинин салты боюнча катуу кайгырганын билдирүү үчүн кийимдерин айрышчу.

+ 14:14 Кат. 14:6, Мк. 14:63

+ 14:15 Чыг. 20:11, 1 Тес. 1:9

+ 14:16 Мук. 4:5

+ 14:17 Леб. 26:4, Мт. 5:45, Заб. 103:15

+ 14:19 2 Кор. 11:25

+ 14:22 Кол. 1:23, Жкн. 15:20, 1 Пет. 2:21, 1 Пет. 5:9, 1 Тес. 3:3, 2 Тим. 3:12

+ 14:23 Элч. 13:2, Элч. 20:32

+ 14:26 Элч. 13:3

+ 15:1 Леб. 12:3

+ 15:2 Гал. 5:2

+ 15:7 Элч. 10:20

+ 15:8 1 Пад. 8:39, 1 Жыл. 28:9, 2 Жыл. 6:30, Элч. 1:24, Элч. 10:44, Элч. 10:47

+ 15:9 Элч. 11:12, Заб. 50:12

+ 15:10 Гал. 5:1

+ 15:11 Эф. 2:8, Тит 2:11, Тит 3:7

+ 15:13 Элч. 12:17, Жкп. 1:1, Гал. 1:19, Гал. 2:9

+ 15:17 Амос 9:11-12

+ 15:20 Дан. 1:8, 1 Кор. 8:1, 1 Кор. 10:19-20, Аян 2:14, Леб. 3:17, Леб. 17:14, Мыйз. 12:23-24

+ 15:22 1 Пет. 5:12, 2 Кор. 1:19, 2 Тес. 1:1

+ 15:24 Гал. 1:7, Гал. 5:10

+ 15:28 Элч. 15:20

+ 15:32 Элч. 11:27

+ 15:35 Элч. 13:1

+ 15:37 Элч. 12:12, Элч. 13:5, Кол. 4:10

+ 15:38 Элч. 13:13

+ 15:40 Элч. 15:32

+ 16:1 Рим. 16:21, 1 Кор. 4:17, Флп. 2:19, Кол. 1:1, 1 Тес. 3:2, 2 Тес. 1:1, 1 Тим. 1:2, 2 Тим. 1:2

+ 16:3 1 Кор. 9:20, Гал. 2:3

+ 16:4 Элч. 15:28-29

+ 16:5 Элч. 6:7

+ 16:6 Элч. 18:23

+ 16:7 Флп. 1:19

+ 16:8 Элч. 20:5, 2 Кор. 2:12, 2 Тим. 4:13

* Ушул жерден баштап, Пабыл менен Сыласка Лука кошулат.

* Македония мурун төрткө бөлүнчү.

* Бул шаарды римдиктер басып алып, өздөрүнүн элинен отурукташтырып коюшкан.

+ 16:12 Флп. 1:1

+ 16:14 Лк. 24:45

+ 16:15 Элч. 11:14, Элч. 16:33-34

+ 16:17 Дан. 3:26

+ 16:18 Мк. 9:38

+ 16:21 Эзр. 4:13, Эст. 3:8

+ 16:22 2 Кор. 6:4-5, 2 Кор. 11:23-25

+ 16:24 Жер. 20:2, Жер. 29:26, 1 Тес. 2:2

+ 16:25 Заб. 41:9, Заб. 118:62

+ 16:26 Элч. 4:31, Элч. 5:19, Элч. 12:7, Элч. 12:10

+ 16:27 1 Пад. 20:39, Элч. 12:19

+ 16:29 Дан. 2:46, Элч. 10:25

+ 16:30 Лк. 3:10, Элч. 2:37

+ 16:31 Мк. 16:16, Рим. 10:9

+ 16:33 Элч. 11:14, Элч. 16:15

+ 16:34 Жкн. 4:53, Элч. 18:8

+ 16:37 Элч. 22:25

+ 16:39 Мт. 8:34

+ 16:40 Элч. 16:14

+ 17:1 Флп. 4:16

+ 17:2 Элч. 13:5, Элч. 14:1

+ 17:3 Лк. 24:26-27

+ 17:5 1 Тес. 2:14-16

+ 17:7 Лк. 23:2

+ 17:16 2 Пет. 2:8

* Афин шаарындагы сот болуучу дөбө.

+ 17:19 Мк. 1:27

+ 17:24 Ыш. 42:5, Мт. 11:25, 1 Пад. 8:27, Элч. 7:48

+ 17:25 Заб. 49:8-12, Башт. 2:7, Аюп 33:4

+ 17:26 Башт. 3:20, Мыйз. 32:8

+ 17:28 Кат. 16:22, Аюп 12:10

+ 17:29 Ыш. 40:18-19, Ыш. 46:5

+ 17:30 1 Пет. 1:14, Рим. 3:25-26, Эф. 4:18

+ 17:31 Мт. 12:36, Жкн. 5:22, Элч. 10:42, 1 Пет. 4:5

+ 18:2 Рим. 16:3, 1 Кор. 16:19, 2 Тим. 4:19, Элч. 11:28

+ 18:4 Элч. 13:5

+ 18:5 1 Тес. 3:6

+ 18:6 Жез. 18:13, Жез. 33:4, Элч. 13:46

+ 18:8 Лк. 8:41, Элч. 13:15, 1 Кор. 1:14, Жкн. 4:53, Элч. 16:34

+ 18:15 Элч. 23:29

* Өзүн Кудайга арнаган адам.

+ 18:18 Элч. 18:2, Рим. 16:1, Кат. 6:5, Кат. 6:9

+ 18:19 Элч. 19:1, Элч. 20:16

+ 18:21 Жкп. 4:15

+ 18:23 Элч. 16:6

+ 18:24 Элч. 19:1, 1 Кор. 1:12, 1 Кор. 3:5, 1 Кор. 4:6, 1 Кор. 16:12, Тит 3:13

+ 18:25 Лк. 3:3, Элч. 19:3

+ 18:26 Элч. 4:30, Эф. 6:19

+ 18:27 1 Кор. 16:3, 2 Кор. 3:1

+ 18:28 Элч. 9:22

+ 19:1 Элч. 18:21

+ 19:3 Элч. 18:25

+ 19:4 Лк. 3:3, Жкн. 1:7

+ 19:5 Мт. 28:19, Элч. 8:16

+ 19:6 Элч. 8:17, Элч. 9:17, Элч. 10:46

+ 19:8 Элч. 4:30, Эф. 6:19

+ 19:12 Элч. 5:15

+ 19:13 Мт. 12:27, Мк. 9:38, Лк. 9:49

+ 19:15 Лк. 4:34, Жкп. 2:19

+ 19:18 Мк. 1:5, Жкп. 5:16

+ 19:20 Элч. 6:7, Элч. 12:24

+ 19:21 Рим. 15:26, 1 Кор. 16:5, Рим. 15:23-24

+ 19:22 Элч. 16:1

* Гректердин аял Кудайы.

+ 19:26 Ыш. 44:10-20, Жер. 10:3-6

+ 19:29 Элч. 19:29, Кол. 4:10, Фил. 1:24

+ 20:1 Элч. 19:21

+ 20:3 Элч. 9:23, Элч. 23:30

+ 20:4 Элч. 19:29, Эф. 6:21, Кол. 4:7, 2 Тим. 4:12, 2 Тим. 4:20, Тит 3:12

+ 20:5 Элч. 16:8

+ 20:6 Чыг. 12:15, Элч. 12:3

+ 20:7 1 Кор. 16:2, Аян 1:10

+ 20:9 2 Пад. 1:2

+ 20:10 1 Пад. 17:21, 2 Пад. 4:34

+ 20:16 Чыг. 23:16, Чыг. 34:22, Леб. 23:15, Мыйз. 16:9, Элч. 2:1

+ 20:18 Элч. 18:19, 1 Тес. 1:5

+ 20:23 Элч. 9:16, Элч. 21:33

+ 20:24 2 Тим. 4:7

+ 20:26 Мыйз. 8:19

+ 20:28 Жкн. 21:16-17, 1 Пет. 5:2, 1 Пет. 1:18-19

+ 20:29 Мт. 7:15, Жкн. 10:12

+ 20:30 2 Пет. 2:1, 2 Кор. 11:13, 1 Тим. 4:1

+ 20:31 Мк. 14:38

+ 20:32 Элч. 14:23, 1 Пет. 1:4

+ 20:33 1 Шам. 12:3, 2 Кор. 7:2

+ 20:34 Элч. 18:3

+ 20:35 Мт. 10:8

+ 20:36 Элч. 21:5

+ 21:4 Элч. 20:23

+ 21:5 Элч. 20:36

+ 21:8 Элч. 6:5, Элч. 8:5

+ 21:9 2 Пад. 22:14, Лк. 2:36, Элч. 2:17-18

+ 21:10 Элч. 11:28

+ 21:11 1 Пад. 11:30, Жер. 27:2

+ 21:12 Мт. 16:21-23

+ 21:13 Элч. 20:24, Флп. 2:17

+ 21:18 Элч. 12:17, Жкп. 1:1

+ 21:20 Рим. 10:2

+ 21:21 Рим. 2:28-29, 1 Кор. 7:19

+ 21:23 Кат. 6:2-5, Кат. 6:13

+ 21:24 Элч. 18:18

+ 21:25 Элч. 15:29

+ 21:26 Кат. 6:9-12

+ 21:28 Элч. 6:13, Жез. 44:7

+ 21:29 Элч. 20:4

+ 21:33 Элч. 20:23, Элч. 21:11

* Казарма.

+ 21:34 Элч. 19:32

+ 21:39 Элч. 9:11, Элч. 22:3

+ 22:3 Элч. 9:11, Элч. 21:39, Элч. 5:34, Флп. 3:6

+ 22:4 Элч. 8:3

+ 22:5 Элч. 9:1-2

+ 22:6 Элч. 9:3-6, Элч. 26:12-18

+ 22:12 Элч. 9:17

+ 22:15 Элч. 9:15

+ 22:16 Элч. 9:18

+ 22:17 Элч. 9:26

+ 22:20 Элч. 7:58

+ 22:25 Элч. 16:37

+ 23:1 1 Кор. 4:4, 2 Кор. 1:12, 2 Тим. 1:3, Эвр. 13:18

+ 23:2 Элч. 24:1, 1 Пад. 12:24

+ 23:3 Мыйз. 25:1-2

+ 23:4 Жкн. 18:22

+ 23:5 Чыг. 22:28

+ 23:6 Элч. 4:1, Флп. 3:5, 1 Кор. 15:13

+ 23:8 Мт. 22:23, Лк. 20:27

+ 23:9 Жкн. 12:29

+ 23:11 Элч. 27:23

+ 23:24 Элч. 24:3, Элч. 25:14

+ 23:27 Элч. 21:32-33, Элч. 22:27

+ 23:28 Элч. 22:30

+ 23:29 Элч. 18:15

+ 23:30 Элч. 9:23, Элч. 20:3

+ 23:34 Элч. 21:39

+ 24:1 Элч. 23:2

+ 24:5 Лк. 23:2

+ 24:6 Элч. 21:27-29

+ 24:15 Дан. 12:2, Аян 20:6, Аян 20:13

+ 24:16 Элч. 23:1, Эвр. 13:18

+ 24:17 Рим. 15:25-28, 1 Кор. 16:1, Гал. 2:10

+ 24:18 Элч. 21:26

+ 24:21 Элч. 23:6

+ 24:25 Элч. 17:32

+ 25:3 Элч. 23:12

+ 25:10 Рим. 13:1

+ 25:12 Элч. 23:11

+ 25:19 Элч. 18:15, Элч. 23:29

+ 25:24 Элч. 22:22

+ 25:25 Лк. 23:14, Элч. 23:29

+ 26:1 Заб. 118:46, Мт. 10:18, Элч. 9:15

+ 26:4 Гал. 1:13

+ 26:5 Элч. 23:6, Флп. 3:5

+ 26:7 Мт. 19:28, Жкп. 1:1

+ 26:8 1 Кор. 5:12

+ 26:9 Жкн. 16:2, 1 Тим. 1:13

+ 26:10 Элч. 8:3

+ 26:11 Элч. 9:1

+ 26:12 Элч. 9:3-6, Элч. 22:6-11

* 9 бөлүмдүн 5-аятын кара.

+ 26:18 Ыш. 35:5, Ыш. 42:7, Эвр. 2:14-15

+ 26:20 Элч. 9:20

+ 26:21 Элч. 21:27, Элч. 21:30

+ 26:23 1 Кор. 15:20, Кол. 1:18, Аян 1:5, Ыш. 42:6, Ыш. 49:6, Элч. 13:47

+ 26:29 Элч. 21:33

+ 26:31 Элч. 23:29

+ 26:32 Элч. 25:12

+ 27:1 Элч. 25:12

+ 27:2 Элч. 19:29

+ 27:6 Элч. 28:11

+ 27:14 Мк. 4:37

+ 27:18 Жун. 1:5

+ 27:23 Элч. 8:26

+ 27:24 Элч. 23:11

+ 27:26 Элч. 28:1

+ 27:34 1 Шам. 14:45, 2 Шам. 14:11, 1 Пад. 1:52, Лк. 21:18

+ 27:35 Мт. 15:36

+ 27:43 Элч. 27:3

* Азыркы Мальта.

* Бутпарастардын аял кудайы.

+ 28:5 Заб. 90:13, Мк. 16:18, Лк. 10:19

+ 28:6 Элч. 14:11

+ 28:8 Элч. 9:40, Жкп. 5:16

+ 28:11 Элч. 27:6

+ 28:18 Элч. 23:29, Элч. 26:31-32

* Машайактын келиши жана Өз Падышачылыгын орнотушу.

+ 28:23 Лк. 24:27

+ 28:25 Мт. 15:7

+ 28:27 Ыш. 6:9-10, Мт. 13:15, Мк. 4:12, Жкн. 12:40

+ 28:28 Ыш. 40:5, Лк. 3:6

+ 28:31 Элч. 4:29, Эф. 6:19

+ 1:1 Мт. 13:55, Элч. 12:17, Элч. 15:13, Элч. 21:18, Гал. 1:19, Гал. 2:9, Лк. 22:30, Жкн. 7:35, Элч. 26:7, 1 Пет. 1:1

+ 1:2 Мт. 5:11-12, 1 Пет. 1:6-7

+ 1:3 Рим. 5:3

+ 1:4 2 Пет. 1:6, Мт. 5:48

+ 1:5 1 Пад. 3:9-12, Нак. 2:3-6

+ 1:6 Мт. 21:21, Мк. 11:24

+ 1:7 Жкп. 4:8

+ 1:9 Жер. 9:23-24, 1 Кор. 1:31, 2 Кор. 10:17

+ 1:11 Ыш. 40:7, 1 Пет. 1:24

+ 1:12 Мт. 10:22, Мк. 13:13, Жкп. 5:11, 2 Тим. 4:8, Аян 2:10

+ 1:15 Аюп 15:35, Заб. 7:15, Ыш. 59:4, Рим. 5:12, Рим. 6:23

+ 1:16 Мк. 13:5, 1 Жкн. 3:7, Кол. 2:8, 2 Тес. 2:3

+ 1:17 Башт. 1:16, Мал. 3:6, 1 Жкн. 1:5

+ 1:18 Жер. 2:3, 2 Тес. 2:13, Аян 14:4, Жкн. 1:13

+ 1:19 Нак. 10:19, Нак. 14:29, Нас. 7:9

+ 1:21 Кол. 3:8

+ 1:22 Лк. 11:28, Жкн. 13:17, 1 Жкн. 3:18, Рим. 2:13

+ 1:25 Жкп. 2:12, Лк. 11:28

+ 1:26 Заб. 38:2, Жкп. 3:2-3

+ 1:27 Аюп 31:17-18, Ыш. 1:17, Мт. 25:36, 2 Пет. 3:14, 1 Жкн. 5:18, 1 Тим. 5:22

+ 2:1 Мыйз. 1:17, Мыйз. 16:19, Мт. 22:16, Лк. 20:21, Рим. 2:11

+ 2:5 1 Кор. 1:27-28, 2 Кор. 8:9, Аян 2:9

+ 2:8 Леб. 19:18

+ 2:9 Чыг. 23:2-3, Леб. 19:15, Мыйз. 1:17

+ 2:10 Мт. 5:19, Гал. 3:10

+ 2:11 Чыг. 20:13-14

+ 2:12 Жкп. 1:25

+ 2:13 Мт. 6:15, Мт. 18:35, Лк. 6:37

+ 2:16 Мыйз. 15:7, Нак. 21:13, Ыш. 58:7, Мт. 25:35, Лк. 3:11, 1 Жкн. 3:17-18

+ 2:18 Мт. 7:16, Гал. 5:6

+ 2:19 Мыйз. 6:4, Мт. 8:29, Мк. 1:24, Мк. 5:7, Элч. 16:17, Элч. 19:15

+ 2:21 Башт. 22

+ 2:22 Эвр. 11:17-18

+ 2:23 Башт. 15:6, Рим. 4:3, Гал. 3:6, 2 Жыл. 20:7, Ыш. 41:8

+ 2:25 Жаш. 2:1, Жаш. 2:16, Жаш. 6:24

+ 3:1 Мт. 23:8

+ 3:2 1 Пад. 8:46, 2 Жыл. 6:36, Нак. 20:9, Нас. 7:20, 1 Жкн. 1:8-10, Рим. 3:23, Заб. 38:2, Жкп. 1:26

+ 3:3 Заб. 31:9, Нак. 26:3

+ 3:6 Мт. 12:34, Мт. 15:18, Нак. 16:27

+ 3:8 Заб. 119:2, Заб. 139:4

+ 3:9 Башт. 1:26

+ 3:13 Жкп. 2:18

+ 3:15 1 Тим. 4:1, Аян 2:24

+ 3:18 Мт. 5:9, Гал. 6:8

+ 4:1 1 Пет. 2:11

+ 4:3 Нак. 10:3

+ 4:4 Жер. 3:8, Жер. 31:22, Жез. 16:32, Ош. 5:7, Жкн. 15:19, 1 Жкн. 2:15, Рим. 8:7

+ 4:5 1 Кор. 6:19

+ 4:6 Нак. 3:34, 1 Пет. 5:5

+ 4:7 1 Пет. 5:8-9, Эф. 4:27

+ 4:8 2 Жыл. 15:2, Заб. 72:28, Жкп. 1:7-8, Заб. 50:4, Ыш. 1:16, Жер. 4:14

+ 4:10 Ыш. 57:15

+ 4:11 Рим. 14:4, Рим. 14:10

+ 4:12 Жкп. 5:9, Лк. 12:5, Мт. 7:1

+ 4:14 Нак. 27:1, Лк. 12:18-20, Заб. 101:4

+ 4:15 Элч. 18:21

+ 4:17 Жкн. 9:41

+ 5:1 Амос 6:1, Лк. 6:24

+ 5:2 Аюп 13:28, Ыш. 50:9, Мт. 6:19-20

+ 5:3 Рим. 2:5

+ 5:4 Леб. 19:13, Мыйз. 24:14-15, Мыйз. 24:15, Ыш. 5:9

+ 5:5 Жер. 12:3

+ 5:7 Мыйз. 11:14

+ 5:8 1 Пет. 4:7

+ 5:9 Мт. 7:1, Жкп. 4:12

+ 5:10 Мт. 5:12, Мт. 23:34, Элч. 7:52, Эвр. 11:32-38

+ 5:11 Мт. 10:22, Мк. 13:13, Жкп. 1:12, Аян 2:10, Аюп 1:21-22, Аюп 2:10, Аюп 42:10, Чыг. 34:6

+ 5:12 Мт. 5:34-37

+ 5:13 1 Кор. 14:15, Эф. 5:19

+ 5:14 Мк. 6:13

+ 5:15 Аюп 22:30

+ 5:16 Мк. 1:5, Элч. 19:18, Башт. 20:17, Кат. 11:2, 1 Пад. 13:6, 2 Пад. 4:33-34, Аюп 42:8, Элч. 9:40, Элч. 28:8

+ 5:17 1 Пад. 17:1, 1 Пад. 18:1, Лк. 4:25

+ 5:18 1 Пад. 18:42-45

+ 5:19 Гал. 6:1

+ 5:20 Нак. 10:12, 1 Пет. 4:8

+ 1:1 Мт. 4:18-21, Жкн. 1:40-42, Жкп. 1:1

+ 1:2 Эвр. 12:24, Дан. 3:31, 2 Пет. 1:2, Жүй. 1:2

+ 1:3 2 Кор. 1:3, Эф. 1:3, 1 Пет. 3:21, Жкн. 3:3, Тит 3:5

+ 1:4 Мт. 6:20, Мт. 19:21, Кол. 1:5

+ 1:5 Эф. 2:8

+ 1:6 Мт. 5:11-12, Жкп. 1:2-3

+ 1:7 Аюп 23:10, Заб. 65:10, 1 Кор. 3:13, Рим. 2:10

+ 1:8 Жкн. 20:29

+ 1:10 2 Пет. 1:19

+ 1:11 Рим. 8:9, Лк. 24:26

+ 1:12 Элч. 2:2-4

+ 1:13 Мк. 13:33-34, Эф. 6:18, 1 Тес. 5:6

+ 1:14 Элч. 17:30, Эф. 4:18-19, Рим. 12:2, Тит 3:3

+ 1:15 1 Жкн. 3:3, 2 Пет. 3:11

+ 1:16 Леб. 11:44, Леб. 19:2

+ 1:17 Мыйз. 10:17, Чыг. 4:22, Жер. 31:9, 2 Кор. 6:18

+ 1:18 Чыг. 12:3, Леб. 1:10, Ыш. 53:7, Жкн. 1:29, Элч. 20:28, Эвр. 9:14

+ 1:20 Эвр. 1:2

+ 1:22 Жкн. 13:34, Рим. 12:9, Эвр. 13:1

+ 1:23 Жкн. 1:13, Эвр. 4:12

+ 1:25 Ыш. 40:6-8, Жкп. 1:10-11

+ 2:1 Эф. 4:31, Кол. 3:8

+ 2:2 Мт. 18:3, 1 Кор. 3:2, Эвр. 5:13

+ 2:3 Заб. 33:9

+ 2:4 1 Кор. 10:4

+ 2:5 Эф. 2:20-22, Чыг. 19:6

+ 2:6 Ыш. 28:16, Рим. 9:33, Рим. 10:11

+ 2:7 Заб. 117:22, Мк. 12:11, Элч. 4:11

+ 2:8 Ыш. 8:14, Рим. 9:33

+ 2:9 Мыйз. 10:15, Чыг. 19:6, Мыйз. 7:6, Аян 1:6, Аян 5:10, Заб. 35:10, Жкн. 1:9

+ 2:10 Ош. 1:6, Ош. 1:9, Ош. 2:23, Рим. 9:25

+ 2:11 Леб. 25:23, Жкп. 4:1, Рим. 7:23, Рим. 13:14, Гал. 5:24

+ 2:12 Мт. 5:16, 2 Кор. 9:13, Гал. 1:24

+ 2:13 Рим. 13:1, Тит 3:1

+ 2:14 Рим. 13:3-4

+ 2:16 Жкн. 8:32, Жкп. 1:25, Жкп. 2:12, Рим. 6:18, 1 Кор. 7:22, 2 Кор. 3:17, Гал. 5:1, Гал. 5:13, 1 Кор. 7:22

+ 2:17 Нак. 24:21, Рим. 13:7

+ 2:18 Эф. 6:5, Кол. 3:22, 1 Тим. 6:1, Тит 2:9

+ 2:19 1 Пет. 3:14, 1 Пет. 3:17, 1 Пет. 4:16

+ 2:21 Элч. 14:22, Жкн. 13:15

+ 2:22 Ыш. 53:9

+ 2:23 Мт. 5:39, Ыш. 53:7, Лк. 23:46

+ 2:24 Рим. 6:2, Гал. 2:19, Гал. 5:24, Ыш. 53:4-5

+ 2:25 Заб. 118:176, Ыш. 53:6, Жер. 50:6, Жез. 34:6, Жез. 34:11, Лк. 15:6

+ 3:1 Башт. 3:16, 1 Кор. 14:34, Эф. 5:22, Кол. 3:18, Тит 2:5

+ 3:4 1 Тим. 2:9

+ 3:6 Башт. 18:12

+ 3:7 Эф. 5:25, Кол. 3:19

+ 3:8 Рим. 12:16

+ 3:9 Леб. 19:18, 1 Тес. 5:15, Рим. 12:17, Мт. 5:44, Рим. 12:14, 1 Кор. 4:12

+ 3:12 Заб. 33:13-17

+ 3:14 Мт. 5:10, 1 Пет. 2:19-20, 1 Пет. 4:14-16, Ыш. 8:12

+ 3:15 Ыш. 8:13, Кол. 4:6

+ 3:16 1 Пет. 2:12, Лк. 13:17

+ 3:17 1 Пет. 2:20

+ 3:18 1 Пет. 2:21, 1 Пет. 4:1, Эвр. 9:26-28

+ 3:19 Башт. 6:3-14, Башт. 7:17, 2 Пет. 2:5

+ 3:21 Рим. 6:4, Мк. 16:16, 1 Пет. 1:3

+ 3:22 Лк. 24:51, Элч. 1:9, Заб. 109:1, Мк. 16:19, Рим. 8:34, Рим. 8:38, 1 Кор. 15:24, Эф. 1:21

+ 4:1 1 Пет. 3:18, Рим. 6:2, Рим. 6:7, Гал. 5:24, Кол. 3:3

+ 4:2 Рим. 6:14, Рим. 14:7-8, 2 Кор. 5:15, Тит 2:12

* Эркек менен жыныстык катнашта болгон эркек.

