# Ижъырэ Зэзэгъыныгъэр, КъэбарышӀур

Институт перевода Библии

## ТхьэлӀыкӀоу Юныс, Рут, Эстэр


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules


ТхьэлӀыкӀоу Юныс, Рут, Эстэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр Москва, 2006

## Рут ехьылӀэгъэ тхылъым ипэублэ гущыӀ

### Рут ехьылӀэгъэ тхылъым ипэублэ гущыӀ

Рут ехьылӀэгъэ тхылъым ипэублэ гущыӀ


Юныс

[1]

[2]

[3]

[4]


### Юныс


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва, 2006


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


ЯшӀошӀыхэр къыраӀолӀэнхэм пае


ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-101-1

© Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва, 2006


Пэублэ гущыӀ


Ныбджэгъу лъапӀэхэр!

Библием щыщэу тхылъищ зы кӀышъо яӀэу шъуапашъхьэ илъ. Библиер – дунаим анахь щалъытэу, нахьыбэрэ заджэхэрэ тхылъмэ ащыщ, джащ къыхэкӀэу цӀыф пэпчъ, чӀыпӀэу зыщыпсэурэм, лъэпкъэу зыщыщым е динэу ыӀыгъым ямылъытыгъэу, иныдэлъфыбзэкӀэ ащ еджэнэу амал иӀэн фае. ЦӀыфхэр сыдрэ лъэхъани зыгъэгумэкӀыщтыгъэхэ упчӀэхэм яджэуапхэр Библием къетых: тыдэ тыкъикӀыгъа, сыда тызфыщыӀэр, сыда ер дунаим зыкӀыщыбэгъуагъэр, цӀыфыр зылӀэжьыкӀэ, сыда къыпэщылъыр? Библиер – чыристан диным анахьэу ыгъэлъэпӀэрэ тхылъ, ау чыристан закъомэ апае ар тхыгъэу къызшӀошӀыхэрэр хэукъох. Библием иӀахьэгъубэхэр быслъымэнхэмкӀи лъапӀэх. ГущыӀэм пае, КъурӀанми къыхэфэрэ тхьэлӀыкӀохэм (пегъымбархэм) яхьылӀэгъэ къэбархэр. Мы тедзэгъум къыдэхьэрэ тхылъищмэ ащыщэу зыр тхьэлӀыкӀоу Юныс, адрэр пачъыхьэу Даут къызтекӀыгъэмэ къатегущыӀэ.

Библием къыхэхыгъэ тхылъэу мыщ къыдахьэрэ пэпчъ пэублэ гущыӀэ кӀэкӀ иӀ, ахэр зыфэгъэхьыгъэхэр – тхылъыр къызтегущыӀэрэр, ащ игъэпсыкӀ, хъугъэ шӀагъэхэр зэпхыгъэ лъэхъаныр ары.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтым – цӀыф лъэпкъыбэмэ абзэхэмкӀэ Тхылъ ЛъапӀэр зэзыдзэкӀырэм – игуапэу адыгэмэ абзэкӀэ Библием щыщ тхылъхэр къыгъэхьазырыгъэх. Ахэм язэдзэкӀын цӀыфыбэ хэлэжьагъ: зэдзэкӀакӀохэр, диншӀэныгъэлэжьхэр, редакторхэр. ЯӀофшӀагъэ пкӀэнчъэ мыхъунэу тэлъаӀо!

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Рут


Рут


ехьылӀэгъэ тхылъым


ипэублэ гущыӀ

Христос къэхъуным ыпэкӀэ илъэс мин фэдиз хьазыркӀэ узэкӀэӀэбэжьмэ, Израилым къыщыхъугъэхэр ары Рут ехьылӀэгъэ тхылъым къыӀуатэрэр. А лъэхъаным израиль лъэпкъым пщыхэр иӀагъэхэп. Хэгъэгур хьыкумышӀмэ агъэӀорышӀэщтыгъэ, хьыкумкӀэ зэдэорэ цӀыфхэм яӀофхэр ахэр ары зэхэзыфыщтыгъэхэр. Ягъунэгъу цӀыф лъэпкъхэр, анахьэу фылисхэр, къызатебанэхэкӀэ, хьыкумышӀхэр дзэмэ пащэ афэхъущтыгъэх. ХьыкумышӀыр цӀыфхэм хадзыщтыгъэп, Ежь Тхьэ шъыпкъэм ар ыгъэнафэщтыгъэ, ащ къыхэкӀэуи гъэлъэпӀэгъэ пащэ хъущтыгъэ.

Гукъао нахь мышӀэми, израиль лъэпкъыр Тхьэм емыдэӀоуи къыхэкӀыщтыгъэти, Тхьэм ушэтынхэмрэ тхьамыкӀагъохэмрэ, гущыӀэм пае, заохэмрэ гъаблэрэ, ащ къыфигъакӀощтыгъэх. Аущтэу Ащ зыкӀишӀыщтыгъэр цӀыфхэр Тхьэм игъогу темыкӀынхэм, ащ тет зэпытынхэм пай.

Рут ехьылӀэгъэ тхылъыр къыбгурыӀоным пае израиль цӀыфмэ ялъэпкъ хабзэхэмрэ ухэбзыгъэ унашъоу ахэр зэрэпсэущтыгъэхэмрэ зыфэдэхэм уащыгъозэн фае. Мы тхылъыр анахьэу къызтегущыӀэрэр – ар «ЯтӀонэрэ Хабзэм» (25:5-6) къыщыӀотагъ – къэщэфыжьын хабзэр ары. Ащ зэритхагъэмкӀэ, зишъхьагъусэ дунаим ехыжьыгъэу, сабыйхэр зимыӀэу къэнэгъэ бзылъфыгъэр щымыӀэжьым ыш е иӀахьыл къыщэжьынышъ, шъао къыфэхъун фэягъэ. Шъэожъыеу къэхъугъэр щымыӀэжьым ыкъоу алъытэщтыгъэ, мылъкури ащ къыфэнэжьыщтыгъэ. Ащ фэдэ ӀэпыӀэгъу зиӀахьылмэ язытыгъэм «хэщыжьакӀу» раӀощтыгъэ.

НэмыкӀ хабзэу мэфэкӀ илъэсым ехьылӀагъэм – ар тхылъэу «Лэуй» (25:47 ) къыщыӀотагъ – зэритхагъэмкӀэ, зыгорэм тхьамыкӀагъо къехъулӀэу, къыӀукӀэжьыгъэ чӀыгур ыщэн фаеу хъумэ, ар хэгъэкӀи, ишъузи, исабыйхэри зэригъусэхэу ежьыми пщылӀэу зимыщэмэ мыхъунэу чӀыпӀэ зифэкӀэ, анахь Ӏахьыл благъэу иӀэр унагъом «хэщыжьакӀо» фэхъун фэягъ. Ахэр шъхьафитынхэм пае, тефэрэ ахъщэр афитынышъ, аӀэкӀэкӀыгъэ чӀыгури аригъэгъотыжьын фэягъ.

ХэщыжьакӀо афэхъугъэ Ӏахьылыр къыфэгъэзэгъэ унагъом фэгумэкӀын, ежь имылъку щыщкӀэ ащ дэгуащэзэ ышӀын фэягъэ.

«ЯтӀонэрэ хабзэр» («Лэуй» 19:9-10 ) тхьамыкӀэхэмрэ хэхэсхэмрэ къатегущыӀэщтыгъ. Адрэ итхагъэхэм адакӀоу ащ къызэрэщиӀорэмкӀэ, хыныгъо ужым хыпкъым къыранэгъэ коцышъхьэхэр тхьамыкӀэмэ къаугъоижьынхэу фитныгъэ яӀагъ. Джащ къыхэкӀэу хынакӀомэ коцышъхьэхэр тхьамыкӀэхэм апае къыранэнхэ фэягъ.

Рут ехьылӀэгъэ тхылъым къызэригъэнафэрэмкӀэ, израиль лъэпкъыр ищыӀэныгъэкӀэ зэрыгъозэн фэе шапхъэхэр Тхьэм ыгъэнэфагъэхэу щытыгъ, Тхьэ зышӀошъ хъоу, фэӀорышӀэхэрэм Ащ ынэшӀу къащифэщтыгъ.

Рут къырыкӀуагъэм икъэбар нэмыкӀ цӀыф лъэпкъхэми ащыщхэм Тхьэм зыфагъэзэнэу, Ащ къахихыгъэ лъэпкъым гъусэ фэхъунхэ алъэкӀынэу амал зэрэщыӀэм ищысэ шӀагъоу щыт. Щэч зыхэмылъхьашъун гупшысэ шъхьаӀэу ащ пхырыкӀырэр зэхьылӀагъэр зыщыщ лъэпкъмэ ямылъытыгъэу ЕжьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ цӀыфхэр Тхьэм зэриштэхэрэр ары. Рут лъэпкъ шъхьаф къыхэкӀыгъэу щытыгъэ нахь мышӀэми, ар ошӀэ дэмышӀэ ӀофкӀэ Тхьэм къахихыгъэ лъэпкъым щыщ хъугъэп. Ар БоӀаз дакӀуи, ащ къыфилъфыгъ Ӏобэдэ. Ищай ары Даут къызтекӀыгъэр. Даут пщым илӀэужэу, лӀэшӀэгъу заулэ тешӀэжьыгъэу къэхъугъэ Иисус Христос зэрэдунаеу тет цӀыфлъэпкъым КъэгъэнэжьакӀо фэхъугъ.

### Апэрэ шъхьэр


Елимэлэхрэ иунагъорэ тхьамыкӀэгъошхоу къяхъулӀагъэр

1ХьыкумэшӀхэм израиль цӀыф лъэпкъыр зыщагъэӀорышӀэщтыгъэ мафэхэм ахэм яхэгъэгу гъаблэ къыщыхъугъагъ. Ащ къыхэкӀэу Ехъуд хэкум ит Бэтлэхъэм къалэм щыщэу лӀы горэ ишъузрэ ыкъуитӀурэ игъусэхэу Моаб хэгъэгум щыпсэуныгоу кӀогъагъэ[+]. 2А лӀым ыцӀагъэр Елимэлэх, ишъузы ыцӀагъэр НэӀэмый, ыкъуитӀу ацӀагъэхэр Махълонрэ Къылионрэ; ахэр Ехъуд хэкум ит Бэтлэхъэм къалэм щыпсэурэ ефрат лъэпкъым щыщыгъэх. Моаб хэгъэгум ахэр кӀохи, ащ къэнагъэх.

3Уахътэ тешӀагъэу НэӀэмый илӀэу Елимэлэх лӀагъэ, шъузабэмрэ ыкъуитӀурэ язакъоу къэнагъэх. 4Ахэмэ Моаб щыщ пшъашъэхэр къащагъэх – зым Ӏорпэ ыцӀэу, адрэм Рут ыцӀэу. Ау илъэсипшӀ фэдизрэ ащ щыпсэугъэхэу, 5НэӀэмый ыкъуитӀуи, Махълонрэ Къылионрэ, лӀагъэх. ЫкъуитӀуи илӀи имыӀэжьхэу а бзылъфыгъэр къэнагъ.


НэӀэмыйрэ Рутрэ Бэтлэхъэм къызэрэкӀожьыгъэхэр

6Джащыгъум Моаб хэгъэгур ыбгынэнэу инысэхэр игъусэхэу НэӀэмый зиӀэтыгъ, сыда пӀомэ Зиусхьаныр Ежь ицӀыф лъэпкъ нэшӀукӀэ къеплъи, лэжьыгъэ къазэрэритыгъэр Моаб хэгъэгум ащ щызэхихыгъ. 7Зыщыпсэущтыгъэ чӀыпӀэм инысэхэр игъусэхэу ар къикӀыжьыгъ. Ехъуд хэкум къагъэзэжьыгъэу, гъогум къырыкӀохэзэ, 8НэӀэмый иныситӀу ариӀуагъ: «Шъуежьи, шъхьаджи янэ иунэ ерэгъэзэжь: дгъэтӀылъыгъэхэмрэ сэррэ шӀукӀэ шъукъызэрэтфыщытыгъэм фэдэу, Зиусхьаныр шӀукӀэ къышъуфыщэрэт! 9Шъхьаджи лӀы дэкӀожьыгъэу, ащ иунэ шъхьэегъэзыпӀэ щигъотынэу Зиусхьаным шъуешӀ!» Джар НэӀэмый ыӀуи, ябэугъ. Ау куо макъэм зыкъырагъэӀэти, ахэр зэгоутэу гъыгъэх. 10ЕтӀанэ къыраӀуагъ: «Хьау, тыуигъусэу узщыщ цӀыф лъэпкъыр зыщыпсэурэм тыкъыбдэкӀощт».

11Ау НэӀэмый къыӀуагъ: «Шъуадэжь шъукӀожь, сипшъашъэхэр; сыд пае сэ шъукъыскӀыгъуна? Сэ джыри шъэожъыехэр къысхэкӀынха, шъо лӀы шъуфэхъун алъэкӀынэу? 12Жъугъэзэжь, сипшъашъэхэр, шъукӀожь, сэ жъыщэ сыхъугъ лӀы сиӀэнкӀэ. Ау „сэ джыри гугъапӀэ сиӀ“ сӀуагъэми, ар хэгъэкӀыри, мы чэщ дэдэм лӀым сыкӀыгъоу, етӀанэ шъаохэр къэслъфыгъагъэхэми, 13ины охъуфэхэ ахэмэ шъо шъуяжэныя? ШъудэмыкӀоу шъущысын шъулъэкӀына? Хьау, сипшъашъэхэр, шъощ фэмыдаӀоу, сэ сиӀоф нахь къин, сыда пӀомэ Зиусхьаныр къыспэшӀуекӀо».

14Ахэмэ джыри кӀый макъэр къаӀэти, гъыхэу аублагъ. ЕтӀанэ Ӏорпэ игуащэ ебэуи, къыбгынагъ. Рут игуащэ къыгъэнагъэп, ӀаплӀи рищэкӀыгъ. 15Ау НэӀэмый Рут риӀуагъ: «Мары, уинысэгъу зыщыщ цӀыф лъэпкъыми итхьэхэми афигъэзэжьыгъ; ори ащ ыуж уитэу кӀожь».

16Ау Рут къыӀуагъ: «Семыгъэз усыбгынэнышъ, сыпкӀымыгъоу згъэзэжьынэу; о уздакӀорэм сэри сыкӀощт, о узщыпсэурэм сэри сыщыпсэущт; о уилъэпкъ сэ силъэпкъыщт, о уи Тхьи сэ си Тхьэщт. 17О узщылӀэрэм сэри сыщылӀэщт, ащ сыщычӀалъхьажьынэуи сыфай. СӀуагъэр зысымыгъэцэкӀэжьыкӀэ, сифэшъуашэр Тхьэм серэгъэгъот, хьадэгъу закъом нэмыкӀэу зыгорэм усигъэбгынэмэ»[+]. 18Рут къыкӀыгъунэу гухэлъ пытэ зэришӀыгъэр зелъэгъум, НэӀэмый нахьыбэрэ ащ елъэӀужьыгъэп.

19НэбгыритӀури Бэтлэхъэм нэсыфэхэ кӀуагъэх. Ахэр Бэтлэхъэм дахьэхи, къызалъэгъухэм, зэрэкъалэу къэбырысырыгъэу, бзылъфыгъэхэм аӀощтыгъэ: «Мор НэӀэмыя?» 20«НэӀэмыйкӀэ[*] шъукъысэмыджэжьэу, Марэ[*] къысашъуӀу, сыда пӀомэ ЛъэкӀ Пстэури ЗиӀэм сищыӀэныгъэ дыджы ышӀыгъ», – ариӀуагъ ахэм НэӀэмый. 21«Сэ сӀэхэр ушъагъэхэу мыщ сыдэкӀыгъ, ау Зиусхьаным ӀэнэкӀэу къысигъэгъэзэжьыгъ; Зиусхьаныр къыспэшӀуекӀоу, ЛъэкӀ Пстэури ЗиӀэм насыпынчъагъэр къысфигъэкӀуагъэмэ, сыда НэӀэмыйкӀэ шъукъызфысэджэщтыр?»