+ 4:4 Эф. 4:17-19, 1 Пет. 2:12, 1 Пет. 3:16

+ 4:5 Жкн. 5:22, Элч. 10:42, 1 Пет. 4:5

+ 4:7 Жкп. 5:8, 1 Кор. 7:29, 1 Кор. 7:31, Мк. 14:38

+ 4:8 Нак. 10:12, Жкп. 5:20

+ 4:9 Эвр. 13:2

+ 4:10 Рим. 12:6-8, 1 Кор. 7:7, Лк. 12:42-43

+ 4:11 Жкн. 13:31, 1 Кор. 10:31, Жүй. 1:24-25, Аян 1:6, Аян 5:13

+ 4:12 1 Пет. 1:7

+ 4:13 Элч. 5:41, Флп. 3:11

+ 4:14 Заб. 88:51-52, Мт. 5:11

+ 4:16 1 Пет. 2:19-20

+ 4:17 Рим. 2:9, Жер. 25:29

+ 4:18 Нак. 11:31

+ 4:19 Заб. 30:6, Лк. 23:46

+ 5:1 Лк. 24:48, Рим. 8:17

+ 5:2 Жкн. 21:16-17, Элч. 20:28, 1 Тим. 3:8, Тит 1:7

+ 5:3 Мт. 20:25-26, Флп. 3:17, 2 Тес. 3:9, 1 Тим. 4:12, Тит 2:7

+ 5:4 Заб. 22:1, Заб. 79:2, Ыш. 40:11, Жез. 34:11-15, Нас. 12:12, Жкн. 10:11, Эвр. 13:20, 1 Кор. 9:25

+ 5:5 Нак. 3:34, Жкп. 4:6

+ 5:7 Заб. 36:5, Мт. 6:25, Флп. 4:6

+ 5:8 Мк. 13:33-34, 1 Пет. 5:8, Эф. 6:18, 1 Тес. 5:6, Аюп 1:6, Аюп 2:2, 2 Кор. 2:11, Эф. 6:11

+ 5:9 Жкп. 4:7, Элч. 14:22, 1 Тес. 3:3

+ 5:10 2 Тим. 2:10

+ 5:11 1 Пет. 4:11

+ 5:12 Элч. 15:22, Элч. 15:40, 1 Тес. 1:1, 2 Тес. 1:1

+ 5:13 Элч. 12:12, Элч. 13:5, Элч. 15:37

+ 5:14 Рим. 16:16

+ 1:1 Мт. 4:18-21, Жкн. 1:40-42, Тит 2:13

+ 1:2 Дан. 3:31, 1 Пет. 1:2, Жүй. 1:2

+ 1:4 2 Пет. 2:18

+ 1:6 Жкп. 1:3-4

+ 1:7 1 Жкн. 4:16, 1 Кор. 13:13, Эвр. 13:1

+ 1:8 Тит 3:14

+ 1:9 1 Жкн. 1:7, Эф. 5:26, Эвр. 9:14

+ 1:10 1 Тес. 1:4

+ 1:11 Кол. 1:13

+ 1:12 Жүй. 1:5

+ 1:14 Жкн. 21:18-19, 2 Тим. 4:6

+ 1:16 1 Тес. 2:19, 1 Тес. 4:16, Лк. 9:32, Жкн. 1:14

+ 1:17 Мт. 3:17, Мт. 17:5, Мк. 1:11, Мк. 9:7, Лк. 9:35, Жкн. 8:54, Жкн. 17:1, Элч. 3:13

+ 1:19 1 Пет. 1:10, Заб. 118:105, Жкн. 5:35, 2 Кор. 4:6

+ 1:21 2 Тим. 3:16, 2 Шам. 17:13, Нек. 9:30

+ 2:1 Мыйз. 13:1-3, Жер. 14:14, Жер. 23:16, Мт. 7:15, Элч. 20:30, 2 Кор. 11:13, 1 Тим. 4:1, Жүй. 1:4, 1 Кор. 6:20, 1 Кор. 7:23

+ 2:3 Рим. 16:18, Кол. 2:4

+ 2:4 Жүй. 1:6

+ 2:5 Башт. 7:17, 1 Пет. 3:19-20, Башт. 7:23

+ 2:6 Башт. 19:24

+ 2:9 1 Кор. 10:13, Аян 3:10

+ 2:10 Жүй. 1:16, Жүй. 1:8-9

+ 2:12 Жүй. 1:10

+ 2:15 Кат. 22:5, Кат. 25:1-2, Кат. 31:16, Мыйз. 23:3-6, Жүй. 1:11, Аян 2:14

+ 2:16 Кат. 22:21-30

+ 2:17 Жүй. 1:12-13

+ 2:18 2 Пет. 1:4

+ 2:19 Гал. 5:13, Жкн. 8:34, Рим. 6:16-20, Тит 3:3

+ 2:20 Мт. 12:45, Лк. 11:26

+ 2:21 Рим. 7:12

+ 2:22 Нак. 26:11

+ 3:1 2 Пет. 1:13

+ 3:2 Жүй. 1:17-18

+ 3:4 Ыш. 5:19, Жер. 17:15, Жез. 12:22

+ 3:5 Башт. 1:9, Заб. 23:2, Заб. 135:6

+ 3:6 Башт. 7:11, Башт. 7:21

+ 3:8 Заб. 89:5

+ 3:9 Аб. 2:3, Ыш. 30:18, Жез. 18:23, Жез. 33:11, Рим. 2:4, 1 Тим. 2:4, 1 Тим. 2:6

+ 3:10 Мт. 24:43, Лк. 12:39, 1 Тес. 5:2, Заб. 101:26-27, Ыш. 34:4, Ыш. 51:6, Мк. 13:31

+ 3:11 1 Пет. 1:15

+ 3:12 Жүй. 1:21

+ 3:13 Ыш. 65:17, Ыш. 66:2, Аян 21:1, Ыш. 60:21, Аян 21:27

+ 3:14 Жкп. 1:27, 1 Жкн. 5:18, 1 Тим. 5:22

+ 3:15 Рим. 2:4, Аян 2:21

+ 3:16 Эвр. 5:10

+ 3:18 Эф. 4:15, Кол. 1:10, Кол. 2:19, Рим. 11:36

+ 1:1 Лк. 24:39, Жкн. 1:14, Жкн. 20:27, 2 Пет. 1:16

+ 1:2 Жкн. 1:4, Жкн. 5:26, Жкн. 11:25, 1 Жкн. 5:11, Жкн. 15:27, Жкн. 1:1, Жкн. 1:18

+ 1:3 Жкн. 17:21, 1 Кор. 1:9

+ 1:4 Жкн. 15:11

+ 1:5 Жкн. 1:4, Жкн. 8:12, Жкп. 1:17

+ 1:6 Жкн. 12:35, 2 Кор. 6:16

+ 1:7 Ыш. 2:5, Ыш. 60:1, Эф. 1:7, Эвр. 9:14

+ 1:8 1 Пад. 8:46, 2 Жыл. 6:36, Нак. 20:9, Нас. 7:20, Жкп. 3:2, Рим. 3:23

+ 1:9 Заб. 31:5, Заб. 50:4, Нак. 28:13

+ 1:10 1 Жкн. 5:10, Жкн. 5:38, Жкн. 8:37

+ 2:1 Жкн. 14:26, Рим. 8:34, Эвр. 7:25

+ 2:2 Жкн. 1:29, Жкн. 11:52, 1 Жкн. 4:10, Рим. 3:25-26

+ 2:3 Жкн. 14:15, Жкн. 15:10, 1 Жкн. 5:3

+ 2:4 Тит 1:16

+ 2:5 1 Жкн. 4:12

+ 2:7 Жкн. 13:34, Леб. 19:18, 2 Жкн. 1:5

+ 2:8 Жкн. 13:34, Жкн. 1:9, Жкн. 8:12, Рим. 13:12, Эф. 5:8, 1 Тес. 5:5

+ 2:9 1 Жкн. 4:20

+ 2:10 Жкн. 11:10

+ 2:12 Элч. 10:43, Элч. 13:38

+ 2:13 Эф. 6:11, Жкн. 14:7

+ 2:15 Жкп. 4:4

+ 2:17 1 Кор. 7:31

+ 2:18 Мт. 24:5, 1 Жкн. 4:3, 2 Жкн. 1:7, 1 Тим. 4:1, 2 Тим. 3:1

+ 2:19 Мыйз. 13:13, Элч. 20:30, 1 Кор. 11:19

+ 2:20 Жкн. 14:26, Жкн. 16:13, 1 Кор. 2:10

+ 2:22 1 Жкн. 4:3

+ 2:23 Мт. 10:33

+ 2:24 1 Жкн. 3:11

+ 2:26 Мк. 13:5, 1 Жкн. 3:7, Кол. 2:8, 2 Тес. 2:3

+ 2:27 Жер. 31:34, Эвр. 8:11

+ 2:28 1 Жкн. 3:2, 1 Тес. 2:19

+ 2:29 Мт. 6:1, 3 Жкн. 1:11

+ 3:1 Жкн. 3:16, Рим. 5:8, Эф. 2:4, Мт. 5:9, Жкн. 1:12, 1 Жкн. 5:1, Рим. 8:14, Жкн. 16:3, Жкн. 17:25

+ 3:2 Рим. 8:15-16, Гал. 3:26, Эф. 1:5, Рим. 8:29, 2 Кор. 3:18, Флп. 3:21, Аюп 19:26, Заб. 16:15, 1 Кор. 13:12, Аян 22:4

+ 3:3 2 Кор. 7:1

+ 3:5 Жкн. 1:29, Эвр. 9:26, 1 Пет. 2:22, 2 Кор. 5:21, Эвр. 4:15

+ 3:6 3 Жкн. 1:11

+ 3:7 Мк. 13:5, 1 Жкн. 2:26, Кол. 2:8, 2 Тес. 2:3

+ 3:8 Жкн. 8:44, Эвр. 2:14

* Кудайдын табияты.

+ 3:9 Заб. 118:3, 1 Жкн. 5:18

+ 3:10 1 Жкн. 4:8, 1 Жкн. 4:20

+ 3:11 Леб. 19:18, Жкн. 13:34, 1 Жкн. 1:5, 1 Жкн. 2:24, 2 Жкн. 1:5

+ 3:12 Жкн. 8:44, Башт. 4:3-8, Жүй. 1:11, Эвр. 11:4

+ 3:13 Мк. 13:13, Жкн. 7:7, Жкн. 15:18

+ 3:14 Жкн. 5:24

+ 3:15 Мт. 5:22, Аян 21:8

+ 3:16 Жкн. 10:11, Жкн. 15:13

+ 3:17 Мыйз. 15:7, Нак. 21:13, Жкп. 2:15-16

+ 3:18 Жкп. 1:22, Рим. 2:13

+ 3:21 1 Жкн. 2:28

+ 3:22 Мт. 7:7-8, Жкн. 14:13-14

+ 3:23 Жкн. 6:29

+ 3:24 Жкн. 6:56, Жкн. 15:4-5, Рим. 8:9, Рим. 8:16

+ 4:1 1 Кор. 14:29, 1 Тес. 5:20-21, Аян 2:2, Мыйз. 13:1-3, Жер. 14:14, Жер. 23:16, Жер. 29:8, Мт. 7:15, Мк. 13:22, 2 Пет. 2:1

+ 4:2 Жкн. 1:14, 1 Тим. 3:16, Эвр. 2:14, 1 Кор. 12:3

+ 4:3 1 Жкн. 2:18, 1 Жкн. 2:22, 2 Жкн. 1:7

+ 4:5 Жкн. 3:31, Жкн. 8:23, Жкн. 15:19

+ 4:6 Жкн. 18:37, Жкн. 14:17, 1 Тим. 4:1

+ 4:7 1 Кор. 13, 1 Жкн. 3:10-11

+ 4:9 Жкн. 3:16

+ 4:10 Жкн. 1:29, 1 Жкн. 4:10, Жкн. 3:16, Рим. 5:8

+ 4:12 Чыг. 33:20, Жкн. 1:18, 1 Тим. 6:16, 1 Жкн. 2:5

+ 4:13 1 Жкн. 3:24

+ 4:14 Жкн. 3:17

+ 4:15 Мт. 14:33, 1 Жкн. 5:5

+ 4:17 1 Жкн. 2:28, 1 Жкн. 3:21

+ 4:20 1 Жкн. 2:9, 1 Жкн. 3:10

+ 4:21 Леб. 19:18, Мт. 19:19, Мт. 22:39, Мк. 12:31

+ 5:1 Жкн. 1:12

+ 5:2 1 Жкн. 2:5, 1 Жкн. 3:24, 1 Жкн. 4:13

+ 5:3 Жкн. 14:15, 2 Жкн. 1:6, Мт. 11:30

+ 5:4 Жкн. 16:33, Эф. 6:16

+ 5:5 Мт. 14:33, 1 Жкн. 4:15

+ 5:6 Жкн. 14:17, Жкн. 15:26

+ 5:9 Жкн. 5:36

+ 5:10 1 Жкн. 1:10, Мт. 3:17

+ 5:11 Жкн. 1:4, Жкн. 5:26, Жкн. 11:25, 1 Жкн. 1:2

+ 5:13 Жкн. 20:31

+ 5:14 Мт. 7:7-8, Жкн. 14:13-14, 1 Жкн. 3:22

+ 5:16 Мт. 12:31-32, Мк. 3:29, Эвр. 6:4-6, Эвр. 10:26

+ 5:18 Заб. 118:3, 1 Жкн. 3:9

+ 5:19 Лк. 4:6, Гал. 1:4

+ 5:20 Жкн. 1:1, Жкн. 20:28

+ 5:21 1 Кор. 10:7, 1 Кор. 10:14

+ 1:1 1 Жкн. 3:1, Жкн. 8:32

+ 1:3 1 Тим. 1:2, 2 Тим. 1:2

+ 1:4 3 Жкн. 1:4

+ 1:5 Леб. 19:18, Жкн. 13:34, Жкн. 15:12, 1 Жкн. 3:11

+ 1:6 Жкн. 14:15, 1 Жкн. 5:3

+ 1:7 Жкн. 1:14, 1 Жкн. 4:2, 1 Тим. 3:16, Эвр. 2:14, 1 Жкн. 2:18, 1 Жкн. 4:3

+ 1:8 1 Кор. 3:8

+ 1:9 1 Жкн. 2:23

+ 1:10 Рим. 16:17, 1 Тес. 5:22

+ 1:12 Жкн. 15:11, Жкн. 16:24, Жкн. 17:13, 3 Жкн. 1:13-14

+ 1:1 1 Жкн. 3:18, 2 Жкн. 1:1

+ 1:4 2 Жкн. 1:4

+ 1:5 Гал. 6:10, Эвр. 13:1

+ 1:8 1 Тим. 5:18

+ 1:11 Заб. 33:15, Заб. 36:27, Ыш. 1:16-17, 1 Жкн. 2:29, 1 Жкн. 3:6

+ 1:12 Жкн. 21:24

+ 1:13 2 Жкн. 1:12

+ 1:1 Элч. 12:17, Жкп. 1:1, Мт. 13:55

+ 1:2 Дан. 3:31, 1 Пет. 1:2, 2 Пет. 1:2

+ 1:3 1 Тим. 6:12, 2 Тим. 4:7

+ 1:4 2 Пет. 2:1

+ 1:5 Кат. 14:36-37, Кат. 26:64, 2 Пет. 1:12, Эвр. 3:17

+ 1:6 2 Пет. 2:4

+ 1:7 2 Пет. 2:6, Башт. 18:20, Башт. 19:24, Мыйз. 29:23, Мт. 25:41

+ 1:8 2 Пет. 2:10

+ 1:9 Дан. 10:13, Дан. 12:1, 1 Тес. 4:16, Аян 12:7, Мыйз. 34:6, Зак. 3:2

+ 1:10 2 Пет. 2:12

+ 1:11 Башт. 4:3-8, 1 Жкн. 3:12, Эвр. 11:4, Кат. 22:5, Кат. 25:1-2, Кат. 31:16, Мыйз. 23:3-6, 2 Пет. 2:15, Кат. 16:31-35

+ 1:12 2 Пет. 2:17, Мт. 15:13

+ 1:13 Ыш. 57:20

* Периштелер.

+ 1:16 2 Пет. 2:10

+ 1:17 2 Пет. 3:2-3

+ 1:19 Рим. 8:9

+ 1:20 Эф. 6:18

+ 1:21 2 Пет. 3:12

+ 1:23 Амос 4:11, Зак. 3:2, Аян 3:4

+ 1:2 Лк. 1:69-70, Тит 1:1-2

+ 1:3 Мт. 1:1

+ 1:5 Элч. 9:15

+ 1:7 1 Кор. 1:2

+ 1:8 Рим. 16:19, Флп. 1:3, 2 Тим. 1:3, Фил. 1:4

+ 1:9 Рим. 9:1, 2 Кор. 1:23, Флп. 1:8, 1 Тес. 2:5

+ 1:10 Рим. 15:32

+ 1:13 Рим. 15:22-23, 1 Тес. 2:18, Флп. 4:17

* Эллин эместерге.