22Джаущтэу НэӀэмый моаб бзылъфыгъэу, инысэу Рут игъусэу Моаб хэгъэгум къикӀыжьыгъ. Хьэм ихын зыщыфежьэхэрэм адэжь ахэр Бэтлэхъэм къэкӀожьыгъагъэх[+].

### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Рут БоӀаз игубгъо зэрэщылэжьагъэр

1НэӀэмый илӀыгъэ Ӏэлимэлэх ылъэныкъокӀэ БоӀаз ыцӀэу, икъукӀэ лӀы баеу, лъэрыхьэу Ӏахьыл иӀагъ[+].

2Мэфэ заулэ тешӀагъэу моаб бзылъфыгъэу Рут НэӀэмый риӀуагъ: «Губгъом сыкӀонышъ, зынэшӀу къысщыфэрэм ыуж ситэу хьэу ахыжьырэм шъхьэу кӀэзыгъэхэр къэсыугъоин сэӀо». «Адэ кӀоба, сипшъашъ», – къыриӀожьыгъ ащ НэӀэмый. 3Арыти Рут ежьи, кӀуагъэ, хынакӀомэ ауж итэу губгъом хьашъхьэхэр къыщиугъоищтыгъэх. А губгъор Елимэлэх унагъом щыщ БоӀаз иеу къычӀэкӀыгъ.

4Мары, Бэтлэхъэм къикӀи, БоӀаз хынакӀомэ адэжь къакӀуи, шӀуфэс къарихыгъ: «Тхьэр ӀэпыӀэгъу къышъуфэрэхъу!»

«Зиусхьаным ынэшӀу къыпщеф!» – къыраӀожьыгъ ахэм[+].

5БоӀаз иунэӀутэу, хынакӀохэм ашъхьэщытым еупчӀыгъ: «Хэтхэм ащыща мо бзылъфыгъэ ныбжьыкӀэр?» 6Хъулъфыгъэм джэуап къыритыжьыгъ: «Мо бзылъфыгъэ ныбжьыкӀэр НэӀэмый игъусэу Моаб хэкум къикӀыгъэ моаб бзылъфыгъэр ары. 7Ар къытэлъэӀугъ: „ХынакӀохэм ауж ситэу, бганэхэм азыфагу къыщысшыпызэ къэсыугъоймэ хъуна?“ ыӀуи. Джаущтэу къэкӀуагъэу, пчэдыжьым къыщыублагъэу джырэ нэс мыщ щыӀ; пщыпӀэм зыщигъэпсэфынэу джыры ныӀэп зыкӀуагъэр».

8ЕтӀанэ БоӀаз риӀуагъ Рут: «КъэдаӀу, сипшъашъ, мыщ уикӀэу, нэмыкӀ губгъо ущышыпэнэу умыкӀу, сиунэӀут бзылъфыгъэхэм ауж уитэу угъуае. 9Хъулъфыгъэмэ хьэр зыщахырэ губгъор уинэплъэгъу ерэт, бзылъфыгъэхэм ауж уитэу къэкӀухь. Мары, зи къыуамыӀонэу сиунэӀутхэм ясӀуагъ. Псы уешъо пшӀоигъо зыхъукӀэ, сиунэӀутхэм псыр зэрагъэхъогъэ къошынхэм якӀуалӀи, ешъу».

10Арыти Рут чӀыгум зыридзыхи, ынатӀэ ащ нигъэси, БоӀаз еупчӀыгъ: «Сэ сыхымэ пэтзэ, сыдэущтэу о нэшӀукӀэ укъысэплъынэу хъугъа?»[+] 11БоӀаз къыриӀожьыгъ: «Уишъхьэгъусэ зэлӀэм ыуж, уигуащэ фэпшӀагъэр зэкӀэ сэ къысфаӀотагъ, уяти, уяни, укъызщыхъугъэ хэгъэгури къэубгынэхи, джы нэс узыхэмыхьэгъэ цӀыф лъэпкъым удэпсэунэу зэрэхъугъэри. 12А Ӏофэу пшӀагъэм пае шӀу къыпферэшӀэжь Зиусхьаным; Зиусхьанэу, Израиль и Тхьэу, о зытэмэ чӀэгъ ухъумапӀэ щыбгъотынэу зыдэжь укъэкӀуагъэм, ӀахьышӀу икъоу къыплъерэгъэӀэс»[+].

13Рут къыӀуагъ: «Сизиусхьан, о тапэкӀи укъысфэрэдэгъу! О сыбгъэгупсэфыгъ, дахэуи укъыздэгущыӀагъ, уиунэӀут бзылъфыгъэхэм ащыщ горэми сыримыуасэми»[+].

14Щэджэгъуашхэм игъо къызэсым, БоӀаз ащ риӀуагъ: «МокӀэ къакӀуи, хьалыгъу шхы, уихьалыгъу такъыр сэнэпсым хэгъаозэ шӀы». ХынакӀохэм ар аготӀысхьагъ. БоӀаз ащ лэжьыгъэцэ гъэжъагъэхэр ритыгъ; Рут шхагъэ, зигъэшхэкӀыгъ ыкӀи къелыжьыгъ. 15ЕтӀанэ Рут шыпэнэу къызэтэджыжьым, БоӀаз иунэӀутхэм унашъо афишӀыгъ: «Бганэхэм азыфагуи къыщерэшып, ыгуи хэшъумыгъэкӀ;[+] 16бганэхэм къакӀэрышъудзызэ, къыфэжъугъан, къерэшып ыкӀи шъуемыцӀацӀ».

17Джаущтэу пчыхьэ нэс Рут шыпагъэ, къышыпыгъэр зеутыжьым, бэ дэдэ хъугъэ. 18Ар къышти, къалэм кӀожьыгъэ, игуащэ ащ къыугъоигъэр ылъэгъугъ. Ежь зызегъэшхэкӀым, къыгъэнэгъэгъэ лэжьыгъэцэ гъэжъагъэхэр игуащэ ритыгъ. 19Игуащэ Рут къеупчӀыгъ: «Тыда непэ узщыугъоягъэр, Ӏоф щыпшӀэнэу уздэкӀуагъэр? НэшӀукӀэ къыоплъыгъэм Тхьэм ынэшӀу къыщерэф!»

Зыщылэжьагъэр Рут игуащэ риӀуагъ: «Сэ непэ сылажьэу, зыдэжь сыщыӀагъэм ыцӀэр БоӀаз». 20НэӀэмый инысэ риӀуагъ: «Псэухэри лӀагъэхэри зыщымыгъупшэгъэ Зиусхьаным ынэшӀу БоӀаз къыщерэф!» НэӀэмый къыпидзэжьыгъ: «А цӀыфыр тэ тихэщыжьакӀу; тихабзэкӀэ ар къытфэгумэкӀын фае».

21Рут къыӀуагъ: «Аужыпкъэм ащ къысиӀуагъ: „ЗэкӀэ хыныр аухыфэ сиунэӀутхэм ахэт“». 22НэӀэмый инысэ Рут риӀуагъ: «Дэгъу, сипшъашъ, ащ иунэӀут бзылъфыгъэхэм Ӏоф адапшӀэмэ нахьышӀу, нэмыкӀ губгъом угу къыщыхагъэкӀынкӀи мэхъу».

23Джаущтэу ар БоӀаз иунэӀут бзылъфыгъэхэм акӀыгъоу, хьэм ихыни коцым ихыни аухыфэ шъхьэхэр къышыпыгъэх, игуащэ дэжьи исыгъ.

### Ящэнэрэ шъхьэр


Рут лӀы фэхъущтыр къызэригъотыгъэр

1Уахътэ горэ тешӀагъэу игуащэу НэӀэмый Рут къыриӀуагъ: «Сипшъашъ, лӀы удэзгъэкӀонэу уфаеба, уинасып бгъотынэу? 2ОшӀэба БоӀазэу, бзылъфыгъэ унэӀутхэу Ӏоф зыдэпшӀагъэхэр зиехэр зэрэтиблагъэр? КъэдаӀу, нычэпэ ащ хьамэм хьэр щызэпидзыщт. 3ЗыгъэпскӀи, мэ ӀэшӀу зыпихырэ дагъэ зыщыф, щыгъын кӀэракӀэхэр зыщылъэхи, хьамэм кӀо, ау шхэу, зыгорэ тырешъухьажьыфэ БоӀаз зыкъемыгъэлъэгъу. 4ЕтӀанэ чъыенэу зыгъолъыкӀэ, зыдэщылъыр зэгъашӀэ; джащыгъум укӀонышъ, къызэрэпкъотыщтым ишыхьатэу ылъакъохэм атехъуагъэм ыцыпэ къэпӀэтынышъ, угъолъыщт. ПшӀэщтыр ежь къыуиӀощт».

5«КъысэпӀуагъэр зэкӀэри згъэцэкӀэщт», – къыриӀожьыгъ Рут. 6Рут хьамэм техьи, игуащэ унашъо къызэрэфишӀыгъэу зэкӀэри ышӀыгъ.

7БоӀаз зигъэшхэкӀыгъ, зигъэшъокӀыгъ, ыгуи ыгъэчэфыгъ, етӀанэ кӀуи, лэжьыгъэ самэу щылъым ылъапсэ дэжь чъыенэу гъолъыгъэ. ТӀэкӀу тешӀагъэу Рут макъэ ымыгъэӀоу къакӀуи, итехъон ылъакъохэм адэжь къыӀэти, гъолъыгъэ.

8Чэщныкъомэ адэжь БоӀаз ошӀэ дэмышӀэу къэущи, зыкъызызэрегъэзэкӀым, ылъэгъурэр хьалэмэт: ылъакъохэм адэжь бзылъфыгъэ щылъ. 9«Ухэта о?» – еупчӀыгъ ащ БоӀаз. «Рут, уипщылӀыр ары, зиусхьан, – къыӀуагъ бзылъфыгъэм, – орышъ тэ тихэщыжьакӀор, уищыгъын уипщылӀ къытехъу ташъхьагъ узэритыщтым ишыхьатэу»[*].

10«Зиусхьаным ынэшӀу о къыпщерэф, сипшъашъ», – джэуап къыритыгъ БоӀаз. «Мы аужырэ уиӀофышӀу ыпэрэм нахьышӀоу пшӀагъэ, – байми, тхьамыкӀэми, кӀэлэ ныбжьыкӀэхэм ауж уимыхьэу, НэӀэми иунагъо узэрэфэшъыпкъагъэр. 11Арышъ, сипшъашъ, умыщын! КъызфэпӀуагъэр зэкӀэри сэ къыпфэсшӀэщт; сыда пӀомэ сикъалэ дэс пстэуми ашӀэ о шӀур зыгу илъ бзылъфыгъэ къабзэу узэрэщытыр[+]. 12Сэ орыкӀэ хэщыжьакӀоу сызэрэщытыр шъыпкъэ, ау сэщ нахь къыппэблэгъэ хэщыжьакӀуи щыӀ. 13Мы чэщыр мыщ щих; неущ а лӀым уиштэщтми уимыштэщтми рерэхъухь, уиштэмэ, дэгъу, уерэшт; ау ащ уиштэнэу фэмые зыхъукӀэ, сэ усштэщт; Зиусхьаным ыцӀэкӀэ ТхьэрыӀо сэшӀы. Джы пчэдыжьыр къэсыфэ чъые». 14Ащ ылъакъомэ акӀэрылъэу Рут пчэдыжьыр къэсыфэ чъыягъэ. БоӀаз ыгукӀэ зэриӀожьыгъ: бзылъфыгъэр хьамэм къызэрэкӀогъагъэр арэмышӀ; джащ пае зэрэлъэгъухэмэ къэзэрэшӀэжьынхэм нэсэу нэфынэ къэмыхъузэ, Рут къэтэджыжьыгъ. 15БоӀаз Рут риӀуагъ: «Уишъхьатехъо къэубыти, къэӀыгъ». БоӀаз шэпхъих[*] хьэм щыщэу къыфипщи, Рут къыӀыгъ шъхьатехъом къытыритэкъуагъ, етӀанэ ар ытамэ къытырилъхьагъ. Ащ ыуж БоӀаз къалэм кӀожьыгъэ.

16Рут игуащэ дэжь къэкӀожьыгъ. Арыти адрэр къеупчӀыгъ: «Сыдэу ухъугъ, сипшъашъ?» Рут къыӀотагъ а цӀыфым зэкӀэ къыфишӀагъэр. 17ЕтӀани къыпигъэхъожьыгъ: «Мы хьэ шэпхъихыр зэкӀэ къысити: „Уигуащэ дэжь ӀэнэкӀэу умыкӀожь“ къысиӀуагъ». 18НэӀэми къыӀуагъ: «ЗыӀаж, сипшъашъ, Ӏофым кӀэух фэхъущтыр зэогъэшӀэфэ, сыда пӀомэ непэ Ӏофыр ымыухэу, а цӀыфыр гупсэфыщтэп».

### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


БоӀаз Рут къызэрищагъэр

1А охътэ дэдэм БоӀаз къэлэдэсхэм язэӀукӀэпӀэ къэлапчъэ Ӏухьагъэу, тӀысыгъэу щысызэ, хэщыжьакӀоу зыфиӀогъагъэр блэкӀэу ылъэгъугъ. БоӀаз ащ риӀуагъ: «Моу къыдахьи, мыкӀэ къэтӀыс, синыбджэгъу». Адрэр къыдахьи, къэтӀысыгъ[+].

2ЕтӀанэ БоӀаз къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъумэ нэбгырипшӀ къахищи, ариӀуагъ: «МыкӀэ шъукъэтӀыс». Адрэхэр къэтӀысыгъэх. 3БоӀаз хэщыжьакӀом риӀуагъ: «ТиӀахьыл благъэу Елимэлэх игубгъо Моаб хэгъэгум къикӀыжьыгъэ НэӀэмый ыщэ шӀоигъу. 4А къэбарыр озгъэшӀэнышъ, мы тилъэпкъ инахьыжъэу щысхэм апашъхьэ щыпщэфынэу къыуасӀо сшӀоигъуагъ. Пщэфыжьы пшӀоигъомэ, щэфыжь; ау пщэфыжьынэу уфэмыемэ, къысаӀу ар сшӀэным пае; сыда пӀомэ зыщэфыжьынэу фитыныгъэ апэу зиӀэр оры, уаужыкӀэ сэры». Адрэм джэуап къыритыжьыгъ: «Сэ сэщэфыжьы». 5Ау ащ БоӀаз къыпигъэхъуагъ: «НэӀэмый губгъор къызыщыпщэфкӀэ, лӀагъэм имылъку унагъом къыфэнэжьыным пае, Моаб къикӀыгъэ Рути шъузкӀэ пштэн фае»[+]. 6Арыти хэщыжьакӀом къыӀуагъ: «Мылъкоу къыскӀэныщтым семыгоожьыным пае, ар сщэфын слъэкӀыщтэп; о щэфы ар, сыда пӀомэ сэ слъэкӀыщтэп».

7Нахьыпэм Израиль хабзэ илъыгъ: зы Ӏоф горэ къагъэшъыпкъэжьыным пае, зыгорэ къащэфыжьы е къахъожьы зыхъукӀэ, зым ицуакъэ зыщихти, адрэм ритыщтыгъ, джар Ӏофыр зэраухыгъэмкӀэ Израиль шыхьат щыхъущтыгъ[+].

8Аущтэу хэщыжьакӀом «о щэфы» БоӀаз къыриӀуи, ицуакъэ къызщихи, ащ къыритыгъ.

9ЕтӀанэ БоӀаз нахьыжъхэми зэкӀэ Ӏутыгъэ цӀыфхэми ариӀуагъ: «Елимэлэхи, ащ ыкъохэу Къылиони, Махълони зэкӀэ яехэр НэӀэмый зэрэщысщэфыгъэхэм шъо непэ шъуришыхьат. 10Ащ нэмыкӀэу Махълон ишъузыгъэ моаб бзылъфыгъэу Рут сэштэ шъузкӀэ. Аущтэу зыхъукӀэ, лӀагъэм имылъку унагъом къыфэнэжьыщт, ащ илӀакъо игъашӀэ зэпычыгъэ фэмыхъоу лъэпкъым къыхэнэнэу. Шъо ащ непэ шъуришыхьат»[+].

11Къэлапчъэм зэкӀэ Ӏут цӀыфхэми нахьыжъхэми къаӀуагъ: «Ары, тэ тышыхьат. Уишъузэу уиунэ къихьэрэр, израиль лъэпкъыр къызытекӀыгъэ Рахъэлрэ Леарэ афэдэу, сабыибэ къыпфэхъунэу Зиусхьаным ерэшӀ. Ефрат лӀакъом мылъку щыугъой, цӀэрыӀо ущэрэхъу Бэтлэхъэм[+]. 12Тэмарэ Ехъуд къыфилъфыгъэ Пэрэцэу укъызтекӀыгъэм иунагъо фэдэу, уиунагъо орэхъу – Зиусхьаным мы бзылъфыгъэ ныбжьыкӀэм къыхэкӀэу бынэу къыуитыщтхэм яхьатыркӀэ»[+].


Рут шъао къызэрэфэхъугъэр

13Джаущтэу Рут БоӀаз шъузы фэхъугъ. БоӀаз ащ гохьагъ, Зиусхьаным Рут ышъо сабый хэфэнэу ынэшӀу къыщифи, шъао къылъфыгъ[+]. 14Бзылъфыгъэхэм НэӀэмый раӀуагъ: «Зиусхьаным щытхъур ий, хэщыжьакӀо пфэхъужьыщт пхъорэлъф къызэрэуитыгъэм пае. Ащ ыцӀэ Израиль щытхъухьэ щэрэхъу! 15Ащ кӀуачӀэ уигъэгъотыжьыщт, уижъышъхьэми уиӀыгъыжьыщт; сыда пӀомэ ар уинысэ къылъфыгъ – шӀу узылъэгъоу, къуиблымэ анахьи нахь уасэ зиӀэ нысэм»[+].

16НэӀэмый а сабыир ыкуашъо тесыгъ, ренэу лъыплъагъ. 17Гъунэгъу бзылъфыгъэхэм: «НэӀэмый шъао къыфэхъугъ», – аӀуи, ащ цӀэ фаусыгъ: Ӏобэд. Даут ятэу Ищай ар нэужым ятэ хъугъэ.


Израиль ипачъыхьэу Даут къызтекӀыгъэхэр

18[•]Джы мары Пэрэц Даут ыпэкӀэ къыхэкӀыгъэхэр: Пэрэц къыфэхъугъ Хъэцрон;[+] 19Хъэцрон къыфэхъугъ Рам; Рам къыфэхъугъ Ӏаминадау; 20Ӏаминадау къыфэхъугъ Нахъшон; Нахъшон къыфэхъугъ Салмэн; 21Салмэн къыфэхъугъ БоӀаз; БоӀаз къыфэхъугъ Ӏобэд; 22Ӏобэд къыфэхъугъ Ищай; Ищай къыфэхъугъ Даут.

## Эстер

### Эстер

Эстер


Юныс

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]


### Юныс


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва, 2006


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


ЯшӀошӀыхэр къыраӀолӀэнхэм пае


ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-101-1

© Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва, 2006


Пэублэ гущыӀ


Ныбджэгъу лъапӀэхэр!

Библием щыщэу тхылъищ зы кӀышъо яӀэу шъуапашъхьэ илъ. Библиер – дунаим анахь щалъытэу, нахьыбэрэ заджэхэрэ тхылъмэ ащыщ, джащ къыхэкӀэу цӀыф пэпчъ, чӀыпӀэу зыщыпсэурэм, лъэпкъэу зыщыщым е динэу ыӀыгъым ямылъытыгъэу, иныдэлъфыбзэкӀэ ащ еджэнэу амал иӀэн фае. ЦӀыфхэр сыдрэ лъэхъани зыгъэгумэкӀыщтыгъэхэ упчӀэхэм яджэуапхэр Библием къетых: тыдэ тыкъикӀыгъа, сыда тызфыщыӀэр, сыда ер дунаим зыкӀыщыбэгъуагъэр, цӀыфыр зылӀэжьыкӀэ, сыда къыпэщылъыр? Библиер – чыристан диным анахьэу ыгъэлъэпӀэрэ тхылъ, ау чыристан закъомэ апае ар тхыгъэу къызшӀошӀыхэрэр хэукъох. Библием иӀахьэгъубэхэр быслъымэнхэмкӀи лъапӀэх. ГущыӀэм пае, КъурӀанми къыхэфэрэ тхьэлӀыкӀохэм (пегъымбархэм) яхьылӀэгъэ къэбархэр. Мы тедзэгъум къыдэхьэрэ тхылъищмэ ащыщэу зыр тхьэлӀыкӀоу Юныс, адрэр пачъыхьэу Даут къызтекӀыгъэмэ къатегущыӀэ.

Библием къыхэхыгъэ тхылъэу мыщ къыдахьэрэ пэпчъ пэублэ гущыӀэ кӀэкӀ иӀ, ахэр зыфэгъэхьыгъэхэр – тхылъыр къызтегущыӀэрэр, ащ игъэпсыкӀ, хъугъэ шӀагъэхэр зэпхыгъэ лъэхъаныр ары.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтым – цӀыф лъэпкъыбэмэ абзэхэмкӀэ Тхылъ ЛъапӀэр зэзыдзэкӀырэм – игуапэу адыгэмэ абзэкӀэ Библием щыщ тхылъхэр къыгъэхьазырыгъэх. Ахэм язэдзэкӀын цӀыфыбэ хэлэжьагъ: зэдзэкӀакӀохэр, диншӀэныгъэлэжьхэр, редакторхэр. ЯӀофшӀагъэ пкӀэнчъэ мыхъунэу тэлъаӀо!

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Эстэр


Эстэр


ехьылӀэгъэ тхылъым


ипэублэ гущыӀ

Мы тхылъым джурт цӀыф лъэпкъым къырыкӀуагъэм щыщ хъугъэ шӀагъэхэр къегъэлъагъох. Тиэрэ ыпэкӀэ – 722–586 рэ илъэсхэм азыфагу Ассирием, Вавилон яцӀыфхэр техэкӀо гухэлъ яӀэу джуртмэ яхэгъэгу заулэрэ тебэнагъэх. Ащ фэдэ хъункӀэшӀ заомэ янахьыбэ зыхъугъэр Нэбухаднэцар ипачъыхьагъу илъэхъан ары. Джуртхэм атебанэхэ къэс цӀыф куп горэ гъэры ашӀыгъэу агъэзэжьыщтыгъэ.

Тиэрэ ыпэкӀэ 515 рэ илъэсхэм адэжь джуртхэм ячӀыгу къагъэзэжьынэу изын яӀэ хъугъэ, ау ащыщыбэхэм, хымэ хэгъэгум есэжьыгъэхэу, ащ къинэнхэу рахъухьагъ.

Хъугъэ шӀагъэу мы тхылъым къыгъэлъагъохэрэр тиэрэ ыпэкӀэ 450 рэ илъэсхэм адэжь хъущтыгъэх. Ахэр зыщыхъухэрэр Вавилон пачъыхьэгъоу къалэу Сузэ гупчэу зиӀагъэр ары.

Тхьэм ыцӀэ тхылъым зэ нэмыӀэми къыхэмыфэми, къэбарым къыуегъашӀэ тарихъ хъугъэ шӀагъэхэр Тхьэм гъогу тэрэз зэрэтырищэхэрэр. Ащ къеушыхьаты мы тхылъым гухэлъ шъхьаӀэу иӀэр Эстэррэ Мардохъайрэ ящытхъу ыӀотэныр е ахэр анахьэу къыхэгъэщыгъэнхэр арэу зэрэщымытыр. ЦӀыф лъэпкъ псэум къырыкӀощтыр аӀэ илъыныр хэгъэкӀи, ахэр ежьхэм къапыщылъ гъашӀэми фитыжьыгъэхэп. Ӏофыр зытетыр нэмыкӀ шъыпкъ. Ӏофхэр зыщыкъиным ашъхьэ емыгупшысэжьхэу, ахэм Тхьэм Ӏэрылъхьэ шъыпкъэ зызэрэфашӀырэм мэхьанэшхо зэриӀэр нэрылъэгъу къытфэхъу. Ежь Тхьэм гухэлъэу иӀэхэр къызэрэдэхъущтхэм яцыхьэ зэрэтелъыр джаущтэу къаушыхьаты.

Джары мы тхылъым къыӀотэрэ хъугъэ шӀагъэхэу «Пурим» мэфэкӀым лъапсэ фэхъугъэмэ нэбгырэ зырызмэ къащытхъун пшъэрылъ зызкӀыфимыгъэуцужьырэр. МэфэкӀыр зыкӀызэхащэрэр Тхьэм ыӀэхэмкӀэ джурт цӀыф лъэпкъыр къэгъэнэжьыгъэ зэрэхъугъэр агу къэкӀыжьыным пай. Джуртхэм джы къызнэсыгъэм а мэфэкӀыр илъэс къэс гъатхэм зэхащэ.

### Апэрэ шъхьэр


Персие пачъыхьэмрэ ащ игуащэрэ ешхэ ешъохэр зэрашӀыгъэр

1Мары Ахъашурэщ[*] зыщыпсэущтыгъэ мафэхэм къэхъугъэр. Ахъашурэщ Индием щегъэжьагъэу Кущ[*] нэсэу хэкуишъэрэ тӀокӀырэ блырэмэ пачъыхьагъур ащиӀыгъыгъ[+]. 2А мафэхэм пачъыхьэм итахътэ Персием ит пытапӀэу Шушан[*] щыӀагъ. 3Тетыгъор зиӀыгъым иящэнэрэ илъэс зэкӀэ пщыхэм, ихэкумэ тетыгъор ащызыӀыгъхэм, Персием, Мадайм ядзэхэм япащэхэм, ӀэнатӀэкӀэ ахэӀэтыкӀыгъэхэм, къулыкъушӀэхэм ащ ешхэ ешъошхо афишӀыгъ. 4Ипачъыхьагъу мылъкушхоу илъымрэ ежь ипачъыхьэ щытхъушхорэ мэфишъэрэ тӀокӀиплӀырэм къыкӀоцӀ аригъэлъэгъугъ.

5А мафэхэр зытекӀыхэм, зэкӀэ ицӀыфхэу Шушан пытапӀэм дэсхэм, цӀыф къызэрыкӀохэми хэӀэтыкӀыгъэхэми апае, мэфибл ешхэ ешъо ипачъыхьэ щагушхо чъыг хатэу дэлъым ащыфишӀыгъ. 6Щагур бзыуцыфым хэшӀыкӀыгъэ пэӀухъо шхъуантӀэхэмрэ фыжьыхэмрэкӀэ гъэкӀэрэкӀагъэу щытыгъ. А пэӀухъохэр кӀэпсэжъые плъыжь чӀапцӀэхэмкӀэ ыкӀи фыжьхэмкӀэ мыжъоф пкъэухэм апылъ тыжьын хъурджанэхэм апылъэгъагъэх. Дышъэмрэ тыжьынымрэ ахэшӀыкӀыгъэ тегъолъхьапӀэхэр[*] щагум щагъэуцугъэх. А щагум мыжъо шӀуцӀэхэр, плъыжьхэр, фыжьхэр, налмэс налкъутэр зыхэгъэпкӀэгъэхэ джэхашъо иӀагъ. 7Дышъэ Ӏэгубжъэ зэфэшъхьафхэм пачъыхьэм иунашъокӀэ санэр шъхьамысхэу къафырагъахъощтыгъ. 8Хэтрэ хьакӀи зэрэфаеу ешъон фитыгъ; зыми ригъэзыщтыгъэхэп, сыда пӀомэ пачъыхьэм ихэгъырэймэ унашъо афишӀыгъагъ шъхьадж зэрэфаем тетэу дэзекӀонхэу. 9А мэфэ дэдэхэм пачъыхьэ гуащэу Уаштый пачъыхьэу Ахъашурэщ иунэ бзылъфыгъэхэм апае ешхэ ешъошхо щишӀыгъ.


Пачъыхьэ гуащэу Уашти пачъыхьэу Ахъашурэщ зэремыдэӀугъэр

10Яблэнэрэ мафэм, пачъыхьэм ыгу санэм къызегъэчэфым, ащ ариӀуагъ Мехьумэн, Бизтэ, Хъарбон, Быхътэ, Абахътэ, Зэтар, Къэркас – евнух[*] нэбгыриблэу пачъыхьэу Ахъашурэщ ежь ышъхьэкӀэ фэлажьэщтыгъэхэм –[+] 11пачъыхьэ гуащэу Уаштый пачъыхьэ паӀори щыгъэу ыпашъхьэ къыращэнэу. Ар дэхэ дэдэу щытыгъэти, ащ идэхагъэ цӀыфхэми ӀэнатӀэкӀэ хэӀэтыкӀыгъэхэми аригъэлъэгъу шӀоигъуагъ. 12Пачъыхьэм иевнуххэм афишӀыгъэ унашъом пачъыхьэ гуащэу Уаштый едэӀунэу фэягъэп. Арыти пачъыхьэр лъэшэу губжыгъэ, машӀом фэдэу къызэкӀэнагъ. 13ЕтӀанэ пачъыхьэм иупчӀэжьэгъухэм зафигъэзагъ – хабзэхэмрэ фитыныгъэхэмрэ зышӀэхэрэм яупчӀыжьэу ихэбзагъэти. 14А лъэхъаным ащ нахь къыпэблагъэу щытыгъэхэр: Къарщэн, Щэтар, Адматэ, Тарщыщ, Мэрэс, Марсэн, Мэмухъан – Персиемрэ Мадаимрэ япщыхэу пачъыхьэм ыпашъхьэ занкӀэу ихьанхэ алъэкӀынэу ыкӀи пачъыхьагъум апэрэхэу исыгъэхэр арых. 15«Хабзэм тетэу сыдэущтэу удэзекӀон фая пачъыхьэ гуащэу Уаштый, пачъыхьэм иевнуххэм ащ фаригъэшӀыгъэ унашъор зэримыгъэцэкӀагъэм пае?» – ар яупчӀыгъ.