+ 1:14 1 Кор. 9:16

+ 1:16 Мк. 8:38, Флп. 1:20, Рим. 2:9-10, 1 Кор. 1:18

+ 1:17 Рим. 3:21, Аб. 2:4, Гал. 3:11, Эвр. 10:38

+ 1:18 Эф. 5:6, Кол. 3:6

+ 1:19 Элч. 14:17, Элч. 17:24-27

+ 1:20 Заб. 18:2-5

+ 1:21 2 Пад. 17:15, Жер. 2:5, Эф. 4:17-18

+ 1:22 Нак. 21:30, Ыш. 44:25, 1 Кор. 1:20, 1 Кор. 3:19

+ 1:23 Чыг. 20:4-5, Мыйз. 4:16-18, Заб. 105:20, Жер. 2:11, Жез. 8:10

+ 1:24 Заб. 80:13, Жез. 20:25

+ 1:25 Жер. 10:14

+ 1:26 Кол. 3:5

+ 1:27 Леб. 18:22, Леб. 20:13

+ 1:31 2 Тим. 3:2-4

+ 1:32 Рим. 6:21

+ 2:1 2 Шам. 12:5-7, Мт. 7:2, Лк. 6:37, Жкн. 8:7

+ 2:4 2 Пет. 3:9, 2 Пет. 3:15, Аян 2:21

+ 2:5 Жкп. 5:3

+ 2:6 Нак. 24:12

+ 2:9 1 Пет. 4:17, Рим. 1:16, Жез. 18:20

+ 2:10 Ыш. 57:19, 1 Пет. 1:7

+ 2:11 Мыйз. 10:17, Мт. 22:16, Лк. 20:21, Элч. 10:34

+ 2:12 1 Кор. 9:21

+ 2:13 Лк. 11:28, Жкп. 1:22-23

+ 2:15 Жер. 31:33, Нас. 12:14

+ 2:17 Рим. 3:27, Рим. 9:4-5

+ 2:21 Чыг. 20:15, Мт. 23:3

+ 2:22 Чыг. 20:14

+ 2:24 Ыш. 52:5, Жез. 36:20

+ 2:25 Гал. 5:3

+ 2:26 Эф. 2:11

+ 2:27 2 Кор. 3:6, Мт. 12:41

+ 2:28 Рим. 9:6-8, 1 Кор. 7:19

+ 2:29 Мыйз. 10:16, Мыйз. 30:6, Жер. 4:4, Эф. 2:11, Флп. 3:3, Кол. 2:11, 2 Кор. 10:18

+ 3:1 Жкн. 4:22

+ 3:2 Мыйз. 4:8, Заб. 147:9

+ 3:3 Рим. 9:6, 2 Тим. 2:13

+ 3:4 Заб. 50:6

+ 3:7 Рим. 9:19

+ 3:8 Рим. 6:1, Рим. 6:15, 2 Кор. 6:8

+ 3:9 Рим. 5:12, Гал. 3:22, Рим. 1:18-32, Рим. 2

+ 3:12 Заб. 13:1-3, Нас. 7:20

+ 3:13 Заб. 5:10, Заб. 139:4

+ 3:14 Заб. 9:28

+ 3:17 Нак. 1:16, Ыш. 59:7-8

+ 3:18 Заб. 35:2

+ 3:20 Заб. 142:2, Элч. 13:39, Гал. 2:16, Гал. 3:11, Рим. 7:7

+ 3:21 Рим. 1:17, Гал. 2:16, Лк. 24:27, Элч. 10:43

+ 3:23 1 Пад. 8:46, 2 Жыл. 6:36, Заб. 142:2, Нак. 20:9, Нас. 7:20, 1 Жкн. 1:8-10

+ 3:24 Тит 3:7

+ 3:25 Жкн. 1:29, 1 Жкн. 2:2, Элч. 17:30, Рим. 2:4

+ 3:27 Рим. 2:17, 1 Кор. 1:29, Эф. 2:9

+ 3:28 Элч. 13:39

+ 3:29 Рим. 9:24, Рим. 10:12

+ 3:30 Мыйз. 6:4-5, Гал. 3:20, Гал. 3:8

+ 3:31 Мт. 5:17

+ 4:3 Башт. 15:6, Жкп. 2:23, Гал. 3:6

+ 4:5 Рим. 3:22

+ 4:6 Заб. 31:1-2

+ 4:8 2 Кор. 5:19

+ 4:9 Рим. 3:30

+ 4:11 Башт. 15:6, Башт. 17:10

+ 4:13 Башт. 17:4-6, Гал. 3:16, Эвр. 7:6

+ 4:14 Гал. 3:17-18

+ 4:15 1 Кор. 15:56, Гал. 3:10, Рим. 7:7

+ 4:16 Гал. 3:22

+ 4:17 Башт. 17:5, Жкн. 5:21

+ 4:18 Башт. 15:5

+ 4:19 Башт. 17:17, Эвр. 11:12, Башт. 18:11

+ 4:22 Башт. 15:6

+ 4:24 1 Кор. 9:9-10, Рим. 10:9

+ 4:25 Мт. 20:28, Гал. 1:4, 2 Кор. 5:21

+ 5:1 Гал. 3:28

+ 5:2 Рим. 8:17, Эф. 3:16, Флп. 3:21

+ 5:3 Мт. 5:11-12, 2 Кор. 12:10, Жкп. 1:3-4

+ 5:5 Элч. 2:17, Тит 3:6

+ 5:8 Жкн. 3:16, 1 Жкн. 4:10

+ 5:9 Рим. 3:25, Мт. 3:7, 1 Тес. 1:10

+ 5:10 2 Кор. 5:18-20, Эф. 2:16, Кол. 1:20-21

+ 5:12 Башт. 3:6, Жкп. 1:15, Рим. 6:23, Рим. 3:9, Эф. 2:3

+ 5:13 Рим. 3:20

+ 5:14 1 Кор. 15:45

+ 5:15 1 Кор. 15:21, 2 Кор. 5:14

+ 5:16 Ыш. 53:11

+ 5:17 Аян 22:5

+ 5:18 Жкн. 12:32

+ 5:19 Эвр. 5:8

+ 5:20 Гал. 3:19

+ 5:21 Жкн. 1:17

+ 6:2 1 Пет. 2:24, Гал. 2:19, Гал. 5:24, Кол. 2:20, Кол. 3:3

+ 6:4 1 Пет. 3:21, Гал. 3:27, 2 Кор. 5:17, Эф. 4:24, Кол. 2:12, Кол. 3:10

+ 6:5 2 Кор. 4:10, Флп. 3:10

+ 6:6 Гал. 2:19-20, Гал. 5:24, Гал. 6:14

+ 6:7 1 Пет. 4:1

+ 6:8 2 Тим. 2:11, Аян 20:4

+ 6:9 Рим. 14:9, Аян 1:18

+ 6:10 Эвр. 7:27

+ 6:12 Заб. 18:14

+ 6:13 Кол. 3:5, Рим. 12:1

+ 6:16 Жкн. 8:34

+ 6:18 Жкн. 8:32, Жкн. 8:34, Жкп. 2:12, 1 Пет. 2:16, 1 Кор. 7:22, 2 Кор. 3:17, Гал. 5:1

+ 6:22 1 Кор. 7:22

+ 6:23 Жкп. 1:15, Рим. 5:12

+ 7:2 1 Кор. 7:39

+ 7:3 Мт. 5:32

+ 7:4 Гал. 5:22, Эф. 5:19, Гал. 2:19, Гал. 5:18, Эф. 2:15, Кол. 2:14

+ 7:6 Рим. 6:4

+ 7:7 Рим. 3:20, Рим. 4:15, Чыг. 20:17

+ 7:8 1 Кор. 15:56

+ 7:10 Леб. 18:5

+ 7:12 Мыйз. 4:8, Заб. 18:8-9

+ 7:15 Гал. 5:17

+ 7:16 1 Тим. 1:8

+ 7:18 Башт. 6:5, Аюп 14:4, Заб. 50:5

+ 7:19 Гал. 5:17

+ 7:22 Заб. 1:2

+ 7:23 1 Пет. 2:11, Гал. 5:17

+ 8:2 1 Кор. 15:45

+ 8:3 Эвр. 7:18, Флп. 2:7, Леб. 16:5, 2 Кор. 5:21

+ 8:4 Гал. 5:16, Гал. 5:25

+ 8:5 Гал. 5:19-25

+ 8:7 Жкп. 4:4, 1 Кор. 2:14

+ 8:9 1 Кор. 3:16, 1 Кор. 6:19, 2 Кор. 6:16, 1 Жкн. 3:24, 1 Пет. 1:11, Жүй. 1:19

+ 8:11 Жкн. 5:21, Элч. 2:24

+ 8:13 Кол. 3:5, Леб. 18:5

+ 8:14 Мыйз. 14:1, Мт. 5:9, Жкн. 1:12, 1 Жкн. 3:1, 1 Жкн. 5:1

+ 8:15 2 Тим. 1:7, 1 Кор. 2:12

+ 8:16 1 Жкн. 3:2, Гал. 3:26, Эф. 1:5, 1 Жкн. 3:24, 2 Кор. 1:22, Эф. 1:13

+ 8:17 Гал. 3:29, Гал. 4:7, Эф. 3:6, Тит 3:7, 2 Кор. 1:5, Флп. 3:10, Кол. 1:24, 1 Пет. 5:1, Рим. 5:2, Эф. 3:16, Флп. 3:21

+ 8:18 2 Кор. 4:17

+ 8:20 Башт. 3:17-19, Нас. 1:2

+ 8:22 Жер. 12:4, Жер. 12:11

+ 8:23 2 Кор. 5:2, Гал. 5:5

+ 8:24 2 Кор. 4:18, Эвр. 11:1

+ 8:27 1 Шам. 16:7, 1 Пад. 8:39, Нак. 21:2, Жер. 11:20

+ 8:29 Мт. 28:10, Жкн. 20:17, Кол. 1:15, Эвр. 2:11, 1 Жкн. 3:2, 2 Кор. 3:18, Флп. 3:21

+ 8:30 Жкн. 17:22

+ 8:31 Кат. 14:9, Заб. 117:6

+ 8:32 Жкн. 3:16

+ 8:33 Мк. 13:20, Лк. 18:7, Кол. 3:12, Тит 1:1, Ыш. 50:8

+ 8:34 Заб. 109:1, Мк. 16:19, Элч. 7:55-56, 1 Жкн. 2:1, Рим. 8:34, Эвр. 7:25

+ 8:35 Ыр. 8:6

+ 8:36 Заб. 43:23, 1 Кор. 4:9

+ 8:37 Жкн. 16:33, 1 Кор. 15:57

+ 8:38 1 Пет. 3:22, 1 Кор. 15:24, Эф. 1:21

+ 9:1 2 Кор. 11:10, 1 Тим. 2:7, Рим. 1:9, Флп. 1:8

+ 9:3 1 Кор. 16:22, Гал. 1:8

+ 9:6 Рим. 3:3, Жкн. 1:47, Рим. 2:28

+ 9:7 Башт. 21:12, Эвр. 11:17

+ 9:8 Гал. 4:23, Гал. 4:28

+ 9:9 Башт. 18:10

+ 9:10 Башт. 25:21

+ 9:13 Мал. 1:2-3

+ 9:14 Мыйз. 32:4, Аюп 34:10

+ 9:15 Чыг. 33:19

+ 9:17 Чыг. 9:16

+ 9:19 2 Жыл. 20:6, Рим. 3:7

+ 9:20 Аюп 9:32, Аюп 33:13, Аюп 39:32, Нас. 6:10, Ыш. 29:16, Ыш. 45:9-10, Жер. 18:6

+ 9:21 Ыш. 64:8, Жер. 18:6, 2 Тим. 2:20

+ 9:22 Нак. 16:4

+ 9:24 Рим. 3:29

+ 9:25 Ош. 2:23, 1 Пет. 2:10

+ 9:26 Ош. 1:10

+ 9:28 Ыш. 10:22-23

+ 9:29 Ыш. 1:9

+ 9:30 Гал. 2:16, Гал. 3:24

+ 9:31 Гал. 5:4, Рим. 11:7, Флп. 3:9

+ 9:33 Ыш. 8:14, Ыш. 28:16, 1 Пет. 2:6-8, Рим. 10:11

+ 10:2 Элч. 21:20

+ 10:3 Рим. 1:17, Рим. 3:21

+ 10:4 Мт. 5:17, Гал. 3:24

+ 10:5 Леб. 18:5, Гал. 3:12, Флп. 3:9

+ 10:6 Мыйз. 9:4, Мыйз. 30:12

+ 10:7 Аян 9:1

+ 10:8 Мыйз. 30:12-14

+ 10:9 Мт. 10:32, Лк. 12:8, Мк. 16:16, Элч. 16:31

+ 10:11 Ыш. 28:16, 1 Пет. 2:6, Рим. 9:33

+ 10:12 Элч. 10:34-36, Рим. 3:29

+ 10:13 Жоел 2:32, Элч. 2:21

+ 10:14 Элч. 8:31

+ 10:15 Ыш. 52:7

+ 10:16 Ыш. 53:1, Жкн. 12:38

+ 10:17 Гал. 3:2

+ 10:18 Заб. 18:5

+ 10:19 Мыйз. 32:21

+ 10:21 Ыш. 65:1-2

+ 11:1 Жер. 31:37, Жер. 33:24, 2 Кор. 11:22, Флп. 3:5

+ 11:2 1 Шам. 12:22, Заб. 93:4

+ 11:3 1 Пад. 19:10, 1 Пад. 19:14

+ 11:4 1 Пад. 19:18

+ 11:5 Ыш. 10:22, Рим. 9:27

+ 11:7 Рим. 9:31

+ 11:8 Ыш. 29:10, Мыйз. 29:4

+ 11:10 Заб. 68:23-24

+ 11:13 Элч. 9:15, Рим. 15:16

+ 11:15 Лк. 15:24, Эф. 2:1, Эф. 2:5, Кол. 2:13, Аян 3:1

+ 11:16 Кат. 15:18-21, Жез. 44:30

+ 11:17 Жер. 11:16, Жкн. 15:5

+ 11:21 1 Кор. 10:12

+ 11:26 Ыш. 27:9, Ыш. 59:20-21

+ 11:28 Мыйз. 10:15

+ 11:30 Эф. 2:2, Кол. 1:21, Тит 3:3

+ 11:33 Ыш. 28:29, Кол. 2:3, Заб. 35:7, Заб. 138:6

+ 11:34 Ыш. 40:13, 1 Кор. 2:16

+ 11:35 Аюп 35:7, Аюп 41:11

+ 11:36 1 Кор. 8:6, Кол. 1:16, Эвр. 2:10, 2 Пет. 3:18, Эф. 3:21

+ 12:1 Рим. 6:13

+ 12:2 Эф. 5:17, 1 Тес. 4:3, 2 Кор. 4:16, Эф. 4:23

+ 12:3 Эф. 3:2, Нас. 7:16

+ 12:4 1 Кор. 12:12-14, Эф. 4:16

+ 12:5 1 Кор. 10:17, 1 Кор. 12:27, Эф. 4:25

+ 12:6 1 Пет. 4:10, 1 Кор. 12:4

+ 12:7 1 Кор. 12:5

+ 12:8 1 Тим. 5:17, 2 Кор. 9:7

+ 12:9 1 Пет. 1:22, 1 Тим. 1:5, Заб. 96:10, Амос 5:15

+ 12:10 Жкн. 13:34, 1 Пет. 1:22, 2 Пет. 1:7, 1 Тес. 4:9, Эвр. 13:1, Флп. 2:3

+ 12:12 Лк. 18:1, Лк. 21:36, Эф. 6:18, Кол. 4:2, 1 Тес. 5:17

+ 12:13 Рим. 15:25, 1 Кор. 16:1, 1 Тим. 6:18

+ 12:14 Аюп 31:29-30, Мт. 5:44, 1 Пет. 3:9

+ 12:15 1 Кор. 12:26

+ 12:16 1 Пет. 3:8, Флп. 2:2

+ 12:17 Леб. 19:18, 1 Пет. 3:9, 1 Тес. 5:15

+ 12:18 Мк. 9:50, 2 Кор. 13:11, 1 Тес. 5:13

+ 12:19 Нак. 20:22, Мыйз. 32:35, Эвр. 10:30

* «Уялтасың» деген маанини берет.

+ 12:20 2 Пад. 6:22, 2 Жыл. 28:15, Нак. 25:21-22, Мт. 5:44, Нак. 25:21-22

+ 13:1 1 Пет. 2:13, Тит 3:1

+ 13:4 1 Пет. 2:14, 2 Жыл. 19:6

+ 13:7 1 Пет. 2:17, Мт. 17:27, Мт. 22:21, Мк. 12:17

+ 13:8 Леб. 19:13, Жкн. 13:34

+ 13:9 Чыг. 20:13-17, Леб. 19:18

+ 13:10 Жкн. 14:15

+ 13:11 Эф. 5:14

+ 13:12 Жкн. 1:9, Жкн. 8:12, 1 Жкн. 2:8, Эф. 5:8, 1 Тес. 5:5, Эф. 5:11, Эф. 6:11, 1 Тес. 5:8

+ 13:13 1 Тес. 4:12

+ 13:14 Гал. 3:27, Жкп. 4:1, 1 Пет. 2:11, Рим. 7:23, Гал. 5:16, Гал. 5:24

+ 14:1 Рим. 15:1, 1 Кор. 8:9-11, 1 Кор. 9:22

+ 14:2 Дан. 1:12, 1 Тим. 4:3

+ 14:3 Кол. 2:16

+ 14:4 Мт. 7:1, Жкп. 4:11

+ 14:5 Гал. 4:10, Кол. 2:16

+ 14:6 Мт. 15:36, 1 Кор. 10:30-31

+ 14:7 Рим. 6:2, Рим. 6:7, Гал. 5:24, Кол. 3:3

+ 14:8 1 Пет. 4:2, Гал. 2:20, 2 Кор. 5:15, Флп. 1:20

+ 14:9 1 Тес. 5:10

+ 14:10 Мт. 7:1, Лк. 6:37, 2 Кор. 5:10

+ 14:11 Ыш. 49:18, Жер. 22:24, Ыш. 45:23, Флп. 2:10-11

+ 14:12 Мт. 12:36, Мт. 25:19, Гал. 6:5

+ 14:13 Мт. 7:1

+ 14:14 Леб. 11:2, Мыйз. 14:3, Мк. 7:15-16, Элч. 10:15, 1 Кор. 8:8

+ 14:15 1 Кор. 8:11

+ 14:17 Кол. 2:16, Эвр. 9:10, Гал. 5:22

+ 14:19 2 Тим. 2:22

+ 14:20 Тит 1:15, 1 Кор. 8:9-13

+ 14:24 Эф. 1:9, Кол. 1:26

+ 14:25 Кол. 4:3-4

+ 14:26 Жүй. 1:24-25

+ 15:1 Рим. 14:1, Гал. 6:2

+ 15:2 Флп. 2:4-5

+ 15:3 Флп. 2:5, Флп. 2:8, Заб. 68:10

+ 15:4 Рим. 4:23-24

+ 15:5 Рим. 12:16

+ 15:9 Рим. 3:29, 2 Шам. 22:50, Заб. 17:50

+ 15:10 Мыйз. 32:43

+ 15:11 Заб. 116:1

+ 15:12 Ыш. 11:10

+ 15:16 Элч. 9:15, Рим. 11:13

+ 15:19 Элч. 15:12, 2 Кор. 12:12

+ 15:20 1 Кор. 3:10-11

+ 15:21 Ыш. 52:15

+ 15:22 Рим. 1:13, 1 Тес. 2:18

+ 15:23 Элч. 19:21

+ 15:25 Элч. 24:17, 1 Кор. 16:3, 2 Кор. 9:1

+ 15:26 Элч. 19:21, 2 Кор. 8:4

+ 15:27 1 Кор. 9:11

+ 15:31 2 Кор. 1:10-11, 2 Тес. 3:2

+ 15:32 Рим. 1:10

+ 15:33 2 Кор. 13:11, Флп. 4:9, 1 Тес. 5:23, 2 Тес. 3:16, Эвр. 13:20

+ 16:1 Элч. 18:18

+ 16:2 Флп. 2:29

+ 16:3 Элч. 18:2, 1 Кор. 16:19, 2 Тим. 4:19

+ 16:5 Кол. 4:15

+ 16:13 Мк. 15:21

+ 16:16 1 Пет. 5:14, 1 Кор. 16:20, 2 Кор. 13:12, 1 Тес. 5:26

+ 16:17 1 Тим. 6:3, 2 Жкн. 1:10

+ 16:18 2 Пет. 2:3, Кол. 2:4

+ 16:19 Рим. 1:8

+ 16:20 Рим. 15:33, Башт. 3:15

+ 16:21 Элч. 16:1

+ 16:23 1 Кор. 1:14

+ 1:2 Элч. 18:1-17, Рим. 1:7

+ 1:5 2 Кор. 8:7, 2 Кор. 9:11

+ 1:7 Лк. 17:30, 1 Тес. 3:13, 1 Тес. 4:16-18, Флп. 3:20

+ 1:8 Флп. 1:6

+ 1:9 Жкн. 17:21, 1 Жкн. 1:3, 1 Тес. 5:24, 2 Тес. 3:3, Эвр. 10:23

+ 1:10 1 Кор. 11:18

+ 1:11 1 Кор. 3:3

+ 1:12 Элч. 18:24, Элч. 19:1, 1 Кор. 3:4-5, 1 Кор. 4:6, 1 Кор. 6:12, Тит 3:13, Жкн. 1:42

+ 1:13 Эф. 4:4-5

+ 1:14 Элч. 18:8, Рим. 16:23

+ 1:16 1 Кор. 16:15

+ 1:17 2 Кор. 10:10

+ 1:18 1 Кор. 2:1, 2 Кор. 2:15, Рим. 1:16

+ 1:19 Ыш. 29:14

+ 1:20 Нак. 21:30, Ыш. 44:25, Рим. 1:22, 1 Кор. 3:19

+ 1:22 Мт. 12:38, Мк. 8:11, Жкн. 2:18, Жкн. 4:48, Жкн. 6:30

+ 1:23 Гал. 5:11

+ 1:24 1 Кор. 2:7, Кол. 2:3

+ 1:28 Жкп. 2:5

+ 1:29 Рим. 3:27, Эф. 2:9

+ 1:30 Эф. 1:7, Флп. 3:9

+ 1:31 Жер. 9:24, 2 Кор. 10:17

+ 2:1 1 Кор. 1:18, 2 Кор. 2:15

+ 2:2 Гал. 6:14

+ 2:3 2 Кор. 11:30, 2 Кор. 12:5, Гал. 4:13

+ 2:4 1 Кор. 4:20

+ 2:5 2 Кор. 4:7, 2 Кор. 6:7

+ 2:6 Флп. 3:15

+ 2:7 Кол. 2:3

+ 2:8 Жкн. 7:48, Элч. 13:27

+ 2:9 Ыш. 52:15, Ыш. 64:4, Ыш. 65:17

+ 2:10 Мт. 16:17, 1 Жкн. 2:20

+ 2:11 Нак. 20:27

+ 2:12 Рим. 8:15

+ 2:13 2 Кор. 1:12, Жкн. 6:45

+ 2:14 Жкн. 14:17, Рим. 8:7

+ 2:16 Ыш. 40:13, Рим. 11:34

+ 3:2 1 Пет. 2:2, Эвр. 5:13

+ 3:3 1 Кор. 1:10-11, Гал. 5:19-20

+ 3:5 Элч. 18:24, Элч. 19:1, 1 Кор. 1:12, 1 Кор. 4:6, 1 Кор. 16:12, Эф. 3:7, Кол. 1:25

+ 3:6 Элч. 18:4-11, Элч. 18:27-28, Жкн. 4:36-38

+ 3:7 Гал. 6:3

+ 3:8 Мт. 16:27, 2 Жкн. 1:8

+ 3:9 2 Кор. 6:1, Эф. 2:20-22

+ 3:10 Рим. 15:20

+ 3:11 Ыш. 28:16, Эф. 2:20, Кол. 2:7, Аян 21:14

+ 3:13 1 Кор. 1:7, 1 Кор. 4:5, 1 Пет. 1:7

+ 3:15 Амос 4:11, Зак. 3:2

+ 3:16 Рим. 8:9, 1 Кор. 6:19, 2 Кор. 6:16

+ 3:17 Эф. 2:21

+ 3:19 Нак. 21:30, Ыш. 44:25, 1 Кор. 1:20, Аюп 5:13

+ 3:20 Заб. 93:10-11

+ 3:23 2 Кор. 10:7, Гал. 3:29

+ 4:4 Элч. 23:1, Аюп 9:2, Аюп 9:15

+ 4:5 Мт. 7:1, Рим. 2:1, Аюп 12:22, Нас. 12:14, Дан. 2:22, 2 Кор. 10:18

+ 4:6 Элч. 18:24, Элч. 19:1, 1 Кор. 1:12, 1 Кор. 3:5

+ 4:7 Жкн. 3:27

+ 4:8 Ош. 12:8, Зак. 11:5, Аян 3:17

+ 4:9 Рим. 8:36

+ 4:10 2 Кор. 11:19, 2 Кор. 13:9

+ 4:11 2 Кор. 11:27, Флп. 4:12

+ 4:12 Элч. 18:3, Мт. 5:44, 1 Пет. 3:9, Рим. 12:14

+ 4:14 2 Кор. 6:13

+ 4:15 Фил. 1:10

+ 4:16 1 Кор. 11:1, 1 Тес. 3:7, 2 Тес. 3:7

+ 4:17 Элч. 16:1, 1 Кор. 16:10, 1 Тим. 1:2

+ 4:19 1 Кор. 11:34, 1 Кор. 16:5, 2 Кор. 1:15-16

+ 4:20 1 Кор. 2:4

+ 4:21 2 Кор. 10:2, 2 Кор. 13:2

+ 5:1 2 Кор. 12:21, Леб. 18:8, Мыйз. 22:30, Мыйз. 27:20, Амос 2:7

+ 5:3 Кол. 2:5

+ 5:5 2 Кор. 2:6, 1 Тим. 1:20, Нак. 23:14

+ 5:6 Мт. 13:33, Лк. 13:21, Гал. 5:9

+ 5:7 Чыг. 12:15, Мыйз. 16:3

+ 5:8 Мк. 8:15, Лк. 12:1

+ 5:9 Эф. 5:11, 2 Тес. 3:14

+ 5:11 2 Тес. 3:6

+ 5:12 Мк. 4:11, Мыйз. 17:7

+ 6:1 Мт. 18:17

+ 6:2 Мт. 19:28

+ 6:5 1 Кор. 15:34

+ 6:7 Мт. 5:39-40

+ 6:9 Гал. 5:21, Эф. 5:5, Чыг. 20:14, Эвр. 13:4

+ 6:10 Мк. 7:21-23, Гал. 5:19-21

+ 6:11 Эф. 2:2, Жкн. 13:8, Эф. 5:26, Тит 3:5, Эвр. 10:22

+ 6:12 1 Кор. 10:23

+ 6:15 Эф. 5:30

+ 6:16 Башт. 2:24, Мк. 10:7-8, Эф. 5:31

+ 6:17 Эф. 4:4

+ 6:18 Гал. 5:19, Эф. 5:3, 1 Тес. 4:3

+ 6:19 Рим. 14:7

+ 6:20 2 Пет. 2:1, 1 Кор. 7:23

+ 7:3 Чыг. 21:10

+ 7:5 Чыг. 19:15, 1 Жыл. 21:1, Мт. 4:3, 1 Тес. 3:5

+ 7:6 2 Кор. 8:8

+ 7:7 Мт. 19:11-12, 1 Кор. 12:4, 1 Пет. 4:10

+ 7:9 1 Тим. 5:14

+ 7:10 Мал. 2:16, Мк. 10:9

+ 7:11 Мк. 10:11

+ 7:12 Эзр. 10:3, Эзр. 10:11

+ 7:14 Мал. 2:15

+ 7:16 1 Пет. 3:1

+ 7:18 Элч. 15:1-2, Гал. 5:2

+ 7:19 Рим. 2:28-29, Гал. 3:28, Гал. 5:6, Кол. 3:11

+ 7:22 Жкн. 8:32, Жкп. 2:12, 1 Пет. 2:16, Рим. 6:18, 2 Кор. 3:17, Гал. 5:1, Фил. 1:16, Рим. 6:22

+ 7:23 1 Кор. 6:20, Леб. 25:42, Леб. 25:55

+ 7:25 2 Кор. 8:10-11

+ 7:30 2 Кор. 6:10

+ 7:31 1 Пет. 4:7, 1 Жкн. 2:17

+ 7:32 Мт. 6:25, Лк. 10:41

+ 7:38 Эвр. 13:4

+ 7:39 Рим. 7:2

+ 8:1 Элч. 15:20, Элч. 15:29, 1 Кор. 13:4-13

+ 8:2 Гал. 6:3

+ 8:3 Гал. 4:9

+ 8:4 Мыйз. 4:35, Мыйз. 6:4-5, 1 Шам. 12:21, Ыш. 41:24

+ 8:6 Мал. 2:10, Эф. 4:6, Жкн. 1:3, Рим. 11:36, Кол. 1:16, Эвр. 1:2

+ 8:7 1 Кор. 10:28-29

+ 8:8 Мк. 7:19, Элч. 10:12-15, Рим. 14:14

+ 8:10 Рим. 14:1, Элч. 15:29, 1 Кор. 10:19, Аян 2:14

+ 8:11 Рим. 14:15

+ 8:13 Рим. 14:21

+ 9:1 1 Тес. 2:6-7, Фил. 1:8, Элч. 9:3-6

+ 9:4 2 Тес. 3:8-9

+ 9:5 Мк. 6:3, Жкн. 2:12, Жкн. 7:3, Элч. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19, Мк. 1:30

+ 9:6 Элч. 4:36, Элч. 13:2, Элч. 15:36, Гал. 2:9

+ 9:7 2 Кор. 10:4, 2 Тим. 2:3, Нак. 27:18

+ 9:9 Мыйз. 25:4, 1 Тим. 5:18

+ 9:10 Рим. 4:23-24, 2 Тим. 2:6

+ 9:11 Рим. 15:27, Гал. 6:6

+ 9:13 Леб. 6:16, Леб. 6:26

+ 9:14 Лк. 10:7, 1 Тим. 5:18

+ 9:15 Элч. 18:3

+ 9:16 Рим. 1:14

+ 9:17 Гал. 2:7

+ 9:18 2 Кор. 11:7, 2 Кор. 11:9

+ 9:19 2 Кор. 4:5

+ 9:20 Элч. 16:3, Элч. 21:23-26

+ 9:21 Рим. 2:12, Рим. 2:14, Гал. 2:3

+ 9:22 2 Кор. 11:29, 1 Кор. 10:33

+ 9:24 Гал. 5:7

+ 9:25 1 Пет. 5:4, Флп. 3:14, 2 Тим. 2:5

+ 10:1 Чыг. 13:21, Чыг. 14:22

+ 10:3 Чыг. 16:15, Чыг. 16:35, Мыйз. 8:3

+ 10:5 Кат. 14:29, Кат. 14:36-37

+ 10:6 Кат. 11:4-6, Заб. 77:18

+ 10:7 Чыг. 32:6

+ 10:8 Кат. 25:1-9

+ 10:9 Заб. 94:9, Кат. 21:5-6

+ 10:10 Кат. 14:29-37

+ 10:11 Рим. 4:23

+ 10:12 Рим. 11:20-21

+ 10:13 1 Кор. 1:9, Аюп 5:19, Заб. 33:20, 2 Пет. 2:9

+ 10:14 1 Жкн. 5:21

+ 10:16 Мк. 14:22-23, Жкн. 6:51, 1 Кор. 11:23-26

+ 10:17 Рим. 12:5, 1 Кор. 12:12-13, Эф. 4:25

+ 10:18 Леб. 3:3, Леб. 7:15

+ 10:19 Элч. 15:29, 1 Кор. 8:4, Аян 2:14

+ 10:20 Мыйз. 32:17, Заб. 105:37

+ 10:21 2 Кор. 6:15

+ 10:22 Мыйз. 32:21, Нас. 6:10

+ 10:23 1 Кор. 6:12

+ 10:24 1 Кор. 13:5, Флп. 2:21

+ 10:25 1 Кор. 8:7

+ 10:26 Заб. 23:1

+ 10:27 Лк. 10:8

+ 10:30 Рим. 14:6

+ 10:31 Кол. 3:17

+ 10:32 1 Кор. 8:13, Рим. 14:13

+ 10:33 1 Кор. 9:22, 2 Кор. 12:14

+ 11:1 1 Кор. 4:16, 1 Тес. 1:6, 2 Тес. 3:7

+ 11:3 Эф. 1:22, Эф. 4:15, Башт. 3:16, Эф. 5:23, Жкн. 14:28, 1 Кор. 15:24

+ 11:5 2 Пад. 22:14, Лк. 2:36, Элч. 21:9

+ 11:6 Мыйз. 21:12

+ 11:7 Башт. 1:26

+ 11:8 Башт. 2:21-23

+ 11:9 Башт. 2:18

+ 11:11 Гал. 3:28

+ 11:15 Кат. 5:18

+ 11:18 1 Кор. 1:10-12

+ 11:19 1 Жкн. 2:19

+ 11:22 Нак. 17:5

+ 11:23 Гал. 1:12

+ 11:24 Лк. 22:19

+ 11:25 Лк. 22:20

+ 11:27 Жкн. 6:53-56

+ 11:32 Нак. 3:12

+ 12:1 1 Кор. 14:1

+ 12:2 Эф. 2:12

* Каргыш.

+ 12:3 1 Жкн. 4:2-3

+ 12:4 Рим. 12:6, Эф. 4:4-6

+ 12:5 Рим. 12:7

+ 12:6 Флп. 2:13

+ 12:9 Мт. 17:20, 1 Кор. 13:2

+ 12:10 Мк. 16:17, Элч. 2:4, Элч. 10:46, 1 Кор. 14:2

+ 12:12 Рим. 12:5, 1 Кор. 10:17, Эф. 4:25

+ 12:13 Гал. 5:6, Эф. 2:14, Кол. 3:11

+ 12:26 Рим. 12:15

+ 12:27 Рим. 12:5, Эф. 1:23, Эф. 4:12, Кол. 1:18, Кол. 1:24

+ 12:28 Элч. 11:27, Эф. 4:11

+ 12:31 1 Кор. 14:1, 1 Кор. 14:39

+ 13:2 Элч. 2:18, Мт. 17:20, Мк. 11:23, 1 Кор. 12:9

+ 13:11 Эф. 4:14

+ 13:12 Мт. 5:8, 1 Жкн. 3:2, 1 Кор. 8:3, Гал. 4:9

+ 14:1 1 Кор. 16:14, 1 Кор. 12:1

+ 14:5 Кат. 11:29

+ 14:8 Кат. 10:9

+ 14:15 Жкп. 5:13, Эф. 5:19

+ 14:16 2 Кор. 1:20, Аян 3:14

+ 14:20 Эф. 4:14, Мт. 18:3, 1 Кор. 2:6

+ 14:21 Ыш. 28:11-12

+ 14:22 Элч. 2:6

+ 14:23 Элч. 2:13

+ 14:25 Ыш. 45:14, Зак. 8:23

+ 14:26 2 Кор. 12:19, 2 Кор. 13:10

+ 14:29 1 Жкн. 4:1, 1 Тес. 5:20-21

+ 14:34 1 Тим. 2:11-12, Башт. 3:16, 1 Пет. 3:1, Эф. 5:22, Кол. 3:18

+ 14:39 1 Кор. 12:31, 1 Кор. 14:1

+ 14:40 Кол. 2:5

+ 15:2 Гал. 3:4

+ 15:3 Ыш. 53, Лк. 24:27

+ 15:4 Заб. 15:10, Ыш. 53:11

+ 15:5 Лк. 24:34, Лк. 24:36

+ 15:7 Элч. 12:17, Лк. 24:50, Элч. 1:3-4

+ 15:8 2 Кор. 12:11

+ 15:9 Эф. 3:7-8, Элч. 8:3

+ 15:10 2 Кор. 11:23, Кол. 1:29

+ 15:12 Элч. 23:8, 2 Тим. 2:18

+ 15:17 Рим. 4:25

+ 15:18 1 Тес. 4:16, Аян 14:13

+ 15:20 1 Тес. 4:14, 2 Тим. 2:8, Элч. 26:23, Кол. 1:18, Аян 1:5

+ 15:21 Рим. 5:12-18

+ 15:23 1 Тес. 4:16

+ 15:24 1 Пет. 3:22, Рим. 8:38, Эф. 1:21, Дан. 7:14, Дан. 7:27, Обад. 1:21, Зак. 14:9, Лк. 1:33, Аян 11:15

+ 15:25 Заб. 109:1, Эвр. 2:8

+ 15:27 Заб. 8:7, Эф. 1:22

+ 15:28 Жкн. 14:28, Эф. 1:23, Кол. 3:11

+ 15:30 2 Кор. 11:26

+ 15:31 1 Тес. 2:19

+ 15:32 Ыш. 22:13

+ 15:34 1 Кор. 6:5

+ 15:35 Жез. 37:3

+ 15:36 Жкн. 12:24

+ 15:42 Дан. 12:2, Флп. 3:21, Кол. 3:1

+ 15:45 Башт. 2:7

+ 15:47 Башт. 2:7, Жкн. 3:13, Жкн. 6:38

+ 15:49 Башт. 5:3

+ 15:51 Флп. 3:21

+ 15:52 Ыш. 27:13, Мт. 24:31, 1 Тес. 4:16, Аян 11:15, 1 Тес. 4:15, Флп. 3:21

+ 15:53 2 Кор. 5:2-4

+ 15:54 Ыш. 25:8

+ 15:55 Ош. 13:14, 2 Тим. 1:10, Эвр. 2:14-15

+ 15:56 Рим. 4:15, Рим. 7:8

+ 15:57 Рим. 8:37

+ 16:1 Элч. 24:17, Рим. 15:25-28, Гал. 2:10

+ 16:2 Элч. 20:7, Аян 1:10, 2 Кор. 8:3, 2 Кор. 9:3

+ 16:3 Элч. 18:27, 2 Кор. 3:1, Элч. 24:17, Рим. 15:25-28

+ 16:5 Элч. 19:21, 2 Кор. 1:16

+ 16:8 Чыг. 23:16, Чыг. 34:22, Леб. 23:15, Мыйз. 16:9, Элч. 2:1

+ 16:10 Элч. 16:1, 1 Кор. 4:17

+ 16:12 Элч. 18:24, Элч. 19:1, 1 Кор. 1:12, 1 Кор. 3:5, 1 Кор. 4:6

+ 16:13 Мт. 25:13, 2 Тес. 2:15

+ 16:14 1 Кор. 14:1

+ 16:15 1 Кор. 1:16

+ 16:16 Флп. 2:29, 1 Тес. 5:12-13, 1 Тим. 5:17

+ 16:19 Элч. 18:2, Рим. 16:3, 2 Тим. 4:19

+ 16:20 Рим. 16:16

+ 16:21 Гал. 6:11, Кол. 4:18, 2 Тес. 3:17, Фил. 1:19

* Маранафа - Теңирибиз, келе көр!

+ 16:22 Рим. 9:3, Гал. 1:8, Аян 22:20

+ 1:1 Элч. 18:1-17

+ 1:3 1 Пет. 1:3, Эф. 1:3

+ 1:5 Рим. 8:17, Флп. 3:10, Кол. 1:24

+ 1:6 2 Тим. 2:10

+ 1:8 Элч. 19:23, 1 Кор. 15:32

+ 1:9 2 Кор. 4:14

+ 1:10 Элч. 12:11, Элч. 14:19-20, Элч. 21:32-33, Элч. 27:44

+ 1:11 Рим. 15:31, 2 Тес. 3:2, Элч. 12:5, Эф. 6:18

+ 1:12 Элч. 23:1, 2 Тим. 1:3, 1 Кор. 2:4, 1 Кор. 2:13

+ 1:13 1 Кор. 1:8, 1 Тес. 4:16-18, 1 Тес. 2:19-20

+ 1:15 1 Кор. 4:19

+ 1:16 Элч. 19:21, 1 Кор. 16:5

+ 1:18 1 Кор. 1:9

+ 1:19 Элч. 15:22, Элч. 16:1

+ 1:20 1 Кор. 14:16, Аян 3:14

+ 1:22 2 Кор. 5:5, Эвр. 6:11, Эф. 1:13

+ 1:23 Рим. 1:9, Гал. 1:20, Флп. 1:8, 1 Тес. 2:5

+ 2:2 2 Кор. 7:8

+ 2:4 2 Кор. 7:12

+ 2:6 1 Кор. 5:4-5

+ 2:11 1 Пет. 5:8

+ 2:12 Элч. 16:8, Элч. 20:6

+ 2:13 2 Кор. 7:6, 2 Кор. 8:6, 2 Кор. 12:18

+ 2:14 Кол. 2:15

+ 2:15 1 Кор. 1:18, Башт. 8:21, Чыг. 29:18, Эф. 5:2, Флп. 4:18

+ 3:1 Элч. 18:27, 1 Кор. 16:3

+ 3:3 Чыг. 24:12, Чыг. 31:18, Мыйз. 6:6, Ыш. 51:7, Жер. 31:33

+ 3:6 Жер. 31:31, Лк. 22:20, Эф. 3:7, Кол. 1:23, Рим. 2:27, Жкн. 6:63

+ 3:7 Чыг. 34:29-35

+ 3:14 Мк. 6:52, Элч. 15:21

+ 3:16 Чыг. 34:34

+ 3:17 Жкн. 4:24, Жкн. 8:32, Жкп. 2:12, 1 Пет. 2:16, Рим. 6:18, 1 Кор. 7:22, Гал. 5:1

+ 3:18 1 Жкн. 3:2, Рим. 8:29, Флп. 3:21

+ 4:1 2 Кор. 3:6

+ 4:2 2 Кор. 2:17, 1 Тес. 2:3

+ 4:3 2 Кор. 3:14, 2 Кор. 2:15

+ 4:4 Жкн. 12:31, Кол. 1:15, Эвр. 1:3

+ 4:5 Мк. 10:43, 1 Кор. 9:19

+ 4:6 Башт. 1:3

+ 4:7 Аюп 4:19, Аюп 33:6, Ыш. 64:8, Рим. 9:21-22, 1 Кор. 2:5

+ 4:8 2 Кор. 7:5

+ 4:9 Жаш. 1:5, Жкн. 15:20

+ 4:10 Рим. 6:5

+ 4:11 2 Кор. 6:9

+ 4:13 Заб. 115:1

+ 4:14 1 Тес. 4:14

+ 4:16 Рим. 12:2, Эф. 4:23

+ 4:17 Рим. 8:18

+ 4:18 Рим. 8:24, Эвр. 11:1

* Денебиз.

+ 5:2 Рим. 8:23

+ 5:3 1 Кор. 15:53

+ 5:5 2 Кор. 1:22, Эф. 1:14

+ 5:7 2 Кор. 4:18

+ 5:9 Кол. 1:10

+ 5:10 Нас. 3:17, Нас. 11:9, Нас. 12:14, Мт. 25:31-32, Элч. 10:42, Рим. 14:10

+ 5:11 2 Кор. 4:2

+ 5:12 2 Кор. 3:1, 2 Кор. 11:16, 2 Кор. 12:1

+ 5:13 Мк. 3:21, 2 Кор. 11:1

+ 5:14 Рим. 5:15

+ 5:15 1 Пет. 4:2, Рим. 14:7-8

+ 5:17 Ыш. 43:18-19, Рим. 6:4, Аян 21:5

+ 5:18 Рим. 5:10-11, Кол. 1:20

+ 5:19 Заб. 31:1-2, Рим. 4:8

+ 5:20 Эф. 6:20

+ 5:21 Ыш. 53:9, Жкн. 8:46, 1 Пет. 2:22, 1 Жкн. 3:5, Эвр. 4:15, Рим. 8:3, Рим. 1:17, Рим. 4:25, 1 Кор. 1:30