16Пачъыхьэмрэ пщыхэмрэ апашъхьэ Мэмухъан къыщиӀуагъ: «Пачъыхьэ гуащэу Уаштый пачъыхьэ закъор арэп зыпашъхьэ щымысэр, ӀэнатӀэкӀэ хэӀэтыкӀыгъэхэми пачъыхьэу Ахъашурэщ ихэку пстэуми ащыпсэурэ цӀыфхэми апашъхьэ щымыс нахь; 17сыда пӀомэ пачъыхьэ гуащэм ышӀагъэм икъэбар лӀы зиӀэ бзылъфыгъэ пстэуми алъыӀэсыщт. Хъулъфыгъэмэ аӀощт: „Пачъыхьэу Ахъашурэщ игуащэ къыфащэнэу унашъо ышӀыгъ, ау ар къафэкӀуагъэп“. Ар яушъхьагъоу бзылъфыгъэмэ ялӀыхэр пхъэтэпэмыхь ашӀын алъэкӀыщт. 18Непэ шъыпкъэми Персиеми Мадаими япщы гуащэхэм, пачъыхьэ гуащэм изекӀуакӀэ зызэхахкӀэ, джа дэдэр пачъыхьэм ипщы пстэуми араӀоу хъущт; зэщыхьани, гухэкӀи къыхэкӀыщт. 19Пачъыхьэм игъоу елъытэмэ, пачъыхьэ унашъо ащ къыдерэгъэкӀ, ар Мадаими Персиеми яхабзэмэ ахэтхагъэ орэхъу зэбламыхъужьынэу – Уаштый пачъыхьэм ащ нахьыбэрэ ыпашъхьэ къихьан фимытэу, пачъыхьэ гуащэм фашӀырэ фитныгъэхэр ащ нахь бзылъфыгъэ дэгъу горэм пачъыхьэм ферэгъаз[+]. 20Пачъыхьэм иунашъо ащ ипачъыхьагъу ины тыдэкӀи зыщызэхахыкӀэ, зэкӀэ бзылъфыгъэхэр ялӀыхэм ядэӀущтых, анахь хэӀэтыкӀыгъэм щегъэжьагъэу анахь къызэрыкӀом нэсыжьэу»[+]. 21А гущыӀэр пачъыхьэми пщыхэми агу рихьыгъ; арыти пачъыхьэр Мэмухъан игущыӀэ тетэу зекӀуагъэ. 22Хэку пэпчъ тхакӀэу илъымкӀэ ыкӀи лъэпкъэу ис пэпчъ ыбзэкӀэ тхыгъэу – лӀы пэпчъ иунэ щызиусхьанынэу раӀозэ, пачъыхьэм ихэку пстэуми тхылъхэр арагъэхьыгъэх.

### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Пачъыхьэр шъузыкӀэ лъэхъу

1Уахътэ тешӀагъэу пачъыхьэу Ахъашурэщ игубж зэӀэсэжьым, ар Уаштии, ащ ышӀагъэми, ащ фэгъэхьыгъэу ежь унашъоу ышӀыгъэми ягупшысагъ[+]. 2Джащыгъум пачъыхьэм ежь ышъхьэкӀэ фэлэжьэрэ упчӀэжьэгъумэ аӀуагъ: «Пачъыхьэм пае пшъэшъэ ныбжьыкӀэ дахэмэ алъэрэхъух. 3Пачъыхьэм ипачъыхьагъу ит хэку пстэуми лӀыкӀохэр ащерэгъэнафэх: пшъэшъэ ныбжьыкӀэхэр зэкӀэ, ятеплъэкӀэ дахэхэу, пачъыхьэ пытапӀэу Шушан къалэм дэтым хэт бзылъфыгъэ унэм къыщаугъоинхэу. Бзылъфыгъэмэ алъыплъэрэ евнухэу Хэгъае ахэмэ ынаӀэ атерэт, загъэдэхэным пае мэӀэшӀу зыпихырэ щыфэнхэри арерэтых. 4Пшъашъэу пачъыхьэм ыгу рихьырэр Уашти ычӀыпӀэкӀэ пачъыхьэ гуащэ орэхъу». А гущыӀэхэр пачъыхьэм игъоу ылъэгъугъ, джаущтэуи ащ ышӀыгъ.

5Джурт горэ щыӀагъ Мардохъай ыцӀэу, ар пытапӀэу Шушан дэтым дэсыгъ, бинямин лъэпкъым щыщыгъ. Ащ ятэ Яир, ятэжъ ЩымӀый, ятэжъ ятэ Къыщ ацӀагъ. 6Бабилэн пачъыхьэу Нэбухаднэцар джурт пачъыхьэу Ехъоный гъэрмэ акӀыгъоу Ерусэлэм къызырещым, Мардохъай къызтекӀыгъэхэр а гъэрхэм ахэтыгъэх[+]. 7Мардохъай ятэшым ыпхъоу Эстэр – джуртыбзэкӀэ Хьадас – ыпӀужьыгъагъ, сыда пӀомэ ащ яни яти иӀэжьыгъэп. А пшъашъэр ыпкъыкӀэ дахэу, ынэгукӀэ гохьыгъ. Янэрэ ятэрэ щымыӀэжьхэ зэхъум, Мардохъай ар ыпхъу фэдэу ядэжь къыщэжьыгъагъ.

8Пачъыхьэм унашъоу къыдигъэкӀыгъэр агъэӀуи, пшъэшъабэ Хэгъай алъыплъэнэу пачъыхьэ пытапӀэу Шушан дэтым щаугъоигъ. Джащыгъум Эстэри, бзылъфыгъэ унэм лъыплъэрэ Хэгъай ынаӀэ тетынэу, пачъыхьэ унэм ащэгъагъ. 9А пшъашъэр ащ ыгу рихьыгъ, нэшӀукӀи еплъыгъ, псынкӀэу мэӀэшӀу зыпихырэ щыфэнхэри шхын шъхьафэу фыхахыгъэхэри ратыгъэх. ЕтӀанэ Хэгъай пачъыхьэм иунэшхо щылажьэрэмэ пшъэшъибл къахихи, Эстэр иӀофтэбгэнхэу фигъэнафэхи, Эстэри ащ фигъэзэгъэ пшъашъэхэри бзылъфыгъэ унэм ианахь псэупӀэ дэгъум аригъэщагъэх. 10Эстэр цӀыф лъэпкъэу зыщыщыри, къызхэкӀыгъэ лӀакъори ариӀуагъэп, сыда пӀомэ Мардохъай унашъо къыфишӀыгъагъ аримыӀонэу. 11Мафэ къэс Мардохъай бзылъфыгъэ унэм ищагу дэжь къыщикӀухьэщтыгъэ Эстэр ипсауныгъи иӀоф зытетри зэригъэшӀэнэу.

12Пшъашъэхэм, бзылъфыгъэмэ афагъэуцугъэ хабзэм тетэу, мэзэ пшӀыкӀутӀум къыкӀоцӀ загъэдэхэн фэягъ: апэрэ мэзихым миррэ зыфаӀорэ мэӀэшӀу зыпихырэ дагъэр, адрэ мэзихым мэӀэшӀу зыпихырэ нэмыкӀ уцхэр ащафэн фэягъ. 13Бзылъфыгъэ унэм икӀыгъэу пшъашъэр пачъыхьэм дэжь чӀахьэ зыхъукӀэ, ищыкӀэгъэнэу сыд къыкӀэлъэӀугъэми, ратыщтыгъ. 14Унэм пчыхьэм ар ихьэти, пчэдыжьым ятӀонэрэ бзылъфыгъэ унэу, пачъыхьэм иевнухэу ЩаӀашгъэз ыӀэ илъым кӀожьыщтыгъэ. Ащ нахьэу пачъыхьэм дэжь чӀэхьажьыщтыгъэп, пачъыхьэр къыфаеу, ыцӀэ къыраӀоу къемыджэхэмэ.


Эстэр пачъыхьэ гуащэ зэрэхъугъэр

15Аущтэу Эстэр – ыпхъу фэдэу зыштэгъэ Мардохъай ятэшэу Абихъаил ыпхъу – пачъыхьэм ыдэжь кӀонэу ичэзыу къэсыгъ. Пачъыхьэм иевнухэу бзылъфыгъэмэ алъыплъэрэ Хэгъай зыфиӀуагъэм нэмыкӀ ар кӀэлъэӀугъэп. Эстэр зэкӀэ зылъэгъугъэмэ агу зырыригъэхьыгъ[+]. 16Пачъыхьэу Ахъашурэщ итетыгъом ияблэнэрэ илъэс ияпшӀэнэрэ маз ары – Тэбэт мазэр – ащ иунэшхо Эстэр зыращагъэр. 17Пачъыхьэм зэкӀэ ишъузмэ анахьэу Эстэр шӀу ылъэгъугъ, зэкӀэ пшъашъэмэ анахьэу ыгукӀэ фэшӀоу, нэшӀукӀэ еплъэуи хъугъэ. Пачъыхьэ паӀор ащ Эстэр шъхьащилъхьи, Уашти ычӀыпӀэкӀэ пачъыхьэ гуащэ ышӀыгъ. 18Пачъыхьэм зэкӀэ ӀэнатӀэкӀэ ахэӀэтыкӀыгъэхэм, къулыкъушӀэхэм ешхэ ешъошхо афишӀыгъ. Зэрэпачъыхьэгъоу цӀыфхэм щагъэмэфэкӀынэу игъоу афилъэгъугъ, пачъыхьэм епэсыгъэ шӀухьафтынхэри афишӀыгъэх.


Мардохъай пачъыхьэм ыпсэ къызэригъэнэжьыгъэр

19ЯтӀонэрэуи пшъашъэхэр заугъойхэм, Мардохъай Ӏоф гъэнэфагъэ фэгъэзагъэу пачъыхьэ къэлапчъэм дэжь щысыгъ. 20Эстэр, Мардохъай унашъоу фишӀыгъагъэм тетэу, лӀакъоу къызхэкӀыгъэри, цӀыф лъэпкъэу зыщыщри ариӀогъагъэп. Мардохъай ыӀуагъэр Эстэр джыри ыгъэцакӀэщтыгъ, ипӀурэу ащ иунэ зесым зэришӀыщтыгъэм фэдэкъабзэу. 21Мардохъай пачъыхьэ къэлапчъэм зыщыӀусыщтыгъэ мафэхэм пачъыхьэм иевнуххэу Быхътанрэ Тэрэщрэ гухьэ гужъ фыряӀэу Ахъашурэщ аукӀынэу рахъухьэщтыгъэ. 22Ар зешӀэм, Мардохъай пачъыхьэ гуащэу Эстэр риӀуагъ, ежь Эстэр Мардохъай ыцӀэкӀэ пачъыхьэм къэбарыр риӀожьыгъ. 23Ӏофыр зэхафи, шъыпкъэу къызычӀэкӀым, нэбгыритӀур пылъапӀэм палъагъ. А лъэхъаным ихъугъэ шӀагъэхэр зыдатхэрэ тхылъым пачъыхьэм иунашъокӀэ Мардохъай ишӀушӀэ Ӏоф датхагъ[+].

### Ящэнэрэ шъхьэр


Джуртхэр ыгъэкӀодынхэу Хамэн зэрэрихъухьагъэр

1А хъугъэ шӀагъэхэм ауж агъагъ лъэпкъым щыщэу Хъэмэдат ыкъоу Хамэн пачъыхьэу Ахъашурэщ ыгъэини, ыӀэтыгъ, ар зэкӀэ пщэу иӀэмэ анахь лъагэуи ыгъэуцугъ. 2Пачъыхьэ къэлапчъэм дэжь пачъыхьэм къулыкъу щыфэзышӀэхэрэр зэкӀэ Хамэн лъытэныгъэ фашӀэу, ыпашъхьэ лъэгонджэмышъхьэкӀэ щытӀысыщтыгъэх, сыда пӀомэ пачъыхьэм ащ фэдэ унашъо ышӀыгъагъ. Ау Мардохъай ащ лъытэныгъи фишӀыщтыгъэп, зыфиуфэщтыгъэп ыкӀи.

3Пачъыхьэ къэлапчъэм дэжь пачъыхьэм къулыкъу щыфэзышӀэрэмэ Мардохъай раӀощтыгъэ: «Пачъыхьэм иунашъо сыда зыфэмыгъэцакӀэрэр?» 4Джаущтэу мафэ къэс раӀощтыгъэми, ежь ядэӀурэпти, Хамэн къэбарыр нагъэсыгъ – Мардохъай изекӀуакӀэ фигъэгъущтмэ зэригъэшӀэнэу, сыда пӀомэ зэрэджуртыр ахэмэ ариӀогъагъ. 5ШъыпкъэмкӀи, Мардохъай ежь лъытэныгъэ къыфимышӀэу, ыпашъхьэ лъэгонджэмышъхьэкӀэ зэрэщымытӀысырэм гу зылъетэм, Хамэн губжым зэлъиштагъ. 6Ау Мардохъай зыщыщ цӀыф лъэпкъыр къызыраӀом, ар изакъоу ыукӀыныр Хамэн шӀомакӀэ хъугъэ, Мардохъай илъэпкъэгъухэу, зэкӀэ Ахъашурэщ ипачъыхьагъу тыдэкӀи щыпсэущтыгъэ джуртхэр ыгъэкӀодынхэу рихъухьагъ.

7Апэрэ мазэм, Нысан зыцӀэ мазэм, пачъыхьэу Ахъашурэщ итетыгъом ияпшӀыкӀутӀонэрэ илъэс, Хамэн ыпашъхьэ пур – къикӀырэр пхъэдз – радзагъ: мазэри мафэри агъэунэфыным пае. Пхъэдзыр зытефагъэр япшӀыкӀутӀонэрэ мазэу Адар зыфаӀорэр ары[+]. 8Арыти Хамэн пачъыхьэу Ахъашурэщ риӀуагъ: «Пачъыхьэгъум ихэку пстэуми ащыпсэурэ цӀыф лъэпкъмэ зы лъэпкъ гъэнэфагъэ горэ ахэт; ахэм яхабзэхэмкӀэ нэмыкӀ лъэпкъмэ захаушъхьафыкӀы; пачъыхьэм хабзэу къыдигъэкӀыгъэхэр агъэцакӀэхэрэп. Арышъ ахэр пачъыхьагъум аущтэу щыпсэунхэр пачъыхьэмкӀэ зэрар хъущт[+]. 9Пачъыхьэм игъоу елъытэмэ, ахэр аукӀынхэу унашъо къыдерэгъэкӀ. Тыжьын ахъщэ минипшӀ[*] пачъыхьэм иӀофхэр зыӀэ илъхэм афэсщэчынышъ, ар пачъыхьэм имылъку гъэтӀылъыпӀэ ралъхьанэу ястыщт». 10Джащыгъум пачъыхьэм имыхъур Ӏэлъын ыӀэхъуамбэ къыпихи, джуртмэ япыеу агъагъ лъэпкъым щыщэу, Хъэмэдат ыкъо Хамэн ритыгъ[*][+]. 11Пачъыхьэм Хамэн риӀуагъ: «А тыжьыныр о къызфэгъани, цӀыф лъэпкъым узыфаер ешӀ».

12Апэрэ мазэм ияпшӀыкӀущэнэрэ мафэ пачъыхьэм итхакӀохэм къяджагъэх. Ахэмэ Хамэн унашъо зэришӀыгъэм тетэу сатрапхэм[*], хэку пэпчъ Ӏэшъхьэтетэу иӀэм, лъэпкъ пэпчъ пщэу иӀэм, хэку пэпчъ тхакӀэу илъымкӀэ, лъэпкъ пэпчъ бзэу зэрыгущыӀэрэмкӀэ афатхыгъ. Пачъыхьэу Ахъашурэщ ыцӀэкӀэ зэкӀэ тхыгъэу, пачъыхьэ мыхъур ӀэлъынымкӀэ къэгъэшъыпкъэжьыгъэуи щытыгъ[+]. 13Пачъыхьэм ихэку пстэуми унашъор мэкъэгъэӀухэм анагъэсыгъ. ЯпшӀыкӀутӀонэрэ мазэм изы мэфэ закъо къыкӀоцӀ – Адар мазэм ияпшӀыкӀущэнэрэ мафэ – зэкӀэ джуртхэр, цӀыкӀуи, ини, сабыий, бзылъфыгъи ахэтхэу аукӀынхэу, агъэкӀодынхэу, лъэпсэкӀод ашӀынхэу, ямылъкуи зэрапхъонэу а унашъом итыгъ[+]. 14Унашъом тетхыкӀыгъэхэр хэбзэ кӀуачӀэ яӀэу къыдагъэкӀын фэягъ. А унашъор хэку пэпчъ щагъэӀун, лъэпкъ пстэуми янэрылъэгъоу нэӀуасэ фашӀынхэ фэягъ зэкӀэри а мафэм фэхьазырынхэм пае. 15МэкъэгъэӀухэр пачъыхьэм зэриӀуагъэу псынкӀэу гъогум техьэхи, пачъыхьэ пытапӀэр зыдэт къалэу Шушан а унашъор щагъэӀугъ. Пачъыхьэри Хамэни ешъохэу щысыгъэх, ау Шушан къалэр гумэкӀышхом зэлъиштэгъагъ[+].

### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


Мардохъай джуртмэ ӀэпыӀэгъу афэхъунэу Эстэр зэрелъэӀугъэр

1Мардохъай, хъугъэр зэкӀэ зешӀэм, ищыгъынхэр зэӀитхъыгъэх. Дзыуапхъэм хэшӀыкӀыгъэ щыгъынхэр зыщилъэхи, яжьэр ышъхьэ къыритэкъохыгъ, къэлэ гупчэм ихьи, гугъэузэу мэкъэшхокӀэ тхьаусыхэу фежьагъ. 2Джаущтэу пачъыхьэ къэлапчъэм нэсыгъ, ау дэхьагъэп, сыда пӀомэ дзыуапхъэм хэшӀыкӀыгъэ щыгъынхэр пщыгъхэу пачъыхьэ къэлапчъэм удэхьан уфитыгъэп. 3Джащ фэдэу пачъыхьэм иунашъо зыщагъэӀугъэ хэку пстэуми нэшхъэигъэшхом джуртхэр ащызэлъиштэщтыгъэх, ащанэкӀыщтыгъ, ащытхьаусхэщтыгъэх. Ащыщыбэхэр дзыуапхъэм хэшӀыкӀыгъэ щыгъынхэр ащыгъэу яжьэм хэгъуалъхьэщтыгъэх[+].

4Эстэр иунэӀут бзылъфыгъэхэмрэ иевнуххэмрэ ыдэжь къакӀохи, Мардохъай ышӀагъэр къыфаӀотагъэти, пачъыхьэ гуащэр лъэшэу къэгумэкӀыгъ. Мардохъай дзыуапхъэм хэшӀыкӀыгъэ щыгъынхэр зыщихынхэшъ, нэмыкӀ щыгъынхэр зыщилъэнхэу фаригъэхьыгъэх, ау адрэм аӀихыгъэхэп. 5ЕтӀанэ пачъыхьэм иевнухэу Хъэтах, Эстэр унэӀутэу фагъэнэфагъэр, Эстэр къаригъащи, Мардохъай дэжь ыгъэкӀуагъ къэхъугъэр, ащ фэдэу зыкӀэзекӀорэри къызэригъэшӀэнэу.

6Хьатах Мардохъай дэжь, къэлэ утыгоу пачъыхьэ къэлапчъэмэ адэжь щыӀэм кӀуагъэ. 7Мардохъай зэкӀэ ащ къыриӀотагъ: ежь къехъулӀагъэхэри, джуртхэр зэраукӀыщтхэм пае тыжьын пчъэгъэ гъэнэфагъэ пачъыхьэм имылъку гъэтӀылъыгъэ хилъхьанэу Хамэн зэригъэгугъагъэхэри[+]. 8Джуртхэр агъэкӀодынхэм пае къалэу Шушан къыщыдагъэкӀыгъэ унашъом тетхыкӀыгъэр Мардохъай Хъэтах ритыгъ, Эстэр ригъэлъэгъунышъ, зэкӀэ Ӏофмэ язытет щигъэгъозэнэу. ЕтӀани фигъэпытагъ пачъыхьэм дэжь кӀонышъ, ежь илъэпкъэгъухэм гукӀэгъу къафишӀыным пае елъэӀунэу[+].

9Хъатах кӀуи, Мардохъай игущыӀэхэр Эстэр риӀотэжьыгъэх. 10Эстэр Хъэтах дэгущыӀи, ыӀофтагъ Мардохъай риӀожьынэу: 11«ЗэкӀэ пачъыхьэм икъулыкъушӀэхэми, пачъыхьэм ихэку щыпсэурэ цӀыф лъэпкъхэми ашӀэ: хэтми, орэхъулъфыгъ, орэбзылъфыгъ, къемыджагъэхэу пачъыхьэм ищагу кӀоцӀ дахьэрэм – хабзэм фигъэнэфагъэр зы: ар аукӀын фае. Пачъыхьэм идышъэ бэщ зыфищэйрэр ары ныӀэп псаоу къэнэжьыщтыр. Сэры пӀомэ, мары мэфэ щэкӀ хъугъэ пачъыхьэм дэжь сыкӀонэу къызысэмыджагъэр»[+].

12-13Эстэр игущыӀэхэр Мардохъай зыраӀотэжьыхэм, ащ джэуап аритыжьыгъ: «Пачъыхьэм иунэшхо узэрэчӀэсым пае джурт пстэуми ащыщэу о зым псаоу укъэнэжьынэу умыгугъ. 14Мыщ фэдэ уахътэм о зи умыӀомэ, ащыгъум шъхьафитныгъэмрэ кӀодыпӀэм икӀыжьыгъэным иамалрэ нэмыкӀ чӀыпӀэкӀэ джуртхэм къафэкӀощт, ау ори уятэ иунагъуи шъукӀодыщт. ЕтӀани, хэт ышӀэра, мыщ фэдэ уахътэм паенкӀи мэхъуба пачъыхьэ гуащэу узкӀэхъугъэр?»

15Мардохъай раӀожьынэу Эстэр къыӀуагъ: 16«Ежьи, Шушан джуртэу дэсыр зэкӀэ къэугъой, сэщ пае нэкӀыр шъуӀыгъ, мэфищым къыкӀоцӀ шъумышх ыкӀи шъуемышъу, чэщыми мафэми. Сэри сиунэӀут бзылъфыгъэхэр сигъусэхэу джащ фэдэу нэкӀыр сӀыгъыщт. Ащ ыуж, агъэуцугъэ хабзэм ымыдэми, пачъыхьэм дэжь сыкӀощт, сыкӀодынэу щытмэ – сэрэкӀод».

17Мардохъай ежьи, Эстэр унашъоу къышӀыгъэм тетэу ышӀыгъ.

### Ятфэнэрэ шъхьэр


Эстэр апэрэ ешхэ ешъошхоу ышӀыгъэр

1Ящэнэрэ мафэм Эстэр пачъыхьэ гуащэм ишъуашэхэр зыщилъагъэх. ЕтӀанэ пачъыхьэ унэшхом ищагу кӀоцӀ дэуцуагъ, пачъыхьэ тахътэр зыдэщыӀэ унэшхом пэчӀынатӀэу. Ащ дэжьым унэ ихьэгъум пэзанкӀэу пачъыхьэ тахътэм тесэу пачъыхьэр иунэшхо исыгъ[+]. 2Щагум дэтэу пачъыхьэ гуащэу Эстэр зелъэгъум, ар ащ нэшӀукӀэ еплъыгъ. Пачъыхьэм дышъэ бэщэу ыӀыгъыр Эстэр фищэигъ, пачъыхьэ гуащэр ащ екӀуалӀи, дышъэ бэщ цыпэм теӀэбагъ[+].

3Пачъыхьэм Эстэр риӀуагъ: «Сыда узгъэгумэкӀырэр, пачъыхьэ гуащэу Эстэр? Сыд фэдэ лъэӀуа уиӀэр? Пачъыхьагъум ызыныкъу пӀуагъэми, къыуатыщт»[+]. 4Эстэр къыӀуагъ: «Пачъыхьэм игъоу елъытэмэ, Хамэн игъусэу ар ешхэ ешъоу сэ фэзгъэхьазырыгъэм непэ ерэблагъ». 5Пачъыхьэм къыӀуагъ: «Эстэр шӀоигъор фэтшӀэнэу псынкӀэу Хамэн къашъущэ».

Хамэн игъусэу пачъыхьэр Эстэр ыгъэхьазырыгъэ ешхэ ешъом кӀуагъэ. 6Санэм ешъохэзэ, пачъыхьэр Эстэр еупчӀыгъ: «Сыда узфаер? КъаӀо, къыпфэсшӀэщт. Сыд лъэӀуа уиӀэр? Пачъыхьагъум ызыныкъо укъыкӀэлъэӀугъэми, къыпфэсшӀэщт». 7Эстэр джэуап къытыгъ: «Мары сшӀоигъоу сыкъызкӀэлъэӀурэр: 8Пачъыхьэр нэшӀукӀэ къысэплъымэ, пачъыхьэм сызыфаеу сыкъызкӀэлъэӀурэр къысфишӀэнэу игъоу елъытэмэ, ащыгъум пачъыхьэр Хамэн игъусэу афэзгъэхьазырыгъэ ешхэ ешъом джыри неущ орэкӀох. Джащыгъум сэ пачъыхьэм иупчӀэ джэуап къестыщт»[+].


Мардохъай ыукӀынэу Хамэн гухэлъ зэриӀагъэр

9А мафэм Хамэн чэфэу, нэгушӀоу къыдэкӀыгъ. Ау Хамэн пачъыхьэ къэлапчъэмэ адэжь Мардохъай щилъэгъуи, ар къыфэмытэджэу, ыпашъхьэ зызщемыгъэсысыми, Хамэн лъэшэу фэгубжыгъ[+]. 10Ау Хамэн ыгу теӀункӀэжьи, ядэжь кӀожьыгъ. ЕтӀанэ иныбджэгъухэмрэ ишъузэу Зэрэшрэ къащэнхэу алъигъэкӀуагъэх[+]. 11Ахэмэ Хамэн зыщытхъужьызэ, къафиӀотагъ мылъкушхо зэриӀэр, ыкъохэр бэ зэрэхъухэрэр, ар пачъыхьэм зэригъэлъэпӀагъэм, пщыхэми пачъыхьэм икъулыкъушӀэхэми лъагэу зэратыриӀэтыкӀыгъэм икъэбар[+].

12Хамэн ащ къыхигъэхъуагъ: «Ежь пачъыхьэ гуащэу Эстэри къыгъэхьазырыгъэ ешхэ ешъом пачъыхьэмрэ сэррэ нэмыкӀ ригъэблэгъагъэп; джаущтэу неущи сэ пачъыхьэм сыригъусэу ащ сыригъэблэгъагъ. 13Ау Мардохъай джуртыр пачъыхьэ къэлапчъэм дэжь щысэу сэлъэгъуфэ, а пстэуми сэркӀэ пкӀэ яӀэп». 14Ишъузэу Зэрэши зэкӀэ ежь иныбджэгъухэми ащ раӀуагъ: «Ӏэнтэгъу шъэныкъо[*] илъэгагъэу пылъапӀэ къарэгъэхьазыри, Мардохъай ащ палъэнэу пачъыхьэм пчэдыжьым елъэӀу; етӀанэ пачъыхьэм уригъусэу ешхэ ешъом чэфэу кӀо».

Ар Хамэн ыгу рихьыгъ, пылъапӀэри аригъэгъэхьазырыгъ[+].

### Яхэнэрэ шъхьэр


Пачъыхьэм Мардохъай лъытэныгъэ зэрэфишӀыгъэр

1А чэщым пачъыхьэм чъыен ылъэкӀыгъэп, арыти ащ унашъо ышӀыгъ ипачъыхьагъу лъэхъан фэгъэхьыгъэ хъугъэ шӀагъэхэр зыдатхэрэ тхылъыр къыфахьынэу; пачъыхьэм ащ къыфеджагъэх[+]. 2Ащ итхагъэу къырагъотагъ пачъыхьэм фэлажьэрэ къэрэгъулитӀоу, ащ ипчъэшъхьаӀу къэзгъэгъунэщтыгъэхэ Быхътанрэ Тэрэщрэ пачъыхьэу Ахъашурэщ аукӀынэу зэрэрахъухьэгъагъэр Мардохъай зэраригъэшӀэгъагъэр[+].

3Пачъыхьэм къыӀуагъ: «Сыд фэдэ лъытэныгъа, сыд фэдэ ӀахьышӀуа Мардохъай фагъэшъошагъэр?» Пачъыхьэм иунэӀутхэм джэуап къатыгъ: «Зи ащ фашӀагъэ щыӀэп». 4«ӀофышӀэ горэ дэта щагум?» – къэупчӀагъ пачъыхьэр.

Хамэн ащыгъум пачъыхьэм иунэшхо кӀыб щыӀэ щагум дэтыгъ; Мардохъай фагъэхьазырыгъэ пылъапӀэм паригъалъэ зэрэшӀоигъор пачъыхьэм риӀонэу ар къэкӀогъагъ[+]. 5Пачъыхьэм иунэӀутхэм къаӀуагъ: «Хамэн къэкӀуагъэу щагум дэт». Пачъыхьэм къыӀуагъ: «Къерэхь». 6Хамэн къызехьэм, пачъыхьэр ащ еупчӀыгъ: «Сэ лъытэныгъэ зыфэсшӀы сшӀоигъо цӀыфым сыд фасшӀэмэ хъуна?»

Хамэн ыгукӀэ зэриӀожьыгъ: сэщ пэмыкӀэу, хэта пачъыхьэм лъытэныгъэ зыфишӀы шӀоигъощтыр? 7Хамэн пачъыхьэм риӀуагъ: «Пачъыхьэм лъытэныгъэ зыфишӀы шӀоигъо цӀыфым[+] 8пачъыхьэм щыгъырэ шъуашэр къыфарэхь, пачъыхьэр зытесырэ шымэ ащыщ къыфарэщ, пачъыхьэ паӀом яхьыщырэу пачъыхьэм ишыхэр зэрагъэдахэрэм фэдэ шым ышъхьэ тырарэлъхь. 9Шъуашэмрэ шымрэ пачъыхьэм иапэрэ пщымэ ащыщ горэм рарэти, а цӀыфэу пачъыхьэм лъытэныгъэ зыфишӀы шӀоигъом ахэр ащ щерэлъ, шым тесэу къэлэ утыгум къырерэщ. Мэкъэ лъэшыкӀэ ащ ыпашъхьэ къыщерэӀу: „Пачъыхьэм лъытэныгъэ зыфишӀы шӀоигъо цӀыфым джаущтэу дэзекӀох!“»

10Арыти пачъыхьэм Хамэн фигъэпытагъ: «Джыдэдэм шъуашэри шыри штэхи, джа къызэрэпӀуагъэм фэдэу, пачъыхьэ къэлапчъэм дэжь щыс Мардохъай джуртым дэзекӀу. КъэпӀуагъэм щыщ гори хэмыгъэз». 11Хамэн шъуашэри шыри ыштэхи, Мардохъай ыфэпагъ, ар шым тесэу къэлэ пчэгум къырищи, мэкъэ лъэшыкӀэ ащ ыпашъхьэ къыщиӀуагъ: «Пачъыхьэм лъытэныгъэ зыфишӀы шӀоигъо цӀыфым джаущтэу дэзекӀох!» 12Ащ ыуж Мардохъай пачъыхьэ къэлапчъэм дэжь къыгъэзэжьыгъ.

Ежь Хамэн, гукъэошхоу ышӀыгъэм къыхэкӀэу ышъхьэ шъхьарыхъоныр къехъухыгъэу, гуӀэзэ, ядэжь кӀожьыгъэ[+]. 13Ишъузэу Зэрэши зэкӀэ ежь иныбджэгъухэми къехъулӀэгъэ пстэури Хамэн къафиӀотэжьыгъ. Арыти ащ иныбджэгъу акъылышӀохэми ишъузи къыраӀуагъ: «Мардохъаеу зыпкъ къикӀыкӀэ улъэпэонэу ебгъэжьагъэр джуртмэ ащыщышъ, ащ о упэшӀуекӀон плъэкӀыщтэп, ежь, щэч хэмылъэу, о къыптекӀощт нахь»[+].

14Ахэр ащ дэгущыӀэхэзэ, пачъыхьэм иевнуххэр къэсхи, Эстэр къыгъэхьазырыгъэ ешхэ ешъом гуӀэным хэтхэу Хамэн зыдащагъ.

### Яблэнэрэ шъхьэр


Хамэн къырыкӀуагъэр

1Пачъыхьэр Хамэн игъусэу пачъыхьэ гуащэу Эстэр дэжь ешхэ ешъом кӀуагъэ[+]. 2А ятӀонэрэ мафэм, санэм ешъозэ, пачъыхьэр Эстэр еупчӀыгъ: «Пачъыхьэ гуащэу Эстэр, сыда узыфаер? КъаӀо, къыпфэсшӀэщт. Сыд лъэӀуа уиӀэр? Пачъыхьагъум ызыныкъо укъыкӀэлъэӀугъэми, къыпфэсшӀэщт».