+ 6:1 1 Кор. 3:9

+ 6:2 Ыш. 49:8

+ 6:4 Элч. 9:16, Элч. 16:23, Элч. 17:5, 2 Кор. 11:23-27

+ 6:7 2 Кор. 10:4, Эф. 6:11-17

+ 6:8 Рим. 3:8

+ 6:9 2 Кор. 4:11

+ 6:10 Жкн. 16:22, Элч. 3:6

+ 6:13 1 Кор. 4:14

+ 6:14 Мыйз. 7:3, Эзр. 9:2, Нек. 13:25, Эф. 5:7, 1 Жкн. 1:6

+ 6:15 1 Кор. 10:21

+ 6:16 Эф. 2:21, 1 Кор. 3:16-17, Леб. 26:11-12, Жез. 37:27

+ 6:17 Ыш. 52:11, Жез. 20:34, Жез. 20:41

+ 6:18 2 Шам. 7:14

+ 7:1 1 Жкн. 3:3

+ 7:2 Элч. 20:33

+ 7:3 Флп. 1:7

+ 7:4 Кол. 1:24

+ 7:5 2 Кор. 2:13, 2 Кор. 4:8

+ 7:6 2 Кор. 1:4, 2 Кор. 2:13, 2 Кор. 8:6, 2 Кор. 12:18

+ 7:8 2 Кор. 2:2-4

+ 7:10 Мт. 5:4, Нас. 7:3

+ 7:12 1 Кор. 5:1-2, 2 Кор. 2:4

+ 8:2 Мк. 12:44

+ 8:3 1 Кор. 16:2

+ 8:4 Рим. 15:26

+ 8:6 2 Кор. 2:13, 2 Кор. 7:6

+ 8:7 1 Кор. 1:5

+ 8:8 1 Кор. 7:6

+ 8:9 Жкп. 2:5, Флп. 2:6-7

+ 8:10 1 Кор. 7:25

+ 8:12 Мк. 12:43-44, Лк. 21:3

+ 8:14 Элч. 4:34

+ 8:15 Чыг. 16:18

+ 8:24 2 Кор. 7:4

+ 9:1 Рим. 15:25

+ 9:3 2 Кор. 8:6, 1 Кор. 16:2

+ 9:6 Нак. 11:24-25, Лк. 6:38, Гал. 6:7

+ 9:7 Мыйз. 15:10, 1 Жыл. 29:9, Чыг. 25:2

+ 9:8 Флп. 4:19

+ 9:9 Заб. 111:9

+ 9:11 1 Кор. 1:5

+ 9:13 Мт. 5:16, 1 Пет. 2:12

+ 10:1 Мт. 11:29

+ 10:2 1 Кор. 4:21, 2 Кор. 13:2, 2 Кор. 13:10

+ 10:4 2 Кор. 6:7, Эф. 6:11

+ 10:7 1 Кор. 3:23, Гал. 3:29

+ 10:8 2 Кор. 13:10

+ 10:10 1 Кор. 1:17

+ 10:17 Жер. 9:23-24, 1 Кор. 1:31

+ 10:18 Рим. 2:29, 1 Кор. 4:5

+ 11:1 2 Кор. 5:13

+ 11:2 Ош. 2:19-20, Эф. 5:27, Аян 14:4

+ 11:3 Башт. 3:1, Башт. 3:4, Жкн. 8:44, 1 Тим. 2:14

+ 11:4 Гал. 1:6

+ 11:5 2 Кор. 12:11

+ 11:6 1 Кор. 1:17, 2 Кор. 10:10

+ 11:7 1 Кор. 9:18

+ 11:9 2 Кор. 12:13, Флп. 4:15

+ 11:10 Рим. 9:1, 1 Тим. 2:7

+ 11:13 Флп. 1:15, Элч. 20:30, 2 Пет. 2:1, Аян 2:2

+ 11:14 Гал. 1:8

+ 11:15 Флп. 3:19

+ 11:16 2 Кор. 5:12

+ 11:18 Флп. 3:3-4

+ 11:19 1 Кор. 4:10

+ 11:20 Гал. 2:4, Гал. 4:3

+ 11:22 Рим. 11:1, Флп. 3:5

+ 11:23 1 Кор. 15:10, 2 Кор. 6:4-5

+ 11:25 Элч. 16:22-23, Элч. 14:19, Элч. 27:41-44

+ 11:26 Гал. 2:4

+ 11:27 Элч. 18:3, 1 Тес. 2:9, 2 Тес. 3:8, 1 Кор. 4:11

+ 11:29 1 Кор. 9:22

+ 11:32 Элч. 9:24-25

+ 12:1 2 Кор. 5:12, 2 Кор. 11:16, Гал. 1:12, Гал. 2:2, Эф. 3:3

+ 12:7 Аюп 2:6

+ 12:9 Ыш. 40:29

+ 12:10 Мк. 10:30, Мт. 5:11-12, Рим. 5:3

+ 12:11 1 Кор. 15:8-9, 2 Кор. 11:5

+ 12:12 Элч. 15:12, Рим. 15:19

+ 12:13 2 Кор. 11:9

+ 12:14 2 Кор. 13:1, 1 Кор. 10:33

+ 12:15 Флп. 2:17, Кол. 1:24, 1 Тес. 2:8

+ 12:16 2 Кор. 11:9

+ 12:18 2 Кор. 8:6, 2 Кор. 8:18

+ 12:19 Рим. 1:9, Рим. 9:1, 1 Кор. 14:26

+ 12:21 1 Кор. 5:1, 1 Кор. 6:18

+ 13:1 2 Кор. 12:14, Мыйз. 19:15, Мт. 18:16

+ 13:4 Рим. 6:4

+ 13:9 1 Кор. 4:10

+ 13:10 2 Кор. 10:8

+ 13:11 Мк. 9:50, Рим. 12:18, 1 Тес. 5:13, Рим. 15:33, Рим. 16:16

+ 13:12 Рим. 16:16, Флп. 4:22

+ 1:1 Гал. 1:11-12

+ 1:2 Флп. 4:21, Элч. 16:6, Элч. 18:23

+ 1:4 Мт. 20:28, Рим. 4:25, Мк. 14:36

+ 1:6 Мк. 4:17, Эвр. 6:4, 2 Кор. 11:4

+ 1:7 Элч. 15:24, Гал. 5:10

+ 1:8 2 Кор. 11:14, Рим. 9:3, 1 Кор. 16:22

+ 1:10 1 Тес. 2:4

+ 1:12 Элч. 9:6, Элч. 26:16, 1 Кор. 11:23

+ 1:13 Элч. 26:5, Элч. 8:3, Флп. 3:6

+ 1:14 Мт. 15:2, Мк. 7:3

+ 1:15 Ыш. 49:1, Жер. 1:4-5, Лк. 1:15, Элч. 9:15, Рим. 1:5, 1 Тим. 2:7

+ 1:17 Элч. 9:19

+ 1:18 Жкн. 1:42, Элч. 9:26-27

+ 1:19 Элч. 12:17, Элч. 15:13, Жкп. 1:1

+ 1:20 Рим. 1:9, Рим. 9:1, 2 Кор. 1:23

+ 1:23 Элч. 9:21

+ 2:1 Элч. 4:36, 2 Кор. 2:13, 2 Тим. 4:10

+ 2:2 Гал. 1:12, Эф. 3:3, Флп. 2:16

+ 2:3 Элч. 16:3

+ 2:4 Элч. 15:24, 2 Кор. 11:26, 2 Кор. 11:20, Гал. 4:3, Гал. 4:25

+ 2:6 Мыйз. 10:17

+ 2:7 Элч. 9:15, 1 Кор. 9:17

+ 2:9 Элч. 4:36, Элч. 9:27, Элч. 13:2, Элч. 15:36, 1 Кор. 9:6

+ 2:10 Элч. 24:17, Рим. 15:25-28, 1 Кор. 16:1

+ 2:11 Элч. 11:20

+ 2:12 Элч. 11:3, Элч. 11:2, Элч. 15:1

+ 2:14 1 Тим. 5:20

+ 2:16 Гал. 3:11, Элч. 13:39, Рим. 3:21, Гал. 3:11, Заб. 142:2, Рим. 3:20

+ 2:19 Рим. 14:8, Рим. 6:6, Гал. 6:14

+ 2:20 Жкн. 17:23

+ 3:2 Рим. 10:17

+ 3:4 1 Кор. 15:2

+ 3:5 1 Кор. 12:10

+ 3:6 Башт. 15:6, Жкп. 2:23, Рим. 4:3

+ 3:8 Рим. 3:30, Башт. 12:3

+ 3:10 Рим. 4:15, Мыйз. 27:26

+ 3:11 Элч. 13:39, Рим. 3:20, Гал. 2:16, Аб. 2:4, Рим. 1:17, Эвр. 10:38

+ 3:12 Леб. 18:5, Рим. 10:5

+ 3:13 Мыйз. 21:23

+ 3:14 Элч. 1:5, Элч. 2:33

+ 3:16 Рим. 4:13, Эвр. 7:6, Башт. 12:7, Башт. 17:19

+ 3:17 Чыг. 12:40-41

+ 3:18 Рим. 4:14

+ 3:19 Рим. 4:13, Рим. 5:20, Мыйз. 33:2, Элч. 7:53

+ 3:20 1 Тим. 2:5, Эвр. 8:6, Мыйз. 6:4-5, Рим. 3:30

+ 3:22 Рим. 3:9, Рим. 4:16

+ 3:24 Рим. 10:4

+ 3:26 1 Жкн. 3:2, Рим. 8:15-16, Эф. 1:5

+ 3:27 Рим. 6:3-4, Рим. 13:14

+ 3:28 1 Кор. 12:13, Эф. 6:6, 1 Кор. 11:11

+ 3:29 1 Кор. 3:23, 2 Кор. 10:7, Рим. 8:17, Эф. 3:6

+ 4:4 Мк. 1:15, Лк. 2:7, Лк. 2:27

+ 4:5 Гал. 3:13

+ 4:8 Ыш. 37:19, Жер. 16:20

+ 4:9 Заб. 35:11, 1 Кор. 8:3, Кол. 2:8, Кол. 2:20, Эвр. 7:18

+ 4:10 Рим. 14:5, Кол. 2:16

+ 4:11 1 Тес. 3:5

+ 4:13 1 Кор. 2:3

+ 4:14 1 Шам. 29:9, Лк. 10:16, 1 Тес. 2:13

+ 4:22 Башт. 16:5, Башт. 21:2

+ 4:23 Башт. 16:3-4, Башт. 17:16

+ 4:24 Чыг. 19:1-2

+ 4:26 Эвр. 12:22, Аян 21:2

+ 4:27 Ыш. 54:1

+ 4:28 Рим. 9:8

+ 4:29 Башт. 21:9

+ 4:30 Башт. 21:10

+ 5:1 Жкн. 8:32, Жкп. 2:12, 1 Пет. 2:16, Рим. 6:18, 1 Кор. 7:22, 2 Кор. 3:17, Гал. 2:4, Гал. 5:13, Элч. 15:10

+ 5:2 Элч. 15:1-2, 1 Кор. 7:18

+ 5:3 Рим. 2:25

+ 5:4 Рим. 9:31

+ 5:5 Рим. 8:23

+ 5:6 1 Кор. 7:19, 1 Кор. 12:13, Гал. 6:15, Эф. 2:14, Кол. 3:11, Жкп. 2:18

+ 5:7 1 Кор. 9:24

+ 5:9 Мт. 13:33, Лк. 13:21, 1 Кор. 5:6

+ 5:10 Элч. 15:24, Гал. 1:7

+ 5:11 Элч. 16:3, 1 Кор. 1:23

+ 5:13 1 Пет. 2:16, 2 Пет. 2:19, 1 Кор. 9:19

+ 5:14 Мт. 7:12, Мт. 22:40, Леб. 19:18

+ 5:16 Рим. 8:4, Рим. 13:14, Эф. 2:3

+ 5:17 Рим. 7:15, Рим. 7:19, Рим. 7:23

+ 5:18 Рим. 7:4, Эф. 2:15, Кол. 2:14

+ 5:19 Мк. 7:21-23, 1 Кор. 3:3, 1 Кор. 6:9-10, 1 Кор. 6:18, Эф. 5:3

+ 5:20 1 Кор. 11:19

+ 5:21 1 Кор. 6:9-10, Эф. 5:5

+ 5:22 Эф. 5:9

+ 5:23 1 Тим. 1:9

+ 5:24 Жкп. 4:1, 1 Пет. 2:11, Рим. 7:23, Рим. 13:14, Рим. 6:2, Рим. 6:6, Гал. 2:19, Кол. 2:20, Кол. 3:3

+ 5:26 Флп. 2:3

+ 6:1 1 Кор. 2:15, Жкп. 5:19, 2 Тим. 2:25, 1 Тес. 5:14

+ 6:2 Рим. 15:1, 1 Жкн. 4:21

+ 6:3 1 Кор. 3:7, 1 Кор. 8:2

+ 6:5 Рим. 14:12

+ 6:6 Лк. 10:7, 1 Кор. 9:11, 1 Тим. 5:18

+ 6:7 Аюп 13:9, Аюп 4:8, Нак. 22:7, 2 Кор. 9:6

+ 6:8 Нак. 11:19, Ош. 10:12, Жкп. 3:18

+ 6:9 2 Тес. 3:13, Мт. 10:22

+ 6:10 Нак. 3:27, 3 Жкн. 1:5, Эвр. 13:1

+ 6:11 1 Кор. 16:21, 2 Тес. 3:17, Фил. 1:19

+ 6:14 1 Кор. 2:2, Гал. 2:19, Рим. 6:6

+ 6:15 1 Кор. 7:19, 1 Кор. 12:13, Гал. 5:6, Эф. 2:14, Кол. 3:11

+ 6:16 Заб. 124:5, Заб. 127:5

+ 1:3 1 Пет. 1:3, 2 Кор. 1:3

+ 1:4 Жүй. 1:24, Кол. 1:22, 1 Тес. 4:7

+ 1:5 1 Жкн. 3:2, Рим. 8:15-16, Гал. 3:26

+ 1:7 Кол. 1:14

+ 1:9 Рим. 16:24, Эф. 3:3-5, Эф. 6:19

+ 1:10 Эф. 2:14, Кол. 1:20

+ 1:13 Эст. 8:8, 2 Кор. 1:22, Эф. 4:30

+ 1:15 Кол. 1:3-4

+ 1:18 Кол. 1:27

+ 1:20 Заб. 109:1, Элч. 7:55-56, Рим. 8:34, Эф. 2:6, Кол. 3:1

+ 1:21 1 Пет. 3:22, Рим. 8:38, 1 Кор. 15:24, Кол. 2:10, Эвр. 1:4

+ 1:22 Заб. 8:7, Заб. 109:1, 1 Кор. 15:27, 1 Кор. 11:3, Эф. 5:23

* Б.а., жеткилеңдик, молдук.

+ 1:23 Эф. 4:12, Эф. 5:23, Эф. 5:30, Кол. 1:18, 1 Кор. 15:28, Кол. 3:11

+ 2:1 Лк. 15:24, Рим. 11:15, Кол. 1:21, Кол. 2:13

+ 2:2 Жкн. 12:31, Жкн. 14:30, Кол. 3:7

+ 2:3 Гал. 5:16

+ 2:4 Жкн. 3:16, 1 Жкн. 3:1, Рим. 5:8

+ 2:5 Кол. 2:13, Тит 3:5

+ 2:6 Эф. 1:20

+ 2:8 Лк. 7:50, Лк. 8:48, Элч. 15:11, 1 Пет. 1:5, Тит 2:11, Тит 3:5

+ 2:9 Рим. 3:27, Тит 3:5, Рим. 3:27, 1 Кор. 1:29

+ 2:10 Тит 2:14, Тит 3:8

+ 2:11 Рим. 2:26, Рим. 2:28, Кол. 2:11

+ 2:12 Кол. 1:21, Рим. 9:4

+ 2:13 Зак. 6:15, Элч. 2:39

+ 2:14 Ыш. 9:6, Ыш. 26:12, Мук. 5:5, Ыш. 14:1, Эф. 1:10, Кол. 1:22

+ 2:15 Рим. 7:4, Кол. 2:14

+ 2:16 Рим. 5:10, Кол. 1:20, Кол. 3:15

+ 2:17 Ыш. 57:19

+ 2:19 Флп. 3:20

+ 2:20 Кол. 2:7, Аян 21:14, Заб. 117:22, Ыш. 28:16

+ 2:21 1 Кор. 3:16-17

+ 2:22 1 Пет. 2:5

+ 3:1 Флп. 1:7, Фил. 1:1, 2 Тим. 2:9

+ 3:6 Гал. 3:29, Эф. 2:16, Мт. 8:11, Лк. 13:29

+ 3:7 Кол. 1:23

+ 3:8 1 Кор. 15:9

+ 3:9 Кол. 1:26

+ 3:10 Эф. 1:21

+ 3:12 Эвр. 4:16, Эвр. 10:19

+ 3:13 2 Тим. 2:10

+ 3:16 Эф. 1:18, Кол. 1:27, Кол. 1:11

+ 3:17 Кол. 2:7

+ 3:19 Флп. 4:7, Кол. 2:10

+ 3:20 Жүй. 1:24, Рим. 16:24

+ 3:21 Рим. 11:36

+ 4:1 Эф. 3:1, Флп. 1:27, Кол. 1:10

+ 4:2 Флп. 2:3, Кол. 3:13

+ 4:3 Кол. 3:14

+ 4:4 Эф. 2:16, 1 Кор. 6:17

+ 4:5 1 Кор. 1:13

+ 4:6 Мал. 2:10, 1 Кор. 12:6

* Рухий жөндөмдүүлүк.

+ 4:7 Рим. 12:3, Эф. 3:2

+ 4:8 Заб. 67:19

+ 4:9 Жкн. 3:13

+ 4:10 Эвр. 4:14, Эвр. 7:26

+ 4:11 1 Кор. 12:28

+ 4:12 1 Кор. 12:27, Эф. 1:23, Кол. 1:18

+ 4:13 Эвр. 5:12-13, Эвр. 6:1

+ 4:14 1 Кор. 13:11, 1 Кор. 14:20

+ 4:15 2 Пет. 3:18, Кол. 1:10, Кол. 2:19

+ 4:17 1 Пет. 4:3-4, Кол. 3:7

+ 4:18 Рим. 1:21, Мк. 3:5

+ 4:19 1 Пет. 1:14, Рим. 1:24-28

+ 4:22 Кол. 3:8-9

+ 4:23 Рим. 12:2, 2 Кор. 4:16

+ 4:24 Башт. 1:26, Рим. 6:4, Кол. 3:10

+ 4:25 Леб. 19:11, Кол. 3:9, Зак. 8:16, Рим. 12:5

+ 4:26 Заб. 4:5

+ 4:27 Жкп. 4:7

+ 4:28 Чыг. 20:15, 1 Тес. 4:11, 2 Тес. 3:8, 2 Тес. 3:10, 1 Тим. 6:18

+ 4:29 Кол. 3:8

+ 4:30 Ыш. 63:10, 1 Тес. 5:19, Эф. 1:13

+ 4:31 1 Пет. 3:8, Кол. 3:8

+ 4:32 Мт. 6:14, Мк. 11:25-26, Лк. 7:41-42, 1 Пет. 3:8, Кол. 3:12-13

+ 5:1 Мт. 5:48

+ 5:2 Жкн. 10:11, Жкн. 15:13, 1 Жкн. 3:16, Рим. 5:7-8, Эвр. 8:3, 1 Кор. 13:1, Кол. 3:14

+ 5:3 1 Кор. 6:18, Гал. 5:19, 1 Тес. 4:3

+ 5:4 Эф. 4:29

+ 5:5 Кол. 3:5, 1 Кор. 6:9-10, Гал. 5:21

+ 5:6 Мк. 13:5, Кол. 2:8, 2 Тес. 2:3, 1 Жкн. 3:7, Рим. 1:18, Кол. 3:6

+ 5:7 2 Кор. 6:14

+ 5:8 Эф. 2:1-2, Ыш. 2:5, Мт. 5:14, Жкн. 12:35, 1 Жкн. 2:8, Рим. 13:12, Флп. 2:15, 1 Тес. 5:5

+ 5:10 1 Тес. 2:4

+ 5:11 Рим. 13:12

+ 5:13 Жкн. 3:20-21

+ 5:14 Рим. 13:11, Лк. 1:78-79

+ 5:15 Кол. 4:5

+ 5:17 Рим. 12:2, 1 Тес. 5:18

+ 5:18 Нак. 20:1, Нак. 23:20, Нак. 31:4, 1 Тим. 5:23

+ 5:19 Элч. 16:25, Жкп. 5:13, 1 Кор. 14:15, Заб. 26:6, Кол. 3:16

+ 5:20 Кол. 2:7, 2 Тес. 1:3, 2 Тес. 2:13

• 5:21 Кол. 3:17

+ 5:22 Башт. 3:16, 1 Пет. 3:1

+ 5:23 Эф. 1:22-23, 1 Кор. 11:3

+ 5:25 1 Пет. 3:7

+ 5:26 Жкн. 13:8, 1 Кор. 6:11, Тит 3:5, Эвр. 10:22

+ 5:27 2 Кор. 11:2, Аян 14:4

+ 5:30 1 Кор. 6:15, Эф. 1:23, Кол. 1:18

+ 5:31 Башт. 2:24, Мт. 19:5, Мк. 10:7-8, 1 Кор. 6:16

+ 5:33 Эст. 1:20, 1 Пет. 3:1-6

+ 6:1 Чыг. 20:12, Нак. 1:8, Нак. 6:20, Нак. 23:22

+ 6:3 Мыйз. 5:16

+ 6:4 Мыйз. 4:9, Мыйз. 6:7, Нак. 13:24, Нак. 19:18, Нак. 22:6

+ 6:5 1 Пет. 2:18, Кол. 3:22, 1 Тим. 6:1, Тит 2:9

+ 6:6 Гал. 3:28

+ 6:8 Кол. 3:24

+ 6:9 Леб. 25:43, Мыйз. 10:17

+ 6:11 2 Кор. 6:7, 2 Кор. 10:4, 1 Пет. 5:8, 1 Жкн. 2:13

+ 6:12 Лк. 22:53, Кол. 1:13, Эф. 1:21

+ 6:14 Ыш. 11:5, Ыш. 59:17, 1 Тес. 5:8

+ 6:15 Ыш. 52:7, Рим. 10:15

+ 6:16 1 Жкн. 5:4

+ 6:17 Эвр. 4:12

+ 6:18 Лк. 18:1, Лк. 21:36, Жүй. 1:20, Рим. 12:12, Кол. 4:2, 1 Тес. 5:17, Мк. 13:33

+ 6:19 Элч. 4:29, Кол. 4:3, 1 Тес. 5:25, 2 Тес. 3:1

+ 6:20 Элч. 21:33, Элч. 28:20, 2 Кор. 5:20

• 6:21 Кол. 4:7-8

+ 6:21 Элч. 20:4

+ 6:22 Кол. 2:2

+ 1:1 Элч. 16:1

+ 1:3 Рим. 1:8, Фил. 1:4, 2 Тим. 1:3

+ 1:5 Элч. 16:12-40

* Машайактын экинчи ирет келиши.

+ 1:6 1 Кор. 1:8

+ 1:7 2 Кор. 7:3, Эф. 3:1, Кол. 4:18, 2 Тим. 2:9, Фил. 1:1, Флп. 4:14

+ 1:8 Рим. 1:9, Рим. 9:1

+ 1:9 Кол. 1:9, 1 Тес. 3:12-13, Фил. 1:6

+ 1:13 Элч. 28:30

+ 1:14 Элч. 4:31

+ 1:15 2 Кор. 11:13

+ 1:19 Элч. 16:7

+ 1:20 Мк. 8:38, Рим. 1:16, Рим. 14:8, 2 Кор. 5:15

+ 1:23 2 Тим. 4:6

+ 1:27 Эф. 4:1

+ 1:29 Мт. 5:11-12

+ 1:30 Кол. 1:29, 1 Тим. 4:10

+ 2:2 Флп. 4:2, 1 Пет. 3:8, Рим. 12:16

+ 2:3 Гал. 5:26, Рим. 12:10, Эф. 4:2

+ 2:4 Рим. 15:2-3

+ 2:6 Жкн. 1:1, Жкн. 5:18, Жкн. 10:33

+ 2:7 Ыш. 42:1, Мт. 20:28, Рим. 8:3, 2 Кор. 8:9

+ 2:8 Мк. 14:36, Эвр. 5:8

+ 2:9 Мт. 28:18, Эф. 1:21, Эвр. 1:4

+ 2:10 Ыш. 45:23, Рим. 14:11

+ 2:13 1 Кор. 12:6

+ 2:16 Гал. 2:2

+ 2:17 Элч. 21:13, 2 Тим. 4:6

+ 2:19 Элч. 16:1, 1 Тес. 3:2

+ 2:21 1 Кор. 10:24, 1 Кор. 13:5

+ 2:22 1 Кор. 14:7, 1 Тим. 1:2, 2 Тим. 1:2

+ 2:25 Флп. 4:18

+ 2:29 Рим. 16:2, 1 Кор. 16:18, 1 Тес. 5:12-13, 1 Тим. 5:17

+ 3:1 Флп. 4:4

+ 3:2 Заб. 21:17, Заб. 21:21

+ 3:3 Рим. 2:29, Эф. 2:11, Кол. 2:11

+ 3:4 2 Кор. 11:18

+ 3:5 Башт. 17:12, Леб. 12:3, Рим. 11:1, Элч. 23:6, Элч. 26:5

+ 3:6 Элч. 8:3, Гал. 1:13, Мк. 10:20, Лк. 1:6, Элч. 22:3, Элч. 26:5

+ 3:8 Жер. 9:24

+ 3:9 Рим. 9:30-31, Рим. 10:5

+ 3:10 Рим. 8:17, 2 Кор. 1:5, Кол. 1:24, 1 Пет. 4:13, Рим. 6:5

+ 3:12 Эвр. 11:40

+ 3:14 1 Пет. 5:4, 1 Кор. 9:24-25, 2 Тим. 2:5

+ 3:15 1 Кор. 2:6

+ 3:17 1 Пет. 5:3, 2 Тес. 3:9, 1 Тим. 4:12, Тит 2:7

+ 3:19 2 Кор. 11:15, 1 Тес. 5:3, Мк. 8:33

+ 3:20 Эф. 2:19, Элч. 1:11, 1 Кор. 1:7

+ 3:21 1 Кор. 15:35-52, 1 Жкн. 3:2, Рим. 8:29, 2 Кор. 3:18, Кол. 3:1

+ 4:2 Флп. 2:2

+ 4:3 Чыг. 32:32, Заб. 68:29, Аян 3:5

+ 4:4 Флп. 3:1, 1 Тес. 5:16

+ 4:5 Жкп. 5:8

+ 4:6 Мт. 6:25, 1 Пет. 5:7

+ 4:7 Жкн. 14:27, Флп. 4:7, Кол. 3:15

+ 4:9 Рим. 15:33, 2 Тес. 3:16

+ 4:11 1 Тим. 6:6, 1 Тим. 6:8

+ 4:12 1 Кор. 4:11, 2 Кор. 11:27

+ 4:13 1 Тим. 1:12

+ 4:14 Флп. 1:7

+ 4:16 Элч. 17:1

+ 4:17 Рим. 1:13

+ 4:18 Флп. 2:25, Башт. 8:21, Чыг. 29:18

+ 4:19 Заб. 22:1, 2 Кор. 9:8

+ 4:21 Гал. 1:2

+ 4:22 2 Кор. 13:12

+ 1:1 Элч. 16:1

+ 1:3 Эф. 1:15-16

+ 1:5 Мт. 6:20, 1 Пет. 1:4

+ 1:6 Мт. 24:14, Мт. 28:19, Рим. 10:18, Кол. 1:6

+ 1:7 Кол. 4:12, Фил. 1:23

+ 1:9 2 Тес. 1:11, Флп. 1:9, Фил. 1:6

+ 1:10 2 Кор. 5:9, Эф. 4:1, Флп. 1:27, 2 Пет. 3:18, Эф. 4:15

+ 1:11 Эф. 3:16

+ 1:13 Ыш. 42:7, Элч. 26:18, Эф. 6:12, 2 Пет. 1:11

+ 1:14 Эф. 1:7

+ 1:15 2 Кор. 4:4, Эвр. 1:3, Нак. 8:22, Рим. 8:29, Аян 3:14

+ 1:16 Заб. 32:6, Жкн. 1:3, Рим. 11:36, 1 Кор. 8:6, Эвр. 1:2, Эвр. 2:10

+ 1:18 Эф. 1:22-23, Элч. 26:23, 1 Кор. 15:20, Аян 1:4-5, Аян 3:14

+ 1:19 Кол. 2:9

+ 1:20 2 Кор. 5:18, Эф. 1:10, Эф. 2:14

+ 1:21 Эф. 2:1-2, Эф. 2:12

+ 1:22 Жүй. 1:24, Эф. 1:4, 1 Тес. 4:7

+ 1:23 Элч. 14:22, Мк. 16:15, Эф. 3:7

+ 1:24 2 Кор. 7:4, 2 Кор. 12:15, 2 Кор. 1:5, Флп. 3:10

+ 1:25 Эф. 3:2

+ 1:26 Рим. 16:24, Эф. 3:9

+ 1:27 Эф. 1:18, Эф. 3:16, Кол. 2:2, Рим. 5:2, Рим. 8:17, 1 Тим. 1:1

+ 1:29 1 Кор. 15:10, Флп. 1:30, 1 Тим. 4:10

+ 2:2 Кол. 1:27, Эф. 6:22, Кол. 4:8

+ 2:3 Рим. 11:33, 1 Кор. 1:24, 1 Кор. 2:7

+ 2:4 Рим. 16:18

+ 2:5 1 Кор. 5:3, 1 Кор. 14:40

+ 2:6 1 Тес. 4:1

+ 2:7 1 Кор. 3:11, Эф. 2:20, Эф. 3:17, Аян 21:14, Эф. 5:20, 2 Тес. 1:3, 2 Тес. 2:13