3Пачъыхьэ гуащэу Эстэр джэуап къытыжьыгъ: «О, пачъыхьэр, нэшӀукӀэ укъысэплъэу, игъоу олъытэмэ, сшӀоигъор – псаоу сыкъэбгъэнэнэу ары. ЛъэӀоу къыпфысиӀэр лъэпкъэу сызыщыщыр умыгъэкӀодынэу ары[+]. 4Сыда пӀомэ тэ ахъщэкӀэ тащагъ, сэри силъэпкъэгъухэри лъэпсэкӀоды ташӀынэу, таукӀынэу, тагъэкӀодынэу. ПщылӀы ташӀынэу тащэгъагъэмэ, зи сӀоныеп, сыда пӀомэ ащ фэдэм пае пачъыхьэр бгъэгумэкӀыныр тэрэзынэп»[+].

5Пачъыхьэу Ахъашурэщ пачъыхьэ гуащэу Эстэр еупчӀыгъ: «Хэта ар, тыдэ щыӀа, мыщынэу ащ фэдэ зыгу къэкӀыгъэр?» 6Эстэр къыӀуагъ: «Пыйри джэгъогъури мы лӀы бзаджэу Хамэн ары!»

Джащыгъум пачъыхьэмрэ пачъыхьэ гуащэмрэ апашъхьэ Хамэн зэрэщынэрэм къыхэкӀэу къыщыкӀэзэзыгъ[+]. 7Губжым хэтэу пачъыхьэр ешхэ ешъом къыхэтаджи, пачъыхьэ чъыгхатэм дэхьагъ. Хамэн, ыпсэ къыгъэнэжьыным пае, Эстэр елъэӀунэу къэнагъ, сыда пӀомэ ащ пачъыхьэм ыгъэкӀодынэу зэрэрихъухьагъэр къыгурыӀуагъ.

8Пачъыхьэ чъыгхатэм пачъыхьэр къыдэкӀыжьи, зыщешъощтыгъэхэ унэм къызегъэзэжьым, Эстэр игъолъыпӀэ Хамэн зытыридзагъэу ылъэгъугъ. Арыти пачъыхьэр къэкууагъ: «Аужыпкъэм сиунэ кӀоцӀ сэ сапашъхьэ пачъыхьэ гуащэм лые щырихы шӀоигъу!»

Пачъыхьэм ыжэ а гущыӀэр къызэрэдэкӀэу, агъэмысэхэрэм зэрарашӀэ хабзэу, Хамэн ынэгу рахъуагъ. 9Пачъыхьэм иевнухмэ ащыщэу Хъарбонэ къыӀуагъ: «Марыба пылъапӀэри, Ӏэнтэгъу шъэныкъо[*] илъэгагъэу Хамэн иунэ дэжь щыт. Пачъыхьэр къэзгъэнэжьыгъэ Мардохъай пае ар Хамэн ыгъэхьазырыгъагъ». Пачъыхьэм къыӀуагъ: «Ар джащ пышъулъ»[+].

10Мардохъай пае ыгъэхьазырыгъэ пылъапӀэм Хамэн палъагъ. Ащ нэуж ныӀэп пачъыхьэм игубж зыӀэсэжьыгъэр[+].

### Яенэрэ шъхьэр


Джуртмэ яӀоф нахьышӀум фэузэнкӀыгъэ зэрэхъугъэр

1А мафэм пачъыхьэу Ахъашурэщ джуртмэ япыеу Хамэн иуни зэкӀэ имылъкуи пачъыхьэ гуащэу Эстэр ритыгъ. Пачъыхьэр Мардохъай къеджагъ, сыда пӀомэ ар ежь Эстэр къызэрэфыщытыр ариӀогъагъ. 2Пачъыхьэм имыхъурэу Хамэн къыӀихыжьыгъагъэр ыӀапэ къыпихи, Мардохъай ритыгъ[*]. Хамэн иуни зэкӀэ имылъкуи алъыплъэнэу Эстэр Мардохъай ыгъэнэфагъ[+].

3Эстэр джыри зэ пачъыхьэм дэгущыӀагъ, ащ ыпашъхьэ зыщыридзыхи, гъызэ елъэӀугъ агъагъ лъэпкъым щыщэу Хамэн бзэджагъэу джуртмэ аришӀэнэу рихъухьагъэр ашъхьарищынэу[+]. 4Пачъыхьэм дышъэ бэщыр Эстэр фищэигъ. Эстэр къэтэджыгъ, пачъыхьэм ыпашъхьэ къиуцуи,[+] 5къыӀуагъ: «Пачъыхьэм игъоу ылъытэу, нэшӀукӀэ къысэплъэу, мы Ӏофыри шӀозафэу, ыгу сырехьэу щытымэ, ащыгъум унашъо къыдерэгъэкӀ Хамэн ытхыгъэ тхылъхэр къызэкӀагъэкӀожьынхэу. Пачъыхьэм ихэку пстэуми ащыпсэурэ джуртхэр ыгъэкӀодынхэу, агъагъ лъэпкъым щыщ Хьамэдат ыкъоу Хамэн ытхыгъэхэр арых зигугъу къэсшӀырэр. 6Армырмэ тхьамыкӀагъоу силъэпкъ зыхэфэщтым сыдэущтэу сеплъын слъэкӀына, лӀакъоу сыкъызхэкӀыгъэр зэрэкӀодыщтыри сыдэущтэу сфэщэчына?»

7ЕтӀанэ пачъыхьэу Ахъашурэщ пачъыхьэ гуащэу Эстэри Мардохъай джуртыми ариӀуагъ: «Мары, Хамэн иуни зэкӀэ имылъкуи сэ Эстэр естыгъ, джуртмэ ыӀэ зэратырищэягъэм пае ежьыри пылъапӀэм пязгъэлъагъ. 8Шъо джы джуртмэ афэгъэхьыгъэу тэрэзэу шъулъытэрэр пачъыхьэм ыцӀэкӀэ шъутхы, пачъыхьэ мыхъурри кӀэшъудзэжь, сыда пӀомэ пачъыхьэм ыцӀэкӀэ атхыгъэу, ащ имыхъур зыкӀадзэжьыгъэр зэблэпхъун плъэкӀыщтэп»[+].

9А мэфэ дэдэм, ящэнэрэ мазэу, Сиуан мазэм иятӀокӀэнэрэ щырэ мафэ пачъыхьэм итхакӀохэм къяджагъэх. Мардохъай зэкӀэ къыӀуагъэм тет шъыпкъэу хэкуишъэрэ тӀокӀырэ блырэ хъурэмэ унашъо къафыдагъэкӀыгъ: джуртхэм, сатрапхэм, хэку пэпчъ Ӏэшъхьэтетэу иӀэм, лъэпкъ пэпчъ пщэу иӀэм, Индием щегъэжьагъэу Кущ[*] нэсыжьэу. Хэку пэпчъ тхакӀэу илъымкӀэ, лъэпкъ пэпчъ ежь ыбзэкӀэ, джуртхэми ежьхэм ятхакӀэкӀи абзэкӀи ахэм атхыгъ[+]. 10Пачъыхьэу Ахъашурэщ ыцӀэкӀэ Мардохъай аригъэтхи, пачъыхьэ мыхъурыри акӀидзэжьыгъ, пачъыхьэм пае къыхахыгъэ шы лъэпкъ псынкӀэхэм атес мэкъэгъэӀухэм аӀэкӀилъхьи, тхылъхэр афаригъэщагъэх[+].

11Мары пачъыхьэм а иунашъо итыгъэр: сыдрэ къали дэс джуртхэр зэрэугъоинхэшъ, ящыӀэныгъэ къаухъумэжьын фитых. Лъэпкъхэу, хэкухэу джуртхэм ябзылъфыгъэхэри ясабыйхэри зэрахэтэу атебанэхэрэм ядзэхэр ахэм агъэкӀодынхэ, аукӀынхэ, лъэпсэкӀод ашӀынхэ, ямылъкуи зэрапхъон фитых. 12А пстэури тыдэкӀи гъэцэкӀагъэ зыщыхъун фэягъэр пачъыхьэу Ахъашурэщ зэкӀэ ихэкухэм а зы мафэм, япшӀыкӀутӀонэрэ мазэу Адар зыфаӀорэм ияпшӀыкӀущэнэрэ маф ары.

13А унашъом тетхыкӀыгъэхэр хэбзэ кӀуачӀэ яӀэу хэку пэпчъ къыщыдагъэкӀын фэягъ. А унашъор лъэпкъ пстэуми арагъэӀунэу щытыгъ. А мафэм ехъулӀэу ежьхэм алъ ашӀэжьынэу джуртхэр хьазырынхэ фэягъ. 14Пачъыхьэм ишы чъэрмэ атесхэу мэкъэгъэӀухэр, пачъыхьэм иунашъо фэӀорышӀэхэу, псынкӀэу езэрэгъэфыжьагъэх. Пачъыхьэ пытапӀэу Шушан дэтыми ежь къалэми унашъор щагъэӀугъ[+].

15Пачъыхьэ шъуашэр, ышъокӀэ шхъонтӀэ шӀуцӀашъоу ыкӀи фыжьэу, дышъэ пэӀошхор, шэкӀ фыжьымрэ шэкӀ плъыжь чӀапцӀэмрэ ахэшӀыкӀыгъэ абэр щыгъхэу Мардохъай пачъыхьэм ыдэжь къикӀыжьыгъ. Къалэу Шушан къэчэфыжьи, къэгушӀожьыгъ[+]. 16А уахътэм джуртхэм дунаир къафэнэфыгъ, гушӀуагъуи яӀагъ, лъытэныгъи къафашӀыгъ[+]. 17Хэку пэпчъи, къалэ пэпчъи, сыдрэ чӀыпӀи, пачъыхьэм иунашъорэ ыухэбзыгъэмрэ зынэсыхэрэм, джуртхэр щычэфыщтыгъэх, гушӀуагъо яӀагъ, ешхэ ешъом хэтхэу ямэфэкӀыгъ. Хэгъэгум ицӀыф лъэпкъыхэм ащыщыбэхэм джурт зашӀыгъ, сыда пӀомэ джуртхэм ащыщынэхэ хъугъагъэх.

### Ябгъонэрэ шъхьэр


Джуртхэр япыйхэм зэратекӀуагъэхэр

1ЯпшӀыкӀутӀонэрэ мазэу, Адар мазэм ияпшӀыкӀущэнэрэ мафэ пачъыхьэм иунашъорэ ыухэбзыгъэмрэ агъэцэкӀэнэу игъо къэсыгъ. А мафэр ары джуртхэм тетыгъо афыряӀэнэу япыйхэр зыгугъэщтыгъэхэр. Ау Ӏофыр шъхьафэу къычӀэкӀыгъ – ежь пыйхэр джуртхэм аӀэ илъ хъугъэх[+]. 2Пачъыхьэу Ахъашурэщ ихэку пстэуми арыт къалэхэм джуртхэр ащызэрэугъоигъэх – бзэджагъэ зыгу къафилъыгъэхэм язэонхэу; ахэмэ ащыщ гори джуртхэм къапэуцужьын ылъэкӀынэу щытыгъэп, сыда пӀомэ зэкӀэ цӀыф лъэпкъыхэр джуртхэм ащыщынэхэ хъугъагъэ. 3Хэку пэпчъ Ӏэшъхьэтетэу иӀэр, сатрапхэр, хэку пэпчъ пщэу иӀэр, пачъыхьэм икъулыкъушӀэхэри джуртхэм къадеӀэщтыгъэх, сыда пӀомэ ахэм Мардохъай щынэгъошхо фашӀыгъагъ. 4Пачъыхьэм иунэ Мардохъай щылъэшыгъ, икъэбар хэку пстэуми къащекӀокӀыщтыгъ, ежьыми нахь лъагэу зиӀэты зэпытыщтыгъ[+].

5Джуртхэм япыйхэр чатэкӀэ яохэзэ аукӀыщтыгъэх, лъэпсэкӀод ашӀыхэзэ, зэрэфаехэу яджэгъогъухэм адэзекӀощтыгъэх. 6Пачъыхьэ пытапӀэу Шушан дэтыми джуртхэм нэбгырэ шъитф фэдиз щаукӀыгъ ыкӀи щагъэкӀодыгъ. 7-10Ахэмэ джуртхэм япый Хьамэдат ыкъоу Хамэн ыкъуипшӀ ахэтыгъ, ахэр: Парщандат, Далфон, Аспат, Порат, Адалый, Арыдат, Пармашт, Арысай, Арыдай, Уайзэт. Ау хъункӀэн Ӏоф джуртхэм зэрахьагъэп.

11А мэфэ дэдэм пачъыхьэ пытапӀэу Шушан дэтым щаукӀыгъэм ипчъагъэ пачъыхьэм раӀожьыгъ. 12Пачъыхьэм пачъыхьэ гуащэу Эстэр риӀуагъ: «Пачъыхьэ пытапӀэу Шушан дэтым джуртхэм нэбгырэ шъитф фэдизырэ Хамэн ыкъуипшӀырэ апсэ щыхахыгъ. Адэ нэмыкӀ хэкоу пачъыхьэм ыӀэ илъхэм сыда ахэм ащашӀагъэр? Джыри зыгорэм уфая? КъыпфэсшӀэн. Сыд лъэӀуа джыри уиӀэр? Ари къыпфэсшӀэн»[+]. 13Эстэр къыӀуагъ: «Пачъыхьэм игъоу елъытэмэ, Шушан дэс джуртхэм фитыныгъэ арарэт хабзэм теткӀэ непэ ашӀагъэм фэдэ неущи ашӀэнэу. Хамэн ыкъуипшӀымэ яхьадэхэр пылъапӀэм парэлъэх».

14Пачъыхьэм джаущтэу ашӀынэу афигъэпыти, Шушан унашъо къыщыдигъэкӀыгъ. Хамэн ыкъуипшӀымэ яхьадэхэр пылъапӀэм палъагъэх. 15Шушан дэс джуртхэр джащ фэдэу Адар мазэм ияпшӀыкӀуплӀэнэрэ мафи зэрэугъойхи, Шушан нэбгырэ шъищ фэдизмэ апсэ щыхахыгъ, ау ахъункӀагъэхэп.

16НэмыкӀ джуртхэу пачъыхьэм ихэкухэм арысыгъэхэри апсэ къаухъумэжьынэу зэрэугъоигъагъэх, япыйхэмкӀэ гупсэф агъотынэу, яджэгъогъухэм ащыщэу нэбгырэ мин тӀокӀищырэ пшӀыкӀутфырэ фэдизмэ апсэ хахыгъ, ау хъункӀэ ашӀагъэп. 17Ар зыхъугъэр Адар мазэм ияпшӀыкӀущэнэрэ маф ары. А мэзэ дэдэм ияпшӀыкӀуплӀэнэрэ мафэ ахэм загъэпсэфи, ешхэ ешъомрэ чэфыгъомрэ ямафэу ар ашӀыгъ. 18Ау Шушан дэсыгъэ джуртхэр а мазэм ияпшӀыкӀущэнэрэ мафи, ияпшӀыкӀуплӀанэрэми зэонхэу зэрэугъоигъагъэх. ЯпшӀыкӀутфэнэрэ мафэм загъэпсэфыгъ, ар ешхэ ешъомрэ чэфыгъомрэ ямафэу ашӀыгъ. 19Джащ пае джуртхэу, къоджэ, къэлэ цӀыкӀухэм адэсхэм Адар мазэм ияпшӀыкӀуплӀэнэрэ мафэ ешхэ ешъомрэ чэфыгъомрэ ахэтхэу, шхын ӀахьышӀухэр зэфагъэхьыжьызэ, мэфэкӀ мафэу агъэмэфэкӀы.