+ 2:8 Мк. 7:3, Гал. 1:14, Гал. 4:9, Мк. 13:5, 1 Жкн. 3:7, Эф. 5:6, 2 Тес. 2:3

+ 2:9 Жкн. 1:14, Кол. 1:19

+ 2:10 Эф. 1:21-22, Эф. 3:19

+ 2:11 Эф. 2:11, Рим. 2:29, Кол. 3:9

+ 2:12 Рим. 6:4

+ 2:13 Эф. 2:1, Эф. 2:5, Элч. 3:19

+ 2:14 Заб. 50:3, Ыш. 43:25, Рим. 7:4

+ 2:15 2 Кор. 2:14, Жкн. 12:31, Жкн. 16:11

+ 2:16 Кат. 28:9-15, Рим. 14:5, Гал. 4:10, Рим. 14:3, Рим. 14:17, Эвр. 9:10

+ 2:17 Эвр. 8:5, Эвр. 10:1

+ 2:19 2 Пет. 3:18, Эф. 4:15-16, Кол. 1:10

+ 2:20 Рим. 6:2, Кол. 3:3, Гал. 4:9

+ 2:21 1 Тим. 4:3

+ 2:22 Ыш. 29:13, Мт. 15:9, Мк. 7:7

+ 3:1 Кол. 2:12, Заб. 109:1, Элч. 7:55-56, Рим. 8:34, Эф. 1:20, Нак. 15:24

+ 3:3 Рим. 6:2, Рим. 6:7, Гал. 5:24, Кол. 2:20

+ 3:4 Жкн. 11:25

+ 3:5 Эф. 5:5, Рим. 8:13

+ 3:6 Рим. 1:18, Эф. 5:6

+ 3:7 Эф. 2:2, Эф. 4:17

+ 3:8 Жкп. 1:21, 1 Пет. 1:21, Эф. 4:22, Эф. 4:31

+ 3:9 Леб. 19:11, Эф. 4:25, Кол. 2:11

+ 3:10 Башт. 1:26, Эф. 4:24

* Скифия өлкөсөнөн тургундары, талап-тоноочулук менен күн өткөргөн көчмөн эл.

+ 3:11 Рим. 2:28-29, 1 Кор. 7:19, Гал. 3:28, Гал. 5:6, 1 Кор. 12:13, Гал. 5:6, Эф. 2:14, 1 Кор. 15:28, Эф. 1:23

+ 3:12 Лк. 18:7, Рим. 8:33, Тит 1:1

+ 3:13 Эф. 4:2, Мт. 6:14-15, Мк. 11:25-26, Лк. 7:41-42, Эф. 4:32

+ 3:14 1 Кор. 13:1, Эф. 4:3, Эф. 5:2

+ 3:15 Жкн. 14:27, Жкн. 16:33, Флп. 4:7, Эф. 2:16

+ 3:16 Жкн. 15:3, Заб. 26:6, Эф. 5:19

+ 3:17 1 Кор. 10:31

• 3:18 Эф. 5:22

+ 3:18 Башт. 3:16, 1 Пет. 3:1

+ 3:19 1 Пет. 3:7

+ 3:20 Чыг. 20:12, Нак. 1:8, Нак. 6:20, Нак. 23:22

+ 3:22 1 Пет. 2:18, 1 Тим. 6:1, Тит 2:9

+ 3:24 Эф. 6:8

+ 3:25 Мыйз. 10:17, Мт. 22:16

+ 4:2 Лк. 18:1, Лк. 21:36, Рим. 12:12, Эф. 6:18, 1 Тес. 5:17

+ 4:3 Элч. 4:29, Рим. 16:24, Эф. 6:19-20, Флп. 1:7, Фил. 1:1

+ 4:5 Эф. 5:15-16

+ 4:6 1 Пет. 3:15

• 4:7 Эф. 6:21-22

+ 4:7 Элч. 20:4

+ 4:8 Кол. 2:2

+ 4:9 Фил. 1:10, Фил. 1:16

+ 4:10 Элч. 19:29, Фил. 1:24, Элч. 12:12, Элч. 15:37-38

+ 4:11 Элч. 1:23, Элч. 18:7

+ 4:12 Кол. 1:7, Фил. 1:23

+ 4:14 2 Тим. 4:10-11, Фил. 1:24

+ 4:15 Рим. 16:5

+ 4:16 1 Тес. 5:27

+ 4:17 Фил. 1:2

+ 4:18 1 Кор. 16:21, Гал. 6:11, 2 Тес. 3:17, Фил. 1:19

+ 1:1 Элч. 15:22, 1 Пет. 5:12, 2 Тес. 1:1, Элч. 17:1, Флп. 4:16

+ 1:2 Эф. 5:20, 2 Тес. 1:3, 2 Тес. 2:13

+ 1:4 2 Пет. 1:10

+ 1:5 Элч. 20:18

+ 1:6 1 Кор. 4:16, 1 Кор. 11:1, 2 Тес. 3:7, Элч. 17:5-10, Элч. 13:52

+ 1:9 Элч. 14:15

+ 1:10 1 Кор. 1:7, 2 Тес. 1:10, Мт. 3:7, Рим. 5:9, 1 Тес. 2:16, 1 Тес. 5:9

+ 2:2 Элч. 16:22-24

+ 2:3 2 Кор. 4:2

+ 2:4 Гал. 2:7, Гал. 1:10, Эф. 5:10

+ 2:5 Рим. 1:9, Рим. 9:1, Флп. 1:8

+ 2:6 1 Кор. 9:4-5, 2 Тес. 3:9, Фил. 1:8

+ 2:8 2 Кор. 12:15

+ 2:9 Элч. 18:3, 2 Кор. 11:27, 2 Тес. 3:8

+ 2:11 1 Кор. 4:14-15

+ 2:12 2 Тес. 2:14

+ 2:13 Гал. 4:14

+ 2:14 1 Тес. 1:6, Элч. 17:5, 2 Тес. 1:4-5

+ 2:15 Жер. 2:30, Мт. 23:34, Жкн. 15:20, Элч. 13:50, Элч. 17:5

+ 2:16 Элч. 13:45, Элч. 14:2, Мт. 27:25, Лк. 21:23, 1 Тес. 1:10

+ 2:17 1 Кор. 5:3, Кол. 2:5

+ 2:18 Рим. 1:13, Рим. 15:22

+ 2:19 1 Кор. 15:31, 2 Тес. 1:4

+ 3:1 Элч. 17:15-16

+ 3:2 Элч. 16:1, Флп. 2:19

+ 3:3 Элч. 9:16, Элч. 14:22, 1 Пет. 5:9

+ 3:5 1 Жыл. 21:1, Мт. 4:3, 1 Кор. 7:5, Гал. 4:11

+ 3:6 Элч. 18:5

+ 3:10 2 Тим. 1:3

+ 3:11 2 Тес. 3:5

+ 3:12 Флп. 1:9-10, 2 Тес. 1:3

+ 3:13 Зак. 14:5, Жүй. 1:14, 2 Тес. 2:17

+ 4:1 Кол. 1:10, Кол. 2:6

+ 4:3 1 Кор. 6:18, Гал. 5:19, Эф. 5:3

+ 4:5 1 Пет. 4:3-4, Рим. 1:26, Эф. 4:17-19

+ 4:7 1 Пет. 1:15, Жүй. 1:24, Эф. 1:4, Кол. 1:22

+ 4:9 Эвр. 13:1, Жкн. 6:45

+ 4:11 Нак. 17:14, Элч. 18:3, Эф. 4:28, 2 Тес. 3:8, 2 Тес. 3:10

+ 4:12 Рим. 13:13

+ 4:13 Эф. 2:12

+ 4:14 1 Кор. 15:20, 2 Кор. 4:14

+ 4:15 1 Кор. 15:51-52

+ 4:16 Дан. 10:13, Дан. 12:1, Жүй. 1:9, Аян 12:7, Ыш. 27:12, Мт. 24:31, 1 Кор. 15:52, Мт. 16:27, 1 Кор. 15:23

+ 4:17 Элч. 1:9, Аян 11:12, Жкн. 14:3

+ 5:1 Элч. 1:7

+ 5:2 Мт. 24:43, 2 Пет. 3:10

+ 5:3 Ыш. 13:8, Лк. 21:34, Флп. 3:19

+ 5:4 1 Жкн. 2:8

* Күндүз.

+ 5:5 Лк. 16:8, Жкн. 12:36, Рим. 13:12

+ 5:6 Мк. 13:33-36, 1 Пет. 1:13, Эф. 6:18

+ 5:8 Ыш. 59:17, Эф. 6:14, Эф. 6:17

+ 5:9 1 Тес. 1:10

+ 5:10 Рим. 14:9

+ 5:12 1 Кор. 16:16, 1 Кор. 16:18, Флп. 2:29, 1 Тим. 5:17

+ 5:13 Мк. 9:50, Рим. 12:18, 2 Кор. 13:11

+ 5:14 2 Тес. 3:6-10, Ыш. 35:4, Гал. 6:1

+ 5:15 Леб. 19:18, 1 Пет. 3:9, Рим. 12:17

+ 5:16 Флп. 4:4

+ 5:17 Лк. 18:1, Лк. 21:36, Рим. 12:12, Эф. 6:18, Кол. 4:2

+ 5:18 Рим. 12:2, Эф. 5:17, Эф. 5:20

+ 5:19 Эф. 4:30

+ 5:21 1 Жкн. 4:1, 1 Кор. 14:29

+ 5:23 Рим. 15:33, Флп. 4:9, 2 Тес. 3:16

+ 5:24 1 Кор. 1:9, 2 Тес. 3:3, Эвр. 10:23

+ 5:25 Эф. 6:19, 2 Тес. 3:1, Эвр. 13:18

+ 5:26 1 Пет. 5:14, Рим. 16:16

+ 5:27 Кол. 4:16

+ 1:1 Элч. 15:22, 1 Пет. 5:12, 1 Тес. 1:1, Элч. 16:1

+ 1:3 Эф. 5:20, 1 Тес. 1:2, 2 Тес. 2:13

+ 1:4 1 Тес. 2:19

+ 1:5 Лк. 20:35

+ 1:6 Аян 6:10

+ 1:7 Жүй. 1:14

+ 1:8 Ыш. 66:15-16, 2 Пет. 3:7, Бий. 2:10, Аюп 18:21, Жер. 9:3

+ 1:9 Ыш. 2:10

+ 1:10 1 Кор. 3:13, 1 Тес. 1:10

+ 1:11 Кол. 1:9

+ 2:1 Мт. 24:31, 1 Тес. 4:15-17

+ 2:3 Мк. 13:5, Кол. 2:8, 1 Жкн. 3:7, Эф. 5:6, Дан. 7:24-25, Дан. 8:25, Аян 13:4-5

+ 2:4 Ыш. 14:14, Жез. 28:2, Дан. 11:36

+ 2:7 1 Жкн. 2:18, 1 Жкн. 4:3

+ 2:8 Аюп 4:9, Ыш. 11:4, Аян 2:16

+ 2:9 Мт. 24:24, Мк. 13:22, Аян 13:14

+ 2:10 1 Кор. 1:18

+ 2:11 1 Пад. 22:22, Жез. 14:9

+ 2:13 Эф. 5:20, 2 Тес. 1:3, Жер. 2:3, Жкп. 1:18, Аян 14:4

+ 2:14 1 Тес. 2:12

+ 2:15 1 Кор. 16:13

+ 2:16 1 Пет. 1:3

+ 2:17 1 Тес. 3:13

+ 3:1 1 Тес. 5:25

+ 3:2 Рим. 15:31, 2 Кор. 1:10-11

+ 3:3 1 Кор. 1:9, 1 Тес. 5:24, Эвр. 10:23, Мт. 16:13, Жкн. 17:12

+ 3:5 1 Тес. 3:11

+ 3:6 Нак. 6:6

+ 3:7 1 Кор. 4:16, 1 Кор. 11:1, 1 Тес. 1:6

+ 3:8 Элч. 18:3, 1 Тес. 2:9-10

+ 3:9 1 Кор. 9:4-5, 1 Тес. 2:6, Фил. 1:8, 1 Пет. 5:3, Флп. 3:17, 1 Тим. 4:12, Тит 2:7

+ 3:10 Эф. 4:28, 1 Тес. 4:11, 1 Тес. 5:14

+ 3:11 1 Тим. 5:13

+ 3:13 Гал. 6:9

+ 3:15 Мт. 18:15

+ 3:16 Рим. 15:33, Флп. 4:9, 1 Тес. 5:23

+ 3:17 1 Кор. 16:21, Гал. 6:11, Кол. 4:18, Фил. 1:19

+ 1:1 Кол. 1:27

+ 1:2 Элч. 16:1, Флп. 2:22, 2 Тим. 1:2, 2 Жкн. 1:3

* Бул жерде «чындыкка туура келбеген нерселер» деген маанини билдирет.

+ 1:4 1 Тим. 4:7, 2 Тим. 4:4, Тит 1:14, Тит 3:9

+ 1:5 Рим. 12:9, 2 Тим. 2:22

+ 1:6 1 Тим. 6:21, Тит 1:10

+ 1:8 Рим. 7:16

+ 1:9 Гал. 5:23

+ 1:11 Тит 1:3

+ 1:12 Элч. 9:22, Флп. 4:13

+ 1:13 Элч. 8:3, Элч. 3:17

+ 1:14 Рим. 5:20

+ 1:15 1 Тим. 3:1, 1 Тим. 4:9, 2 Тим. 2:11, Тит 3:8, Мт. 9:13, Мк. 2:17

+ 1:18 1 Тим. 4:14, 2 Кор. 10:4, 2 Тим. 2:2-4

+ 1:20 2 Тим. 2:17, 2 Тим. 4:14, 1 Кор. 5:5

+ 2:2 Эзр. 6:10

+ 2:3 1 Тим. 5:4

+ 2:4 Жез. 18:23, Жез. 33:11, 2 Пет. 3:9, Тит 1:2, Тит 2:11

+ 2:5 Гал. 3:20

+ 2:6 Мт. 20:28, Тит 1:3

+ 2:7 Элч. 9:15, Рим. 1:5, Гал. 1:15-16, Эф. 3:7-8, 2 Тим. 1:11, Рим. 9:1, 2 Кор. 11:10

+ 2:9 1 Пет. 3:3-4

+ 2:11 Тит 2:5

+ 2:12 1 Кор. 14:34

+ 2:13 Башт. 2:7, Башт. 2:22

+ 2:14 Башт. 3:6, Башт. 3:13, 2 Кор. 11:13

+ 3:1 1 Тим. 1:15, 2 Тим. 2:11, Тит 3:8

+ 3:2 Тит 1:6-9

+ 3:3 Тит 3:2, Мт. 6:19, 1 Тим. 6:9, Эвр. 13:5

+ 3:7 2 Тим. 2:26

+ 3:8 Элч. 6:3, 1 Пет. 5:2, Тит 1:7

* Ыйсага ишенбегендердин акылына сыйбаган чындык.

+ 3:11 Тит 2:3

+ 3:16 Жкн. 1:14, 1 Жкн. 4:2, 2 Жкн. 1:7, Эвр. 2:14, Мк. 16:19, Лк. 24:51, Элч. 1:9

+ 4:1 1 Жкн. 2:18, 2 Тим. 3:1, 1 Жкн. 4:6, Жкп. 3:15, 2 Пет. 2:1, Аян 2:24

+ 4:3 Рим. 14:2, Кол. 2:16, Кол. 2:21

+ 4:4 Башт. 1:31, Мк. 7:15-16, Элч. 10:15, Тит 1:15

+ 4:5 Башт. 1:25

+ 4:7 1 Тим. 1:4, 2 Тим. 2:16

+ 4:9 1 Тим. 1:15, 2 Тим. 2:11, Тит 3:8

+ 4:10 Флп. 1:30, Кол. 1:29

+ 4:12 Тит 2:15, 1 Пет. 5:3, Флп. 3:17, 2 Тес. 3:9, Тит 2:7

+ 4:14 1 Тим. 1:18, Элч. 6:6, 1 Тим. 5:22, 2 Тим. 1:6

+ 4:16 Жез. 33:9

+ 5:1 Тит 2:6

+ 5:4 1 Тим. 2:3

+ 5:6 Аян 3:1

+ 5:10 Жкн. 13:14, Элч. 9:36

+ 5:13 2 Тес. 3:11

+ 5:14 1 Кор. 7:9, Тит 2:8

+ 5:17 Рим. 12:8, 1 Тес. 5:12

+ 5:18 Мыйз. 25:4, 1 Кор. 9:9, Лк. 10:7

+ 5:19 Мыйз. 19:15

* Жыйын жетекчилери.

+ 5:20 Мыйз. 13:11, Гал. 2:14, 2 Тим. 4:2, Тит 1:13, Тит 2:15

+ 5:22 Элч. 6:6, 1 Тим. 4:14, 2 Тим. 1:6, 2 Пет. 3:14, 1 Жкн. 5:18, 2 Жкн. 1:10, 1 Тим. 5:22

+ 5:23 Нак. 20:1, Нак. 23:20, Нак. 31:4, Эф. 5:18

+ 6:1 1 Пет. 2:18, Эф. 6:5, Кол. 3:22, Тит 2:9

+ 6:2 Фил. 1:16

+ 6:3 Рим. 16:17

+ 6:4 2 Тим. 2:14, 2 Тим. 2:23, Тит 3:9

+ 6:5 2 Пет. 2:3, Тит 1:11

+ 6:6 Флп. 4:11

+ 6:7 Аюп 1:21, Заб. 48:18, Нас. 5:14

+ 6:8 Нак. 30:8

+ 6:9 Нак. 15:27, Нак. 23:4, Мт. 6:19, Лк. 12:15, Эвр. 13:5

+ 6:10 Чыг. 23:8, Мыйз. 16:19

+ 6:11 Мыйз. 33:1, 1 Пад. 17:21, 2 Тим. 3:17

+ 6:12 2 Тим. 4:7, Жүй. 1:3

+ 6:13 Лк. 3:1, Лк. 23:1, Элч. 3:13

* Машайактын келиши.

+ 6:15 Мыйз. 10:17, Аян 17:14, Аян 19:16, Чыг. 33:20, Жкн. 1:18

+ 6:17 Нак. 23:5, Нак. 27:24

+ 6:18 Лк. 12:21, Рим. 12:13, Эф. 4:28

+ 6:20 2 Тим. 1:12, 2 Тим. 2:16

+ 6:21 1 Тим. 1:6

+ 1:1 Тит 1:2, Эвр. 9:15

+ 1:2 Элч. 16:1, Флп. 2:22, 1 Тим. 1:2, 2 Жкн. 1:3

+ 1:3 1 Тес. 3:10, Элч. 23:1, 2 Кор. 1:12, Рим. 1:8, Фил. 1:4

+ 1:5 Элч. 16:1

+ 1:6 Элч. 6:6, 1 Тим. 4:14, 1 Тим. 5:22

+ 1:7 Рим. 8:15

+ 1:8 Мк. 8:38, Рим. 1:16, 2 Тим. 2:3, 2 Тим. 4:5

+ 1:9 Рим. 3:27, Эф. 2:4, Эф. 2:8, Тит 3:5

+ 1:10 1 Кор. 15:54-55, Рим. 16:24

+ 1:11 1 Тим. 2:7

+ 1:12 2 Тим. 2:9, Мк. 8:38, Рим. 1:16, 1 Тим. 6:20

+ 1:14 Рим. 8:9

+ 1:15 Элч. 19:10

+ 1:16 2 Тим. 4:19, Элч. 21:33, Элч. 28:20, Мт. 25:36

* Машайак.

* Кудай.

+ 2:3 1 Тим. 1:18, 2 Тим. 1:8, 2 Тим. 4:5

+ 2:5 1 Кор. 9:25

+ 2:6 1 Кор. 9:10

+ 2:8 1 Кор. 15:20, Мт. 1:1

+ 2:9 Эф. 3:1, Флп. 1:7

+ 2:10 1 Пет. 5:10, Эф. 3:13, 2 Кор. 1:6

+ 2:11 1 Тим. 1:15, Тит 3:8, Рим. 6:8, Аян 20:4

+ 2:12 Мт. 10:33

+ 2:13 Рим. 3:3, Кат. 23:19

+ 2:14 1 Тим. 6:4, Тит 3:9

+ 2:16 1 Тим. 4:7, 1 Тим. 6:20, Тит 3:9

+ 2:17 1 Тим. 1:20

+ 2:18 1 Кор. 15:12

+ 2:19 Кат. 16:5, Кат. 16:26

+ 2:20 Рим. 9:21

+ 2:22 Мт. 5:9, Рим. 14:19, 1 Тим. 1:5

+ 2:23 1 Тим. 6:4

+ 2:25 Гал. 6:1, Дан. 4:24, Элч. 8:22

+ 2:26 1 Тим. 3:7

+ 3:1 1 Жкн. 2:18, 1 Тим. 4:1

+ 3:2 Лк. 16:14, 1 Тим. 6:10

+ 3:3 Рим. 1:28-31

* Алардын жашоосунан чыныгы такыбаалык көрүнбөйт.

+ 3:9 Чыг. 7:12, Чыг. 8:18, Чыг. 9:11

+ 3:11 Элч. 13:50, Элч. 14:5, Элч. 14:19, Аюп 5:19, Заб. 33:20

+ 3:12 Жкн. 15:20, Элч. 14:22, 1 Тес. 3:3

+ 3:13 Дан. 12:10, Аян 22:11

+ 3:15 Элч. 16:1

+ 3:16 2 Пет. 1:20-21

+ 3:17 Мыйз. 33:1, 1 Пад. 17:21, 1 Тим. 6:11

+ 4:1 Жкн. 5:22, Элч. 10:42, Элч. 17:31, 1 Пет. 4:5

+ 4:2 1 Тим. 5:20, Тит 1:13, Тит 2:15

+ 4:5 Мк. 13:33-34, 1 Пет. 1:13, Эф. 6:18, 1 Тес. 5:6, 2 Тим. 1:8, 2 Тим. 2:3

* Анын каны курмандыктын каны сыяктуу төгүлөт.

+ 4:6 Элч. 21:13, Флп. 2:17, 2 Пет. 1:14, Флп. 1:23

+ 4:7 1 Тим. 6:12, Жүй. 1:3, Элч. 20:24

+ 4:8 Жкп. 1:12

+ 4:10 Кол. 4:14, Фил. 1:24, Мк. 4:19, 2 Кор. 2:13, Гал. 2:1, Кол. 4:14, Фил. 1:24

+ 4:11 Элч. 12:12, Элч. 15:37-38, Кол. 4:10

+ 4:12 Элч. 20:4, Тит 3:12

+ 4:13 Элч. 16:8

+ 4:14 1 Тим. 1:20, Заб. 61:13, Нак. 24:12

+ 4:17 Заб. 21:22

+ 4:19 Элч. 18:2, Рим. 16:3, 1 Кор. 16:19, 2 Тим. 1:16

+ 4:20 Элч. 20:4, Элч. 21:29

+ 1:1 Мк. 13:20, Лк. 18:7, Рим. 8:33, Кол. 3:12, 1 Тим. 2:4, Лк. 1:69-70, Рим. 1:2, Кат. 23:19, 1 Шам. 15:29

+ 1:3 1 Тим. 2:6, 1 Тим. 6:15, 1 Тим. 1:11

+ 1:4 1 Тим. 1:2, 2 Тим. 1:2

+ 1:5 Элч. 14:23

+ 1:6 1 Тим. 3:2-4

+ 1:7 1 Пет. 5:2, 1 Тим. 3:8

+ 1:10 1 Тим. 1:6, Элч. 11:2, Гал. 2:12

+ 1:11 2 Пет. 2:3, 1 Тим. 6:5

+ 1:13 1 Тим. 5:20, 2 Тим. 4:2, Тит 2:15

+ 1:14 1 Тим. 1:4

+ 1:15 Мк. 7:15-16, Элч. 10:15, Рим. 14:20, 1 Тим. 4:3-4

+ 1:16 1 Жкн. 2:4

+ 2:3 1 Тим. 3:11

+ 2:5 Башт. 3:16, 1 Пет. 3:1-2, Эф. 5:22, 1 Тим. 2:11

+ 2:6 1 Тим. 5:1

+ 2:7 1 Пет. 5:3, Флп. 3:17, 2 Тес. 3:9, 1 Тим. 4:12

+ 2:8 1 Тим. 5:14

+ 2:9 1 Пет. 2:18, Эф. 6:5, Кол. 3:22, 1 Тим. 6:1

+ 2:11 1 Тим. 2:4

+ 2:12 1 Пет. 4:2

+ 2:13 2 Пет. 1:1, Эвр. 9:28

+ 2:14 Эф. 2:10, Тит 3:8, Мт. 20:28

+ 2:15 Тит 1:13, 1 Тим. 4:12

+ 3:1 1 Пет. 2:13, Рим. 13:1

+ 3:2 1 Тим. 3:3

+ 3:3 Жкн. 8:34, 2 Пет. 2:19, Рим. 6:16-20

* Адамдын күнөөдөн тазаланышы, кайрадан төрөлүшү.

+ 3:5 Рим. 3:27, Эф. 2:4, Эф. 2:8, 2 Тим. 1:9, Жкн. 13:8, 1 Кор. 6:11, Эф. 5:26, Эвр. 10:22, Жкн. 3:3, 1 Пет. 1:3, Эф. 2:5

+ 3:6 Элч. 2:33, Элч. 10:45, Рим. 5:5

+ 3:7 Элч. 15:11, Рим. 3:24, Эф. 2:8, Тит 2:11, Рим. 8:17

+ 3:8 1 Тим. 1:15, 2 Тим. 2:11, Эф. 2:10, Тит 2:14

+ 3:9 1 Тим. 1:4, 2 Тим. 2:14, 2 Тим. 2:16

+ 3:10 Мт. 18:15-17

+ 3:12 Элч. 20:4, 2 Тим. 4:12

+ 3:13 Элч. 18:24, 1 Кор. 1:12

+ 3:14 2 Пет. 1:8

+ 1:1 Эф. 3:1, Флп. 1:7, Элч. 16:1

+ 1:2 Кол. 4:17

+ 1:4 Рим. 1:8-9

+ 1:6 Флп. 1:9, Кол. 1:9

+ 1:8 1 Тес. 2:6-7

+ 1:10 1 Кор. 4:15, Кол. 4:9

* Грек тилиндинде Онесим «пайдалуу» деген маанини берет.

+ 1:16 Мт. 23:8, 1 Кор. 7:22, Кол. 4:9

* Филемон Пабыл аркылуу ишенип калган.

+ 1:19 1 Кор. 16:21, Гал. 6:11, Кол. 4:18, 2 Тес. 3:17

+ 1:2 1 Пет. 1:20, Мк. 12:7, Жкн. 1:3, 1 Кор. 8:6, Кол. 1:16

+ 1:3 2 Кор. 4:4, Кол. 1:15, Заб. 109:1, Мк. 16:19, Элч. 7:55-56, Рим. 8:34

+ 1:4 Эф. 1:21, Флп. 2:9

+ 1:5 Заб. 2:7, Элч. 13:32-33, Эвр. 5:5, 2 Шам. 7:14

+ 1:6 Заб. 96:7

+ 1:7 Заб. 103:4

+ 1:9 Заб. 44:7-8

+ 1:12 Заб. 101:26-28

+ 1:13 Заб. 109:1, Эвр. 10:13

+ 1:14 Башт. 19:16

* Муса аркылуу берилген мыйзам.

+ 2:4 Элч. 2:22, Элч. 2:43

+ 2:5 Эвр. 1:6

+ 2:8 Заб. 8:5-7, 1 Кор. 15:25

+ 2:9 Жкн. 8:54, Жкн. 17:1, 1 Пет. 1:21, 2 Пет. 1:17

+ 2:10 Рим. 11:36, Эвр. 5:9

+ 2:11 Эвр. 13:12, Мт. 28:10, Мк. 3:35, Жкн. 20:17, Рим. 8:29

+ 2:12 Заб. 21:23

+ 2:13 Ыш. 8:17-18

+ 2:14 Жкн. 1:14, 1 Жкн. 4:2, 2 Жкн. 1:7, 1 Тим. 3:16, 1 Жкн. 3:8, Ыш. 42:7, Ыш. 49:9, 1 Кор. 15:54-55

+ 2:17 Флп. 2:7

+ 2:18 Лк. 22:28

+ 3:2 Кат. 12:7

+ 3:5 Кат. 12:7, Мыйз. 18:15, Мыйз. 18:18

+ 3:11 Заб. 94:7-11

+ 3:15 Заб. 94:7-8

+ 3:16 Кат. 14:2

+ 3:17 Заб. 94:10, Кат. 14:29

+ 3:18 Мыйз. 1:34-36

+ 3:19 Заб. 105:24

+ 4:1 Эвр. 12:15

+ 4:3 Заб. 94:11, Эвр. 3:11

+ 4:4 Башт. 2:2

+ 4:5 Заб. 94:11

+ 4:6 Эвр. 3:19

+ 4:7 Заб. 94:7-8

+ 4:8 Мыйз. 31:7

+ 4:12 Эф. 6:17, Аян 1:16

+ 4:13 2 Жыл. 16:9, Аюп 34:21, Заб. 89:8, Заб. 138:2-3

+ 4:14 Эвр. 2:17-18, Эф. 4:10, Эвр. 7:26

+ 4:15 Лк. 23:41, Жкн. 8:46, 1 Пет. 2:22, 1 Жкн. 3:5, 2 Кор. 5:21

+ 4:16 Эф. 3:12, Эвр. 10:19

+ 5:1 Эвр. 8:3

+ 5:2 Эвр. 7:28

+ 5:3 Эвр. 7:27

+ 5:4 Кат. 16:5, Кат. 18:7

+ 5:5 Жкн. 8:54, Заб. 2:7, Элч. 13:32-33, Эвр. 1:5

+ 5:6 Заб. 109:4, Эвр. 7:17, Эвр. 7:21

+ 5:7 Мт. 26:39, Мк. 14:35, Лк. 22:41, Заб. 21:25

+ 5:8 Рим. 5:19, Флп. 2:8

+ 5:9 Эвр. 2:10

+ 5:11 2 Пет. 3:16

+ 5:12 1 Пет. 2:2, 1 Кор. 3:1-2

+ 5:14 Эф. 4:13

* Жеткилеңдикке умтулабыз.

+ 6:4 Эвр. 10:29

+ 6:8 Жер. 4:3, Мт. 13:7, Мал. 4:1, Мт. 3:12

+ 6:10 Мт. 10:42

+ 6:11 Рим. 5:2-5, 2 Кор. 1:22, 2 Кор. 5:5, Эф. 1:14

+ 6:12 Эвр. 13:7

+ 6:13 Лк. 1:73-75

+ 6:14 Башт. 22:17

+ 6:16 Чыг. 22:11

+ 6:17 Заб. 109:4

+ 6:18 Кат. 23:19, 1 Шам. 15:29

+ 6:19 Леб. 16:2, Леб. 16:15, Эвр. 9:7

+ 6:20 Эвр. 4:14, Эвр. 8:1, Эвр. 9:24-25

+ 7:2 Башт. 14:17-20

+ 7:5 Леб. 27:30-31, Кат. 18:21, Мыйз. 14:22

+ 7:6 Башт. 12:2-3, Рим. 4:3, Гал. 3:16

+ 7:14 Ыш. 11:1, Мук. 5:2, Мт. 1:3, Лк. 3:3

+ 7:17 Заб. 109:4, Эвр. 5:6

+ 7:18 Рим. 8:3, Гал. 4:9

+ 7:19 Эвр. 9:9, Эвр. 10:1

+ 7:21 Заб. 109:4, Эвр. 5:6

+ 7:22 Эвр. 6:11

+ 7:25 1 Жкн. 2:1, Рим. 8:34

+ 7:26 Эф. 4:10, Эвр. 4:14

+ 7:27 Эвр. 5:3, Эвр. 9:12, Эвр. 10:10

+ 7:28 Эвр. 5:2

+ 8:1 Заб. 109:1, Мк. 16:19, Эвр. 1:3

+ 8:2 Эвр. 9:24

+ 8:3 Эвр. 5:1, Эф. 5:2

+ 8:5 Кол. 2:17, Эвр. 10:1, Чыг. 25:40

+ 8:6 2 Кор. 3:6, Эвр. 9:15

+ 8:7 Эвр. 7:11

+ 8:8 Жер. 31:31-34, Эвр. 10:16-17, Лк. 22:20, 2 Кор. 3:6

+ 8:10 Жер. 32:40, Жез. 37:26, Мыйз. 6:6, Ыш. 51:7, Леб. 26:12

+ 8:11 Ош. 2:20

+ 9:1 Чыг. 25:8

+ 9:2 Чыг. 26:1, Чыг. 25:30-31

+ 9:3 Чыг. 26:31-33, Леб. 16:2

+ 9:4 Чыг. 25:10, Чыг. 30:1, Чыг. 16:33-34, Кат. 17:8-10, 1 Пад. 8:9

+ 9:5 Леб. 16:14, Чыг. 25:19-20

+ 9:7 Леб. 16:2, Леб. 16:15, Эвр. 6:19

+ 9:8 Эвр. 10:20

+ 9:9 Эвр. 7:19, Эвр. 10:1

+ 9:10 Леб. 11:2, Мк. 7:4

+ 9:11 Эвр. 7:27, Эвр. 10:10

+ 9:13 Леб. 16:14-16

+ 9:14 1 Пет. 1:18-19, Эвр. 6:1, Аян 7:14, 1 Жкн. 1:7, Эф. 5:26

+ 9:15 Эвр. 8:6, 2 Тим. 1:1, Тит 1:2

+ 9:19 Чыг. 12:22, Леб. 14:4-7, Кат. 19:6, Кат. 19:17, Заб. 50:9

+ 9:20 Чыг. 24:8

+ 9:21 Чыг. 29:12, Чыг. 29:36, Леб. 8:15, Леб. 8:19

+ 9:22 Леб. 17:11

+ 9:23 Чыг. 25:40, Эвр. 8:5

+ 9:24 Эвр. 8:2

+ 9:26 1 Жкн. 3:5, 1 Пет. 3:18

+ 9:27 Мт. 16:27

+ 9:28 Ыш. 53:12, 1 Пет. 2:24, 1 Пет. 3:18, Тит 2:13, Элч. 1:11, 1 Тес. 4:16-18

+ 10:1 Кол. 2:17, Эвр. 8:5, Эвр. 7:19, Эвр. 9:9

+ 10:3 Леб. 16:21

+ 10:5 Заб. 39:7-9, Заб. 50:18

+ 10:6 1 Шам. 15:22, Ыш. 50:4

+ 10:10 Мт. 26:26, 1 Кор. 11:24, Эвр. 7:27, Эвр. 9:9

+ 10:11 Кат. 28:3

+ 10:12 Заб. 109:1, Мк. 16:19, Эвр. 1:3

+ 10:13 Заб. 109:1, Эвр. 1:13

+ 10:17 Жер. 31:33-34, Эвр. 8:10-12

+ 10:19 Эф. 3:12, Эвр. 4:16

+ 10:20 Эвр. 9:8, Жкн. 14:6

+ 10:22 Жез. 36:25, Жкн. 13:8, 1 Кор. 6:11, Эф. 5:26, Тит 3:5

+ 10:23 Эвр. 4:14, 1 Кор. 1:9, 1 Тес. 5:24, 2 Тес. 3:3

+ 10:25 Элч. 2:42, Рим. 13:11, 1 Кор. 3:13

+ 10:26 Кат. 15:30, Мк. 3:29, 1 Жкн. 5:16

+ 10:27 Заб. 20:10, Заб. 78:5, Ыш. 26:11

+ 10:28 Мыйз. 19:15

+ 10:29 Эвр. 6:4-6

+ 10:30 Мыйз. 32:35-36, Рим. 12:19

+ 10:31 Ыш. 33:14, Лк. 12:5

+ 10:34 Мт. 25:36, Мт. 5:12, Мт. 6:20, Мт. 19:21, 1 Пет. 1:4, Кол. 1:5

+ 10:38 Аб. 2:3-4, Рим. 1:17, Гал. 3:11

+ 11:1 Рим. 8:24, 2 Кор. 4:18

+ 11:3 Башт. 1:6-7, Заб. 32:6, 2 Пет. 3:5

+ 11:4 Башт. 4:3-8, Мт. 23:35, 1 Жкн. 3:12

+ 11:5 Башт. 5:22-24

+ 11:7 Башт. 6:9-22

+ 11:8 Башт. 12:1-4

+ 11:9 Башт. 12:8, Башт. 13:3, Башт. 18:1

+ 11:10 Эвр. 12:22, Аян 21:2

+ 11:11 Башт. 21:2

+ 11:12 Рим. 4:19, Башт. 22:17

+ 11:13 Мт. 13:17, Лк. 10:24, Башт. 23:4

+ 11:16 Башт. 26:24, Башт. 28:13

+ 11:17 Башт. 22:1-10, Башт. 21:12, Рим. 9:7

+ 11:19 Рим. 4:17-19

+ 11:20 Башт. 27:27-29, Башт. 27:39-40

+ 11:21 Башт. 47:31, Башт. 48:17-19

+ 11:22 Башт. 50:24-25

+ 11:23 Чыг. 2:2-3, Элч. 7:20

+ 11:24 Чыг. 2:10-11

+ 11:25 1 Жкн. 2:17

+ 11:26 Эвр. 13:13

+ 11:27 Чыг. 12:37, Чыг. 13:18

+ 11:28 Чыг. 12:21-30

+ 11:29 Чыг. 14:21-30

+ 11:30 Жаш. 6:15, Жаш. 6:20

+ 11:31 Жаш. 2:1, Жаш. 6:24, Мт. 1:5, Жкп. 2:25

+ 11:32 Бий. 6:11, Бий. 4:6-16, Бий. 13:24, Бий. 11:1, Бий. 4:6, Бий. 6:11, Бий. 11:1, Бий. 13:24, 1 Шам. 1:20, 1 Шам. 16:13

+ 11:33 Бий. 14:6, Дан. 6:22

+ 11:34 Дан. 3:23-27, Бий. 7:21, 1 Шам. 17:51, 2 Шам. 12:29

+ 11:35 1 Пад. 17:22-23, 2 Пад. 4:35-37

+ 11:36 Башт. 39:20, Жер. 20:2, Жер. 37:15, Мт. 21:35, Мк. 16:18

+ 11:37 1 Пад. 18:4, 2 Жыл. 24:21, Жер. 26:23, 2 Пад. 1:8

+ 11:38 Бий. 6:2, 1 Шам. 22:1

+ 11:40 Флп. 3:12, Эвр. 12:23

+ 12:1 1 Кор. 9:24

+ 12:2 Эвр. 2:10, Лк. 24:26, Флп. 2:8, Заб. 109:1, Мк. 16:19, Эвр. 1:3

+ 12:3 Нак. 24:10

+ 12:4 1 Тим. 4:10

+ 12:5 Нак. 3:11-12, Заб. 93:12, Аюп 5:17

+ 12:7 Мыйз. 8:5, Аян 3:19

+ 12:10 Леб. 11:44

+ 12:12 Ыш. 35:3

+ 12:13 Нак. 4:26

+ 12:14 Мт. 5:8

+ 12:15 Эвр. 4:1, Мыйз. 29:18

+ 12:16 Эвр. 13:4, Башт. 25:29-34

+ 12:17 Башт. 27:34-38

+ 12:18 Чыг. 19:16-18, Чыг. 20:18, Мыйз. 4:11, Мыйз. 5:22

+ 12:19 Чыг. 19:16, Чыг. 20:19, Мыйз. 5:27

+ 12:20 Чыг. 19:12-13

+ 12:21 Мыйз. 9:19

+ 12:22 Гал. 4:26, Аян 14:1, Аян 21:2, Мыйз. 33:2, Дан. 7:10, Жүй. 1:14

+ 12:23 Лк. 10:20, Флп. 3:12, Эвр. 11:40

+ 12:24 Эвр. 8:6, Эвр. 9:15, 1 Пет. 1:2, Башт. 4:10

+ 12:25 Эвр. 2:3

+ 12:26 Чыг. 19:18, Ак. 2:6

+ 12:27 Заб. 101:27

+ 12:28 Дан. 2:44, Заб. 2:11

+ 12:29 Мыйз. 4:24

+ 13:1 Жкн. 13:34, 1 Пет. 1:22, 2 Пет. 1:7, Рим. 12:10, 1 Тес. 4:9

+ 13:2 1 Пет. 4:9, Башт. 18:3, Башт. 19:2

+ 13:3 Мт. 25:36, Эвр. 10:34

+ 13:4 1 Кор. 7:38, Чыг. 20:14, 1 Кор. 6:9

+ 13:5 Нак. 23:4, Мт. 6:19, Мт. 6:25, 1 Тим. 3:1, 1 Тим. 6:7-9, Жаш. 1:5

+ 13:6 Заб. 117:6

+ 13:7 Эвр. 6:12

+ 13:8 Заб. 101:28

+ 13:9 Кол. 2:16

+ 13:11 Чыг. 29:14, Леб. 16:27

+ 13:12 Мт. 21:39, Мк. 12:8

+ 13:13 1 Пет. 4:14, Эвр. 11:26

+ 13:15 Заб. 49:14, Заб. 106:22, Ош. 14:3

+ 13:16 Мук. 6:7-8

+ 13:18 Эф. 6:19, 1 Тес. 5:25, 2 Тес. 3:1, Элч. 23:1, Элч. 24:16

+ 13:20 Рим. 15:33, Заб. 22:1, Заб. 79:2, Ыш. 40:11, Жез. 34:11-15, Нас. 12:12, Жкн. 10:11, 1 Пет. 5:4, Чыг. 24:8, Зак. 9:11

+ 13:23 Элч. 16:1

+ 1:1 Аян 22:6

+ 1:2 Жкн. 19:35

+ 1:3 Аян 22:7, Аян 22:10

+ 1:4 Чыг. 3:14, Аян 3:1, Аян 4:5, Аян 5:6, Жкн. 3:11, 1 Тим. 6:13, Элч. 26:23, 1 Кор. 15:20, Кол. 1:18, 1 Пет. 1:18-19

+ 1:6 Чыг. 19:6, 1 Пет. 2:9, Аян 5:10, Аян 20:6, 1 Пет. 4:11, Жүй. 1:24-25, Аян 5:13

+ 1:7 Дан. 7:13, Зак. 12:10

+ 1:9 Мк. 10:39

* Жекшемби күнү.