Мардохъай Пурим мэфэкӀыр зэригъэнэфагъэр

20Мардохъай а хъугъэ шӀагъэхэр зэкӀэ ытхыхи, пачъыхьэу Ахъашурэщ ихэкухэм зэкӀэ джуртэу арысхэм, чыжьэхэми благъэхэми, тхылъхэр афигъэхьыгъэх. 21АщкӀэ афиухэсыгъ илъэс къэс Адар мазэм ияпшӀыкӀуплӀэнэрэ, ияпшӀыкӀутфэнэрэ мафэхэр агъэмэфэкӀынэу. 22Мы мафэхэр арых джуртхэм япыйхэмкӀэ гупсэф зыщагъотыгъэр. Мы мазэр ары янэшхъэигъо – гушӀуагъо, ятхьамыкӀагъо – мэфэкӀ зыщыхъугъэхэр. Ащ пае апшъэ рилъхьагъ ешхэ ешъомрэ чэфыгъомрэ яӀэхэу а мафэхэр агъэмэфэкӀынэу, шхын ӀахьышӀухэр зэфагъэхьыжьынэу, тхьамыкӀэхэм шӀухьафтын аратызэ ашӀынэу.

23Аущтэу а мафэхэр, Мардохъай зэрафитхыгъэм тетэу агъэмэфэкӀынэу зэраублагъэм фэдэу, джуртхэм илъэс къэс лъагъэкӀуатэщтыгъ. 24Сыда пӀомэ агъагъ лъэпкъым щыщэу Хьамэдат ыкъо Хамэн, джурт пстэуми япыим, джуртхэр ыгъэкӀодынхэу рихъухьи, ахэр зыщигъэкӀодыщт мафэр ыгъэунэфынэу пур – къикӀырэр пхъэдз – ридзэгъагъ[+]. 25Ау Эстэр пачъыхьэм дэжь зэкӀом, пачъыхьэм тхылъ аригъэтхыгъ гухэлъ бзаджэу Хамэн джуртхэм яхьылӀагъэу ышӀыгъагъэр ежь къытефэжьынэу, ежьыри ыкъохэри пылъапӀэм палъэнхэу унашъуи къыдигъэкӀыгъ.

26Джары а мафэхэм Пурим зыкӀафаусыгъэр, гущыӀэу «пур»[*] зыфиӀорэм къытекӀэу. ЗэкӀэ мы тхылъым ит гущыӀэ пстэуми адиштэу, ежьхэми алъэгъугъэу, къяхъулӀагъэмэ адиштэу, 27джуртхэм зэдаштагъэ, ежьхэми атекӀыщтхэми апшъэ ралъхьажьыгъ, ядин зыштэхэри зэрахэтэу, Мардохъай иунашъо тетэу, охътэ гъэнэфагъэм илъэс къэс дэх имыӀэу а мэфитӀур агъэмэфэкӀынэу. 28А мафэхэр ащымыгъупшэу хагъэунэфыкӀызэ ашӀынэу, лӀэужэу къакӀэлъыкӀохэрэми, лӀакъо пэпчъ, хэку пэпчъ, къалэ пэпчъ агъэмэфэкӀын фае. Пурим мафэхэр джуртхэм аӀэкӀэмызэу, атекӀыщтхэми а мафэхэм ягъэмэфэкӀын щамыгъэтыжьынэу унашъо зэдаштагъ.

29ЕтӀанэ пачъыхьэ гуащэу Эстэр, Абихъаил ыпхъу, Мардохъай джуртыр игъусэу тхылъ ытхыгъ, ыпэкӀэ Пурим мэфэкӀым фэгъэхьыгъэ тхылъэу Мардохъай ытхыгъагъэр къыгъэшъыпкъэжьынэу[+]. 30Ахъашурэщ ипачъыхьагъу ит хэкуишъэрэ тӀокӀырэ блырэмэ арыс джурт пстэуми мамырныгъэрэ зыпкъ итыныгъэрэ яӀэмэ зэрашӀоигъом ехьылӀэгъэ гущыӀэхэр зэрыт тхылъхэр афагъэхьыгъ[+]. 31ЕтӀани а тхылъхэм арытыгъ Пурим мафэхэр джуртхэмрэ ахэм ялӀэужхэмрэ охътэ гъэнэфагъэм агъэмэфэкӀынэу. А унашъом нэмыкӀ мэфэкӀхэмрэ нэкӀымрэ тхьаусхэнымрэ ямэфэкӀхэмрэ Пурим мэфэкӀхэр ахагъэхъонэу къыдилъытэщтыгъэ. А унашъор Мардохъайрэ пачъыхьэ гуащэу Эстэррэ къыдагъэкӀыгъагъ[+]. 32Эстэр мы иунашъо Пуримым фэгъэхьыгъэ хабзэхэр къыгъэшъыпкъэжьыгъэх ыкӀи ахэр тхылъым ратхагъэх.

### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр


Мардохъай лъытэныгъэшхо зэрэфашӀыгъэр

1Ащ ыуж пачъыхьэу Ахъашурэщ ипачъыхьагъу хы Ӏушъом нэсэу щыпсэурэ цӀыфмэ хьакъулахь атырилъхьагъ. 2Ащ зэкӀэ Ӏофышхо гъэшӀэгъонэу ышӀагъэхэмрэ Мардохъай зэригъэлъэпӀагъэм икъэбархэмрэ Персиемрэ Мадаимрэ япачъыхьэхэм ялъэхъан хъугъэ шӀагъэхэр зыдатхэщтыгъэ тхылъым датхагъэх[+]. 3Мардохъай джуртыр пачъыхьэу Ахъашурэщ ыужкӀэ хэгъэгум иятӀонэрэ цӀыфэу щытыгъ. Ащ джуртхэм лъытэныгъэшхо фашӀыщтыгъ, илъэпкъэгъухэм лъэшэу шӀу алъэгъущтыгъ. Мардохъай ишӀуагъэ илъэпкъ ригъэкӀыщтыгъ, игущыӀэкӀи шӀу афишӀэщтыгъ[+].

## ТхьэлӀыкӀоу Юныс ехьылӀэгъэ тхылъым ипэублэ гущыӀ

### ТхьэлӀыкӀоу Юныс ехьылӀэгъэ тхылъым ипэублэ гущыӀ

ТхьэлӀыкӀоу Юныс ехьылӀэгъэ тхылъым ипэублэ гущыӀ


Юныс

[1]

[2]

[3]

[4]


### Юныс


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва, 2006


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


ЯшӀошӀыхэр къыраӀолӀэнхэм пае


ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-101-1

© Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва, 2006


Пэублэ гущыӀ


Ныбджэгъу лъапӀэхэр!

Библием щыщэу тхылъищ зы кӀышъо яӀэу шъуапашъхьэ илъ. Библиер – дунаим анахь щалъытэу, нахьыбэрэ заджэхэрэ тхылъмэ ащыщ, джащ къыхэкӀэу цӀыф пэпчъ, чӀыпӀэу зыщыпсэурэм, лъэпкъэу зыщыщым е динэу ыӀыгъым ямылъытыгъэу, иныдэлъфыбзэкӀэ ащ еджэнэу амал иӀэн фае. ЦӀыфхэр сыдрэ лъэхъани зыгъэгумэкӀыщтыгъэхэ упчӀэхэм яджэуапхэр Библием къетых: тыдэ тыкъикӀыгъа, сыда тызфыщыӀэр, сыда ер дунаим зыкӀыщыбэгъуагъэр, цӀыфыр зылӀэжьыкӀэ, сыда къыпэщылъыр? Библиер – чыристан диным анахьэу ыгъэлъэпӀэрэ тхылъ, ау чыристан закъомэ апае ар тхыгъэу къызшӀошӀыхэрэр хэукъох. Библием иӀахьэгъубэхэр быслъымэнхэмкӀи лъапӀэх. ГущыӀэм пае, КъурӀанми къыхэфэрэ тхьэлӀыкӀохэм (пегъымбархэм) яхьылӀэгъэ къэбархэр. Мы тедзэгъум къыдэхьэрэ тхылъищмэ ащыщэу зыр тхьэлӀыкӀоу Юныс, адрэр пачъыхьэу Даут къызтекӀыгъэмэ къатегущыӀэ.

Библием къыхэхыгъэ тхылъэу мыщ къыдахьэрэ пэпчъ пэублэ гущыӀэ кӀэкӀ иӀ, ахэр зыфэгъэхьыгъэхэр – тхылъыр къызтегущыӀэрэр, ащ игъэпсыкӀ, хъугъэ шӀагъэхэр зэпхыгъэ лъэхъаныр ары.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтым – цӀыф лъэпкъыбэмэ абзэхэмкӀэ Тхылъ ЛъапӀэр зэзыдзэкӀырэм – игуапэу адыгэмэ абзэкӀэ Библием щыщ тхылъхэр къыгъэхьазырыгъэх. Ахэм язэдзэкӀын цӀыфыбэ хэлэжьагъ: зэдзэкӀакӀохэр, диншӀэныгъэлэжьхэр, редакторхэр. ЯӀофшӀагъэ пкӀэнчъэ мыхъунэу тэлъаӀо!

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


ТхьэлӀыкӀоу Юныс


ТхьэлӀыкӀоу Юныс


ехьылӀэгъэ тхылъым ипэублэ гущыӀ

Юныс зыщыӀагъэр тиэрэ ыпэкӀэ 793–753 рэ илъэсхэм азыфагу е израиль пачъыхьэу ЯтӀонэрэ ЯрэбӀэм итетыгъом ыпэкӀэ е итетыгъом илъэхъан. А лъэхъаным Израиль зиушъомбгъугъэу щытыгъ, Ассириеу бэшӀагъэу Израиль ипыигъэм иӀофхэр дэигъэх. Хьыкумэу щыӀэщтым икъэбар Ассирием игупчэ къалэ щигъэӀунэу Зиусхьаным унашъоу къыфишӀыгъэр Юныс фэмые хъатэу егъэцакӀэ, сыда пӀомэ цӀыф лъэпкъэу зыщыщым ипый кӀочӀэшхо ибзэджэшӀагъэхэр Тхьэм фигъэгъунхэм тещыныхьэщтыгъэ.

Тхьэм уӀэкӀэкӀын зэрэмылъэкӀыщтыр, Ащ фэмыукӀочӀын зэрэщымыӀэр, гукӀэгъушхуи зэрэхэлъыр тхылъым къегъэлъагъо. ИцӀыф лъэпкъ щыщ тхьэлӀыкӀом зэрэфигъэгъурэм имызакъоу, мэджусый диным ит цӀыф мин пчъагъэ псэкӀодшӀэным зыӀэкӀиубытагъэхэу зыдэс къалэми фегъэгъу – ябзэджэшӀагъэхэр къагурыӀоу зэрэрагъэжьагъэм лъыпытэу.

Джа лъэныкъуитӀур ӀупкӀэ дэдэу зэпэгъэуцугъэ: Тхьэм игукӀэгъурэ ишӀулъэгъурэ зы лъэныкъомкӀэ, адрэ лъэныкъомкӀэ – Юныс ышъхьэ шӀу зэрилъэгъужьырэмрэ ипыйхэм гухьэ гужъ зэрафыриӀэмрэ.

### Апэрэ шъхьэр


Юныс Тхьэм зэремыдэӀугъэр

1Зиусхьаным игущыӀэ Юныс, Амытай ыкъо, къыфехыгъ:[+]

2– Ежьи, Нинэуй къэлэшхом кӀо, гъэмысэхи, Тхьэм игущыӀэ ягъэӀу, сыда пӀомэ ахэмэ ябзэджэшӀагъэхэр къыслъыӀэсыгъэх.

3Юныс зигъэхьазырыгъ Зиусхьаным пэчыжьэ зишӀынэу, Нинэуй мыкӀоу, ащ илъэныкъо шъхьафыкӀэ щыӀэ Тарщыщ ежьагъ. Яфо къалэм къэси, Тарщыщ кӀорэ къухьэ къыгъотыгъ, гъогупкӀэр арити, Зиусхьаным пэчыжьэ зишӀыным пае, Тарщыщ адэкӀонэу къухьэм итӀысхьагъ[+].

4Ау Зиусхьаным хым жьыбгъэ лъэш къыщиӀэтыгъ, хым хыоешхо къыщыхъуи, къухьэр къызэхэкъутэу фежьагъ[+].

5КъошъофылӀхэр къэщынагъэх, шъхьаджи итхьэ елъэӀущтыгъэ, къухьэр нахь псынкӀэ ашӀыным пае хым хьылъэхэр хадзэхэу аублагъ; ежь Юныс къухьэ кӀоцӀым ехи, гъолъи, пытэу хэчъыегъагъ[+].

6Къухьэм ипащэ ащ ыдэжь къакӀуи, къыриӀуагъ:

– Сыда узфэчъыерэр? Къэтэдж, уи Тхьэ елъэӀу; хэт ышӀэра, Тхьэр къытфэгумэкӀынкӀи мэхъу, тимыгъэкӀодынэу[+].

7ЕтӀанэ къухьэм исхэм зэраӀожьыгъ:

– НекӀо, пхъэдз итэжъугъадз мы тхьамыкӀагъор зыпкъ къикӀырэр зэдгъэшӀэнэу. – Пхъэдзыр зырадзэм, Юныс тефагъ[+].

8Джащыгъум ащ раӀуагъ:

– КъытаӀу, хэта мы тхьамыкӀагъор къызыпкъырыкӀырэр? Сыд Ӏофа узпылъыр, тыдэ укъикӀыра? Тыдэ щыӀа уихэгъэгу, сыд цӀыф лъэпкъа узщыщри?

9Ащ къариӀуагъ:

– Сэ сыджурт, хымрэ чӀыгумрэ къэзгъэшӀыгъэхэу, ошъогумэ я Тхьэу Зиусхьаныр сэгъэлъапӀэ[+].

10ЦӀыфхэр лъэшэу къащтэхи, ащ раӀуагъ:

– Сыда о зэхэпшӀыхьагъэр? – Ахэмэ ашӀэщтыгъэ Зиусхьаным зышӀуигъэбылъынэу ар зэрэхэхьажьыгъэр, сыда пӀомэ ежь ар къариӀогъагъ.

11Хыоешхор нахь лъэш хъущтыгъэти, ащ раӀуагъ:

– Сыда къыотшӀэн фаер хыр Ӏэсэжьыным пае?

12Джащыгъум ащ ариӀожьыгъ:

– Сэ сышъушти, псым сыхэшъудз, етӀанэ хыоешхор уцужьыщт, сыда пӀомэ мы хыоешхом сэ силажьэкӀэ шъузэрэхэфагъэр сэ къызгурыӀуагъ.

13Аущтми лӀыхэм, нэпкъым екӀолӀэнхэу, псынкӀэу къухьэр афэу фежьагъэх, ау ар къадэхъущтыгъэп, сыда пӀомэ хыоешхор нахь лъэш хъущтыгъэ.

14Арыти ахэр куохэзэ, Зиусхьаным елъэӀугъэх:

– ТыолъэӀу, Зиусхьан, мы лӀым ыпсэ пае тэрэмыкӀод, тимылажьэмкӀэ тымыгъэмыс, сыда пӀомэ О пшӀоигъор, Зиусхьан, пшӀагъэ![+]

15Юныс аубыти, ахэмэ хым хадзагъ; зэрэхадзэу хым игубж Ӏэсэжьыгъэ[+].

16А лӀыхэм Зиусхьаным щынэгъошхо фыряӀэ хъугъэ. Зиусхьаным къурмэни тхьэрыӀохэри фашӀыгъэх.

### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Юныс Тхьэм зэрелъэӀугъэр

1Зиусхьаным пцэжъыешхом унашъо фишӀыгъ Юныс ыдырынэу; Юныс а пцэжъыешхом ыкӀоцӀ чэщ мэфищэ исыгъ[+]. 2Пцэжъыем ыкӀоцӀ зэрисэу Юныс Зиусхьанэу и Тхьэ мэкъэшхокӀэ зыфигъэзагъ:

3– Гузэжъогъум сыхэтэу сэ Зиусхьаным инэу селъэӀугъ: Ащ джэуап къыситыгъ. Хьадрыхэ икуупӀэ сэ сыкъикуукӀыгъ: О сымакъэ къызэхэпхыгъ[+].

4О хым анахь икуупӀэм сыхэбдзагъ, псыорышхомэ сыкъауцухьагъ, О зэкӀэ Уипсхэр, зэкӀэ Уиорхэр сэ сашъхьагъ икӀыщтыгъэх[+].

5Джащыгъум сэ сӀуагъэ:

– О Уинэплъэгъу сэ сыкӀэрычыгъ, ау О Уиунэшхо лъапӀэ сэ джыри слъэгъужьыщт.

6Спшъэтыкъ къэсэу псыхэм сызэлъаубытыгъ, куупӀэм сыхэтыгъ, хы уцыр сшъхьэ къещэкӀыгъэ хъугъагъэ[+].

7Къушъхьэхэм алъачӀэ нэсэу сэ сехыгъагъ – хэгъэгоу зикъэлапчъэхэр пчъэдадзэхэмкӀэ егъэшӀэрэу зэфашӀыжьыгъэм; ау О, Зиусхьанэу си Тхь, спсэ хьадрыхэ къипщыжьыщт.

8Спсэ фэмылъэкӀыжь зэхъум, сэ Зиусхьаныр сыгу къэкӀыжьыгъ, силъэӀуи О Уадэжь, Уиунэшхо лъапӀэ, къэсыгъ[+].

9ПкӀэ зимыӀэ тхьэ нэпцӀхэр зыгъэлъапӀэхэрэм шъыпкъагъэу О къыпфыряӀэн фаер щагъэзыягъ[+].

10Ау сэ щытхъу макъэкӀэ О къурмэн пфэсшӀыщт; узэрэзгъэгугъагъэр згъэцэкӀэжьыщт. Зиусхьаныр ары тыкъэзгъэнэжьыщтыр![+]

11Арыти Зиусхьаным пцэжъыешхом унашъо фишӀи, ащ Юныс чӀыгум къытыритӀупщыхьажьыгъ.

### Ящэнэрэ шъхьэр


Юныс Зиусхьаным зэредэӀугъэр

1Зиусхьаным игущыӀэ ятӀонэрэу Юныс къыфехыгъ:

2– Ежьи, Нинэуй къэлэшхом кӀо, Сэ къэбарэу къыуасӀорэр ащ щыӀуат[+].

3Юныс ежьи, Зиусхьаным къыриӀуагъэм тетэу Нинэуй кӀуагъэ; а Нинэуир къэлэшхо дэдагъ, мэфищыкӀэ зэпыпчынэу щытыгъ.

4Юныс Нинэуй зэпичэу ыублагъ, зы мэфэ гъогу зекӀу нэужым цӀыфхэм ариӀуагъ:

– Мэфэ тӀокӀитӀу зытешӀэкӀэ, Нинэуй зэхэкъутэщт!

5Нинэуйм дэсхэм Тхьэм игущыӀэ ашӀошъ хъугъэ: нэкӀыр аубытыгъ, ини цӀыкӀуи дзыуапхъэм хэшӀыкӀыгъэ шъыгъо щыгъынхэр зыщалъагъ.

6А къэбарыр Нинэуй ипачъыхьэ къызылъэӀэсым, ар итахътэ къытекӀи, ипачъыхьэ шъуашэ зыщихыгъ, дзыуапхъэм хэшӀыкӀыгъэ шъыгъо щыгъынхэр зыщилъэхи, яжьэм хэтӀысхьагъ.

7Ащ Нинэуй дэс цӀыфхэм ариӀуагъ:

– Мыр пачъыхьэми ицӀыф лъэрыхьхэми яунашъу: зы цӀыфи, зы былыми – чэмхэми мэлхэми – зыпари ашхы хъущтэп, хъупӀэми орэмыкӀох, пси ерэмышъох.

8Дзыуапхъэм хэшӀыкӀыгъэ щыгъынхэр цӀыфхэм зыщарэлъ, былымхэми атырарэхъу, лъэшэу Тхьэм ерэлъэӀух, шъхьаджи игъогу бзаджэ ерэбгыни, мыхъункӀэ цӀыфхэм адэзекӀоныр херэнэжь.

9Хэт ышӀэра, Тхьэр кӀэгъожьынышъ, игубжышхо тшъхьарищынкӀи мэхъу, тэри тымыкӀодэу тыкъэнэжьын[+].

10Ахэмэ ягъогу бзаджэ зэрабгынагъэр Тхьэм зелъэгъум, тхьамыкӀагъоу аришӀэнэу зыфиӀогъагъэм фыкӀэгъожьи, аришӀагъэп[+].

### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


Юныс игубжырэ Тхьэм игукӀэгъурэ

1Юныс ар лъэшэу ыгу хэкӀи, губжыгъэ.

2Арыти Зиусхьаным елъэӀуи, ащ къыӀуагъ:

– Е, Зиусхьан! Сихэгъэгу сызесыми мыщ фэдэу зэрэхъущтыр сыгукӀэ сшӀэщтыгъэ. Джары сэ Тарщыщ сызфечъэжьэгъагъэри, сыда пӀомэ сэ сшӀэщтыгъэ: О, шӀур афэзышӀэу, гукӀэгъу зыхэлъэу, шӀэхэу мыгубжэу, мыкӀодыжьын шӀулъэгъушхо зиӀэ Тхьэу ущыт, цӀыфхэр бгъэпщынэным уфыкӀэгъожьыными уфэхьазыр[+].

3Джы, Зиусхьан, спсэ хэх, сыда пӀомэ сыщыӀэным нахьи, сылӀэныр нахь къэсэштэ[+].

4Зиусхьаным къыӀуагъ:

– Тэрэза узэрэгубжырэр?

5Юныс къалэм дэкӀи, тыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ тӀысыгъэ, чэл зыфишӀыжьи, ащ ижьау чӀэтӀысхьагъ – къалэм къыщышӀыщтыр ылъэгъунэу.

6Джащыгъум Зиусхьанэу Тхьэм къэкӀырэ лъэпкъ къыгъэкӀыгъ. Юныс ышъхьэ жьаоу къытыридзэрэм ар ыгъэрэхьатынэу Тхьэр фэягъ. А къэкӀыгъэм Юныс лъэшэу щыгушӀукӀыгъ.

7ЯтӀонэрэ мафэм, нэф къызэрэшъэу, хьамлыум къэкӀыгъэм хишхыкӀынэу Тхьэм ыгъэпсыгъэти, ар гъугъэ.

8ЕтӀанэ тыгъэр къызыкъокӀым, Тхьэм тыгъэжь стырыр къыригъапщи, Юныс ышъхьэ тыгъэм ристыкӀэу ыублагъ, кӀочӀаджэ хъуи, хьадэгъум кӀэлъэӀузэ, ащ къыӀуагъ:

– СыщыӀэным нахьи, сылӀэныр нахь къэсэштэ.

9Арыти Тхьэм Юныс къыриӀуагъ:

– КъэкӀыгъэм пае угубжыныр тэрэза?

Адрэм къыӀуагъ:

– Боу тэрэз. СыщыӀэным сыфэмыежьэу сыгубжыгъ.

10Джащыгъум Зиусхьаным къыӀуагъ:

– Къин зытемылъэгъуагъэу, къэмыгъэкӀыгъэу, а зы чэщым къэкӀи, а зы чэщым кӀодыжьыгъэм угу фэгъу.

11– Адэ сыдэущтэу сыгу фэмыгъуна Нинэуй къэлэшхоу нэбгырэ минишъэрэ тӀокӀырэм къехъу, Ӏэ джабгъумрэ Ӏэ сэмэгумрэ зэхагъэкӀуакӀэу[*] зыдэсым, былымыби зыдэтым.

+ 1:1 Гъуазэхэр 2:16

+ 1:17 ЯтӀонэрэ Самуел 15:21, Апэрэ Самуел 3:17, Апэрэ Самуел 25:22, ЯтӀонэрэ Самуел 19:13, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:23

* 1:20 НэӀэмый – ижъырэ джуртыбзэмкӀэ къикӀырэр: гуапэ.

* 1:20 Марэ – ижъырэ джуртыбзэмкӀэ къикӀырэр: дыджы.

+ 1:22 ЯтӀонэрэ Самуел 21:9

+ 2:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:19

+ 2:4 Орэд ЛъапӀэхэр 128:8

+ 2:10 Апэрэ Самуел 25:23

+ 2:12 Орэд ЛъапӀэхэр 16:8, Апэрэ Самуел 24:20

+ 2:13 Апэрэ Самуел 1:18

+ 2:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:19

* 3:9 Ащ къикӀырэр – шъузыкӀэ сызэрэпштэщтым ишыхьатэу.

+ 3:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 31:10

* 3:15 Шэпхъих – килограмм тӀокӀырэ тфырэм фэдиз.

+ 4:1 ЯтӀонэрэ Самуел 15:2, ЯтӀонэрэ Самуел 18:4, ЯтӀонэрэ Самуел 19:8

+ 4:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:5

+ 4:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:9

+ 4:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:6

+ 4:11 УблапӀэ 29:31, Рут 1:2

+ 4:12 УблапӀэ 38:27-29,

+ 4:13 УблапӀэ 29:31

+ 4:15 Апэрэ Самуел 1:8

• 4:18 Маттэ 1:3-6

+ 4:18 УблапӀэ 38:29

* 1:1 Ахъашурэщ – Ксеркс зыфиӀорэ цӀэр персмэ джаущтэу къаӀо, а пщым Перс империем тиэрэ ыпэкӀэ 486 м щегъэжьагъэу 465 м нэс тетыгъор щиӀыгъыгъ. ШӀэныгъэлэжь зырызмэ зэралъытэрэмкӀэ, Ахъашурэщ урымыбзэкӀэ раӀощтыгъэр Артаксеркс (404–358).

* 1:1 Кущ – ижъыкӀэ джаущтэу еджэщтыгъэх непэрэ Судан ызыныкъом нахьыбэрэ Ефиопием щыщ чӀыгухэмрэ зыхэхьэщтыгъэ хэкум.

+ 1:1 Эстер 8:9, Эстер 9:30

* 1:2 Шушан – Бабилэн километрэ 320 кӀэ пэчыжь.

* 1:6 Джырэ диванмэ афэдэхэу, шхэхэ зыхъукӀэ, затырагъакӀэщтыгъэ.

* 1:10 АсэкӀыгъэ хъулъфыгъэхэу, пачъыхьэм ишъузхэм алъыплъэщтыгъэхэр ары.

+ 1:10 Эстер 7:9

+ 1:19 Эстер 8:8, Дан 6:8

+ 1:20 Ефес 5:33

+ 2:1 Эстер 1:19-20

+ 2:6 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:14-15,

+ 2:15 Эстер 9:29

+ 2:23 Эстер 6:2, Эстер 10:2

+ 3:7 Эстер 9:24, Эстер 9:26,

+ 3:8 Апостол. 16:20

* 3:9 Килограмм мин 340.

* 3:10 Хэгъэгум анахь ӀэнэтӀэ инэу илъыр ритыгъ.

+ 3:10 УблапӀэ 41:42, Эстер 8:2

* 3:12 Сатрапыр – хэку заулэ зыгъэӀорышӀэрэр.

+ 3:12 Эстер 8:9

+ 3:13 Эстер 8:10,

+ 3:15 Эстер 8:14

+ 4:3 Дан 9:3

+ 4:7 Эстер 3:9

+ 4:8 Эстер 3:14

+ 4:11 Дан 2:9

+ 5:1 Эстер 4:16

+ 5:2 Эстер 4:11

+ 5:3 Эстер 7:2, Марк 6:23

+ 5:8 Эстер 7:3

+ 5:9 Эстер 3:1

+ 5:10 Эстер 6:13

+ 5:11 Эстер 9:7-10, Эстер 3:1

* 5:14 Метрэ тӀокӀырэ тфырэ фэдиз.

+ 5:14 Эстер 6:4, Эстер 7:9-10

+ 6:1 Эстер 2:23, Эстер 10:2

+ 6:2 Эстер 2:21-22

+ 6:4 Эстер 5:14, Эстер 7:9-10

+ 6:7 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:33

+ 6:12 ЯтӀонэрэ Самуел 15:30

+ 6:13 Эстер 5:10

+ 7:1 Эстер 5:3, Марк 6:23

+ 7:3 Эстер 5:8

+ 7:4 Эстер 3:9

+ 7:6 Эстер 3:10

* 7:9 Епгъ я 49 рэ нэкӀуб.

+ 7:9 Эстер 1:10, Эстер 5:14, Эстер 6:4, Орэд ЛъапӀэхэр 7:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:5, Дан 6:24

+ 7:10 УблапӀэ 40:22

* 8:2 Хамэн ычӀыпӀэкӀэ хэгъэгум анахь ӀэнэтӀэ инэу илъыр ритыгъ.

+ 8:2 УблапӀэ 41:42, Эстер 3:10

+ 8:3 Эстер 3:1

+ 8:4 Эстер 5:2

+ 8:8 Эстер 3:12

* 8:9 Кущ – епгъ я 37 рэ нэӀкуб.

+ 8:9 Эстер 1:1, Эстер 3:12, Эстер 1:22

+ 8:10 УблапӀэ 41:42, Эстер 3:10, Эстер 3:13

+ 8:14 Эстер 3:15

+ 8:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:10

+ 8:16 Орэд ЛъапӀэхэр 96:11

+ 9:1 Эстер 3:13

+ 9:4 ЯтӀонэрэ Самуел 5:10,

+ 9:12 Эстер 5:6, Эстер 7:2

+ 9:24 Эстер 3:7

* 9:26 Пур – пхъэдз, пурим – пхъэдзхэр.

+ 9:29 Эстер 2:15

+ 9:30 Эстер 1:1, Эстер 8:9

+ 9:31 Эстер 4:3

+ 10:2 Эстер 2:23, Эстер 6:1-2

+ 10:3 УблапӀэ 41:40,

+ 1:1 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 14:25

+ 1:3 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:22, Ехъошуа 19:46

+ 1:4 Орэд ЛъапӀэхэр 106:25

+ 1:5 Апостол. 27:18

+ 1:6 Юныс 3:9

+ 1:7 Апэрэ Самуел 14:41-42

+ 1:9 Орэд ЛъапӀэхэр 94:5, Орэд ЛъапӀэхэр 145:6

+ 1:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 21:8

+ 1:15 Орэд ЛъапӀэхэр 64:8

+ 2:1 Маттэ 12:40, Маттэ 16:4

+ 2:3 Орэд ЛъапӀэхэр 3:5, Орэд ЛъапӀэхэр 17:7, Орэд ЛъапӀэхэр 117:5

+ 2:4 Орэд ЛъапӀэхэр 87:7, Орэд ЛъапӀэхэр 17:5, Орэд ЛъапӀэхэр 41:7, Орэд ЛъапӀэхэр 68:3

+ 2:6 Орэд ЛъапӀэхэр 17:5

+ 2:8 Орэд ЛъапӀэхэр 17:7

+ 2:9 Орэд ЛъапӀэхэр 31:7

+ 2:10 Орэд ЛъапӀэхэр 49:14, Орэд ЛъапӀэхэр 3:9

+ 3:2 Юныс 1:1-2

+ 3:9 ЯтӀонэрэ Самуел 12:22, Юныс 1:6

+ 3:10 МысырикӀыжь 32:14, ЯтӀонэрэ Самуел 24:16,

+ 4:2 МысырикӀыжь 34:6

+ 4:3 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:4,

* 4:11 ШӀумрэ емрэ зэхагъэкӀуакӀэу.