+ 1:10 Жез. 1:3, Аян 4:2

+ 1:12 Чыг. 25:1, Чыг. 25:37, Зак. 4:2

+ 1:13 Дан. 7:13, Дан. 10:5-6, Аян 15:6

+ 1:14 Дан. 7:9, Аян 2:18, Аян 19:12

+ 1:15 Жез. 1:7, Дан. 10:6, Жез. 1:24, Жез. 43:2

+ 1:16 Ыш. 49:2, Эвр. 4:12, Аян 19:15, Дан. 8:17, Дан. 10:9, Мт. 17:2

+ 1:17 Мт. 28:4, Ыш. 41:4, Ыш. 44:6, Ыш. 48:12, Аян 2:8, Аян 22:13

+ 1:18 Рим. 6:9, Рим. 14:9, Аян 9:1, Аян 20:1

+ 2:1 Аян 1:13, Аян 1:16

+ 2:2 2 Кор. 11:13, 1 Жкн. 4:1

+ 2:4 Жер. 2:2

+ 2:7 Мт. 11:15, Мк. 4:9, Лк. 8:8, Аян 3:6, Аян 3:13, Аян 3:22, Аян 13:9, Аян 3:5, Аян 21:7, Лк. 23:43, 2 Кор. 12:4, Башт. 2:9, Башт. 3:22, Жез. 28:13, Аян 22:2

+ 2:8 Аян 1:17-18

+ 2:9 Жкп. 2:5, 2 Кор. 8:9, Аян 3:9

+ 2:10 Аян 12:11, Жкп. 1:12, Аян 3:11

+ 2:11 Аян 2:7, Аян 20:6, Аян 21:8

+ 2:12 Аян 1:16

+ 2:14 Кат. 22:5, Кат. 25:1-2, Кат. 31:16, 2 Пет. 2:15, Элч. 15:29, 1 Кор. 8:10, 1 Кор. 10:19

+ 2:15 Аян 2:6

+ 2:16 Ыш. 11:4, 2 Тес. 2:8

+ 2:17 Аян 2:7, Чыг. 16:31, Жкн. 6:48-50, Ыш. 62:2, Ыш. 65:15, Аян 3:12, Аян 19:12

+ 2:18 Аян 1:14-15

+ 2:20 1 Пад. 16:31, 1 Пад. 21:25, Аян 2:14

+ 2:21 2 Пет. 3:9, 2 Пет. 3:15

+ 2:23 1 Шам. 16:7, Жер. 11:20, Жер. 20:12, Мт. 16:27

+ 2:25 Аян 3:11

+ 2:26 Заб. 2:9, Аян 12:5, Аян 19:15, Кат. 24:17, Аян 22:16

+ 2:29 Аян 2:7

+ 3:1 Аян 1:4-5, Аян 1:16, Рим. 1:15, Эф. 2:1, Эф. 2:5, Кол. 2:13, 1 Тим. 5:6

+ 3:3 Мт. 24:43-44, 2 Пет. 3:10, 1 Тес. 5:2, Аян 16:15

+ 3:4 Жүй. 1:23, Аян 6:11, Аян 7:9, Мт. 10:11, Мт. 22:8, Элч. 13:46

+ 3:5 Аян 2:7, Аян 21:7, Чыг. 32:32, Заб. 55:9, Заб. 68:29, Мал. 3:16, Лк. 10:19, Мт. 10:32

+ 3:6 Аян 2:7

+ 3:7 Ыш. 22:22, Аюп 12:14

+ 3:9 Аян 2:9

+ 3:10 2 Пет. 2:9, 1 Кор. 10:13

+ 3:11 Аян 22:7, Аян 22:12, Аян 22:20, Аян 2:25

+ 3:12 Аян 2:7, 1 Пад. 7:21, Заб. 22:6, Жез. 48:35, Ыш. 62:2, Аян 2:17

+ 3:13 Аян 2:7

+ 3:14 Нак. 8:22, Кол. 1:15, Кол. 1:18, 1 Кор. 14:16, 2 Кор. 1:20

+ 3:17 Ош. 12:8, Зак. 11:5, 1 Кор. 4:8, Жкн. 9:39-41

+ 3:18 Аян 16:15

+ 3:19 Нак. 3:12, Эвр. 12:5-6

+ 3:20 Лк. 12:36, Жкн. 14:23

+ 3:21 Жкн. 16:33, Заб. 109:1, Мк. 16:19, Мт. 19:28, Лк. 22:30

+ 3:22 Аян 2:7

+ 4:1 Аян 1:10

+ 4:2 Жез. 1:3, Аян 1:10, 1 Пад. 22:19, Ыш. 6:1, Дан. 7:9

+ 4:3 Жез. 1:28

+ 4:4 Аян 3:4

+ 4:5 Аян 8:5, Аян 11:19, Аян 16:18, Аян 1:4-5, Зак. 4:2

+ 4:6 Жез. 1:22, Аян 15:2, Жез. 1:5, Жез. 1:18, Жез. 10:12

+ 4:7 Жез. 1:10

+ 4:8 Ыш. 6:2, Жез. 1:11, Ыш. 6:3

+ 4:11 Аян 5:12, Заб. 32:9-11

+ 5:1 Жез. 2:9-10, Ыш. 8:16, Ыш. 29:11, Дан. 12:4, Аян 10:4, Аян 22:10

+ 5:5 Ыш. 11:10, Аян 22:16, Башт. 49:9

+ 5:6 Ыш. 53:7, Жкн. 1:29, Жкн. 1:36, 1 Пет. 1:19, Элч. 8:32-33, Зак. 3:9, Зак. 4:10, Аян 1:4-5

+ 5:8 Заб. 140:2, Аян 8:3-4

+ 5:9 Заб. 32:3, Аян 14:3, Аян 7:9, Аян 11:9, Аян 14:6, Аян 14:3-4

+ 5:10 Чыг. 19:6, 1 Пет. 2:9, Аян 1:6

+ 5:11 Дан. 7:10, Лк. 2:13

+ 5:12 Аян 4:11

+ 5:13 Заб. 144:16, Заб. 150:6, 1 Пет. 4:11, Жүй. 1:24-25, Аян 1:6, Аян 7:12

+ 5:14 Аян 4:10

+ 6:1 Аян 5:1, Аян 4:7, Аян 14:2, Аян 19:6

+ 6:2 Зак. 1:8-10, Зак. 6:1-4

+ 6:4 Зак. 1:8, Зак. 6:2, Мк. 13:8

+ 6:6 Аян 7:3

+ 6:8 Леб. 26:22, Мыйз. 32:24, Жез. 5:17, Жез. 14:21

+ 6:9 Аян 20:4

+ 6:10 Мыйз. 32:43, Заб. 78:10, Заб. 93:3, Заб. 118:84, Лк. 18:7, 2 Тес. 1:6, Аян 19:2

+ 6:11 Аян 3:4

+ 6:12 Мк. 13:8, Аян 11:13, Ыш. 50:3, Жоел 2:30

+ 6:13 Ыш. 34:4

+ 6:14 Аян 16:20

+ 6:15 Ыш. 2:10, Ыш. 2:19

+ 6:16 Ош. 10:8, Лк. 23:30

+ 6:17 Заб. 75:8, Жер. 30:7, Жоел 2:11, Мал. 3:2

+ 7:1 Жер. 49:36, Дан. 7:2

+ 7:3 Жез. 9:4, Аян 14:1, Аян 22:4

+ 7:9 Аян 3:4

+ 7:10 Аян 12:10, Аян 19:1

+ 7:11 Аян 4:6

+ 7:12 Аян 5:13-14

+ 7:14 Мт. 24:21, Зак. 3:4, Эвр. 9:14, Аян 19:8, Аян 22:14

+ 7:16 Заб. 120:6, Ыш. 49:10

+ 7:17 2 Шам. 5:2, Заб. 22:1, Жкн. 10:11, Ыш. 25:8, Аян 21:4

+ 8:1 Аян 5:1

+ 8:2 Мт. 18:10-11

+ 8:3 Амос 9:1, Чыг. 30:7, Кат. 16:46, Заб. 140:2, Аян 5:8

+ 8:4 Элч. 10:4

+ 8:5 Леб. 16:12, Жез. 10:2, Аян 4:5

+ 8:7 Чыг. 9:23-24, Жез. 38:22, Жоел 2:30, Амос 7:4

+ 8:8 Жер. 51:25, Чыг. 7:17, Чыг. 7:19, Аян 11:6

+ 8:9 Ыш. 2:16

+ 8:10 Ыш. 14:12, Аян 9:1

+ 8:11 Жер. 9:15, Жер. 23:15

+ 8:12 Чыг. 10:21-23, Ыш. 13:10, Жоел 2:10, Жоел 3:15

* Периште.

+ 9:1 Ыш. 14:12, Лк. 10:18, Аян 8:10, Аян 12:8-9, Аян 1:18

+ 9:3 Чыг. 10:4

+ 9:4 Аян 7:2-4

+ 9:6 Аюп 3:21, Жер. 8:3

+ 9:7 Жоел 2:4, Дан. 7:8

+ 9:8 Жоел 1:6

+ 9:9 Жоел 2:5

* Кыйратуучу, Өлтүрүүчү.

+ 9:12 Аян 11:14

+ 9:13 Чыг. 27:2, Чыг. 30:2

+ 9:14 Аян 16:12

+ 9:15 Зак. 13:8

+ 9:20 1 Кор. 10:20, Заб. 134:15-18, Дан. 5:23

+ 9:21 Аян 21:8, Аян 22:15

+ 10:1 Жез. 1:28, Аян 4:3, Аян 1:15-16

+ 10:2 Жез. 2:9

+ 10:3 Жоел 3:16, Амос 1:2

+ 10:4 Ыш. 8:16, Ыш. 29:11, Дан. 8:26, Дан. 12:4, Аян 5:1, Аян 22:10

+ 10:7 Аян 11:15

+ 10:9 Заб. 118:103, Жер. 15:16, Жез. 3:1-3

+ 11:1 Жез. 40:3, Аян 21:15

+ 11:2 Жез. 40:17, Лк. 21:24, Аян 12:6, Аян 13:5

+ 11:4 Зак. 4:2-3, Зак. 4:11, Зак. 4:14

+ 11:5 2 Пад. 1:10, Жер. 5:14

+ 11:6 1 Пад. 17:1, Чыг. 7:17, Чыг. 7:19, Аян 8:8

+ 11:7 Аян 9:1, Дан. 7:21, Дан. 8:24

+ 11:8 Ыш. 1:10, Ыш. 3:9

+ 11:9 Заб. 78:2-3

+ 11:11 Башт. 2:7, Жез. 37:10

+ 11:12 Аян 4:1, 1 Тес. 4:17

+ 11:13 Аян 6:12

+ 11:14 Аян 8:13, Аян 9:12

+ 11:15 Ыш. 27:12, Мт. 24:31, Аян 10:7, Чыг. 15:18, Дан. 7:14, Дан. 7:27, Обад. 1:21, Зак. 14:9, Лк. 1:33, 1 Кор. 15:24

+ 11:16 Аян 4:4

+ 11:17 Аян 1:4, Аян 16:5

+ 11:18 Заб. 2:1, Аян 20:12

+ 11:19 Аян 15:5, Чыг. 9:23, Жаш. 10:11, Аян 16:21

+ 12:1 Башт. 37:9

+ 12:3 Дан. 7:7, Аян 13:1, Аян 17:3, Аян 17:12

+ 12:4 Дан. 8:10

+ 12:5 Заб. 2:9, Аян 2:27, Аян 19:15

+ 12:6 Аян 11:3, Аян 13:5

+ 12:7 Дан. 10:13, Дан. 12:1, Жүй. 1:9

+ 12:9 1 Жыл. 21:1, Аюп 1:6, Зак. 3:1, Башт. 3:1, Аян 20:2, Лк. 10:18, Жкн. 12:31

+ 12:10 Аюп 1:9-11, Аюп 2:4-5, Зак. 3:1

+ 12:11 Аян 15:2, Лк. 14:26, Жкн. 12:25, Аян 2:10

+ 12:12 Заб. 95:11, Ыш. 44:23, Ыш. 49:13

* Үч жарым жыл.

+ 12:14 Чыг. 19:4, Мыйз. 32:11, Дан. 7:25, Аян 13:5

+ 12:17 Башт. 3:15

+ 13:1 Дан. 7:3, Аян 12:3

+ 13:2 Дан. 7:4-6, Лк. 4:6

+ 13:5 Дан. 7:8, Дан. 11:36, Дан. 7:25, Аян 11:2, Аян 12:6

+ 13:7 Дан. 7:21, Дан. 8:24, Аян 11:7, Аян 12:17

+ 13:8 Аян 3:5

+ 13:9 Аян 2:7

+ 13:10 Жер. 15:2, Жер. 43:11, Аян 14:12

+ 13:13 Мыйз. 13:1-3, Мк. 13:22, Аян 16:13, Аян 19:20, 2 Пад. 1:10, Лк. 9:54

+ 13:14 Мт. 24:24, Мк. 13:22, 2 Тес. 2:9

+ 13:15 Дан. 3:6

* Жырткычтын ысымын билдирген сан.

* Адамдын ысымын билдирген сан.

+ 14:1 Заб. 2:6, Заб. 9:12, Эвр. 12:22, Аян 3:12, Аян 7:3-4

+ 14:2 Жез. 1:24, Жез. 43:2, Аян 1:15, Аян 6:1

+ 14:3 Заб. 32:3, Аян 5:9

+ 14:4 2 Кор. 11:2, Жер. 2:3, Жкп. 1:18, 2 Тес. 2:13

+ 14:5 Сап. 3:13

+ 14:8 Ыш. 21:9, Жер. 51:8, Аян 18:2

+ 14:9 Аян 13:15

+ 14:10 Заб. 74:8, Ыш. 51:17, Жер. 25:15, Обад. 1:16, Зак. 12:2, Аян 14:10, Аян 20:10

+ 14:11 Ыш. 34:10

+ 14:12 Аян 13:10

+ 14:13 Аян 20:6

+ 14:14 Дан. 7:13, Дан. 10:5-6, Аян 1:13

+ 14:15 Жоел 3:13, Мк. 4:29

+ 14:16 Жер. 51:33

+ 14:19 Ыш. 63:3, Жоел 3:13, Аян 19:15

+ 15:1 Аян 16:1, Аян 17:1, Аян 21:9

+ 15:2 Аян 4:6, Аян 12:11, Аян 13:17

+ 15:3 Чыг. 15:1, Мыйз. 31:30, Заб. 91:6

+ 15:4 Жер. 10:7, Заб. 85:9

+ 15:5 Чыг. 38:21, Аян 11:19

+ 15:6 Аян 1:13

+ 15:7 Аян 4:6

+ 15:8 Чыг. 40:34-35, 1 Пад. 8:10-11, Ыш. 6:4

+ 16:1 Аян 15:1, Заб. 78:6, Жер. 10:25

+ 16:2 Аян 13:16, Чыг. 9:9-11

+ 16:3 Аян 8:8-9

+ 16:4 Чыг. 7:17-20

+ 16:5 Аян 1:4, Аян 11:17, Жер. 12:1

+ 16:6 Мт. 23:35, Аян 18:24, Ыш. 49:26

+ 16:7 Аян 6:9

+ 16:9 Дан. 5:23, Элч. 12:23

+ 16:10 Аян 13:2, Чыг. 10:21-22

+ 16:12 Аян 9:14, Ыш. 11:15, Ыш. 44:27

+ 16:13 Аян 12:3, Аян 13:11

+ 16:14 Мк. 13:22, Аян 13:13

+ 16:15 Мт. 24:43-44, 2 Пет. 3:10, 1 Тес. 5:2, Аян 3:3, Аян 3:18

+ 16:18 Жез. 38:19, Амос 1:1, Ак. 2:6, Дан. 12:1, Мк. 13:19

+ 16:19 Аян 14:10

+ 16:20 Аян 6:14

+ 16:21 Чыг. 9:23-25, Жаш. 10:11, Ыш. 30:30, Аян 11:19

+ 17:1 Аян 15:1, Аян 21:9, Жер. 51:13, Ноом 3:4

+ 17:2 Ыш. 23:17, Ноом 3:4, Жер. 51:7, Аян 14:8

+ 17:3 Жез. 37:1, Аян 12:3

+ 17:6 Аян 16:6

+ 17:8 Аян 9:1, Аян 11:7

+ 17:12 Дан. 7:7, Дан. 7:24, Аян 12:3

+ 17:14 Мыйз. 10:17, 1 Тим. 6:15, Аян 19:16, Эзр. 7:12, Жез. 26:7, Дан. 2:37

+ 17:16 Жез. 28:18, Аян 18:8

+ 18:1 Жез. 43:2

+ 18:2 Ыш. 21:9, Аян 14:8, Ыш. 13:21, Ыш. 34:11, Ыш. 34:14

+ 18:3 Ноом 3:4, Аян 17:2, Жез. 27:33

+ 18:4 Ыш. 48:20, Жер. 50:8, Жер. 51:45

+ 18:5 2 Жыл. 28:9, Эзр. 9:6, Жер. 51:9, Жун. 1:2

+ 18:6 Заб. 136:8, Жер. 50:15, Жер. 16:18

+ 18:7 Ыш. 47:7

+ 18:8 Жез. 28:18, Аян 17:16

+ 18:9 Жер. 51:8

+ 18:17 Жез. 27:28-29

+ 18:18 Жез. 27:32

+ 18:19 Жез. 27:30

+ 18:20 Жер. 51:48

+ 18:21 Жер. 51:63-64

+ 18:22 Ыш. 14:11, Ыш. 24:8, Жез. 26:13

+ 18:23 Жер. 7:34, Жер. 16:9, Ноом 3:4

+ 18:24 Мт. 23:35, Аян 16:6, Аян 17:6

+ 19:1 Заб. 61:12, Аян 7:10

+ 19:2 Мыйз. 32:43, 2 Пад. 9:7, Аян 6:10

+ 19:3 Ыш. 34:10, Аян 14:11, Аян 18:9

+ 19:4 Аян 4:4

+ 19:5 Заб. 133:1, Заб. 134:1

+ 19:6 Жез. 1:24, Аян 1:15, Аян 6:1, Заб. 92:1

+ 19:7 Мт. 22:2, Мт. 25:10, Аян 21:2

+ 19:8 Ыш. 61:10, Зак. 3:4, Аян 7:14

+ 19:10 Элч. 10:25-26, Аян 22:8-9

+ 19:11 Жез. 1:1

+ 19:12 Аян 1:14, Аян 2:17

+ 19:13 Жкн. 1:1

+ 19:15 Ыш. 49:2, Аян 1:16, Заб. 2:9, Аян 2:27, Аян 12:5, Ыш. 63:3, Жоел 3:13, Аян 14:19-20

+ 19:16 Мыйз. 10:17

+ 19:17 Жер. 12:9, Жез. 39:17-20

+ 19:18 Жез. 39:18-20

+ 19:19 Аян 16:16

+ 19:20 Аян 13:11-15, Аян 16:13, Дан. 7:11-12

+ 19:21 Ыш. 49:2, Аян 1:16

+ 20:1 Аян 9:1

+ 20:2 Башт. 3:1, Аян 12:9

+ 20:3 Заб. 54:24, Дан. 6:17

+ 20:4 Дан. 7:9, Мт. 19:28, Аян 6:9, Аян 13:12-16, Дан. 7:18

+ 20:6 Аян 2:11, Аян 14:13, Аян 21:8, Чыг. 19:6, Аян 1:6

+ 20:8 Жез. 38:2, Жез. 39:1, Аян 16:14

+ 20:9 2 Пад. 1:10, Жез. 38:22, Жез. 39:6, Аян 11:5

+ 20:10 Аян 19:20

+ 20:11 Заб. 101:27

+ 20:12 Чыг. 32:32, Чыг. 32:33, Дан. 7:10, Дан. 12:1, Мт. 16:27

+ 20:13 Элч. 24:15

+ 20:15 Мт. 13:42, Мт. 13:50

+ 21:1 Ыш. 65:17, Ыш. 66:22, 2 Пет. 3:13, Аян 20:11

+ 21:2 Гал. 4:26, Эвр. 12:22, Ыш. 61:10, Аян 19:7

+ 21:3 Леб. 26:11-12, Жез. 37:27

+ 21:4 Ыш. 25:8, Ыш. 65:19, Аян 7:17, Ыш. 35:10, Ыш. 43:18, Ыш. 51:11

+ 21:5 Ыш. 43:19, 2 Кор. 5:17

+ 21:6 Ыш. 44:6, Ыш. 48:12, Аян 1:6, Аян 22:13, Ыш. 55:1, Жкн. 4:10, Жкн. 7:37

+ 21:7 Аян 2:7, Аян 3:5, Мт. 25:34, 2 Шам. 7:14, 2 Кор. 6:18

+ 21:8 1 Кор. 6:9-10, Гал. 5:19-21, Аян 22:15, Ыш. 66:24, Аян 2:11, Аян 20:6

+ 21:9 Аян 15:1, Аян 17:1

+ 21:10 Жез. 40:2, Аян 17:3

+ 21:11 Чыг. 40:34

+ 21:13 Жез. 48:30-34

+ 21:14 Эф. 2:20

+ 21:15 Жез. 40:3, Аян 11:1

+ 21:16 Жез. 48:16

+ 21:19 Чыг. 28:17-20, Ыш. 54:11-12, Жез. 28:13

+ 21:22 Ыш. 8:14, Жез. 11:16

+ 21:23 Ыш. 60:19-20, Аян 22:5

+ 21:24 Ыш. 60:3

+ 21:25 Ыш. 60:11, Зак. 14:7

+ 21:27 Ыш. 35:8, Ыш. 52:1, Жоел 3:17, Ноом 1:15, Заб. 117:20

+ 22:1 Жез. 47:1, Зак. 14:8

+ 22:2 Башт. 2:9, Башт. 3:22, Жез. 47:7, Жез. 47:12, Аян 2:7

+ 22:4 Аюп 19:26, Заб. 16:15, Мт. 5:8, 1 Жкн. 3:2, Эвр. 12:14, Аян 7:3-4

+ 22:5 Заб. 35:10, Ыш. 60:19-20, Аян 21:23

+ 22:6 Аян 1:1

+ 22:7 Аян 3:11, Аян 1:3

+ 22:8 Аян 19:10

+ 22:10 Дан. 12:4, Аян 10:4, Аян 1:3

+ 22:11 Дан. 12:10, 2 Тим. 3:13

+ 22:12 Ыш. 40:10, Ыш. 62:11, Мт. 16:27

+ 22:13 Ыш. 44:6, Ыш. 48:12, Аян 1:8, Аян 21:6

+ 22:14 Аян 7:14

+ 22:15 Нак. 12:22, 1 Кор. 6:9-10, Гал. 5:19-21, Аян 21:8

+ 22:16 Ыш. 11:10, Аян 5:5, Кат. 24:17, Аян 2:26

+ 22:17 Аян 21:2, Аян 21:9, Ыш. 55:1, Жкн. 7:37, Аян 21:6

+ 22:18 Мыйз. 4:2, Мыйз. 12:32, Нак. 30:6

+ 22:20 1 Кор. 16:22